فروزان

پروین خیربخش با نام هنری فروزان (زاده ۴ شهریور ۱۳۱۶ – درگذشته ۴ بهمن ۱۳۹۴) بازیگر مشهور سینمای ایران و دوبلور ایرانی بود.
فیلم دایره مینا (۱۳۵۷) به کارگردانی داریوش مهرجویی تنها فیلم فروزان در سینمای موسوم به موج نو است اما او در فیلم‌های کارگردانان صاحب‌نامی مانند علی حاتمی، فریدون گله، شاپور قریب نیز حضور داشت. فیلم‌های گنج قارون، دالاهو، گوهر شب چراغ، خاطرخواه، دشنه، باباشمل و هاشم خان از فیلم‌های مشهور و پرفروش او بودند.
زندگی‌نامه
فروزان و محمد علی جعفری در فیلم ساحل انتظار
پروین خیربخش (فروزان) در ۴ شهریور ۱۳۱۶ در بندر انزلی متولد شد. از سال ۱۳۴۱ با دوبله و گویندگی در نقش‌های دوم و سوم فعالیت خود را آغاز کرد و تا سال ۱۳۴۴ ادامه داد. از سال ۱۳۴۲ با بازی در فیلم ساحل انتظار به کارگردانی سیامک یاسمی به عنوان بازیگر شروع به کار کرد و تا سال ۱۳۵۶ در سینما فعال بود.
او نزدیک به ۱۵ سال در سینمای حرفه‌ای فعالیت کرد که عمدتا به نقش‌آفرینی در سینمای تجاری محدود بود. وی همراه با محمدعلی فردین، از ستارگان آثار موسوم به فیلم فارسی بود. حضور فروزان در این‌گونه فیلم‌ها تضمینی برای موفقیت مالی فیلم ارزیابی می‌شد. با این حال در کارنامه فروزان چند فیلم متفاوت از بقیه نیز به چشم می‌خورد که حاصل همکاری او با کارگردانانی چون داریوش مهرجویی و علی حاتمی است.
فروزان و بهروز وثوقی
در سال ۱۳۴۸ در نخستین جشنواره سپاس برنده جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن برای فیلم تنگه اژدها (۱۳۴۷) ساخته سیامک یاسمی شد.
او در دهه ۵۰ مسیر متفاوتی را در انتخاب‌هایش پیش گرفت و گزیده کارتر از دهه ۴۰ به فعالیت پرداخت. فروزان در سال ۱۳۵۰ در فیلم باباشمل ساخته علی حاتمی حضور یافت که حاصل این همکاری، دریافت جایزه بهترین بازیگر زن از جشنواره سپاس بود.
پس از انقلاب
او برخلاف بسیاری از بازیگران و خوانندگان ایرانی پیش از انقلاب که مهاجرت کردند، در ایران ماند و پس از انقلاب ایران از کار هنری منع، و دیگر بر پرده سینما دیده نشد، وی به خواست خودش هیچگاه در جمع هنرمندان و دوستدارانش ظاهر نشد و حاضر به انجام مصاحبه با هیچ‌یک از کانال‌های تلویزیونی و انتشار تصویری جدید از خودش نشد. جایی در میانه خاطراتش، از روزهای سختی می‌گوید که در دهه شصت در ایران داشته و به قول خودش تحمل کرده، روزهایی که دیگر برایش هورا نمی‌کشیدند و در میوه فروشی محل به صورتش آب دهان می‌انداختند، فاصله آن هورا و این آب دهان فقط یک چند ماه بود.
درگذشت
در سال‌های آخر زندگی کمتر خبری از او در رسانه‌ها منتشر می‌شد. فروزان پس از ۳۷ سال انزوا فوت کرد. وی چهار روز قبل از مرگش به دلیل کمر درد شدید به بیمارستان پارس تهران مراجعه می‌کند و سپس به منزل منتقل می‌شود و سرانجام یکشنبه ۴ بهمن ۱۳۹۴ در سن ۷۸ سالگی در منزلش در تهران درگذشت و سپس روز ۵ بهمن، در قطعه ۷۳، ردیف ۱۶۶ و شماره ۴۱ بهشت زهرای تهران، به خاک سپرده شد.
امیر امینی، یکی از روزنامه‌نگاران ایران خاطره‌ای را از دوران زندگی فروزان بازیگر سینمای دوران شاه ، منتشر کرده‌است:
«خبر فوت خانم فروزان مرا یاد خاطره‌ای از ایشان انداخت؛ شاید باخبر باشید که اموال فروزان در اوایل انقلاب (مثل خیلی از هنرپیشگان دیگر) مصادره شد، از جمله خانه او در خیابان ایتالیا، که ویلایی بسیار بزرگ و شیک بود و بنیاد مستضعفان آنجا را گرفت؛ درآن ساختمان همه امور بنیاد انجام می‌شد، از جمله مجله (جانباز) ارگان بنیاد هم از همین خانه منتشر می‌شد؛ سال ۱۳۶۶ که من معاون سردبیر مجله بنیاد بودم، نگهبان‌های خانه می‌گفتند هرشب یه خانومی ناشناس میاد اینجا و با غرور تمام و بدون اجازه ما سرش رو میندازه پایین و وارد ساختمان میشه و باغچه خانه را آب میده و میره! یکشب دو نفر از مدیران تصمیم گرفتند شب در دفتر مجله (خانه فروزان) بمانند و از کار این بانوی اسرارآمیز شبانه سر دربیارن؛ من هم آنشب با دوستان روزنامه‌نگار موندم و در کمال حیرت دیدم زنی که آخر شب‌ها به خانه سر میزنه فروزان صاحب قبلی خانه بود! اون شب که من هم حضور داشتم او با همان زیبایی خاصش در سینما و با متانت وارد خانه شد و بدون اینکه حرفی بزند یک‌راست رفت سراغ باغچه و مشغول به آب دادن به گل‌ها شد؛ بقیه دوستان که مذهبی و محافظه‌کار بودند از ترس بدنام شدن جرات صحبت با فروزان را نکردند، اما من که هرگز بلد نبودم و نیستم همرنگ جماعت شوم و اعتقادات خاص خودم را داشتم و دارم جلو رفتم، سلام کردم و گفتم خانوم فروزان من روزها اینجا تو این خانه نماز میخونم، شما به عنوان مالک اصلی این خانه راضی هستید یا نه؟ به نظرم هنوز دلتون با این خانه هست! جوابی که فروزان اون شب کنار باغچه خانه تصاحب شده‌اش به من داد، تا ابد در دل و مغزم ماندگار شد! او در پاسخ من فقط یک جمله گفت: آقاپسر ببین اگه قبل از انقلاب نمازخوان بودی من راضیم، اما اگه بنا به مصلحت این دوره زمونه و برای منافع خودت یهو مومن شدی و مثل خیلیها نماز میخونی، بدون که من هرگز راضی نیستم!
من تا ابد یاد و کرامت فروزان را فراموش نخواهم کرد؛ روحش شاد…»
جوایز
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن برای فیلم تنگه اژدها در سال ۱۳۴۸ در نخستین جشنواره سپاس
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن برای فیلم بابا شمل در سال ۱۳۵۱ در چهارمین جشنواره سپاس
فیلم‌شناسی
سال
نام فیلم
نقش
یادداشت
۱۳۴۲
ساحل انتظار
مریم
۱۳۴۳
لذت گناه
سحر
انسان‌ها
گلی
۱۳۴۴
گنج قارون
شیرین
عروس دریا
مریم
ده سایه خطرناک
سپیده
۱۳۴۵
هاشم‌خان
مینا
مردی از تهران
فرار از حقیقت
شوخی نکن دلخور می‌شم
عسل
شمسی پهلوان
شمسی
۱۳۴۶
هفت شهر عشق
گوهر شب چراغ
شکوه جوانمردی
دروازه تقدیر
دالاهو
۱۳۴۷
یوسف و زلیخا
زلیخا
غروب بت پرستان
ستاره هفت آسمان
دختر شاه پریون
چهار درویش
چرخ بازیگر
تنگه اژدها
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن سال ۱۳۴۸ در نخستین جشنواره سپاس
بسترهای جداگانه
مهرک
بر آسمان نوشته
بازی عشق
۱۳۴۸
معجزه قلب‌ها
مالک دوزخ
عدل الهی
شهر آشوب
ستاره فروزان
تک خال
بهشت دور نیست
عاطفه
امشب دختری می‌میرد
پروین
همچنین تهیه‌کننده
۱۳۴۹
مردی از جنوب شهر
آتش
عروس بیانکا
سوگلی
سوگلی
رقاصه شهر
پری
رام کردن مرد وحشی
جعفر و گلنار
گلنار
اسیر خشم
عایشه
۱۳۵۰
خوشگل محله
نازی
بدنام
بدری
حیدر
اقدس
باباشمل
شوکت الملوک
جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن سال ۱۳۵۱ در چهارمین جشنواره سپاس
ایوب
مریم
آتشپاره شهر
۱۳۵۱
میخک سفید
ستاره
قلندر
عشرت
ظفر
فاطی
ساحره
ساحره
دشنه
بنفشه
خاطرخواه
بهجت
۱۳۵۲
ناخدا
دریا
پریزاد
۱۳۵۳
دایره مینا
زهرا
نمایش سال ۱۳۵۷
۱۳۵۴
خداحافظ کوچولو
خواننده مشهور
قرار بزرگ
شیرین
۱۳۵۶
پشت و خنجر
پری