عمارت تاریخی بنه‌وار

عمارت تاریخی بنه‌وار مربوط به خوانین آسترکی است و در شهرستان مسجد سلیمان، بخش لالی، روستای بنه وار واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۹۹۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
شواهد و قرائن نشان می‌دهد که بنه وار از هزاران سال پیش سکونتگاه گرمسیری طایفه آسترکی بوده‌است. بطوری‌که نقشه جغرافیایی دوره ساسانیان (نقشه شماره ۱۷۰۰، دوره نقشه‌های تاریخی سحاب) نشان می‌دهد نام آن در زمان ساسانیان (آسترآباد اردشیر) بوده که درکناره‌های کارون به ثبت رسیده‌است. هر چند آثار تمدنی آن به دوره باستان بر می‌گردد اما با به قدرت رسیدن امیرتاجمیرخان بهرامسری آسترکی فرزند بابک شاه در سال ۹۲۴ ه‌.ق و برگزیده شدن ایشان به حکومت بختیاری از سوی شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی مرکز حکومت بختیاری را از ایذه به بنه وار آسترکی منتقل نمود. ابنیه و ساختمانهای فراوانی در عهد سه تن از خوانین بزرگ بختیاری  از جمله تاجمیرخان بهرامسری آسترکی و پسرش میر جهانگیرخان و خصوصا نوه‌اش خلیل خان آسترکی در بنه وار و اطراف آن ساخته شد. از این جهت به آن بنه وار «خلیل خان» نیز می‌گویند. از آنجائیکه مرکز حکومت بختیاری هفت لنگ و چهارلنگ نیز بوده به بنه وار «هفت و چهار» نیز شهرت دارد. علامه دهخدا در لغتنامه مشهور خود از آن به نام بنه وار «هفت لنگ» نام برده‌است.
از دودمان میرجهانگیرخان بختیاری آسترکی، آثار و ابنیه تاریخی معظمی در نقاط مختلف بختیاری بجا مانده‌است که از آن جمله خرابه‌های سردشت نزدیک دزفول و بنه وار در منطقه گرمسیر و همچنین در دیمه و چغا خور در سردسیر می‌باشد. آثار و جامانده‌های تاریخی از این دودمان در نقاط گرمسیری بختیاری، گواه بارزی بر شوکت و جلال زیاد آن‌ها بوده‌است.
آثار و ابنیه بنه وار از شکوه و عظمت خاصی برخوردار بوده و چنان‌که از پس مانده‌های آن، استنتاج می‌شود. بسیار بزرگ و وسیع بوده زیرا در این محل علاوه بر حاکم و رئیس کل، سایر روسا و کلانتران و بزرگان ایل در جوار مقر حکمروایی خان، دارای ساختمانها و منازل متعددی بوده‌اند و هم‌اکنون نیز پاره‌ای از آن آثار که بیشتر به قصر اصلی خان بزرگ (یکی از خوانین آسترکی) بوده به چشم می‌خورد که قسمتهای مختلفه آن از قبیل نقارخانه، دفتر خانه، فراش خانه و حمامهای بزرگ (دلیل بر وجود تمدن آنهاست) مشهود است. ضمنا در محل مزبور میدانی بوده که سواران و رزم آوران بختیاری در آنجا به چوگان بازی و سوارکاری می‌پرداخته‌اند.
علاوه بر آثار یک شهر بزرگ دیوانی که توصیف شد، سنگ نوشته بزرگی در روی یک تپه در باختر بنه وار وجود دارد که به دستور میرجهانگیرخان بهرامسری آسترکی حکاکی شده‌است. همچنین بر روی رودخانه «تلوک» که از کنار بنه وار می‌گذرد به دستور و همت خلیل خان بهرامسری آسترکی، سدی احداث شد و کانالی به سوی شهر کشیده شده‌است که هم‌اکنون آثار آن پابرجاست. یکی دیگر از نقاط دیدنی بنه وار، چشمه‌ای است که به نام چشمه «بی بی‌ترخون» همسر مرحوم خلیل خان معروف است. ایشان یکی از زنان نامدار بختیاری در زمان صفویه بوده‌است.
منطقه‌ای که اکنون به نام شهرستان لالی نامبرداراست، در زمانهای پیش بنام بنه وار آسترکی یا آسترآباد اردشیر معروف بوده‌است، اما به مرور زمان تحلیل رفته و مناطق مجزایی از آن جدا شده‌است. شهر تاریخی بنه وار آسترکی در دامان کوه «گریوه» در۳۰ کیلومتری شرق لالی کنونی و ۸۵ کیلومتری شمال شرقی مسجدسلیمان واقع گردیده‌است و از ابتدای صفویه تا پایان زندیه مرکز حکومت بختیاری بوده که حاکمین و فرمانروایان آن‌ها خوانین آسترکی بوده‌اند تا اینکه در زمان آغامحمدخان قاجار با شکست ابدالخان آسترکی نواده خلیل خان و شکست طایفه آسترکی این شهر را از دست دادند و هم‌اکنون گروهی از طایفه بامدی (بابا احمدی) در آنجا ساکن هستند. پس از رانده شدن آسترکی‌ها ازشهربنه وار، سرگذشت بنه وار و حاکمین آن سینه به سینه درخانواده ما روایت شد تا به زمان من رسیدکه دردوران کودکی بارها بزرگی و عظمت «بنه وار» را هم ازپدرم و هم در «سرو = گاه گریو» (یعنی مرثیه‌های آهنگین که زنان بختیاری پس از رویدادهای تلخ می‌خوانند) مرحوم مادربزرگم دریافتم که همواره چنین زمزمه می‌کرد:
ای تلوک، چم تلوک، چم تلوک رو (رود)
دال کنده چم تلوک دال همه کو
گرچه مضمون و مفهوم این شعرگویای حقیقت راستینی است و نشان دهنده بعد سیاسی و استراتژیک «بنه وار» است که همه روسا و کلانتران سایر طوایف بختیاری برای بارعام و تحویل مالیات در «بنه وار» حضور خان بزرگ می‌رسیدند تا حاکم خودرا ملاقات کنند. اما شوربختانه درسالهای اخیرعده‌ای همانند جمهوری‌های تازه استقلال یافته که در روزگاری نه چندان دور (صد سال پیش) جزو خاک ایران بودند اقدام به تاریخ سازی جعلی نموده‌اند و تاریخ «بنه وار» و صاحبان آن را مورد تحریف قرارداده‌اند.
علی بهرامی بهرامسری آسترکی، بنه وارمن ایل من (تاریخ بختیاری پس از ساسانیان)، قم ،۱۳۸۲،۱۳۹۲
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری