تفسیر البرهان

تصویر جلد کتاب البرهان فی تفسیر القرآن - چاپ بیروت
البرهان فی تفسیر القرآن تفسیری از قرآن نوشته سید هاشم بحرانی از علمای شیعی بحرین.
نسخه‌ها و چاپ‌های تفسیر البرهان
چاپ سنگی و حروفی
این کتاب غیر از چاپهای سنگی قدیم، در شکل جدید چند بار طبع گردیده‌است. از جمله چاپ حروفی در ۵ جلد (یک جلد مقدمه و ۴ جلد تفسیر) توسط موسسه اسماعیلیان قم؛ موسسه الوفا بیروت در ۴ جلد؛ کتابفروشی اسلامیه تهران در ۵ جلد؛ موسسه الرساله بیروت در سال ۱۴۰۳ ه‌.ق
چاپ جدیدی در پنج جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر موسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحثهای اسلامی این موسسه و مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی، صورت گرفته‌است.
محمد مهدی آصفی در مقدمه خود به این مباحث اشاره دارد:
سه دیدگاه در تفسیر
نیاز به تفسیر برای فهم قرآن
حجیت ظواهر قرآن
سه عامل مهم از عوامل ایجاد کننده ضرورت تفسیر
تاریخ تفسیر (در مراحل سه‌گانه) و بایسته‌های مرحله سوم
خطوط و اصول کلی تفسیر اهل بیت
تنزیه خداوند از تجسیم
تنزیه انبیاء از گناه
محال بودن رویت خداوند
نظر اهل بیت در هدایت و ضلالت
نظر اهل بیت در جبر و تفویض
تفسیر قرآن به قرآن
روشهای تفسیری
تفسیر به رای
تفسیر به ماثور
تفسیر البرهان
مصادر روایی تفسیر البرهان
نقد و نظر
جعل در روایات اهل بیت
نسخه‌های خطی
نسخه‌ای در کتابخانه وزیری یزد به شماره(۵۹۹۸)
نسخه‌ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره(۸۴۴)
نسخه‌ای در دارالکتب قاهره شماره(۱۹۱۰۹ ب)
نسخه‌ای در کتابخانه فیضیه قم (۳۹- ۴۰- ۱۶ تفسیر)
نسخه‌ای در کتابخانه عمومی آیت‌الله حکیم، عراق شماره(۶۹۰)
نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره(۴۵۷)
نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران شماره ۲۰ ب و ۲۵ ب
نسخه‌ای در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد شماره ۸۳–۹۱
نسخه کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری تهران(۲۰۵۷).
منابع تفسیر
مراجع مولف در این تفسیر عبارتنداز:
تفسیر ابوالحسن علی بن ابراهیم.
تفسیر شیخ ابوالنضر محمد بن مسعود عیاشی.
بصائرالدرجات؛ ابی جعفر محمد بن حسن صفار.
برگزیده بصائر الدرجات؛ شیخ سعد بن عبدالله قمی.
الکافی؛ ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به ثقهالاسلام.
قرب الاسناد؛ ابی عباس عبدالله بن جعفر حمیری.
غیبت؛ ابی عبدالله محمد بن ابراهیم مشهور به ابن زینب.
الارشاد؛ شیخ مفید.
الامالی؛ شیخ مفید.
الاختصاص؛ شیخ مفید.
کتاب الزهد؛ حسین بن سعید اهوازی.
التمحیص؛ حسین بن سعید اهوازی.
کتاب سلیم بن قیس هلالی؛ این اثر بعدها بنام اسرار آل محمد (ص) شناخته شده.
کتاب ابوالحسن محمد بن احمد بن علی بن حسین بن شاذان؛ وی فقیهی دانشمند بوده.
کتاب پرسش‌های علی بن جعفر از برادر بزرگوارش امام ابوالحسن موسی بن جعفر (ع)؛ وی از فرزندان ممتاز امام ششم بوده‌است.
من لا یحضره الفقیه؛ ابوجعفر محمد بن علی بن حسین قمی ابن بابویه معروف به شیخ صدوق و نیز رئیس‌المحدثین. این محدث در میان دانشمندان شیعی جایگاهی والا دارد. کتاب حاضر یکی از کتابهای چهارگانه مورد وثوق و معتبر شیعه قلمداد می‌شود.
کمال الدین و تمام النعمه فی الغیبه؛ شیخ صدوق.
معانی الاخبار؛ شیخ صدوق.
علل الشرائع؛ شیخ صدوق.
بشارات الشیعه؛ شیخ صدوق.
صفات الشیعه؛ شیخ صدوق.
التوحید؛ شیخ صدوق.
عیون اخبار الرضا؛ شیخ صدوق.
الخصال؛ شیخ صدوق.
ثواب الاعمال و عقاب الاعمال؛ شیخ صدوق.
التهذیب؛ ابی جعفر محمد بن حسن طوسی که او را بزرگ شیعه برشمرده، شیخ الطائفه می‌خوانند. این کتاب او یکی از کتابهای چهارگانه مورد وثوق و معتبر شیعه قلمداد می‌شود.
الاستبصار؛ شیخ طوسی.
الامالی؛ شیخ طوسی.
الخصائص خصائص الائمه؛ محمد بن حسین موسوی مشهور به سید رضی که گردآوری نهج البلاغه نیز از آثار اوست.
المناقب الفاخره فی العتره الطاهره؛ سید رضی.
المحاسن؛ ابی جعفر احمد بن محمد بن خالد برقی. وی دانشمندی مورد وثوق بوده‌است.
تفسیر مجمع البیان، ابوعلی فضل بن حسن طبرسی.
تفسیر جوامع الجامع؛ طبرسی.
کشف نهج البیان؛ شیخ محمد بن حسن شیبانی. این کتاب در زمینه تفسیر است.
صحیفه الرضا؛ که مجموعه‌ای از روایات آن حضرت است.
مصباح الشریعه؛ روایات این کتاب را به حضرت امام جعفر صادق (ع) منسوب می‌کنند.
منهاج الحق و الیقین؛ ولی بن نعمه الله حسینی رضوی حائری. وی عالمی فاضل بوده‌است.
تفسیر نهج البیان؛ این کتاب در الذریعه، همان کتاب کشف نهج البیان قلمداد گردیده که پیش‌تر برشمرده شد.
جامع الاخبار؛ سهم این کتاب در البرهان اندک بوده‌است.
تاویل الآیات الباهره فی العتره الطاهره، شیخ شرف الدین نجفی. او دانشمندی پرمایه بوده‌است.
ما انزل من القرآن فی اهل البیت؛ شیخ محمد بن عباس بن مروان بن ماهیار مشهور به ابن جحام، ابوعبدالله بزاز. نجاشی و علامه حلی در کتاب‌های رجال شان پس از تاکید بر وثاقت و درستی گردآورنده آن، این کتاب را در موضوع خود بی‌مانند و در اصل دارای هزار صفحه برشمرده‌اند. نگارنده البرهان خود این کتاب را ندیده بلکه مطالبش را بواسطه نقل شیخ شرف الدین نجفی از آن آورده و گفتنی است، آن نسخه نیز تنها بخشی از سوره اسرا را تا پایان قرآن دربرداشته‌است.
تحفه الاخوان.
الطرائف؛ ابوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن احمد مشهور به سید ابن طاوس که عالمی پرهیزگار و بسیار موثق است.
تحفه الابرار؛ سید حسین بن مساعد حسینی نجفی. سخنانی که از اهل سنت در البرهان نقل شده، بواسطه نقل این کتاب و نیز کتاب الطرائف بوده‌است.
ربیع الابرار؛ محمود زمخشری مشهور به جارالله.
الکشاف فی تفسیر القرآن؛ محمود زمخشری.
موفق بن احمد؛ وی و زمخشری، هر دو از دانشمندان برجسته اهل سنت هستند.
المناقب؛ محمد بن علی بن شهر آشوب، یکی از دانشمندان بزرگ شیعی که وی را با نام ابن شهر آشوب می‌شناسند.
مجموعه ورام؛ شیخ ابی الحسین ورام. او عالمی فاضل بوده‌است.
الاحتجاج؛ شیخ احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی از دانشمندان بنام شیعه.
کامل الزیارات؛ شیخ ابی القاسم جعفر بن محمد بن قولویه. ابن قولویه از موثق‌ترین عالمان شیعی شمرده می‌شود.
مشارق انوار الیقین؛ شیخ رجب برسی.
و همچنین منابع دیگری که در جای جای البرهان بمناسبت نامشان آمده.