آزادراه

تقاطع آزادراه‌های I-10 و I-45 در شهر هیوستون آمریکا.
آزادراه یا اتوبان ، راهی است که خطوط رفت و برگشت آن از یکدیگر جداست، هیچگونه تقاطع همسطح ندارد، ورود و خروج از آن محدود است، غالبا با پرداخت عوارض همراه است و معمولا در خارج از شهرها احداث می‌گردد. در واقع آزادراه، گونه‌ای راه بزرگ و با پهنای زیاد است که بین شهرها ساخته می‌شود و در فاصله دو شهر بریدگی برای دور زدن در جدول وسط ندارد.
آزادراه‌ها عاری از تقاطع‌های هم‌سطح، محل گذر خط آهن و خطوط عابر پیاده به‌طور هم‌سطح هستند.
با ایجاد تقاطع‌های غیرهم‌سطح در مسیر آزادراه، حرکت وسایل نقلیه در این مسیر آزادانه و بدون توقف انجام می‌شود.
یک بزرگ‌راه راه پهن و دوطرفه‌ای است که ممکن است در برخی نقاط تقاطع هم‌سطح و دور برگردان داشته باشد و بنابراین آزادراه به‌شمار نمی‌آید. به راه بزرگ اصلی میان دو نقطه که ممکن است از نوع جاده، بزرگ‌راه یا آزادراه باشد، شاهراه گفته می‌شود.
بخش‌های آزادراه
به‌طور کلی یک آزاد راه را می‌توان به سه بخش عمده تقسیم کرد:
قسمت اصلی آزادراه که تحت تاثیر حرکت‌های واگرا و همگرای نزدیک شیب‌راهه‌ها قرار ندارد و در واقع هیچگونه حرکت موجی شکل در آن انجام نمی‌شود.
مقاطع حرکت‌های موجی شکل یا مقاطع تغییر خط (Weaving) که در این قسمت‌ها دو ( یا بیش از دو) جریان حرکتی مختلف یکدیگر را قطع می‌کنند. مقاطع حرکت‌های موجی، بیشتر در قسمت‌هایی است که در آن، نقاط ورودی (همگرایی) نزدیک به قسمت‌های خروجی ( واگرایی) قرار دارد. مقاطع تغییر خط، شامل مقاطعی می‌باشد که به دنبال یک شیب‌راهه ورودی، یک شیب راهه خروجی وجود دارد و بین آن‌ها یک مسیر محوری پیوسته قرارر گرفته‌است.
محل اتصال رمپ‌ها، که شامل محل اتصال رمپ‌های ورودی و خروجی به آزاد راه‌ها هستند. در این نقاط از آزاد راه به دلیل حرکت‌های ورودی و خروجی در جریان وسایل نقلیه آشفتگی روی می‌دهد.
قسمت اصلی آزاد راه در منطقه‌ای خارج از تاثیر رمپ‌ها و حرکت‌های موجی قرا دارد.
ظرفیت آزاد راه
در روندهای تحلیل ظرفیت، مقاطع آزادراهی و بزرگ‌راه‌های چند خطه بر اساس سرعت آزادشان طبقه‌بندی می‌شوند. سرعت جریان آزاد، سرعتی است که هنگام جریان صفر در منحنی سرعت جریان داریم. در واقع این سرعت زمانی‌که نرخ جریان از 1000 وسیله نقلیه در ساعت در خط کمتر است رخ می‌دهد.
در تحلیل ظرفیت آزادراه و بزرگراه، منحنی سرعت جریان بر اساس شرایط پایه می‌باشد که این شرایط عبارتند از:
خودروهای سنگین در جریان ترافیک وجود ندارد
رانندگان به مسیر آشنا می‌باشد
عرض خط عبور و فاصله آزاد جانبی (نشان داده‌اند که پهنای خط عبور 12 فوت یا 65/3 متر و فاصله مانع جانبی مثل تیرک تلفن یا دیوار حائل از لبه سواره رو نباید از 6 فوت یا 83/1 متر کمتر باشد.)
مقررات رانندگی
در ایران، حداقل سرعت رانندگی در آزادراه‌ها برابر ۷۰ کیلومتر بر ساعت و حداکثر سرعت مجاز برای خودروهای سواری و وانت‌ها ۱۲۰ و برای انواع اتوبوس، مینی‌بوس، تریلر، کامیون و کامیونت برابر ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت است.
همچنین ورود و عبور عابران پیاده در آزادراه‌ها و حرکت کامیون و اتوبوسها از لاین سرعت ممنوع است. در این مورد، قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن ایران می‌گوید:
تفاوت آزادراه و بزرگراه
۱) آزادراه شانه خطر دارد ولی بزرگراه نه.
۲) تابلوهای نصب‌شده در آزادراه آبی‌رنگ است، ولی در بزرگراه سبزرنگ هستند.
۳) در آزادراه تقاطع همسطح وجود ندارد و کلیه تقاطع‌ها غیرهمسطح هستند ولی در بزرگراه ممکن است تقاطع همسطح وجود داشته باشد.
۴) در آزادراه دور برگردان وجود ندارد ولی در بزرگراه وجود دارد.
۵) تردد در آزادراه با پرداخت عوارض قانونی مجاز است، اما در بزرگراه نیازی به پرداخت عوارض نیست.
۶) در کنار هر آزادراه مسیر جایگزین دیگری برای کسانی که نمی‌خواهند از آزادراه استفاده کنند وجود دارد، مثلا جاده قدیم تهران-قم، در کنار آزادراه تهران-قم. اما در بزرگراه‌ها چنین چیزی وجود ندارد، مثلا در کنار بزرگراه بندرعباس-سیرجان، هیچ مسیر جایگزین دیگری وجود ندارد.
آزادراههای ایران