سلیم یکم

سلیم یکم، (زاده ۱۰ اکتبر ۱۴۷۰ _ فوت ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰؛ به ترکی عثمانی؛ سلطان یاوز سلیم اول) سومین پسر، بایزید دوم از همسرش گلبهار سلطان بود. او پس از کشتن ولیعهد و برادر دیگرش، پدرش را به دنبال کودتایی از سلطنت خلع کرد و درسال ۱۵۱۲ به‌جای پدرش سلطان امپراتوری عثمانی شد و تا پایان سلطنت هشت ساله خود، سرزمین عثمانی را که وسعتش ۲٫۳۷۵٫۰۰۰ کیلومتر مربع بود. بعد از هشت سال به وسع ۶٫۵۵۷٫۰۰۰ کیلومتر مربع رساند. وی بسیار مستبد و خون‌ریز بود و تاریخ نگاران ترک او را «یاووز (یاوز)» یعنی برنده و قاطع و ثابت‌قدم لقب داده‌اند. اروپاییان او را «سهمناک» خوانده‌اند.
دوران شاهزادگی
شاهزاده سلیم درسن ۱۱ سالگی به فرمان پدرش به ترابزون رفت و تاسال ۱۵۱۰ فرماندار ترابزون بود. او درسال ۱۴۹۳ با عایشه حفصه خانم، دختر منیلی گیرای خان کریمه ازدواج کرد و درسال ۱۴۹۴ پسرشان شاهزاده سلیمان بدنیا آمد. سلیم درسال ۱۵۱۰ مادرش را از دست داد. سلیم بر خلاف برادر بزرگترش که خویی نرم داشت و از جنگ دوری می‌جست، جنگ جو و شجاع بود به همین دلیل سپاه ینی‌چری به طرفداری از وی پرداختند و خواستار سلطنت سلیم شدند و او در سال ۱۵۱۱ علیه پدر و برادرش شورش کرد، او سرانجام در سال ۱۵۱۲ برادرش شاهزاده احمد را شکست داد سپس وارد استانبول شد و پدرش را از سلطنت خلع کرد و خود جانشین او شد، سلیم بعد از به حکومت رسیدن به جنگ با شاهزاده کرکود، برادر دیگر خود پرداخت و درسال ۱۵۱۳ او را شکست داد و پسر خود، شاهزاده سلیمان را به حکمرانی مانیسا منسوب کرد.
سلطنت
سلیم در آغاز حکومت خود قصد گسترش حکومت داشت، اما در ابتدا باید تشکیلات داخلی‌اش را سازماندهی می‌کرد به‌همین دلیل به تقویت ینی‌چری‌ها پرداخت سپس برای اینکه تهدیدی از جانب اروپا او را تهدید نکند با دولت ونیز و مجارستان پیمان تجاری بست سپس به سمت ایران لشکر کشی کرد و با شکست حکومت صفوی توانست سرزمین‌های عراق و بخش بزرگی از کردستان را به قلمرو خود اضافه کند سپس به سمت شام لشکر کشید و با تصرف شام درسال ۱۵۱۴ به‌سمت مصر روانه شد و درسال ۱۵۱۷ مصر را نیز تصرف کرد. سلطان سلیم با پایان دادن به تصرفاتش، خود را حاکم مطلق جهان اسلام می‌دانست و اولین سلطان امپراتوری عثمانی بود که خود را خلیفه مسلمین خواند.
توجه به فرهنگ و ادب
سلیم، با همه سنگدلی‌اش، از دانش و ادب بی‌بهره نبود و از تشویق شاعران فارسی‌گوی دریغ نمی‌کرد. خود به فارسی شعر می‌سرود و «سلیم» یا «سلیمی» تخلص می‌کرد. دیوانی مشتمل بر دو هراز بیت فارسی دارد، اما گویا تنها یک بیت شعر به ترکی از او بر جای مانده‌است. وی علمای دینی و اهل فضل و ادب را گرامی می‌داشت و در مذهب تسنن سخت‌گیر و زودکش بود.
سلیم، به تاریخ نیز علاقه‌مند بود و به‌رغم سنگ‌دلی، به مصاحبت با عالمان علاقه داشت، به آنان احترام فراوان می‌گذاشت و بسیاری از آنان را به مسئولیت‌های مهم می‌گماشت. وی شاعران و نویسندگان را همراه خود به میدان‌های نبرد می‌برد تا شرح صحنه‌های جنگ را بنویسند یا به نظم درآورند و اشعاری بسرایند تا اخبار و رویدادها را در آن بگنجانند و برای نسل بعد به یادگار بگذارند.
جنگ با صفویان
سلطان سلیم یکم که شیعیان را کافر می‌دانست و خود را نیز خلیفه تمامی مسلمانان جهان می‌خواند به قصد اشغال کامل ایران با لشکری عظیم به این کشور لشکرکشی کرد. شاه اسماعیل به قصد دفع حمله عثمانیان که پس از فتح دیاربکر مستقیم راه تبریز را در پیش گرفته بودند با جمع‌آوری حدود ۵۰ هزار سرباز در مقابل ۲۰۰ هزار سپاه عثمانی به غرب لشکر کشید و به رغم کمبود نیرو و استفاده سپاه مهاجم از توپخانه در نبرد چالدران (۸۹۳ ه‌. ق) آن چنان دلیرانه فرماندهی کرد و خود در میدان نبرد جنگید که به‌رغم شکست خوردن، نبرد او در زمره نبردهای بزرگ تاریخ و از افتخارات ایرانیان محسوب می‌شود. شایان ذکر است که مطابق شواهد تاریخی، وی علاقه و ارادت خاصی به ایران داشته و آن سرزمین را مقدس می‌پنداشته و هنگام مخاطب قرار دادن سربازان خود، از آنان می‌خواهد که آهسته قدم بردارند، زیرا ایران سرزمین بزرگان است.
در این جنگ ۴۹۰۰۰ سرباز ایرانی که تنها از سلاح‌های سرد مانند شمشیر و نیزه استفاده می‌کردند در برابر سپاه دویست هزار نفری عثمانی که مجهز به توپ و تفنگ بود به سختی ایستادگی کرد ترکان عثمانی در این جنگ قسمت بزرگی از آذربایجان را به اشغال خود درآورند. اشغال بخش‌هایی از آذربایجان توسط عثمانی تا زمان شاه عباس اول ادامه داشت.
خانواده
همسران
حفصه سلطان، وی اولین همسر سلطان سلیم و اولین زن در تاریخ عثمانی بود که والده سلطان گرفت. او مادر یک پسر و سه دختر بود.
عایشه خاتون، وی دومین همسر سلطان سلیم و پیش از آن نامزد برادر متوفی وی شاهزاده محمود بود. وی مادر چهار دختر بود.
فرزندان
سلطان سلیمان قانونی (۱۵۹۴–۱۵۶۶) پسر حفصه سلطان که در سال ۱۵۲۰ جانشین سلیم شد. وی ۴۶ سال سلطنت کرد.
گوهرخان سلطان (۱۴۹۴ – ؟) درسال ۱۵۰۹ با سلطان‌زاده محمد پاشا ازدواج کرد.
خدیجه سلطان (۱۴۹۶–۱۵۴۰) ملقب به خاتون سلطان در سال ۱۵۱۲ با داماد اسک پاشا ازدواج کرد و در سال ۱۵۲۴ با داماد ابراهیم پاشا ازدواج کرد.
بیخان سلطان (۱۴۹۸–۱۵۵۹)، درسال ۱۵۱۳ با داماد فرهاد پاشا ازدواج کرد و سپس درسال ۱۵۲۶ با ایاز محمد پاشا ازدواج کرد.
حفصه سلطان (۱۵۰۰–۱۵۳۸) درسال ۱۵۱۴ با دوقانیق‌اقلو احمد پاشا ازدواج کرد و سپس درسال ۱۵۲۰ با بوسنیاک مصطفی پاشا ازدواج کرد.
شاهزاده سلطان (۱۵۰۰ – ؟) درسال ۱۵۱۶ با داماد چوپان مصطفی پاشا ازدواج کرد.
فاطمه سلطان (۱۵۰۳–۱۵۷۰) درسال ۱۵۲۰ با مصطفی پاشا ازدواج کرد و درسال ۱۵۳۰ با کارا احمد پاشا ازدواج کرد سپس درسال ۱۵۵۶ با خادم ابراهیم پاشا ازدواج کرد.
شاه سلطان (۱۵۰۶–۱۵۷۲) وی درسال ۱۵۲۳ با داماد لطفی پاشا ازدواج کرد.