نویس (روستا)

روستای نویس در ۵۰ درجه و ۱۳ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۴۳ دقیقه شمالی در استان قم واقع شده‌است. فاصله آن با تهران حدود ۲۰۰ کیلومتر، با مرکز استان ۸۸ کیلومتر، با دهستان قاهان ۷ کیلومتر، با مرکز بخش ۶۰ کیلومتر و با شهرستان ساوه قریب به ۶۰ کیلومتر فاصله دارد.
مسیر دسترسی به روستا، جاده ساوه- سلفچکان (بعد از کیلومتر ۲۵) می‌باشد که از طریق جاده‌ای فرعی (به سمت غرب) که به ترتیب از روستاهای آغلک، بنابر و قاهان گذشته به نویس می‌رسد و در ادامه به روستاهای کاسوا و انجیله ختم می‌شود. فاصله زمینی روستای نویس تا ابتدای جاده ساوه- سلفچکان حدودا ۲۳ کیلومتر است.
روستاهای همجوار: قاهان در شرق در فاصله ۷ کیلومتر، کاسوا در غرب با فاصله ۲ کیلومتر، ونان در جنوب با فاصله ۷ کیلومتر و مهرزمین در شمال با فاصله‌ای حدود ۸ کیلومتر آن قرار دارد. مساحت کل روستا ۱۸۱۷۰۱ متر مربع می‌باشد. راه ارتباطی نویس به روستاهای کاسوا و قاهان و مرکز ایالت راه آسفالته می‌باشد.
روستای نویس از روستاهای قدیمی و نسبتا کهن شهرستان قم بوده و عوامل متعددی چون منابع آب و خاک مرغوب و حاصلخیز و اقلیم مناسب و عامل امنیت در پیدایش و شکل‌گیری آن تاثیری بسزا داشته‌است.
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۰۰ متر و دارای آب و هوای کوهستانی با زمستانی سرد و تابستانی خنک و دارای مزارع کشاورزی و باغداری می‌باشد که مردم از راه کشاورزی و دامداری و کارگری امرار معاش می‌کنند. در جنوب غرب روستا معدن سنگ مرمر وجود دارد که فعلا غیرفعال می‌باشد.
رودخانه‌هایی که به این روستا منتهی می‌شود: ۱- رودخانه دران ۲- دوریه ۳- خامه.
تعداد قنوات ۱۵ رشته‌است که طول رشته قنات‌ها هر کدام بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر متفاوت است. روستا دارای آب لوله‌کشی بهداشتی می‌باشد که از قناتی که در ۳ کیلومتری روستا قرار دارد به وسیله لوله به منبعی با گنجایش ۲۷۲ هزار لیتری هدایت و توزیع می‌شود. آب کشاورزی نیز غالبا از قنات‌ها و رودخانه‌ها تامین می‌گردد.
چه خوب بود نویسنده این متن از آتشکده نویس که دارای شماره ثبت از میراث فرهنگی هست یاد می‌کردن
جمعیت روستا در سال ۱۳۴۵ حدود ۷۰۰ نفر بوده که متاسفانه بعد از انقلاب با روند رو به رشد مهاجرت، جمعیت این روستا نیز به شدت رو به کاهش نهاد به‌طوری‌که بر اساس آمارگیری سال ۱۳۸۵ تعداد خانوار ۱۴۰ و تعداد نفرات ۳۸۴ نفر اعلام شده که اکثر این افراد هم به‌طور فصلی و غیرفعال در روستا زندگی می‌کنند. تهران، مقصد عمده مهاجرت اهالی روستا بوده که مهاجران در دو طیف عمده مشاغل دولتی و بازار مشغول به فعالیت می‌باشند. اکثر مهاجران به تهران در محله‌های نازی‌آباد و جوادیه زندگی می‌کنند.
نویس دارای بافت به شدت مذهبی بوده و وجود ۴ مسجد به نام‌های: ۱- مسجد صاحب‌الزمان در محله روبار؛ ۲- مسجد سیدالشهداء در محله بالا؛ ۳- مسجد حضرت ابوالفضل در محله پشت ده کنار خیابان اصلی نویس به کاسوا؛ ۴- مسجد فاطمه الزهرا و همچنین یک حسینیه (به نام سیدالشهدا که اغلب مراسم در آن برگزار می‌شود) گواهی بر این مدعاست. این روستا ۵۰ شهید و ده‌ها جانباز و آزاده تقدیم به انقلاب اسلامی نموده‌است.
امامزاده شریفه خاتون
امام زاده شریفه خاتون در محله، پاپس «روبار» است؛ و همچنین حمام قدیمی روستا که تاریخ ساخت آن به اوایل دوره قاجار می‌رسد. مصالح ساختمانی جز در اماکن جدید از سنگ و خشت است و در قسمت‌های آسیب‌پذیر از جریانهای طبیعی بیشتر از سنگ استفاده می‌شود پشت بامها اغلب به یکدیگر راه دارند کوچه‌های باریک و شیب دار رفت‌وآمد را مشکل می‌کند. اخیرا با ساختمان‌سازی جدید این موانع در حال بر طرف شدن است. جالب اینکه در معماری عموما به دلیل کوهستانی بودن منطقه در ساخت خانه‌ها بیشتر از شیب زمین استفاده کرده که باطبع معماری در روستا دارای فرهنگ غنی نبوده و بیشتر دارای شرایط جغرافیا یی و اقلیمی است
حسینیه
تاریخچه ساختمان حسینیه نویس در دوران حکومت قا جاریه بوده‌است و به احتمال پس از خلع محمد علیشاه و از رونق افتادن تکیه دولت که مصادف با گسترش تکایا و حسینیه‌ها در بلاد و شهرها بوده‌است اتفاق افتاده استقبال مردم از روضه و شبیه خوانی که در دو نوبت شب روضه و موعظه و هنگام عصر شبیه خوانی وتعزیه به مدت یکماه اجرا می‌گردید. ساختمان حسینیه در گذشته بسیار ساده و دارای دو قسمت درونی وبیرونی بود صحن درونی محلی برای روضه خوانی و در بعضی موارد بعلت‌های مختلف تعزیه نیز برگزار می‌گردید که در قسمت پایین آقا یان و در نیم طبقه ان خانم‌ها جای می‌گرفتند و درب جداگانه داشت که به نام گوشوار طاقنا مه از یکدیگر قابل شناسایی بود سقف بلند با تیرهای چوبی و ستونهای چوبی و مستعد و با شکوه و دیوارهای ضخیم ومحکم شاهد برگزاری مصیبت سالار شهیدان بود. روشنایی این صحن سر پوشیده را چراغهای موشی و نوعی دیگر که آویزان می‌کردند و از یک پوشش کاغذی شفاف که به جای شیشه کاربرد داشت و تاشو نیز بود تامین می‌گردید.
صحن بیرونی حسینیه که بیشتر مراسم شبیه خوانی در ان انجام می‌شد دارای سقا خانه. طاقنامه. گوشوار جایگاه مخصوص ریش سفید هاو بزرگان و محلی برای نشستن بچه‌ها و جوانترها و سکویی مربع شکل به ارتفاع ۵۵ سانتی‌متر از سطح صحن حسینیه و ۵/۳ متر طول و عرض و جایگاه موزیک و محل گردش اسب که هم‌زمان قابل استفاده برای چهار اسب استعداد داشت و همچنین نشستن خانم‌ها در طاقنامه‌های داخل حسینیه از پشت بام حسینیه و اطراف حسینیه برای نشستن تقسیم‌بندی می‌شد. در اطراف صحن بیرونی درختهایی بود که از قنات دشت مجاور راه اب داشت و آبیاری می‌شد و پس از ان ادامه می‌یافت و باغچه عمارت نورا در محله (وردان) آبیاری می‌کرد و به رود خانه می‌ریخت.
تاریخ نقاشی ان به دوران قاجار و سبک و سیاق نقاشی ترکیبی از صفویه و اوایل قاجاریه می‌بود که اخیرا بر روی ان رنگ ما لی شده‌است. ساختمان امام زاده شریفه خا تون با نمای سنگ و ردیف‌هایی از از اجر ۲۵×۲۵ و بقطر ۱۰ سانتیمتر کار شده که بنظر می‌رساند نزدیک ۸۰۰ سال قدمت داشته باشد. پلکانهای ان از سنگ قبرهایی درست شده که گمان می‌رود و آن جا به احتمال قوی قبرستان کهه بوده که پایینتر از نویس قرار دارد و هم اکنون ویران شده‌است.
البته لازم است ذکر شود در سال ۱۳۹۴ به همت اهالی فعال روستا، به ساختمان امامزاده شریفه خاتون توجه خوبی شده که نتیجه آن نوسازی محوطه و ایجاد روشنایی‌های چشمگیر در این مکان مقدس می‌باشد.