سهراب شهید ثالث

سهراب شهیدثالث (۷ تیر ۱۳۲۳ تهران – ۱۰ تیر ۱۳۷۷ شیکاگو، ایلینوی) کارگردان، فیلمنامه‌نویس، مترجم، و تدوین‌گر سینما بود.
این کارگردان مطرح ایرانی به عنوان یکی از آغازگران موج نوی سینمای ایران شناخته می‌شود. او برای مدتی کوتاه از اعضای کانون سینماگران پیشرو بود. برخی فیلم‌های او با نام‌های یک اتفاق ساده (۱۳۵۲)، طبیعت بی‌جان (۱۳۵۳) و در غربت (۱۳۵۴) برنده جایزه‌های بین‌المللی شده‌اند.
زندگی
سهراب شهید ثالث ۷ تیر ۱۳۲۲ در یک خانواده متوسط در تهران به دنیا آمد. در سال‌های نوجوانی او خلاقیت خود را با نوشتن و اجرای چند نمایشنامه به همراه دوستانش نشان داد. در سال ۱۳۴۲ ایران را به مقصد وین به منظور تحصیل در رشته سینما ترک کرد و در مدرسه کارگردانی و بازیگری پروفسور کراوس وین مشغول به تحصیل شد، اما تحصیلات او به علت تشخیص نشانه‌های بیماری سل در وی قطع شد. در میانه درمان او به پاریس رفت تا تحصیلات سینمایی خود را در مدرسه کنسرواتوار مستقل سینمای فرانسه ادامه دهد. وی سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت و در وزارت فرهنگ و هنر مشغول به کار شد. او در این دوران چند فیلم مستند با موضوع رقص‌های محلی در میان اقوام مختلف ایران ساخت.
شهید ثالث در دوران اقامتش در ایران دو فیلم یک اتفاق ساده (۱۳۵۲) و طبیعت بی‌جان (۱۳۵۳) را ساخت که هر دو به خاطر نگاه واقع‌گرایانه اجتماعی و سبک سینمایی نوآور و تجربه‌گرایانه برنده جوایز معتبر بین‌المللی شدند. وی همچنین چندین مستند کوتاه در مورد شرایط ناگوار طبقه کارگر در ایران ساخت که مضامین انتقادی پنهان در آنها به مذاق مسئولان خوش نیامد و نهایتا مجبور به ترک کشور شد.
او در ایران ساخت فیلم قرنطینه را کلید زده بود که بعد از تولید حدود نیمی از کار، فیلم توقیف شد و ساخت آن نیمه‌کاره ماند.
با اقامت در آلمان از سال ۱۳۵۳ وی شروع به تولید مستندهایی برای رسانه‌های آلمانی کرد که این فیلم‌ها یرای وی شهرت بین‌المللی بیشتری به ارمغان آورد.
شهید ثالث فیلم‌های «در غربت» (۱۳۵۴)، «زمان بلوغ» (۱۳۵۵)، «آخرین تابستان گرابه» (۱۳۵۹) و «یک زندگی، چخوف» (۱۳۶۰) و … را در زمان اقامتش در آلمان ساخت. اداره مهاجرت محل اقامت او در آلمان چند بار خواست و در گذرنامه او مهری زدند با متن «اجازه اقامت جایگزین اجازه کار نیست». شهیدثالث دلگیر شده و از آلمان به چکسلواکی نقل مکان کرد. او از نظر سیاسی، چپ‌گرا و از اعضای حزب توده ایران بود. وی چند سال پیش از مرگش به آمریکا رفت و در شیکاگو، ایلینوی اقامت نمود و از آن پس نتوانست فیلمی بسازد.
او در دهم تیرماه سال ۱۳۷۷ بر اثر خونریزی شدید به علت از کار افتادن کبد و عود کردن سرطان روده (به نقل از عمویش در کتاب یادنامه ) در شیکاگو درگذشت.
فیلم‌شناسی (کارگردان)
نام فیلم
سال
توضیحات
قفس
۱۳۴۸
فیلم کوتاه
بزم درویشان
۱۳۴۸
گزارشی از مراسم ذکر و سماع دراویش در کردستان
مهاباد
۱۳۴۸
رستاخیز (تعمیر آثار باستانی تخت جمشید)
۱۳۴۸
مستند/ تصاویری از خرابه‌های تخت جمشید و مرمت و بازسازی بخش‌هایی از آن
دومین نمایشگاه آسیایی (نمایشگاه ۴۸)
۱۳۴۸
گزارشی از آماده کردن غرفه‌ها، افتتاح نمایشگاه در تاریخ ۱۳ مهر و بازدید مردم تا ۲ آبان همان سال
رقص‌های تربت جام
۱۳۴۸
مستند / نمایش رقص سنتی و محلی تربت‌جام توسط رقصندگان حرفه‌ای وزارت فرهنگ و هنر
رقص بجنورد
۱۳۴۸
مستند / گروهی از مردان و زنان رقص سنتی و محلی بجنورد را به نمایش می‌گذارند.
رقص‌های محلی ترکمن
۱۳۴۸
اجرای رقص‌های سنتی و محلی ترکمن توسط مردان
آیا…؟
۱۳۵۰
فیلم کوتاه
سیاه و سفید
۱۳۵۱
فیلم کوتاه / برنده جایزه ویژه جشنواره لس آنجلس و جایزه ویژه جشنواره سانفرانسیسکو
یک اتفاق ساده
۱۳۵۲
جایزه اینتر فیلم و جایزه هیئت ژوری کاتولیک از جشنواره فیلم برلین،جایزه منتقدان بین‌المللی جشنواره جهانی فیلم تهران
طبیعت بی‌جان
۱۳۵۳
جایزه خرس نقره‌ای، جایزه فیپرشی، جایزه اینتر فیلم و جایزه هیئت ژوری کاتولیک از جشنواره فیلم برلین
در غربت
۱۳۵۴
جایزه فیپرشی، جایزه اینتر فیلم و جایزه هیئت ژوری کاتولیک از جشنواره فیلم برلین
وقت بلوغ (زمان بلوغ) Reife Zeit
۱۹۷۶
خاطرات یک عاشق (یادداشت‌های روزانه یک عاشق) Tagebuch eines Liebenden
۱۹۷۷
تعطیلات طولانی لوته ایزنر (Die Langen Ferin der Lotte Eisner)
۱۹۷۸
۱۶ میلی‌متری
نظم/ همه چیز روبراه است (Ordnung)
۱۹۷۹
نامزد جایزه هوگو طلایی از جشنواره شیکاگو.
آخرین تابستان گرابه (Grabbes Letzter Sommer)
۱۹۸۰
۱۶ میلی‌متری / برنده جایزه بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد، به علاوه پنج هزار مارک و برنده جایزه بهترین فیلم تلویزیونی
آنتون پ. چخوف: یک زندگی Anton P. Tschechow: Ein Leben
۱۹۸۱
۱۶ میلی‌متری
اوتوپیا Utopia
۱۹۸۲
برنده جایزه آکادمی هنرهای تجسمی به عنوان بهترین فیلم سال
گیرنده ناشناس Empfanger Unbekannt
۱۹۸۳–۱۹۸۲
۱۶ میلی‌متری
هانس، نوجوانی از آلمان Hans, ein Junge im Deutschland
۱۹۸۳
درخت بید Der Weidenbaum
۱۹۸۴
فرزندخوانده ویرانگر *Wechselbag
۱۹۸۵
گل‌های سرخ برای آفریقا Rosen fur Afrika
۱۹۹۱