باشو، غریبه کوچک

باشو غریبه کوچک فیلمی است به کارگردانی و نویسندگی بهرام بیضایی در سال ۱۳۶۴. این فیلم در سال ۱۳۶۹ پس از پنج سال توقیف بر پرده رفت. این فیلم سه دهه پس از ساخت در بهار ۱۳۹۴ هم دوباره اکران شد.
چگونگی شکل‌گیری داستان فیلم
بهرام بیضایی در مصاحبه‌ای با «ماهنامه سینمایی فیلم» درباره چگونگی شکل‌گیری ایده اولیه فیلم می‌گوید که در جریان سالهای جنگ، هرگاه به شمال کشور سفر می‌کرده و پناهندگان و مهاجران جنگی را که از جنوب کشور بدان‌جا مهاجرت کرده بودند، می‌دیده؛ از خود می‌پرسیده که اولین جنوبی که به شمال آمده، چه احساسی داشته، چه افکاری در ذهن او گذشته، چگونه حرفهایش را به دیگران منتقل کرده و چطور با آن محیط سازش پیدا کرده‌است؟ وی در همان مصاحبه می‌گوید که ایده اصلی فیلم «باشو غریبه کوچک» متعلق به سوسن تسلیمی است که مضمون اولیه فیلم باشو غریبه کوچک را در طرح کوتاهی، با بیضایی در میان می‌گذارد و بیضایی از او می‌خواهد که خودش داستان آن را بنویسد. سوسن تسلیمی داستان کوتاهی می‌نویسد که تفاوت‌هایی با فیلم‌نامه فعلی داشته و از جمله، تاکید بیشتری بر وقایع جنگ جنوب داشت. بیضایی که تصور می‌کرده در آن برهه، نیازی به چنین داستانی نیست، بر اساس همان طرح اولیه، داستان دیگری می‌نویسد و به کانون پرورش می‌دهد که مورد تصویب واقع می‌شود.
خلاصه داستان
در یکی از بمباران‌های جنوب کشور در جریان جنگ ایران و عراق، پسرکی به نام «باشو» که ویرانی خانه و خانواده خود را به‌چشم دیده، خود را به کامیونی در حال کوچ می‌اندازد و در آن خوابش می‌برد و زمانی که چشم می‌گشاید، کامیون به شمال کشور رسیده‌است. او از ترس انفجارهایی که برای عملیات راه‌سازی است، می‌گریزد و در آن سوی جنگل، به مزرعه زنی به نام «نایی‌جان» می‌رسد که با دو فرزندش و در غیاب شوهری که برای کسب درآمد به سفر رفته، زندگی و کار می‌کنند. نایی‌جان به باشو نان و آب می‌دهد و می‌کوشد بداند کیست و زبان او را بفهمد. اما زبان پسرک جنوبی برای او قابل فهم نیست؛ همچنان که باشو هم نمی‌تواند زبان محلی او را دریابد. باشو در عوض محبتهای نایی‌جان می‌کوشد به او در کارها کمک کند و تصور می‌کند این خواست شوی در سفر نایی‌جان هم هست؛ غافل از آن که شوهر نایی‌جان با حضور او که غریبه‌ای بیش نیست، در خانه‌شان مخالف است. باشو با کشف این موضوع، از خانه می‌رود ولی نایی‌جان او را زیر باران می‌یابد و با کتک بازمی‌آورد. کمی بعد، نایی‌جان بیمار می‌شود و باشو به‌جای او، خانه را می‌گرداند و چون از بهبود نایی‌جان نگران است، برای او به شیوه جنوبی خودش، تشت می‌زند. نایی‌جان در نامه‌ای به شوهرش می‌گوید باشو را به جای پسر پذیرفته و نان او را از غذای خود خواهد داد. روزی سرانجام شوهر بازمی‌گردد و باشو با او روبرو می‌شود. پدر که دست راستش را در سفر از دست داده، می‌پذیرد که باشو به جای دست او باشد و همه خانواده یک‌صدا می‌روند که جانوران مزاحم محصول را برانند.
بازیگران
سوسن تسلیمی در نقش «نایی جان»
عدنان عفراویان در نقش «باشو»
پرویز پورحسینی در نقش «قسمت شنبه‌سرایی»
اعظم رهبر در نقش «ئوشین»
محمد فراخواه در نقش «گل‌به‌سر»
معزز بنی دخت در نقش «مادر باشو»
نعمت یمینی در نقش «پدر باشو»
خدیجه نجات در نقش «خواهر باشو»
اکبر دودکار در نقش «مرحمت»
فرخ‌لقا هوشمند در نقش «خواهرشوهر نایی‌جان»
رضا هوشمند در نقش «شوهر او»
ذبیح‌الله سلمانی در نقش «لقمان»
گلشن انوشه در نقش «زن لقمان»
لیلا سبحانی در نقش «دختر لقمان»
محترم خوشرو
گلشن کلانتری
دیگر عوامل فیلم
نویسنده فیلمنامه، تدوین‌گر و کارگردان: بهرام بیضایی
دستیار کارگردان: حسن آقاکریمی، داریوش فرهنگ
مدیر فیلمبرداری: فیروز ملک‌زاده
دستیاران فیلمبردار: میکائیل ندایی، علی اصغر میرزایی
فیلمبرداران همکار: ایرج صفوی، علی باقری، جهانگیر آزاد
صدابرداران سر صحنه: جهانگیر میرشکاری، اصغر شاهوردی، بهروز معاونیان
منشی صحنه: شهرزاد پویا
چهره‌گر: فرهنگ معیری
عکاس: شهاب‌الدین عادل
طراح صحنه و لباس: ایرج رامین فر، بهرام بیضایی
جلوه‌های ویژه: علی اصغر میرزایی، ایرج رامین‌فر، محمدرحیم بختیاری
انتخاب و تدوین موسیقی: بهرام بیضایی
تدارکات: التفات قربانی، نعمت یمینی
گروه فنی: احمد انوار، جاوید کوثری، احمد کیارستمی
برگردان گیلکی گفتگوها: سوسن تسلیمی
برگردان عربی خوزی: عبدالحسین حسام زاده
برش نسخه منفی: ناصر انصاری
امور صدا: چنگیز صیاد
آمیزش صداها: حسن زاهدی
دستیار تولید: صدیقه سرافرازیان
مدیر تولید: فتح‌الله دلیلی
مجری طرح: فیروز ملک‌زاده
تهیه‌کننده: علیرضا زرین
با تشکر از: واروژ کریم‌مسیحی
چاپ و لابراتوار: سیمای جمهوری اسلامی ایران
باهمکاری: اهالی و مردم جنبه سرا، شاندرمن، کپورچال و اسالم
محصول: سال ۱۳۶۴ - کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
رنگی، ۳۵ میلی‌متری؛ ۱۲۱ دقیقه
حواشی فیلم
این فیلم به مدت پنج سال پس از ساخت، توقیف بود و در سال ۱۳۶۹ اکران شد.
جوایز
کاندیدای بهترین پوستر از هشتمین جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
برنده جایزه بهترین فیلم در جشنواره بین‌المللی فیلم هنر و تجربه اوبرویلیه فرانسه ۱۹۹۰
برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم آدانا ترکیه ۱۹۹۱
برنده دیپلم افتخار منتقدان حرفه‌ای بلژیک به خاطر انتخاب به عنوان یکی از پنج فیلم برتر سال ۱۹۹۲
جایزه ویژه جشنواره فیلم پروین اعتصامی ۱۳۷۰