روابط ایران و ژاپن

روابط سیاسی ایران و ژاپن گذشته از سوابق تاریخی، با بستن یک قرارداد دوستی در سال ۱۳۰۸ خورشیدی برقرار گردید. در روابط ایران و ژاپن از بدو تاسیس تا به امروز، همواره جنبه‌های اقتصادی دارای اهمیت ویژه بوده‌است. از یک طرف ژاپن به نفت و بازار ایران نیازمند می‌باشد و از طرف دیگر ایران نیز ژاپن را همواره بازار عمده برای فروش نفت و تامین کالاهای صنعتی و فناوری قلمداد نموده‌است. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، حجم مبادلات تجاری بین دو کشور، گسترش چشمگیری یافت و در سال ۲۰۰۶ به مرز ۳٫۱۲ میلیارد دلار رسید.
پیشینه روابط سیاسی
روابط سیاسی ایران و ژاپن گذشته از سوابق تاریخی، با بستن یک قرارداد دوستی در سال ۱۳۰۸ خورشیدی برقرار گردید. دولت ژاپن در سال ۱۳۰۵، اقدام به تاسیس یک نمایندگی بازرگانی در ایران نمود و به دنبال آن تمایل خود را برای برقراری روابط سیاسی ابراز داشت که مورد استقبال ایران واقع شد. بدین ترتیب در فروردین ماه سال ۱۳۰۸، پیمان نامه که حدود و اساس روابط دو طرف را مشخص می‌نمود به امضاء رسید و در تیر ماه سال ۱۳۰۹، سفارت ایران در توکیو گشایش یافت.
با وقوع جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۲۱، روابط دو کشور قطع گردید و با فشاری که از سوی متفقین بر دولت ایران وارد می‌شد، ایران مجبور گردید در ۹ اسفند ماه سال ۱۳۲۳ رسما به ژاپن اعلان جنگ نماید. البته خصومت و تضاد منافع بین دو کشور وجود نداشت. اعلان جنگ به ژاپن ناشی از فشارهای بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی که ایران را در اشغال خود داشتند صورت گرفت؛ ولی عملا به علت شرایط خاص جغرافیایی و عدم نفوذ نیروهای ژاپنی به منطقه خلیج فارس، جنگی میان دو کشور رخ نداد.
بعد از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم، ایران نیز همانند بسیاری از کشورهایی که با ژاپن در حال جنگ بودند، در کنفرانس صلح سانفرانسیسکو شرکت نمود و عهدنامه صلح با ژاپن را امضاء کرد. به دنبال ین اقدام، مجددا سفارتخانه‌های دو کشور در تهران و توکیو در ۱۰ آبان ۱۳۳۲ (پس از ۹ سال) بازگشایی گردید.
روابط سیاسی ایران و ژاپن از این تاریخ به بعد در حال گسترش بوده است. با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ژاپن با اعزام نماینده ویژه، علاقه‌مندی خود را در زمینه گسترش روابط مجددا اعلام داشت و در سالهای گذشته روابط دوستانه و توسعه آن در دستور کار دو کشور بوده‌است.
پیشینه روابط اقتصادی
در روابط ایران و ژاپن از بدو تاسیس تا به امروز، همواره جنبه‌های اقتصادی دارای اهمیت ویژه بوده‌است. از یک طرف ژاپن به نفت و بازار ایران نیازمند می‌باشد و از طرف دیگر ایران نیز ژاپن را همواره بازار عمده برای فروش نفت و تامین کالاهای صنعتی و فناوری قلمداد نموده‌است.
روابط بازرگانی بین دو کشور مخصوصا از هنگام نخستین مرحله افزیش قیمت نفت خام در سال ۱۹۷۳، افزایش شدیدی نشان می‌دهد. به عنوان مثال در سال ۱۹۶۷، حجم روابط تجاری دو کشور فقط ۸/۶۰۵ میلیون دلار بود که ۷۷ میلیون دلار آن مربوط به صادرات ژاپن به ایران و ۸/۵۲۸ میلیون دلار آن به واردات از ایران اختصاص داشت.
در سال ۱۹۷۷، ژاپن کالاهایی به ارزش ۹۳/۱ میلیارد دلار به ایران صادر نمود و متقابلا ۲۴/۴ میلیارد دلار از ایران واردات داشت که بدین ترتیب، حجم روابط تجاری در مقایسه با سال ۱۹۶۷، یعنی حدودا ده سال قبل از آن، ۱۰ برابر افزیش یافت.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران
پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، حجم مبادلات تجاری بین دو کشور، گسترش چشمگیری یافت و در سال ۲۰۰۶ به مرز ۳/۱۲ میلیارد دلار رسید.
روابط رسانه‌ای
تفاهم نامه رسانه بین سازمان صدا و سیما و NHK در زمان ریاست علی لاریجانی بر سازمان صدا و سیما
فربود شکوهی - خبرنگار سازمان صدا و سیما در ژاپن (از سال ۱۳۸۷ تا سال ۱۳۹۰). او هم چنین «کتاب آبی» را در مرکز بین‌الملل سازمان صدا و سیما درباره ژاپن با نام «ژاپن از دیدگاه رسانه‌های دیداری و شنیداری» نوشته و چاپ کرده است. (سال ۱۳۹۲).
حسن عادبدینی - خبرنگار ایرانا در ژاپن
جمشید رضایی - خبرنگار ایرانا در ژاپن
رادیو ژاپنی سازمان صدا و سیما
در سال ۱۳۷۵ توسط فربود شکوهی، راه‌اندازی رادیو به زبان ژاپنی به معاونت برون مرزی سازمان صدا و سیما پیشنهاد گردید که مورد موافقت قرار گرفت. با تلاش فراوان این پژوهشگر فرهنگ ژاپن در ۳۰ تیر ماه سال ۱۳۷۸ این رادیو بنیاد گذاشته شد. رادیوژاپنی با هدف تعامل فرهنگی ایران و ژاپن، آشناسازی مردم ژاپن با ایران و فرهنگ ایرانی و اسلامی و نیز پاسخ به پرسش‌های ژاپنی‌ها از ایران و اسلام راه‌اندازی شده است.
رادیو ژاپنی از زمان پایه‌گذاری تا ۶ دی ماه ۱۳۸۶ روزانه تنها ۳۰ دقیقه برنامه پخش می‌کرد. از این تاریخ، پخش برنامه‌ها به یک ساعت در روز افزایش یافت. هم اکنون برنامه‌های رادیو ژاپنی از ساعت ۲۲:۲۰ تا۲۳:۲۰ به وقت توکیو روی موج‌های کوتاه ۱۵۵۵۵ کیلوهرتز و ۱۳۶۳۰ کیلوهرتز و همزمان بر روی اینترنت و ماهواره‌های ایران ست و اینتل ست پخش می‌گردد. کل این برنامه از ساعت ۵:۵۰ تا ۶:۵۰ به وقت توکیو بر روی دو موج کوتاه ۱۱۸۳۰ کیلوهرتز و ۹۵۴۰ کیلوهرتز و همزمان از طریق ماهواره و اینترنت برای ژاپن بازپخش می‌گردد. لازم است ذکر شود برای مخاطبان ساکن شهر تهران هر شب از ساعت ۹:۲۰ الی ۹:۵۰ به وقت تهران، گزیده‌ای از برنامه‌های رادیو ژاپنی روی موج اف ام ۹۹٫۵ مگاهرتز بازپخش می‌گردد.
برنامه‌های رادیو ژاپنی در حال حاضر شامل اخبار، تفسیر، گزارش خبری در مورد تحولات ایران، خاورمیانه و جهان و نیز برنامه‌های تولیدی با رویکردفرهنگی، اقتصادی و مذهبی می‌باشد. برنامه‌های ماو شنوندگان، راهی به سوی نور (تفسیر قرآن)، با ما به ایران بیایید و قصه‌ها و افسانه‌ها از برنامه‌های شاخص این رادیو محسوب می‌شوند.
وب سایت رادیو ژاپنی
به موازات افزایش پخش رادیویی، رادیو ژاپنی وب سایت خود را نیز به آدرس japanese.irib.ir راه‌اندازی کرد که محتوا و فعالیت این دامنه با گشایش سایت ParsToday تماما به این سایت منتقل شد. در این وب سایت، به غیر از اخبار گوناگون، متن برنامه‌های تولیدی و صوت برنامه‌های گذشته و نیز عکسهایی از ایران منتشر می‌شود. وب سایت رادیو ژاپنی روزانه در چند نوبت بروز رسانی می‌گردد.
دستاوردهای رادیو ژاپنی از جشنواره‌ها
در دومین جشنواره تولیدات اتحادیه رادیو تلویزیونهای اسلامی در سال ۱۳۹۰ برنامه «از هیروشیما تا سردشت» از رادیو ژاپنی جایزه بهترین مستند رادیویی را دریافت کرد.
مدیران رادیو ژاپنی از آغاز تا کنون:
فربود شکوهی (۱۳۷۵ تا ۱۳۷۶)
ناصر جلالیان (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲)
ولی‌اله قرقانی (۱۳۸۳ تا کنون)
دولت حسن روحانی
در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۹۲ حسن روحانی با ماسا هیکوکومورا فرستاده نخست وزیر ژاپن دیدار کرد. موضوع این گفتگو بیشتر تاکید بر حل و فصل امور هسته‌ای در چارچوب مقررات بین‌المللی، استقبال ایران از سرمایه‌گذاری ژاپن در صنایع ایران به ویژه در نفت و گاز، تاکید بر عدم دخالت خارجی به ویژه اقدام نظامی برخلاف مقررات بین‌المللی در دیگر کشورها بود. حسن روحانی روابط ایران با ژاپن را به عنوان یک کشور مهم آسیایی و دوست، مهم ارزیابی کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران مطمئن است که ژاپن به عنوان یک کشور بزرگ صنعتی و قدرتمند در آسیا نخواهد گذاشت که کشورهای ثالث در روابط تهران – توکیو خدشه‌ای وارد کنند.
ژاپن شناسان ایرانی
دکتر هاشم رجب زاده
دکتر محمد نقی‌زاده
فربود شکوهی
کتاب‌هایی درباره پیوندهای ایران و ژاپن
شکوهی؛ فربود؛ اتوبوس ژاپنی - خاطراتی ژاپنی‌های از ایران و ایرانیان؛ انتشارات اردی بهشت؛ سال ۱۳۹۲
شکوهی؛ فربود؛ پیوندهای فرهنگی ایران و ژاپن؛ انتشارات اردی بهشت؛ سال ۱۳۹۲
رجب زاده؛ هاشم؛ جستارهایی در قلمرو ایران شناسی، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی، چاپ اول ۱۳۸۶.
رجب زاده؛ هاشم؛ ایران شناسی در ژاپن؛ مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی؛ تهران؛ ۱۳۸۹