رز

رز ، گل سرخ ، گل محمدی ، گل سوری ، یا ورد ، سرده‌ای (رده‌ای) از تیره گل‌سرخ است که نزدیک به ۱۵۰ گونه دارد. جای اصلی رویش رز خودرو در نیمکره شمالی کره زمین است و تاکنون در نیمکره جنوبی رز خودرو دیده نشده‌است. گل رز در بسیاری از بخش‌های ایران به خوبی می‌روید همچنین در اکثر بخش‌های خاورمیانه، اروپا و روسیه نیز به فراوانی یافت می‌شود. این گیاه برای مصارف صنعتی بیشتر در کشورهای بلغارستان، ترکیه و فرانسه کشت می‌شود. در سال ۱۹۷۹ پژوهشگران در انجمن جهانی رز توافق کردند تا رزها در سه گروه رزهای خودرو، رزهای باغی قدیمی و رزهای باغی جدید قرار گیرند همچنین رزهای انگلیسی نیز به مجموعه‌ای از گل‌های رز باغی قدیم و جدید گفته می‌شود که توسط پرورش دهنده رز انگلیسی، دیوید اوستین بوجود آمده‌اند. تاکنون بیش از ۲۰،۰۰۰ رقم رز نامگذاری شده‌است و هر ساله صدها نوع جدید نیز به این مجموعه افزوده می‌شود. رز به عنوان ملکه گل‌ها آوازه دارد. پرورش رز تنها برای لذت بردن از زیبایی این گل نیست بلکه از این گل برای عطرسازی، فرآوری چای، مربا، لیکور و بسیاری مواد خوراکی دیگر استفاده می‌شود. عطر رز آرامش بخش سامانه عصبی است و در راحت به خواب رفتن انسان کارایی دارد و به همین سبب در عطردرمانی بکار برده می‌شود. اسانس رز گرانترین اسانس دنیا است و هر گرم آن معادل یک گرم طلا در بازار جهانی قیمت دارد. گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در جایگاه گل ملی مقام نخست را در میان همه گل‌ها دارد و در ۱۰ کشور ایران، آمریکا، انگلستان، ایتالیا، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ و بلغارستان به عنوان گل ملی انتخاب شده‌است.
نام
rose واژه‌ای است فرانسوی از لاتین rosa که واژه‌ای دخیل از یونانی rhódo-n (یونانی آیولی: wródo-n) است. ریشه نهایی واژه یونانی به صورت نیاهندواروپایی (حالت فونتیک: ) بازسازی شده‌است. واژه یونانی مذکور احتمالا مستقیما از نیاهندواروپایی نیست بلکه از طریق فارسی باستان وارد آن شده‌است. نظریه دیگر این است که واژه یونانی وام‌واژه‌ای از یک زبان تراسی-فریگی (و آن هم برگرفته از نیاهندواروپایی) است، چون رز علاوه بر ایران در مقدونیه و تراکیه نیز می‌روییده‌است. در اوستایی این واژه varǝā ثبت شده که قدیمی‌ترین حالت ثبت‌شده این واژه از بین زبان‌های ایرانی است. این واژه از زبان‌های ایرانی وارد زبان‌های سامی هم شده‌است، از جمله آرامی wardā/wurdā (سریانی )، عربی و عبری wéreḏ، که همگی به معنی «رز» هستند. واژه ارمنی vard به معنی «رز» نیز از ایرانی میانه است. در پارتی این واژه به شکل wār درآمده‌است (ard ایرانی باستان در پارتی به ār تبدیل می‌شود).
در فارسی کلاسیک و تا ۳–۲ قرن اخیر به رز «گل» گفته می‌شد و «گلاب» به آبی که از آن به دست می‌آید (مقایسه کنید با ترکی استانبولی gül که معنی «رز» را حفظ کرده‌است، که از ترکی عثمانی gül و آن هم از فارسی کلاسیک است) بعدها این واژه لفظ عام‌تری یافت و به انواع گوناگون گل اطلاق شد. «گل» فارسی از فارسی میانه gul است که ریشه آن نهایتا به همان فارسی باستان می‌رسد: طبق قواعد زبان‌شناسی تطبیقی زبان‌های ایرانی، در حین تحول ایرانی باستان به ایرانی میانه، خوشه -rd- به -l- تبدیل می‌شود ()، و مصوت‌های انتهایی حذف می‌شوند ()، و (منظور از «V» یک مصوت است) به تبدیل می‌شود ().
تیره‌شناسی
گل سرخ متعلق است به تیره‌ای از گیاهان به نام تیره گل‌سرخ، به غیر از گونه‌های گل سرخ، گیاهانی از قبیل توت فرنگی، تمشک، آلو، هلو و گیلاس نیز در این تیره جای می‌گیرند. گل‌های گیاهان تیره گل‌سرخ همه دارای ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ و پرچم‌های بسیار هستند. در مورد گل سرخ چون گونه‌های پیوندی و تربیت شده بر اثر پرورش حاصل شده‌اند، غالبا تعداد گلبرگ‌ها زیاد می‌شود. تیره گل‌سرخ به ۲ زیرتیره تقسیم می‌شود که یکی از آن‌ها رزوئیده نام دارد. سرده گل رز که شامل تمامی رزهای خودرو است از زیرتیره رزوئیده منشعب می‌شود. سرده رز خود به ۴ زیرسرده تقسیم می‌شوند. یکی از این زیر سرده‌ها رز نامیده شده‌است و زیرسرده رز نیز به ۱۰ بخشه تقسیم می‌شود.