پان‌ایرانیسم

نقشه ایران متحد از دید پان‌ایرانیسم
پان‌ایرانیسم عقیده‌ای سیاسی است مبتنی بر اتحاد کلیه اقوام و تیره‌های ایرانی شامل آذربایجانی‌ها، آسی‌ها، بلوچ‌ها، ، کردها، پشتون‌ها، هزاره‌ها، لرها ،تاجیک‌ها، قزلباش‌ها و به طور کلی تمامی اقوام ایرانی ساکن در فلات ایران.
هوشنگ طالع معتقد است که پان ایرانیسم بر خلاف مکتب‌های فکری دیگر که دارای پیش‌وند «پان» هستند، یک مکتب عینی (اوبژکیتو) است که واقعیت تاریخی دارد. در حالی که مکتب‌هایی مانند پان‌عربیسم، پان‌ترکیسم، پان‌ژرمنیسم و پان‌اسلامیسم، مفاهیمی ذهنی (سوبژکتیو) هستند، یعنی بیان آرزوها و خواسته‌هایند.
نام‌گذاری
بندانگشتی
واژه پان‌ایرانیسم برای نخستین بار در سال ۱۳۰۶، توسط محمود افشار یزدی بنیانگذار موقوفات دکتر محمود افشار یزدی، وارد فرهنگ واژگان سیاسی ایران شد. روز پانزدهم شهریور ۱۳۲۶ خورشیدی مکتب پان‌ایرانیسم در شهر تهران بنیان‌گذاری شد. محمود افشار اندیشه پان-ایرانیسم را برای دفاع از تمامیت ارضی ایران در مقابله حملات پان ترکیسم و پان عربیسم پیشنهاد کرد.
احزاب
تا سال ۱۳۳۲ بر بنیاد اندیشه پان‌ایرانیسم سه حزب تشکیل شد. «پرچمداران پان ایرانیسم» به رهبری محمد مهرداد، «حزب ملت ایران» بر بنیاد پان ایرانیسم به رهبری داریوش فروهر و «حزب پان ایرانیست» به رهبری محسن پزشکپور.
در برابر تجزیه ایران
محمود افشار یزدی پان ایرانیسم را این‌گونه تعریف می‌کند:
حزب پان ایرانیست جنبش را اینگونه معرفی می‌کند:
هوشنگ طالع از رهبران پان‌ایرانیسم دلیل عینی (اوبژکتیو) بودن مکتب پان‌ایرانیسم را وحدت همگی اقوام ایران در درازای تاریخ می‌داند و اشاره می‌کند که این وحدت تنها در زمان‌های ویژه‌ای شکسته شده‌است که ایران با یورش‌های نظامی، تحمیل شکست، اشغال و تحمیل قراردادهای جدایی روبرو شده‌است؛ و برای نمونه این موارد را ذکر می‌کند:
الف- یورش اسکندر در زمان هخامنشیان که تجلی پان‌ایرانیسم و اتحاد اقوام ایرانی بودند. پس از آن اشکانیان و سپس ساسانیان نزدیک به هزار سال توانستند ایرانیان را بار دیگر یکپارچه سازند.
ب- یورش تازیان و از هم پاشیدن مرزهای ایران. پس ازآن صفویان توانستند دوباره ایران و همگی اقوام ایرانی را یکپارچه سازند.
ج- تجزیه ایران در سده ۱۷ میلادی از سوی روسیه و انگلیس در پی قراردادهای:
- گلستان (۱۸۱۳م) جدایی بخش بزرگی از اران و قفقاز
- ترکمان‌چای (۱۸۲۸م) جدایی بخش دیگری از اران و قفقاز
- پاریس (۱۸۵۷) جدایی بخشی از خراسان و آریانا (افغانستان امروزی)
- حکمیت گلداسمیت (۱۸۷۱م) جدایی مکران و بلوچستان
- حکمیت گلداسمیت (۱۸۷۳) جدایی بخش‌هایی از سیستان
- آخال (۱۸۸۱) جداسازی خوارزم و فرارود از ایران
- ارزروم دوم (۱۸۷۴) جدایی ولایات سلیمانیه
- مقاوله نامه تهران (۱۹۱۱) تجزیه ولایات خانقین
- تجزیه آگری (آرارات) کوچک (۱۹۳۲)
- تجزیه قریه فیروزه (۱۹۵۴)
- تجزیه بحرین (۱۹۷۰)
پان‌ایرانیسم چیست؟
پان ایرانیست‌ها، پان ایرانیسم را بر پایه ناسیونالیسم می‌دانند. ناسیونالیسم، برگرفته از واژه (ناسیون) به معنی ملت است و به اندیشه‌ای گفته می‌شود که در آن ملت به نام یک واحد قائم به خود شناخته شده‌است. در مقایسه با مکتب‌های فرد گراها که واحد مورد نظر فرد است و در قوانین آنها همیشه تلاش می‌شود حقوق این افراد محفوظ بماند و آزادی آنها محدود نشود، ناسیونالیستها اعتقاد دارند که واحد اصلی و اصیل ملتها هستند. بنا به اعتقاد پان ایرانیست‌ها، در سوسیالیستهای نخستین سخن از این بود که واحد مورد نظر اجتماع است و در قوانین و مقررات بجای آنکه حقوق فرد محفوظ باشد حقوق اجتماع را مقدم می‌داشتند و باور داشتند که قوانین باید برای پیشرفت و تکامل اجتماع وضع شود اما این پندار در زیر ماسک مارکسیسم تغییر شگفتی کرد به این معنی که به جایگاه انفرادی تنزل یافت به نحوی که یک فرد مارکسیست معتقد است که هر کس در پی منافع روزمره خویش است و بنیان همه دگرگونی‌های جهان بر همین فرمول استوار می‌گردد (تضاد طبقاتی). از دید پان ایرانیست‌ها با توجه به اینکه مارکسیسم باعث تجزیه واحد ملی به طبقات متخاصم می‌شود، قابل قبول نیست. ملت یک مقوله تاریخی است نه یک قرارداد سیاسی (قرارداد سیاسی مورد نظر فرد گرایان -روسو-)، لذا اگر قسمتی از مردم ایران را در قطعه خاکی محصور کنند و نام آن را ایران گذارند و خصوصا چنین کشوری را به تصویب مجامع بین‌المللی برسانند ساکنین این قطعه خاک، ملت ایران نخواهند شد زیرا ملت بنابر تعریف سیاستمداران به وجود نمی‌آید بلکه موجودیتی است که به کمک تاریخ شناخته می‌شود و ملت ایران را آن گونه که موجودیت حقیقی و تاریخی معرفی می‌کند و یگانگی و یکپارچگی را درقلب ایرانی برمی‌انگیزد. در دکترین پان‌ایرانیسم بر اینکه سرمایه ملت از کدام شخص یا کدام طبقه باشد بحث نخواهد شد بلکه معلوم می‌کند از سرمایه ملت چگونه باید برای آمادگی ملت بهره گرفت و نیز بحث نخواهد شد که کدام دسته از مردم حق حکومت دارند بلکه حکومت (حاکمیت ملت) باید دستگاه‌های موجود را چنان بکار اندازد که از همکاری آنها بیشترین بهره‌برداری از آن ملت بشود. در مقام تحلیل نظری، ایده ناسیونالیسم و راسیسم (نژادپرستی) یکی نبوده و از دیدگاه تکوین و معنا و هدف متفاوت و حتی متضاد هستند، زیرا بازهم اصالت دادن به یک نژاد، باعث ایجاد شکاف بین ملت خواهد بود. ایده ملت و ناسیونالیسم در فرانسه به لحاظ تکوین، طرحی برای وحدت ملی و گذار از صورت قبلی زندگی و نظام کاست و امتیازات آن بود و به عامه مردم اجازه حضور در حیات سیاسی می‌داد که نمایندگان خود را برای قانونگذاری برگزینند. اما ایده راسیسم در برابر این وحدت و برابری ملی تکوین یافت.
ایران بزرگ
مهدی توکلی اندیشمند ایرانی، یکی از اعضای پان‌ایرانیسم در مورد ایران بزرگ می‌گوید:
حزب پان ایرانیست
حزب ملت ایران
محسن پزشکپور
محمدرضا عاملی تهرانی
رضا کرمانی