پسوه

پسوه ، روستایی است از توابع بخش لاجان و در شهرستان پیرانشهر استان آذربایجان غربی ایران.
جمعیت
پسوه (در نقشه پسوا) در استان آذربایجان در دوره خلفای عباسی
این روستا در دهستان لاهیجان شرقی قرار داشته و تا سال ۹۱ بیش از ۳۵۰۰ نفر جمعیت را در خود جای داده است.
خاستگاه پسوه
در این بخش فقط یک نظریه در رابطه با پسوه مطرح می‌شود و این قسمت نیاز به تحقیق بیشتر دارد ممکن است اطلاعات آن صحت نداشته باشد.
کلمه اکدی پارسوا واژه پرسو را بیان می‌کند که به معنی خطه یا مرز و کنار می‌باشد. در متون زمان آشور ناسیراپال دوم محل کشور پارسوا به بخش‌های جنوبی کشور زاموا می‌خورد. این نکته لازم است تصریح شود که بر خلاف عقیده رایج تنها وجه‌مشترک لفظ پارسوا با پارس این است که هر دو اصطلاح به معنی مرز و کنار می‌باشند.
پارسوا جنوبی‌تر از زاب کوچک و در دیاله علیا قرار داشته و از یک سو با نواحی مختلف نامار و توپ‌لیاش در دیاله وسطا و سفلی و از دیگر سو با ماننا و ناحیه‌های مختلف متمایل به ماننا و بالاخره با نواحی مختلفه ماد هم‌مرز بوده؛ و همچنین از کتیبه‌های اورارتویی مشهود است که پارسوا میان ماننا و سرزمین بابلی نامار قرار داشته. از مجموع مراتب فوق چنین نتیجه گرفته می‌شود که پارسوا را باید در حدود سنندج کنونی جستجو کرد.
عده‌ای از محققان محل پارسوا را در نقاط بسیار شمالی‌تر قرار می‌دهند و نزدیکی آن را به نامار در نظر نمی‌گیرند ولی این بدان معنی است که پارسوا از لحاظ حدود ارضی با پادشاهی‌های آراشتوا، آمکا و آتا منطبق بوده. در سالنامه‌های آشور ناسیراپال دوم محل کشور پارسوا به بخش‌های جنوبی زاموا می‌خورد و سه شاهک آتا، آراشتوا و آمکا جزو سرزمین زاموا بودند ولی زبان مردم آن سرزمین کماکان کاسپی بوده‌است.
ارتباط پسوه در ریشه یابی کلمه پارسوا که گویش صده‌های قبل آن را به پرسو تحلیل داده است، در عهد خلفای عباسی به پرسوا تغییر بافته است، در زبان امروزی محتمل است. بقاییای قلعه باستانی قلات شاه در اطراف این روستاه که بر فراز کوهی به همین نام قرار دارد شواهد دیگری بر این ادعا می‌افزاید. نحوه دیوار کشی و موقعیت این قلعه از لحاظ استراتژی با دیگر دژهای نسبت داده شده به مادها همخوانی دارد. حفاریهای غیرقانونی در طی ده اخیر منجر به کشف یک گور مجهول شده است. آثار به جا مانده از این گور، نحوه دفن و معماری فضای قبر به دوره مادها بر می‌گردد.
برخی نام آبادی پسوه را اخذ شده از واژه اکدی پارسوا (نام سرزمینی که در ۸۳۴ ق م اراضی واقع در جنوب و جنوب غربی دریاچه ارومیه را شامل می‌شد) به معنای «خطه» و «مرز و کنار» می‌دانند. به نظر می‌رسد شهر بسوی  که یاقوت حموی در قرن هفتم آن را شهری از آذربایجان کنار خان خاصبک آورده و حمدالله مستوفی در قرن هشتم آن را یکی از چهار شهر تومان مراغه ذکر کرده است  همان پسوه امروزی باشد.
قلعه پسوه
در فرهنگ دهخدا آمده است که قلعه پسوه . ق  ع  پ س  و (اخ) دهی است از دهستان لاهیجان بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در ۳۸۵۰۰گزی باختر مهاباد و ۱۳۵۰۰گزی خاور شوسه خانی به نقده. موقع جغرافیایی آن کوهستانی و هوای آن معتدل مالاریایی و دارای ۷۸۲ تن سکنه است. آب آن از رودخانه آواجیر و محصول آن غلات، توتون، حبوب و شغل اهالی زراعت و گله داری و صنایع دستی زنان جاجیم بافی است. راه ارابه رو دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۴).
مردمان کنونی
به نقل از ازمقاله"ایل مامش ونشیمنگاه آن "، درجلگه لاجان مامش بیش از ۱۲۰ روستاقرارگرفته‌اند که عشیره مامش در آنهازندگی می‌کنند.
یاقوت حموی درمورد پسوه می‌گوید "شهری است واقع دراوایل آذربایجان ومیان روستای خان خاصبیگ ومراغه وبیشترمردم آن نیز "حرامی"یعنی راهزن هستند.
درموردادعای یاقوت که چگونه امکان دارد جمعیت شهری اکثرا راهزن باشند، تحقیقاتی انجام شده است وبامراجعه به منابع معتبری ازجمله کتاب "مراصدالاطلاع" نوشته عبدالمومن بن عبدالحق البغدادی، متوفی ۷۳۹ه ق این نتیجه برداشت شده است که از آنجاکه اهل پسوه "خرم دینی"وطرفدار"بابک خرمدین بوده‌اند یاقوت بعنوان یک جغرافیدان ومورخ عرب، مزدور و جیره خوار عباسیان بوده،طرفداران بابک را راهزن نامیده است.
مردم شناسی
«غلامعلی شاملو» در ماموریتی که از اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه هنرهای زیبای کشور در تابستان سال ۱۳۴۱ خورشیدی به او عطا شده است، گذری بر مردم شناسی روستای پسوه داشته است:
او این چنین شروع می‌کند:
«ایل مامش در سرزمین کوهستانی و خوش آب و هوای میان مهاباد و نقده زندگی می‌کنند. این ایل در سرزمینی که از شمال به «سندوس» Sndous و از جنوب به «خانی» و از مشرق به مهاباد و آبادیهای پیرامون سقز و از مغرب به «اشنویه» پیوسته است می‌نشینند و در یکصد و سی ده زندگی می‌کنند. یک از این روستاها پسوه است.»
وی همچنین اشاره می‌کند که «رئیس کنونی ایل مامش، علی آقا امیر عشایر است و در ده بزرگ «پسوه» می‌نشیند. «پسوه» میان مهاباد و جلدیان قرار گرفته و بسیار خوش آب و هوا است. در چند کیلو متری جنوب «پسوه» یک مرکز بزرگ آموزشی نظامی بنام «پسوه» تاسیس شده است.»
وی درباره جمعیت پسوه می‌نویسد که «در سال ۱۳۴۱ آبادی «پسوه» از نود و هفت(۹۷) خانوار تشکیل شده و قریب ششصد و هفتاد و هفت(۶۷۷) تن جمعیت دارد».