ماوس

سازوکار یک موشواره غلتکی.
موشواره ، موشی یا ماوس دستگاهی شبیه به موش است که جزو تجهیزات ورودی رایانه به حساب می‌آید. موشواره، همانند صفحه‌کلید، یک واسط کاربر سخت‌افزاری محسوب می‌شود. این وسیله معمولا دو دکمه دارد و با کابل به رایانه وصل می‌شود. در نرم‌افزارهای کنونی موشواره بخش عمده‌ای از وظایف صفحه‌کلید را عهده‌دار است.
اختراع
موشواره در نوامبر ۱۹۶۳ توسط داگلاس انگلبارت و شرکت مایکروسافت اختراع شد. دستگاهی که این مخترع آمریکایی ساخته بود، جعبه کوچک چوبی بود که «به کمک آن می‌توان از بیرون رایانه به محتوای درون آن به راحتی دسترسی یافت.»
انواع موشی
موشی‌ها در انواع مختلفی وجود دارند. تفاوت‌ها در انواع این سخت‌افزار در حوزه‌های مختلفی از نظر نحوه عمل‌کرد فیزیکی، نحوه ارتباط با رایانه و همچنین چگونگی اتصال به آن هستند. موشی‌ها از نظر نحوه عملکرد در انواع غلتکی، نوری (اپتیکال)، ژیروسکوپی و سه‌بعدی وجود دارند. نحوه ارتباط موشی با رایانه، متشکل از پروتکل‌های مشابه مورد استفاده توسط شرکت اپل است. موشی‌ها می‌توانند توسط درگاه متوالی، درگاه پی‌اس/۲ و درگاه یواس‌بی به رایانه متصل شوند.
موشی غلتکی
موشی غلتکی (یا نوری-مکانیکی) از یک گوی پلاستیکی تشکیل شده‌است که با چرخش در فضای زیرین موشواره، دو چرخ‌دنده مجاور خود را در داخل موشواره به حرکت درمی‌آورد. حرکت این چرخ‌نده‌ها توسط دو دیود تشخیص داده می‌شود و به کنترل‌گر منتقل می‌شود.
موشی نوری
موش نوری به جای حرکت دادن برخی از قطعات خود همچون موش‌های مکانیکی، یک دیود ساطع نور و دیودهای نوری را برای تشخیص جنبش نسبت به سطح زیرین به کار می‌گیرد.
دکمه‌ها
موشواره وسیله‌ای جهت اجرا و به‌کارگیری برنامه‌ها به ویژه در ویندوز و اینترنت است که دارای ۲ کلید اصلی می‌باشد (کلید سومی که در وسط یا قسمت کناری بعضی از موشواره‌ها قرار دارد در برنامه‌های ویژه به کار می‌رود). امروزه موشواره‌هایی با ۸ کلید و بالاتر با قابلیت‌های جدیدی مانند کنترل صدا و … به بازار آمده‌اند.
کاربرد موشی در رابط‌های کاربری
برنامه‌نویسان سعی می‌کنند برنامه‌های امروزی را طوری طراحی کنند که بیشتر قابلیت اجرا با موشی را داشته باشند. چرا که هم کار با آن ساده است و هم فراگیری و سرعت عمل آن مناسب است.
موشی به کمک کابلی به رایانه متصل می‌شود و مکان‌نما را در صفحه نمایشگر حرکت داده و هدایت می‌کند. موشی در هر کجا باشد با توجه به نیاز، با ضربه (کلیک کردن دکمه سمت راست یا چپ) عمل کرده و کار را پیش می‌برد. کلید سمت راست معمولا جهت یک سری از برنامه‌های سیستمی (کپی، برش، حذف، انتخاب، ذخیره، تغییرات و…) به کار می‌رود. کلید سمت چپ که مهم‌ترین اعمال را انجام می‌دهد چهار عمل زیر را به عهده دارد:
بار فشار دادن کلید سمت چپ می‌توانیم آن را جهت اعمال کارهای دیگر (مورد نظر) انتخاب کنیم که رنگ آن آبی یا سیاه می‌شود.
دو بار فشار دادن سریع کلید سمت چپ جهت اجرای (یا بازکردن) برنامه‌ها به کار می‌رود.
معمولا می‌توانید با کلیک کردن و نگه داشتن کلید در پایین، (بدون رها کردن کلید) پنجره‌ها را بزرگ و کوچک یا جابه‌جا کنید.
می‌توانید پرونده‌ای یا متنی را کلیک کرده و با نگه داشتن کلید آن را در جای دیگری (جهت رونوشت‌برداری یا حذف) بیندازید.
این چهار عمل در برنامه‌های خاص کار خاص خود را انجام می‌دهند که تقریبا شبیه اعمال بالا است.
لوازم جانبی
زیرموشی
موشی‌های ابتدایی نیازی به زیرموشی نداشتند. آن‌ها دارای دو چرخ در زیر خود بودند که تقریبا روی هر چیزی گردش می‌کردند. اما موشی‌های پس از آن، که در ابتدا دارای یک گوی فلزی در زیر خود بودند، برای عملکرد بهتر نیاز به یک زیرموشی داشتند.
زیرموشی بیشتر با موشی‌های مکانیکی به کار برده می‌شود. علت آن این است که گوی زیر آن‌ها برای عملکرد بهتر نیاز به اصطکاک مناسب دارد ولی این اصطکاک معمولا توسط سطح اکثر میزهایی که موشواره روی آن‌ها کار می‌کند فراهم نمی‌شود.
با وجود اینکه اکثر موشواره‌های نوری و لیزری نیازی به زیرموشی ندارند، برخی از کاربران برای راحتی بیشتر یا لرزش کمتر اشاره‌گر، از زیرموشی استفاده می‌کنند. برخی موشواره‌های لیزری و نوری معمولا با سطوح شفاف یا بازتابنده مشکل دارند. از کاربردهای دیگر زیرموشی می‌توان به مواردی اشاره کرد که بیم آن برود که سطح میز دچار خراش و آسیب شود یا زمانی که نقوش روی سطح میز موجب حرکت غیردقیق موشواره گردند.
ممکن است زیر موشی‌ها دارای قابلیت‌های دیگری نیز باشند. همچون فناوری جدید شرکت Logitech که قابلیت شارژ موشواره را دارد. زمانی که موشواره بر روی این زیر موشی قرار می‌گیرد به‌طور پیوسته از طریق بیسیم شارژ می‌شود .
پاموشی
پاموشی (به انگلیسی: Foot covers یا foot-pads)، وسیله‌ای پلاستیکی با اصطکاک کم است که موشواره روی آن می‌لغزد. برخی محصولات باکیفیت‌تر، از تفلون برای کاهش بیشتر اصطکاک استفاده می‌نمایند.
اختراع‌ها در ایالات متحده (۱۹۴۶–۱۹۹۱)