زبان‌های فین‌واوگری

زبان‌های فین‌واوگری نام زیرگروهی از زبان‌های اورالی است. بسیاری از زبان‌شناسان زبان‌هایی چون مجاری، فنلاندی، استونیایی و شماری دیگر را در این دسته جای‌می‌دهند. برخلاف بیشتر زبان‌هایی که در اروپا گویشورانی دارد، این زبان‌ها پیوندی با زبان‌های هند و اروپایی ندارند. زبان‌های سمویدی هم زیرگروهی از زبان‌های اورالی‌است. پاره‌ای از زبانشناسان اورالی و فین واوگری را برابر هم می‌دانند. دسته کوچکی از زبان‌های فین‌واوگری با خطر نابودی رودررویند.
فین‌واوگری‌ها به مردمانی گفته می‌شود که به یکی از زبان‌های این خانواده سخن بگویند.
خاستگاه
زادگاه زبان‌های فین‌واوگری به درستی آشکار نیست. بیشتر، مرکز و شمال روسیه و باختر کوه‌های اورال را در زمان هزاره سوم پیش از میلاد، خاستگاه این زبان‌ها می‌انگارند. این نگره از اینجا برخاسته است که سه زبان اورالی از سه شاخه گوناگون-موردوین، ماری و پرمیک-در کناره میانه‌های رود ولگا جای‌گرفته‌اند. از دیگرسو نام برخی گیاهان و جانوران در این زبان‌ها (نام‌هایی مانند صنوبر، کاج سیبری، صنوبر سیبری، نارون سرخ و…) با این جای‌انگاری همخوانی دارند. دربازسازی زبان نیافین‌واوگری وامواژه‌های بسیاری از زبان‌های هند و ایرانی به چشم می‌خورد. پیشینه درونشد این واژگان شاید به زمان زیست قوم‌های ایرانی سکاها و سرمتی‌ها در استپ‌های اوراسیا بازگردد.
از گواهی‌ها برمی‌آید که اسلاوها پس از کوچشان به سرزمین‌های روسیه، فین‌واوگری‌زبانان را از منطقه میان کوه‌های اورال تا دریای بالتیک که زیستگاهشان بوده‌است، تارانده‌اند. این را از پخش فرهنگ سفال‌ابزاری وابسته به دوره پارینه‌سنگی برداشت کرده‌اند. این فرهنگ را که به ۴۲۰۰ تا ۲۰۰۰ (پیش از میلاد) بازمی‌گردد را از آن توده‌های فین‌واوگری‌زبان می‌انگارند.
با اینکه کوشش شده‌است تا این خانواده زبانی را پیوسته به زبان‌های هند و اروپایی بشناسانند، ولی اختلاف دستوری عمومی این زبان‌ها با زبان‌های هندواروپایی این کوشش را نافرجام گذارده‌است.
دسته بندی
فین‌واوگری زیرشاخه‌ای از خانواده بزرگ زبان‌های اورالی است. خانواده فین‌واوگری خود چنین دسته‌بندی می‌شود:
اوگری:
مجاری
مجاری
اوب-اوگری
خانتی
مانسی
فین و پرمیک
پرمیک
کومی
کومی-پرمیاک
اودمورت
فین و ولگایی
ماری
ماری
موردوینی
ارزیا
موکشا
زبان‌های فین‌وولگایی مرده با جایگاه ناآشکار
مریا
مشچریایی
مورومیایی
فین و سامیک
سامیک
سامیک باختری
سامی جنوبی
اومه سامی (نزدیک به نابودی)
لوله سامی
پیته‌آ سامی (نزدیک به نابودی)
سامی شمالی
سامیک خاوری
کمی سامی (مرده)
ایناری سامی
آککالا سامی (مرده)
کیلدین سامی
اسکولت سامی
تر سامی (نزدیک به نابودی)
بالتیک-فینی
استونیایی
فنلاندی
اینگریایی (نزدیک به نابودی)
کارلیایی
کارلیایی سره
لودی
اولونتس کارلیایی
استونیایی جنوبی
لیوونیایی (نزدیک به نابودی)
وپس
ووتیک
سنجش واژگان
فارسی
فنلاندی
استونیایی
سامی شمالی
ایناری سامی
ماری
کومی
خانتی
مجاری
بازسازی فین‌واوگری
دل
sydän, sydäm-
süda, südam-
šüm
śələm
səm
szív
*śiä(-mɜ) / *śüä(-mɜ)
دامن پوشاک
syli
süli
salla, sala
solla
šəl
syl
jöl
öl
*süle / *sile
سیاهرگ
suoni
soon
suotna, suona
suona
šön
sən
jan
ér
*sōne / *sene
رفتن
mennä, men-
minna, min-
mannat
moonnađ
mije-
mun-
mən-
menni, megy
*mene-
ماهی
kala
kala
guolli, guoli
kyeli
kol
kul
hal
*kala
دست
käsi, käte-gen. käden, part. kättä
käsi, kät-gen. käe, part. kätt
giehta, gieđa
kieta
kit
ki
köt
kéz
*käte
چشم
silmä
silm
čalbmi, čalmmi
čalme
šinča
śin
sem
szem
*śilmä
یک
yksi, yhte-gen. yhden, part. yhtä
üks, üht-gen. ühe, part. üht(e)
okta, ovtta
ohta
ikte
ətik
ĭt
egy
*ykte
دو
kaksi, kahte-gen. kahden, part. kahta
kaks, kaht-gen. kahe, part. kaht(e)
guokte
kyeh ́ti
kokət
kyk
kät
kettő/két
*kakta / *käktä
سه
kolme
kolm
golbma
kulma
kumət
kujim
koləm
három
*kolme / *kulme
یخ
jää
jää
jiekŋa, jieŋa
jiena
ij
ji
jöŋk
jég
*jäŋe
شپش
täi
täi
dihkki
tikke
tij
toj
tögtəm
tetű
*täje
شمارگان
شماره
فنلاندی
استونیایی
وورو
سامی شمالی
ایناری سامی
ارزیا
ماری چمنزاری
مانسی
مجاری
نیافین‌واوگری
۱
yksi
üks
ütś
okta
ohta
vejke
ikte
akva
egy
*ykte
۲
kaksi
kaks
katś
guokte
kyeh ́ti
kavto
kokət
kityg
kettő
*kakte
۳
kolme
kolm
kolm
golbma
kulma
kolmo
kumət
hurum
három
*kolm-
۴
neljä
neli
nelli
njeallje
nelji
ńiľe
nələt
nila
négy
*neljä-
۵
viisi
viis
viiś
vihtta
vitta
veƭe
wizət
at
öt
*vit(t)e
۶
kuusi
kuus
kuuś
guhtta
kutta
koto
kuət
hot
hat
*kut(t)e
۷
seitsemän
seitse
säidse
čieža
čiččam
śiśem
šəmət
sat
hét
N/A
۸
kahdeksan
kaheksa
katõsa
gávcci
käävci
kavkso
kandaš(e)
ńololov
nyolc
N/A
۹
yhdeksän
üheksa
ütesä
ovcci
oovce
vejkse
indeš(e)
ontolov
kilenc
N/A
۱۰
kymmenen
kümme
kümme
logi
love
kemeń
lu
lov
tíz
N/A