اسدالله بیات زنجانی

تصویر شناسنامه بیات زنجانی
اسدالله بیات زنجانی زاده ۲ دی ۱۳۲۰ مرجع تقلید شیعه و سیاست‌مدار ایرانی است. وی عضو شورای بازنگری قانون اساسی، نماینده و عضو هیئت رئیسه سه دوره اول مجلس شورای اسلامی و نایب رئیس دوره سوم مجلس شورای اسلامی بود. اسدالله بیات سابقه عضویت در شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز، مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم و مجمع نمایندگان ادوار مجلس را داشته‌است.
او از مراجع تقلید شیعه است که دارای دیدگاه‌های سیاسی و فقهی مخالف حکومت ایران است. او در جریان وقایع پس از انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران، مواضع تندی علیه دولت و حاکمیت گرفت و نظریات و تعابیری از ولایت فقیه ارائه نمود که با دیدگاه رسمی حکومت در این خصوص مغایرت داشت.او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ از حامیان جدی میرحسین موسوی و مهدی کروبی و در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ هم از حامیان حسن روحانی بود.
تحصیلات
او در روستایی آق‌بلاغ حومه در دهستان زنجانرودبالا از توابع بخش مرکزی شهرستان زنجان و در ۲۵ کیلومتری شهر زنجان زاده شد است. خانواده او که از راه کشاورزی تامین می‌شد، خانواده متوسطی به شمار می‌رفت. در مکتبخانه روخوانی قرآن، گلستان سعدی، تاریخ معجم و بعضی از دیگر کتب ادبیات فارسی را فراگرفت و در ۱۳ سالگی به شهر زنجان رفت و در حوزه علمیه زنجان برای ۶ سال به تحصیل پرداخت. در ۱۹ سالگی به قم رفت و در حوزه علمیه قم نزد اساتیدی چون علامه طباطبایی، مرتضی حائری یزدی، کاظم شریعتمداری، روح‌الله خمینی، میرزا هاشم آملی، محقق داماد، حسینعلی منتظری، محمد علی اراکی، محمد مفتح، مرتضی مطهری و محمداسماعیل صائنی زنجانی ادامه تحصیل داد.
فعالیت سیاسی
تا پیش از انقلاب ایران (۱۳۵۷)، بارها به دلیل فعالیت سیاسی ممنوع‌المنبر شده و در زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری و زندان قصر محبوس گردید.
پس از انقلاب
پس از پیروزی انقلاب اسلامی به عضویت حزب جمهوری اسلامی درآمد و مدتی نیز به کار قضاوت پرداخت. سپس وارد بدنه قانونگذاری و اجرائی کشور شد و با رای مردم ماه‌نشان، از توابع استان زنجان، به دوره اول مجلس شورای اسلامی راه یافت و در دوره‌های دوم و سوم مجلس شورای اسلامی نیز نماینده مردم زنجان وطارم بود. او از اعضا و موسسین مجمع روحانیون مبارز، مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم و مجمع نمایندگان ادوار مجلس به شمار می‌رود.
با پایان کار مجلس سوم، بیات زنجانی مجددا فعالیت‌های علمی خود در حوزه علمیه را ادامه داد و به تدریس درس خارج فقه و اصول پرداخت. همزمان، با ارائه دو پایان‌نامه در مقام استادیاری دانشگاه نیز به فعالیت علمی پرداخت. با این‌حال در سال ۱۳۸۳ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از انتشار رساله توضیح المسائل بیات زنجانی جلوگیری کرد.
موضع‌گیری‌های سیاسی
بیات زنجانی در حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، نسبت به جنبش سبز موضع حمایت اتخاذ کرد و در این راستا با میرحسین موسوی دیدار داشت. در پی تظاهرات گسترده جنبش در روز عاشورا، برخی از مسئولین نظام جمهوری اسلامی شرکت‌کنندگان در این تظاهرات را آشوبگر و محارب نامیدند. در واکنش به این موضوع بیات زنجانی با انتقاد از «محارب» خواندن معترضان از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی، گفت کسانی محارب هستند که «مردم را به خاک و خون کشیده‌اند.» او در دیدار با شورای مرکزی و شورای عمومی انجمن اسلامی دانشکده حقوق دانشگاه تهران، گفت که نمی‌توان کسانی که «با دست خالی آمده و فقط و فقط به رویه یا رفتاری اعتراض» دارند را محارب نامید.
اسدالله بیات زنجانی
پس از کشته شدن عده‌ای از معترضان، بیات خواستار قصاص عاملان این کشتارها و عذرخواهی مسئولین از مردم شد.
او در واکنش به اعتراضات صورت گرفته به سید حسن خمینی در چهارده خرداد ۸۹، نامه‌ای دلجویانه به وی نوشت. او همچنین حمله کنندگان به مسجد علی‌محمد دستغیب را تلویحا به محاربه با خدا متهم نمود.
دیدگاه‌های فقهی
حکومت
بیات زنجانی به مردمسالاری اعتقاد داشته و معتقد است که دموکراسی واقعی را باید طوری پیاده کرد که افراد منتخب، نماینده حقیقی مردم باشند. او همچنین حکومت خودکامه را سرآغاز شرک به معبود می‌داند.
ولایت فقیه
اودر پرسش یکی از مقلدان خود درباره ولایت فقیه گفته است:
فتوایی تازه در مورد روزه
آیت الله بیات زنجانی در فتوایی تازه، آب نوشیدن را در شرایطی خاص برای روزه داران جایز دانسته و آن را چنین ابراز داشته‌است: «با استناد به موثقه عمار و روایت مفضل ابن عمر از امام صادق (ع) که در باب ۱۶ وسایل الشیعه از ابواب «من یصح منه الصوم» آمده است، کسانی که روزه می‌گیرند ولی تاب و تحمل تشنگی را ندارند، فقط به اندازه‌ای که جلوی تشنگی شان را بگیرد می‌توانند آب بنوشند و در این حالت روزه‌شان باطل نبوده و قضا هم ندارد.»
این فتوا، مخالفت‌های زیادی را از ناحیه برخی مراجع و پاره‌ای از شخصیت‌های علمی حوزه علمیه به دنبال داشت. عمده دلیل این مخالفان، مخالفت این نظریه با اجماع فقهاء چه در زمان گذشته و چه در حال حاضر بود. در این میان، البته برخی پا را فراتر نهاده و آن را قیاس فقهی دانستند که در روایات شیعی، از عمل شیطان شمرده شده است.
جالب است که مخالفان با این نظریه، اکثرا وارد بحث علمی نشده و به بررسی سندی و دلالی دو حدیث مورد استدلال ایشان نپرداختند، بلکه به مخالفت فتوای وی با اجماع فقهاء پیشین بسنده نمودند.
درباره این فتوا آیت‌الله سید رضا برقعی مدرس، استاد سطوح عالی حوزه علمیه، ضمن اینکه اظهار داشته مشابه چنین نظراتی در فقه بسیار است، این حکم در راستای اجرای وظیفه شرعی مکلف اعلام شده است و نباید از چنین احکامی تفسیر غلطی داشت؛ افزود: «به‌طور مثال ما حکمی به نام ذوالعطاش داریم یعنی کسی که بسیار عطشان است. این فرد می‌تواند با رعایت جوانب روزه داری آب به قدر رفع عطش بنوشد و روزه او صحیح هم خواهد بود.» وی گفت: «صدور چنین فتوایی شجاعت و تهور می‌خواهد… دین اسلام دین سخت و جمودی نیست. آیت‌الله زنجانی در صدور چنین حکمی پا را فراتر از حکم منصوص گذاشته و آن هم برای این است که مکلف بتواند وظیفه‌اش را انجام دهد.»
در خصوص DNA
وی انجام آزمایش DNA را برای اثبات رابطه پدر و فرزندی قابل استناد ولی برای اجرای زنای محصنه غیرقابل استناد می‌داند.
واکنش حکومت
سایت این مرجع تقلید شیعه در ۱۰ مهر ۱۳۸۹ فیلتر شد اندکی بعد دفتر او در ۱۲ مهر ۱۳۸۹ با یک اطلاعیه شدیداللحن به انتقاد از این موضوع پرداخت. مدتی بعد از دیدار این مرجع تقلید با مهدی کروبی نیز جلوگیری شد.
آثار
دراسات فی علم الاصول
الفقه الارقی (جمعا در ۸ جلد)
درآمدی بر خودسازی
منابع مالی دولت اسلامی
انسان در قرآن
اصول عقاید توحید
نظام سیاسی اسلام
میزان عدالت
القرآن فی القرآن
شرکت کنندگان در کلاس‌ها
محسن میردامادی، محمدرضا عارف و محمدرضا خاتمی در کلاس‌های شرح منظومه وی که همزمان در دوره اول مجلس شورای اسلامی برگزار می‌شد شرکت داشته‌اند. همچنین سعید حجاریان در کلاس‌های البدایه و النهایه وی و داوود دانش جعفری در جلسات درس اخلاق وی شرکت داشته و غلامرضا کرباسچی کفایه و مکاسب را نزد وی آموخته است.