باجلان

باجولوند یا باجلان نام یکی از ایلات لک در ایران و لهجه‌ای از زبان لکی که در غرب ایران و شمال شرقی عراق زندگی می‌کنند. برخی آن‌ها را لر و برخی کرد دانسته‌اند ولی این مردم لک می‌باشند. دانشنامه جهان اسلام آن‌ها را یک ایل لر و دانشنامه ایرانیکا آن‌ها را کرد دانسته‌است. در متون تاریخی نام این ایل به صورتهای باجو، باجلند، باج‌الان، بجوران و بجلان نیز آمده‌است. شاخه اصلی باجلان‌ها در منطقه سرپل ذهاب، بن کوره و قوره‌تو در شمال شهرستان خانقین عراق سکونت دارند. شاخه کوچک‌تری از آنها در شهرستان موصل، بر کرانه چپ رود دجله سکونت دارند. گفته می‌شود باجولوندها مدتها قبل از استان فارس به لرستان تغییر مکان دادند. از جمله باجلان‌های مشهور در عراق می‌توان به ابراهیم باجلان فرمانده پیشمرگه‌های کردستان و از سران اتحادیه میهنی اشاره کرد.
باجلانها در ایران
گویا باجلانها ابتدا در نواحی گیلان غرب و سرپل زهاب ساکن بوده‌اند اما پس از مدتی به لرستان کنونی کوچ کرده‌اند.ولی طبق کتاب نزهت القلوب حمداله مستوفی به سال ۷۴۰ ه.ق مناطق حلوان(سرپل ذهاب) قصرشیرین و خانقین از جز ایران بوده ولی مردمش از بلاد عرب معرفی شده‌اند و مناطق الشتر که از نواحی اصلی سکونت ایل باجلان بوده‌است جز نواحی اصلی کرد نشین معرفی شده‌است و به احتمال خیلی زیاد کوچ نشین هم نبوده‌اند زیرا اگر کوچ نشین بوده‌اند باید مناطق گرمسیری آنها نواحی کوهدشت و دره شهر می‌بود اما طبق نظریه مستوفی شهرهای گوژیشت یا کوهدشت سیمره یا دره شهر قبلا شهرهای آبادی بوده ولی در آن زمان خالی از سکنه و متروک و خراب بوده‌اند و در نواحی جنوبی این دو شهر نواحی مانرود لر کوچک معرفی شده و در پایان می‌توان اثبات کرد که باجلانها از نواحی کردنشین الشتر و نهاوند به مکانهای فعلی خود رفته‌اند هم‌اکنون باجلان‌ها در غرب ایران، در استان لرستان و شمال استان خوزستان پراکنده‌اند، این ایل در بخش زاغه، شهرستان خرم‌آباد، برخی در شهر دورود و گروهی نیز در شهرهای اندیمشک، دزفول و شوش ساکن هستند. گروه کوچکی از باجلان‌ها نیز در استان قزوین ساکن هستند. باجلان‌ها در تاریخ لرستان با نام ایل باجلوند نقش مهمی ایفا کرده‌اند. ایل باجلوند (باجلان) در لرستان اتحادیه‌ای است از پنج طایفه عمده:
یاراحمدی
قایدرحمت
آروان
دالوند
سگوند
سکوند
سکوند برگفته از سکا به معنی دلیر و شجاع که از ۴ طایفه دیگر باجلان از لحاظ جمعیت بزرگتر است. نام ایلی پرجمعیت است که گستره سکونتگاه آن از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد. جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است. جمعیت ایل به صورت طایفه‌های کوچک و متعددی گسترش یافته و زندگی می‌کنند.گویش سکوندها به عنوان بخشی از باجلان‌ها، زبان باجلانی که یکی از شاخه‌های زبان لری است می‌باشد اما سکوندها هم‌اکنون به زبان لری سخن می‌گویند. هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجلوند و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجلوندها در قرن دوازدهم یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.ولی بعضی از منابع نیز سگوندها را از وابستگان ایلی باجلانها نام برده‌اند.
سگوند{عالی خانی - رحیم خانی
طوایف ایل سگوند در لرستان و خوزستان:
مختوا
قلی
زینل
پیامنی
پنبه خور
ماکنعلی
فقیر
خرده سکوند
حیدرخانی
محکی
علیدوست
سیفلان
صوفیوند
زیودار
مختار
حاجی کلی
کرزبر
فهلوان
کوکالی
همیوند
بابایی
خرگوشه
نباتوند
چهارمیر
سیکهوند
شانیار
خطکه
کوسهوند
سیوند (استان فارس)
شریف
حیاتی
خرمو
حسن گایار
محسین
تجار
بایندر
قپال سی
چوغاسی
میرزاعوس
زرینی
میربگ
راق
میرزا
مسه
ضرونی
میراخور
شهرمیر
علاوند
مهدی خانی
عالی خانی
خان پرور
رحیم خانی
حاتم
سگوند خورده (رویج)
حاجی مشه
کولی‌وند
شریف
نوکره مران
مال امیر
دلی
کرد
سلیورزی
چمال
چکمه‌سیاه
ساکی
دین و زبان
دین
غالب ایل باجلان در لرستان و قزوین شیعه دوازده امامی‌اند
در مرزهای ایران و عراق عده‌ای از باجلان‌ها به همراه سرلی‌ها و شبک‌ها فرقه‌های رمزی را تشکیل می‌دهند که خاستگاه آنها، ادیان قدیمی ایرانی است، هر چند پیروان این فرق به‌منظور کاستن از فشار گروه‌های دینی- مذهبی اکثریت، به این شایعه که از غلات (شاخه‌ها) شیعی مسلک هستند، دامن می‌زنند.بقیه آنها شیعه دوازده‌امامی و تعدادی سنی شافعی‌اند.
زبان
زبان اصلی باجلان‌ها متعلق به زیرشاخه زازا-گورانی کردی از شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی است. پژوهش‌های زبان‌شناسان نشانگر این است که این زبان یک زبان مستقل ایرانی است. ولی برخی دیگر آن را در شمار گویش‌های زبان کردی قرار می‌دهند.
نزدیک به همه باجلان‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند به جز باجلان‌های دشت ذهاب زبان باجلانی را فراموش کرده و به لری و کردی صحبت می‌کنند.
باج آلان به ترکی به معنی دریافت کننده مالیات (باج) است
واین می‌تواند یک سند باشد و در شهر ازنا عده زیادی از باجلان‌ها به زبان ترکی و لری صحبت می‌کنند