جابر عناصری

جابر عناصری (۱۰ اردیبهشت ۱۳۲۴ شمسی در اردبیل - ۲۸ فروردین ۱۳۹۵ در تهران) شاهنامه‌پژوه، ایران‌شناس، تعزیه‌شناس ایرانی و دکترای فلسفه از دانشگاه تهران است.
بندانگشتی
پیشینه
جابر عناصری در سال ۱۳۲۴ در محله معمار اردبیل به دنیا آمد. پدرش کربلایی علی عناصری از شبیه‌خوانان بود. جابر عناصری تحصیلات مقدماتی را در شهر اردبیل و تحصیلات متوسطه را در دارالفنون تهران با کسب مقام اول در رشته ادبی در میان تمامی دانش آموزان ایران به انجام رساند و سپس وارد دانشگاه تهران شد و تا سطح دکتری فلسفه و علوم تربیتی در ایران و کسب تخصص در مردم شناسی در انگلستان (دانشگاه لندن) به تحصیل ادامه داد.
فعالیت‌های علمی
عناصری ۴۱ سال در دانشگاه‌های تهران به عنوان استاد به تدریس و تحقیق اشتغال داشت و بیش از چهل کتاب در زمینه فرهنگ ایران به رشته تحریر درآورد. وی صدها دانشجو تربیت کرده‌است و طرف مراکز فرهنگی بخاطر فعالیت‌هایش در عرصه هنر تعزیه و شبیه‌خوانی لوح ویژه «پدر تعزیه» دانشگاهی ایران را دریافت نموده‌است.
برخی از نقطه نظرات جابر عناصری
«هیچ باغبانی در باغ خود خار پرورش نمی‌دهد.»
«مدال خادمی دربار اباعبدالله الحسین (ع) برای استاد از مدالهای رنگین دنیوی با ارزش‌تر است.»
«دانش آموز همانند فرزند برای معلم است. برای اینکه پدر جسم و معلم روح فرزند را پرورش می‌دهد.»
«من شاگرد مکتب سیدالشهدا هستم»
«به هر چه رسیده‌ام از عنایت و توجه حضرت عباس (ع) بوده‌است»
«استاد اخلاق بودن برایم مهمتر از استاد درس بودن در دانشگاه است»
«اولین استاد اخلاق و اسوه‌ام مرحوم پدرم علی عناصری بود»
«بهترین الگو در طول تحصیلات دانشگاهی‌ام استاد گرانقدرم دکتر محمد معین بوده‌است»
«والایی یک ملت به بزرگی قهرمانانش بستگی دارد»
«ملتی نگون‌بخت است که قدر زحمتکشان خود را نشناسد»
«الگوی آزاد زیستن و آزادگی را از آقایم حضرت حسین بن علی (ع) آموخته‌ام»
«در زندگی کاری نکردم که بعدها پشیمان شوم»
«در عمرم پیرو مولایم علی (ع) بودم»
«من که در دانشوری از لطف حیدر لایقم در سپهر نکته سنجی من مه دانشورم»
۷۰ سال فرهنگی زندگی کردم. ۵۰ سال با فرزندان مردم زندگی کردم. ۱۷۰۰ رساله، ۵۶ کتاب چاپ شده و بیش از ۱۰۰۰ مقاله. سعی کردم کارهایم را به درستی انجام بدهم. در بخشی از وصیت‌نامه ۳۱ صفحه‌ای وی آمده‌است: «که مراسمی برگزار نشود. بی‌نام و نشان دفن شوم. هزینه مراسم را به موسسه دارالایتام حضرت علی (ع) تهران پرداخت کنند».
بندانگشتی
سخنرانی‌های جابر عناصری
عناصری از همان دوران تحصیل دانشگاهی در حوزه‌های مختلف مردم‌شناسی، آیین‌شناسی و تعزیه‌شناسی پژوهش‌های مختلفی انجام می‌داد و با توجه به این پژوهش‌ها و تحقیقات در دوران تحصیلات عالی استاد در دانشگاه تهران، اولین سخنرانی عناصری در مورد آیین و ادبیات عامیانه نواحی روستایی ایران مربوط به ۲۲ آبانماه ۱۳۴۷ شمسی است که به دعوت انجمن فرهنگ ایران باستان و با حضور آقایان مهرداد پهلبد، یحیی ذکاء و مسعود رجب نیا برگزار شد. بعد از اتمام تحصیلات دکترا از دانشگاه لندن به سال ۱۳۵۵ شمسی از دیگر سخنرانیهای استاد در مورد مردم‌شناسی و تئاتر می‌توان به سخرانی وی در فروردین ماه ۱۳۵۸ شمسی اشاره کرد. این سخنرانی در تماشاخانه سنگلج با حضور برخی چهره‌های هنری همچون علی نصیریان برگزار شد. این سخنرانی‌ها در سایر مراکز علمی فرهنگی و هنری تا سال‌های واپسین زندگی وی ادامه داشت.
برخی از مهم‌ترین سخنرانی‌های وی:
سخنرانی دهه محرم در میدان نقش جهان (۱۳۷۳)
سخنرانی در تالار وزارت کشور به مناسبت بزرگداشت جهان پهلوان تختی (۱۳۸۱)
سخنرانی‌های متعدد در حوزه‌های هنری مراکز استانها
سخنرانی در مراسم بزرگداشت محتشم کاشانی در شهر کاشان
انجمن هنرهای نمایشی دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر (۱۳۹۱)
بزرگداشت فردوسی در فرهنگسرای رویش (۱۳۹۲)
جشنواره میلاد سرخ اردبیل (۱۳۹۲)
بزرگداشت مقام جابر عناصری
اولین آیین نکوداشت جابر عناصری در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ در خانه موزه استاد معین (تهران، محله چهارصد دستگاه) برگزار شد. این مراسم با عنوان "اردیبهشت یادها" به مناسبت سالگرد تولد عناصری و محمد معین و هفته بزرگداشت معلم با سخنرانی‌هایی از خانواده و شاگردان دو استاد همراه بود. همچنین نمایشگاه عکسی از جابر عناصری در محل خانه موزه انجام پذیرفت.
در مردادماه ۹۶، آزمون عملی رشته هنرهای نمایشی دانشگاه تهران با نام و یاد وی و بیان خاطراتی تنی چند از دانشجویان دیروز او و با حضور داوطلبان این رشته در تالار اجتماعات دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران انجام شد.موضوع سخنرانی استاد در مورد اخلاق در شاهنامه فردوسی
قطعه شعر عارفانه‌ای از جابر عناصری در مدح حسین بن علی
جبرئیلا، جبرئیلا،
رفتن در کربلا کار من است
خوردن جام بلا کار من است
می‌دانی کیستم،
جبرئیلا، من حسینم، من حسینم، من حسین
کربلایی علی عناصری
(۱۲۷۰-۱۳۴۷) شمسی
درگذشت
بندانگشتی
عناصری که به گفته یکی از دوستان نزدیکش، واپسین سال‌های زندگی را با دل‌شکستگی و عزلت گذرانده بود، ساعت ۹ و۳۰ دقیقه صبح روز ۲۸ فروردین ۱۳۹۵ در سن ۷۱ سالگی بعد از کسالت یک ماهه در منزل شخصی در محله یوسف آباد تهران درگذشت و همان روز در قطعه‌ای عمومی در بهشت زهرا (قطعه ۳۰۲ جدید) به خاک سپرده شد. گفته شده‌است که وی وصیت کرده بود که آیین دفنش به سادگی برگزار شده و مراسم ختمی برای او گرفته نشود و هزینه‌های مربوطه به مرکزی خیریه اهداء شود.
آئین خاکسپاری وی نیز تنها با حضور ۹ نفری که در وصیت‌نامه وی نامشان آورده شده، برگزار گردید.