قره‌قل (گوسفند)

گوسفند قره قل
قره‌قل نام نسل گوسفندی است که داری پوست مرغوب می‌باشد. موهای پوست این گوسفند بشکل حلقه حلقه می‌باشد. گوسفند قره قل در هوای خشک ودشت‌های کم آب توافق داشته درشرایط گرمای ۴۵ درجه سانتی گراد درتابستان و منفی۳۰- درجه در زمستان مقاومت دارد. از سال ۱۴۰۰ قبل میلاد به این سو این حیوان شناخته شده‌است. در زبان ترکی «قره» را سیاه و «قل» له معنای جوی است. در ولایت سرخان دریای ازبکستان شهرکی به نام قره‌قل (سیاه جوی) نامیده می‌شود. در داخل این شهر جوی بزرگی مملو از لوش ولای سیاه در جریان است. به همین لحاظ این شهر را بنام قره‌قل یا سیاه جوی می‌نامند. کنیه این حیوان دراثر تغییرات ژنتیکی در شهرک قره‌قل به دنیا آمده‌است. بعدها نیز به سایر کشورهای آسیای مرکزی افغانستان ایران کشانیده شده‌است. گسترش اکوزیست این حیوان به همین مناطق محدوداست. پرورش قره قل در کشور آفریقائی نامیبیا نیز صورت می‌گیرد. در قرن ۲۰ توسط ژرمنها غرض تربیه انتقال شده‌است. از پوست این حیوان کلاه پوستین پوستینچه وبالا پوش ساخته می‌شود. این پوست پس از پسته! بزرگترین منبع صادرات افغانستان می‌باشد. درحدود۵۰–۱۶ میلیون دلار ارز از این روش عواید بدست میاورد. زیاده خریداران این پوست انگلیس، دانمارک و فنلاند و چین می‌باشد. ازپوست قره قل ۶ شکل کلاه ساخته می‌شود؛ که هرکدام ان نمایندگی ازفرهنگ همان ملت می‌نماید.
۱. آستراخانی: در روسیه آذربایجان ایران ترکیه بشکل مدور قاق و بلند ساخته می‌شود؛ که قات نمی‌شود. ازین کلاه قطعات نظامی نیز استفاده می‌نمود. روسها این کلاه را «کره کل پهپاخ» می‌نامند.
۲. کلاه تقری: درشمال افغانستان و تمام کشورهای اسیای میانه در بین ملیت ترکمن ازبک و تاجیک معمول است. این کلاه به شکل گرد قدکوتاه ساخته می‌شود؛ که بنام کلا بزکشی نیز یاد می‌شود.
۳. کلاه قره قلی:این کلاه قات می‌شود. زیاده در افغانستان مروج است. سال‌ها قبلا کارکنان دولت کلاه قره قلی و عوام لنگی می‌پوشیدن. فعلا صرف در میان عوام وجود دارد. درمرکز شهر کابل بازار است مملو ازچندین دکان که صرف دوختن کلاه وبالاپوش قره قل را مینایند. بنام کلاه دوزان یاد می‌شود. در زمان طالبان پوشیدن این کلاه ممنوع شده بود. باید همه لنگی می‌پوشیدند. بدین منظور صارات کم داشت. این نوع کلاه را فعلا حامد کرزی رئیس جمهورافغانستان استفاده می‌نماید.
۴. قرغزی: این کلاه بشکل مخروطی ساخته می‌شود. درساختن این کلاه نیمه پوست قره قل کار می‌شود.
۵. نیم دایره(). در میان مردم روس استفاده دارد. مانندکلاه برژنف. این کلاه قات می‌شود.
۶. شپو قرقل. در اروپا بشکل کلا شپو زنانه ساخته می‌شود.
حامد کرزی رئس جمهور افغنستان درصحنه سیاسی با کلاه قراقلی
لیونید برژنف با کلاه قراقلی
آش دادن پوست
مرحله سخت و دشواراین پوست آش‌کاری است. پس ازاینکه بره نوزاد تولد شد به سرعت اورا کشته و پوست آن را جدامی‌کنند. دلیل ان اینست که حلقه‌های موی بره بالا نرود. هرقدر موی یا پشم چسپیده و باز نا شده باشد به همان اندازه قیمتی می‌باشد. دربسیاری موارد قبل از تولد مادر اورا قصابی نموده وبره آن را در بطن مادر از بین می‌برند تا جنسیت بهتر را بدست آرند. سپس هر پوست را نمک یا شوره زده به مدت یک روز سربسر می‌مانند تا تارهای پشم خوب بخوابد. روز فردا پوست‌ها را در آفتاب می‌گذارند تا خشک شود. سپس مرحله آش‌کاری آغاز می‌شود. پوست رابرای مدت ۱۸ تا ۲۰ روز نمک و آب جو زده در میان پوست گاو می‌پوشانند. درین مرحله پوست باید مرطوب نگه داشته شود؛ و آب جو را بخاطرنرم نگهداشتن پوست می‌پاشند تا پس از خشک شدن پوست نرم باقی بماند. سپس مرحله خرخره و تک تک شروع می‌شود. پوست را از میان پوست گاو بیرون کشیده تراش‌کاری و می‌شویند و در آفتاب خشک می‌کنند. سپس پوست را می‌تکانند. یعنی با چوپ خورد پوست را می‌کوبند. مقصد از تکاندن بیرون کشیدن پشم‌های جداشده در روی پوست و نرم کردن پوست می‌باشد. سپس قسمت‌های ناقص قیچی می‌شود. پس از قیچی مرحله سورت بندی آغاز می‌شود. درین مرحله شخص خیلی متجرب پوستها را مطابق نورم بین‌المللی سورت بندی نموده در کارتن‌ها غرض صادرآماده می‌شود.
کیفیت پوست قره‌قل
حلقه‌های مو یا پشم پرگل نازک محکم حلقوی و چسبیده با پوست باشد. رنگ سیاه و کبود پوست قره‌قل قیمت زیادی دارد نسبت به رنگ شتری و خاکستری. یعنی رنگ سیاه درجه اول رنگ کبود درجه دوم رنگ خاکستری درجه سوم و اشتری درجه چهارم قیمت دارد؛ ولی هرکدام ازین رنگ‌ها خود جنسیت‌های مختلف دارد که تغیر درسورت نیز وارد می‌کند. معمولا بره‌هایی که در بطن مادرند پوست خوبی دارند. بهترین و قیمتی‌ترین پوست را «سور» می‌نامند که پشم روی پوست آن هموار است. از هر ۱۰۰۰بره یک بره پوست سور دارد. مردم شمال افغانستان پوست قره‌قل را «تقر» می‌گویند. از پوستی که مرغوب نباشد برای خود کلاه گرد می‌سازند که بنام کلاه ثقری یاد می‌گردد و مردم جنوب افغانستان انرا «کلاه بزکشان» می‌گویند. در افغانستان شرکت‌های زیاد صادرکننده پوست وجود دارد. در چوکات شورای وزیران ریاست قره‌قل اداره‌کننده صادرات پوست می‌باشد.
در سال ۲۰۰۶ افغانستان توانسته‌است یک میلیون پوست قره‌قل را صادر کند و از آن ۵۰ میلون دلار سود بدست آورد.