ولسوالی سوزمه قلعه

ولسوالی سوزمه قلعه یکی از ولسوالی‌های ولایت سرپل، افغانستان است. این ولسوالی در شرق ولایت سرپل قرار دارد. ولسوالی سوزمه قلعه از غرب با ولسوالی سرپل و از شرق با ولایت بلخ هم‌مرز است.
موقعیت جغرافیایی
این شهر از شمال به ارتفاعات شرم، از جنوب به ولسوالی سانچارک، از شرق به ولایت بلخ و از غرب به ولسوالی سرپل منتهی می‌شود.
سوزمه قلعه زمستانهای بسیار سرد و تابستانهای گرم که بویژه منطقه زیر چغت (چغت رشته کوه سنگی در سوزمه قلعه) بعلت انعکاس آفتاب و از بین رفتن درختان در زمان جنگ و مهاجرت مردم آن منطقه هوا به شدت گرم می‌باشد. در سوزمه قلعه دو رودخانه وجود دارد. رود شورابه که در فصل بهار دارای آب می‌باشد. رود شیرین که کم و بیش در تمام فصول سال آب در آن جاری می‌باشد.
در سوزمه قلعه اذبکیه و خیل ملاکهندل، درخت‌های میوه باغات انگور وجود دارد.
اما در سوزمه قلعه زیر چغت، درخت‌ها بعلت مهاجرت مردم آن ناحیه قطع و به غارت برده شده
همچنین در گذشته منطقه تفریحی بسیار بزرگ و منحصر به فردی با نام چهارباغ در این منطقه وجود داشت. این منطقه با طراحی خاص و با داشتن درختان بسیار کهن و همچنین گل و میوه، تفرجگاه دولتمردان سابق و محلی برای برپایی جشن‌های محلی، اعیاد و غیره بود. این محل در مدت زمان جنگ به تدریج توسط نیروهای غفار پهلوان و مردم محلی ریشه کن و سوزانده شد.
مردم
در سوزمه قلعه اقوام مختلفی با فرهنگ‌ها و مذاهب متنوعی ساکن هستند.
بر اساس آمار تقریبی سال ۱۳۵۴، ۶۳٪ جمعیت سوزمه قلعه قوم بلوچ می‌باشند که اکثریت آنها به زبان دری تکلم می‌کنند. مذهب آنها شیعه ۱۲ امامی می‌باشد. البته قسمتی از جمعیت این قوم در سوزمه قلعه اهل سنت می‌باشند. همچنین ۱۳٪ جمعیت سوزمه قلعه قوم هزاره هستند که به زبان دری تکلم می‌نماید و داری مذهب شیعه ۱۲ امامی می‌باشد. ۱۲٪ جمعیت سوزمه قلعه از قوم ازبک هستند. آن‌ها اهل سنت می‌باشد و به زبان ازبکی (ترکی) تکلم دارند. ۱۲٪ جمعیت سوزمه قلعه را دیگر اقوام از جمله ایشان، سادات، مغول ، عربو (پشتون) تشکیل می‌دهند که معمولا به زبان دری تکلم می‌کنند.
اقتصاد
مردم این منطقه اکثرا به کار کشاورزی و دامداری مشغول می‌باشد. ولی در این ولسوالی مردم به کارهای تجاری هم مشغول هستند. بازار سوزمه قلعه از رونقی خوبی بر خوردار می‌باشد .
معادن نفت و گاز در جای جای این ولسوالی در زمان اکتشافات شوروی سابق به دست آمد ولی متاسفانه هنوز هم بکر و دست نخورده باقی مانده‌است.
محصولات زراعی و کشاورزی سوزمه قلعه از جمله مرکبات و آنگور و هندوانه و خربوزه از مهم‌ترین محصولات این ولسوالی می‌باشد .
دامداری شغل بخش عمده بلوچ‌های ساکن در این ولسوالی می‌باشد
گندم و جو از دیگر محصولات این ولسوالی می‌باشد .
معارف
در این ولسوالی درصد سواد مردم بسیار پایین می‌باشد. مکاتب دولتی ابتدایی در بعضی قریه جات وجود دارد ولی در مرکز ولسوالی فقط یک لیسه وجود دارد. با این حال بیشتر از ۷۰ درصد از کسانی که از سوزمه قلعه به کشور ایران مهاجر شدند با سواد هستند. در زمینه مسائل آموزشی کمبودهای بسیار شدیدی در این منطقه وجود دارد.
۱۹ مکتب ابتدایی (Primary School) و ۸ مکتب متوسطه (Secondary School) در این ولسوالی قرار دارد و به کار آموزش اطفال می‌پردازد.
در دهه‌های قبل از ۱۳۴۰ ساکنین سوزمه قلعه با روش‌های سنتی معمولا در مساجد به یادگیری دروس دینی مشغول بودند.
همچنین حوزه علمیه سوزمه قلعه توسط استاد شهید حجت‌الاسلام محمد اسحاق (آخوند) تاسیس شد.
در دهه ۱۳۴۰ از طرف دولت وقت اولین مکتب ابتدایی در سوزمه قلعه تاسیس شد، با گسترش آن در دهه ۱۳۵۰ صدها نوجوان و جوان جذب این مکتب شدند. همچنین دوره تحصیلی از سه سال به هشت سال ارتقا یافت. در سال ۱۳۵۷، پس از کودتای مارکسیست‌ها در افغانستان به تدریج تمام مراکز علمی در این منطقه تعطیل شدند. البته مجاهدین در سوزمه قلعه در حین مبارزات خود علیه نیروهای کمونی فعالیتهای آموزشی و تربیتی منظمی را به صورت سیار دایر نمودند.
منابع تاریخی
به همت روحانیت منطقه و خانواده‌ها و همرزمان شهدا دو جلد کتاب با نام‌های"سوزمه قلعه در مسیر جهاد و هجرت" و "سوزمه قلعه در مسیر شهادت" به چاپ رسیده است که حاوی گزارشات تاریخی دوران جهاد و زندگی‌نامه‌های شهدای این منطقه می‌باشد .
در ادامه چند نمونه درباره پیشینه تاریخی منطقه آمده است:
سوزمه قلعه در منطقه تاریخی بلخ قرار گرفته‌است که برای آن فضائل بی‌شماری نقل کرده‌اند. از آن جمله ابوذر غفاری از رسول خدا نقل می‌کند که دو شهر را جبرئیل بر پر مبارک خویش حمل می‌کند تا آنها را به بیت المقدس برساند. از آن دو شهر یکی در مشرق و دیگری در مغرب است. اما آنکه در مغرب است شهر طرابلس و آنکه در مشرق است شهر بلخ است.
مردی به خدمت حضرت علی رسید. حضرت پرسید از کجا می‌آیی؟ گفت: از خراسان. گفت از کدام شهر؟ گفت: از شهر بلخ. حضرت امیرالمومنین فرمود: خوش و خرم باد آب و گیاه آن شهر که به علم و علما چنان آکنده است که انار به دانه‌های آن.
صاحب فضائل بلخ می‌نویسد: سید عالم می‌فرماید که ابراهیم خلیل- صلوات الله علیه- با فرشته‌ای که با او بود و آن فرشته موکل زمین بود صلصائیل یا به بعضی روایات صرصربائیل نام داشت بر شهر بلخ می‌گذشت، به موضعی رسید که آن را (اسپریس) می‌خوانند و میدان آن شهر است. گفت: این چه جایی است؟ فرشته گفت: یا خلیل‌الله! فرود آی که این بقعه‌ای مبارک است و در وی پیغامبری مدفون است. ابراهیم از بر آن فرشته فرود آمد در وقت نماز بامداد، و دو رکعت نماز بگذارد. چون سلام نماز گفت، به سوی بلخ التفات نمود به دعا مشغول شد و چنین گفت: بار خدایا! جوی‌های این شهر را پر آب دار! و بر فقها و علمای این شهر برکت کن! روا بود که امیرالمومنین علی از این معنی گفته باشد که علم و علمای بلخ هر آینه به این درجه برسد و چنان بود که امیرالمومنین بیان کرد.
واعظ بلخی می‌نویسد: به اسانید منقول است از عبدالله عمر که مهتر عالم فرمود که: در زمین خراسان در شهر بلخ تلی است که آن را تل وشتاسب خوانند و بر آن روضه پیغامبری است که در روز محشر از این امت با وی هفتاد هزار شهید جمع شوند. و همچنین مسند است از انس بن مالک از حضرت رسالت (ص) که در خراسان شهری است که نام وی بلخ است و این شهر چهار دروازه دارد و بر حوالی این شهر انهار روان است و درختان بی‌شمار و بر هر دروازه آن هفتاد هزار فرشته است که این شهر را محافظت می‌کنند تا روز قیامت. و از رسول (ص) مروی است که بر تل گشتاسپ ایوب صابر آسوده است و به هر دروازه هفتاد هزار فرشته است که استغفار و تکبیر و تحمید و تهلیل می‌گویند و ثواب آن را به اهل بلخ می‌بخشند.
ریاضی هروی می‌گوید: در ام‌البلاد بلخ ۱۰۹۹ نفر از انبیاء و اولیاء از آن جمله حضرت شیث و حضرت ایوب مدفون هستند. دیگر بارگاه منسوب به حضرت علی (ع) معروف به سخی شاه ولایت است. هفته‌ای نیست که اعجاز از آن ظهور نکند.
امیر ولی بلخی در کتاب بحرالاسرار می‌نویسد: حضرت ایوب صابر از اهل بلخ و در میدان گشتاسپ دفن است حضرت هابیل و حضرت داود نیز در میدان بلخ دفن هستند. حضرت صالح در روستای کلته بر در مسجدی دفن شده و در جلوی آن مناری است. مزار عکاشه بن محصن الاسدی، صحابی رسول خدا (ص) در بیرون شهر بلخ قرار دارد.(سفر نامه ابن بطوطه، ص ۳۸۸)
روستاهای ولسوالی سوزمه قلعه
۱: زیر چغت که در مرکز این ولسوالی قرار دارد و شامل قریه‌های زیادی از جمله قریه حاجی غلام رسول خان بلوچ ، قریه فقیر حبیب، قریه حاج مولا داد، قریه ملا سلطان، قریه سرور خان، قریه عاشور محمد، و قریه حاج محمدحسین.
۲: قشلاق ازبکیه
۳: قشلاق سرتپه
۴: قشلاق کهنه
۵: خوب آباد
6. فیض آباد
7. خراسان
8. تنزیل
9. کته قلعه
10 سزی کلان
11. دو آبه
12 . هزاره قشلاق
13. و …..