حق رأی زنان

حق رای زنان به معنی حق شرکت زنان در انتخابات است و از مهم‌ترین رویدادهای تکامل اولیه جنبش‌های مدافع حقوق زنان بود. هواخواهان حق رای زنان که سافروجتها نیز نامیده می‌شدند؛ کسب حق رای را مقدمه مشارکت سیاسی زنان در جامعه می‌دانستند.
تاریخچه
در سال ۱۸۴۸ جنبش حق رای زنان در ایالات متحده آمریکا به یک جنبش اجتماعی گسترده تبدیل شد. در سال ۱۸۹۳، نیوزیلند نخستین کشوری بود که حق رای زنان را به رسمیت شناخت. امروزه در میان کشورهایی که مردم می‌توانند در تصمیمات سیاسی و حاکمیتی-دولتی رای دهند، تنها کشورهای عربستان سعودی، بوتان، برونئی و واتیکان هستند که حق زنان برای شرکت در انتخابات را به رسمیت نشناخته‌اند.
در کشورهای مختلف
حق رای زنان در نیوزیلند
نیوزیلند نخستین کشور مستقلی بود که حق رای زنان را به رسمیت شناخت. در سال ۱۸۹۳، قانون انتخابات به نفع مشارکت سیاسی زنان تغییر یافت و در سال ۱۸۹۳ زنان برای نخستین بار در انتخابات ملی آن کشور شرکت کردند. کیت شپارد و ماری آن مولر از مهم‌ترین رهبران هواخواه حق رای زنان در نیوزیلند بودند. تا سال ۱۹۱۹، زنان در نیوزیلند حق نامزدی در مجلس را نداشتند. نخستین زنی که در مجلس نیوزیلند به نمایندگی برگزیده شد، الیزابت مک کومب بود.
حق رای زنان در بریتانیا
در سال ۱۸۶۶، دادخواستی به مجلس بریتانیا ارائه شد که در آن زنان بریتانیا تقاضا کرده بودند قانون انتخابات تغییر کند و حق رای کامل زنان را نیز دربرگیرد. این دادخواست تحت اعتراض خشونت‌بار مخالفینی قرار گرفت که معتقد بودند؛ حق رای زنان بزرگ‌ترین خطرات برای انگلستان به همراه خواهد آورد. پارلمان بریتانیا، نخست عقیده داشت که دخالت زنان در سیاست، زندگی سیاسی را مبتذل کرده و در عین حال ثبات خانواده را از میان می‌برد؛ بنابراین به دادخواست عمل نکرد. در سال ۱۸۶۷، نخستین جامعه ملی حق رای زنان تاسیس گردید. اعضای این جامعه که به سافروجتها معروف گردیدند؛ خود را هواخواه حق رای زنان می‌دانستند. سافروجت‌ها تا پایان قرن نوزدهم برای دادن حق رای به زنان بیش از چهل دادخواست به پارلمان بریتانیا ارائه دادند که تا سال ۱۹۰۰ به طول انجامید. در سال ۱۹۰۳ جنبش حق رای زنان توسعه بیشتری یافت و تظاهرات خیابانی و راهپیمایی‌های فراوانی را دربر گرفت. در یک اجتماع فضای باز که در ماه ژوئن ۱۹۰۸ در لندن برپا گردید، بیش از پانصدهزار زن طرفدار حق رای زنان حضور یافتند. امیلین پانکهرست از شخصیت‌های برجسته هواخواه حق رای زنان بود که برای اجتماعات بزرگی از مبارزات زنان انگلیسی صحبت کرد. امیلین پانکهرست معتقد بود که حق رای زنان، زندگی سیاسی را اساسا دگرگون خواهد کرد، و حس جدید نوع‌دوستی و اخلاق را به وجود خواهد آورد. در سال ۱۹۱۰، آلیس پین و هریت استنتون بلچ در مبارزات زنان در بریتانیا شرکت کردند که پیوند عمیقی بین سافروجت‌های بریتانیا و ایالات متحده آمریکا ایجاد کرد. برخی مبارزات سافروجت‌ها در بریتانیا با خشونت همراه بود؛ چندین کلیسا نابود گردید، و نخست‌وزیر اسکویت چندبار مورد سوءقصد قرار گرفت. بسیاری از طرفداران حق رای زنان زندانی شدند که باعث شروع اعتصاب سراسری زنان بریتانیا شد. سرانجام در سال ۱۹۱۸، بریتانیا حق رای زنان را به رسمیت شناخت. سن رای برای زنان بریتانیا بالای ۳۰ سال بود در حالی که مردان می‌توانستند پس از ۲۰ سالگی در انتخابات شرکت کنند. در سال۱۹۲۱، حدود یک سوم زنان بریتانیا برای نخستین بار در انتخابات ملی شرکت کردند. پس از به دست آوردن حق رای زنان در سال ۱۹۱۸، جنبش‌های طرفدار حقوق زنان در انگلستان و دیگر کشورهای اروپایی رو به زوال گذاشتند و زنان انقلابی بیشتر جذب جنبش‌های دیگر ضدفاشیسم می‌گردیدند.
حق رای زنان در ایالات متحده آمریکا
در سال ۱۸۲۰ بیش از دوهزار زن آمریکایی به دولت ایالات متحده آمریکا تقاضانامه‌ای ارائه کردند و در آن خواستار اعطای حق رای برابر با مردان شدند. این تقاضانامه مورد اعتنای دولت آمریکا واقع نشد. آلیس پین و هریت استنتون بلچ دو زن آمریکایی بودند که در مبارزات زنان در بریتانیا و آمریکا شرکت فعال داشتند. در سال ۱۹۱۰، زنان آمریکا راهپیمایی‌ها و تظاهرات وسیعی را در نیویورک، ماساچوست و نیوجرسی سازمان دادند. در سال ۱۹۲۰ ویلسون رئیس جمهور ایالات متحده، نوزدهمین متمم قانون اساسی آن کشور را به مجلس سنا رساند که بر اساس آن تمام زنان ایالات متحده آمریکا برای اولین بار حق رای برابر با مردان می‌یافتند.
حق رای زنان در ایتالیا
در سال ۱۹۱۹ نخستین دادخواست زنان ایتالیایی برای حق رای به مجلس ایتالیا ارائه شد. در سال ۱۹۲۵، ارزش رای زنان نصف مردان بود. با به قدرت رسیدن موسولینی، زنان از شرکت در انتخابات منع شدند. پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، زنان ایتالیا حق رای برابر با مردان کسب کردند.
حق رای زنان در آلمان
حق رای زنان در فرانسه
شارل دوگل در سال ۱۹۴۴ برای نخستین بار حق رای زنان در فرانسه را به رسمیت شناخت.
حق رای زنان در هند
در هند، ساروجینی نایدو از رهبران کسب حق رای برای زنان بود. کنگره ملی هند به رهبری مهاتما گاندی از حق رای زنان پشتیبانی می‌کرد. پس از استقلال هندوستان، در سال ۱۹۵۰، زنان هندی برای نخستین بار حق رای به دست آوردند.
حق رای زنان در اندونزی
حق رای زنان در ژاپن
در سال ۱۹۱۹، در ژاپن، ایشیواکا فوسائه نخستین انجمن طرفدار حق رای زنان را تاسیس کرد. این انجمن گردهمایی‌های بسیاری را ترتیب می‌داد و زنان را نسبت به اهمیت مشارکت سیاسی آگاه می‌کرد. در سال ۱۹۲۰ یکی از دو حزب اصلی ژاپن، از حق رای زنان پشتیبانی کرد. در سال ۱۹۲۴ ارتش ژاپن تمام جنبش‌های اجتماعی مردم‌سالاری و فمنیستی را سرکوب کرد. در سال ۱۹۴۵ نیروهای متفقین، ژاپن را شکست دادند. در سال ۱۹۴۷ تظاهرات سراسری در ژاپن به طرفداری از حق رای زنان سازمان‌دهی شد. سرانجام در سال ۱۹۴۸، قانون اساسی جدید ژاپن حق رای برابر زنان را به رسمیت شناخت.
حق رای زنان در چین
مائو از طرفداران جنبش هواخواه حق رای زنان در چین بود. پس از تاسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹، زنان برای نخستین بار حق شرکت در انتخابات را یافتند.
حق رای زنان در نیجریه
حق رای زنان در پرو
حق رای زنان در ایران
پس از پیروزی انقلاب مشروطه ایران در سال ۱۹۰۶، مجلس نمایندگان مردم در تهران گشوده شد. مردم ایران برای نخستین بار با انتخاب نمایندگان خود برای حضور در مجلس شورای ملی، در امور سیاسی مشارکت مستقیم پیدا کردند. در نخستین نظام‌نامه انتخابات مجلس شورای ملی، زنان از حق رای اعم از انتخاب شدن یا انتخاب کردن محروم شدند. در نظام‌نامه مجلس شورا زنان، خارج شدگان از دین اسلام، دیوانگان، تبعه خارجه، دزدان و قاتلین، گدایان و متکدیان و اشخاصی که کمتر از ۲۰ سال داشتند؛ فاقد حق رای شناخته شدند.
در سال ۱۳۲۲ طرح اعطای حق رای به زنان از سوی نمایندگان حزب توده آذربایجان در مجلس ارائه شد.
محمد مصدق، در قانون انتخاباتی همچنان زنان را از حق رای محروم دانسته بود؛ وقتی مشاوران مصدق با این استدلال که در قانون اساسی همه شهروندان برابرند، اعطای حق رای به زنان را پیشنهاد کردند، علما با حمایت طلاب و بزرگان اصناف اعتراض کردند که در شرع اسلام حق رای فقط به مردان داده شده‌است. کاشانی نیز تاکید کرد که دولت باید حتما از دادن حق رای به زنان جلوگیری کند، چرا که آنان باید در خانه بمانند و به وظیفه اصلی خودشان یعنی خانه‌داری و پرورش فرزند بپردازند. در دور دوم مجلس شورای ملی؛ ماده چهارم نظام‌نامه انتخابات به بحث و بررسی رسید. در این جلسه، محمدتقی وکیل‌الرعایا نماینده مردم همدان از حق رای زنان پشتیبانی کرد و در مخالفت با نظام‌نامه انتخابات سخن گفت. سپس ذکاءالملک (محمد علی فروغی) و آیت الله سید حسن مدرس به عنوان مخالف در مجلس سخن گفتند و حق رای زنان را مورد نکوهش قرار دادند. حسن مدرس، استدلال کرد که قوانین موجود به خوبی حقوق زنان را حفظ می‌کند و هشدار داد که اعطاء حق رای به زنان به بی‌ثباتی سیاسی، فساد مذهبی و هرج و مرج اجتماعی خواهد انجامید. هنگامی که طلاب قم برای مخالفت و اعتراض با پیشنهاد اعطای حق رای به زنان به خیابان‌ها ریختند، یک نفر کشته و دوازده تن مجروح شدند.
در سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲ میلادی)، لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در هیئت دولت ایران به تصویب رسید. بر اساس این لایحه، زنان برای نخستین بار اجازه شرکت در انتخابات و نامزد شدن برای انتخابات را پیدا می‌کردند. روح‌الله خمینی جلسه‌ای در قم تشکیل داد و سرانجام تصمیم به ارسال تلگراف به محمدرضا شاه پهلوی در جهت به مخالفت با سه بند لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی از جمله اعطای حق رای به زنان ایرانی گرفت که اصل مربوط به حق رای زنان از مهمترین اعتراضات وی بود. محمدرضاشاه، تصمیم‌گیری در این مورد را به دولت اسدالله علم واگذار کرد. اسدالله علم در یک سخنرانی حرکت‌های علیه انجمن‌های ایالتی و ولایتی را حرکات مرتجع و مخالف ترقی زنان دانست. با این حال در آستانه انقلاب اسلامی ایران، آیت‌الله خمینی مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان را مطابق قوانین اسلام تلقی کرد و با مشارکت سیاسی زنان مخالفت نکرد.
حق رای زنان در اسرائیل
زنان از جمله اعضای مجمع موقت ملی اسرائیل بودند. اعضای این مجمع منشور استقلال اسرائیل را بر اساس منشور حقوق بشر سازمان ملل متحد و تساوی کامل میان زنان و مردان و اصل جدایی دین از سیاست، در تاریخ ۱۴ مه ۱۹۴۸ میلادی (۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۷ خورشیدی) تصویب و امضا کردند. زنان در کشور اسرائیل از تساوی کامل با مردان در تمام زمینه‌ها منجمله در حق رای برخوردارند. اسرائیل نخستین کشور در خاورمیانه بود که یک زن سیاست‌مدار توانست در آن به مقام نخست وزیری برسد.
حق رای زنان در عربستان سعودی
دولت عربستان سعودی تاکنون حق رای زنان را در انتخابات‌ها به رسمیت نشناخته‌است. علمای وهابی این تصمیم دولت را تایید کرده و رای دادن زنان را موجب فساد و خلاف عفت دانسته‌اند. رئیس دولت عربستان سعودی اعلام کرد که زنان فاقد صلاحیت لازم برای قضاوت درباره نامزدهای انتخاباتی هستند. هر چند برخی دیگر از نمایندگان اظهار کردند که ممنوعیت رای در عربستان سعودی به این دلیل است که اکثر زنان این کشور شناسنامه ندارند.
حق رای زنان در عمان
در انتخابات مجلس شورا عمان که در سال ۲۰۰۳ انجام پذیرفت، زنان برای نخستین بار اجازه شرکت داشتند. در این انتخابات ۹۵ هزار زن عمانی شرکت کردند و پانزده زن نامزد انتخابات بودند.
حق رای زنان در بحرین
نخستین انتخابات بحرین در سال ۱۹۷۳ برگزار شد که در آن تنها مردان حق رای داشتند. در سال ۲۰۰۲، دولت بحرین برای نخستین بار از مشارکت سیاسی زنان در انتخابات پشتیبانی کرد؛ در انتخابات شورای شهر که در همان سال برگزار شد، زنان حق انتخاب کردن و انتخاب شدن داشتند. با این حال، هیچ‌یک از زنان نامزد شده به شورای شهر بحرین، راه نیافت.
حق رای زنان در امارات متحده عربی
در انتخابات دسامبر سال ۲۰۰۶، زنان حق رای داشتند.
الگوهای رای دادن زنان
الگوهای رای دادن زنان در کشورهای غربی
در اروپا، مطالعات نشان می‌دهد که رای‌دهندگان زن گرایش بیش‌تری به محافظه‌کاری دارند. در بریتانیا، زنان بیشتر از مردان به حزب کارگر رای می‌دهند. در انتخابات اخیر ایالات متحده آمریکا، زنان به نسبتی بیش از مردان به حزب دموکرات رای داده‌اند و زنان جوان بیش‌تر متمایل به دموکرات‌ها بوده‌اند.
سال اعطای حق رای به زنان در کشورهای مختلف
برای مرتب‌سازی بر آسای تاریخ روی "سال اعطای رای" کلیک کنید.
کشور
سال اعطای حق رای به زنان
۱۹۶۳
۱۹۲۰
۱۹۶۲
۱۹۷۰
۱۹۷۵
۱۹۴۷
۱۹۱۷
۱۹۴۹
۱۹۰۲
۱۹۱۹
۱۹۱۸
۱۹۶۰
۲۰۰۲
۱۹۷۲
۱۹۵۰
British Windward Islands
۱۹۵۱
۱۹۱۹
۱۹۱۹/۱۹۴۸
۱۹۵۴
۱۹۵۶
۱۹۴۴
۱۹۵۳
۱۹۳۸
۱۹۶۵
۱۹۳۱
۱۹۵۹ (حق رای برای زنان در حال حاضر از سال ۱۹۶۲و۱۹۶۵ به حالت تعلیق درآمده‌است و فقط در انتخابات محلی مجاز به رای دادن هستند)
۱۹۳۸
۱۹۵۸
برمه
۱۹۲۲
۱۹۶۱
۱۹۵۵
۱۹۴۶
۱۹۱۷
۱۹۷۵
نامعلوم
۱۹۸۶
۱۹۵۸
۱۹۳۴
۱۹۴۷
۱۹۵۴
۱۹۵۶
۱۹۶۷
۱۹۶۳
۱۸۹۳
۱۹۴۹
۱۹۵۲
۱۹۳۴
۱۹۶۰
(امروز: جمهوری چک، اسلواکی)
۱۹۲۰
(در برگیرنده ایسلند)
۱۹۱۵
۱۹۴۶
۱۹۴۲
۱۹۲۹
۱۹۵۶
۱۹۳۹
۱۹۶۳
۱۹۱۷
نامعلوم
۱۹۶۳
۱۹۰۶
۱۹۴۴
نامعلوم
۱۹۵۶
۱۹۶۰
۱۹۱۸
۱۹۱۸
۱۹۵۴
نامعلوم
۱۹۳۰ (باسوادان، انتخابات محلی) , ۱۹۵۲ (نامشروط)
نامعلوم
نامعلوم
۱۹۴۶
نامعلوم
۱۹۵۸
۱۹۷۷
۱۹۵۳
۱۹۵۰
۱۹۵۵
۱۹۴۹
۱۹۱۸
۱۹۴۷
۱۹۳۷
۱۹۶۳
۱۹۸۰
۱۸۸۱
۱۹۴۸
۱۹۴۶
۱۹۴۴
۱۹۴۷
نامعلوم
۱۹۷۴
۱۹۲۴
۱۹۶۳
۱۹۶۷
۱۹۴۶
۱۹۴۸
۲۰۰۵
۱۹۱۸
۱۹۵۸
۱۹۱۷
۱۹۴۳ (تحصیلات ابتدایی). ۱۹۵۲ (نامشروط)
۱۹۶۵
۱۹۴۶
۱۹۶۴
۱۹۸۴
۱۹۱۷
۱۹۱۹
نامعلوم
۱۹۵۹
۱۹۶۱
۱۹۵۷
۱۹۳۲
۱۹۵۶
۱۹۴۷
۱۹۷۹
۱۹۶۱
۱۹۵۶
۱۹۴۷
۱۹۷۹
۱۹۱۸
۱۹۶۲
۱۹۲۴
۱۹۶۳
۱۹۷۵
۱۹۸۹
۱۹۶۸
۱۹۵۱
۱۹۱۹
۱۸۹۳
۱۹۵۵
۱۹۴۸
۱۹۵۸
۱۹۱۳
۲۰۰۳
۱۹۴۷
۱۹۷۹
۱۹۴۱
۱۹۶۴
۱۹۶۱
۱۹۵۵
۱۹۳۷
۱۸۳۸
۱۹۱۷
۱۹۳۱
۱۹۲۹
۱۹۹۷
۱۹۳۸
۱۹۱۷
۱۹۶۱
نامعلوم
نامعلوم
۱۹۵۹
۱۹۷۵
زنان حق رای ندارند
۱۹۴۵
۱۹۴۸
۱۹۶۱
۱۹۴۷
۱۹۷۴
۱۹۵۶
۱۹۳۰ (سفیدها); ۱۹۶۸ (سایررنگ‌ها); ۱۹۸۴ (هندی‌ها); ۱۹۹۴ (سیاهان)
۱۹۳۱
۱۹۳۱
۱۹۶۴
۱۹۴۸
۱۹۶۸
۱۹۲۱
۱۹۷۱
۱۹۴۹
۱۹۴۷
۱۹۲۴
۱۹۵۹
۱۹۳۲
۱۹۷۶
۱۹۴۵
۱۹۶۰
۱۹۴۶
۱۹۵۹
۱۹۳۰
۱۹۲۴
۱۹۶۷
۱۹۶۲
۱۹۱۹
۲۰۰۶
) با ایرلند
۱۹۱۸
۱۹۲۰
۱۹۲۷
۱۹۳۸
۱۹۷۵
۱۹۴۶
۱۹۴۶
۱۹۶۷
۱۹۶۲
۱۹۱۹
۱۹۴۵
جنبش اجتماعی
فمنیسم
انتخابات
رای