پره‌سر

پره‌سر یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است که مردم آن به زبان تالشی تکلم می‌کنند. پره سر در کناره جنوب غربی دریای خزر، در مسیر راه بندر انزلی  آستارا یا کریدور شمال–جنوب قرار دارد. پره سر در ۱۳۴۱ خورشیدی شهر شد و با تشکیل بخش پره سر در سال ۱۳۷۶ خورشیدی، به مرکزیت آن درآمد. جمعیت آن طبق سرشماری اولیه ۱۳۹۰ خورشیدی، ۷۸۲۶ تن بوده‌است.
حداکثر دمای آن در تابستان °۳۴، حداقل آن در زمستان °۳-، و میانگین بارش سالانه آن ۱۴۴۰٫۶ میلی‌متر در ایستگاه پیلمبرا است. (البته این ارقام میانگین آمار بوده و در بعضی سال‌ها متغیر می‌باشد) ایستگاه پیلمبرا اولین ایستگاه اقلیم‌شناسی استان گیلان می‌باشد که در سال ۱۳۴۷ تاسیس شده‌است.
آبشارهای پره سر
این شهر که در بخش پره سر شهرستان رضوانشهر استان گیلان قرار دارد دارای آب و هوای معتدل خزری می‌باشد بهترین موقع برای سفر به این منطقه ماه‌های اردیبهشت، خرداد، شهریور و مهر می‌باشد که رطوبت هوا به نسبت کاهش میابد.
این بخش دارای فرهنگ باستانی می‌باشد ساکنان این منطقه به صورت بومی تالشان هستند که با گذشت زمان گیلک‌ها از شرق به این مکان مهاجرت کرده‌اند و کردهای این شهر که دارای جمعیت اندکی هستند در زمان رضا شاه به این منطقه کوچانده شده‌اند.
نام این شهر از دو قسمت (پره=محل ماهیگیری) و (سر=پسوند مکان) تشکیل شده‌است
البته با در نظر گرفتن قدمت پره‌های ماهیگیری (محل و وسیله ماهیگیری) و قدمت نام پره سر این نظریه با چالش رو به رو می‌شود. در سوی دیگر نظریه دیگری وجود دارد برای نام گذاری. از آنجایی که شهر پره سر در حاشیه و دامنه کوه و جلگه قرار دارد، و در زبان تالشی (زبان محلی منطقه) به دامنه (پره) یا همان (پره) گفته می‌شود، پره سر به معنی بر سر دامنه نظریه‌ای دیگر را ایجاد می‌کند که از نظر زبان‌شناسی سند درستی این نظریه را اثبات می‌کند. نام قدیمی این منطقه (تالش دولاو) بوده‌است که یکی از قسمت‌های خمسه تالش بوده‌است که با تجمع مردم و کوچ اقوام دیگر به کلی تغییر پیدا کرده و به پره سر تبدیل شده‌است.
نیروگاه سیکل ترکیبی پره سر در روستای نوکنده این بخش واقع شده‌است.
نیروگاه کوچک برق آبی نیروگاه ارده نیز در روستای ارده این بخش قرار داشت که در حال حاضر با وجود برق سراسری بسته شده‌است.
تقسیمات سیاسی
بخش پره سر، در مغرب و شمال شهرستان رضوانشهر قرار دارد. از شمال به بخش اسالم (در شهرستان طوالش)، از جنوب به بخش مرکزی (شهرستان رضوانشهر) و شهرستان ماسال، از مشرق به دریای خزر و از مغرب به شهرستان خلخال محدود می‌شود و مشتمل است بر دو دهستان به نام‌های دیناچال و ییلاقی ارده و شهر پره سر.
مکان‌نگاری
آبشار ویسادار پره سر
شهر پره سر در ۷۰ کیلومتری مرکز استان شهر رشت، ۴۰ کیلومتری بندر انزلی و صد کیلومتری شهر آستارا واقع شده‌است.
این بخش دارای دو دهستان به نام‌های ییلاقی ارده و ساحلی دیناچال است.
اقلیم
این شهر شامل جلگه و کوهستان است. هوای جلگه در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم و هوای کوهستان در تابستان معتدل و در زمستان سرد است. آستارا با بارش میانگین سالانه در حدود ۱۲۰ روز در سال از نقاط پربارش کشور محسوب می‌شود.
آب و هوای آستارا معتدل و مرطوب و میزان بارندگی سالانه به‌طور متوسط ۱۵۰۰ میلی‌متر است. رطوبت نسبی در این منطقه بین ۷۵ تا ۸۵ درصد متغیر است. حداکثر بارندگی سالیانه در ایستگاه آستارا ۲/ ۷۸۰ میلی‌متر و دامنه تغییرات بارندگی سالیانه در محدوده مورد نظر بین ۲۰۰۰ میلی‌متر در مناطق ساحلی تا ۷۰۰ میلی‌متر در ارتفاعات نوسان دارد.
متوسط درجه حرارت معادل ۱۷٫۳ درجه سانتی گراد و معدل حداکثر دما ۲۶٫۱ درجه و معدل حداقل دما ۶٫۲ درجه سانتی گراد بوده‌است متوسط روزهای یخبندان در سواحل خزر طی یک دوره ۲۰ ساله، ۱۱ روز در سال برآورد گردیده‌است. ا توجه به موقعیت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا و نزدیکی به اقلیم کوهستان، آب و هوای مرطوب و معتدل، اندکی خنک‌تر از مناطق پست جلگه‌ای دیگر استان می‌باشد.
آب و هوای پره سر
جغرافیا
جغرافیای پره سر دلیل پوشش گیاهی غنی گیلان ممتاز بودن اقلیم آن است. ناحیه رویشی هیرکانی مانند یک نوار سبز، حاشیه جنوبی دریای خزر و نیمرخ شمالی رشته کوه البرز را پوشانده‌است. این ناحیه رویشی به خاطر حاصلخیزی خاک، تغییرات دما و بارندگی‌های متعدد، حاوی گونه‌های گیاهی زیادی است. جنگل‌های این ناحیه به صورت نسلی دست‌نخورده و سالم، کمربندی از درختان خزان‌کننده دوران سوم زمین‌شناسی را تشکیل می‌دهند. این جنگل‌ها که از آن به نام‌های جنگل‌های مرطوب یا خزری یاد می‌شود ارزش‌های زیست‌محیطی و اقتصادی زیادی دارند و در زمره میراث طبیعی جهانی محسوب می‌شوند.
مهمترین کوه‌های این بخش عبارت اند از: سیاه کوه، آق مسجد، رزن، مرزون سر، چله، اریودار یا و زمستون. رودهای شفارود و دیناچال در آن جریان دارد. کش رود/ کیش رود از کوه‌های مغرب شهر سرچشمه می‌گیرد و در پنج کیلومتری شمال غربی آن به دریای خزر می‌ریزد.
پوشش گیاهی این منطقه به سه بخش ساحلی، جلگه‌ای و کوهستانی تقسیم می‌شود.
سه رود مهم بخش پره سر شامل رودهای ناو، لمیر و شفارود می‌باشند.
درختان بومی منطقه شامل بلوط، شمشاد، راش خزری، انجیلی، ممرز، بلوط، تنگرس (بادام وحشی)، زربین و سرو می‌باشد. انواع دیگری از گیاهان یک ساله و فصلی هم در مناطق جلگه‌ای و ساحلی رشد و نمو می‌کنند.
پوشش گیاهی پره سر مشتمل است بر درختان توسکا، اوجا، افرا، ممرز، شمشاد، گردو، نمدار، راش، درختان پهن برگ نواحی کوهستانی و جنگلی، و گیاهان دارویی نظیر گل گاوزبان، بارهنگ، ثعلب، گل خطمی، پونه، کاسنی، ون، غاز ایاقی و مازو
شاهین در آسمان پره سر
اقتصاد
اهالی پره سر عمدتا به کشاورزی، باغداری، دامداری، ماهیگیری و پرورش زنبور عسل اشتغال دارند. محصول عمده آن برنج و دیگر محصولات مهم آن گندم، جو، نباتات علوفه‌ای و میوه‌هایی مانند ازگیل و گلابی و سیب است. صادرات این بخش برنج، میوه، عسل، ماهی، صنایع دستی چوبی، گلیم و جاجیم است. ایجاد کارخانه و کارگاه‌های چوب بری و نجاری و تولید فراورده‌های چوبی زمینه اشتغال روستاییان بخش پره سر و نقاط دیگر را فراهم آورده و از مهاجرت آنان به شهر کاسته‌است. آب کشاورزی از طریق رودخانه و آب آشامیدنی از چاه‌های عمیق و نیمه عمیق از طریق لوله‌کشی تامین می‌شود.
زنان دستفروش در چهارشنبه‌بازار پره‌سر
محصولات این منطقه به دلیل قرارگیری در مجاورت دریاچه کاسپین و همچنین جلگه حاصلخیز آن و جاری بودن رودهای دائمی بسیار متنوع است.
این محصولات شامل: شالیکاری (برنج)، گندم، مرکبات، کیوی، آلوچه، ماهیگری و شیلات، پرورش ماهیان سردآبی، گیاهان داروئی، گیاهان روغنی و…
تاریخچه
تاریخ پره سر بالطبع وطن مادری ایران بسیار غنی و پربار است. در میان درختان جنگلی و کناره شمال شرقی شفارود با مناظر زیبا و رویایی جاده‌ای به سمت جنوب غربی راه می‌گشاید که با پشت سر گذاشتن روستاهای مسیر خود چون: دوران، سیاب، گیلیار، سفیه چوان، اچل، بن آوی و طی مسافتی حدود ۳۳ کیلومتر به روستای ییلاقی وسکه و روستای مجاور آن مینه رو، منتهی می‌گردد.
در سالهای اخیر در آن آبادی‌ها گورستان‌های باستانی مهمی شناسایی شده. در کاوش‌های باستان‌شناسی در این منطقه گورهای مختلفی کشف و لایه برداری شده و علاوه بر اسکلت‌های موجود در گورها، اشیایی همچون ظروف سفالی، مهره‌های تزئینی، النگو، ادوات آهنی، خنجر، سر پیکان، تبر و شمشیر که کاملا اکسیده شده بودند و به دست آمده، بعضی از اسکلت‌ها نیز به دلیل رطوبت شدید متلاشی و امکان جمع‌آوری آن‌ها برای مطالعات بعدی وجود نداشت. قدمت این گورستان‌ها به دوران اشکانی می‌رسد. از آثار ثبت شده ملی پره سر می‌توان به محوطه وسک و محوطه مزگت اشاره کرد.
این منطقه از نظر فسیل‌شناسی هم بسیار غنی است زیرا عموما در مناطق کوهستانی سنگ‌ها به صورت رسوبی می‌باشند.
فسیل گیاه در پره سر
فسیل جانور در پره سر
مکانهای دیدنی
سلطان برزکوه
آبشار ویسادار
ییلاقات پره سر
پارک جنگلی دکتر درستکار
سواحل دریا
بقعه سلطان برزکوه
مقبره سید نجم الدین
ورزش
منطقه پره سر منطقه‌ای ورزش خیز و ورزش دوست می‌باشد و ورزشهایی مانند والیبال و فوتبال، کشتی گیله مردی، کاراته و شطرنج در پره سر طرفداران فراوانی دارند.
والیبال در این منطقه به صورت حرفه‌ای پیگیری می‌گردد و تیم تولید فنر پره سر در لیگ دسته یک والیبال کشور در سال ۱۳۸۷ حضور داشتند که دلیل آن از دست دادن سهمیه صعود به لیگ برتر در روزهای پایانی لیگ بود.
به صورت فصلی در پره سر مسابقات منطقه‌ای و استانی کشتی گیله مردی برگزار می‌گردد.
تیمهای فوتبال به صورت تیمهای پایه و نوجوانان در مسابقات لیگ استانی حضور دارند. ولی مسابقات فوتسال به دلیل وجود دو سالن سرپوشیده شهید مهربخش و شهید ویرانی در محوطه ورزشی خلخالیان پره سر به صورت حرفه‌ای‌تر برگزار می‌گردد.
تیمهای پره سری در مسابقات استانی شطرنج حضور دارند.