فیوز

نمادهای الکترونیک فیوز. آی‌ئی‌سی (بالایی) و IEEE/انسی برای آمریکا و کانادا (دو نماد پایینی)
در الکترونیک و مهندسی برق، فیوز وسیله‌ای است که مدارهای الکتریکی را در برابر جریان غیرمجاز الکتریکی محافظت می‌کند. اگر جریانی بیش از جریان نامی از فیوز بگذرد فیوز می‌سوزد و بدین ترتیب جریان الکتریکی، قطع خواهد شد. به عبارت ساده، فیوز وسیله‌ای حفاظتی است که در تجهیزات و مدارات الکتریکی به کار می‌رود تا در مواقعی که جریانی بیشتر از حد مجاز از وسیله عبور می‌کند، با سوختن فیوز مدار قطع شود تا تجهیزات دیگر آسیبی نبینند. این وسیله اولین بار توسط توماس ادیسون در سال ۱۸۹۰ میلادی ثبت اختراع شده‌است.
نحوه عملکرد
عنصر اصلی ساخت فیوز، نواری فلزی است که در یک محفظه غیر رسانا قرار دارد. با عبور بیش از حد مجاز جریان، نوار فلزی ذوب شده و مدار الکتریکی قطع می‌شود.
انواع فیوز
فیوز صنعتی ۲۰۰ آمپر با ظرفیت قطع ۸۰ کیلوآمپر.
انواع فیوزها از نظر سرعت عملکرد
نشانه‌های انطباق که ممکن است روی فیوز دیده شود.
فیوزها از نظر سرعت عملکرد به دو دسته کندکار و تندکار تقسیم می‌شوند.
فیوزهای کندکار: این نوع فیوزها در برابر عبور جریان بیش از حد واکنش ملایم‌تری از خود نشان می‌دهند و برق را دیرتر قطع می‌کنند. با این‌همه واکنش این فیوزها در برابر جریان اتصال کوتاه تقریبا لحظه‌ای است.
فیوزهای تندکار: این فیوزها زمان قطع کمتری نسبت به فیوزهای کندکار داشته و به همین دلیل در مصارف روشنایی استفاده می‌شوند.
انواع فیوزها از نظر ساختار
۱. فیوز ذوب شو (ساده)
۲. فیوز گروهی
۳. فیوز پیچی یا فشنگی
۴. فیوزهای تیغه‌ای
۵. فیوزهای مخصوص سیم
فیوزهای مینیاتوری
اندازه فیوز معمولی لپ‌تاپ در مقایسه با دست انسان
فیوزهای مینیاتوری نوعی از فیوزها هستند که می‌توانند مدارات را در برابر جریان اتصال کوتاه و جریان اضافه‌بار محافظت نمایند. یک فیوز از این نوع از دو مکانیزم برای عملکرد خود استفاده می‌کند، تشخیص جریان اتصال کوتاه بوسیله یک سیم‌پیچ (شماره ۷) دارای تعداد دور کم و قطر زیاد می‌باشد. تشخیص جریان اضافه به عهده یک فلز (بیمتال) می‌باشد که بوسیله عبور جریان مدت دار بیش از جریان نامی گرم شده و بر اثر خم شدن باعث عمل کنتاکت فیوز شده و مدار را قطع می‌کند.
فیوزهای مینیاتوری بر حسب نوع کاربرد به دو گروه تند کار و کند کار تبدیل می‌شوند. از فیوز تند کار جهت مدارهای روشنایی (غیر موتوی) و از فیوز کند کار جهت مدارات موتوری استفاده می‌شود.
فیوز ترانسفورماتور که اغلب کت اوت(CUT OUT FUSE) نامیده می‌شود یک المنت است و چون با برداشتن تیغه فولادی یا نگهدارنده فیوز مدار مانند قطع یک کلید، باز می‌شود به آن کت اوت می‌گویند. فیوز کت اوت جهت حفاظت ترانسفورماتور در مقابل جریانهای زیاد احتمالی ناشی از اتصال کوتاه یا اضافه بار در شبکه فشار ضعیف و سیم پیچی‌های داخل ترانسفورماتور به کار می‌رود.
قسمت‌های یک کت اوت:
کت اوت شامل دو قسمت است یکی محفظه مسدود که اتصالات خط به آن می‌بندد و طوری ساخته شده که به کراس آرم بسته می‌شود و دیگری نگهدارنده فیوز که متحرک است و به آسانی المنت داخل آن قابل تعویض است.
انواع کت اوت:
کت اوت‌های توزیع معمولا سه نوع هستند: کت اوت مسدود – کت اوت باز – کت اوت با المنت بدون محافظ یا (روباز). کت اوت‌هایی که معمولا در برق ایران مصرف می‌شود از نوع باز هستند.
فیوزهای بوکسی
این فیوزها دارای فشنگی هستند که می‌تواند از نوع تندکار یا کندکار باشد. نوع تندکار معمولا برای مدارهای شدت روشنایی و نوع کندکار معمولا برای الکتروموتورها به کار می‌رود که در اصطلاح به آن فشنگ موتوری می‌گویند. داخل فشنگ‌ها یک سیم حرارتی ذوب شونده وجود دارد که اطراف آن با خاک نرم کوارتز و ماسه پر می‌شود تا حرارت و جرقه حاصل از سوختن سیم حرارتی را به خود جذب کند. فشنگ‌ها دارای یک پولک رنگی در انتهای خود هستند که پشت شیشه کلاهک فیوز قرار می‌گیرد. این پولک با یک سیم نازک به سر فشنگ وصل شده که آمپر نامی آن را مشخص می‌کند، و پس از سوختن فیوز این پولک نیز به داخل آن می‌افتد.
+تعیین جریان نامی فیوز از روی رنگ پولک آن
رنگ پولک
جریان نامی فیوز به آمپر
صورتی
۲
قهوه‌ای
۴
سبز
۶
قرمز روشن
۱۰
خاکستری
۱۶
آبی
۲۰
زرد روشن
۲۵
سیاه
۳۵
سفید
۵۰
مسی روشن
۶۳
نقره‌ای
۸۰
قرمز تیره
۱۰۰
زرد تیره
۱۲۵
مسی
۱۶۰
آبی
۲۰۰