mainkilora/Persian-Wikipedia-Corpus huggingface dataset:
آرامگاه بابا رکن‌الدین

در دوران محمدشاه قاجار
آرامگاه بابا رکن‌الدین مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، مجموعه تخت فولاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این محل مقبره بابا رکن‌الدین می‌باشد.
ویژگی‌های بنا
این بقعه از لحاظ نقشه، تناسب کامل معماری، جزئیات بنا، و گنبد رک از سایر بناهای موجود در تخت فولاد متمایز و از اهمیت خاصی بر خوردار است. یکی از خصوصیتهای استثنایی این بنا؛ به کار بردن سمبل‌های عددی چون پنج در پلان بنا و دوازده در گنبد بنا است که به نظر می‌رسد نشانگر پایبندی و ارادت وی به پنج تن آل عبا و دوازده امام باشد. نقشه خارجی بنا به صورت پنج ضلعی به ابعاد ۱۱/۷۰ متر است که به ضلع شمال شرقی آن سردری بلند با غرفه‌های دو طبقه در طرفین اضافه کرده‌اند، و محور اصلی بنا دقیقآ با قبله تطبیق می‌کند. از آنجا که این بقعه در فضای بازی قرار دارد و از هر سو نمایان است، همین امر سبب شده که معمار آن از سادگی دیوارهای بلند خارجی با ایجاد طاق نماهای متعدد بکاهد و با افزودن تزیینات کاشیکاری در لچکی‌های طاق نماهای مزبور، در نما ایجاد تنوع و جلب توجه نماید. به نظر شاردن این ساختمان از جهت هندسه بنا و مشرف بودن بر سایر گنبدهای تخت فولاد از امتیاز خاصی بر خوردار است. در ابتدا در داخل و خارج بنا کاشیکاریهای مینایی عالی وجود داشته که اکنون قسمت عمده آن از بین رفته است. سردر بنا در ضلع شمال شرقی بقعه واقع شده و شامل ایوان بلندی به ارتفاع ۷/۹۰ متر است و دارای کتیبه‌ای به خط ثلث سفید بر متن کاشی لاجوردی برقلم محمد صالح اصفهانی خطاط مشهور دوره شاه عباس اول صفوی است. بابا رکن الدین در روز یکشنبه ۲۶ ربیع الاول سال ۷۶۹ هجری قمری وفات کرد و در خانقاه خویش که اکنون به تکیه بابا رکن الدین معروف است به خاک سپرده شد. سنگ قبر وی از جنس مرمر در ابعاد ۷۶*۱۲۰*۱۲۰ سانتیمتر است این سنگ ساده و بدون نوشته و تزیین است، سنگ نوشته افراشته‌ای نیز بر بالای قبر تعبیه گردید که دارای ۲۱۰ سانتی‌متر طول و ۹۰ سانت متر عرض است. سنگ نوشته در ۷ سطر به خط ثلث است، سطر نخست آیه ۶۲ از سوره یونس است.
راست
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
خرابه‌های یک شهر سلطنتی

خرابه‌های یک شهر سلطنتی مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان ممسنی، بخش مرکزی، غرب فهلیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گنبد علی یا (عالی)

گنبد علی یا (عالی) مربوط به سده ۵ ه‌.ق است و در شهرستان ابرکوه، ابرقو واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
برج رسکت

برج رسکت مربوط به سده ۵ ه‌.ق است و در شهرستان ساری، بخش دودانگه، روستای رسکت واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است برج رسکت مربوط به سده ۵ ه‌.ق است در ۴۰ کیلومتری جنوب غرب شهر ساری در بخش دودانگه ساری، روستای رسکت واقع شده‌است. مسیر دسترسی به آن از ساری آغاز و پس از عبور از دو راهی کیاسر و سد سلیمان تنگه به سوی سد منحرف می‌شود که همه مسیر آسفالته می‌باشد.
درباره برج
در سال ۲۳۱ خورشیدی برابر با ۲۳۷ قمری شهاب سنگی در این منطقه سقوط کرد که به نام «شهاب سنگ اسپهبد شروین» خوانده شد. برخی پژوهشگران برج رسکت را یادمانی چند منظوره در نزدیکی محل سقوط این شهاب سنگ می‌دانند. برج رسکت که در شیب تند کوهی سنگی بنا شده در سال ۴۱۳ هجری قمری ساخته شد مدفن یکی از شهریاران آل باوند است ۱۸ متر ارتفاع دارد محیط ان در پایین ۱۴٫۷۶ متر است. حد فاصل قسمت فوقانی بدنه و آغاز گنبد برج با مقرنس کاری تزئین شده‌است و دو کتیبه آجری نیز به خط پهلوی ساسانی و خط کوفی در روی آن به چشم می‌خورد. برج رسکت مدور است با سقفی مخروطی که قطر قسمت داخل آن ۵۷٫۴ متر است. لبه برج با ردیف مضاعفی از مقرنس‌های آجری مزین به نقوش گچبری آذین شده‌است. در پایین این مقرنس‌ها کتیبه‌ای با شکوه بخط کوفی به کمک گچبری نقش شده‌است. دوسوم این کتیبه از میان رفته‌است. حروف کتیبه برنگ سفید بر زمینه‌ای به رنگ آبی جلوه گری می‌کند. مفاد کتیبه چنین است: «بسم الله الرحمن الرحیم.. قل هو الله احد الله الصمد لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفوا احد. (سوره ۱۱۲) بسم الله الرحمن الرحیم کل نفس ذائقه الموت …(سوره ۲۱، آیه ۳۶  کذا فی اصل. بالای در کتیبه دیگری که آن هم از گچ ساخته شده و بسیار آسیب دیده به چشم می‌خورد. این کتیبه شامل چهار سطر است که سه سطر اول و نصف از سطر چهارم بخط کوفی ریحان مشابه خط کتیبه فوقانی است و نیم دیگر از سطر چهارم بخط پهلوی است. متنی که بخط کوفی نوشته شده توسط خطی عمودی به دو بخش تقسیم شده که یکی آیات قرآنی و دیگری مطالب تاریخی است. خط عمودی دیگری نوشته‌های کوفی را از متن پهلوی جدا ساخته است. مفاد اولین بخش از کتیبه که بخط کوفی احتمالا چنین است: لا اله الا الله مخلصا محمد رسول الله صادقا این جملات نشانه ایمان به اسلام است که به آن کلمات مخلصا و صادقا اضافه شده‌است. گرچه این دو کلمه در نوشته‌ها کاملا غیرمعمول است ولی هنوز در ایران به هنگام بیان شفاهی شهادتین به منظور تحکیم و تایید بیشتر به کار می‌رود. معنای کلمه اول «با خلوص قلب» و معنای کلمه دوم «با صداقت قلبی» است. مفاد بخش تاریخی با این کلمات آغاز می‌شود: هذه القبه … و بجز این چند کلمه چیزی بر جای نمانده که بتوان خواند. به ما گفتند که کلمات بعدی لهرمزد یار … است، ولی قابل قبول نیست که نام کسی که این برج برای مزار او ساخته شده بدون ذکر القاب و عناوین و بلافاصله پس از کلمه قبل آورده شود. علاوه بر این اشکالات دیگری نیز وجود دارد. در خصوص تاریخ احداث بنا، به نظر می‌رسد که در انتهای متن کوفی آخر این حروف کلمه مائه به معنای صدها خوانده می‌شود ولی چیز دیگری از تاریخ باقی نمانده. با این همه اگر در مورد نام ماه که خیلی صدمه دیده ولی ظاهرا شوال خوانده می‌شود یقین حاصل کنیم با توجه به فاصله کمی که میان کلمه شوال و مائه باقی می‌ماند می‌توان گفت که تاریخ سال دقیقا اربعمائه (۴۰۰) است. در واقع.
شهاب سنگ شروین
در سال ۲۳۱ خورشیدی برابر با ۲۳۷ قمری شهاب سنگی در این منطقه سقوط کرد که به نام «شهاب سنگ اسپهبد شروین» خوانده‌شد. برخی پژوهشگران برج رسکت را یادمانی چند منظوره در نزدیکی محل سقوط این شهاب سنگ می‌دانند.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مقبره حسن بن کیخسرو

آرامگاه حسن بن کیخسرو یا مقبره طاووس که به نام مقبره طاووس الحرمین و منار مسجد هم شناخته می‌شود، مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در ابرکوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مقبره مدفن حسن بن کیخسرو و دخترش است که مربوط به دوران ایلخانی می‌شود. تا میانه سده کنونی بخشی از ساختمان آن ویران شده بود و از نظر آذین و نقاشی و دارا بودن سنگ‌نبشته‌های کوفی از بناهای بسیار زیبای دوره خود است. این بنادربرگیرنده یک ساختمان خشتی چهارگوش است که به شیوه بناهای ایلخانی ساخته شده است و گنبد آجری آن به بلندای ۲۵ متر است. روکش برونی گنبد کاشی فیروزه‌ای است درون گنبد دارای تزیینات گچبری، نقاشی گل و بوته و کتبیه‌های مختلف است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
کوه نقارخانه

برج نقاره‌خانه
برج نقاره خانه
برج سنگی، اوایل دوره قاجار
بازمانده (گنبداینانج)، زمان حاضر
نقشه رسم شده کرپرتر از ری در زمان فتحعلی‌شاه قاجار که در آن
کوه نقارخانه یا کوه طبرک نام کوهی است در ری که در آن آثار باستانی فراوان وجود دارد.
برج نقاره‌خانه
برج نقاره‌خانه در ناحیه شمالی امین آباد شهر ری و بر بالای کوه ری قرار دارد.
به گفته برخی منابع این برج آجری که ارتفاع آن به سه متر می‌رسد، در حدود ۱۰۰۰ سال پیش به دست شخصی به نام «بزرگ امید» جهت استفاده شخصی ساخته شد. به گفته برخی پژوهشگران ممکن است این مکان مقبره یکی از شاهان سلجوقی باشد.
برج نقاره‌خانه دارای ساختاری متشکل از لاشه سنگ و گچ است ونمای آن تزیینات آجرکاری به همراه قوس‌های جناغی تزیینی دارد. به احتمال زیاد، اسکلت برج با سنگ بنا شده و سپس روی آن را آجرچینی کرده بوده‌اند.
اما در کتاب سیاست‌نامه خواجه نظام‌الملک چنین ذکر شده‌است که: «در شهر ری به روزگار فخرالدوله که صاحب بن عباد وزیر او بود، گبری بود توانگر که او را بزرجومیه گفتندی و بر کوه طبرک ستودانی کرد از جهه خویش و امروز بر جای است و اکنون آن را دیده سپاه سالاران خوانند و بر بالای گنبد فخرالدوله نهاده است و بسیار رنج و زر هزینه کرد بزرجومیه تا آن ستودان به دو پوشش بر سر آن کوه تمام کرد». بنابراین بر اساس این نوشته، اولا بنا مربوط به دوره آل‌بویه بوده، ثانیا دارای گبند دو پوش بوده، و ثالثا به پیروی از سنت استودان‌سازی ساسانیان ساخته است.
گنبد فخرالدوله یا امیراینانج
همانند برج، در مورد سلجوقی یا آل‌بوئی بودن این گنبد هم در منابع اختلاف هست. برخی آن را گورستان سلطنتی آل‌بویه خوانده و گنبد را گنبد فخرالدوله دانسته‌اند. فخرالدوله حاکم آل بویه بود که در قلعه طبرک درگذشت. در مقابل برخی منابع گنبد امیر اینانج خوانده شده‌است و آن را به حسام‌الدین سنقر اینانج که والی ری در عصر سلجوقیان بود که به دست غلامش کشته شد منسوب می‌کنند.
این گنبد که ساختمان آن تا دوران قاجار پابرجا بوده، امروز ویران شده و تنها بقایای شالوده آن بر جای مانده‌است.
این بنا تا مدت‌ها گمان می‌رفت گنبد فخرالدوله در دامنه کوه نقارخانه است. دکتر شهریار عدل با خواندن کتیبه روی آن، این بنا را از آن «عبدالجلیل بن فارس» دانسته است. بنایی که در زمان محمدشاه قاجار گنبدش ویران شده اما خودش هنوز پابرجا بود اما امروز تنها پی این بنا باقی‌مانده‌است. کتیبه بنا چنین است:
قلعه طبرک
قلعه طبرک دژی تاریخی در شهر ری بود.
این بارو و حصار شهر آثار بر جای مانده از دوران خلفای عباسی و مهم‌ترین آثار اسلامی ری است که شامل یک رشته دیوارهای خشتی و سنگی است. داخل حصار بقایی به نام قلعه طبرک وجود داشت که به دستور طغرل سلجوقی با خاک یکسان شد. در بالای کوه نیز نقشی از بهرام گور بود که بعدها در دوران قاجاریه صورت فتح‌علی‌شاه را به جای آن تراشیدند.
تخریب و عدم نگهداری
آثار تاریخی موجود در دامنه کوه نقارخانه بدون متولی و نگهبان رها شده و به محلی برای تجمع معتادان بدل گردیده‌اند. همچنین فعالیت‌های انفجاری کارخانه سیمان ری موجب در خطر گرفتن آثار موجود در دامنه کوه‌های ری از جمله گورستان سلطنتی آل‌بویه، برج نقاره‌خانه و نیز آرامگاه بی‌بی شهربانو گردیده بود که منجر به شکایت سازمان میراث فرهنگی از این کارخانه شد.
تپه مرتضی گرد

تپه مرتضی گرد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۹ کیلومتری جنوب غربی تهران واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد بابا عبدالله

مسجد بابا عبدالله مربوط به دوره ایلخانی -قرن ۸ ه.ق است و در بازار نائین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد باباعبدالله در اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم هجری ساخته شده است و کتیبه‌ای متعلق به سال ۷۰۰ هجری قمری در آن وجود داشته است و در ابتدا به صورت گنبد مقبره‌ای شکل از دوره ایلخانی بوده و سپس مسجدی در کنار آن توسعه یافته است و به صورت دو ایوانه بوده که در قسمت سمت چپ حیاط به صورت طاق نما و در سمت راست آن بعنوان شبستان زمستانه استفاده می‌شده است.
مسجد بابا عبدالله دارای یک گنبدخانه مرتفع و عظیم است که در آن قبور تعدادی از بزرگان و عرفای زمان ایلخانان وجود دارد و در سه کنج ایجاد شده در گوشه‌های این گنبد، تزئینات معماری به صورت مقرنس دیده می‌شود.
در قسمت بالای محراب داخل گنبد نیز نقوش هندسی و گیاهی توام با کتیبه‌های قرآنی دیده می‌شود.
در قسمت صحن یا حیاط مسجد نیز شبستانی زیرزمینی ساخته شده که بوسیله سنگهای مرمر نور شبستان زیرزمینی تامین می‌شود.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مرکز شهر سلجوقی و دیالمه

مرکز شهر سلجوقی و دیالمه مربوط به دوره سلجوقیان است و در شرق جاده ورامین، شمال شرقی شهر ری واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محراب مسجد کوچه میر

محراب مسجد کوچه میر مربوط به اواخر دوره سلجوقیان است و در نطنز، خیابان مالک اشتر، محله میر، کوی میر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه پیرحمزه سبزپوش

مقبره پیرحمزه سبزپوش مربوط به سده ۶ ه.ق است و در شهرستان ابرکوه، ابرقو واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه سید شمس‌الدین

بقعه سید شمس الدین مربوط به سده ۸ است و در یزد، محله چهار منار، جنب حوض ملتکیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سید شمس الدین باقیمانده یک مجموعه بناست که در محله چهار منار یزد قرار دارد و به صورت زیارتگاهی نیمه ویران گاه به گاه محل عبادت پیرزنان محله و به ندرت مورد بازدید علاقه‌مندان به آثار تاریخی و مسافران خارجی واقع می‌شود.
بانی آن سید شمس الدین فرزند سید رکن الدین است. پدر، از سادات محترم شهر و بانی مدرسه است و دستگاه علمی و ستاره‌شناسی به جای گذاشت که شرح و تفصیل آن در کتاب مفصل وقفنامه به نام جامع‌الخیرات (چاپ تهران، ۱۳۴۱) مضبوط است.
چون خود سید رکن الدین را پس از درگذشت (سال ۷۳۲) زیر گنبد اصلی مدرسه به خاک سپردند در سده‌های بعد مدرسه به مزار تبدیل می‌شود. اکنون منحصرا زیارتگاهی است از زیارتگاه‌های مشهور و محترم شهر یزد.
سید رکن الدین در قضیه قتل تاجری نصاری که در یزد اتفاق می‌افتد مورد غضب و اتهام سلطان یزد واقع می‌شود و به زندان می‌افتد. فرزندش سید شمس الدین برای خلاصی پدر راه تبریز را پیش می‌گیرد تا به دستور شاه پروانه آزادی پدر را اخذ کند.
سید شمس الدین یکی از دختران خواجه رشیدالدین فضل‌الله طبیب همدانی وزیر مشهور عصر مغول را در عقد زوجیت خود درآورد و دستور آزادی پدر را نیز گرفت. اما در تبریز در گذشت. پس از وفات جسدش را به یزد فرستادند و زیر گنبد مدرسه‌ای که خود بنا کرده بود در خاک گذارده شد. سید شمس الدین با تاسی پدر در محله خارج از شهر آن روزگار یزد به ایجاد مدرسه و بازار و حمام و مسجد و خانقاهی پرداخت که اکنون بنای اصلی و به اصطلاح قدیم گنبد آن باقی مانده‌است و همانجاست که مقبره اوست.
این بنا از دیدگاه تزئینات یکی از شاهکارهای هنر معماری یزدست و نقشه آن را سید شمس الدین در تبریز طرح می‌کند و به یزد می‌فرستد که این حکایت از آن دارد که معماران ایرانی طرح ساختمان‌ها را بر روی کاغذ می‌آورده‌اند و سپس بروی زمین رنگ می‌ریخته‌اند و پی می‌کنده‌اند.
تزئینات باقی مانده این بنا عبارت است: کتیبه گچ‌بری به خط جلی زیبا در پیش درگاه ورودی، کاشیکاریهای معرق در همین پیش درگاه، طرحها و گل اندازیها و رسمهای هندسی و ترنج‌ها و شمسه‌ها و حاشیه‌ها به رنگ و روغن در داخل صحن زیر گنبد (که موریانه آسیب بسیار شدید به آنها وارد کرده‌است و به دشواری می‌توان روزگاری این آثار را مرمت کرد).
از تزئینات دیگر این بنا دوره سنگ مرمر محراب آن است که زن سید شمس الدین آن را در تبریز دستور فرمودند تا تراشیدند و به یزد فرستاد.
روی این دوره سنگ آیات ۱۷–۲۰ سوره آل عمران را کنده‌کاری کرده‌اند. بر روی بخش‌های دسترس این سنگ‌های مرمر که در دو سوی محراب است در طی سده‌ها مقداری یادگار به خط اشخاص مختلف به مرکب نوشته شده‌است که خود آثاری با ارزش است. البته مقداری هم از یادگارها به علت سائیدگی و کمرنگی ناخواناست و قابل خواندن نیست.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده درب امام

امامزاده درب امام مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، بازارچه حاج محمد جعفر، کوی درب امام واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاشی‌کاری امامزاده درب امام
پیتر لو و پائول استینهاردت روی الگوهای کاشی‌کاری این بنا تحقیق کرده‌اند. گره‌چینی این بنا از همه بناهای قدیمی‌تر از خود در جهان اسلام پیچیده‌تر است. الگوی کاشی‌کاری این بنا نمودی از الگوی پنروز (Penrose tiling) است، الگویی تقارنی با چندین خاصیت منحصربه‌فرد که توسط راجر پنروز در دهه ۱۹۷۰ ارائه شدو بعدها توسط دانشمندان دیگر گسترش یافت.
محوطه آلب ارسلان

محوطه آلب ارسلان مربوط به دوره ساسانیان - دوره سلجوقیان است و در شهرستان نیشابور، ۲ کیلومتری شمال شرق خیام واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این محوطه به آلب ارسلان منسوب است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
سردر مسجد قطبیه

سر در مسجد قطبیه مربوط به سده ۱۰ ه.ق است و در اصفهان، کاخ گنجینه چهل ستون واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
هارون ولایت

امامزاده هارون ولایت مربوط به سده ۱۰ ه.ق است و در اصفهان، متری قیام (سبزه میدان، میدان عتیق)، خیابان هارونیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. با توجه به مدارک تاریخی مقبره هارون ولایت متعلق به هارون بن علی یکی از اولاد حضرت امام حسن (ع) است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد ظلمات و آرامگاه میرعماد

مسجد ظلمات و آرامگاه میرعماد مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، چهارراه‌شکرشکن، چهارراه کرمانی، کوچه میرعماد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه ستی فاطمه

آرامگاه ستی فاطمه مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، خیابان کاشانی، روبروی بیمارستان کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
سردر و آرامگاه شیخ امیر مسعود

سردر و بقعه شیخ امیر مسعود مربوط به سده ۹ ه.ق است و در اصفهان، متری شهدا، خیابان چهارباغ پائین، خیابان جامی، کوچه شیخ ابومسعود واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره رهروان (رادان)

مناره رهروان (رادان) مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان اصفهان، روستای رهروان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده احمد (اصفهان)

بقعه امامزاده احمد مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان نشاط، بازارچه حسن‌آباد، کوچه امامزاده احمد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه امامزاده احمد بن علی مشهور به امامزاده احمد، در محله حسن آباد اصفهان. این بقعه در سال ۱۱۱۵ق در زمان سلطان حسین صفوی و ۱۲۹۰ق. در زمان حکومت ظل‌السلطان بر اصفهان، تعمیر شد. در کنار مزار احمد بن علی، آقا نجفی و همای شیرازی مدفون شده‌اند.
پیشینه
بر اساس شواهد موجود، قبل از سال ۵۳۷ق، بنایی بر مزار احمد بن علی برپا بوده که در این سال تجدید بنا شده‌اند. لوحی از سنگ سیاه با کتبیه‌ای به خط کوفی حاکی از تجدید این بنا در سال مذکور تا سال ۱۳۰۷ش است. از بنای متعلق به سده ششم هجری، تنها یک کتیبه موجود است که بر روی آن نوشته «‌آمین یا رب العالمین فی تاریخ الخامس عشره من ربیع الاول سنه ثلاث وستین وخمسمائه‌».
ژان شاردن در سفرهای خود در ایران، از این بنا یاد کرده و آن را ساختمانی مربع‌شکل با پوششی گنبدی وصف کرده و نوشته که رهگذران آرامگاه شاه احمد را از دریچه‌ای مشرف به کوچه که میله‌های ستبر دارد زیارت می‌کنند. وی که در سده ۱۱ قمری می‌زیسته، به نقل از مردم اصفهان بنای مقبره را متعلق به ۳۰۰ سال پیش دانسته است. احتمالا این همان بنای سده ششم قمری است، زیرا گزارش یا نشانه‌ای از تجدید بنا تا سده دوازدهم هجری در دست نیست.
معماری
شمال سردر، صحن، بقعه، سقاخانه و آرامگاه جمعی از علما، عرفا و شعراست که آقا نجفی اصفهانی، همای شیرازی (درگذشته ۱۲۹۰ق) و فرزندش میرزا ابوالقاسم طرب (درگذشته ۱۳۳۰ق) از مشهورترین آنها هستند. سردر بنا، مجموعه‌ای مقرنس از آجر و کاشی است، همچنین کتیبه‌هایی به خط بنایی در طاق ایوان و نقوش معقلی و کتیبه‌هایی به خط بنایی با کاشی در بدنه آن. بر کمر ایوان، کتیبه‌ای از جنس کاشی به قلم ثلث به رنگ سفید و طلایی روی زمینه لاجوردی به خط علی نقی امامی و تاریخ ۱۱۱۵ق دیده می‌شود که حاکی از توسعه بنای امامزاده (از عرصه و اعیان) در زمان سلطان حسین صفوی به دست محمد شریف منجم است. بر لچکی‌های پیشانی بعضی از طاق‌نماها در اطراف صحن، کاشی‌هایی با نقش گره‌سازی و کتیبه‌هایی به خط بنایی نقش بسته است.
بالای بقعه چهارگوش، پوششی گنبدی است و در راس آن گنبدی کوچک با ساقه‌ای بلند و دارای ۸ پنجره ساخته شده و با دو ایوان در شمال و شرق، به صحن نسبتا وسیع امامزاده راه یافته است. گنبد از درون با قطاربندی و مقرنس‌کاری مزین شده است.
بدنه داخلی بنا، کتیبه‌ای حاوی سوره دهر و آیات ۱۸۰-۱۸۲ سوره صافات به قلم ثلث و به رنگ طلایی بر زمنیه لاجوردی با رقم «‌این محمد حسن علی نقی الامامی‌» و تاریخ ۲۲ شعبان ۱۱۱۵ گچ‌بری شده است.
دیواره‌های درونی و بیرونی بقعه، با قطعات کوچک کاشی به رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی با اشکال هندسی تزیین شده و فاصله بین کتیبه و ازاره و کتیبه و گنبد با گچ‌بری پوشانده شده است. مزار هم کتیبه‌ای گچ‌بری‌شده با تاریخ ۱۱۱۵ق دارد.
بهسازی‌ها و اضافات در بنا
در سال ۱۲۹۰ق و در زمان حکومت ظل السلطان بر اصفهان، تعمیراتی در بنا انجام شد، ضریح منبت گره‌سازی با محجرهای فلزی و کتیبه نستعلیق شامل اشعاری حاکی از تعمیر بقعه و ماده تاریخ «‌ظل سلطان نهاد کعبه بنا» از این دوره است.
سقاخانه امامزاده، دارای کتیبه‌ای شامل قصیده مشهور محتشم، در سال ۱۳۲۱ق ساخته شده است. تعمیراتی دیگر همچون مرمت ایوان و کاشی‌کاری گنبد کوچک بقعه، انجام شده است.
این ساختمان در جنگ ایران و عراق بر اثر بمباران‌های رژیم صدام آسیب دید و پس از آن تعمیر شد.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده حبیب بن موسی

امامزاده حبیب بن موسی مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه شاه عباس بزرگ در این امامزاده واقع است.
مقبره شاه عباس بزرگ
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مجموعه قدمگاه

مجموعه قدمگاه مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در داخل بافت شهرقدمگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره چهل دختران

مناره چهل دختران که با نام گارلند نیز شناخته می‌شود، مربوط به سده ۶ ه.ق است و در اصفهان، میدان قدس (طوقچی)، خیابان سروش، منار چهل دختران واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در سال ۱۳۹۰ شهرداری اصفهان یک خیابان فرعی بین خیابان کمال و خیابان سروش مقابل مسجدالغفور احداث کرد به نام خیابان صاحب الزمان، این خیابان از کنار این منار رد شده است.
بازکردن بخت دختران
داستان‌های جالبی در مورد این منار بیان می‌شود، گویا در گذشته اهالی اصفهان اعتقاد داشته‌اند که این منار بخت دختران را باز می‌کند، رسمی در گذشته رواج داشته به این شکل که دختران دم بخت یا یه کم از زمان بختشون گذشته مقداری گردو می‌خریدند و در پای و پله‌های این منار گردوها را شکسته و همراه کشمش به عابران و مردم تعارف می‌کردند تا بختشان برای ازدواج باز شود.
چرا گارلند؟
ساکنین اطراف این مناره آن را به نام گارلند هم می‌نامند. حدود اوایل قرن بیستم مسیحی در یکی از خانه‌های مجاور این مناره یکی از مبلغین انگلیسی پروتستان مذهب به نام گارلند (J.L.Garland) سکونت داشته و کار رسمی او تبلیغ یهودیان اصفهان به آئین مسیحیت بوده است. وی زبان فارسی را بخوبی صحبت می‌کرده و مدت مدیدی در این محل ساکن بوده است و بر اثر تبلیغ او عده‌ای یهودی مسیحی شده‌اند. گارلند پس از وفات در قبرستان ارامنه مدفون شده است. عمارتی که محل سکونت او بوده است هنوز به نام عمارت گارلند نامیده می‌شود.
کتیبه‌های این مناره
کتیبه فوقانی مناره به خط کوفی آجری برجسته بر زمینه آجری پنج آیه اول سوره طه نوشته شده است
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
برج سه گنبد

برج سه گنبد
برج سه گنبد
سه‌گنبد نام بنای تاریخی است در جنوب شرقی شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی این بنا آرامگاه بوده و در سال ۵۸۰ قمری در جنوب شرقی ارومیه ساخته شده. مقبره یا برج آجری سه گنبد متعلق به قرن ششم هجری بوده و در مدخل بنا سه کتیبه به خط کوفی باقی‌مانده است. برخی از مورخین عقیده دارند که این بنا به جای آتشکده‌ای از دوره ساسانی احداث شده است، ولی هیچ‌گونه سند معتبری مبنی بر صحت ادعای خود ندارند. از سوی دیگر در مدخل بنا سه کتیبه به خط کوفی است که آن را از سنگ تراشیده‌اند و در پایان کتیبه، محرم سال ۵۸۰ هجری خوانده می‌شود. از این رو شاید بتوان مقبره یا برج آجری سه گنبد را متعلق به قرن ششم هجری دانست. طبق این کتیبه این بنا به دستور یکی از امرای سلجوقی به نام شیث قاطه المظفری ساخته شده است. از نظر معماری این بنا با مقابر قرن ششم هجری قمری بخصوص مقابر مراغه و سایر مقبره‌های دوره‌های سلجوقی مشابهت فراوانی دارد. بنای تاریخی سه گنبد عبارت است از سکوی بلندی که به شکل استوانه و مدور ساخته شده است. قطر بنا ۵ متر و ارتفاع آن ۱۳ متر می‌باشد. ساختمان فعلی دو طبقه است و در چهار سمت آن دریچه‌هایی وجود دارد. طبقه اول به نام سردابه خوانده می‌شود که دارای پوششی قوس‌دار است و بدین وسیله از طبقه دوم مجزا می‌شود. درب کوچک طبقه اول ۱ متر و ۷۰ سانت ارتفاع دارد. طبقه دوم که اتاق مقبره خوانده می‌شود دارای دری به ارتفاع دو و نیم متر است. به عبارت دیگر، بنای استوانه‌ای شکل مدور دارای دخمه‌ایست که قسمت فوقانی آن را به وسیله آجر تبدیل به بنایی شامل اتاق مقبره کرده‌اند و مدخل آن در یک قالب معماری پر نقش و نگار محاط شده و در بدنه استوانه‌ای برج تعبیه شده است؛ درگاه ورودی آن در میان طاق‌های سطحی واقع شده و از لحاظ معماری زینت خاصی به آن بخشیده است. سقف اصلی گنبد و دیوارهای آن تماما سالم و بر جا می‌باشد. طبقه دوم بنا مانند سایر مقادیر دوره سلجوقی روی سردابه احداث شده استتزئینات سر در ورودی مقبره در نوع خود کم‌نظیر می‌باشد و به صورت قطعات سنگ و گچ با نقوش هندسی و کتیبه به خط کوفی تزئین شده است.
مصالح قسمت‌های تحتانی بنا تا ارتفاع حدود ۳/۶ متر از سنگ‌های تراش خاکستری رنگ ساخته شده و از این قسمت به بالا تمام مصالح بنا از آجرهای چهار گوش می‌باشد. این اثر مربوط به سده ۶ ه.ق است و در اورمیه، خیابان استاد برزگر واقع شده و در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده علی بن جعفر

امامزاده علی بن جعفر مربوط به سده ۸ ه.ق است و در قم، خیابان انقلاب (چهار مردان)، جنب گلزار شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه سید رکن‌الدین

بقعه سید رکن‌الدین که در قدیم مدرسه رکنیه نامیده می‌شد مربوط به سده ۸ ه.ق است و در یزد، خیابان مسجد جامع کبیر  کوچه سیدرکن الدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه شیخ ابوالقاسم

مقبره شیخ ابوالقاسم مربوط به سده ۹ ه.ق است و در اصفهان، خیابان آتشگاه، محله نصرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد امیرچقماق

مسجد امیر چقماق که در تاریخ‌های یزد به نام مسجد جامع نو یا مسجد دهوک نیز خوانده شده‌است در دوره تیموری به همت امیرجلال‌الدین چقماق شامی حاکم یزد از امراء و سرداران و مقرب درگاه شاهرخ و همسرش ستی فاطمه خاتون احداث شده‌است. این مسجد در سال ۸۴۱ ه. ق به پایان رسید. از حیث زیبایی، وسعت، اهمیت و اعتبار بعد از مسجد جامع شهر قرار دارد.
این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این مسجد در ضلع جنوبی میدان امیرچخماق قرار دارد و در کریاس (ساختمان جلوی درب ورودی) مسجد که به میدان باز می‌شود، سنگی نصب گردیده که بر آن متن وقفنامه‌ای به خط نسخ نقر شده‌است.
در طرف راهروی شمالی که از درب کریاس به صحن وارد می‌شود، شبکه‌هایی ظریف از کاشی‌های معرق در پنجره‌ها نصب شده‌اند. قسمتی از سردر صفحه ایوان کاشیکاری معرق شده‌است و جرزهای آن آجری رنگ می‌باشد. دور خارجی گنبد و بر کمربند آن عبارت «السلطان ظل الله…» به کوفی بنایی تکرار شده‌است.
محراب صحنه اصلی از کاشی معرق است با ساختمانی مقرنس کاری که در وسط آن سنگ مرمر بسیار خوشتراشی به اندازه ۱/۱۵ * ۳/۳۸ متر نصب شده‌است و در وسط مقرنس کاری یک گل مربع به اندازه ۵۴ * ۹۵ سانتیمتر نصب است و در دست چپ آن، یک سنگ مرمر به اندازه ۲۸ * ۳۰ سانتیمتر نصب شده‌است. سر در شرقی مسجد دارای کتیبه‌هایی از کاشی معرق به خط ثلث محمد الحکیم است.
گنبد مسجد خمیده و ترکدار است با کاشی سبز رنگ کاشی شده و پیرامون آن نیز کتیبه‌ای به خط کوفی قرار دارد.
در زمان فتحعلی شاه قاجار حاجی حسین عطار قسمتی بر شبستان مسجد افزود و قسمت‌هایی از مسجد را نیز تعمیر نموده‌است.
گالری عکس
میدان امیرچخماق
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره مسجد امام حسن

مناره مسجد امام حسن (ع) مربوط به دوره سلجوقیان است و در اردستان، میدان امام حسن، جنب امامزاده و آب انبار واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده زید (تهران)

امامزاده زید مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در تهران، محله بازار  انتهای جنوبی بازار بزازان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. آرامگاه لطفعلی خان زند در کنار این آرامگاه قرار دارد.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره مدرسه دومنار

مناره مدرسه دومنار مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان طبس واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد جامع کاشان

گلدسته مسجد
مسجد جامع کاشان مربوط به دوره سلجوقیان است و در کاشان، خیابان بابا افضل، محله میدان کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پیشینه تاریخی
در لایه‌برداریهای اخیر از گچبریهای محراب دوره سلجوقی، آثار و تزییناتی متعلق به دوره آل بویه کشف و شناسایی شده است. در شبستان تابستانی این بنا که در زیر شبستان زمستانی قرار دارد، طرحهای بسیاز زیبای کاشیکاری دیده می‌شود و در کف این شبستان آثاری از کوره‌های پخت ظروف چینی به وسیله کارشناسان سازمان میراث فرهنگی در گذشته کشف شده است. این بنا دارای گنبد آجری است که احتمالا پس از زلزله معروف سال ۱۱۹۲هجری قمری که‌این مسجد آسیب فراوانی دید، به وسیله «عبدالرزاق خان کاشی» به صورت اساسی تعمیر و این موضوع در کتیبه خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال ۱۲۰۷ هجری قمری نیز مشخص شده است. مسجد جامع کاشان از کهنسال‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود و بر روی بنایی کهنسال‌تر پایه‌گذاری شده که به عقیده برخی از کارشناسان قدمت آن مربوط به قبل از اسلام است. برخی دیگر از کارشناسان با توجه به آثارکوره‌های پخت سفال و سایر فضاهای کاوش شده در زیر شبستان‌های مسجد، آن را مربوط به قرون اولیه دوره اسلامی می‌دانند، بنابه برخی روایات تاریخی این مسجد به دستور صفیه خاتون دختر مالک اشتر بنا نهاده شده است.
این مسجد دارای دو قبله می‌باشد که یکی از آنها به دلیل رعایت نشدن جهات دقیق قبله (به گفته متخصصان میراث فرهنگی) از عمد تخریب شده که آثار گچبری بسیار نفیسی بوده که به دلیل اینکه برای نمازگزاران مشتبه نشود محراب دیگری در نزدیکی همان محراب ساخته‌اند اما مردم عامی اعتقاد دارند که این محراب به طرف بیت المقدس بوده و بعد از اینکه قبله در سال دوم هجرت تغییر یافت این محراب تخریب شده است. در محراب دیگر که به سمت مسجدالحرام است آیه تغییر قبله از بیت المقدس به طرف مکه به چشم می‌خورد که خود دلیل بر اعتقاد مردم نسبت به این موضوع است.
گفته می‌شود دراین مسجد سلطان علی بن محمد باقر نمازگزارده، از این رو مردم کاشان این مسجد را بسیار قابل احترام می‌دانند و قدیمی‌ترین کتیبه‌ای که درمسجد وجود دارد به تاریخ ۴۶۶ هجری قمری است که بر روی منار آن آمده است «این منار سومین منار تاریخ دار قدیمی ایران به شمار می‌رود».
این مسجد مرکز بزرگترین و قدیمی‌ترین هیئت مذهبی کاشان (هیئت ابوالفضل کاشان-مشتی) می‌باشد که قدمتی بیش از صد سال دارد.
معماری
این بنا دارای گنبد آجری با مقصوره و ایوان مرتفع، صحن وسیع و حوض خانه‌ای در وسط و سه شبستان بزرگ است
فهرست آثار ملی ایران
مسجد آقابزرگ
مدرسه مصلی

مصلی (مدرسه مصلی) مربوط به سده ۱۰ ه.ق است و در یزد، ضلع جنوبی خیابان قیام، روبروی بازار زرگری واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد اشترجان

مسجد اشترجان مربوط به دوره ایلخانی است و در ایمان شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بانی مسجد اشترجان، محمد بن محمود بن علی اشترجامی، از مستوفیان و منشیان سلطان ابوسعید بهادرخان، بوده است. بر اساس کتیبه‌ای بر سردر شمالی بنا، کاشی کاران مسجد استاد احمد و حاجی محمد قطاع تبریزی بوده‌اند؛ و در کتیبه سنگاب مسجد، نام واقف آن، غلامعلی علی داد، آمده است. در ضمن تعمیرات کاشی کاری سردر اصلی (شمالی) این مسجد، در زیر تزیینات قرن هشتم هجری قمری، کتیبه‌ای به خط کوفی و به سبک کتیبه‌های دوره سلجوقیان به دست آمده است که نشان می‌دهد مسجد را در این دوره بنیان گذاشته‌اند و بنای فعلی در واقع حاصل تجدید بنایی با الحاقات بسیار در قرن هشتم هجری قمری است. همچنین مناره‌های این مسجد، مانند منارجنبان اصفهان، که در سال ۷۱۶ بنا شده است، متحرک است. وسعت مسجد جامع اشترجان ۱۵۰۰ متر مربع (۳۰×۵۰ متر) است. این بنا از خشت و آجر ساخته شده، و در دیواری از خشت محصور گشته است. مسجد دارای دو ورودی است. ورودی اصلی در شمال بنا و ورودی دیگر در شرق آن قرار گرفته است. هیچ‌یک از این دو بر محورهای اصلی ساختمان جای ندارد. دو ایوان بر محور شمالی–جنوبی و سه شبستان در شمال، شرق و غرب صحن مرکزی ساخته شده است. گنبد خانه بزرگ مقصوره در پشت ایوان جنوبی جای دارد. بدین ترتیب، این عناصر بر محور بودن کلی طرح درونی مسجد تاکید دارند. درحال حاضر این مسجد تاریخی به عنوان مصلی نماز جمعه شهر ایمانشهر مورد استفاده قرار می‌گیرد و کلیه مراسم مذهبی شهر در این مکان تاریخی انجام می‌شود.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
نقش‌برجسته سراب بهرام

نقش برجسته سراب بهرام نقش‌برجسته‌ای مربوط به دوره ساسانیان است و در ۳ کیلومتری نورآباد (ممسنی)، پائین شاپور وفهلیان روستای سراب بهرام جای گرفته است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در این نقش‌برجسته پنج نفر بر روی سنگ کنده‌کاری شده‌اند. در میانه بهرام دوم در حالت نشسته دیده می‌شود که شمشیر خود را به نشانه توانمندی، نیرومندی، اقتدار و قدرت با هر دو دست نگه داشته است. انتساب این نقش‌برجسته به بهرام دوم، به دلیل شکل تاج منحصربه‌فرد این پادشاه است، چرا که در زمان ساسانیان هر پادشاه تاج یا تاج‌های ویژه خود را داشته است. در دو سوی پادشاه، از هر سو دو تن از بزرگان کشور ایستاده‌اند که انگشت اشاره دست خود را به نشانه بزرگداشت و احترام به پادشاه، بالا نگه داشته‌اند.
فهرست آثار ملی ایران
روستای سراب بهرام
دو نقش برجسته

دو نقش برجسته (سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان و سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان) مربوط به دوره ساسانیان است و در فیروزآباد، کیلومتر ۳ و ۵ جاده فیروزآباد به شیراز واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آتشکده سنگی تنگ کرم

آتشکده سنگی (تنگ کرم) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فسا، تنگ کران، تنگ کرم واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر بر اثر انفجار دینامیت به طور کامل تخریب گردیده است.
آثار ملی ایران
فهرست آتشکده‌های ایران
برج مهماندوست (معصوم‌زاده)

برج مهماندوست (معصوم‌زاده) مربوط به دوره سلجوقیان است و در دامغان، مهماندوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
معماری
دور دایره آن از برون ۳۴ ذرع و قطر آن از درون ۷٫۲۰ متر است. این برج دوازده ترک دارد که یکی از ترک‌ها ورودی است و پهنای هر ترکی ۱٫۲۳ متر و بعد از ده ذرع و نیم بلندا سه رج مقرنس از آجر به وضع‌های بسیار خوب انیق ساخته شده و پس از آن سنگنبشته‌ای قرار دارد به پهنای ۳ چهاریک به خط کوفی و بالای آن کتیبه دیگری است به خط بنائی و از آن به بعد گنبد مخروطی شروع می‌شود، اما گنبد آن ویران و آنچه بر جای مانده است به بلندای ۱۴ ذرع است. در برج رو به جنوب و یک قبر آجری در وسط و دو قبر دیگر سنگ‌چین در داخل برج دیده می‌شود.
اهمیت این بنا به دلیل داشتن طاقنما و قطار مقرنس آجرکاری است.
پیشینه
بر پایه نوشته‌های سنگ نبشته آن به خط کوفی تاریخ این برج به سال ۴۹۰ قمری و در دوره سلجوقیان است.
آثار ملی ایران
گنبد زنگوله
برج طغرل
برج مهماندوست
برج کاشانه بسطام
برج آرامگاه علاءالدین
مسجد پامنار (زواره)

مسجد پامنار و منار آن مربوط به دوره سلجوقیان است و در زواره، کوچه پامنار (بن کوی) واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد درب جوباره

مسجد درب جوباره مربوط به سده ۱۰ ه.ق است و در اصفهان، میدان قیام، سبزه میدان، بازار غاز واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد ایلچی

مسجد ایلچی مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، چهارراه شکرشکن، خیابان احمدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد سرخی

مسجد سرخی (سفره چی) مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، چهارباغ پائین، کوچه مسجد سرخی واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد لرزاده
مسجد مصری

مسجد مصری مربوط به سده ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، میدان قدس (طوقچی)، کوچه مسجد مصری واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره و مسجد جامع برسیان

مناره و مسجد جامع برسیان مربوط به سده ۵ ه.ق است و در شهرستان اصفهان، روستای برسیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مناره برسیان در روستای برسیان بر کرانه شمالی زاینده‌رود و در شرق اصفهان قرار گرفته، یکی از قدیمی‌ترین منارههای ایران است که در میان مناره‌های اصفهان که دارای تاریخ هستند سومین مناره قدیمی به‌شمار می‌آید.
تاریخ ساخت مناره سال ۴۹۱ ه‌.ق می‌باشد.
این مناره ستونی مدور بدون سکو یا پایه بوده با آجر و ملات گچ ساخته شده‌است. قطر مناره در سطح زمین ۵/۷۵ متر و ارتفاع آن ۳۴/۵۵ متر است و پلکان مارپیچ مناره از داخل مسجدی شروع می‌شود که بعدها ساخته شده‌است.
مناره برسیان فاقد کاشیکاری است و تزئینات آجری آن که نقوشی به شکل لوزی نزدیک به مربع هستند به هزارباف معروف است.
بسیاری از کارشناسان این مناره را از بهترین نمونه‌های صنعت آجرچینی دوران سلجوقی در سده پنجم می‌دانند.
مناره
فهرست آثار تاریخی اصفهان
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
بر پایه داده‌هایی از
مناره و مسجد جامع گار

مناره و مسجد جامع گار مربوط به سده ۶ ه.ق است و در شهرستان اصفهان، روستای گار واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد و مناره سین

مسجد و مناره سین مربوط به سده ۶ ه.ق است و در شهرستان اصفهان، روستای سین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد جامع سوریان

مسجد جامع سوریان مربوط به سده ۶ ه.ق است و در شهرستان بوانات، سوریان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد ساده

مسجد ساده مربوط به سده ۷ ه.ق است و در شهرستان استهبان، ایج واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره‌های دارالضیافه

مناره‌های دارالضیافه مربوط به سده ۸ ه.ق است و در اصفهان، چهارراه ابن سینا، خیابان کمال واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بر فراز سردری دو گلدسته زیبای آجری که به مقرنس‌کاری و کاشی معرق رنگین آذین‌بندی شده‌است و دارای پوششی از کاشی فیروزه‌ای در بافت شطرنجی و آجری است، دیده می‌شود. این اثر را از ساختمانهای پایان سده هشتم هجری برمی‌شمارند.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره امین
نقش‌برجسته‌های تنگ سولک

تنگه سولک یکی از زیباترین مناطق دیدینی استان و نیز شهرستان بهمیی است این تنگه برف گیر در زمستان دارای درختان کاج سرو و بلوط می‌باشد و سنگ نبشته‌ای دوره اشکانی در این تنگه قرار دارد فاصله آن از مرکز شهر لیکک حدودا 30 کیلومتر می‌باشد و هر ساله میزبان زاران گردشگر نوروزی می‌باشد نقوش برجسته تنگ سولک مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان بهمئی، بخش مرکزی، روستای لیکک واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آتشکده تخت رستم

آتشکده تخت رستم ملارد ، یکی از آتشکده‌های مهم در دوران ساسانی بوده است که در ۲۰ کیلومتری باختر شهریار استان تهران روی کوه تخت رستم در نزدیکی روستای قجر تخت رستم در بخش جوقین جای دارد. این سازه باستانی در دوره ساسانی ساخته شده و در سال ۱۳۱۶ با شماره ۳۰۳ در فهرست آثار ملی جای گرفته است.
برماندهای آتشکده سنگی دوره اشکانی و ساسانی دربرگیرنده تخته بزرگی است که در دامنه تپه‌ای به بلندای نزدیک به ۴۰ متر از کف جلگه با گنبد و ایوان و اتاقی تا روزگار کنونی باقی مانده بود. همچنین آثار سکویی دو طبقه بر فراز تپه دیده می‌شود که گویا مکان افروختن آتش بوده است.
کوه تخت رستم
کوه مخروطی شکلی از جنس آندزیت و سنگ‌های آتشفشانی است به بلندای ۱۳۱۸ متر که بلندترین کوه در جنوب غربی شهرستان شهریار و جنوب ملارد به شمار می‌رود و در دامنه و نوک قله این کوه، آثار معماری به صورت تختگاه وجود دارد که با بهره‌گیری از مصالحی مانند سنگ و ملات گچ سنتی ساخته شده است.
ویژگی‌های آتشکده
آتشکده تخت رستم در دوران ساسانی بنیاد نهاده شد و کاربری آن برای انجام آیین آتش بود که تنها موبدان زرتشتی بدان راه داشته‌اند. این آتشکده از دو تخت‌گاه (سکو) شکل گرفته است که یکی از آنها در قله کوه و دیگری در ارتفاع پایین‌تر جای دارد. تختگاه یکم که در فضای آزاد جای گرفته است جایگاهی بوده که روی آن آتش می‌افروختند و روی تختگاه دوم آیین‌های دینی انجام می‌گرفته است. در بخش پایین‌تر کوه، نزدیک به ۱۵ متری تختگاه پایین‌تر، سازه‌ای گنبدی‌شکل وجود دارد که می‌تواند جایگاه نگهداری آتش مقدس بوده باشد. این بنا سقفی کوتاه دارد و بلندی نوک گنبد تا کف آن ۲۳۸ سانتی‌متر است و دارای دو دهنه ورودی با طاق‌هایی به شیوه معماری ایران پس از اسلام است.
بر پایه پژوهش آنوبانینی در این آتشکده، آتش در پستوهای میانه جایگاه گرد سنگی روشن بوده است که در شب از دور دیده می‌شده است. در سال‌های گذشته نیز در دامنه خاوری کوه تخت رستم یک جایگاه باستانی در گستره نزدیک به ۱۰ هکتار شناسایی شده است.
این کوه محل بازی فیلم مردان آنجلس بوده است.
آتشکده
فهرست آتشکده‌های ایران
آتشکده آذرگشنسب
آتشکده کاریان
آتشکده آذربرزین مهر
تخت رستم نیمروز
تخت رستم (افغانستان) سمنگان
تخت رستم (بلخ)
تخت رستم (فارس) تخت رستم درعرض وطول‌جغرافیایی ۲۹٫۹۶۷۰۹۷, ۵۲٫۸۸۱۲۹۱ در ۲٫۵ کیلومتری جنوبی نقش رستم
نقش رستم (فارس)
تخت رستم فراه
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد جارچی

مسجد جارچی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، خیابان حکیم، کوچه باغ قلندرها، بازار گلشن واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تصاویر
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد لنبان

مسجد لنبان یکی از آثار دوره صفوی در اصفهان است که در محله قدیمی لنبان واقع شده‌است. این مسجد در زمان شاه سلیمان صفوی بر خرابه‌های مسجدی بنا شده که در قرن هشتم احداث شده بود. این مسجد در خیابان بهشتی، خیابان مسجد لنبان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تاریخچه مسجد
برخی گفته‌اند اولین مسجدی که در اصفهان بنا شده مسجد لنبان بوده‌است.
در رساله «محاسن اصفهان»  تالیف مافروخی  نام محله لنبان بارها آمده و مخصوصا از مسجد و عمارتی توصیف شده که یکی از ارکان نامی اصفهان، آن را در قرن هشتم هجری ساخته بوده‌است و مترجم رساله محاسن  حسین بن محمد بن ابی‌الرضا علوی آوی  از او به این ترتیب نام می‌برد: «صاحب معظم قدوه اعاظم الامم جلال الوزراء جمال الدوله والدین محمد دیلم دستجردی الاصفهانی». مترجم رساله محاسن در بنیادگذاری این عمارت شخصا حضور داشته‌است و نام آن را «عمارت جمال‌الدین» می‌گوید.
مسجد مزبور در دوره صفویه بازسازی شده و در دوره‌های بعدی نیز تعمیراتی کلی در آن صورت گرفته‌است، به‌طوری‌که از آثار قدیمی آن به غیر از چند قطعه گچ بری مربوط به قبل از صفویه و چند لوح کاشی کاری از دوره صفویه که در تالار جدید مسجد برجای مانده، چیز دیگری مشهود نیست. خطوط باقی‌مانده بر دو لوح کاشی به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی و مورخ ۱۰۸۰ه. ق است. در بالای در ورودی مسجد به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی، اشعاری نوشته شده که حاکی از تعمیر مسجد در دوره شاه سلیمان صفوی است. کتیبه سردر مسجد لنبان، از اضافات قرن سیزدهم هجری، مورخ ۱۲۵۶ است. در زیر تالار بزرگ مسجد، نهر آبی جریان دارد و سردابه‌ای بنا شده‌است. منبر مسجد معروف به منبر صاحب الزمان، مورخ ۱۱۱۴ه. ق، از نفیس‌ترین منبرهای عهد صفوی است.
باورها و اعتقادات در مورد مسجد لنبان
از «علامه محمدتقی مجلسی» نقل است که حسن مجتبی به هنگام عزیمت به گرگان، مدتی را در اصفهان اقامت داشته و در این مسجد نماز خوانده.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده شاه زید

امامزاده شاه زید مربوط به اوایل دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان بزرگمهر، خیابان شاه زید واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه و کاروانسرای گنجعلیخان

مدرسه و کاروانسرای گنجعلیخان مربوط به دوره صفوی است و در کرمان، مجموعه گنجعلی خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده هفده تن

بنای امامزاده هفده تن در دوره صفوی است که دستور سردار امام قلی خان گرجی ساخته شده و در گلپایگان، خیابان هفده تن واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
دخمه سنگی طاق فرهاد

دخمه سنگی طاق فرهاد مربوط به دوره مادها است و در شهرستان سرپل ذهاب، روستای شلین دیره واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
دخمه سنگی دو دختر (داو دور)

دخمه سنگی مادر و دختر (داو دور) مربوط به دوره مادها است و در شهرستان ممسنی، روستای حسین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در زبان لرری دا به معنای مادر و دور به معنای دختر میباشد.
دخمه سنگی داو دختر که در گویش محلی به آن «دی و دوور» هم می‌گویند در ۴۵ کیلومتری شمال غرب نورآباد شهرستان ممسنی و در ارتفاع ۳۰۰ متری یک کوه قرار دارد. این کوه که عنا نام دارد که به ان آناهیتا هم گفته می‌شود در جاده فهلیان به خوزستان در منطقه حسین‌آباد و مراس خان شهرستان رستم و در دامنه کوه دنا واقع شده‌است.
درباره این که این مقبره متعلق به چه کسانی است و مربوط به کدام دوره تاریخی می‌شود، بین باستان شناسان اختلاف نظر است. برخی آن را مربوط به زمان هخامنشی و برخی متعلق به دوران مادها می‌دانند. حتی عده‌ای بر این باورند که این اثر مربوط به دوران پسا هخامنشیان است. عده‌ای از مورخین گواهی می‌دهند که این اثر مربوط به مقبره کوروش اول از شهریاران هخامنشی است. برخی دیگر ان را به آرامگاه آریوبرزن سردار دلاور ایرانی که در برابر اسکندر مقدونی مقاومت کرد نسبت می‌دهند و عده‌ای می‌گویند این مقبره مربوط به مادر یا دختران کوروش کبیر است.
دهانه دخمه با دو نیم ستون که بر فراز آن‌ها هفت آتشدان کنگره‌دار هخامنشی قرار دارد تزیین شده‌است. البته از پای محل دخمه تا ورودی آن ۱۱٫۵ متر ارتفاع وجود دارد. ورودی دخمه که به طور استادانه‌ای تراش داده شده‌است سطحی صاف و سیقلی را ایجاد کرده‌است. گفتنی است این مقبره دو طبقه است.
ساخت این دخمه به حدی استادانه بوده که حتی برای جمع نشدن آب در دخمه هم فکر شده‌است به طوری که یک جوی باریک ۱۰ سانتی در اطراف آن ساخته‌اند و انتهای آن به پلکان خروجی دخمه ختم می‌شود.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه سید علاءالدین حسین

مقبره سید علاءالدین حسین مربوط به سده ۱۰ ه‌.ق است و در شیراز، فلکه آستانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این زبارتگاه و آستانه دارای گنبدی بلند است که با آیینه‌کاری آذین یافته‌است. ساختمان بنای کنونی مربوط به سده دهم ه‌.ق است که بعدها چندین بار بازسازی و تزیین شده‌است. تاریخ ساخت بنا ۹۴۳ ه‌.ق است که بر پایه دستور قتلغ خان حاکم ایلخانی بنیاد نهاده شده‌است. از برون و درون آرامگاه و سنگ‌نبشتههای آن آشکار می‌گردد که در دوره شاه طهماسب یکم صفوی نیز تعمیراتی در این مکان انجام گرفته‌است. گنبد کنونی آن در سال ۱۳۳۱ خورشیدی ساخته شده‌است.
کتیبه بالای حرم به خط ثلث است و نام نگارنده آن سیاوش است و سروده‌ای نیز در بالای آن بدین صورت وجود دارد:
این بنا کز دولت سلطان خلیل آمد پدید سال تاریخش بجو از خیر باقی والسلام
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده هفتاد و دو تن

امامزاده هفتاد و دو تن مربوط به سده ۶ ه.ق است و در شهرستان اراک، روستای ساروق واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه مولانا زین الدین ابوکرتای

آرامگاه مولانا زین الدین ابوکرتای مربوط به سده ۹ ه.ق است و در حاشیه تایباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه دودر

مدرسه دودر مربوط به سده ۹ ه.ق است و در مشهد، مجاورحرم امام رضا (ع) واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا در جوار حرم مطهر و مقابل مدرسه پریزاد واقع است و بر اساس کتیبه سردر آن به سال ۸۴۳ هجری قمری در دوران حکومت شاهرخ تیموری به همت غیاث الدین خواجه بهار ساخته شده است. این مدرسه ۴ ایوانی بوده و مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی در دو طبقه، دو گنبد فیروزه‌ای رنگ و تزئینات کاشی‌های معرق و یکرنگ است. این بنا در عصر صفوی ۱۰۸۸ مرمت گردیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
نقش‌برجسته سنگی (نقش شیخ خان)

نقش برجسته سنگی (نقش شیخ خان) مربوط به هزاره سوم و ۲ قم است و در سرپل ذهاب، شمال غربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آتشکده جره

آتشکده جره مربوط به دوره ساسانیان است و در بخش جره و بالاده، استان فارس در روستای جره واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آتشکده بنای چهارتاقی ساسانی است که بر روی بلندای زمینی که مشرف بر رودخانه جره است، از سنگ و گچ ساخته شده است و در پیرامون آن برماندهای ساختمانهایی به نظر می‌رسد.
فهرست آتشکده‌های ایران
آتشکده کازرون
آتشکده فراشبند
آتشکده آذرفرنبغ
چهارتاقی
خانقاه شیخ علاءالدوله سمنانی

خانقاه شیخ علاءالدوله سمنانی مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان سرخه، صوفی آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه پریزاد

مدرسه پریزاد مربوط به دوره تیموریان است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مدرسه که به پریزاد خانم، ندیمه گوهرشاد منسوب است به سال ۸۲۳ هجری قمری در نزدیکی مسجد گوهرشاد ساخته شده است. پریزاد مدرسه‌ای کوچک و ۴ ایوانی مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی می‌باشد و تزئینات آن عبارت است از: آجرکاری سردر ایوان‌ها و کاشیکاری با نقوش اسلیمی بر سردر غرفه‌های همکف مدرسه. .
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه بالاسر

مدرسه بالاسر مربوط به دوره تیموریان است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا (ع) واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
خرابه‌های دوره ساسانی هرسین

خرابه‌های دوره ساسانی هرسین مربوط به دوره ساسانیان است و در هرسین، سراب هرسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد بزرگ گز

مسجد بزرگ گز مربوط به دوره سلجوقیان است و در گز، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری