گل ملی

طرح گل لاله، یکی از گل‌های ملی ایران بر روی سکه ایرانی
گل ملی به گل یا گیاهی که نماد یک کشور است، گفته می‌شود. در حال حاضر حدود ۱۰۰ کشور جهان دارای گل ملی هستند. در برخی از کشورها مانند کانادا، آلمان و لبنان یک درخت نماد ملی گیاهی کشور است. همچنین برخی از کشورها گیاهانی را به عنوان گل ملی انتخاب کرده‌اند که گل این گیاهان چندان جالب توجه نیست. انتخاب یک گیاه به عنوان گل ملی ارتباط عمیقی با ویژگی‌های یک کشور دارد و عواملی چون کثرت انتشار، اختصاص رویش گیاه در نواحی یک کشور، مذهب، تاریخ، اسطوره‌ها و خصوصیات فرهنگی مردم کشور در ارتباط با این انتخاب هستند. از گل‌های ملی‌ای که روئیدن آنها بطور طبیعی تنها به حوزه یک کشور بخصوص محدود شده‌است، می‌توان از گل زنگوله‌ای شیلی در شیلی، گل شکرپاره در آفریقای جنوبی، آکاسیای طلایی در استرالیا، سرخس نقره‌ای در زلاند نو نام برد. گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در جایگاه گل ملی مقام نخست را دارد و در ۱۰ کشور آمریکا، انگلستان، ایتالیا، ایران، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ، بلغارستان به عنوان گل ملی انتخاب شده‌است. رتبه دوم به گل ارکیده تعلق دارد. ۷ کشور که بیشتر در آمریکای جنوبی قرار دارند، ارکیده را به عنوان گل ملی خود انتخاب کرده‌اند. در رتبه‌های بعدی لاله و یاس قرار دارند. ۴ گل نیلوفر آبی، سرو ناز، گل محمدی و لاله گل‌های ملی ایران هستند.
تعریف
گل ملی به گل یا گیاهی که نماد یک کشور است، گفته می‌شود. انتخاب گل ملی به مانند سرود ملی یا پرچم ملی کمتر به صورت رسمی انجام می‌شود و معمولا روال این انتخاب به این صورت است که در زمانی نامعلوم تحت تاثیر عشق و علاقه یا رسوم مردم هر کشور، گلی به این عنوان شهرت پیدا می‌کند. بنابر همین اصل است که در کشورهایی که دارای تاریخی کهن هستند و از ملت‌های گوناگون تشکیل شده‌اند کمتر پیش می‌آید که تنها یک گل به عنوان گل ملی داشته باشند و چندین گل در این نوع کشورها به عنوان نماد مورد علاقه و توجه مردم است. در این نوع کشورها ممکن است انتخاب گل ملی بر اساس ناحیه یا استان تفاوت داشته باشد. برای نمونه در کشور آمریکا هر ایالت دارای گل محلی مخصوصی است همچنین در ژاپن نیز از سال ۱۹۵۴ میلادی، برای هر یک از استان‌های ۴۷ گانه این کشور گل محلی بخصوصی تعیین شده‌است.
تاریخچه
گل داودی گل ملی ژاپن است و داودی ۱۶ پر دو لایه نماد امپراتور ژاپن است.
بنابر نظریه‌ها سرآغاز انتخاب گل ملی به حدود ۴۰۰۰ سال پیش و به مصر باستان بر می‌گردد. مصر اولین کشوری بود که گل نیلوفر آبی را گل ملی کشورش قرار داد. در دوره آغازین دودمانی مصر (۲۷۰۰–۳۰۰۰ پیش از میلاد مسیح) شاه نماد مصر علیا را یک نوع جگن و نماد مصر سفلی را یکی از زنبورداران قرار داد. اما اینکه یک گیاه بخصوص در این دوره نماد کشور بوده‌است یا خیر مشخص نیست. بر طبق دیگر نظریه‌ها اگر ارتباط مستقیم‌تر در نظر گرفته شود، منشا آنچه امروزه به عنوان گل ملی شناخته می‌شود به قرن نوزدهم و کشور انگلستان بر می‌گردد. در این دوره گل‌هایی که پیشتر در ادبیات با اسطوره‌ها به شهرت رسیده بودند به عنوان گل نماینده یک کشور انتخاب و شناخته شدند و نام گل ملی به آنان تعلق گرفت.
در دوره‌هایی از زمان برخی از گل‌ها به علت اینکه مورد علاقه شاه یا خاندان سلطنتی یک کشور بودند به عنوان گل ملی انتخاب شدند. از جمله این گل‌ها انتخاب گل داودی سمبل خاندان سلطنتی کشور ژاپن و رز سمبل خاندان سلطنتی انگستان است. انتخاب این گل به عنوان گل ملی به زمان جنگ‌های داخلی انگلستان به نام جنگ رزها برمی‌گردد. جنگ رزها در نیمه دوم سده پانزدهم در فاصله سال‌های ۱۴۵۵ تا ۱۴۸۵ بین دو خاندان قدرتمند لانکاستر با نشان «گل سرخ» و یورک با نشان «رز سفید» و طرفدارانشان در انگلستان درگرفت. سرانجام خاندان لانکاستر در ۱۴۸۵ موفق به شکست دادن خاندان یورک شدند. داودی و رز در حال حاضر نیز گل ملی این دو کشور به شمار می‌آیند.
در مواردی چنین گل‌هایی همراه با تحولات تاریخی در طی زمان جای خود را به گل‌های دیگر داده‌اند، نمونه این نوع تغییرات را می‌توان در کشور فرانسه مشاهده کرد. در زمان دودمان کاپتی‌ها (۱۳۲۸–۹۸۷) یکی از انواع گل سوسن (Liriotypus) گل ملی فرانسه بود، در دوره لوئی هفتم (۱۱۳۷–۱۱۸۰) این گل جای خود را به زنبق داد و سپس در زمان ناپلئون (۱۸۱۵ –۱۸۰۴) این گل نیز جای خود را به گل بنفشه داد.
نمونه دیگر این تغییرات در هنگام استقلال کشورهای مستعمره دیده می‌شود. هند همزمان با استقلالش از کشور انگلستان گل ملی کشور را از خشخاش به لوتوس تغییر داد و کشور مالزی نیز همزمان با استقلال کشور از انگلستان رئیس جمهور تازه انتخاب شده با رای مردم گل ملی کشور را ختمی چینی اعلام کرد. در حال حاضر حدود ۱۰۰ کشور جهان دارای گل ملی هستند.
مبنای انتخاب
بودا از درون یک لوتوس برمی‌خیزد. حجاری شده در قرن ۱۵–۱۴ میلادی در ویتنام
انتخاب یک گیاه به عنوان گل ملی ارتباط عمیقی با ویژگی‌های یک کشور دارد و به غیر از کثرت انتشار، مختص بودن رویش گیاه، نادر بودن و زیبایی، مذهب، تاریخ، اسطوره‌ها، محصول محلی بودن و خصوصیات فرهنگی مردم کشور نیز به نوع این انتخاب ارتباط دارند. از گل ملی‌ای که بطور طبیعی به جز حوزه یک کشور در جای دیگری انتشار ندارند می‌توان از سرخس نقره‌ای در زلاند نو، آکاسیای طلایی در استرالیا و خرزه هندی درختی در نپال نام برد. از گل‌هایی که به دلایل مذهبی انتخاب شده‌اند لوتوس گل ملی هند و سریلانکا است. در اساطیر کهن هندی نیلوفر یکی از نشانه‌های بزرگ آفرینش و از نشانه‌های ایزدان و ایزد بانوان معروف هند به شمار می‌رفته‌است. مثلا نیلوفر نشانه خاص ویشنو است و در دست چهارم او نیلوفری به نام پدمه (Padama) قرار دارد. همچنان این داستان نیز وجود دارد که وقتی ویشنو در خواب بود، برهما به صورت گل نیلوفری از ناف ویشنو رویید. از این جهت برهما به القاب نیلوفرزاده و نیلوفردار نیز موسوم است.
از کشورهایی که مبنای انتخابشان در ارتباط با محصول کشاورزی بوده‌است، می‌توان به انتخاب لاله در هلند و بلژیک و انتخاب قهوه عربی در کشورهای یمن و اتیوپی، انتخاب نخل خرما در عربستان سعودی و فلفل سیاه در لیبریا اشاره کرد.
گل رز نیز در کشورهای مسلمان عراق، عربستان سعودی، مراکش و برخی از کشورهای همجوار نمونه دیگری از انتخاب گل بر اساس اعتقادت مذهبی‌است. همچنین در کشور ایرلند تحت تاثیر اعتقاد به تثلیث کلیسای کاتولیک و اعتقاد به اینکه خدای یگانه در سه شخص خدای پدر، خدای پسر (عیسی مسیح) و خدای روح‌القدس تجلی می‌یابد، شبدر سفید که دارای برگچه‌های سه قسمتی‌است به عنوان گل ملی انتخاب شده‌است. یاس رازقی از گل‌هایی است که تحت تاثیر اسطوره‌های یک کشور به عنوان گل ملی انتخاب شده‌اند. بنابر اسطوره‌ای در فیلیپین یاس رازقی گلی است که از قبر دختری می‌روید که بخاطر غم و اندوه ناشی شهید شدن نامزدش در راه وطن جان خود را از دست داده است. انتخاب گل خار در اسکاتلند بنابر داستانی اسطوره‌ای است که در آن آمده‌است در هنگام شبیخون شبانه ارتش دانمارک خارهای این گل و فرورفتن آن در پای سربازان مهاجم دانمارکی سبب نجات کشور از این حمله شد. بنابر اعتقاد مردم آرژانتین کاشت درخت مرجان گل ملی این کشور باعث جلوگیری از جاری شدن سیل بر روی زمین خواهد شد.
گل‌های ملی ایران
گل لاله یکی از گل‌های ملی ایران
در منابع از چند گل و گیاه به عنوان گل ملی ایران نام برده شده‌است. گل‌های ملی ایران نیلوفر آبی، سرو ناز یکی از انواع گل رز و لاله هستند.
نیلوفر آبی
نیلوفر یا لوتوس در اساطیر کهن ایرانی گل ناهید به شمار می‌رفته، و ناهید تصور اصلی مادینه هستی در روایات دینی ایران قدیم بوده است که از جهاتی با معتقدات هندیان باستان مشابه است. سابقه کهن و اساطیری نیلوفر در نزد ایرانیان و هندیان به حدی است که آثار نیلوفر ۸ و ۱۲ و حتی ۱۰۰۰ برگ را در معماری و آثار باستانی این دو قوم به وضوع می‌توان دید. در روایات کهن ایرانی گل نیلوفر آبی را جای نگهداری تخمه یا فر زرتشت که در آب نگهداری می‌شد، می‌دانستند. این نظریه نیز وجود دارد که در تصویر صحنه زایش مهر آن چیزی که مانند میوه کاج به نظر می‌رسد در واقع غنچه نیلوفر است و مهر از این غنچه بیرون می‌آید. از این رو نیلوفر با آیین مهر نیز پیوستگی نزدیک می‌یابد. گل نیلوفر به جهت پشتوانه عظیم تاریخی و فرهنگی خویش در ادبیات فارسی مورد توجه قرار گرفته و خیال آفرینی‌های زیادی در ارتباط با آن پیدا شده است.
سرو ناز
نقشی که بر شال‌های ترمه و قلم‌کاری‌های اصفهان دیده می‌شود، شکل سروی است که نوک آن بر اثر وزش باد خم شده باشد، و این می‌رساند که از روزگار کهن مردم به این درخت توجهی خاص داشته‌اند. سرو مانند مورد و سداب و هوم مقدس و از دیر باز علامت خاص ایرانیان بوده است. مطابق با روایات ایرانی زرتشت این درخت (سرو کشمر) را از بهشت آورد و در پیش در آتشکده کاشت. به نظر برخی انتساب صفت آزادگی به سرو یادگار ارتباط آن با ناهید است که در اساطیر و افسانه‌ها رمزی از آزادی و آزادگی به شمار می‌رود. در شعر و ادب فارسی، صفات بسیاری از قبیل راستین، بلند، سرفراز، سرکش، پابرجای، پایدار و بوستان آزادی برای آن ذکر شده‌است و همچنین در موارد بسیار سرو کنایه از قامت معشوق است.
گل محمدی
در نشست مورخ ۲۲ آبان ۱۳۷۴ شمسی که با حضور ریاست انجمن باغبانی ایران و شماری از استادان دانشگاه‌های ایران برگزار گردید، گل سرخ محمدی به عنوان گل ملی کشور تایید و برگزیده شد.
لاله
در ایران لاله سمبل شهادت است و به استعاره دلالت بر شخص ایثارگری دارد که در راه آرمان دینی یا ملی به شهادت رسیده‌است. در روایات شیعه سخن از دشت کربلا می‌رود که از خون شهدا لاله‌گون شده‌است. از سرودهای انقلابی مشهور ایران که در آن شهید به لاله تشبیه شده‌است می‌توان به سرود به لاله در خون خفته شهید دست از جان شسته سروده مجتبی میرزاده اشاره کرد.
قاره آسیا
کشور
گل ملی
تصویر
تصویر
تصویر
زنبق سیاه (Iris nigricans)
نگون‌سار ایرانی (Cyclamen persicum)
گل لاله (Tulip)درخت شاه‌توت (Morus nigra)
100px
100px
یاس رازقی(Jasminum sambac)ارکیده ماه(Phalaenopsis amabilis)زنبق بدبو (Rafflesia arnoldii)
100px
100px
100px
گل رز (Rosa)گل لاله (Tulip)نیلوفر آبی (Nymphaea spp)سرو ناز (Cupressus sempervirens)
100px
100px
100px
سیمپوه آیر (Dillenia suffruticosa)
نیلوفر آبی ستاره‌ای( Nymphaea nouchali)
کوکنار هیمالیا (Meconopsis grandis)
یاس سفید (Jasminumofficinale)
گل فلوس (Cassia fistula)
شکوفه آلو (Prunus mume)گل صد تومانی (Paeonia)
100px
100px
بطور رسمی گل ملی ندارد.بطور غیررسمی:ساکورا( Prunus serrulata)گل داودی (Chrysanthemum)
100px
100px
نیلوفر آبی ستاره‌ای( Nymphaea nouchali)
ارکیده سنگاپوری (Vanda Miss Joaquim)
یاس رازقی (Jasminum sambac)گل باد (Anemone coronaria)
100px
100px
گل رز
100px
گل رز نخل خرما (phoenix dactylifera)
100px
100px
یاس رازقی (Jasminum sambac)نارا (Pterocarpus indicus)
100px
رومدول (Mitrella mesnyi)
ختمی سوریه‌ای درختی (Hibiscus syriacus)
مگنولیا سیبلدی (Magnolia sieboldii)
عرفج (Rhanterium epapposum)
پلومریا (Plumeria)
درخت سدر لبنانی (Cedrus libani)
ختمی چینی (Hibiskus rosa-sinensis)
خرزه هندی درختی (Rhododendronarboreum)
لاله مردابی (Nelumbo nucifera)
لاله مردابی (Nelumbo nucifera)
درخت ارکیده هنگ‌کنگی (Bauhinia blakeana)
گل قهوه عربی (Coffea Arabica)
قاره اروپا
کشور
گل ملی
تصویر
تصویر
گل خشخاش (Poppy)
100px
گل گندم (Centaurea cyanus)افرا (Quercus robur)
100px
100px
کوشاد (Gentiana)گل یخ (Leontopodium alpinum)
100px
100px
میخک قرمز (Dianthus caryophyllus)
100px
گل گندم (Centaurea cyanus)
100px
شبدر سفید (Trifolium repens)
100px
سیکلامن گل رزسوسن سفید (Lilium)خشخاش سفید(poppy)
100px
100px
گل مبارک کوهی (Dryas octopetala)
100px
:گل رز :نرگس دروغین (Narcissus pseudonarcissus):شبدر سفید (Trifolium repens):گل خار (Thistle)
100px
100px
گل خشخاش (Poppy)لاله
100px
100px
گل رز
100px
سوسن بوسنیایی (Lilium bosniacum)
100px
لاواندولا (Lavender)برگ زیتون (Olea europaea)
100px
100px
ایبریس جبل‌الطارق(Iberis gibraltarica)
100px
بابونه رومی (Chamomile)
100px
نسترن
100px
شبدر قرمز (Trifolium pratense)
100px
سیکلامن
100px
لینه (Linnea Borealis)زبان گنجشک (fraxinus excelsior)
100px
100px
گل یخ (Leontopodium alpinum)
100px
زنبق
100px
موگه (Convallaria Majalis)
100px
نگون‌سار قبرسی (Cyclamen cyprium)
100px
گل مینای چشم‌گاوی (Leucanthemum vulgare)
100px
گل رز
100px
شقایق
100px
گل گندم مالتی (Paleocyanus crasifoleus)
100px
لاله
100px
سنگ‌شکن کوتیلدون (Saxifraga cotyledon)
100px
لاله
100px
موگه (Convallaria Majalis)
100px
پای خرس نرم (Acanthus mollis)
100px
سوسن سپید ( Lilium candidum)
100px
قاره آمریکای شمالی و مرکزی
کشور
گل ملی
تصویر
گل رز
100px
گل ابریشم (Caesalpinia pulcherrima)
100px
تکوما (Tecoma stans)
100px
ارکیده گوش‌ماهی (Prosthechea cochleata)
100px
درخت شیپوری ( Tabebuia)
100px
پریستریا الاتا (Peristeria elata)
100px
چاکونیا (Warszewiczia coccinea)
100px
پاک‌چوب زبرپوسته (Guaiacum officinale)
100px
گل‌مور (Delonix regia)
100px
درخت ماهون (Swietenia mahagoni)
100px
برگ افرا (Acer saccharum)
100px
گواریانته اسکیننری (Guarianthe skinneri)
100px
هدیکیوم کوروناریوم (Hedychium coronarium)
نخل شاهی (Roystonea regia )
100px
ارکیده اسکینر (Lycaste skinneri )
100px
گل کوکب (Dahlia)
100px
قاره آمریکای جنوبی
کشور
گل ملی
تصویر
تصویر
فردوسی (Erythrina crista-galli)
100px
فردوسی (Erythrina crista-galli)
100px
ارکیده اسکینر (Lycaste skinneri )
100px
یوکای بزرگ (Yucca gigantea)
100px
گل الوان قرمز (cattleya labiata)درخت شیپوری صورتی ( Tabebuia impetiginosa)درخت شیپوری طلایی ( Tabebuia chrysotricha)
100px
100px
گل جادو (Cantua buxifolia) گل خرچنگی آویزان (Heliconia rostrata)
100px
100px
گل جادو (Cantua buxifolia)
100px
گل زنگوله‌ای شیلی (Lapageria rosea)
100px
گل ماه مه (Cattleya trianae)
100px
نیلوفر آبی بزرگ (Victoria amazonica)
100px
پلومریا (Plumeria)
100px
ارکیده عید پاک (Cattleya mossiae)
100px
قاره استرالیا
کشور
گل ملی
تصویر
آکاسیای طلایی (Acacia pycnantha)
100px
برگ سرخس نقره‌ای (Cyathea dealbata)
100px
زنجبیل قرمز (Alpinia purpurata)
100px
اشک دخترک (Medinilla waterhousei)
یاس تاهیتی (Gardenia taitensis)
100px
یاس ساحلی (Guettarda speciosa)
100px
قاره آفریقا
کشور
گل ملی
تصویر
گل شکرپاره (Protea cynaroides)
100px
گل شیپوری اتیوپیایی (Zantedeschia aethiopica)
100px
یاس اسپانیایی (Jasminum grandiflorum)
100px
سوسن آتش (Gloriosa superba)
100px
نخل خرما ( phoenix dactylifera)
100px
شب‌یار مارپیچی (Aloe polyphylla)
100px
شکوفه انار (Punica granatum)
100px
فلفل سیاه (Piper nigrum)
100px
گل رز
100px
نیلوفر آبی مصری (Egyptian lotus)از دوران باستان تاکنون
100px
درخت گوشواره (Trochetia boutoniana)
100px
ویلوچیا (Welwitschia mirabilis)
100px
کوشنه باشکوه (Costus spectabilis)
100px