محمد شمس لنگرودی

محمد شمس لنگرودی شاعر، پژوهشگر، بازیگر و مورخ ادبی معاصر ایرانی است.
وی دیپلم ریاضی و لیسانس اقتصاد و بازرگانی دارد و مدرس دانشگاه بوده و تاریخ هنر درس می‌دهد.
زندگی‌نامه
اوان زندگی
شمس لنگرودی در سال ۱۳۲۹ در محله آسید عبدالله لنگرود متولد شد. پدرش جعفر شمس لنگرودی به مدت ۲۵ سال امام جمعه شهر لنگرود بود. وی در دبستان کورش و دبیرستان‌های امیرکبیر، ملی محمدیه و خیام شهر لنگرود تحصیل کرد و در سال ۱۳۴۸ دیپلم ریاضی گرفت. علاقه پدر به شعر و کتابخوان بودن مادر سبب شد که به شعر و ادبیات علاقه‌مند شود و در سال ۱۳۴۶ اولین شعرش که تقلیدی از اشعار نادر نادرپور بود در هفته‌نامه امید ایران چاپ شد.
تحصیل در رشت
در مهر ماه سال ۱۳۴۹ تحصیل در رشته اقتصاد را در مدرسه عالی بازرگانی رشت آغاز می‌کند. شمس جوان که در لنگرود مجبور به حفظ شان روحانی پدر بود، با حضور در فضای متساهل و فرهنگی رشت، جهان دیگری را تجربه می‌کند. در همین ایام در حالی که سخت تحت تاثیر زندگی و شعر بودلر بود در دبیرستانهای رشت نیز تدریس می‌کرد تا در بهمن ماه سال ۱۳۵۳ توانست با درجه کارشناسی اقتصاد از مدرسه عالی بازرگانی رشت فارغ‌التحصیل شود.
انتشار اولین کتاب
در سال ۱۳۵۴ به تهران رفت و در دبیرستان دخترانه خوارزمی مشغول به تدریس ادبیات فارسی شد ولی پس از چند ماه به دلایل سیاسی از کار اخراج شدو به رشت بازگشت. نخستین دفتر شعرش رفتار تشنگی را با هزینه شخصی در سال ۱۳۵۵ منتشر کرد. خود او معتقد است که انتشار این کتاب در واقع خداحافظی با دوره خاص فکری و زیبایی شناسی و آغازی دیگر در نوع تفکر ادبی او بوده‌است. در سال ۱۳۵۸ با فرزانه داوری ازدواج می‌کند و در همان سال از محل کارش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهران که دوسال در آنجا مشغول به کار بود، اخراج می‌شود.
شمس لنگرودی در جوانی
زندان
در شهریور ۱۳۶۱ و به دنبال زندانی شدن برادر، دستگیرشده و در اوین زندانی می‌شود، سرانجام با تلاش‌های پدر و وساطت و پیگیری آیت الله حسینعلی منتظری پس از حدود ۱ سال از زندان آزاد می‌شود. تجربه زندان تاثیر عمیقی در افکار و جهان‌بینی شمس لنگرودی گذاشت و تصمیم گرفت که با تمام وجود به ادبیات بپردازد.
شهرت
نام شمس لنگرودی پس از انتشار مجموعه‌های «خاکستر و بانو» و «جشن ناپیدا» در اواسط دهه ۱۳۶۰ مطرح شد و پس از چاپ «قصیده لبخند چاک‌چاک» به شهرت رسید؛ سپس ده‌سالی را با سکوت در شعر می‌گذراند و سرانجام در سال ۱۳۷۹، مجموعه شعر «نت‌هایی برای بلبل چوبی» را روانه بازار کتاب می‌کند. این شاعر در دهه ۱۳۸۰ سال‌های سکوت و کم‌کاری را جبران می‌کند؛ در این سال‌ها هشت مجموعه شعر از او منتشر می‌شود که از آن جمله‌است: «پنجاه‌وسه ترانه عاشقانه»، «رسم‌کردن دست‌های تو» و «شب، نقاب عمومی است». از این میان، مجموعه شعر «۲۲ مرثیه در تیرماه» از طریق رسانه‌های اینترنتی منتشر شده‌است.
شمس لنگرودی در سال ۱۳۸۹ در فیلم فلامینگو شماره ۱۳ به کارگردانی حمیدرضا علیقلیان در نقش یک شاعر ظاهر شد. در سال ۱۳۹۲ در فیلم پنج تا پنج به کارگردانی تارا اوتادی همراه با رضا کیانیان بازی کرد و پس از آن در سال ۱۳۹۳ در فیلم سینمایی احتمال باران اسیدی به کارگردانی بهتاش صناعی‌ها مجددا به ایفای نقش پرداخت که برای بازی در این فیلم کاندیدای دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد در نهمین جشن انجمن منتقدان سینمای ایران شد.
در اسفندماه ۱۳۹۳، شمس لنگرودی طی نامه کوتاهی از جشنواره شعر فجر که در آن نامزد دریافت جایزه شده بود کناره‌گیری کرد.
تدریس در دانشگاه پارس تهران
وی از سال ۱۳۹۵ در درس آشنایی با ادبیات کهن ایران و جهان مشغول تدریس است.
سبک
محمد شمس لنگرودی در ابتدای راه شاعری تحت تاثیر زبان و نگاه فریدون توللی، فریدون مشیری و به ویژه نادر نادرپور بود. با وارد شدن به جریانات سیاسی و تحت تاثیر شرایط زمانه به شعر سیاوش کسرایی و در نهایت احمد شاملو متمایل می‌شود و می‌توان بخش بزرگی از اشعار او را متاثر از زبان شاملو دانست.
پس از کتاب قصیده لبخند چاک چاک بود که به تدریج توانست از تحت تاثیر بودن دیگران فاصله بگیرد و با سادگی و روانی کلام و مفاهیم به زبان محاوره نزدیک شود. او در کتاب «نت‌هایی برای بلبل چوبی» با آرمان‌خواهی و نگاه ایدئولوژیک خداحافظی و سعی در ساختن جهان جدیدی در شعرش می‌کند. زبان‌ساده، کوتاه نویسی، طنز، پرداختن به زندگی روزمره و پر رنگ بودن عشق از ویژگی‌های اصلی شعرهای اخیر شمس لنگرودی است.
کتابشناسی
شعر
سال انتشار
نام کتاب
انتشارات
۱۳۵۵
رفتار تشنگی
مولف
۱۳۶۳
در مهتابی دنیا
نشر چشمه
۱۳۶۵
خاکستر و بانو
نشر چشمه
۱۳۶۷
جشن ناپیدا
نشر چشمه
۱۳۶۹
قصیده لبخند چاک چاک
نشر مرکز
۱۳۷۹
نت‌هایی برای بلبل چوبی
نشر سالی
۱۳۸۳
پنجاه و سه ترانه عاشقانه
انتشارات آهنگ‌دیگر
۱۳۸۳
باغبان جهنم
انتشارات آهنگ‌دیگر
۱۳۸۵
توفانی پنهان شده در نسیم (گزیده اشعار)
نشر چشمه
۱۳۸۶
ملاح خیابان‌ها
انتشارات آهنگ‌دیگر
۱۳۸۷
چوپانی سایه‌ها گزیده شعرها با انتخاب کریم رجب زاده
نشر تکا
۱۳۸۷
مجموعه اشعار
انتشارات نگاه
۱۳۸۸
هیچ‌کس از فردایش با من سخن نگفت گزیده شعرها با انتخاب و مقدمه آزاده کاظمی
انتشارات نگاه
۱۳۸۸
۲۲ مرثیه در تیر ماه مرتبط با رویدادهای پس از انتخابات ۱۳۸۸
به صورت الکترونیکی
۱۳۸۸
مرا ببخش خیابان بلندم گزیده شعرها با انتخاب غلامرضا بروسان
نشر شاملو
۱۳۸۹
لب‌خوانی‌های قزل‌آلای من
انتشارات آهنگ‌دیگر
۱۳۸۹
رسم کردن دست‌های تو
انتشارات آهنگ‌دیگر
۱۳۸۹
می‌میرم به جرم آن‌که هنوز زنده بودم
نشر چشمه
۱۳۹۰
شب نقاب عمومی است
انتشارات نگاه
۱۳۹۲
آوازهای فرشته بی‌بال (مجموعه اشعار)
انتشارات نگاه
۱۳۹۲
تعادل روز بر انگشتم (مجموعه شعر)
انتشارات نگاه
۱۳۹۲
حکایت دریاست زندگی (گزینه اشعار)
نشر نیماژ
رمان
رژه بر خاک پوک، نشر مرکز
آن‌ها که به خانه من آمدند نشر افق ۱۳۹۴
تحقیق
تاریخ تحلیلی شعر نو در ۴ جلد، نشر مرکز
گردباد شور جنون، تحقیقی در سبک هندی و احوال و اشعار کلیم کاشانی، نشر چشمه
مکتب بازگشت بررسی شعر دوره‌های افشاریه، زندیه، قاجاریه، نشر مرکز ۱۳۷۵
از جان گذشته به مقصود می‌رسد (زندگی نیمایوشیج)، فرهنگ ایلیا رشت ۱۳۹۰
رباعی محبوب من، نشر مرکز ۱۳۸۸
روزی که برف سرخ ببارد، نشر مرکز ۱۳۸۹
قصه برای کودکان
شبی که مریم گم شد، تصویرگر: سارا ایروانی ۱۳۷۸
رومی و بومی؛ روایت تازه از حکایت موش و گربه، تصویرگر: نیلوفر مهراد، نشر چشمه ۱۳۹۰
بازیگری در سینما
دوباره زندگی (فیلم ۱۳۹۶)
رفتن (فیلم) (۱۳۹۵)
احتمال باران اسیدی (۱۳۹۳)
پنج تا پنج (۱۳۹۲)
فلامینگو شماره ۱۳ (۱۳۸۹)
درباره شمس لنگرودی
سخت مثل آب، فیلم مستندی نود دقیقه‌ای درباره زندگی و شعر شمس لنگرودی به کارگردانی آرش سنجابی و تهیه کنندگی سعید ارهالی
بازتاب زندگی ناتمام، مجموعه مصاحبه هابه کوشش مژگان معقولی
تاریخ شفاهی زندگی نامه شمس لنگرودی از سری کتاب‌های تاریخ شفاهی ایران زیر نظر محمد هاشم اکبریانی، مصاحبه‌کننده: کیوان باژن، نشر ثالث ۱۳۸۷
جوایز
سال ۱۳۸۱ جایزه بنیاد بیژن جلالی در عرصه تحقیق