قاهره

قاهره (، انگلیسی: Cairo کایرو، از ریشه قهر، به معنای: چیره شده) پایتخت مصر و بزرگترین شهر جهان عرب و خاورمیانه است. این شهر در بخش شمال شرقی مصر در نزدیکی دلتای نیل جای دارد، رود نیل از میانش می‌گذرد و دریای مدیترانه در ۱۶۵ ک. م شمال آن می‌باشد.
کلان‌شهر قاهره با ۱۴،۴۵۰،۰۰۰ نفر و ۸۶،۳۶۹ ک. م مساحت، شانزدهمین شهر پرجمعیت جهان است.
قاهره در سال ۹۶۹ م (۳۵۸ ق ۳۴۷ ش) ساخته شد. در طول تاریخ پایتخت خاندان‌های بزرگ مصر بوده‌است و از مهمترین مراکز تمدن اسلامی در سده‌های میانه بوده‌است و در سده ۱۰ م جز نیشابور و بغداد همتایی در جهان اسلام نداشت؛ از این رو، امروزه غنی از مسجدهای تاریخی (که بدین سبب به شهر هزار منار مشهور است)، موزه‌های مصر باستان و تاریخ اسلامی، کتابخانه‌ها و موسسات نشر است و مرکز گسترش فکری اسلامی و عربی شمرده می‌شود. این شهر همچنین دارای قدیمیترین و بزرگترین صنعت فیلم‌سازی و موسیقی در جهان عرب است. به سبب دانشگاه الازهر، که به عنوان یک مدرسه در سال ۹۷۰ م ساخته شد، دومین بنیاد کهن آموزشی عالی در جهان به‌شمار می‌رود.
در حال حاضر این شهر یک پایتخت ملی با طراوت و پر رفت‌وآمد است و به ازای هر مایل مربع یکی از بیشترین تراکم‌های جمعیتی دنیا را دارد. با وجود اینکه شهر در تنازع با تاثیرات منفی اجتماعی و محیطی تراکم جمعیت است ولی همچنان به عنوان مرکز اصلی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مصر و نخستین مقصد برای گردشگران باقی مانده‌است.
تاریخ
قلعه صلاح‌الدین قاهره از لوئیس کامفرت تیفانی
ریشه نام و نخستین آبادانی
اولین سکونتگاه در منطقه قاهره، فسطاط بود که آن اولین پایتخت مصر پس از اسلام است. این شهر در سال بیستم ق (۶۴۱ م) با تلاش فاتح مصر از سوی مسلمانان، عمرو بن عاص
ساخته شد که مسجد، بازار و بناهای دفاعی مهمترین بخش‌های آن به‌شمار می‌رفت. مسجد آن هنوز پابرجاست و مسجد عمرو عاص نامیده می‌شود. این مسجد را نخستین مسجد در قاره آفریفا می‌دانند. فسطاط دارای ارتباط بازرگانی (کاروان‌ها) و فرهنگی با سراسر جهان اسلام بود و یکی از امصار شمرده می‌شد، از سوی آن فتوحات بعدی مسلمانان در افریقیه ادامه یافت و در دوره فرمانروایان بعدی گسترش و پیدا کرد.
قاهره در سده‌های میانه
مساجد و بناهای مهم اسلامی قاهره در خیابان معز واقع شده‌اند.
در سال ۹۶۹ (میلادی) جوهر صقلی شهری نو را در شمال فسطاط در سه سال بنیان نهاد که آن را المنصوریه نامید. سپس خلیفه فاطمی، المعز لدین‌الله در ۷ رمضان ۳۶۱ (=۱۱ ژوئن ۹۷۲ م)درون آن جای گرفت و آن را پایتخت خلافت فاطمیان قرار داد و آن را القاهره (al-Qahirah)، به معنی شهری که بر آن قاهر/چیره شده، نامید. او در قصری که جوهر بنا نهاده بود، جای گرفت و در روز دوم رسما خلافت خود را اعلام کرد. از آن تاریخ، پیروی قاهره از بغداد (خلافت عباسیان) بریده شد.
دوران فاطمیان، درخشان‌ترین دوره تاریخ قاهره و مصر در سده‌های میانه بوده‌است. مساحت آن را نزدیک به ۳۴۰ فدان گفته‌اند و دیوارهای آجری شهر را در بر می‌گرفته‌اند. دانشگاه الازهر، به عنوان یک مدرسه در کنار مسجد الازهر در سال ۹۷۰ م ساخته شد، که دومین بنیاد کهن آموزش عالی در جهان به‌شمار می‌رود که همچنان پویایی دارد. همچنین، دروازه‌های بزرگی در قاهره در دوره فاطمی ساخته شد که مشهورترین آن‌ها زویله، نصر و فتوح نام داشت.
ناصر خسرو از بزرگان سده دهم میلادی، که خود سه یا شش سال در پایتخت فاطمیان، قاهره، در دوران المستنصر بالله اقامت داشت؛ در سفرنامه خود نوشت:
او همچنین نیشابور سده ۱۰ م را تنها شهری را می‌دانست که می‌توانست برابر با قاهره باشد.
دوران عثمانی
عصر نوین
انقلاب سال ۲۰۱۱
یک معترض پرچم مصر را برمی‌افرازد، در پی تظاهرات ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱.
در پی انقلاب سال ۲۰۱۱ در مصر، میدان تحریر در منطقه مرکزی شهر قاهره، به نماد مبارزه علیه حکومت حسنی مبارک تبدیل شده‌بود.
شهرهای پیوسته
جغرافیا
قاهره در شمال مصر که با نام مصر سفلی شناخته می‌شود، در ۱۶۵ کیلومتری جنوب دریای مدیترانه و ۱۲۰ کیلومتری غرب خلیج و آبراه سوئز قرار دارد. شهر در طول رود نیل کشیده‌شده‌است، بلافاصله در جنوب نقطه‌ای که رود دره محدود به صحرا و شاخه‌های آن را به درون ناحیه پست دلتای نیل ترک می‌کند. هرچند کلانشهر قاهره از نیل به تمام جهات گسترده‌شده، شهر قاهره تنها کرانه شرقی رود و دو جزیره میان آن در مساحتی برابر با ۴۵۳ کیلومتر مربع را شامل می‌شود.
مترو
متروی قاهره در سال ۱۹۸۷ تاسیس شده و هم‌اکنون دارای ۳ خط و ۶۱ ایستگاه می‌باشد.
فرهنگ و هنر
هنرهای نمایشی:
خانه اپرای قاهره جدید (کانون فرهنگی ملی) در سال ۱۹۸۰ و پس از اینکه خانه اپرای اصلی متعلق به قرن نوزدهم در سال ۱۹۷۱ در آتش ویران شد، مورد بازسازی قرار گرفت و اکنون عرصه اصلی برای هنرهای نمایشی شهر است. در خانه اپرای قاهره تئاتر سیاحتی و برنامه گروه‌های موسیقی، باله و شرکت اپرای باله و ارکستر قاهره برنامه اجرا می‌کنند.
اپرای قاهره در جایگاه‌های نمایشی شبیه به پارک ناحیه جزیره (Gazirah Exhibition Grounds) واقع شده‌است که شامل تئاتر در فضای آزاد، آمفی تئاتر و دو سالن سرپوشیده‌است. مرکز مجهز و جدیدتر کنفرانس بین‌المللی قاهره با گنجایش ۲۵۰۰ صندلی در حومه شهری مدینه النصر (Madinat Nasr)، پیشکشی از جانب چینی‌ها در سال ۱۹۹۱ بود. این مرکز در سال بعد و با اجرای باله گریگورویچ بالت (Grigorovich Ballet) از تئاتر بولشوی روسیه، گشایش یافت.
جایگاه‌های اجرای مردمی قاهره اسلامی به ویژه در دوره تعطیلات ماه رمضان خانه مجموعه‌های هنری زینب خاتون (Zeinab Khatoun) و القاری (Al-Ghouri) هستند. نمایش‌ها و کنسرت‌ها نیز در تالار اورت (Ewart Hall) و سالن تئاتر والاس (Wallace Theater)، واقع در محوطه دانشگاه آمریکایی قاهره، به اجرا در می‌آید.
قاهره مرکزی برای تئاتر مشروع عربی است اگرچه این اجرائات در معرض سانسور دولتی هستند. رقص باله و مدرن از محبوبیت قابل ملاحظه‌ای در قاهره برخوردارند، شرکت رقص باله (باله قاهره) در سال ۱۹۶۰ و با کمک اتحاد جماهیر شوروی که معلمین رقص خود را برای آموزش اعضای شرکت به قاهره فرستاد، تاسیس شد. هر چند با اخراج مشاورین شوروی از مصر در سال ۱۹۷۲ اجرای باله روسی نیز پایان یافت. بعد از این از کیفیت کاری گروه‌های هنری کاسته شد ولی در سال ۱۹۹۱ و با اضافه شدن رقصنده‌هایی از روسیه و ایتالیا این گروه‌ها تقویت شدند.
قاهره را نیز پایتخت سینمای جهان عرب می‌دانند، تئاتر عروسکی قاهره از اکتبر تا می‌و در باغهای ازبکیه (Ezbekiyya Gardens) واقع در شمال آتابا (Ataba)، به اجرا در می‌آید.
اقتصاد
بافت فقیرنشین قاهره.
ارتباطات بین‌المللی
ایران
مسجد الرفاعی آرامگاه شخصیت‌هایی همچون رضا شاه و محمدرضا شاه پهلوی آخرین پادشاهان ایران است که این خاکسپاری‌ها مقدمه‌ای برای تیره شدن روابط ایران و مصر شد.
خواهرخواندگان
خاورمیانه
امان، اردن (۱۹۸۸)
بیروت، لبنان
استانبول، ترکیه (۱۹۸۸)
آمریکای شمالی
نیویورک، ایالات متحده آمریکا (۱۹۸۲)
هیوستون، ایالات متحده (۱۹۹۸)
اتاوا، کانادا (۱۹۸۹)
آسیا-اقیانوسیه
پکن، چین (۱۹۹۰)
شی‌آن، چین (۱۹۹۷)
توکیو، ژاپن (۱۹۹۰)
سئول، کره جنوبی (۱۹۹۷)
اروپا
فرانکفورت، آلمان (۱۹۷۹)
اشتوتگارت، آلمان (۱۹۷۹)
پاریس، فرانسه (۱۹۸۵)
بارسلون، اسپانیا (۱۹۹۲)
Working مینسک، بلاروس (۱۹۹۸)
مسکو، روسیه
سارایوو، بوسنی و هرزگوین (۲۰۰۶)
پایتخت‌های تاریخی مصر