mainkilora/Persian-Wikipedia-Corpus huggingface dataset:
تپه درمان بیوینی لجین

تپه درمان بیوینی لجین مربوط به سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۲ کیلومتری شمال روستای لجین واقع شده و با شماره ثبت ۳۶۶۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گورستان شوخوعلی

قبرستان شوخوعلی مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، شمال روستای هورز واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محوطه و برج سفید دشت لار

محوطه و برج سفید دشت لار مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۱ کیلومتری شمال روستای دشت لار واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محوطه و گورستان امامزاده ابراهیم باغ نو

محوطه و قبرستان امامزاده ابراهیم باغ نو مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۲ کیلومتری جنوب روستای باغ نو واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محوطه و گورستان مظفری

محوطه و قبرستان مظفری مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۵۰۰ متری شرق روستای مظفری واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گورستان لمبران

گورستان لمبران مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان سینا، ۳۰۰ متری جنوب غربی روستای لمبران واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
قلعه سقندل

قلعه سقندل مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - عصر آهن است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۱/۵ کیلومتری شمال شرق روستای سقندل واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محوطه قلعه پیرزن

محوطه باستانی قلعه پیرزن مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - اوایل دوره است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، ۳ کیلومتری جنوب روستای چشمه نادی واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گورکان‌های شمس‌الله

گورکان‌های شمس‌الله مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - سکایی است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۱/۵ کیلومتری جنوب روستای سقندل واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گورستان هیبت بگلو ۱

قبرستان هیبت بگلو ۱ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۴۰۰ متری شرق روستای هیبت بگلو واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه باستانی قهوه‌خانه آقا محمدعلی

تپه باستانی قهوه‌خانه آقا محمد علی مربوط به هزاره اول قم است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، ۸۰۰ متری شمال غرب قلعه سردره واقع شده و با شماره ثبت ۲۶۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گنبد آتشکده فراشبند

گنبد آتشکده فراشبند مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در فراشبند، کیلومتر ۱۲ جاده فراشبند به کازرون واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
کوه خواجه (کوه رستم)

کوه خواجه (کوه رستم) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان زابل، روستای کوه خواجه، جزیره‌ای در دریاچه‌هامون واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
کوه خواجه
خرابه‌های عهد ساسانی

خرابه‌های عهد ساسانی مربوط به دوره ساسانیان است و در شمال شرق بهبهان، کنار رودخانه مارون واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
خرابه‌های شهر هرمز اردشیر

خرابه‌های شهر قدیم هرمز اردشیر مربوط به دوره ساسانیان است و در محدوده کنونی اهواز واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این شهر که در دوران ساسانیان رونق فراوانی داشته است، امروزه جز تلی از خاک چیزی از آن باقی نمانده است.
این شهر که پایه‌ها و ستون‌های شهر جدید اهواز روی شانه‌های آن بنا شده است و پیشینه پرشکوه تمدنی این منطقه محسوب می‌شود، به گواه اسناد و مدارک دست کم تا ۶۰ یا ۷۰ سال پیش بقایا و
آثار واضح آن برای همه قابل مشاهده بود و از همین رو در سال ۱۳۱۰ به ثبت ملی رسید.
در سال ۱۳۱۰ باستانشناسان هنگام بررسی اهواز به محلی به عنوان شهر هرمز اردشیر اشاره کردند و آن را به ثبت رساندند.
اردشیر بابکان، موسس سلسله ساسانی به بنای شهرهای جدید و تجدید بنای شهرها اهمیت می‌داد و در این دوران پایه شهرها و نهادهای اجتماعی،
اقتصادی، سیاسی، بازرگانی و اداری بسیار بنا گذاشته شد و از جمله این شهرها شهر هرمز
اردشیر بود.
هرمز اردشیر یعنی شهری که مورد توجه و عنایتشاه و خداست که بعدها این نام کوتاهتر شد و به صورت هرمشیر درآمد و به دو بخش محل سکونت بزرگان و دانشمندان و بخش سکونت بازرگانان و پیشه وران تقسیم شد.
پس از حمله اعراب به ایران قسمت سکونت بزرگان
این شهر نابود شد و به دلیل رونق تجارت اعراب بخش باقیمانده را در لفظ عربی سوق الاهواز نامیدند.
پرونده شهر هرمز اردشیر در تاریخ ۲۴ شهریور ماه ۱۳۱۰ توسط آندره گدار به شورای ثبت آثار تاریخی و ملی کشور ارائه شد. در این پرونده
نشانی این شهر محدوده شهر کنونی اهواز عنوان شد و عکس‌های هوایی که از سال ۱۳۲۵ در سازمان زمین‌شناسی موجود است و همچنین
سفرنامه کنت هافتوس و مادام دیون فوا از دیگر دلایل وجود این شهر در محدوده مورد ادعا
می‌باشد.
شهر باستانی هرمز اردشیر با قدمت ۱۷۰۰ ساله، در زمان ساخت به دو قسمت بازرگانان و پیشه وران و در قسمتی دیگر اشراف و ثروتمندگان تقسیم شد که به بخشی از آن هوجستان واجار و به بخش دیگر آن هرمز اردشیر می‌گفتند.
همچنین در روایت حمزه اصفهانی آمده است:
«شهر هرمز اردشیر از دو بخش مجزا که در جوار یکدیگر قرار داشته و مجموعهای واحد را تشکیل می‌دادند، بوجود آمده بود.
این شهر در ناحیه خوزستان بنا گردید. از دو شهر تشکیل دهنده هرمز اردشیر شهری که مرکز تجار و بازاریان بود خوچستان ماچار (خوزستان بازار) نام گرفت که پس از استیلای اعراب به صورت معرب
سوق الاهواز درآمد که امروزه آن را اهواز می‌نامند و بخش دیگر که محل سکونت بزرگان و
اشراف بود، هومشیر نامیده می‌شد که بدست اعراب به کلی ویران و بدست فراموشی سپرده شد.»
امروزه بخش‌های زیادی از محوطه تاریخی شهر هرمز اردشیر به علت ساخت تونل مترو شهر اهواز از بین رفته است.
شهر باستانی هرمز اردشیر در سال ۱۳۱۰ به همراه یک محوطه اشکانی توسط آندره گدار به وزارت فرهنگ و هنر پیشنهاد شد و این اثر تاریخی با شماره ۴۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محل گامبادنه قدیم

محل گامبادنه قدیم مربوط به دوره ساسانیان است و در کرمانشاه، بلوار طاق بستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه‌های طرهان

تپه‌های طرهان مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کوهدشت، بخش طرهان، دره سمیره (هولیلان) واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
قلعه سنگ سیرجان

قلعه سنگ سیرجان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۷ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه لالار

تپه لالار مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در دره بدره، شهرستان بدره، ساحل رود سیمره واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
ایزاج

ایزاج مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ایذه، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه‌های لارت

تپه‌های لارت مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بدره، ۵ کیلومتری غرب روستای لارت واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
خرابه‌های پایتخت قدیم سیستان

خرابه‌های پایتخت قدیم سیستان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زابل، روستای قلعه نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه شیروان

تپه شیروان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان چرداول، روستای سراب کلان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
شهرپیت بوناکی آشوریها

شهرپیت بوناکی آشوریها مربوط به دوره عیلامیان است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
ری‌شهر قدیم

ریشهر قدیم مربوط به دوره عیلامیان است و در منتهی الیه جنوبی جزیره بوشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه بکسایه

تپه بکسایه مربوط به دوره عیلامیان است و در کشور عراق واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
لازم است ذکر شود که سلیمان‌تپه (ایلام)، تپه بکسایه، سبعات خزیر (چهار ریز) سه تپه باستانی و نخستین آثار ملی ثبت شده در ایران هستند. ژاک دو مورگان در کتابش هر سه این آثار را متعلق به تمدن عیلام می‌داند. این آثار به هنگام ثبت واقع در استان ایلام (لرستان پشتکوه) در ایران قلمداد شده‌اند ولی هم اکنون در ایران قابل شناسایی نیستند و به دلایل نامعلومی درون کشور عراق قرار گرفته‌اند. این نقاط که بسیار نزدیک به مرز دو کشور بوده‌اند احتمال دارد با جابجایی مرزها به دلایلی چون اجرای عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر یا قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از محدوده خاک ایران خارج شده باشند. برخی باستان‌شناسان مدعی‌اند در میان این آثار محل تقریبی سلیمان‌تپه را روی نقشه پیدا کرده‌اند ولی این مکان پوشیده از مین است و هیچ باستان‌شناسی جرات نزدیک شدن بدان را ندارد.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
سبعات خزیر (چهار ریز)

سبعات خزیر (چهار ریز) مربوط به دوره عیلامیان است و در کشور عراق واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
لازم است ذکر شود که سلیمان‌تپه (ایلام)، تپه بکسایه، سبعات خزیر (چهار ریز) سه تپه باستانی و نخستین آثار ملی ثبت شده در ایران هستند. ژاک دو مورگان در کتابش هر سه این آثار را متعلق به تمدن عیلام می‌داند اما کارشناس ایرانی ثبت کننده این اثر عقیده داشته است که سبعات خزیر بر خلاف دو اثر دیگر عیلامی نیست بلکه به تمدن گابالو تعلق دارد. این آثار به هنگام ثبت واقع در استان ایلام (لرستان پشتکوه) در ایران قلمداد شده‌اند ولی هم اکنون در ایران قابل شناسایی نیستند و به دلایل نامعلومی درون کشور عراق قرار گرفته‌اند. این نقاط که بسیار نزدیک به مرز دو کشور بوده‌اند احتمال دارد با جابجایی مرزها به دلایلی چون اجرای عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر یا قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از محدوده خاک ایران خارج شده باشند. برخی باستان‌شناسان مدعی‌اند در میان این آثار محل تقریبی سلیمان‌تپه را روی نقشه پیدا کرده‌اند ولی این مکان پوشیده از مین است و هیچ باستان‌شناسی جرات نزدیک شدن بدان را ندارد.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه‌های نزدیک روستای غلدان

تپه‌های نزدیک روستای غلدان مربوط به دوره عیلامیان است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای غلامان و شاهین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محل بغستان قدیم

محل بغستان قدیم مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان هرسین، محوطه تاریخی، فرهنگی بیستون واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گلگا تپه

گلگا تپه مربوط به عصر آهن است و در حومه مهاباد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
فیل تپه

فیل تپه مربوط به عصر آهن - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسدآباد، در دهستان دربندرود، روستای تیل تپه واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
کهنه شهرویران

کهنه شهر ویران مربوط به دوره مادها است و در شهرستان برخوار و میمه، جنوب شرقی گردنه کاروشین کا واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
شهر دره شهر

شهر دره شهر مربوط به سده‌ها اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حاشیه شرقی دره شهر، غرب رودخانه سراب واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
خرابه‌های نزدیک اندرکش

خرابه‌های نزدیک اندرکش مربوط به هزاره اول - دوره مادها است و در ارومیه، ۳ کیلومتری شمال غربی اندرکش واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه دانیال نبی

آرامگاه دانیال نبی مربوط به هزاره ۴ تا ۱ - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در خیابان امام خمینی شهر شوش واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ضریح دانیال در شوش
سال ۱۸۴۰ میلادی
اسکناس پنج ریالی
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تپه ژیان (گیان)

تپه ژیان (گیان) مربوط به هزاره ۵ تا ۴ قم است و در شهرستان نهاوند، روستای گیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محل خلمان قدیم آشوریها

محل خلمان قدیم آشوریها در سر پل ذهاب، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه پیربکران

برای دریافت اطلاعات بیشتر رجوع کنید به محمد بن بکران
مقبره پیر بکران مربوط به ایلخانان است و در شهرستان فلاورجان، بخش پیربکران، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این آرامگاه به سبک معماری آذری بنا شده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
محمد بن بکران
آرامگاه ملا مجدالدین

مقبره ملا مجدالدین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ساری، خیابان ملا مجدالدین، داخل گورستان ملا مجدالدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مجموعه سنگ بست (آرامگاه و مناره)

مجموعه سنگ بست (مقبره و مناره) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان فریمان، بخش مرکزی، روستای سنگ بست واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مقابر باغ گنبد سبز

مقابر باغ گنبد سبز مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام -قرن ۸ ه‌.ق است و در قم، خیابان انقلاب، جنب گلزار شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
معبد خورهه

خرابه‌های یک معبد (خورهه) مربوط به دوره سلوکیان است و در شمال شرق شهرستان محلات، روستای خورهه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در منطقه پشت گدار قرار دارد و از شمال به رشته کوه‌های هفتاد قله و از جنوب به رشته کوه‌های یخچال مرتبط شده است و تا شهر محلات به میزان ۴۸ کیلومتر بعد مسافت دارد.
حفاری‌های باستانی این مکان در تابستان ۱۹۵۵ (میلادی) توسط اداره باستان‌شناسی ایران به عمل آمد و در خلال این کاوش‌ها، تعدادی سفال و چند تکله نقره متعلق به دوره سلوکیان کشف شد. در پایان این کاوش‌ها، باستان‌شناسان کشف کردند که ساختمان خورهه مرکب از ۳ ساختمان مرتبط به هم بوده‌اند.
فهرست آتشکده‌های ایران
فهرست آثار ملی ایران
مناره خواجه علم

مناره خواجه علم مربوط به دوره تیموریان است و در اصفهان، متری قیام (سبزه میدان)، خیابان هاتف واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه خرگرد

مدرسه خرگرد مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان خواف، روستای خرگرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مزار و مسجد قطب الدین حیدر

مزار و مسجد قطب الدین حیدر مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در تربت حیدریه، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه دختر اتابک ابش خاتون

آرامگاه ابش خاتون دختر اتابک سعدبن ابوبکر پسر ابوبکر بن سعد زنگی و ترکان خاتون (با ترکان خاتون مشهور که مادر سلطان محمد خوارزمشاه بود اشتباه نشود) مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در شیراز، مجاور فلکه خاتون که هم اکنون به تقاطع غیر همسطح دفاع مقدس تغییر نام یافته، پشت پارک محله‌ای خاتون نبش بلوار سیبویه و بلوار دلاوران بسیج(مقر صاحب از زمان) واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نام محله خاتون در شیراز و همچنین نام فلکه خاتون در این شهر از این مقبره گرفته شده است.
ابش خاتون تنها فرمانروای زن در فارس بود که با روابطی که داشت، شیراز را از حمله مغول در امان نگه داشت.
آرامگاه ابش خاتون در معرض نابودی قرار دارد.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی

سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی مربوط به دوره ساسانیان است و در کیلومتر ۱۵جاده سلماس به ارومیه در نزدیکی روستای خان‌تختی و روی کوه پیرچاووش واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
توضیح اثر
این نقش برجسته متعلق به قرن سوم میلادی و دوره پادشاهی ساسانیان است. سلماس کنونی در دوره اشکانیان یکی از مناطق حائل بین ایران و امپراتوری روم بوده و پس از آن به محل درگیری‌های نظامی دو ابرقدرت شاهنشاهی ایران ساسانی و امپراتوری روم بدل شد. سنگ‌نگاره خان‌تختی یادگار یکی از پیروزی‌های ایرانیان بر رومیان است و در آن اردشیر پاپکان و ولیعهدش شاپور یکم تصویر شده‌است که در بازگشت از فتح ارمنستان و پیروزی بر سپاهیان روم، دو تن از حکمرانان ارمنی محلی، هدایایی به ایشان تقدیم می‌کنند.
این نگاره حدود ۵ متر عرض و ۲/۵ تا ۲/۸ متر طول دارد. در این سنگ‌نگاره دو نفر سوار و دو نفر پیاده هستند. سوار سمت چپ اردشیر پاپکان است و سوار سمت راست شاپور یکم که در مقام ولیعهدی است و تاجی همانند پدرش دارد. تاریخ ایجاد این نگاره ۲۳۸ میلادی است.
فهرست آثار ملی ایران
حجاری‌های برم دلک

حجاری‌های برم دلک مربوط به دوره ساسانیان است و در شیراز، انتهای خیابان کفترک واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر بر صخره کوچکی در برم دلک در حدود ده کیلومتری شرق شیراز، دو نقش وجود دارد. در نقش سمت چپ، در برابر شاهزاده خانم ساسانی تصویر یکی از بزرگان ساسانی دیده می‌شود و در زیر بازوی این مرد کتیبه‌ای چهار یا پنج سطری به خط پهلوی کتیبه‌ای به قلم ریزی نگاشته شده‌است که اغلب حروف آن محو گردیده‌است. کتیبه ظاهرا در معرفی این مرد است.
این سنگ نوشته‌ها با بیل مکانیکی مورد تعرض قرار گرفته و بخشی از آن تخریب شده است.
این اثر هم اکنون رو به نابودی است و مورد بی‌توجهی برخی از مسئولان و مردم قرار گرفته، به طوریکه مجوز احداث کارخانه‌ای در روبه روی این اثر تاریخی را داده‌اند و فاضلاب این کارخانه به چشمه برم دلک می‌ریزد.
هم اکنون بر روی این سنگ نوشته‌ها یادگاری‌های بسیار زیادی نوشته شده است؛ و هر کسی با اسپری بر روی این سنگ نوشته آثاری برای خود به ثبت رسانده است. کمی پایین‌تر از این مکان (در حدود ۲۰ متری) ماشین‌ها اقدام به خالی کردن نخاله‌های ساختمانی خود می‌کنند و آنجا را به نخاله دانی تبدیل کرده‌اند؛ و به قدری این مکان ناشناخته است که حتی بسیاری از افراد شیراز ازوجود این مکان تاریخی بی‌خبر اند
و حتی در تابلوهای راهنمایی و راننگی فقط دو یا سه بار از آن استفاده شده
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آتشکده فراشبند

آتشکده فراشبند مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فراشبند، کیلومتر ۱۲ جاده فراشبند به کازرون واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آتشکده ساسانی به صورت چهارطاقی کوچک از سنگ و گچ ساخته شده و همانندی بسیاری با آتشکده کازرون دارد.
فهرست آتشکده‌های ایران
آتشکده کازرون
آتشکده جره
آتشکده آذرفرنبغ
چهارطاقی
میل نادری

میل نادری یا میل نادری فهرج یا میل نادری نرماشیر مربوط به دوره سلجوقیان است و در جنوب شرقی نرماشیر، فهرج بم واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میل نادری فهرج به بلندای نزدیک به چهل گز از آجر ساخته شده و تزئینات آجرکاری جالب توجهی دارد. این میل به دستور نادر شاه افشار برای راهنمایی کاروانیان بم و فهرج در صد کیلومتری شهر بم ساخته شده است.
این بنا در مسیر راه زاهدان - کرمان جای گرفته و در بازه سال‌های ۱۱۶۰–۱۱۴۹ ه. ق ساخته شده است. بلندی آن ۵۵ پا (نزدیک به ۱۷ متر) و محیط آن ۴۳ فوت (۱۳ متر) است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد شعیا و امامزاده اسماعیل

مسجدشعیا و امامزاده اسماعیل مربوط به دوره سلجوقیان است و در اصفهان، میدان امام علی، خیابان هاتف واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
امامزاده اسماعیل و نسب وی
وی از نوادگان امام حسن مجتبی می‌باشد. نسب وی با دو اختلاف به صورت زیر در کاشی‌ها و منبت کاری چنین ثبت شده است:
اسماعیل بن دیباج بن ابراهیم غمر بن حسن بر حسن مجتبی (جد سادات طباطبایی)
اسماعیل بن حسن بن زید بن حسن مجتبی (کتیبه کاشیکاری سردر)
اسماعیل بن زید بن حسن مجتبی (کتیبه چوبی بالای مزار)
اما استاد همایی معتقد است که این نسب‌ها هر سه اشتباه است و او از اعقاب دورتر زید بن حسن می‌باشد.
صاحب مکیال المکارم، پدر وی (میرزا عبدالرزاق موسوی)، داماد (سید مرتضی موحد ابطحی) و فرزندش (سید محمد فقیه) امام جماعت این مکان بوده‌اند.
شعیای نبی
این امامزاده همچنین مقبره شعیای نبی از پیامبران بنی اسرائیل است.
میراث فرهنگی
مقبره شیعا در زمان خلافت امام علی تبدیل به مسجدی شد که جامع خوشینان و بعدها مسجد شیعا نام گرفت. این مسجد اولین مسجد شهر اصفهان بوده‌است.
ساختمان اصلی بنا را را به دوران قبل از اسلام نسبت می‌دهند، اما مناره و قسمتی از ساختمان کنونی متعلق به دوران سلجوقی است. آثاری از دوران صفوی مانند ساختمان بقعه، رواق و صحن بعدا به بنای سلجوقی اضافه شده‌است.
کتیبه سر در رواق بقعه به خط ثلث سفید با کاشی معرق بر زمینه لاجوردی به خط محمدرضا امامی است. تاریخ این کتیبه ۱۰۴۱ هجری قمری است که در زمان شاه صفی جانشین شاه عباس اول نوشته شده و درآن به نام این شاه اشاره شده‌است. در بالای در چوبی بقعه کتیبه دیگری وجود دارد که به خط ثلث است و تعمیرات بنا در زمان شاه سلطان حسین را ذکر کرده‌است. در اطراف بقعه نیز اشعاری به خط نستعلیق بر زمینه لاجوردی به قلم محمد صالح اصفهانی گچبری شده و طی اشعاری تاریخ ۱۱۱۱ هجری را بیان می‌دارد.
درب بسیار ارزشمندی از دوران آل مظفر بین مقبره و دالان امامزاده قرار دارد. بقعه و ساختمان اصلی مربوط به دوران صفوی است.
به گواهی سنگ نبشته‌ها، چند تن از سرشناسان در جوار آن آرمیده‌اند:
دختر شاه اسماعیل سوم صفوی به نام «زینت‌نساء بیگم» که در پای درب مقبره به قبرستان جنوبی آن واقع است.
محمدهادی میر لوحی از علمای پس از علامه مجلسی
سنگاب‌ها
در حیاط امامزاده اسماعیل دو سنگاب وجود دارد که در دو نبش شرقی و غربی حوض قرار گرفته‌اند.
سنگاب شرقی: کتیبه‌ای که شامل صلوات به چهارده معصوم است به صورت برجسته و به خط ثلث بر اطراف لبه این سنگاب تراشیده شده‌است، و بقیه بدنه حاوی نقوش گل و بته برجسته است. پایه سنگاب چهارگوش است. علاوه بر کتیبه ذکرشده، نوشته دیگری هم به این شرح بر روی سنگاب دیده‌می‌شود: «وقف نمود بر آستانه حضرت امامزاده اسماعیل این حوض را حاجیه شاهمر بنت حاج میرزا علی جزی برخواری سنه ۱۰۴۹». بر اساس این مدرک، سنگاب در سال ۱۰۴۹ (قمری) برابر با سال ۱۰۱۸ (خورشیدی) که مصادف با حکومت شاه صفی بوده ساخته‌شده‌است.
سنگاب غربی: پایه این سنگاب همانند سنگاب شرقی است. بر روی بدنه خارجی سنگاب کتیبه صلوات بر چهارده معصوم به خط ثلث، و در زیر آن نقشهای تزئینی برجسته در سه ردیف مشخص وجوددارد. پنج کنده‌کاری دایره‌ای شکل که محل قرارگرفتن کاسه‌های آبخوری بوده‌است در لبه سنگاب به چشم می‌خورد.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره مسجد جامع ساوه

مناره مسجد جمعه (جامع) مربوط به دوره سلجوقیان است و در ساوه، خیابان سلمان ساوجی، مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این مناره که از آجر و ساروج ساخته شده است، در خارج از محدوده بنای مسجد جامع قرار دارد. ارتفاع مناره ۱۴ متر و قطر آن ۳٫۵ متر می‌باشد و در داخل آن پله‌هایی قرار دارد. قسمت پایینی این مناره ساده بوده و قسمت‌های بالایی آن، مزین به نقوش آجری می‌باشد. بر اساس مستندات تاریخی، این مناره در ابتدا کاملا عمودی و دارای ارتفاعی بالغ بر ۳۰ متر بوده است. در اثر سیل ناشی از طغیان رودخانه مزدقان در سال ۱۰۵۱، این شهر به کلی تخریب شد و تنها چند اثر مستحکم باقی ماندند که مسجد جامع و این مناره از آن جمله هستند که این مناره نیز در اثر سیل مایل شد و عمود بودن خود را از دست داد. هنوز علت اصلی تخریب نیمه بالایی مناره مشخص نشده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
برج کرات

برج کرات مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان تایباد  دهستان کرات، روستای کرات واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد جامع خرگرد

مسجدجامع خرگرد مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان خواف، روستای خرگرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره مسجد جمعه سمنان

مناره مسجد جمعه مربوط به دوره سلجوقیان -قرن ۵ ه‌.ق است و در سمنان، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
دارالبطیخ

چپ
آرامگاه خواجه نظام‌الملک معروف به دارالبطیخ مربوط به دوره سلجوقیان -قرن۱۳ ه‌.ق است و در اصفهان، متری قیام (سبزه میدان)، خیابان ولی عصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در این مکان خواجه نظام‌الملک و نیز سلطان سنجرملکشاه به خاک سپرده شده‌اند.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد میدان کاشان

مسجد میدان مربوط به دوره سلجوقیان تا دوره صفوی است و در کاشان، خیابان میر عماد واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
تالار اشرف

تالار اشرف مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان سپه، خیابان استانداری واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تالار اشرف یکی از بناهای تاریخی اصفهان است که در دوره صفوی سکونت‌گاه پادشاه، و حرم سلطنتی بود و در دوران قاجار، خانه صارم‌الدوله (فرمانده نظامیان اصفهان) شد و سپس به انبار علوفه و اقامت‌گاه سربازان روسی تبدیل شد و روزگاری به اداره صحیه و سجل احوال، اداره معارف، اداره فرهنگ و هنر، اداره آموزش و پرورش، و اداره تشریفات استانداری تغییر کاربری داد. تالار اشرف که در زمان شاه عباس دوم صفوی ساخته شد و در دوره شاه سلیمان کامل شد، در محدوده تاریخی دولتخانه صفوی و در نزدیکی رکیب‌خانه، تالار تیموری، توحیدخانه و کاخ چهلستون قرار داشت و اکنون در غرب خیابان استانداری و در محدوده باغ استانداری اصفهان واقع است.
این بنا به طور کامل با چوب بست ساخته شده بام آن مسطح بر پایه‌های بلند ضخیم پوشیده از طلا نهاده شده است.
در اوایل جنگ جهانی اول به عنوان انبار مورد استفاده واحدهای نظامی و سپس به جایگاه دسته موزیک نظامی تبدیل می‌شود.
حدود ۸۰سال قبل پس از تخریب ساختمان‌های چپ و راست تالار اداره باستان‌شناسی با مرمت بنا از ویرانی آن جلوگیری کرده و سپس ساختمان برای استقرار اداره معارف عمومی در نظر گرفته می‌شود.
عمارتی که به نام تالار اشرف نامیده می‌شود باقیمانده کاخ‌های عصر صفوی است که در منطقه دولت خانه در کنار قصرهای دیگری همچون تالار سرپوشیده، کاخ هشت بهشت، کاخ پشت مطبخ، رکیب خانه و تالار تیموری مجموعه‌ای از کاخ‌های باشکوه آن روزگار را تشکیل می‌داده است.
کلمه «اشرف» باعث شده تا برخی ساختمان این عمارت را به «اشرف افغان» نسبت دهند. اما مطالعات محققین و پژوهشگران بیانگر این نکته است که «تالار اشرف» در زمان شاه عباس دوم ساخته شده و در عصر جانشین او شاه سلیمان کامل شده است.
این اثر زرنگار از لحاظ هنر تزئین و نقاشی و مقرنس‌های زیبا و گچبری و طاقهای متناسب ضربی جلوه و شکوهی خاص دارد.
بسیاری از خارجیانی که در روزگار صفویه و بعد از آن دوران به شهر اصفهان آمده‌اند تالار اشرف را بنائی نفیس، شکوهمند و زیبا توصیف کرده‌اند.
برخی از محققین نوشته‌اند در اوائل جنگ جهانی اول (۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ میلادی) تالار اشرف انبار علوفه بوده و بعد از آن یکی از واحدهای نظامی در آن مستقر شده است و در این زمان بوده است که گچبریها و نقوش زیبای کاخ را در زیر اندودی از گچ پنهان کرده‌اند.
در اواخر دوره قاجار، مرمت هائی در آن صورت گرفت و از ویرانی نجات یافت. پس از این تعمیرات بود که به اداره معارف وقت اختصاص یافت. بعد از دوران قاجار تعمیرات بیشتری در عمارت به عمل آمد و نقاشی هائی که از زیر گچ خارج شده بودند به وسیله استادکاران و نقاشان برجسته و هنرمند اصفهان ترمیم شدند.
در حال حاضر عمارت تالار اشرف یکی از بناهای بسیار معروف اصفهان است. این شهرت بیشتر به خاطر نقاشی‌های زرنگار و گچبریهای پرکار آن است.
عمارت باشکوه اشرف، دارای تالاری بزرگ در میانه بنا و اتاق‌های جانبی است. تالار اصلی دارای سقف قوسی بلند (چون سقف آسمان) با تزئینات بسیار نفیس مقرنس کاری و قطاربندی با پوشش زرنگار و گچ‌بری‌های رنگین و لاجوردی زیباست که در هیچ‌کدام از بناهای دوره صفوی همانند ندارد. در نقطه اوج سقف تالار مرکزی، شمسه‌ای گردان یا گردونه مهر با ۲۴ شعاع زرین، چشم را خیره می‌کند که در میانه یک شمسه بزرگ‌تر دوازده‌پر و در دل مقرنس‌های زیبای پرنقش و نگار می‌درخشد و منظومه‌ای از ستاره‌های منقوش بر مقرنس‌ها برگرداگرد این کانون تابنده حلقه زده‌اند.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد ساروتقی

مسجد ساروتقی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، بازارچه حسن‌آباد، کوی امامزاده واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
عمارت صفی‌آباد

عمارت صفی آباد مربوط به دوره صفوی است و در بهشهر، پایگاه نیروی هوائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
امامزاده شاه‌رضا

جعفر بن موسی کاظم (شاهرضا) به اعتقاد اکثریت مردم از فرزندان امام موسی بن جعفر و از برادران امام رضا است. بنا بر آنچه از اسناد در دست است قول صحیح‌تر این است که شاهرضا از فرزندان بلافصل امام موسی کاظم بود و در دامنه کوهی که امروز در جوار حرم است کشته شده است.
مقبره امامزاده شاه رضا مربوط به دوره صفوی است. این اثر در ورودی شهرضا و در کنار کوهی به نام کوه سفیدی واقع شده است و با توجه به فضای سرسبز موجود در این منطقه مسافرانی که از سوی اصفهان به شهرضا وارد می‌شوند این مکان را خواهند دید.
این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه سنگی دکان داوود

مقبره سنگی دکان داوود مربوط به دوره مادها است و در شهرستان سرپل ذهاب، روستای کل داوود واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه شیخ جبرائیل

بقعه شیخ جبرائیل مربوط به سده ۱۰ ه‌.ق است و در شهرستان اردبیل  روستای کلخوران واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه چهل دختران دامغان

آرامگاه چهل دختران یا برج چهل‌دختر دامغان یا مقبره چهل دختران مربوط به سده ۵ ه‌.ق است و در دامغان، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
پیشینه
برج چهل‌دختر دامغان برج آجری با بلندای تقریبی ۱۵ متر و محیط بیرونی ۲۳ متر و قطر درونی ۵/۵ متر است. این برج که تقریبا به سبک برج طغرل ری و میل رادکان بنا شده در سال ۴۴۶ هجری(۱۰۵۴ میلادی) به امر ابوشجاع اصفهانی ساخته شده‌است.
معماری
در بیرون این برج کتیبه‌ای به خط کوفی قرار دارد که خواندن آن بسیار مشکل می‌باشد. فقط «امر ببناء هذا لقبه الامیر الجلیل ابوشجاع» و در آخر کتیبه «ثلثمائه» از آن خوانده می‌شود و معلوم می‌شود که از بناهای قرن چهارم هجری است. به علت استحکام بنا خوب دوام کرده بطوری‌که هیچگونه آثار خرابی در آن مشاهده نمی‌شود. در بالای در کوچک این برج که به جانب جنوب باز می‌شود کتیبه‌ای است از گچ به خط کوفی گویا نام بانی آن را نوشته‌اند.
در وسط برج، قبر ساده‌ای است که از گچ که صاحب آن معلوم نیست و از قرائن چنان بر می‌آید که تا چندی قبل سطح داخلی برج مرتفع‌تر از زمان کنونی بوده‌است زیرا با اندکی دقت، قسمتی را که در زیر خاک بوده و بعدا خاک برداری شده‌است می‌توان تشخیص داد.
قدر مسلم اینکه اسم چهل دختر یا چهل دختران مربوط به دوره‌های قبل از اسلام می‌باشد و بعید به نظر نمی‌رسد که این ساختمان نیز مانند ساختمان چهل دختر سمنان از خشت خام بوده، چون به مرور زمان قسمتی از آن که فرو ریخته، در قرن چهارم یا پنجم به دستور ابوشجاع که هویت او تا اندازه‌ای مجهول است مجددا با در نظر داشتن طرح سابق آن، منتهی با آجر و سقف مخروطی شکل بنا گردیده‌است.
امامزاده جعفر (دامغان)
فهرست آثار ملی ایران
مناره مسجد میدان

مناره مسجد میدان مربوط به سده ۵ ه‌.ق است و در ساوه، میدان انقلاب، مسجد سرخ واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
میل قاسم‌آباد

میل قاسم‌آباد مربوط به سده ۶ ه‌.ق است و در ۱۴ کیلومتری شمال زابل واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گوی برج

گوی برج مربوط به سده ۶ ه‌.ق است و در مراغه، خیابان بهشتی، کوچه سیزیچیها واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره‌های دردشت (سلطان بخت آقا)

مناره‌های دردشت (سلطان بخت آقا) مربوط به سده ۷ و ۸ ه‌.ق است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، بازارچه دردشت، کوی دردشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
عکس
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه باباقاسم

مقبره باباقاسم مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در اصفهان، چهار راه ابن سینا، کوچه بابا قاسم واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه امامیه (بابا قاسم)

مدرسه امامیه (بابا قاسم) مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در اصفهان، خیابان ابن سینا، چهار راه ابن سینا، کوچه بابا قاسم واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه بابا لقمان

مقبره لقمان بابا آرامگاه لقمان سرخسی و مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در سرخس، ۳ کیلومتری شمال شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
موقعیت و ویژگی‌های بنا
آرامگاه لقمان ، بنایی عظیم و آجری در شهرستان سرخس در منتهی‌الیه شمال شرقی ایران است. این بنای آجری در فاصله بسیار کمی از مرز ایران و ترکمنستان قرار دارد.
این بنا پس از هزار سال، هنوز ابهت و صلابت خود را حفظ کرده و در میان تل‌های خاکی بخش‌های مخروبه ملحقات بنا گردن فرازی می‌کند. مقبره این عارف سرخسی در یک کیلومتری شمال شهر سرخس قرار دارد.
شباهت بسیار زیادی بین این بنا و آرامگاه سلطان سنجر سلجوقی وجود دارد.
این بنا آرامگاه منسوب به بابالقمان سرخسی، عارف مشهور سده ۴، شامل گنبدی دو پوشه آجری با ایوانی بلند است همچنین نوار کمربند مانندی قسمت مدور گنبد را از ساقه و دیواره آن که بر روی قاعده چندپهلویی قرار گرفته‌است، جدا می‌کند. در بدنه هر ضلع آن، روزنه‌ای برای روشنایی درون گنبد تعبیه شده‌است؛ و تزئینات گچی، گچ بری و آجرکاری آن ممتاز است. درون طاق‌ها مزین به نقوش هندسی لوزی‌شکل (برجسته و گود) می‌باشد. طول وعرض خارجی بقعه به ابعاد۷۰*۱۷۰و۴۰* ۲۶متر می‌باشد. ساختمان آن از دو بخش مربع شکل متصل به هم تشکیل شده‌است. ایوان ورودی بزرگ و مرتفعی در سمت شمال و آرامگاه که در وسط چهار ضلع داخلی آن طاق نماهایی ساخته شده‌است. بقعه دارای دوطبقه و طبقه دوم آن غرفه‌دار است. طرح چهارضلعی بنا در قسمت بالا به تعدادی تربنه به طرح هشت ضلعی تبدیل شده که حجم چشمگیری را در نمای خارجی آن بوجود آورده‌است؛ و گنبد کم‌خیزی بر روی استوانه بناگردیده‌است. نور داخل بقعه از چهار نورگیر مستطیل شکل در بدنه هشت ضلعی تامین می‌شود و طاق‌نماهای داخلی بنا با آجرکاری ظریف و طرح‌های هندسی لوزی ساخته شده‌است.
این بنای تاریخی تحت شماره ۱۶۵ در شمار آثار تاریخی با ارزش ایران به ثبت رسیده‌است.
لقمان سرخسی
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
برج علی‌آباد

برج علی‌آباد مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در شهرستان بردسکن، روستای کشمر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مشخصات اثر
این بنای باشکوه در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی بردسکن در میان روستای کشمر واقع است و در ۵ کیلومتری شمال جاده بردسکن به مشهد نمایان است. این بنا بر فراز بقایا و آواره‌های قلعه کهن به نام کوشک بنیان شده‌است و قدمت این منطقه به دوره کیانیان و اشکانیان می‌رسد. اعتقاد بر این است که این برج یک مقبره بوده‌است. به همین خاطر به مقبره کشمر نیز معروف شده‌است. این که مقبره چه شخصیتی است به خوبی مشخص نیست. یا به یادبود زرتشت یا طغرل سلجوقی ساخته شده‌است یا یادبود نبوده و مقبره یکی از این افراد بوده‌است. این برج ۱۸ متر ارتفاع دارد و محیط خارجی آن ۴۲ متر و محیط داخلی آن ۲۱ متر می‌باشد. نمای خارجی بنا دارای پوششی مخروطی شکل است و از آجر ساخته شده‌است. این بنا دو پوششه می‌باشد و علاوه بر سقف مخروطی خارجی سقفی گنبدی به شکل عرق چین در داخل دارد و این دو گنبد از بخش میانی به هم متصل و در مرکز این پوشش‌ها دو روزنه تعبیه شده‌است که به منظور روشنایی و تخلیه هوا می‌باشد. پوشش دوم بسیار بلندتر از پوشش اول می‌باشد ارتفاع آن ۵ متر بالاتر است این بنا دوجداره‌است و از جدار داخلی طاق‌هایی به داخل بنا ساخته شده‌است. راهروی پلکانی و مارپیچ بین دو جدار صعود به پوشش اول را مهیا می‌کند و حدود ۵۰ پلکان دارد. بدنه بنا دارای دو قسمت است که قسمت پایین دوازده ضلعی است و پایه بنا را تشکیل می‌دهد قسمت بالای بدنه اصلی، دارای ۴۸ ترک به شکل نیم ستون می‌باشد. همچنین دوازده قاب آجری به شکل‌های لوزی در آن تعبیه شده‌است. بر روی این ترک‌ها و قاب‌ها اشکال هندسی از آجر و کاشی دیده می‌شود که جلوه خاصی به بنا داده‌است. کاشی‌ها نیز به رنگ فیروزه‌ای می‌باشد. در بدنه برج روزنه‌هایی به منظور روشنایی داخل بنا تعبیه شده‌است. بنا از داخل دارای سه طبقه‌است و ارتفاع تیزه اصلی گنبد تا کف ۳۱ متر است. معماری آن به شیوه معماری برج رادکان است و این برج به آتشکده زرتشت نیز معروف است. از برج کشمر کتیبه‌ای در دست نیست اما درب ورودی بنا دارای کتیبه‌ای بوده‌است که فعلا اثری از آن نیست این برج به شیوه معماری اواخر قرن هفتم هجری ساخته شده‌است و به سبک معماری دوره سلجوقیان نزدیک است.
محققین با مطالعاتی که روی آن انجام داده‌اند به این نتیجه رسیده‌اند که لحظه تحویل سال شمسی را از روی این برج در محل یکی از طاقچه‌های آن با استفاده از نور خورشید تعیین می‌کرده‌اند. این برج به هر منظوری ساخته شده بر کنار راه معروفی بوده‌است که مرکز ایران را به نیشابور متصل می‌کرده‌است و مسافران زیادی در گذر از این منطقه از آن دیدن کرده‌اند.
ترمیم
این بنا قبلا بارها ترمیم شده ولی در ترمیم آن مصالح امروزی مثل سیمان استفاده شده‌است. فرح دیبا همسر محمد رضا شاه که به آثار ملی اهمیت زیادی می‌داد در سفری که به این منطقه داشته‌است دیداری نیز از روستای کشمر و این برج به عمل آورده‌است. به دستور وی خانه‌های اطراف این برج را خریداری کرده‌اند و مقرر شده بود که تمامی این خانه‌ها خراب شده و اطراف برج پاکسازی شود ولی از آن پس دیگری اقدامی در این خصوص صورت نگرفته‌است فقط یک محوطه نه چندان مناسب بدان افزوده شده‌است عدم حمایت و توجه به آن، باعث گردیده شد کاشی کاری‌های اطراف آن که تا چند سال پیش سالم بوده امروز از بین برود.
فهرست آثار تاریخی شهرستان بردسکن
سرو کشمر
برج کاشانه بسطام
برج آرامگاه علاءالدین
گنبد قابوس
میل رادکان چناران
گنبد هارون

هارونیه بنایی تاریخی و قدیمی‌ترین بنای به جا مانده از شهر توس است این مکان تاریخی در حدود ۶۰۰ متری از آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی قرار گرفته و منحصرا خانقاه یا مقبره‌ای است که در سده هشتم هجری بر روی بناهای کهن شهر تابران بنیاد گردیده است. در کنار این بنا سنگ سیاهی به عنوان یادبود امام محمد غزالی از عرفای سده پنجم و ششم هجری دیده می‌شود. هارونیه در زمره آثار ثبت‌شده توسط سازمان میراث فرهنگی ایران قرار دارد و به سبک معماری آذری بنا شده است.
گنبد هارون مربوط به سده ۸ ه‌.ق است و در شهرستان مشهد، بخش مرکزی، دهستان طوس واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه ناصرالحق

آرامگاه ناصرالحق برجی آرامگاهی مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در آمل، محله پایین بازار، چاکسر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ملگنوف می‌گوید: گنبد ناصرالحق که یکی از سادات حسنی است در آمل قرار دارد، ناصرالحق، ابومحمد حسن اطروش مشهور به ناصر کبیر از فقه، علماو شعرای توانمند شیعه در قرن سوم ه‌.ق است. شیخ طوسی او را در شمار اصحاب امام هادی آورده‌است. او سومین فرماندار تشیع در جهان و حاکم طبرستان بود و از این رو که بر اثر اصابت شمشیری در نبردگاه کر شده بود به اطروش خوانده می‌شد. وی همچنین جد مادری شریف رضی و سید مرتضی است. این گنبد دارای چند درب ورودی و گنبدی مدور که در سابق دارای سرامیک الوان بود و هنوز تکه‌هایی از ان آثار باقی است. این گنبد در زمانه‌های دور به گونه‌ای دیگر بود و به آن گنبد کبود می‌گفتند و ۹۰۰ صد سال زیارتگاه جهانیان بود و بعدها تخریب گشت و به دست مرعشیان گنبد فعلی ساخته شد. بنای اولیه با توجه به متون تاریخی از میان رفته چنان‌که ابن اسفندیار می‌نویسد مقبره و مدرسه و کتابخانهای که او تاسیس کرد و رقبات و موقوفاتی که برای آنها در نظر گرفته شده بود، تا قرن هفتم هجری در آمل بر جای بود. در مورد این بنا سید ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران می‌نویسد در سال ۸۱۴ هجری سید علی ساری به زیارت مشهد مبارک ناصرالحق رفته و به همره سید قوامالدین مرعشی با برادران خود عمارت دیگر بنیاد کردند؛ بنابراین گنبد ناصرالحق از بناهای قرن نهم ه. ق است.
داخل بنا
در داخل بنا، سقف مدور وجود دارد که در بالای آن سوراخی وجود دارد و به گنبد بنا می‌رسد. مولانا اولیاء الله آملی می‌نوسید مقبره ناصر الحق در قرن نهم هجری قمری توسط سیدعلی ساری ساخته شده است.
زیارتگاه
این مزار محل زیارت شیعیان چهار امامیه سراسر جهان به ویژه شیعیان زیدیه کشورهای یمن و مصر است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه میر حیدر آملی

مقبره سه سید (میر حیدر آملی) مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در آمل، محله پائین بازار، چاکسر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا در محیطی تاریخی و قدیمی با وجود حیاط زیبا و موزه تاریخی بنا شده و یکی از نمادهای معماری آرامگاه‌سازی در ایران است. حکیم عارف صوفی، بهاء الدین سید حیدر بن علی بن حیدر معروف به شیخ حیدر آملی یا میر حیدر آملی (زاده:۷۲۰ هجری آمل، درگذشت: ۷۹۴) عارف و صوفی و مفسر شیعه دوازده امامی قرن هشتم است. وی از نوادگان علویان مازندران است که نسبش به سجاد (امام چهارم شیعیان) می‌رسد.
کتیبه
متن کتیبه صراحت دارد که در این گور عارف دیگری که جد ابوالقاسم پسر ابوالمحاسن رویانی آملی است به خاک سپرده شده‌است نه خود ابوالمحاسن رویانی که به دست اسماعیلیان کشته شد. همچنین عالم دیگر به نام عزالدین آملی نیز در اینجا مدفون است، و از این رو به سید سه تن مشهور است.
متن کتیبه سنگی قبر بدین شرح است:
«بسم الله الرحمن الرحیم. لا اله الا الله. محمد رسول‌الله الملک لیله العزه لله الحمدلله هذه قبر الامام السعید القاضی القضاه تاج الدین فخرالاسلام. ابوالقاسم بن الامام الشهید فخر الاسلام ابوالمحاسن الرویانی آملی قدس الله الروحه»
بانی
اولین بانی این آرامگاه سید بها الدین عزالدین آملی بود که خود از عالمان بود و بعدها چندین بار مرمت شده‌است.
آثار ملی ایران
آرامگاه شمس طبرسی

قبر مشهور به شمس طبرسی* مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در آمل، محله پایین بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گنبد سبز کرمان

گنبد سبز (قبه سبز) مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در کرمان، محله بازار شاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه سلطان محمدطاهر

بقعه سلطان محمدطاهر مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در شهرستان بابل  روستای سلطان محمدطاهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آرامگاه امامزاده محمدرضا

مقبره امامزاده محمدرضا مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ساری، خیابان ملا مجدالدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
لوح بزرگ سنگی سر پل ذهاب ۱

لوح بزرگ سنگی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان سر پل ذهاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
لوح بزرگ سنگی سر پل ذهاب ۲

لوحه بزرگ سنگی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان سر پل ذهاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مناره زین‌الدین

مناره زین الدین متعلق به سده پانزدهم میلادی است و در کاشان، خیابان ملا حبیب‌الله شریف واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد شیخ بسطامی

مسجد شیخ بسطامی در بسطام، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقدسی در قرن چهارم، ضمن اشاره به شهر بسطام به عنوان شهری آباد، از مسجد جامع سخن به میان آورده اما به مزار امامزاده محمد یا مزار بایزید بسطامی اشاره‌ای نکرده است. ناصر خسرو نیز که در ۴۳۵، در سفر از نیشابور به دامغان، از این شهر عبور کرده، گفته است که تربت شیخ بایزید بسطامی را زیارت نموده، اما به مزار امامزاده محمد اشاره نکرده است؛ در حالی که میان مزار بایزید و آرامگاهی که به امامزاده محمد نسبت داده شده، تنها چند متر فاصله است. به گفته اعتمادالسلطنه مزار امامزاده محمد بن جعفر در روستای چهارده کلاته در گرگان است.
برج کاشانه بسطام
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
دو تپه کوچک بدون نام تپه باکون الف

دو تپه کوچک بدون نام تپه باکون الف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان مرودشت، ۲ کیلومتری جنوب تخت جمشید واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل باکون
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
آتشکده نطنز

آتشکده ساسانی مربوط به دوره ساسانیان است و در نطنز، خیابان مالک اشتر، کوی مسجد جامع، محله قصبه واقع شده‌است. آتشکده ساسانی نطنز که یکی از آتشکده‌های چهارطاقی متعلق به دوره ساسانی است، از مهمترین محورهای گردشگری این شهرستان محسوب می‌شود و در راستای مسجد جامع، حسینیه تاریخی، گذر تاریخی و بازار نطنز واقع شده‌است.
ساختار بنا
چهارطاقی در محوطه‌ای در حدود ۱۲۲ متر ایجاد شده‌است و از چهارتاق، چهار جرز آن بر روی دو سکو، که یکی بر فراز دیگری ساخته شده دیده می‌شود که ارتفاع مجموع دو سکو ۱۵/۲ متر و ابعاد حرزها ۶۷/۲ در ۷۸/۲ است و هر کدام پس نشستگی به ابعاد ۶۷ سانتیمتر دارد و بر روی آن در قسمت ساقه گنبد، گوشواره واقع شده‌است.
تنها ستون‌های ۴ گانه و طاق جنوبی و اندکی از لبه گنبد این آتشکده باستانی هنوز پابرجاست و سه طاق دیگر و سقف آتشکده بر اثر عدم رسیدگی سقوط کرده‌است.
سالم‌ترین قسمت بنا ضلع جنوبی آن است که در آنجا دو گوشواره از چهارتاق، و یکی از تاقهای چهارگانه باقی مانده‌است.
مصالح بنا
آتشکده یا چارتاقی نطنز از مصالحی همچون قلوه سنگ رودخانه‌ای و ملات گچ و خاک ساخته شده‌است. برای کلاف کشی تاق‌ها الوار چوبی به کار رفته و از اندود گچ و کاهگل در پوشش بنا استفاده گردیده است و از سنگ‌های رودخانه در اندازه‌های بزرگ و مختلف و گل و گچ ساخته‌شده و بر تخت گاهی به ارتفاع ۲ متر قرارگرفته که اسکلت آن هنوز سالم و مشخص‌کننده قدمت بناست و سطح داخلی بنا دارای پوشش گچی بوده و برخی ستون‌ها نیز دارای پوششی خاص از گچ و گل می‌باشد.
ثبت ملی
این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فهرست آتشکده‌های ایران
غار موسوم به شیخ علی

غار موسوم به شیخ علی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان مرودشت، ۶۰۰ متریتری حاجی‌آباد، شمال غربی استخر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مسجد هفتاد و دو تن

مسجد شاه یا مسجد هفتاد و دو تن مربوط به سده ۹ ه‌.ق است و در مشهد، خیابان خسروی، ابتدای بازار بزرگ واقع شده است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای کنونی ابتدا مقبره‌ای بوده که امیر غیاث الدین بین سال‌های ۸۰۷ تا ۸۱۷ برای خود بنا کرده و در دوره‌های بعد به مسجد تبدیل شده است. این بنا مشتمل بر فضای چهار طاقی گنبد دو پوش، دو مناره سرشکسته و یک ایوان است. در حال حاضر این اثر تاریخی به مسجد هفتاد و دو تن معروف است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
مدرسه حیدریه

مسجد و مدرسه حیدریه مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی است و در قزوین، خیابان طالقانی، خیابان بلاغی، محله بلاغی واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۲۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در دوره کنونی پس از کاوش در ضلع شرقی گنبدخانه آثاری یافت شد که تخمین زده می‌شود هم زمان با دوره آل بویه می‌باشد .
کاربری بنا
این بنا در دوره‌های مختلف تاریخی استفاده‌های متفاوتی داشته‌است. بر اساس گمانه‌ها در دوره‌ای مسجد جامع بخشی از اهل سنت ساکن در شهر قزوین بوده‌است. همچنین با توجه به دیگر آثار یافت شده، کاربری بخشی از بنا به عنوان مدرسه علیمه قطعی است.
در سده اخیر این بنا به عنوان مدرسه‌ای نوین با نام مدرسه رهنما مورد استفاده قرار گرفته‌است. از سال 1383 شمسی کاوش این بنا آغاز شد و کاربری آن به یادمانی تاریخی تغییر پیدا کرده است.
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری