شبکه مستند

شبکه مستند سیمای جمهوری اسلامی ایران ، یکی از شبکه‌های تلویزیونی دولتی کشور ایران است که در سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مدیریت می‌شود.
پیشینه
با استقبال از روند پخش مستندهای حرفه‌ای در شبکه ۴ سیمای جمهوری اسلامی ایران طی کرد، با توجه به ضرورت پاسخگویی به نیازهای گوناگون جامعه مرکز مستندسازی سیما شکل گرفت و به تدریج روند حرفه‌ای‌تر شدن را طی کرد تا شبکه‌ای مختص این ساختار به‌عنوان اولین شبکه تخصصی دیجیتال پایه‌گذاری شود.
با راه اندازی رسمی فرستنده دیجیتال تلویزیونی در تهران، پخش این شبکه به عنوان اولین شبکه دیجیتال صدا و سیمای جمهوری اسلامی، به‌طور آزمایشی در تاریخ ۱۴ مهر ۱۳۸۸ شروع شد و در ۲۶ اسفند ۱۳۸۹ به صورت رسمی افتتاح شد.
گستره پخش
برنامه‌های این شبکه در سراسر کشور از طریق فرستنده‌های دیجیتال زمینی روی کانال ۹ گیرنده‌های دیجیتال قابل دریافت است. همچنین برنامه‌های این شبکه از طریق ماهواره‌های اینتل‌ست ۹۰۲ و عرب‌ست بدر ۵ و در ایران و برخی مناطق آسیا پخش می‌شود.
تماشای زنده این شبکه از طریق پایگاه پخش زنده اینترنتی سازمان صدا و سیما و خود وب‌سایت شبکه میسر است. دریافت این شبکه مانند سایر شبکه‌های تلویزیونی وابسته به صدا و سیما رایگان است. شبکه مستند در زمان شروع به‌کار، پنج ساعت در روز، از ساعت ۱۹ الی ۲۴ برنامه پخش می‌کرد ولی امروز این شبکه به‌صورت ۲۴ ساعته به پخش برنامه می‌پردازد.
پخش اچ‌دی
شبکه مستند از زمان افتتاح آزمایشی، با نسبت تصویری ۴:۳ پخش می‌شد تا این‌که از ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۴ با هدف نزدیک شدن به کیفیت اچ‌دی، نسبت تصویری به ۱۶:۹ تغییر کرد.
از نیمه‌شب ۲۷ اسفند ۱۳۹۴ و در پنجمین سالگرد تاسیس شبکه مستند، در راستای ارتقای کیفیت شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیما، پخش اچ‌دی برنامه‌ها آغاز شد.
اهداف
شبکه مستند سیما، شبکه تخصصی و پایگاه فیلم‌های مستند و مستند سازان کشور است. این شبکه اهداف خود را به عنوان یکی از بخش‌های سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران، برای گسترش فعالیت در زمینه ارائه اطلاعات فیلم‌های مستند و مستندسازان و همچنین پوشش برنامه‌های گردشگری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و قرار گرفتن در جایگاه مرجع در این حوزه‌ها، «فراهم آوردن زمینه، سازماندهی، آموزش و گسترش فرهنگ مستندسازی و حمایت از مستندسازان کشور» معرفی می‌کند.
مستند و گردشگری
این شبکه با توجه اهداف خود و همچنین نگاه ویژه به مقوله گردشگری و مباحث مربوط به آن، وب‌سایت مستند و گردشگری را راه‌اندازی کرده‌است.
برنامه‌ها
دوربین شما : دوربین شما برنامه کوتاهی است که نظر بینندگان را در مورد برنامه‌های شبکه و کم و کیف آن‌ها جویا می‌شود.
فیلم کوتاه : این برنامه به مدت شصت دقیقه به نمایش فیلم کوتاه، انیمیشن و گفتگو با سازندگان این فیلم‌ها و ارائه مباحث تخصصی مرتبط با فیلم کوتاه داستانی و انیمیشن می‌پردازد.
ایران : این مجموعه تلفیقی است از مستندهای کوتاه گزارشی با مضامین فرهنگی، گردشگری که توسط مستند سازان جوان و خلاق در شهرهای مختلف ایران تولید می‌شود.
دریچه : این مجموعه شامل مستندهای روز با موضوع سیاسی است.
خسته نباشید : این برنامه سعی دارد یک روز کاری مشاغل سخت و جذاب را با بیانی متفاوت به تصویر بکشد.
دوربین مستند : این مجموعه در قالب قسمت‌های کوتاه ۵ تا ۷ دقیقه‌ای مسائل اجتماعی، فرهنگی و هنری روز ایران را به تصویر می‌کشد.
گنجینه : در این برنامه مستندهای برگزیده دهه‌های ۴۰، ۵۰ و ۶۰ از مستندسازان برتر ایران پخش می‌شود.
گلستانه : تصاویر آرشیوی دیده نشده از تاریخ معاصر ایران طی سال‌های ۴۷ تا ۸۰ در قالب میان‌برنامه‌های کوتاه ۲ تا ۶ دقیقه‌ای در این مجموعه به تصویر کشیده می‌شود.
سیمرغ : این مستند خاطرات شفاهی حسین فردوست، ارتشبد ارتش شاهنشاهی و رئیس دفتر ویژه اطلاعات در دوران محمدرضا پهلوی است که در اواسط دهه ۶۰ ضبط شده.
نردبان : در این مجموعه مخاطبان می‌توانند همراه با مجری، پله پله مسیر فیلمسازی را طی کنند.
برنامه تلویزیونی انجمن سینمای جوان : این مجموعه برنامه در هر قسمت، به یکی از دفاتر انجمن سینمای جوان در شهرهای مختلف می‌پردازد و یک فیلم از تولیدات شهر مربوطه را پخش می‌کند.
سینماگران جوان : این مجموعه برنامه به پخش مستندهای کوتاه تولیدی انجمن سینماگران جوان می‌پردازد.
تماشا : سری برنامه‌های تماشا به پخش مستندها و تصاویر قدیمی و نوستالژیک تلویزیون ملی ایران که مورد ترمیم و افزایش کیفیت قرار گرفته‌اند، می‌پردازد.
سینما حقیقت : این مجموعه به پخش آثار مستند جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران که هر سال آذر ماه برگزار می‌شود می‌پردازد.
نماگرد : در این برنامه سعی شده تصاویری که روزانه در فضای مجازی پخش می‌شوند و بینندگان بسیاری داشته، بازنمایی شود. یکی از قسمت‌های این برنامه به نقد کارآفرینی غیراصولی اختصاص داده شده بود. در این قسمت از رضا غیابی کارشناس حوزه کارآفرینی برای حضور در برنامه دعوت شد و او به معرفی روش‌های کارآفرینی اصولی پرداخت.
همسفر : این برنامه، مستندی است که در آن به شهرهای مختلف ایران سفر می‌کند.
تاریخ بازی‌های تیم ملی فوتبال : این مستند، بیان‌گر تاریخچه شکل‌گیری تیم ملی فوتبال ایران و حضور این تیم در دوره‌های مختلف مسابقات انتخابی المپیک، جام ملت‌های آسیا و بازی‌های آسیایی می‌باشد. بازیکنان و مربیان پیشکسوت تیم ملی همراه با پخش تصاویر دیده نشده‌ای از مسابقات که از آرشیو شخصی آن‌ها خارج شده به بیان این تاریخچه می‌پردازند.
نشان‌واره‌ها
فهرست شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
فهرست شبکه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان