مسجد سید

مسجد سید ، یکی از مساجد اصفهان است که در طی دوران قاجاریه ساخته شد و از مساجد اصلی این شهر به‌شمار می‌رود. این بنا در سده ۱۳ هجری (محمد شاه قاجار) توسط محمدباقر شفتی در مساحت ۸۰۷۵ متر مربع ساخته شد. این مسجد که بنایی نیمه‌کاره است، دارای چهار در اصلی، دو چهل‌ستون، دو شبستان بزرگ، یک گنبد، سه ایوان و بیش از ۴۵ حجره است، اما مناره ندارد همچنین درون شبستان‌های آن نیز کاشی کاری نشده‌است.
تاریخچه
مسجد سید از بزرگترین و مشهورترین مساجد اصفهان است. زمین مسجد را فتحعلی‌خان اعتمادالدوله، وزیر شاه سلطان حسین، خریده بود که در آن مسجدی بنا کند؛ ولی در اثر هجوم افغان‌ها مقدور نگردید. تا آنکه در زمان فتحعلی‌شاه قاجار، حاج سید محمدباقر شفتی رشتی معروف به «حجت‌الاسلام» مطلق و «سید حجت‌الاسلام» مبادرت به این کار بزرگ نمود. بنای این مسجد در سال ۱۱۸۰ طرح‌ریزی شد و ساخت بنا در اواخر نیمه اول قرن سیزدهم ه.ق. شروع و تا سال وفات مرحوم سید تنها کاشی‌کاری بنای جنوبی انجام شده‌بود. چون عمر حجت‌الاسلام برای اتمام تزئینات آن کفایت نکرد، قسمتی از آن توسط فرزندش حاج سیداسدالله «سید ثانی» و قسمتی توسط نواده‌اش حاج سیدمحمدباقر ساخته‌شد ولی هنوز تزئینات قسمت‌هایی از آن همچنان ناتمام مانده‌است. با توجه به کتیبه‌های موجود در بنا، احداث ساختمان و تزئینات آن در حدود ۱۳۰سال به طول انجامیده است. این مسجد در زمینی به مساحت ۸۰۷۵ مترمربع در محله بیدآباد اصفهان بنا شده و دارای دو شبستان بزرگ، گنبد، دو چهلستون، دو مهتابی و سه ایوان و گلدسته به عنوان مسجد و نیز مدرس و بیش از ۴۵ حجره در طبقه فوقانی به منظور سکونت طلاب است. دو درب در جنوب شرقی و جنوب غربی و دو در واقع در سمت شمال مسجد، محلهای اطراف را از طریق مسجد به یکدیگر متصل می‌کنند. مرحوم تنکابنی، از نخستین روزهای ساخت مسجد، این چنین گزارش می‌دهد: روزی فتحعلی‌شاه قاجار با محمدباقر شفتی به تماشای مسجد می‌روند، شاه از سید خواهش می‌کند که او را در ساختمان مسجد شریک گرداند، ولی سید حجت‌الاسلام تقاضای شاه را رد نموده و قبول نمی‌فرماید. فتحعلی‌شاه به سید اظهار می‌کند که: شما قدرت بر اتمام و انجام مسجد را ندارید! مرحوم سید هم در جواب می‌فرماید: من دست در خزاین الهی دارم.
بررسی ساختاری و معماری بنا
نقشه بنای مسجد به صورت مستطیل شکل (۸۵×۹۸ متر) روی هم ۸۰۷۵ متر مربع وسعت دارد و از چهار جهت به بیرون راه پیدا می‌کند و بنای آن شامل بخش‌هایی است که در دیگر مساجد معتبر تکرار می‌شود: سردر، صحن، ایوان، گنبدخانه، شبستان ستوندار، رواق و غرفه‌های دو طبقه اطراف صحن و به علاوه مدرس و حجره‌های مورد استفاده طلاب علوم دینی. سردرهای مسجد دارای کاشی‌کاری و کتیبه‌های تاریخی و غیر تاریخی است. صحن متناسب مسجد در اطراف با غرفه‌ها و حجره‌های دو طبقه و ایوان‌ها محدود شده‌است و در میانه حوضی شکیل دارد. نماهای ایوان‌ها و لچکی‌ها غرفه‌ها و رواقها با کاشی‌کاری خشتی دوره قاجار مزین شده و در ازاره‌ها نیز از پوشش سنگی استفاده شده‌است. در ضلع جنوبی صحن، ایوان اصلی و در پشت طرفین آن گنبدخانه و شبستان‌های ستوندار قرار دارد. نمای داخلی و خارجی ایوان با کاشی‌کاری پوشش یافته که معرف ترکیب زیبایی از نقوش مختلف و کتیبه‌های خطی است بر بالای ایوان جنوبی، برج ساعتی با تزئین کاشی ساخته شده‌است. تالار تدریس حجت الاسلام شفتی، از دیگر آثار در خور توجه مسجد است که در محل آن را به چهل ستون مسجد می‌شناسند. در ساخت این بنا به نظر می‌رسد از چهل ستون ایده گرفته شده باشد ، ۹ ستون استفاده شده‌است که دارای ستون‌های چوبی، درها و پنجره‌های ارسی زیبایی است. آرامگاه متشکل از گنبد خانه و رواقی است که با تزئینات متنوع کاشیکاری، گچبری، آیینه کاری و نقاشی به همراه کتیبه‌های متعدد مزین شده‌است. در سقف آن از مقرنسهای زیبا با عناصر تخت بهره گرفته شده. مسجد سید اصفهان به دلیل وجود تزئینات بسیار جالب گل و بوته و اسلیمی و وجود خط بنائی و دیگر خطوط از استادان نامدار عصر قاجار در اعداد یکی از شاهکارهای معماری عصر قاجار قرار دارد که در گوشه گوشه آن شگردهای جالب معماری و تزئینات بسیار عالی خودنمایی می‌کند. ضریح فولادی نیز توسط محمد باقر ثانی برای جدش تهیه شده‌است. در کاشیکاری‌های این مسجد مخصوصا در تزئینات گلدانها و منظره‌هایی که نمایش داده شده رنگ قرمز نقش عمده‌ای دارد. در بالای اسپرهای دو طرف ایوان جنوبی در شعری از هلال شاعر قرن سیزدهم و چهاردهم می‌خوانیم:
چو شد معمور این معبد هلال از بهر تاریخش بگفتا «شد بنای کعبه ثانی باصفاهان»
مسجد سید به دلیل دارا بودن تزئینات بسیار زیبای گل و بوته و اسلیمی و وجود خط بنایی و خطوط دیگر از استادان معروف دوره قاجاریه در شمار یکی از شاهکارهای معماری عصر قاجاریه قرار دارد و در خور توجه و مطالعه است. در جریان جنگ ایران و عراق قسمتی از کاشیکاری‌های مسجد در اثر موج انفجار فرو ریخت که در حال حاضر بازسازی شده‌است.
کتیبه‌های قرآنی و تاریخی
کتیبه‌ها و تاریخ‌ها
کتیبه‌های ایوان جنوبی مورخ به سالهای ۱۲۵۵ و ۱۲۵۶ و ۱۲۹۹ و گنبدخانه دارای تاریخ‌های ۱۲۵۹ و ۱۲۸۸ و ۱۲۹۸ بوده و محراب تاریخ‌های ۱۲۵۹ و ۱۲۹۴ و ۱۲۹۷ برخود دارد.
در ایوان شمالی تاریخ‌های ۱۲۵۷، ۱۲۵۹، ۱۲۹۹، ۱۳۰۹ دیده می‌شود. دو کتیبه دیگر در ایوان شمالی تاریخ‌های ۱۲۷۷ یا ۱۳۰۷ و ۱۳۰۵ یا ۱۳۰۸ را نشان می‌دهد که مورد اختلاف است.
ایوان‌های کوچک طرفین ایوان شمالی مورخ به تاریخ ۱۳۱۸ می‌باشند و سردر جنوب شرقی دارای تاریخ ۱۲۵۹، ۱۳۱۰، ۱۳۱۱، ۱۳۱۲ است.
سردر شمالی تاریخ‌های ۱۲۲۷، ۱۳۳۷ه‌. ش، سردر جنوب غربی تاریخ ۱۳۱۱ و سردر ورودی رواق شرقی تاریخ ۱۳۱۵ را دارد.
سردر مقبره مورخ به سال ۱۳۶۰، ۱۳۶۸ و ۱۳۷۰ است و پنجره بالای ورودی آرامگاه تاریخ ۱۲۷۲، درب ورودی آرامگاه تاریخهای ۱۲۶۰ و ۱۳۲۲، گنبد بقعه سال ۱۲۷۲ و ضریح فولادی سال ۱۳۲۲ بر خود دارند.
سنگاب مسجد دارای تاریخ ۱۲۴۹ است. بنابر آنچه آمد، کتیبه‌های موجود در بنا از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۷۰ را در بر می‌گیرند.
کتیبه سردر جنوب شرقی نشان می‌دهد که کتابت آن در سال ۱۲۵۹ انجام و در سال ۱۳۱۱ گرده برداری شده‌است. تزئینات نمای خارجی سردر اصلی، و مدخان و راهروی طرفین آن همچنان تا سال ۱۳۷۷ه‌.ش ناتمام مانده بود تا اینکه در این سال به همت حاج محمدرضا گازر کاشی‌کاری این فضا به انجام رسیده. خطاطان این تزئینات. کف حیاط مسجد تا حدود چهل سال پیش خاکی بوده که بعدها به صورت سنگفرش درآمده‌است. اضافه شدن حوض و دو سکو در حیاط نیز مربوط به همان سال‌ها می‌باشد.
کتیبه سردر جنوب غربی مسجد بعد از جمله (قال الله تعالی) شامل آیه ۱۳ و نصف از آیه ۱۴ (سوره رعد) است و قسمت آخر آن به عبارت ذیل ختم شده است: «کتیبه محمدباقر الشیزانی فی شهر محرم الحرام سنه ۱۳۱۱» آیه ۱۳ سوره رعد:
و یسبح الرعد بحمده و الملنکه من خیفتل و یرسل الصواعق فیصیب بها من یشاءو هم یجدلون فی الله و هو شدید المحال
نیمی از آیه ۱۴ سوره رعد:
له دعوه الحق و الذین یدعون من دونه لا یستجیبون لهم بشیء الا کبسط کفیه الی الماء یعبلغ فاه
سردر شمالی مسجد سید:
تزئینات نمای خارجی سردر اصلی مسجد سید (در زنجر) که در ضلع شمالی آن واقع شده و مدخل و راهروهای طرفین آن همچنان ناتمام مانده بوده‌است، در سال حدول ۱۳۴۴ کاشیکاری شده‌است. کتیبه‌های نمای خارجی سردر به خط ثلث سفید و زرد رنگ به زمینه کاشی لاجوردی شامل سوره‌های (قدر) و (کوثر) و (جمعه)، (آیهالکرسی) و بعضی آیات سوره شریفه (یس) است.
کتیبه ایوان غربی:
کتیبه ایوان غربی که در سنوات اخیر کاشی‌کاری شده به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی معرق لاجوردی بعد از جمله (بسم الله الرحمن الرحیم) شامل آیه ۳۵ از سوره نور است و تاریخ کاشی‌کاری این ایوان در انتهای کتیبه سال ۱۳۶۸ (هجری قمری) نوشته شده‌است.
خطاطان کتیبه‌ها
محمدباقر شریف شرامیان، اسدالله رجالی، عبدالجواد، فضائلی، کهرنگی و جوادعلی کربلائی و کاشی‌پز آن حاج‌سیدحسین موسوی‌زاده
کاشی‌کاران
استاد حسن‌بن استاد علی، آقاجان کاشیپز و استاد معصوم
حجاران بنا
استاد حسن ابن حسینعلی حجار و حاجی اسمعیل حجار
هنرمندان ساخت ضریح
استاد رمضان طلاکوب اصفهانی، حاجی غلامعلی، استاد یدالله، کاظم شریف، استاد فتح‌الله و مباشر عبدالباقی
ویژگی‌های وقفنامه
از اصل وقفنامه نسخه‌ای در دست نیست؛ آنچه موجود است سه رونوشت از اصل نسخه وقفنامه است که به سه خط مختلف و در اندازه‌های گوناگون نگارش یافته و تصاویر هر سه در آرشیو اداره اوقاف اصفهان موجود است و از نظر متن کاملا با یکدیگر مطابقت دارد. یکی از نسخ نزد نواده مرحوم سید، حجت‌الاسلام حاج سیدمهدی شفتی امام جماعت راتب مسجد سید موجود است. این نسخه دارای جلد چرمی شامل هجده برگ و در ۳۵ صفحه ۱۰ سطری به قطع ۱۵ در۲۰ سانتیمتر است که به خط نسخ حسین طباطبایی در صفر ۱۲۹۰ه. ق تنظیم شده و در ابتدا و انتها با اشعاری در مدح مرحوم سید زینت یافته‌است. مطابق این وقفنامه، وقف مسجد در طول ۱۱ سال در چهار مرحله انجام گرفته‌است:
اول: یوم سه‌شنبه هشتم رمضان ۱۲۶۲ه. ق در مدرس مسجد؛ دوم: شب چهارشنبه سیم ربیع‌المولود ۱۲۶۴ه. ق؛ سوم: شب دوشنبه هیجدهم رمضان‌المبارک ۱۲۷۱ه. ق؛
از ویژگی‌های این وقفنامه، نگارش آن در کمال روانی و خالی بودن نثر آن از هرگونه تکلف و تعقید است. وقفنامه در حضور چند تن از علما از جمله آقا میرمحمدمهدی و مرحوم سید زین‌العابدین فرزندان مرحوم سید تنظیم یافته و در پایان نسخه موجود، صحت و مطابقت آن با نسخه اصل، مورد تایید سیدمومن فرزند دیگر مرحوم سید و نیز محمدشفیع خویی قرار گرفته و به مهر آنان مزین گردیده است.
همچنین مرحوم ملاحسین فشارکی در شوال ۱۳۴۱ه. ق ضمن تایید صحت و مطابقت نسخه موجود، میرزا محمدحسین از نوادگان مرحوم سید را به تولیت مسجد منصوب نموده‌است. قابل ذکر است که مسجد سید دارای موقوفات بسیار از زمان مرحوم سید و بعد از آن بوده که متاسفانه اکنون جز تعدادی مغازه در اطراف مسجد، از هیچ‌یک از آن موقوفات اثری نیست و به دلیل فقدان تولیت صحیح در سنوات اخیر در جهت احیای مسجد و موقوفات و نیز بازسازی و تعمیر خرابی‌های آن که معلول گذشت زمان و نیز بمباران و موشکباران اطراف مسجد در زمان جنگ ایران و عراق، پیگیری لازم صورت نپذیرفته‌است.
متن وقفنامه مسجد سید اصفهان
هو
صورت وقف‌نامچه مسجد جدیدی که بنا فرمودند سرکار فیض آثار مرجع‌الاکابر و الانام، کفیل‌الفقراء والایتام، مروج شریعت سیدالانبیاء، علیه و علی آله السلام، حجت‌الاسلام سمی جده امام‌الخامس سیدالسند حاجی سید محمدباقر الرشتی، اعلی‌الله مقامه فی دارالجنان، در محله بیدآباد دارالسلطنه اصفهان.
بسم‌الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب‌العالمین والصلوه والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین اما بعد، نظر به این‌که بعض مواضع مسجد جدید حضرت حجت‌الاسلام، اعلی‌الله مقامه فی دارالسلام، وقفیت و مسجدیت آن غیرمعلوم بود، بلکه معلوم‌العدم بود بعض آن، لهذا جناب مستطاب مقتدی‌الانام ملاذالاسلام آقای آقا سیداسدالله، مدظله‌العالی، و جناب مستطاب مولی الاعظم الاعظم الافخم سمی‌الحجه آقامیر محمدمهدی، سلمه‌الله تعالی، به تاریخ یوم سه‌شنبه هشتم شرعی شهر رمضان‌المبارک سنه ۱۲۶۲ در مدرس مسجد حاضر شدند و در خدمت ایشان بودند جناب عمدهالفضلائی حاجی ملاشفیع ترک خویی و جناب عمدهالفقهائی آخوند ملامحمد رفیع رشتی و جناب فضائل‌مآب آقا شیخ صدرای تنکابانی و جناب قدوهالسادات حاجی میرمحمدصادق کلیشادی و جناب آقا سید زین‌العابدین شفتی و آخوند ملاحسن، ولد مرحوم آخوند ملامومن، قرار وقفیت اجزاء و مواضع مسجد به نحو آتی ذکره اصاله و وکاله از قبل سایر اخوان مقرر و وقف فرمودند. اما آنچه جناب حجت‌الاسلام، اعلی‌الله مقامه، اخبار فرمودند به عنوان مسجد بودن گنبد و ایوان و دوچلستون طرفین گنبد و ایوان است و دو مهتابی بزرگ در صحن مسجد است به عباره آخری دو سکوی بزرگ در دو طرف حوض است و تمامی شبستان بزرگ است بدون سطح بام آن که از توابع حجرات است و ایوان تحت گلدسته است. اما آنچه صیغه وقف آن را جاری فرمودند به تاریخ مسطور صفه مقابل مقبره را به انضمام صفه قرینه آن را که نجارخانه بود وقف فرمودند بر عامه مصلین به این معنی که مسجد کردند آن‌ها را و همچنین شبستان کوچک را وقف فرمودند به عنوان مسجد بودن بر عامه مسلمین و همچنین وقف فرمودند جمیع حجرات فوقانیه مبنیه در مسجد را مع سطح چهار مهتابی که سوای مدرس بزرگ موازی چهل و پنج باب حجره است بر عامه طلبه علوم دینیه.
و اما مدرس وقف شد بر مدرس طلاب و اما گلدسته وقف شد بر موذن و قراء و ممجدین.
و اما حوض بزرگ وقف باشد بر عامه متطهرین از مسلمین خواه کسانی که از همین موضع حوض وضوء ساخته و در همین مسجد نمازگزارند و خواه در جایی دیگر.
و اما صحن مسجد قرار وقف بر این شد که صحن محاذی چلستون الی دو مهتابی، یعنی دو سکو و یک زرع به حوض مانده به عنوان مسجدیت وقف بر مصلین بوده باشد؛ مگر به قدر شارع پهلوی سکوها که آن مستثنی است از دم دالانها الی منتهای سکوها و داخل توابع است، یعنی بر عابرین در مسجد و حجرات و تتمه صحن و بیست باب فخریهای جنب شبستانها وقف بر مسلمین واردین در مسجد اعم از نمازگزار و قاری و تعزیه‌دار و محصلین مسائل و عابرین به حجرات.
و اما چاه و منبع وقف است بر مصالح مسلمین به جهت آب حوض بزرگ صحن و حوض سرکر و خلاها و کرها و سقاخانه و شرب مسلمین.
و اما کر و خلاها وقف است بر عامه مسلمین و اما دربهای مسجد و دالانها وقف است بر عابرین در مسجد و طلاب.
و اما ارض مزبله و دکاکین وقف بر مصالح مسجد از بوریا و چراغ و خدام و آبکش و موذن و تعمیر.
به تاریخ شب چهارشنبه سیم شهر ربیع‌المولود سنه ۱۲۶۴ جناب مقتدی‌الانامی آقا سیداسدالله به انحاء مسطوره بعد اوقات مسطوره را صیغه وقف جاری فرمودند. اولا سقاخانه جدید را وقف فرمودند بر عامه مسلمین که از آن شرب نمایند و ثانیا دکاکین جنب گاورو را و فوق گاورو و فوق مزبله را الی خانه حاجی جواد عصار را مع سکوها به انضمام سقاخانه قدیم و ارسی جنب آن و فضای محاذی آن و سکوهای درب مسجد و ارسیها الی دکان قصابی و فضای محاذی جراحی آن‌ها و امکنه که انتفاع از آن ممکن باشد در آن فضا تمام را به استثنای شارع مسجد از فضای درب مسجد وقف فرمودند از جانب خود و جمیع ورثه جناب جنت‌مآب حجت‌الاسلام، اعلی‌الله مقامه، بر مسجد و مصارف آن از خادم و موذن و فرش و چراغ و غیره و ایضا وقف فرمودند سکوهای دالان درب بزرگ را و مواضع از دالان را که انتفاع از آن توان بردن به نحوی که مضر به ماره نباشد به استثناء چهار فخری که کفشکن بر ایوان زیر گلدسته و صفه نجارخانه و صفه مقابل مقبره است بر مصارف مسجد و ایضا معبر دالان را وقف فرمودند به عامه مسلمین از عابرین که از شرب و بردن آب به حیاض (۲۳) و کرها و سقاخانه منتفع شوند و ایضا وقف فرمودند منبع کوچک را بر عامه مسلمین.
و ایضا وقف فرمودند گاورو را بر مسجد به جهت گاورو و ایضا وقف فرمودند دالان معبر کر و خلاها و مبال را به انضمام خلاها و کرها و مبال و حوض سرکر و خلاء را به انضمام اطراف آن بر عامه مسلمین به جهت رفع حاجات آنها.
و ایضا وقف فرمودند ممر فاضل‌آب را به انضمام فاضل‌آب و بقیه چهارصد زرع زمینی خربه به جهت کوت‌ورز بر مسجد و ایضا وقف فرمودند دو اوطاق واقع در دالان کر و خلا متصل به یکدیگر را به انضمام سکوهای دالان و اوطاق کوچک دم دالان که دلاکی است بر مسجد و ایضا وقف فرمودند قطعه خربه جنب شبستان کوچک را که درب آن سر حوض کر و خلاست بر مسجد و ایضا وقف فرمودند منبع بزرگ را بر مسجد و متعلقات مسجد و عامه مسلمین به جهت آب برداشتن و خوردن، رفع حاجات طلاب مسجد و به جهت وضوء ساختن و غسل نمودن عندالحاجه و بردن آب به حیاض مسجد و کرها.
و ایضا وقف فرمودند ایوان بزرگ زیر گلدسته را و ایوان جنب نجارخانه حال را و ایوان و صفه مقابل مقبره بر عامه مسلمین از مصلین للصلوه به جهت مسجد بودن و قطعه زمین که حال خاک در آن ریخته واقع در پهلوی صفه مقابل مقبره مستثنی از مسجد است و ایضا وقف فرمودند نجارخانه حال را بر مسجد لیعمل فیها ما یلزم العمل فیه للمسجد و للمسلمین ان یصلوا فیها ما لم یزاحم الاعمال اللازمه للمسجد :و ایضا وقف فرمودند چهار فخری که در جنب ایوان گلدسته و صفه‌های جنبین دو دالان است بر مسجد، لکن مادامی که حاجت به عبور نباشد انتفاع از آن‌ها به جهت مسجد مقدم و اولی است بر عبور.
جرت الصیغ حسبما صدر فی تاریخ‌الصدر حرره الاقل اسدالله الموسوی.
محل خط مبارک سرکار مقتدی‌الانام ملاذالاسلام مولینا حاجی سیداسدالله دام ظله،
بسم‌الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب‌العالمین والصلوه والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین، به تاریخ شب دوشنبه هیجدهم شهر رمضان‌المبارک سنه ۱۲۷۱ جناب شریعت‌مآب مقتدی‌الانامی مولانا حاجی سیداسدالله، سلمه‌الله تعالی، قربه الی‌الله تعالی، از جانب خود و جمیع ورثه جناب حجت‌الاسلام، اعلی‌الله مقامه، وقف موبد و حبس مخلد فرمودند مجموع حجرات و بیوتات قابل سکنای واقعات در اطراف اربعه مسجد را به انضمام شوارع و توابع آن‌ها را از مهتابیها و طالار و مدرس بر عامه طلبه دینیه، حجراتی که فوقانی است و مدرس به عنوان مدرس بودن به جهت تدریس و حوض بزرگ واقع در وسط مسجد را وقف فرمودند بر عامه مسلمین از طلاب و مصلین و عابرین و واردین و هکذا شله را وقف فرمودند بر مسجد به جهت آنکه مادام که محتاج‌الیه است به جهت متاع بزازها و غیرهم اسباب خود را در آن گذارده باشند و هکذا وقف فرمودند حجره معرف به چراغخانه را بر مسجد به جهت چراغ‌خانه و صیغه وقف را جاری فرمودند. فی‌التاریخ و ایضا وقف فرمودند چاه گاو و اسباب آن را بر حیاض مسجد و منابع و کرها و سقاخانه‌ها.
نعم، الامر کما فیه فی التاریخ حرره الحقیر اسدالله الموسوی.
محل خط سرکار شریعت‌مدار نائب‌الامام حجت‌الاسلام فخرالمحققین و سیدالمجتهدین مولینا الاعظم حاجی سیداسدالله دام ظله.
بسم‌الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب‌العالمین والصلوه والسلام علی خیر خلقه محمد و آله اجمعین. به تاریخ شب پنجشنبه بیست و دویم شهر رجب‌المرجب سنه ۱۲۷۳ جناب شریعت‌مآب، دام‌ظله، وقف فرمودند از جانب خود و جمیع ورثه غفران مآب حجت‌الاسلام، اعلی‌الله مقامه، صحن فضای سنگبست مسجد را از اطراف دو مهتابی بزرگ و آنچه برابر ایوان گلدسته و جنبین آن است و صحن متصل به گنبد بزرگ و ایوان بزرگ و محاذی دو چلستون و اطراف حوض بزرگ و فخریها متصل به دو شبستان طرفین مسجد را بر مومنین و مومنات از مصلین و وعاظ و مستمعین و ذاکرین مصائب ائمه هدی، صلوات‌الله علیهم، و مستمعین مسائل دینیه و طلاب و عابرین بر مهتابیها و مساجد مذکوره اطراف مسجد و مصلین بر اموات و با حاجت مصلین بر این مواضع مذکوره، مصلین اولی و اقدم خواهند بود از غیرمصلین، لکن معابر شبستانها و حجرات فوقانی جهت عبور حین‌الحاجه در شبستانها و حجرات اقدم خواهد بود و اولی و ایضا وقف فرمودند دالان و معبر سمت کوچه قصابها را از ابنیه و عرصه بر عابرین در مسجد و حواشی و متعلقات آن را بر مسجد و ایضا وقف فرمودند راه سمت خانه مشایخ و حمام را از معبر و دالان و سر در و جلوخان آن را و توابع آن را بر عابرین مسجد و بر مسجد و جرت‌الصیغه.
جرت الصیغ فی تاریخ الصدر، اسدالله الموسوی.
محل خط سرکار شریعت‌مدار ملجاالانام حجت‌الاسلام نائب‌الامام مروج شریعه سیدالانام، علیه و علی آله السلام، حاجی سیداسدالله الموسوی.
(و ایضا فی) به تاریخ بیست و دویم شهر رجب سنه ۱۲۷۳ وقف فرمودند مقبره منوره حجت‌الاسلام به انضمام دروب و ارسی و توابع آن و چراغخانه آن بر زائرین آن بقعه شریفه و قاری قرآن در آن بقعه و خادم بقعه، قربه الی‌الله تعالی، و ایضا وقف فرمودند دکاکین جنب مقبره را و سکوهای داخل و خارج آن از عطاری و کرجی‌دوزی و علاقه‌بندی و بزازی و خشکه‌بارفروشی به استثناء دکان قصابی بر خادم بقعه و قاری قرآن که دائم در آن بقعه قرائت نماید و مصالح زائرین از فرش و روشنائی و امثال آن، قربه الی‌الله تعالی.
نعم، الامر کما فیه، فی رجب ۱۲۷۳، اسدالله الموسوی.
محل خط سرکار شریعت‌مدار سیدالمحققین و فخرالمجتهدین ملجاالانام، ملاذالاسلام، مولینا حاجی سیداسدالله الموسوی.
تمام اوراق وقف‌نامه مقابله با نسخه اصل شد مطابق و صحیح است، فی ۱۰ شهر جمیدی الاولی سنه ۱۲۹۰ محل مهر عبده مومن بن محمد باقر الموسوی.
مقابله با نسخه اصل شد، مطابق و صحیح است بالتمام فی شهر جمیدی الاولی سنه ۱۲۹۰، محل مهر محمد شفیع بن…
بسم‌الله الرحمن الرحیم
قد صح طباق هذا الکتاب مع اصوله المطاعه الصادره من حصون الاسلام خص منهم حجهالاسلام الحاج سیداسدالله، طاب رمسه الشریف، ثم انی جعلت السید السند الجلیل والعالم الصالح النبیل التقی المعتمد الامین الحاج میرزا محمدحسین بن الحاج‌میرزا هاشم بن الحاج سیدجعفر بن الحاج سیدمحمد باقر آلبانی للمسجد العظیم والمبانی لشریعه سیدالمرسلین، اعلی‌الله مقامهم العلی، فی ثالث عشر صفرالمظفر سنه اربعین بعد ثلثماثه بعد الالف، لصلاحه و حسن امانته و علمه و فضله و سداده فجعلته متولیا مستقلا تاما فعلیه القیام بما یجب علیه متولیا و لایجوز منعه و مزاحمته و مضادته لان مزاحمته صد عن سبیل‌الله و اخراج عن الصراط المستقیم. حرره الضعیف حسین الفشارکی…، شوال ۱۳۴۱ محل مهر: «حسین منی و انا من حسین.