ابوبکر شبلی

ابوبکر دلف بن جحدر شبلی صوفی معروف قرن سوم هجری؛ وی را ابن جعفر نیز نامیده‌اند. جامی می‌نویسد نامش جعفر بن یونس است و بر قبر وی در بغداد نیز همین نام را نوشته‌اند.
شبلی در سال ۲۴۷ در شهر سامرا،متولد و در بغداد از دنیا رفت. اصل وی از خراسان قدیم و از مردم اسروشنه از فراغنه بود. پدر شبلی حاجب بزرگ خلیفه عباسی بود و خود وی مدتی حاکم دماوند بود. و سپس حاجب موفق خلیفه عباسی گردید. آنگاه مشاغل دیوانی را ترک گفت و به عبادت پرداخت. عاقبت در مجلس خیر نساج (از بزرگان تصوف) توبه کرد و مصاحب جنید بغدادی گردید. شبلی به جز ضیاع و عقار،شصت هزار دینار از پدر به ارث برده بود که همه را در راه خدا بخشید. به سبب بسیاری مجاهده و اعمال خارق العاده،مردم وی را دیوانه می‌پنداشتند و مکرر وی را به دارالمجانین می‌بردند.
اولین کتابی که درباره وی نوشته شده با عنوان «شبلی» توسط دکتر جواد نوربخش تالیف و در سال ۱۳۷۶ توسط انتشارات خانقاه نعمت اللهی (لندن) منتشر گردید. این کتاب (۳۲۶ صفحه) در ۱۰ بخش و در برگیرنده اصل ونسب، بزرگداشت، استادان، اصحاب و معاصران و… وفات می‌باشد. مولف با استفاده از آثاری از قبیل شذرات الذهب، تذکره الاولیا، طبقات الصوفیه انصاری، طبقات الصوفیه سلمی، اللمع، تاریخ بغداد، کشف المحجوب هجویری، حلیه الاولیا ج ۱۰، شرح تعرف، طبقات الاولیا، شرح شطحیات روزبهان و صفوه الصفه، و … این اثر تحقیقی را نگاشته است.
کتاب دیگری درباره زندگی و سیر و سلوک و افکار و اندیشه‌های او اثر کاظم محمدی است با نام «شبلی مجنون عاقل» که چاپ‌های نخستین آن توسط انتشارات وزارت ارشاد اسلامی در سال ۱۳۸۲ و چاپ‌های بعدی توسط انتشارات نجم کبری در سال ۱۳۸۶ منتشر شده‌است.
سخنانی از شبلی
من به چهار بلا مبتلا شده‌ام و آن چهار دشمن من است: نفس و دنیا و شیطان و هوا. (تذکره الاولیا، عطار، ص ۶۱۹)
تصوف نشستن است در حضرت الله - تعالی - بی‌غم. (تذکره الاولیا، عطار، ص ۶۳۱)
تصوف الفت گرفتن است و مهربانی کردن. (طبقات الصوفیه - سلمی، ص ۳۴۰)
عارف را پنج نشان باشد: اول - شاد و خرم باشد به معرفت حق تعالی. دوم - انس یابد به یگانگی حق تعالی. سوم - حلاوت یابد در خدمت حق تعالی. چهارم - خوفناک باشد از فراق حق تعالی و پنجم - ایمن باشد از مکر حق تعالی. (فردوس المرشدیه، ص ۲۵۳)
هر که خدا را شناخت هرگز اندوهگین نشود. طبقات الصوفیه انصاری، ص ۶۴۹)
معاصران
شبلی و جنید
جنید استاد طریقت شبلی بود. روزی شبلی در مجلس جنید الله گفت. جنید گفت: اگر خدای غایب است ذکر غایب غیبت است و غیبت حرام است و اگر حاضر است در مشاهده حاضر نام او بردن ترک حرمت است. (تذکره الاولیا عطار، ص ۴۲۸)
ابونصر سراج به نقل از ابن علوان گوید: جنید گفت شبلی در مقام خود ایستاد و از آن دورتر نشد. اگر دور می‌گردید امامی می‌شد. (اللمع، ص ۴۰۴)
شبلی پیش جنید گفت: لاحول و لا قوه الا بالله. جنید گفت: این گفتار تو تنگ دلی باشد، و تنگ دلی از دست بداشتن رضا بود از قضا. (ترجمه رساله قشیریه، ص ۲۹۹)
شبلی و حلاج
شبلی از حسین منصور حلاج پرسید: این راه که در آن می‌روی چه باید کرد تا به تو رسم؟ گفت: دو قدم است. آن دو قدم برگیر که به ما می‌رسی! قدم نخست، دنیا نزد عاشقان خود زن است و با معشوقه ایشان منازعت مکن. قدم دوم، آخرت را به طالبان آن تسلیم کن و مناقشات خود از آنان دور دار! و بنده درگاه عزت باش بی‌تصرف در دنیا و آخرت! (تفسیر انصاری، ج۲، ص ۲۳۷)
شبلی از حلاج روایت کند: روز اول در پیش حسین رفتم. سخن می‌گفت، فهم نکردم، زیرا فهم در آن جایز نبود. آن چه حفظ کردم، این بود که می‌گفت: الهی! هر حقی را حقیقتی است و هر خلقی را طریقتی و هر عهدی را وثیقی. ای شبلی! سر به زبان این طایفه ان است که ظاهرش پنهان است و معانیش نزد ایشان بیان. (شرح شطحیات - روزبهان، ص ۳۸۰)
برخی دیگر از معاصران شبلی
ابوالقاسم نصرآبادی،
ابوحفص،
ابن خفیف،
ابوالحسین نوری،
عبدالرحمن خراسانی،
علی بن جعفر سیروانی،
وفات
در جلد اول، صفحه ۸۹ کتاب خزینه الاصفیا آمده: شبلی اول صبح روز جمعه ۲۷ یا ۲۸ ذی الحجه سال ۳۳۴ در سن ۸۷ یا ۸۸ سالگی در بغداد درگذشت و در مقبره خیزران مدفون شد. در همان سال المستکفی بالله خلع و المطیع بالله جانشنین او گردید. عین گفتار به نقل از صفحه ۸۹ خزینه الاصفیا چنین است: «وفات آن جامع الکمالات بقول صاحب نفحات الانس در ماه ذی الحجج سال سه صد و سی و چهار و بقول مولف سفینه الاولیا بروز جمعه بیست و هفتم ماه ذی الحجج سنه مذکور و بقول صاحب مخبرالواصلین در سال سه صد و چهل و دو بوقوع آمده و قول اصح قول صاحب نفحات الانس است و بعضی مورخان وفات آنجناب بسال سه صد و سی و پنج نیز گفته‌اند و مدت عمر آنجناب به اتفاق جمیع اهل تاریخ هشتاد و هشت سال است - قطعه از مولف» .