جامعه ملل

جامعه ملل یا مجمع اتفاق ملل ، یک سازمان بین‌المللی میان دولتی بود که در نتیجه امضای عهدنامه ورسای، در طی سال‌های ۱۹۱۹ و ۱۹۲۰ میلادی (۱۲۹۸ تا ۱۲۹۹ خورشیدی) تاسیس شد. این سازمان جهانی تا سال ۱۹۴۶ میلادی (۱۳۲۴ خورشیدی)، رسمیت اجرایی داشت، که در طی این مدت، به تناوب ۵۸ عضو داشت، که ۴۲ عضو از این ۵۸ عضو، از جمله ایران به عنوان عضو اصلی و موسس به فعالیت می‌پرداختند.
اهداف این سازمان، خلع سلاح، جلوگیری از جنگ به واسطه تامین امنیت همگانی، رفع اختلاف و مشاجره بین کشورها از راه مذاکره و دیپلماسی، و همچنین بهبود سطح زندگی جهانی بود.
ابتکار تشکیل چنین سازمانی را وودرو ویلسون رئیس‌جمهور آمریکا در آخرین بند از اعلامیه چهارده ماده‌ای خود داد، با این حال به دلیل مخالفت سنا و سیاست انزواطلبی، آمریکا هرگز عضو آن نشد.
علی‌رغم پیشنهاد پرنس ارفع، رئیس هیئت نمایندگی ایران در جامعه ملل، مبنی بر بهره‌گیری از زبان بی‌طرف و بین‌المللی اسپرانتو، زبان‌های رسمی این سازمان، انگلیسی، فرانسوی و اسپانیایی بود.
این سازمان، چهار ارگان اساسی به نام‌های دبیرخانه، هیئت قانون‌گذاری، شورا و دادگاه دائمی بین‌المللی عدالت داشت. ارگان‌های فرعی این سازمان عبارت بودند از: سازمان بهداشت، سازمان بین‌المللی کار، هیئت مرکزی دائمی افیون، کمیسیون برده‌داری، کمیسیون مهاجرت و کمیته‌ای برای مطالعه شان و مقام قانونی زنان. مقر رسمی این سازمان، در عمارت ملل، واقع در شهر ژنو کشور سوئیس بود.
آخرین کشوری که به عضویت این سازمان درآمد کشور مصر بود.
در سال ۱۹۳۳ امپراتوری ژاپن تصمیم مجمع عمومی را درباره تخلیه ایالت منچوری نپذیرفت و در مارس همین سال جامعه ملل را ترک گفت. آلمان نازی نیز در اکتبر این سال کنفرانس خلع سلاح و جامعه ملل را به بهانه نامساوی بودن حقوق این کشور در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی ترک کرد. در سال ۱۹۳۴ عدم واکنش جامعه ملل نسبت به تجاوز ایتالیا به حبشه بی‌ثمری جامعه ملل در حفظ امنیت جهانی را بیش از پیش به نمایش گذاشت.
جامعه ملل موفقیت‌ها و شکست‌هایی داشت. در زمانی که این سازمان، نتوانست به تمام اهداف اصلی خود دست یابد و سیاست‌های این سازمان برای خلع سلاح محورهای قدرت و جلوگیری از هرگونه درگیری و جنگ در آینده، شکست خورد و جنگ جهانی دوم به راه افتاد، ملت‌های جهان، پس از پایان جنگ و در سال ۱۹۴۶ میلادی، تصمیم به انحلال این سازمان و جایگزینی سازمان ملل متحد به جای این سازمان گرفتند و در نتیجه، سازمان جدید برخی از نهادهای آن را نیز به ارث برد.
خاستگاه
پیش‌زمینه
آرمان مجلسی صلح‌جو از ملت‌ها را می‌توان تا کتاب صلح پایدار، نوشته ایمانوئل کانت در ۱۷۹۵ پی گرفت. کانت در اثر این پیشنهاد تاسیس جامعه‌ای از ملت‌ها را می‌دهد که در آن بتوان مخاصمه بین ایشان را رفع کرد و مسالمت‌طلبی را ترویج داد. به گفته کانت، هدف از تشکیل این جامعه حکومت جهانی نیست، بلکه به این امید تشکیل می‌شود که هر دولت بتواند خود را به عنوان «حکومتی آزاد» معین سازد، به شهروندانش احترام بگذارد، به شهروندان دیگر دول، به عنوان موجوداتی عقلایی، اجازه ورود و گذر از قلمروش بدهد، و در نتیجه جامعه مسالمت‌طلب جهانی ترویج شود.
همکاری بین‌المللی به هدف دستیابی به امنیت جمعی از کنسرت اروپا ریشه می‌گیرد که پس از جنگ‌های ناپلئونی در قرن نوزدهم میلادی شکل گرفت و غایتش حفظ وضع موجود اروپا در آن زمان و جلوگیری از بروز جنگ بود.
این دوره همچنین شاهد توسعه قوانین بین‌الملل بود. کنوانسیون ژنو، که شامل قوانین مربوط به کمک‌های انسان‌دوستانه در زمان جنگ بود، و کنوانسیون‌های ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷ لاهه که در جهت حل مسالمت‌آمیز اختلافات و قاعده‌مند کردن روند جنگ تلاش می‌کرد.
در سال ۱۸۸۹ فعالان صلح‌طلب رندال کرمر و فردریک پسی اتحادیه بین‌پارلمانی را تاسیس کردند. این اتحادیه، که هنوز هم به عنوان سازمانی بین‌المللی با محوریت مجلس‌های قانون‌گذاری دموکراتیک وجود دارد، پیش‌قراول جامعه ملل بود. اتحادیه بین‌پارلمانی با دیدی بین‌المللی تاسیس شده بود، چنان‌که تا سال ۱۹۱۴ یک سوم اعضای مجلس‌های قانون‌گذاری (در ۲۵ کشوری که مجلس داشتند) عضو این سازمان بودند. هدف اصلی این اتحادیه تشویق دولت‌ها به حل اختلافات بین‌المللی از روش‌های صلح‌آمیز بود. کنفرانس‌های سالیانه اتحادیه به هدف کمک به دولت‌ها در حل روند میانجیگری برپا می‌شد. ساختار اتحادیه، به‌صورت شورایی که یک رئیس مدیریت آن را بر عهده داشت، بعدها در ساختار جامعه ملل تکرار شد.
پیشنهاده‌های بدوی
سازمان ملل متحد