شهرستان زرندیه

شهرستان زرندیه با مرکزیت شهر مامونیه یکی از شهرستان‌های استان مرکزی ایران است. (این شهر در فاصله ۸۰ کیلومتری تهران، ۴۰ کیلومتری شهر پرند و ۳۰ کیلومتری ساوه قرار دارد)
جغرافیا
این شهرستان در جنوب غربی تهران و در شمالیترین نقطه استان مرکزی قرار گرفته و در سال ۱۳۸۲ خورشیدی از شهرستان ساوه جدا شد. شهرستان زرندیه با وسعت ۴۱۵۰ کیلومتر مربع، بعد از ساوه و اراک سومین شهرستان استان از نظر وسعت و جمعیت ۶۳۹۰۷ نفر (سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی)، بعد از اراک، ساوه، شازند و خمین پنجمین شهرستان استان از نظر جمعیت می‌باشد.
از شمال شرق با استان تهران، از شمال غرب بااستان البرز، از غرب با استان قزوین، از شرق با استان قم و از جنوب با شهرستان ساوه همسایه است و مرکز شهرستان(مامونیه)با فاصله ۸۰ کیلومتر از پایتخت و به فاصله ۲۲۰ کیلومتر از مرکز استان(اراک) واقع شده‌است.
رود شور نام رودی در شمال شهرستان زرندیه در نزدیکی شهر پرندک و شهر جدید پرند است. این رود یکی از بزرگترین رودهای حوضه آبریز دریاچه نمک قم است. این رودخانه که از رشته کوه‌های البرز در نزدیکی قزوین سرچشمه می‌گیرد تا دریاچه نمک در کویر مرکزی ایران امتداد می‌یابد و در نهایت به دریاچه حوض سلطان تخلیه می‌گردد.
تقسیمات کشوری
شهرستان زرندیه دارای دو بخش به نام‌های بخش مرکزی و بخش خرقان است. این شهرستان دارای شش دهستان به شرح زیر است:
بخش مرکزی:
دهستان حکیم‌آباد
دهستان خشکرود
دهستان رودشور
نقاط شهری: مامونیه، زاویه، پرندک، خشکرود
بخش خرقان:
دهستان الویر
دهستان علیشار
دهستان دوزج
نقاط شهری: رازقان
مردم
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان زرندیه در سال ۱۳۹۵ خورشیدی برابر با ۶۳،۹۰۷ نفر بوده‌است که از این میان ۳۲،۴۵۷ نفر مرد و ۳۱،۴۵۰ زن بوده‌اند. این شهرستان ۲۰،۴۸۳ خانوار دارد و در سال ۱۳۹۵ خورشیدی ۲٫۲۴٪ رشد به ۶۳۹۰۷ نفر رسیده‌است.
مردم مرکز شهرستان (مامونیه) به زبان فارسی با گویش‌های (مامونیه - زرند کهنه - امیرآباد) سخن می‌گویند. زبان بیشتر مناطق دیگر این شهرستان ترکی است. مردم برخی روستاها مانند الویر و ویدر تات هستند و به زبان تاتی سخن می‌گویند و در وسمق به زبان زرگری سخن می‌گویند. و در روستای روستای وسمق زبان زرگری رایج است.
ارامنه در هشت روستای چناقچی علیا، آق بولاغ، چناقچی سفلی، لار (زرندیه)، چهارحد، مصرقان، ورچند و تیره در گذر از خوانسار به بخش خرقان در میان کوه‌ها بعد از دوران صفویه پناه می‌برند و در آنجا تا این اواخر زندگی می‌کرده‌اند، تعداد آن‌ها به ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر می‌رسیده و بعد از زلزله خرقان - بویین زهرا در سال ۱۳۴۱ اکثر ساکنین ارمنی این ناحیه به تهران مهاجرت کردند.
این شهرستان از ویژگی‌هایی مانند نزدیکی به تهران، شهر جدید پرند، فرودگاه بین‌المللی امام خمینی و مرز مشترک با استان‌های تهران، قزوین، البرز و قم، اتصال به این استانها با راه شوسه و راه‌آهن و نیز وجود واحدهای تولیدی و صنعتی متعدد برخوردار است. برخورداری از این قابلیت‌ها باعث شده که مهاجران برای اشتغال از اقصی نقاط ایران به این شهرستان روی آورده‌اند. این مهاجران بیشتر از استان‌های لرستان، کردستان، همدان و شمال کشور وارد این شهرستان شده‌اند. این مهاجران در اطراف برخی روستاهای این شهرستان مانند بربر، امیرآباد، زرند کهنه و خورشیدآباد به صورت استیجاری اقامت کرده‌اند.
آداب و رسوم
از مراسم رایج مذهبی و فرهنگی شهرستان می‌توان از تعزیه خوانی، سیزده بدر، مراسم عید نوروز، چهارشنبه سوری، پاتختی، حنابندان، عروس بران، جشن کوسه ناقالی (ناقلدی)، مراسم بیل گردان، مراسم انگور (جشن انگور) نام برد که برخی از آن‌ها در حال حاضر رواج بیشتری دارد.
صنایع دستی
صنایع دستی شهرستان زرندیه شامل دستبافت‌های سنتی (قالی بافی و گلیم بافی)، رودوزیهای سنتی، آثار چوبی (منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، خراطی)، سفالگری، کتابت و نگاری، آثار فلزی (قلمزنی) است.
پیشینه زرندیه
درباره پیشینه زرندیه، ازواژه‌های باقی‌مانده در زبان فارسی کنونی زرنگ که معرب زرنج است با نام زرند از یک ریشه بوده که زرنگ به زرند تبدیل شده‌است. واژه زرند درنسخ قدیمی به خرده ریزطلا و زر معنی شده‌است. بنا برپژوهش باستان شناسان، راه دوم اکباتان (همدان امروزی) به نام راگا (ری) از زرند می‌گذشته که حدود ۷۰۰ سال سابقه تاریخی دارد؛ و محل دریافت عوارض پول و طلا بوده و واژه زرند از همین موضوع اقتباس شده‌است.
شهرستان زرندیه بخشی از قلمرو ماد بود و اولین حکومت ایرانی در این شهرستان و شهرستان‌های اطراف این شهرستان شکل گرفت. بعد از مادها، هخامنشیان به این سرزمین حکومت می‌کردند، اما این سرزمین همچنان محل سکونت قوم ماد باقی ماند. این شهرستان شاهد فراز و فرودهای بسیاری بوده‌است.
در سال ۱۳۸۲ از ادغام بخش زرند و بخش خرقان که از توابع شهرستان ساوه بود به مرکزیت شهر مامونیه تشکیل شد و شهرستان زرندیه نامیده شد.
دانشمندان
ابوعلی مسکویه یکی از حکیمان قرن سوم هجری است.
آثار تاریخی
روستای ویدر از توابع شهرستان زرندیه
از نقاط دیدنی آن می‌توان به امامزاده منصور، آبشار چناقچی، کلیسای چناقچی، یخچال مهدی‌آباد، مسجد چلسبان، تپه قلعه باش علیشار، مقبره اشموئیل نبی، کاروانسرای خشکرود، کبوتر خانه خورآباد، امامزاده سید منصور مامونیه، امام زاده عبد المطلب پرندک، امامزاده قاسم ویدر، امامزاده پنج تن زرند کهنه، امامزادگان اهلعلی و سهلعلی سید باوقار (سدباقار طبق گویش محلی)، سر قلعه، حمام کلبعلی خان ویدر، حمام آسیابک، حمام چال مامونیه، مسجد چال مامونیه، قلعه قارقالوخ بند امیر، قلعه تپه حسن‌آباد بربر، سد بند امیر، امامزاده بند امیر، سد ورامه، سد لار و همچنین از روستاهای دیدنی این مناطق می‌توان روستای بربر، حکیم آباد، حسین‌آباد را نام برد…
شهرستان زرندیه با توجه به قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم دارای آثار و ابنیه تاریخی بسیار با قدمت می‌باشد.
منطقه باستانی مشکویه -قدمت تاریخ ایران پیش از اسلام به شماره ثبت ملی ۱۳۶۱
تپه خورآباد – قدمت دوره دوره اشکانیان به شماره ثبت ملی ۲۳۱۲۲
منطقه باستانی پیک (زرندیه) – قدمت تاریخ ایران پیش از اسلام به شماره ثبت ملی ۱۳۵۹
منطقه گزنگ صدرآباد – قدمت دوره ساسانیان به شماره ثبت ملی ۱۳۶۲
قلعه حسن‌آباد – قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام
تپه‌های روستای آجان (قلعه گبری) – قدمت دوره هزاره سوم (پیش از میلاد) به شماره ثبت ۱۱۹۲
تپه گبری الویر - قدمت دوره تاریخ ایران باستان به شماره ثبت ۱۱۹۰
تپه قلعه باش علیشار – قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام به شماره ثبت ملی ۵۶۱۴
تپه سر قلعه – قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام به شماره ثبت ملی ۲۲۰۶۶
آب‌انبار محمودآباد (زرندیه) - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۳۱۱۴
آب‌انبار نوروز آباد - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۲۹۹۲
امامزاده پنج تن - قدمت دوره ایلخانی به شماره ثبت ملی ۲۳۸۱۰
آرامگاه امامزاده سید منصوربن موسی - قدمت دوره صفویه به شماره ثبت ملی ۱۲۲۶
کاروانسرای خشکه رود - قدمت دوره صفویه به شماره ثبت ملی ۱۱۸۶
یخچال مهدی‌آباد - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۵۹۷۵
مسجد چاله - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۵۰۰۳
حمام آسیابک - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۳۰۰۱
حمام الویر - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۲۰۹۹
حمام مامونیه - قدمت دوره قاجار به شماره ثبت ملی ۲۳۸۰۷
برج کبوترخانه خورآباد - قدمت دوره پهلوی اول به شماره ثبت ملی ۲۲۹۹۵
تپه خورشیدآباد - قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام به شماره ثبت ملی ۵۶۱۶
تپه دوزج - قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام به شماره ثبت ملی ۵۶۱۷
تپه سنگرمرد تپه سی - قدمت دوره تاریخ ایران پس از اسلام به شماره ثبت ملی ۵۶۱۹
مسجد اعظم چلیسبان - قدمت دوره زندیه
روستای بیلفتو میل هفتم در راه ابریشم
قبرستان قدیمی گبرها در روستای شمس‌آباد - قدمت دوره ساسانیان
قلعه قارقالوخ - قدمت دوره اسماعیلیان (حکومت)
کلیسای سرکیس - قدمت دوره ۱۳۷۵ میلادی
حمام کلبعلی خان - قدمت دوره زندیه
غاربریه
آموزش
دانشگاه آزاد اسلامی واحد زرندیه
دانشگاه آزاد اسلامی در سال۱۳۸۶ در این شهر مرکز این شهرستان با ۴۴ دانشجو در رشته‌های الکتروتکنیک و حسابداری در ساختمانی استیجاری آغاز به کار کرد. در نیمسال دوم سال ۱۳۸۶ با ۱۱۰ دانشجو به فعالیت رو به رشد خود سرعت بخشید و در رشته‌های کامپیوتر، تربیت بدنی، و آموزش زبان انگلیسی دانشجو پذیرفت و هم‌زمان در کنار فعالیت‌های آموزشی، در زمینی به وسعت ۴ هکتار کار ساخت ساختمان اداری و آموزشی خود را به مساحت ۵۰۰ مترمربع آغاز کرد و در مهر سال ۱۳۸۷ به ساختمان جدیدالاحداث نقل مکان کرد و با چهارصد دانشجو در ساختمان مستقل در پی جذب هیئت علمی دانشگاه برآمده و ۵ نفر را در رشته‌های مورد نیاز جذب نموده و رشته‌های تحصیلی را از ۸ رشته به ۱۵ رشته افزایش داده که ۳ رشته کارشناسی و ۱۲ رشته کاردانی می‌باشند. این دانشگاه در تیرماه ۱۳۸۹ رسما با حضور دکتر جاسبی ریاست عالیه دانشگاه افتتاح گردید. همچنین، این واحد در آبان ماه ۱۳۸۹ از واحد ساوه استقلال یافته و به واحد مستقل تبدیل شد.
موسسه آموزش عالی زرندیه
تاسیسات
نیروگاه رودشور: نیروگاه ۲۱۶۲ مگاواتی رودشور از نیروگاه‌های گازی ایران است که در ۴۴ کیلومتری آزادراه تهران-ساوه در شهرستان زرندیه قرار دارد.
شهرک صنعتی زرندیه
شهرک صنعتی زرندیه با مساحت ۹۱۰ هکتار در ۳۵ کیلومتری مامونیه و مجاورت مرز استان تهران قرار دارد.
فاصله تا فرودگاه: ۷۵ کیلومتر
فاصله تا راه‌آهن: ۳۵ کیلومتر
فاصله تا مرکزاستان: ۱۸۵ کیلومتر
فاصله تا نزدیکترین شهرستان: ۳۵ کیلومتر
فاصله تا گمرک: ۴۵ کیلومتر
فاصله تا نزدیکترین بندر: ۵۰۰ کیلومتر
و در حال حاضر احداث شهرک صنعتی ویژه مبلمان و دکوراسیون با نام دکولندو همچنین برزگترین مجموعه ورزشی تفریحی خاورمیانه با نام سرزمین ایرانیان در حال احداث است.
مشاهیر
ابن مسکویه: مورخ، ادیب، طبیب، فیلسوف، کیمیاگر و عالم اخلاق قرن چهارم و پنجم