شگ‌ماهیان

شگ‌ماهیان یا ساردین‌ماهیان (که شک‌ماهیان ، کیلکاماهیان و خانواده شاه‌ماهی هم نامیده شده) خانواده‌ای از ماهی‌ها شامل شاه‌ماهی‌های شمالی، کیلکاها و ساردینها است.
شگ‌ماهیان شامل بسیاری از گونه‌های ماهی‌های خوردنی جهان هستند. این خانواده به راسته شگ‌ماهی‌شکلان تعلق دارد.
مشخصات
بیش از ۱۹۰ گونه به این خانواده تعلق دارند. از مشخصات آنها اینکه بدن بیضی تا کشیده و دراز، شکم گرد و از پهلو فشرده شده دهان انتهای با فک‌های غیر قابل ارتجاع که بوسیله پیش‌فکی‌های کوتاه و ماکسیلای طویل محدود شده‌است. دندانها کوچک یا وجود ندارد، پلک سوم رشد یافته‌است شیارهای آبششی وسیع، خارهای آبششی باریک ودراز و متعدد دارند و از نظر رژیم غذایی پلانکتون خوار می‌باشند، فلسهای سیکلوئیدی نازک و سست دارند، و درناحیه شکمی دارای keel هستند و بر روی سر فلس دارند، کیسه شنا هم به ابتدا وانتهای دستگاه گوارش و گوش داخلی ارتباط دارد. از لحاظ تولید مثل ماهیان این خانواده فقط برخی از آنها برای تولید مثل به رودخانه وارد می‌شوند و از لحاظ زیست‌شناسی ماهیان این خانواده در دریا زندگی می‌کنند و جزء ماهیان پلاژیک کوچک هستند که در آبهای سطحی و ساحلی در دستجات و گله‌های نسبتا بزرگ مهاجرت می‌کنند. معمولا مهاجرت آنها فصلی و به تبعیت از دمای آب است، در تمام دریاهای گرمسیری و نیمه گرمسیری و معتدله انتشار دارند و تخمهای آنها پلاژیکی و حالت سطحی و شناوری داشته ودر داخل دریا تخم‌ریزی می‌کنند.
از لحاظ زیستی و تجارتی و زنجیره غذایی دارای اهمیت بوده ودر زنجیره غذایی، غذای اصلی تون‌ماهیان و بسیاری از ماهیان گوشتخوار به‌شمار می‌آیند و علاوه بر این به مصرف خود انسان نیز می‌رسد.
در دریای خزر دوجنس از این خانواده زندگی می‌کند: جنس کلیکا Clupeonella و جنس Alosa
در جنس Clupeonella دو تا از شعاعهای منشعب باله مخرجی آخری بالاتر از بقیه شعاعها می‌باشد، ولی در جنسAlosa شعاعها به ترتیب کوتاهتر می‌شود.
دومین اختلاف این دوجنس درAlosa آرواره‌ها به پشت چشم می‌رسد ولی در Clupeonella به پشت چشم نمی‌رسد.
اختلاف سوم در جنس Alosa درلب (فک) بالایی شکافی در قسمت میانی وجود دارد
ولی در کلیکا Clupeonella این شکاف وجود ندارد.
در آلوزا بر روی آرواره‌ها دندانهای ریز کرکی شکل وجود دارد
اما در کلیکای‌ها دندانهای ریز وجود ندارد، اندازه آلوزاها همیشه بزرگتر از کلیکاها است.
در طبقه بندی منطقه‌ای این خانواده در دو دسته قرار می‌گیرند:
گونه‌های شگ‌ماهیان موجود در دریای خزر و حوضه دریای سیاه و آزوف:
مهمترین ماهیان این دسته به شرح زیر می‌باشند:
شگ‌ماهی چشم‌درشت Caspialosa saposhnikovc (Grimm)
شگ‌ماهی پشت‌سیاه یا دیوانه یا به اصطلاح محلی زالوم Caspialosa kessleri (Grimm)
شگ‌ماهی شکم‌بزرگ Caspialosa Caspia (Eichw)
شگ‌ماهی گرگانی استرآبادی Caspialosa Leucocephala
بقیه گونه‌های جنس Caspialosa در دریای خزر عبارتند از: Caspialosa pontica
Caspialosa nordmani
Caspialosa tanaica
Caspialosa caspia volgensis
Caspialosa brashnikovi
Caspialosa sphaerocaphala
Caspialosa curensis
Caspialosa nigra
Caspialosa kisselewitschi
Caspialosa suvorovi
شگ‌ماهیان جنوب ایران
از مهمترین این شگ‌ماهیان جنوب ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد:
صبور Hilsa ilisha
گواف رشته‌دار Nematalso nasus
حشینه Sardinella perforate
شمسک بزرگ Ilisha megaloptera
شمسک کوچک Ilisha melastoma
گونه‌ها
گونه‌های مهم تجاری:
منهادن اطلس (Brevoortia tyrannus)
شاه‌ماهی اطلس (Clupea harengus)
شاه‌ماهی بالتیک (Clupea harengus membras)
شاه‌ماهی آرام (Clupea pallasii)
پلیکارد اروپایی (Sardina pilchardus)
سرده‌ها
زیرخانواده شاه‌ماهی‌های گرد (Dussumieriinae)
Dayella
Dussumieria
Etrumeus
Gilchristella
Jenkinsia
Luisiella
Sauvagella
خمسی‌وارها
شاه‌ماهی گرد دوباله
زیرخانواده Clupeinae
Amblygaster
شاه‌ماهی (Clupea)
Clupeonella
Escualosa
شاه‌ماهی‌های باختری
Herklotsichthys
Lile
شاه‌ماهی‌های نخی
زیرخانواده شدها و منهادن‌ها (Alosinae)
شدماهی
کودماهی
شدماهی
Ethmalosa
کودماهی
Gudusia
Hilsa
Tenualosa
زیرخانواده Pellonulinae
Knightia (prehistoric)
Clupeichthys
Clupeoides
Congothrissa
Corica
Cynothrissa
ماهی خمسی مالابار
Hyperlophus
Laeviscutella
ساردین دریاچه تانگانیکا
Microthrissa
Odaxothrissa
Pellonula
Poecilothrissa
Potamalosa
Potamothrissa
Stalothrissa
زیرخانواده شدهای جگرسیاه (Dorosomatinae)
Anodontostoma
Clupanodon
Dorosoma
Gonialosa
ساردین خال‌دار
Nematalosa
Incertae sedis
Erichalcis
Knightia † extinct
Ilisha
Nannothrissa
شاه‌ماهی درازباله
Pellona
Platanichthys
Ramnogaster
Rhinosardinia
ساردین اروپایی
ساردینچه‌ها
ساردین آمریکای جنوبی
Sierrathrissa
Sprattus
ماهی خمسی دریاچه تانگانیکا
Strangomera
شاه‌ماهی کوتوله ساناگا
Clupeidae
Clupeiformes