میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی

میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی (زاده ۱۳۱۰)، پزشک، فیلسوف، زبان‌شناس، نقاش، نویسنده و مترجم متون مهم ادبی و فلسفی است. او مترجم منطق ارسطو، سنجش خرد ناب کانت و همچنین رساله منطقی-فلسفی ویتگنشتاین به زبان فارسی است. وی به‌زبان‌های انگلیسی، آلمانی، فرانسه، یونانی باستان، عربی، ایتالیایی، روسی، عبری، ارمنی، لاتین، فارسی میانه، پارتی، اوستایی و زبان پارسی باستان مسلط است.
زندگی‌نامه
میر شمس‌الدین ادیب‌سلطانی، چهارمین فرزند زین‌العابدین ادیب‌سلطانی و بتول آغا در محله قلمستان تهران در سال ۱۳۱۰ به دنیا آمد. زبان فرانسه را در کودکی با کتاب دست دومی به نام فرانسه بدون معلم آموخت و زبان انگلیسی را از رادیو بی‌بی‌سی. او در سال ۱۳۲۲ به دبیرستان می‌رود و در همین ایام هم به سازمان جوانان حزب توده ایران می‌پیوندد.
او پس از اتمام شش سال متوسطه، در سال ۱۳۲۸ وارد دانشکده طب دانشگاه تهران می‌شود و دکترای پزشکی خود را از دانشکده پزشکی دانشگاه تهران دریافت کرد. برای ادامه تحصیل در زمینه روان‌پزشکی بالینی و تحقیقات بیوشیمی به وین رفت و بعد از چند ترم، دستیار پروفسور هافمن، از جمله سرشناس‌ترین روان پزشکان آن ایام شد. او سال ۱۳۴۰ برای دیدن خانواده به ایران بازگشت و وقتی بازگشت، به دانشگاه وین نرفت بنابراین روانپزشکی را نیمه کاره رها کرد و به لندن رفت. اطلاعات اندکی از زندگی‌نامه ادیب موجود است.
آثار
ادیب آثار ترجمه‌ای را مستقیما از زبان مبدا به فارسی برگردانده‌است. روش او را نمی‌توان سره‌نویسی نامید چرا که وام‌واژه‌های بسیاری در آثار او به چشم می‌خورد. روش او شکستن واژه‌های زبان‌های اروپایی از نظر تکواژشناسی و سر هم کردن معادل‌های آن‌ها در زبان فارسی نو و میانه و باستانی است. آثار وی مشهور به استفاده گسترده از واژگان فارسی است. او باور دارد که برای برزیستن زبان پارسی در جهان دانش و فناوری، چاره‌ای جز بهره‌بردن از همه توان زبان فارسی و هم خانواده‌هایش (ماننده اوستایی) و نیاکانش (پارسی باستانی و پارسی میانه) نیست. این‌گونه ترجمه از جانب برخی تشویق و از جانب برخی دیگر نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌است. منتقدان ترجمه‌های وی از آثار فلسفی باور دارند که او در ترجمه این آثار نثری دشوارفهم به کار برده و به «زبان‌سازی یا اختراع زبانی» دست یازیده‌است. این منتقدان ترجمه‌های او از آثار پیش‌گفته را «وفادار به متن ولی غیرقابل فهم» خوانده‌اند.
تالیف
The Question of the Left and Its Future, Notes of an Outlooker. Hermes Publishers, Tehran, 2010
Topics in Decision Problem. Amir Kabir Publishers, Tehran, 2013
پژوهشی در پیرامون مسئله تصمیم در منطق: طرح چند خوارزمیک تحلیلی-معنایی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۳.
درآمدی بر چگونگی شیوه خط فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر: ۱۳۵۴؛ ویراست دوم: ۱۳۷۱؛ ویراست سوم: ۱۳۷۸.
راهنمای آماده ساختن کتاب: برای مولفان، مترجمان، ویراستاران، کتابداران، ناشران، چاپخانه‌ها و دوستداران کتاب. تهران: ۱۳۶۵؛ ویراست دوم: ۱۳۷۴؛ ویراست سوم: ۱۳۸۱.
رساله وین: بازنمود و سنجش مکتب فلسفی تحصل‌گروی منطقی یا آروین‌گروی منطقی حلقه وین. تهران: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگ‌ها، ۱۳۵۹.
ترجمه
ایمانوئل کانت، سنجش خرد ناب، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲؛ ویراست دوم: ۱۳۸۳.
ارسطو، منطق ارسطو (ارگانون)، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۷۸؛ ویراست دوم: ۱۳۹۰.
برتراند راسل، جستارهای فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر: ۱۳۶۳؛ ویراست دوم: ۱۳۸۷.
ویلیام شکسپیر، بودن یا نبودن: تک‌گفتار هملت در سوگنامه‌ی هملت شاهپور دانمارک سروده‌ی ویلیام شیکسپیر. تهران: نشر نی، ۱۳۷۵.
ویلیام شکسپیر، سوگنمایش شاه ریچارد سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹.
ویلیام شکسپیر، ویراسته هرولد جنکینز، سوگ‌نمایش هملت شاهپور دانمارک، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۸۵.
لودویگ ویتگنشتاین، رساله منطقی-فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱
لودویگ ویتگنشتاین، ویراست دو زبانه رساله منطقی-فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۹
داوید هیلبرت و ویلهلم آکرمان، بنیادهای منطق نگریک، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۰.
پانوشت‌ها