احمد پاکتچی

احمد پاکتچی (متولد ۱۳۴۲، تهران) دین شناس و زبان‌شناس ایرانی است. او متخصص علوم قرآن و روایت، عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق و مدیر کنونی گروه نشانه‌شناسی هنر در فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران است.
زندگی
احمد پاکتچی در خانواده‌ای از بازاریان تبریز به دنیا آمد که به تهران کوچیدند. وی کودکی خود را در محله نارمک تهران سپری کرد. او هم‌زمان با تحصیلات دوره ابتدایی و راهنمایی و دبیرستان، به فراگیری زبانهای متعدد پرداخت و چندین زبان خارجی را از جمله عربی، روسی، لهستانی، انگلیسی، ایتالیایی و فرانسوی فراگرفت.
همزمان با تحصیلات مدرسه، وی تحصیلات خود در علوم حوزوی را نیز نزد عمویش آیت الله محمد پاکتچی در تهران آغاز نمود و موفق شد تحصیلات حوزوی خود را تا مرحله خارج، نزد روحانیانی مانند آیت الله اردکانی پی بگیرد.
با پایان یافتن تحصیلات دبیرستان در رشته ریاضی، وی سربازی خود را در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گذراند. او در نخستین کنکور بعد از انقلاب فرهنگی، با رتبه یک رشته علوم انسانی وارد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد و برای تحصیل، رشته تاریخ را برگزید.
پاکتچی هم‌زمان با فراغت از تحصیل دوره کارشناسی در دانشگاه تهران، همکاری خود را با مرکز تازه تاسیس دائره المعارف بزرگ اسلامی آغاز نمود. او اکنون مدیریت بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث آن مرکز را بر عهده دارد؛ بسیاری از پژوهشهای مهم پاکتچی، نخستین بار به انگیزه نگارش مقاله برای این مرکز آغاز شدند.
احمد پاکتچی، در سال ۱۹۹۳ در مقطع دکتری رشته مطالعات ادیان در دانشگاه دولتی قزاقستان در شهر آلمئاتی فارغ‌التحصیل شد. سه سال بعد یعنی در سال ۱۹۹۶، وی دکترای خود را در رشته زبانشناسی تاریخی در همان دانشگاه و زیر نظر سفیر وقت قراقستان در ایران به پایان رساند.
پاکتچی افزون بر تسلط بر زبان‌های فارسی و ترکی، با برخی از زیان‌های دیگر نیز آشنایی دارد. وی فراتر از کتاب‌ها و مقالات متعددی که به زبان فارسی به نگارش درآورده، به زبانهای انگلیسی، روسی، قرقیزی، و عربی نیز آثاری را تالیف نموده‌است.
از چپ: فرزان سجودی، کورش صفوی و احمد پاکتچی، دومین کارگاه معنی‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، خرداد ۱۳۹۰
پاکتچی بین سال‌های ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۵ با رتبه استاد کرسی فلسفهء ایران باستان در دانشگاه ملی قزاقستان به تدریس پرداخت. وی با مراجعت به ایران از سال ۱۳۷۸ تاکنون عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق در گروه الهیات و معارف اسلامی، عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، عضو گروه نشانه‌شناسی فرهنگستان هنر، و عضو حلقهء نشانه‌شناسی تهران است. همچنین تدریس عنوان درسی «اصطلاح‌شناسی تاریخ علم» در پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، نخستین بر عهده وی بوده‌است. وی در این درس که برای دانشجویان کارشناسی ارشد رشته «تاریخ ریاضی، نجوم و فیزیک و فن آوری در دوره اسلامی» ارائه می‌گردد، با ترسیم کلیاتی در باره زبان یونانی باستان و تعاملهای زبان عربی با یونانی و دیگر زبانها، چگونگی وضع اصطلاحات فلسفی و علمی در دوره اسلامی را بازمی کاود.
کوششهای علمی پاکتچی را می‌توان در چند زمینه دسته‌بندی کرد: نخست آثار علمی او در حوزه اسلام‌شناسی که شمار زیادی از این آثار با این حوزه پیوند خورده است؛ زمینه‌هایی همچون تاریخ حدیث، تاریخ قرائات، تاریخ فقه، تاریخ فرق اسلامی، خوارج شناسی، شیعه شناسی، تاریخ تصوف، مطالعات تطبیقی کتب مقدس، مطالعات نهج البلاغه و جز آن. وی بیش از ۷۰۰ مقاله در این زمینه‌ها تالیف نموده‌است.
افزون بر این، وی در مقام یک زبان‌شناس مقالات متعددی در دو حوزه نشانه شناسی و زبان‌شناسی تاریخی نگاشته است.
کوششهای پاکتچی را می‌توان در راستای بومی کردن روش‌های زبان‌شناسی و علوم تاریخ در حوزهء مطالعات اسلامی ارزیابی نمود. او به ویژه در دانشگاه امام صادق شاگردانی تربیت کرده‌است که هر یک در زمینه‌ای برای تحقق این هدف کوشش کرده‌اند.
سوابق علمی و اجرایی
مدیر گروه فقه، علوم قرآنی و حدیث دائره المعارف بزرگ اسلامی، از سال ۱۳۷۰ ش تا ۱۳۹۳
عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی از سال ۱۳۶۸ش تا کنون
مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع)، از سال ۱۳۷۸سال ش تا 1395
عضو گروه نشانه‌شناسی هنر، فرهنگستان هنر ایران، از سال ۱۳۸۱ش تا کنون
مدیر گروه نشانه‌شناسی هنر، فرهنگستان هنر ایران، از سال ۱۳۸۶ش
عضو وابسته گروه مطالعات روسیه و اروپای شرقی، موسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپا، دانشگاه تهران، از سال ۱۳۸۴ش تا کنون
عضو هیئت علمی موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز (ایراس)، از سال ۱۳۸۳ش تاکنون
آثار
«مکاتب فقه امامی ایران پس از شیخ طوسی تا پایگیری مکتب حله» احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۵
«اسلام: پژوهشی تاریخی و فرهنگی»، عنایت الله رضا، علی بهرامیان، عبدالحسین زرین کوب، محمدعلی مولوی، مهدی محقق، سیدحسین نصر، فتح‌الله مجتبایی، آذرتاش آذرنوش، ابوالقاسم گرجی، احمد پاکتچی، صادق سجادی، شرف الدین خراسانی، مسعود جلالی مقدم، یوسف رحیم لو، فرامرز حاج منوچهری، عبدالامیر سلیم، ناصر گذشته، علی اکبر دیانت، محمدکاظم موسوی بجنوردی (زیرنظر)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴
«ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر»، علی بهرامیان، حسن رضایی باغ بیدی، عبدالحسین زرین کوب، زهره زرشناس، مهری باقری، سیدحسین نصر، قمر آریان، اصغر دادبه، روزبه زرین کوب، یونس کرامتی، علی بلوکباشی، احمد پاکتچی، محمدحسن گنجی، محمدحسن سمسار، فاطمه لاجوردی، محمدکاظم موسوی بجنوردی (زیرنظر)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۵
«مولد امیرالمومنین نصوص مستخرجه من التراث الاسلامی»، احمد پاکتچی، تهران، ۱۳۸۲
«مایه‌های فلسفی در میراث ایران باستان: پیجویی شاخصه‌ها برای رده‌بندی مکاتب مزدایی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
«نقد متن»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
«تاریخ حدیث»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
«تاریخ تفسیر»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
«ماهیت علوم قرآن»، احمد پاکتچی (به همراه دیگران)، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
«علل الحدیث، به ضمیمه بازشناسی متن مصباح الشریعه»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
«روش تحقیق عمومی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۸
«روش تحقیق با تاکید بر مطالعات اسلامی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
بیش از هفتصد مقاله در مجلدات مختلف دائره المعارف بزرگ اسلامی و مجلات مختلف زبان‌شناسی و اسلام‌شناسی داخل و خارج ایران، که بخشی از آن‌ها در زیر آورده شده‌است. این فهرست، بخشی از مقالات منتشر شده وی، تا سال ۱۳۸۲ را شامل می‌شود و آثار بعدیش را دربرندارد؛ همچنان که بسیاری از آثار منتشر نشده او، یا آثاری از وی که بدون امضایش چاپ شده (مثل مقاله «ارابه» در دائره المعارف بزرگ اسلامی و امثالش)، در آن جای نگرفته‌است.