ریال ایران

اسکناس ۵۰۰ریالی (معادل ۵ پهلوی) متعلق به فروردین سال ۱۳۱۷ خورشیدی با تمثال رضاشاه و نشان شیر و خورشید
ریال یکای پول ایران است که به ۱۰۰ دینار تقسیم می‌شود. اما چون ریال یکای بسیار کم‌ارزشی است.
ایران در رتبه اول بی‌ارزش‌ترین پول دنیا را دارد همچنین از زمان کنار گذاشتن رسمی تومان در سال ۱۳۰۸ (زمان رضاشاه پهلوی) و انتخاب ریال به عنوان یکای پول رسمی کشور، کماکان تومان (برابر با ۱۰ ریال) برای حساب کردن از طرف مردم به کار می‌رود.
طبق استاندارد ایزو ۴۲۱۷ ریال ایران با علامت اختصاری IRR در معاملات جهانی نشان داده می‌شود.
استاندارد یونی‌کد برای ریال نویسه سازگاری «نشان ریال» بشکل «ریال» را در موقعیت U+FDFC تعریف کرده‌است.
به استناد ماده یک قانون پولی و بانکی کشور، یکای پول ایران ریال است. ریال برابر صد دینار است. یک ریال برابر یکصدوهشت‌هزاروپنجاه‌وپنج‌ده‌میلیونیم (۰٫۰۱۰۸۰۵۵) گرم طلای خالص است.
ریشه‌شناسی
ریال از واژه اسپانیایی و پرتغالی "real" وارد فارسی شده‌است که هم به‌معنی «شاهی» است، هم نام سکه نقره رایج در آن دو کشور و در سرزمین‌های وابسته به آن بود. ریال از زمان حضور اسپانیایی‌ها و پرتغالی‌ها در خلیج فارس و مراوده ایشان با ایرانیان وارد فارسی شده‌است. این واژه از واژه لاتینی «رگالیس» (regalis) به‌معنی شاهنشاهی می‌آید که صفتی است از اسم «رکس» (rex) به‌معنی شاه. واژه انگلیسی «رویال» (royal) همریشه با «real» اسپانیایی و پرتغالی است.
سکه نقره با نام ریال در اسپانیا از سال ۱۴۹۷ تا ۱۸۷۰ میلادی ضرب می‌شد. ریال همچنین واحد پول بسیاری از مستعمرههای اسپانیا بود؛ به‌عنوان مثال، واحد پول برزیل، رئال نام دارد. در ۲۷ اسفند سال ۱۳۰۸ خورشیدی، در زمان رضاشاه، طبق قانون تعیین واحد و مقیاس پول قانونی ایران، ریال به‌جای قران با وزن خالص ۳۶۶۱۱۹۱/. گرم طلا انتخاب شد.
تاریخچه
ارزش ریال ایران در مقابل دلار آمریکا (دلار بر حسب ریال بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷ میلادی)
ریال نخستین بار در سال ۱۷۹۸ میلادی معروف شد، و آن سکهای جهانی بود که ۱۲۵۰ دینار یا یک‌هشتم تومان ارزش داشت. از سال ۱۸۲۵ ریال از رواج افتاد و به‌جای آن قران، که معادل هزار دینار (یک‌دهم تومان) ارزش داشت، رواج یافت (به‌این‌ترتیب، واحد پول ایران وارد سیستم اعشاری شد). در سال ۱۹۳۲ (۱۳۱۱ خورشیدی) ریال جایگزین قران شد. همچنین به صد دینار جدید تقسیم‌پذیر بود.
واحد پول ایران در زمان محمدشاه قاجار (۱۲۵۰–۱۲۶۴ ه. ق) از مسکوکات نقره و معادل ۱۲۵ دینار بود. در اواخر قاجاریه معادل یک قران و پنج شاهی بود.
واحد پول ایران از سده هفتم هجری تا زمان اوایل حکومت پهلوی دینار بود. یک تومان واحد شمارش برای دینار و برابر ده قران یا ده‌هزار دینار بود.
در سال ۱۳۰۸ ناگهان واحد پول «تومان» کنار گذاشته شد و واحد «ریال»، که ریشه اسپانیایی و پرتغالی دارد و سابقه تاریخی در ایران نداشت، به‌عنوان واحد رسمی پول برگزیده شد. ریال در میان مردم مقبولیت و رواج نیافت و مردم ایران ۱۰ ریال را یک تومان فرض کردند و در میان مردم، واژگان تومان و قران (تمن و قرون) کاربرد دارد و واحدهای رسمی ریال و دینار در محاورات مردم استفاده نمی‌شود. حتی در میان رسانه‌های ایران و مسئولان کشوری نیز استفاده از تومان مرسوم‌تر است. قبل از تبدیل واحدهای پولی به دستگاه اعشاری در سال ۱۹۳۲ (۱۳۱۱ خورشیدی)، سکه‌ها و واحدهای پولی که در جدول زیر آمده‌اند مورد استفاده بودند، و برخی از این الفاظ هنوز کاربردهایی در زبان ایرانیان و ضرب‌المثل‌های ایرانی دارند.
دوره
یکای پول ایران
هخامنشیان
دریک
ساسانیان
پشیز
ساسانیان
دینار
غزنویان
محمودی
ایلخانان
چاو
صفویان
صنار
صفویان
عباسی
افشاریان
نادری
قاجاریان
پاپاسی
قاجاریان
شاهی
قاجاریان
قران
قاجاریان
تومان
پهلوی
ریال
جمهوری اسلامی
ریال/تومان
ضرب به صورت سکه
اولین سکه‌های ریال (سری دوم ریال در دستگاه اعشاری)، سکه‌های ۱، ۲، ۵، ۱۰ و ۲۵ دینار، 1⁄2، ۱، ۲ و ۵ ریال، بر روی نقره ضرب شدند. سکه‌های طلا که در دوران پهلوی تعیین شدند و انتشار یافتند برای اولین بار ۱۰۰ ریال ارزش‌گذاری شدند.
پس از انقلاب ایران (۱۳۵۷)، طرح مسکوکات با حذف نقش شاه تغییر کرد، ولی اندازه و حروف چینی آن‌ها تغییر نکرد. سکه‌های ۵۰ دیناری فقط در سال ۱۳۵۸ ضرب شدند و سکه‌های ۵۰ ریالی در ۱۳۵۹ رواج یافتند. در سال ۱۳۷۱، سری جدید سکه‌های ۱، ۵، ۱۰ و ۵۰ ریالی و نیز سکه ۱۰۰ ریالی ضرب شد. سکه‌های ۲۵۰ ریالی در سال بعد رواج یافتند. در سال ۱۳۸۳ اندازه سکه‌های ۵۰، ۱۰۰ و ۲۵۰ ریالی کاهش یافت و سکه‌های ۵۰۰ ریالی رواج یافتند.
در سال ۱۳۸۸ سکه‌های ۲۵۰ و ۵۰۰ در اندازه کوچک‌تر و ۱۰۰۰ ریالی در ایران ضرب شدند. سایر سکه‌ها هنوز قانونی‌اند اما دیگر ضرب نمی‌شوند. در نیمه دوم سال ۱۳۸۹، سکه‌های ۲۰۰۰ ریالی و ۵۰۰۰ ریالی ضرب گردید.
تاریخچه آغاز و پایان ضرب گونه‌های سکه‌های ایران از سال ۱۳۵۸ خورشیدی تا ۲۱ فروردین ۱۳۹۰ خورشیدی
سکه ۵۰ دیناری (شیر و خورشید بدون تاج) ۱۳۵۸.
سکه ۱ ریالی نیکل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷.
سکه ۱ ریالی برنز با نقش دماوند ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶.
سکه ۲ ریالی نیکل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷.
سکه ۵ ریالی نیکل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷.
سکه ۵ ریالی برنز ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۸.
سکه ۱۰ ریالی نیکل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷.
سکه ۱۰ ریالی برنز ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶.
سکه ۲۰ ریالی نیکل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸ (در ۱۳۶۸ فقط ۲۰ ریالی یادبود ضرب شد).
سکه ۵۰ ریالی برنز ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۸.
سکه ۵۰ ریالی نیکل با نقشه ایران ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۰.
سکه ۵۰ ریالی نیکل بارگاه حضرت معصومه ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۲.
سکه ۵۰ ریالی برنز ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵.
سکه ۱۰۰ ریالی نیکل ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۲.
سکه ۱۰۰ ریالی برنز ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵.
سکه ۲۵۰ ریالی دوفلزی ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۲.
سکه ۲۵۰ ریالی نیکل ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵.
سکه ۲۵۰ ریالی برنز با گل لاله ۱۳۸۶.
سکه ۲۵۰ ریالی برنز مدرسه فیضیه قم ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹.
سکه ۵۰۰ ریالی دوفلزی
سکه ۵۰۰ ریالی برنز
سکه ۵۰۰ ریالی برنز آرامگاه سعدی
سکه ۵۰۰ ریالی برنز آزادسازی خرمشهر
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز عید غدیر خم
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز عید قربان
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز روز جهانی آمار
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز نیمه شعبان
سکه ۱۰۰۰ ریالی برنز شاهچراغ
سکه ۲۰۰۰ ریالی نیکل چشم‌انداز ایران ۱۴۰۴
سکه ۲۰۰۰ ریالی برنز پنجاهمین سالگرد تاسیس بانک مرکزی
سکه ۵۰۰۰ ریالی دوفلزی بارگاه امام رضا
سکه ۵۰۰۰ ریالی نیکل بارگاه حضرت معصومه
سکه ۵۰۰۰ ریالی برنز پنجاهمین سالگرد تاسیس بانک مرکزی
سکه ۵۰۰۰ ریالی برنز هفته وحدت
چاپ اسکناس
چاپ اسکناس در ایران در سال ۱۳۱۱ توسط بانک ملی ایران شروع شد. اولین اسکناس‌های چاپ شده اسکناس‌های ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۵۰۰ ریالی بودند. در سال ۱۳۱۴ اسکناس ۱،۰۰۰ ریالی منتشر شد. به دنبال آن در سال ۱۹۵۱ اسکناس ۲۰۰ ریالی انتشار یافت. اسکناس‌های ۵،۰۰۰ و ۱۰،۰۰۰ ریالی در سال ۱۹۵۲ چاپ شدند. اسکناس ۵ ریالی آخرین بار در سال ۱۹۴۰ چاپ شد و اسکناس ۱۰ ریالی هم تا سال ۱۹۶۱ (۱۳۴۰ هجری خورشیدی) منتشر شد. در سال ۱۹۶۱ بانک مرکزی ایران انتشار پول‌های کاغذی را عهده‌دار شد.
در سال ۱۳۵۷ پس از انقلاب اسلامی، اسکناس‌های ایرانی با تصویر صورت شاه چاپ شدند که در آن‌ها صورت شاه با یک طرح در هم پیچیده پوشانده شده بود. اولین چاپ پول حقیقی جمهوری اسلامی در اسکناس‌های ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۵۰۰۰ و ۱۰،۰۰۰ ریالی بود. ۲۰۰۰ ریالی در سال ۱۹۸۶ مرسوم شد. روح‌الله خمینی در زمان حیات خویش هیچ گونه اجازه‌ای مبنی بر چاپ اسکناس‌ها با طرح وی به دولت نداده بود اما پس از مرگ وی اسکناس‌ها نیز تغییر یافت. اسکناس‌های ۱۰۰ ریالی که در اولین چاپ اسکناس توسط جمهوری اسلامی با طرح حرم امام رضا در جلو و مدرسه چهارباغ در پشت بود به طرحی از سید حسن مدرس در جلو و مجلس شورای اسلامی در پشت تغییر یافت. اسکناس‌های ۱۰۰۰ ریالی نیز که قبل از آن با طرح مدرسه فیضیه در جلو بود به طرحی از بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران تغییر یافت. اسکناس‌های ۵،۰۰۰ ریالی۱۰،۰۰۰ ریالی۲۰،۰۰۰٫ ریالی و ۵۰،۰۰۰ ریالی نیز با طرح وی چاپ شد. اسکناس ۲،۰۰۰ ریالی نیز که قبل از آن تصویر آزادی خرمشهر را در جلو داشت به طرحی از آیت‌الله خمینی تغییر یافت.
ایران چک
در ایران، دو نوع پول درشت موسوم به ایران‌چک وجود دارد. آخرین ایران‌چک‌ها را بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منتشر می‌کرد. پیش از آن، هر بانک ایران‌چک جداگانه داشت؛ و در سال ۱۳۸۷ بانک مرکزی شروع به یکپارچه کردن ایران چک‌ها کرد و با چاپ ۵۰۰۰۰۰ و ۱۰۰۰۰۰۰ شروع به کار کرد
در سال ۱۳۹۱، رئیس مجلس شورای اسلامی با استناد به بررسی‌های هیئت تطبیق مصوبات دولت با قوانین، و جعل بیشتر ایران چک انتشار ایران‌چک توسط بانک مرکزی را ممنوع اعلام کرد؛ و بعد از دو سال توقف چاپ در سال ۱۳۹۳ شروع به تجدید چاپ کرد که با طراحی جدید است و به گفته بانک مرکزی ایران نمی‌توان آن را جعل کرد.
مشکلات یکای پول ریال
با وجود کنار گذاشتن رسمی تومان در سال ۱۳۰۸ (دوره زمامداری رضاشاه پهلوی) و تغییر یکای پول، بسیاری از مردم یکای پول ریال را به کار نگرفتند و به ازای هر ۱۰ ریال از ۱ تومان استفاده کردند. با وجود گذشت سالیان بسیار هنوز یکای ریال بین مردم استفاده چندانی ندارد.
استفاده مردم ایران از یکای پول تومان به جای ۱۰ ریال همواره با سردرگمی و مشکلاتی همراه بوده‌است. بسیاری از ایرانیان در نوشتن یا خواندن صفرها در عملیات بانکی (تبدیل تومان به ریال) یا هنگام شنیدن گزارش‌های اقتصادی در رسانه‌ها دچار مشکل می‌شوند. ازآنجاکه اکثر مردم در معادلات ذهنی خود از تومان به جای ریال استفاده می‌کنند، مجبورند برای درک قیمتی که به ریال درج شده‌است، آن را به تومان تبدیل کنند. این موضوع یک تلاش ذهنی بی‌فایده را بر آنان تحمیل کرده‌است که گاهی نیز با خطا همراه می‌شود. همچنین در بسیاری از مواقع نیز مشخص نیست که آیا قیمت درج شده به تومان است یا به ریال. چنین وضعیتی که دو یکای پول متفاوت به این شکل در یک کشور در کنار هم استفاده شوند، تنها در ایران دیده می‌شود. این موضوع به خصوص برای گردشگران خارجی حاضر در ایران، به علت ناآشنایی با یکای پول، مشکلات عدیده‌ای پدیدمی‌آورد.
امروزه یکای پول ریال نسبت به تومان در زندگی مردم نقش چندانی ندارد و این موضوع به حدی است که ارتباط قیمت‌ها با ریال برای جامعه قابل لمس نیست.
طرح اصلاح پول ملی ایران
از اواخر دهه ۱۳۸۰ به دلیل تورم بالا و پایین آمدن ارزش پولی ایران، زمزمه حذف صفر از پول ایران شنیده شده‌است. علاوه بر این، چون واژه «ریال» ریشه اسپانیایی دارد و دارای سابقه تاریخی در ایران نیست و مهم‌تر از همه در میان مردم مقبولیت نیافته‌است قرار شده‌است یکای پول جدیدی به جای آن برگزیده شود. مقرر گردید در این باره از مردم نظرخواهی شود.
جمع‌بندی «نظرسنجی‌ها» یکی از معیارهایی است که در تعیین نام یکای اصلی و فرعی پول ملی ملاک تصمیم‌گیری خواهد بود. اما سایر ابعاد کارشناسی و ملاحظات فرهنگی، تاریخی، آواشناسی، قومیتی و ارزشی نیز قطعا باید مورد توجه باشد. برآیند همگی این ابعاد مشخص خواهد کرد که نام یکاهای اصلی و فرعی پول ملی چه خواهد بود. احمد خاتمی پیشنهاد گونه نامی را برای یکای پول ملی تکذیب کرد.
تغییر یکای پول به تومان
هیئت دولت در تاریخ ۱۳۹۵/۹/۱۷ تغییر یکای پول کشور از ریال به تومان را تصویب کرد. هر تومان معادل ۱۰ ریال در نظر گرفته شده‌است.
کم ارزش‌ترین پول دنیا در سال ۲۰۱۸
جنگ ایران و عراق، حمله اسرائیل و همچنین امکان تهدید سلاح هسته‌ای از سمت دولت ایران، سبب شد تا جهان تحریم‌های اقتصادی و سیاسی سنگین خود را به ایران تحمیل کند. این اقدامات شامل محدود کردن دسترسی به بازار کالا در جهان بود که منجر به رکود قابل ملاحظه در اقتصاد ایران شده‌است. ایران به عنوان یک صادرکننده نفت، دیگر نمی‌تواند نفت خود را صادر کند، که نقشی حیاتی در بودجه این کشور دارد.
همه اینها موجب شده‌است تا ریال ایران تبدیل به کم ارزش‌ترین ارز جهان شود. از سال ۲۰۱۶، ایالات متحده و اتحادیه اروپا برخی از تحریم‌های خود را به‌طور متناوب لغو کرده‌اند که باید وضعیت اقتصادی ایران را بهبود بخشد و سبب تثبیت موقعیت ارز این کشور شود.
نرخ کنونی ارز
در تاریخ سوم مرداد ماه نود و هفت با سقوط ارزش ریال و برابری یک دلار آمریکا با ۱۰۰٫۰۰۰ ریال این واحد پولی به بی‌ارزش‌ترین ارز دنیا تبدیل شد.
در تاریخ هفتم مهر ماه یک هزار و سیصد و نود و هفت در بازار آزاد هر دلار آمریکا تقریبا برابر با ۱۹۰۰۰۰ ریال می‌باشد که آمار بسیار فاجعه بار و ورشکستگی اقتصاد کشور را نشان می‌دهد.
طرح اصلاح پول ملی ایران
بحران اقتصادی ۱۳۹۷ ایران
اقتصاد ایران
فهرست یکای پول رایج کشورها
اسکناس‌های ریالی ایران