ماهی‌شناسی

ماهی شناسی علم شاخت و رده‌بندی ماهیها است۱. آب به عنوان محیط زیست ماهیان و آبزیان، تمامی نیازهای حیاتی آن‌ها را برطرف می‌نماید۲. دو پارامتر مهم درجه حرارت و شوری آب، از جمله دلایل اصلی پراکنش و مهاجرت آبزیان محسوب می‌گردند۲. ماهیان موجوداتی خونسرد محسوب می‌شوند و در شرایط مختلف محیطی، همانند شوری، دما، اکسیژن، کدورت و همچنین محیط‌های آبی ارتفاعات مختلف، زیست می‌کنند۲.
تعریف ماهی شناسی
امروزه در جهان دو تعریف از ماهی‌شناسی (آبزی‌شناسی) رایج است؛ تعریف آمریکایی و تعریف اروپایی۵. بر اساس تعریف آمریکایی، ماهی‌شناسی عبارت است از مطالعه سیستماتیک یا سامانه‌شناسی ماهی‌هاست. به عبارتی دیگر ماهی‌شناسی عبارت از مطالعه سیستماتیک یا سامانه‌شناسی ماهی‌هاست. وظیفه اصلی سامانه‌شناسان نیز تلاش برای درک تاریخ تکاملی حیات است. سامانه‌شناسان همچنین با مسائلی چون شناسایی، نامگذاری و رده‌بندی یا به طور کلی آرایه‌شناسی سر و کار دارند؛ بنابراین، دامنه وسیعی از علوم مرتبط با ماهی، از زیست‌شناسی و بوم شناسی گرفته تا فیزیولوژی و ژنتیک را در بر می‌گیرد۵.
پیدایش ماهیان
پیدایش ماهیان به حدود ۴۰۰ میلیون سال قبل برمی‌گردد. در آبهای شیرین حدود ۵۰۰۰ نوع ماهی زندگی می‌کنند که حدود ۷۰ نوع آن در محیط‌های رودخانه‌ها، نهرها و دریاچه‌ها به سر می‌برند۲. در بین تمامی گونه‌های ماهی‌ها، ماهیان خاویاری با ارزش‌ترین انواع آنها محسوب می‌گردند۳۴.
ماهیان به شکل‌های انفرادی یا گله‌ای زندگی و حرکت می‌کنند. برخی از آن‌ها شناگران بسیار سریعی هستند و برخی دیگر می‌توانند برخلاف جریان‌های شدید و شیب‌دار آبشارها نیز شنا کنند۲.
با توجه به این ویژگی‌ها بدن ماهیان با محیط زندگی خود سازگار شده‌است؛ اما معمولا دارای بدنی دوکی شکل و آیرودینامیک می‌باشند تا جریان خطی آب را شکافته و فشار آن را کاهش دهند و آسان‌تر و با صرف انرژی کمتری به حرکت خود ادامه دهند۲.
آبزی‌شناسی
ماهی شناسی کاربردی
شیلات
منابع علمی
۱ وثوقی، غ. ح؛ و ب. مستجیر، ۱۳۷۱. ماهیان آب شیرین، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، ۳۱۷ص.
۲ هدایتی فرد، مسعود، ۱۳۸۶، ماهی شناسی کاربردی، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، ۲۲۶ صفحه. ،
۳ فریدپاک، ف. ۱۳۴۵. جدول تشخیص خانواده ماهیان حوزه دریای خزر، انیستیتو ماهی‌شناسی صنعتی، شرکت سهامی شیلات ایران، نشریه شماره ۷، بندرانزلی.
۴ کیوان، ا؛ ۱۳۸۲. ماهیان خاویاری ایران، شرکت سهامی شیلات ایران، تهران، ۴۰۰ص.
۵ کیوانی. ی. ۱۳۸۷. خلاصه رده‌بندی فیلوژنتیکی ماهی‌ها. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان. در دست بررسی جهت چاپ.
مهمترین منابع ماهی شناسی ایران
۱ وثوقی، غ. ح؛ و ب. مستجیر، ۱۳۷۱. ماهیان آب شیرین، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، ۳۱۷ص.
۲ هدایتی فرد، مسعود، ۱۳۸۶، ماهی شناسی کاربردی، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، ۲۲۶ صفحه. ،
۳ بریمانی، ا. ۱۳۵۲. ماهی شناسی و شیلات، انتشارات دانشگاه تهران و دانشگاه ارومیه(۱۳۵۶).
۴ رستمی، ا. ۱۳۲۴. ماهیان آب شیرین حوزه دریای خزر و حفاظت از ذخایر آنها، نشریه دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، مرداد _ آبان ۱۳۲۴، ص: ۱۱۱ الی ۱۷۵، تهران.
۵ ریدل، د. ۱۹۷۴. ماهی و ماهیگیری، ترجمه: غ.ح. وثوقی، م.ر. احمدی، ۱۳۶۵، انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۲۹۱ص.
۶ فریدپاک، ف. ۱۳۴۵. جدول تشخیص خانواده ماهیان حوزه دریای خزر، انیستیتو ماهی‌شناسی صنعتی، شرکت سهامی شیلات ایران، نشریه شماره ۷، بندرانزلی.
۷ کازانچیف، ا.ن. ۱۹۸۱. ماهیان دریای خزر و حوزه آبریز آن، مترجم: ا. شریعتی، ۱۳۸۳، چاپ دوم، انتشارات نقش مهر، تهران. ۲۱۴ص.
۸ کیوان، ا؛ ۱۳۸۲. ماهیان خاویاری ایران، شرکت سهامی شیلات ایران، تهران، ۴۰۰ص.
۹ عبدلی، ا. ۱۳۷۸. ماهیان آب‌های داخلی ایران، انتشارات موزه طبیعت و حیات وحش ایران، تهران، ۳۷۸ ص.
۱۰ نادری جلودار، م. عبدلی، ا. ۱۳۸۳. اطلس ماهیان حوزه جنوبی دریای خزر، موسسه تحقیقات شیلات ایران، تهران، ۹۶ص.
۱۱ کیوانی. ی. ۱۳۸۷. خلاصه رده‌بندی فیلوژنتیکی ماهی‌ها. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان. ۲۱۹ ص..
۱۲ بلگواد، ه، لوپنتین، ب. ۱۹۴۲، ماهیان خلیج فارس، مترجم: اعتماد، ا، مخیر، ب. ۱۳۶۹، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران، ۴۲۲ص.