فهرست شاهنشاهان ساسانی

شاهنشاهی ساسانی نام خاندانی ایرانی است که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی (۴۲۷ سال) بر ایران فرمانروایی کردند؛ بنیان این شاهنشاهی یکپارچه را اردشیر بابکان (یا ارتخشتره؛ از ارت: مقدس، خشتره: شهریار) بنا کرد. دودمان ساسانی آخرین دودمان پیش از دوره اسلامی در ایران بودند. شاهنشاهان ساسانی که ریشه‌شان از استان پارس بود، بر پهنه بزرگی از آسیای باختری چیرگی یافته، گستره فرمانروایی خود؛ کشور ایران (به پهلوی کتیبه‌ای ) را برای نخستین بار پس از هخامنشیان، یکپارچه ساخته و زیر فرمان تنها یک دولت شاهنشاهی آوردند . پایتخت ایران در این دوره، شهر تیسفون در نزدیکی بغداد در عراق امروزی بود.
جامعه ساسانی به صورت طبقاتی اداره می‌شد. جامعه به چهار طبقه موبدان - جنگاوران - دبیران و پیشه وران تقسیم می‌شد. دین رسمی نیز زرتشتی بود و اوستا و زند منابع اصلی حقوقی و دینی حکومتی محسوب می‌شدند.
دودمان ساسانی، چهار سده بر ایران، فرمان راند.
برخی توضیحات
اردشیر دوم (ساسانی)
برخی از محققان عقیده دارند که اردشیر دوم برادر ناتنی بزرگ‌تر شاپور کبیر یا شاپور دوم بود که بعد از او به تخت نشست. برخی دیگر عقیده دارند که در باب برادریش با شاپور دوم محل تردیداست، به سبب اینکه تا آنجائیکه از سکه‌های او بر می‌آید وی باید خویشاوند شاپور اما از یک شاخه دیگر خاندان ساسان بوده باشد.
شاهان اواخر دوره
در مورد ترتیب و نام‌های شاهان ساسانی، بعد از شهربراز، اتفاق نظر بین همه مورخین وجود ندارد. پورداود نوشته است که از مرگ خسروپرویز تا به سرکار آمدن یزدگرد سوم یازده تن به شاهی رسیدند. این شاهان نزد برخی از نویسندگان ده تن و نزد برخی دیگر یازده و دوازده تن یاد گردیده‌اند.
پادشاهی ویستهم
ویستهم دائی خسرو پرویز بود که پس از پادشاه او در سال ۵۹۱ میلادی بر ضد او قیام کرد و در دیلم تاج شاهی بر سر گذاشت. در زمان تسلط و حکومت خود در قلب سرزمین ساسانیان اقدام به ضرب سکه‌های طلا، نقره و برنز کاملا به سبک سکه‌های شاهان ساسانی نمود. در پشت سکه آتشدان و دو روحانی و همچنین نام شهر و سال ضرب سکه دیده‌می‌شود. بر پشت سکه‌های موجود از ویستهم به ترتیب سال‌های دوم، سوم، چهارم، پنجم و ششم حکومت او نقش گردیده‌است. سکه‌ها اغلب ضرب ری بوده و تعدادی نیز در نیشابور ضرب شده‌اند. این سند بیانگر تسلط ویستهم بر قسمت وسیعی از جاده ابریشم یعنی ری، کومش و خراسان در آن زمان می‌باشد.
پادشاهی خسرو سوم
بنابر نظر زرین کوب در خراسان، دعوی سلطنت داشت و تنها قسمت‌های شرقی ایران، پادشاهی او را پذیرفتند. از طرفی دیگر برخلاف نظر تاریخ‌دانان سکه‌های کم‌یابی از خسرو سوم کشف شده‌است که در تیسفون، استخر و کرمان ضرب شده‌اند.
جوانشیر
جوانشیر پسر خسرو پرویز و گردیه بود و بمدت یکماه سلطنت کرد.
سلطنت جوانشیر پسر خسرو پرویز و گردویه خواهر بهرام چوبین کوتاه بود و با مرگ او بسر آمد و سلطنت به پوران‌دخت رسید.
پیروز دوم
از پیروز دوم در ویکی‌پدیای انگلیسی نامی برده نشده‌است. بعد از بوران باید به عهد سلطنت کوتاه شخصی، به نام پیروز دوم که به شاهی نصب شد، اشاره کنیم. بعد از او آزرمیدخت، خواهر بوران، در تیسفون تاج بر سر نهاد. در تاریخ طبری بعد از سلطنت بوران به سلطنت چشنسده، اشاره شده‌است. یکی را که میسان مقیم بود و فیروز پسر مهران جشنس نام داشت و او را جشنسده نیز گفتند، بیاوردند. بنابر گفته طبری پیروز دوم همان جشنسده است.
پادشاهی هرمز پنجم
کریستن سن نوشته‌است، هرمز پنجم و خسرو چهارم که جز نامی از آن‌ها معروف نیست، این دو تن فقط در بعضی از قسمت‌های کشور، به پادشاهی پذیرفته شدند. از طرفی دیگر برخلاف نظر کریستن سن بررسی‌های سکه‌شناسان نشان می‌دهد که، هرمز پنجم فقط در قسمتی از ایران پادشاهی نکرداست و تعداد زیادی از سکه‌های او ضرب تیسفون است همچنین سکه‌های دیگری نیز از وی ضرب ری و استخر پیدا شده‌اند. هیچ سکه‌ای از سال اول پادشاهی او یافت نشده‌است اما سکه‌های سال دوم او بسیار فراوان هستند. به نظر برخی از محققان هرمز پنجم کسی جز سپاهبد فرخ هرمزد پدر رستم فرخزاد نمی‌تواند باشد.
فرخزاد خسرو یا خسرو چهارم
فرخزاد خسرو، بمدت شش ماه یا به گفته دیگر یکسال پادشاهی کرد و به پایتخت ایران تیسفون دست یافت. بلعمی نوشته است، مردی دیگر از نصیبین به پادشاهی به تیسفون آوردند که نام او فرخ زاد خسرو و از فرزندان خسرو پرویز بود، از دست شیرویه گریخته و زنده مانده بود. او را به پادشاهی نشاندند ولی ملک سامان نگرفت. او را نیز بکشتند و پس از او هیچکس را نیافتند که شایسته پادشاهی باشد. همچنان متحیر بودند تا یزدگرد پسر شهریار را که پنهان بود به پادشاهی برگزیدند. فرخزاد خسرو مدتی کوتاه پادشاهی کرد و بعد از او یزدگرد را از استخر بیافتند. دکتر ملک ایرج مشیری (سکه‌شناس) عقیده دارد که برخلاف آنچه در متون تاریخی آمده‌است، سکه‌هایی از خسرو چهارم موجوداست که ضرب تیسفون است و این نشان می‌دهد که این این پادشاه فقط بر قسمتی از ایران حاکم نبوده‌است.
گاهشمار شاهنشاهان ساسانی
(تاریخ بر پایه سالنمای میلادی)
فهرست شاهان ساسانی به ترتیب زمان حکومت :
ترتیب
شاهنشاه
سکه یا تندیس
آغاز حکومت
پایان حکومت
ارتباط با شاهنشاه پیشین
یادداشت
خاندان ساسان
۱
اردشیر بابکان
80px
۲۲۴
فوریه ۲۴۲
پس از شکست دادن اردوان پنجم پارتی در نبرد هرمزدگان خود را شاهنشاه ایران اعلام کرد.
در سال ۲۴۲ به مرگ طبیعی درگذشت.
۲
شاپور یکم
80px
۱۲ آوریل ۲۴۰
مه ۲۷۰
پسر
از ۱۲ آوریل ۲۴۰ همراه پدرش سلطنت کرد
در مه ۲۷۰ به مرگ طبیعی درگذشت.
۳
هرمز یکم
80px
مه ۲۷۰
ژوئن ۲۷۱
پسر
تنها یک سال حکومت کرد
۴
بهرام یکم
80px
ژوئن ۲۷۱
سپتامبر ۲۷۴
برادر
به آزار مانویان دست زد و مرگ مانی را رقم زد.
در سپتامبر ۲۷۴ بر اثر بیماری درگذشت.
۵
بهرام دوم
80px
۲۷۶
۲۹۳
پسر
در سال ۲۹۳ به مرگ طبیعی درگذشت.
۶
بهرام سوم
80px
۲۹۳
۲۹۳
پسر
احتمالا به هنگام شورشی که از سوی عمویش نرسی هدایت می‌شد اعدام شده‌است.
۷
نرسی
80px
۲۹۳
۳۰۳
عموی بزرگ
با شورش علیه بهرام سوم پدرت را از او گرفته و به شاهی رسید.
۸
هرمز دوم
80px
۳۰۳
۳۰۹
پسر
پس از کناره‌گیری پدر اط شاهنشاهی به سلطنت رسید.
۹
آذرنرسی
80px
۳۰۹
۳۰۹
پسر
به خاطر ستمگری توسط اشراف ساسانی خلع سلطنت شد.
۱۰
شاپور دوم
80px
۳۰۹
۳۷۹
برادر
پس از مرگ بردارش، آدارناس، شاهپور دوم هنوز در رحم مادر بود که به شاهنشاهی پذیرفته شد.
۱۱
اردشیر دوم
80px
۳۷۹
۳۸۳
برادر
در سال ۳۸۴ به مرگ طبیعی درگذشت.
۱۲
شاپور سوم
80px
۳۸۳
۳۸۸
برادر
۱۳
بهرام چهارم
80px
۳۸۸
۳۹۹
پسر
۱۴
یزدگرد یکم
80px
۳۹۹
۴۲۰
پسر
۱۵
بهرام گور
80px
۴۲۰
۴۳۸
پسر
۱۶
یزدگرد دوم
80px
۴۳۸
۴۵۷
پسر
۱۷
هرمز سوم
80px
۴۵۷
۴۵۹
پسر
۱۸
پیروز یکم
80px
۴۵۷
۴۸۴
برادر
۱۹
بلاش
80px
۴۸۴
۴۸۸
برادر
با دو شورش توسط دو پسر پیروز (پسر عموهای او) روبه‌رو شد.
شورش اول توسط زریه آغاز شد که ناکام ماند، زریه اعدام شد.
شورش دوم توسط قباد یکم بود که پس از مواجهه با ناکامی از هپتالیان درخواست یاری کرد.
۲۰
قباد یکم
80px
۴۸۸
۵۳۱
عمو
پس از هدایت یک شورش با کمک هپتالیان علیه عموی خود بلاش به سلطنت رسید.
۲۱
جاماسپ
80px
۴۹۶
۴۹۸
برادر
۲۲
انوشیروان
80px
۵۳۱
۵۷۹
پسر
۲۳
هرمز چهارم
80px
۵۷۹
۵۹۰
پسر
۲۴
خسرو پرویز
80px
۵۹۰
۵۹۰
پسر
علیه پدر خود شورید و خود را شاهنشاه ایران خواند اما توسط بهرام چوبین از سلطنت خلع شد.
خاندان مهران
۲۵
بهرام چوبین
80px
۵۹۰
۵۹۱
شورشی
علیه هرمز چهارم و خسرو دوم شورش کرده و خود را شاه خواند.
خاندان ساسان
۲۶
خسرو پرویز
80px
۵۹۱
۶۲۸
پسر هرمز چهارم
پس از شکست دادن بهرام چوبین شاهنشاهی ساسانی را بازگرداند
خاندان اسپهبدان
۲۷
ویستهم
80px
۵۹۱
۵۹۵
عمو
دایی خسرو دوم
شهر بسطام را بنیاد نهاد.
خاندان ساسان
۲۸
قباد دوم
80px
۶۲۸
۶۲۸
پسر
پس از کشتن پدر خود دوازده برادر به شاهنشاهی رسید.
پس از چند ماه حکومت درگذشت.
۲۹
اردشیر سوم
80px
۶۲۸
۶۲۹
پسر
خاندان مهران
۳۰
شهربراز
80px
۲۷ آوریل ۶۲۹
۱۷ ژوئن ۶۲۹
فرمانده نظامی
خاندان ساسان
۳۱
خسرو سوم
80px
۶۲۹
۶۲۹
پسر عموی خسرو پرویز
۳۲
بوراندخت
80px
۶۲۹
۶۳۰
دختر خسرو پرویز
دختر خسرو پرویز
یکی از دو زنی که به شاهنشاهی ساسانی رسیدند.
۳۳
شاپور شهروراز
80px
۶۳۰
۶۳۰
فرزند شهربراز و یکی از خواهران خسرو پرویز
۳۴
پیروز دوم
80px
۶۳۰
۶۳۰
از نوادگان انوشیروان
۳۵
آزرمیدخت
80px
۶۳۰
۶۳۱
دختر خسرو پرویز
دختر خسرو دوم و خواهر بوران‌دخت
دومین زنی که به شاهنشاهی ساسانی رسید.
۳۶
خسرو چهارم
80px
۶۳۱
۶۳۱
غاصب تاج و تخت
خاندان اسپهبدان
۳۷
فرخ‌هرمز
80px
۶۳۰
۶۳۱
فرمانده نظامی
خاندان ساسان
۳۸
هرمز ششم
80px
۶۳۰
۶۳۱
غاصب تاج و تخت
۳۹
بوراندخت
80px
۶۳۱
۶۳۲
دختر خسرو پرویز
به شاهنشاهی ساسانی بازگردانده شد.
۴۰
یزدگرد سوم
80px
۶۳۲
۶۵۱
نوه خسرو پرویز
پس از یک رشته کشمکش درونی و قتل به شاهنشاهی رسید.
حمله اعراب به ایران در نخستین سال فرمانروایی او رخ داد.
سقوط امپراتوری ساسانی
پیروز سوم
80px
۶۳۱ (در تبعید)
۶۳۱ (در تبعید)
پسر
به سرزمین چین رفته و به عنوان فرمانده نظامی دودمان تانگ انجام وظیفه کرد.
ریاست «فرمانداری ایران» که ادامه دربار ساسانی در تبعید بود را برعهده گرفت.
نرسی
80px
نامعلوم
نامعلوم
پسر
همانند پدر، از فرماندهان نظامی دودمان تانگ شد.
آخرین شاهنشاه ساسانی در تبعید که اطلاعاتی از او به‌دست آمده‌است.
شجره‌نامه
تاریخ ساسانیان
سکه‌های ساسانی
ساسانیان