سادات

سادات جمع سید و در لغت عربی در اصل سیود (قبل از اعلال) بوده و به معنی آقا و سرور است؛ و در اصطلاح عام به کسانی گفته می‌شود که از طرف پدر از نسل «هاشم» (جد پیامبر اسلام محمد بن عبدالله) باشد یا به عبارتی از قبیله بنی هاشم باشد. سیادت به فرزندان محمد از طریق فاطمه دختر محمد و علی پسر ابوطالب (امام اول پیروان تشیع و خلیفه چهارم اهل سنت) می‌رسد.
سادات دو شاخه اصلی دارند:
نوادگان علی از طریق سه تن از پسران او - محمد حنفیه از خوله دختر قیس، عباس بن علی از ام‌البنین و عمر بن علی از صهباء ثعلبیه - که از میان پسران متعدد علی فرزند یافتند. به این سادات علوی می‌گویند.
نوادگان حسن و حسین - فرزندان علی از فاطمه - که به آنان سادات هاشمی و نیز بسته به انتساب به حسن یا حسین، حسنی یا حسینی گفته می‌شود و از نظر فقه شیعه کسانی که خمس به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد این سادات هستند.
اولاد فاطمه بارها در خلافت بنی امیه و بنی عباس برای اصلاح امت خروج کرده‌اند (مانند خروج زید بن علی و محمد بن عبدالله بن حسن مثنی معروف به نفس زکیه) و سلسله‌های متعددی در نقاط دور از عربستان، از جمله مراکش، یمن، مصر، گیلان و مازندران تشکیل داده‌اند. مانند حکومت ادریسیان (نوادگان ادریس نوه حسن بن علی) در مراکش، فاطمیان در مصر، مرعشیان (از نوادگان علی المرعش نبیره علی بن حسین و علویان طبرستان (دو شاخه از سادات حسنی و حسینی مازندران) و بنی مهنا در مدینه.
(به کسی که مادرش از سادات است میرزا گفته می‌شود). برخی از سادات با میر صدا می‌زنند و این با میرزا تفاوت دارد.
به دختران یک فرد سید، سیده، علویه، بیبی، بیگم، سادات یا شریفه اطلاق می‌شود. فردی که دارای مادر سید و پدر غیر سید باشد، معمولا میرزا (برای پسران) و میرزایه (برای دختران) نامیده می‌شوند.
سیادت در سادات هاشمی که طبق نظر برخی از علما، قوی‌تر و شریف‌تر هم هست، از طرف مادر و در سادات علوی از طریق پدر می‌باشد.
اهل سنت «سید» را با نام شریف می‌شناسند.
به اعتقاد برخی از علماء، فرزندان عباس عموی پیامبر نیز جزو سادات شمرده می‌شوند و می‌توان به آن‌ها نیز خمس مال پرداخت.
از نظر قاطبه علمای شیعه به اجماع، بخصوص علمای متاخر شیعه سیادت به فرزندان فاطمه دختر پیامبر می‌رسد و خمس تنها به آن‌ها تعلق می‌گیرد.
القاب سادات
القابی که به سیدها داده می‌شود بر دو دسته است: انتسابی و احترامی. القاب انتسابی برای بیان نسب شخص و انتساب وی به طایفه یا قبیله معینی به کار می‌روند، مانند امامی، حسینی، حسنی. القاب انتسابی برای گرامیداشت منتسبان به خاندان رسالت به آنان اطلاق می‌شود و اغلب سیدها بر خود اطلاق نمی‌کنند، چنان‌که درباره مراجع متاخر شیعه که از سادات بوده‌اند چنین بوده‌است، مثلا نقش مهر سید محسن حکیم، محسن الطباطبائی الحکیم، و نقش مهر سید ابوالقاسم خویی، ابوالقاسم الموسوی الخوئی، بود. در روزگار پیشین هم این گونه بوده و در نسخ خطی و متون کهن معمولا سادات خود را به این القاب ننامیده‌اند. در ایران نیز اگر سادات پیشاپیش نام خویش لفظ «سید» می‌آورند، برای تفاخر و بزرگ داشتن انتساب خود به خاندان رسالت است و در این موارد سید می‌تواند جزئی از نام باشد. برخی از القاب احترامی که در روزگار مختلف برای گرامی داشت سادات به کار برده می‌شده به شرح زیر است:
امیر
سید
شریف
میر
میرزا
لقب میرزا
معمولا در بین سادات رسم است که نسبت سیدی از پدر به فرزند برسد. روی همین اصل کسانی که از مادر یا مادر بزرگ سید هستند اصطلاحا شریف یا میرزا) میرزایه و شریفه حالت مونث می‌گویند. بخاطر همین است که در ایران چنین فامیل‌هایی بوفور دیده می‌شود:
میرزازاده، میرزایی، میرزاییان، شریف، شریفی، شریفیان و…
در دوره قاجار اصطلاحا به شاهزادگان قجری میرزا می‌گفتند و باید گفت که بعضی از وزیران و شاهزادگان این فامیل را دارند و نام خانوادگی را از خود شاه یا شاهزادگان هدیه گرفتند. در دوران پیشتر، میرزا به کسی گفته می‌شد که در کار نوشتن و حساب و کتاب دیوان سالاری‌های دولتی بود و عملا قشر مرفه و سطح بالای جامعه را تشکیل می‌داد و به صورت عام با سوادان دوران گذشته بودند. از همین رو به سادات تحصیل کرده، میرزا نیز اطلاق می‌شده‌است.
نامهای خانوادگی
بر اساس نام خانوادگی گاهی می‌توان به نسبیت فرد مورد نظر پی برد. به‌طور مثال جدول زیر خلاصه‌ای از این نامها را دارا است.
جد
لقب عربی
نام خانوادگی عربی
نام خانوادگی فارسی
نام خانوادگی اردو
حسن بن علی
الهاشمی، الحسنی
الهاشمی، الحسنی
مجتبوی، هاشمی، حسنی، طباطبایی
حسنی، هاشمی
حسین بن علی
سیدالحسینی
الحسینی
هاشمی-حسینی-احمدی
حسینی
علی بن حسین زین العابدین
العابدی
العابدی، المومنی،
عابدی، زیدی، زارع، حاجی سید جوادی، سجادی
عابدی، عبدی، مومنی ، میری ، قنبری بنجار، میر
زید بن علی الشهید
الزیدی
الزیدی
زیدی ، قلعه گلاب عباسی، ابوالوفاء
زیدی
محمد الباقر
الباقری
الباقری
باقری
باقری
جعفر الصادق
الجعفری
الجعفری
جعفری
جعفری، جفری
موسی الکاظم
الموسوی
الموسوی، الکاظمی
موسوی - کاظمی، صدر عاملی ، اسدی، غضنفری، روضاتی، حیات الغیب
کاظمی
علی بن موسی الرضا
الرضوی
الرضوی
رضوی
رضوی
محمد التقی
التقوی
التقوی
تقوی
تقوی
علی الهادی
النقوی
النقوی
نقوی
نقوی، بخاری
تبار نامه خاندان سادات
سادات حسنی
نوادگان حسن مجتبی:
آل حسن ، حسنیان ، بنی حسن یا سادات حسنی فرزندان و نوادگان حسن بن علی بن ابیطالب، امام دوم شیعیان و یکی از شاخه‌های علوی هاشمیان هستند. در پی روی کار آمدن عباسیان اینان ضمن ابراز ناخرسندی، با حکومت مخالفت ورزیدند و جنبشی اجتماعی را بنا نهادند. شروع این جنبش با عبدالله بن حسن بن حسن بود که ادعای مهدویت کرد و پسرش محمد را شایسته خلافت دانست. نتیجتا پنج حرکت سیاسی در طول سالهای ۱۳۲ تا ۱۷۶ هجری علیه عباسیان شکل گرفت که ماهیت این حرکات، قدرت طلبانه و دارای انگیزه‌های ارزشی و گاهی برخاسته از احساس بود و در قالب مهدویت، نظرات اصلاحی و شعار اجرای دستورهای اسلام به دلیل ناشایسته دانستن حکومت طرح شد. با وجود شکست همه جز یکی از این قیامها علاوه بر اینکه عباسیان را به تلاش برای مشروعیت یابی واداشت، موفق شد ضمن برجای‌گذاری نتایج مختلف در جامعه به ویژه برای علویان و پیروانشان، آغازکننده حرکتهای سیاسی علویان علیه حکومت و درگیری‌های نظامی علوی  عباسی در قرن دوم هجری و قرون بعد شود که منجر به تشکیل دولت علوی شد.
از جمله بزرگان حسنیان عبارت اند از:
«زید بن حسن»
«حسن بن حسن» معروف به حسن مثنی، او همسر فاطمه دختر امام سوم، حسین بود. فرزندان او در دوره عباسی قیام کردند.
«عبدالله محض» و فرزندانش، عبدالله محض، حسن مثلث و ابراهیم غمر فرزندان حسن مثنی و فاطمه دختر امام حسین
سادات حسینی
نوادگان علی بن حسین:
حسینی آقامالی ،سیدالحسینی(تایباد)، پورسروقد،میرحسینی،حسینی میرزایی،حسینی نامی(تبریز_مشهد)، حسینی مقدم، سجادی، احمدی شیخ شبانی، افسریان محصل، مرعشی، زیدی، باقریان، صادقی، اسماعیلی، عریضی، اشکذری، رکن الدینی، شمس الدینی، خاتمی، مدرس، بحرالعلومی، علمی، امامی، اشکوری، گلستانه، بروجردی، حبوبی، اصفهانی، خاتون آبادی، دیباجی ،خامنه‌ای، خسرو شاهی، دستغیب شیرازی، فاضلی، هیالی، طالقانی، غرابی، قلعه گلاب عباسی ، دشتکی، زاهدی اقدم، زنجانی، سدهی میردامادی، شبیری زنجانی، شهرستانی، شهیدی، قائم مقامی، قزوینی، حاجی سیدجوادی، شریعت، ابوترابی، کاشانی، میرزای شیرازی، میلانی، هدایتی، ترابی(شهردامغان و فرخی)، واقفی، قلمکاریان، مرتضوی، مجاب، اعتصامی رنانی،ریوندی(بعضی‌ها)
سادات سجادی (افطسی)
نوادگان حسن افطس نوادگان سجاد که جد سادات تفرش می‌شود.
حسن افطس پنج پسر داشته: عبدالله شهید، علی، عمر، حسین و حسین مکفوف. عبدالله شهید به دست هارون الرشید مقتول شده؛ و حسین مکفوف جد سادات سلطان العلما سید احمد می‌رسانند سلطان سید احمد در نیمه اول قرن چهارم در فرار از حکومت عباسیان به تفرش از توابع عراق عجم هجرت کرد چون تحت تعقیب ماموران بنی عباس بود، به هزاوه فراهان پناه برد و در ۳۶۰ هجری در حال اقامه نماز شب کشته شد؛ که میرزا ابوالقاسم قائم مقام قائم مقام فراهانی از آنهاست؛ و علی الجرزی والد امامزاده محمد است که در فم تفرش مدفون گردیده و قبه و صحن مجلل او را خواجه مومن (فوت ۱۱۷۰ هجری) برادر امین الدین (امینا) بن محمد حسین الحسینی در زمان شاه عباس دوم بنا نموده؛ و او جد خانواده سید محمود حسابی و سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی است.
سادات مرعشی
نوادگان علی مرعش:
سادات مرعشی یا آل مرعش ، سلسله‌ای از سادات هستند که نسب خود را به علی المرعش نواده امام زین‌العابدین می‌رسانند. در ایران چهار شاخه معروف از سادات مرعشی - مرعشیان مازندران، مرعشیان اصفهان، مرعشیان قزوین و مرعشیان شوشتر ساکن هستند.
تاریخچه
نسل‌های نخستین مرعشیان در قزوین و مازندران ساکن شدند. سید قوام‌الدین مرعشی آملی بنیانگذار خاندان مرعشیان مازندران نخست ساکن خراسان بود و در جنگی کیا افراسیاب چلابی را از سلسله افراسیابیان شکست داد و به مازندران دست یافت. نوادگان او تا اوایل دوره صفویه بر مازندران حکمرانی داشتند. در عصر صفویه سادات مرعشی، به سبب انتساب به امامان شیعه قدرت و ثروت بیشتری یافتند، تا جایی که مادر شاه عباس یکم مشهور به مهدعلیا، از این سلسله سادات بود. جز مرعشیان مازندران، نام چندتن از مرعشیان شوشتر در تاریخ مشهور است. از جمله میر اسدالله مرعشی که در دوره سلطنت شاه طهماسب یکم چند منصب صدارت داشت و نیز قاضی نورالله شوشتری، مولف کتاب مجالس المومنین
شاخه‌ها
چهار شاخه از سادات نسب خود را به علی المرعش می‌رسانند:
نوادگان سید قوام‌الدین مرعشی بن عبدالله بن ابی‌هاشم بن علی بن حسن بن علی المرعش: قوام‌الدین موسس حکومت مرعشیان مازندران در سال ۷۶۰ هجری قمری است. او در سال ۷۸۱ هجری قمری درگذشت و در آمل مدفون شد. او جد مرعشیان مازندران است.
مرعشیان شوشتر: از نوادگان ابومحمد حسن بن حمزه بن علی المرعش، که از مازندران به شوشتر مهاجرت کردند.
مرعشیان اصفهان: از نسل سید قوام‌الدین، آنان نیز از مازندران به اصفهان مهاجرت کردند.
مرعشیان قزوین.
مرعشیان آذربایجان
سادات شهیدی
نوادگان میرزا محمد مهدی الموسوی الحسینی الصفهانی خراسانی شهید:
سادات شهیدی یا آل شهیدی ، به رویت کتاب شجره طیبه همگی از سید محمدمهدی شهید یا همان شهید رابع نسب می‌برند که وی نیز نسب از شاه نعمت‌الله ولی دارد که از فرزندان امام صادق به‌شمار می‌آید؛ و بیشتر در اصفهان، مشهد و نجف زندگی می‌نمایند.
تاریخچه
پیشینه این سادات در خاندان الحسینی الاحسا، حسینی‌های بیروت، قم، شاهنشاهی و شاه حسینی کرمان و الحسینی الموسوی اصفهان قابل پیگیری می‌باشد اما با ورود این خاندان به مشهد و کشته شدن سید محمد مهدی در این شهر به دست نادر میرزا نام این سادات از الموسوی الحسینی الصفهانی به سادات شهیدی تغییر می‌نماید.
این سادات همچنین نقش بسزایی در تاریخ معاصر شهر مشهد دارند.
شاخه‌ها
چندین خاندان از سادات شهیدی به‌شمار می‌آیند:
آل شهیدی: سادات قوام شهیدی، نظام شهیدی، ایمن شهیدی، وثوق شهیدی، داوود شهیدی، ذبیح شهیدی و نوح
سادات حبیب‌اللهی: که نسب ایشان به میرزا حبیب خراسانی از نوادگان میرزا محمد مهدی شهید بازمی‌گردد.
سادات علم الهدی : که نسب از سید علی نجفی سیستانی و عبدالجواد شهیدی دارند و در سیستان و بلوچستان، مشهد و نجف مستقر هستند
سادات عسگری : سادات عسکری یا میرزا عسکری نسب به میرزا عسکری باز می‌برند که از دیگر نواده‌های میرزا محمد مهدی شهید بوده‌است.
سادات امامی : به فرزندان میرزا هدایت الله شهیدی (امام جمعه مشهد)، سادات امامی یا امام جمعه یا امامی شهیدی اطلاق می‌گردد؛ که امروزه عمدتا ساکن مشهد و تهران می‌باشند.
سادات آهوقلندری
سادات آهوقلندری لقبی است که به یکی از شاخه‌های اصلی سادات موسوی نسبت می‌دهند و از نسل امام هفتم شیعیان، موسی کاظم هستند که عمدتا در غرب ایران سکونت دارند.
شاخه‌ها
سادات آهوقلندری نیز به شاخه‌های زیر تقسیم می‌شوند:
سادات ندروند
سادات خلفوند
سادات طاهری
سادات شاهرخی
سادات قاسمی
سادات مرتضی وند
سادات شهنشاهی
سادات حیات الغیب
سادات رضوی
نوادگان امام رضا (امام هشتم شیعیان) سادات رضوی خوانده می‌شود همچنین میرزا ابراهیم نیز سر سلسله سادات رضوی مشهد به‌شمار می‌آید.
سادات طباطبایی
نوادگان ابراهیم طباطبا.
طباطبایی نامه سلسله‌ای از سادات است که نسب خود را به حسن بن علی می‌رسانند. نیای طباطباییان ابوعبدالله محمد پسر ابراهیم پسر اسماعیل پسر ابراهیم پسر حسن مثنی پسر حسن پسر علی است. ابراهیم پدر طباطبا توانا به بیان حرف ق نبوده‌است و به جای آن طاء ادا می‌کرده‌است. گفته شده نام طباطبا از آن‌جاست که ابراهیم بن اسماعیل روزی از خدمتکار خود قبایی درخواست می‌کند و به جای قبا قبا، طبا طبا می‌گوید. طباطبا از یاران جعفر صادق و راویان حدیث او بوده‌است.
سادات عبدالوهابیه
بخشی از تبارنامه سادات طباطبایی تبریز
سادات عبدالوهابیه شاخه‌ای از سادات حسنی حسینی طباطبایی هستند که نسب خود را به امیر سراج‌الدین عبدالوهاب تبریزی از نوادگان حسن مثنی فرزند حسن بن علی (امام دوم شیعیان) می‌رسانند و در آذربایجان، به خصوص در تبریز ساکن هستند که سادات وهابی، سادات وهابیه، سادات عبدالوهابیه و نیز سادات آل عبدالوهاب خوانده می‌شوند.
سادات موسوی
موسوی نام نوادگان و سادات منسوب به امام هفتم شیعیان، موسی کاظم است.
تعداد زیادی از سادات موسوی در عراق زندگی می‌کنند و هم‌چنین شاخه‌های بزرگی از این خاندان ساکن ایران، افغانستان، لبنان، مصر، بحرین و عربستان سعودی هستند. سادات موسوی نسب خود را به فرزندان موسی کاظم می‌رسانند. سلسله صفوی نیز خود را از نوداگان موسی کاظم می‌دانستند.
افراد سرشناس سادات موسوی
سید رضی
سید مرتضی علم الهدی
سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر)
سید نعمت‌الله جزایری
سید صدرالدین عاملی
سید محمد باقر خوانساری
سید محمدهاشم خوانساری
ابراهیم موسوی قزوینی
محمدتقی موسوی اصفهانی
سید ابوالحسن اصفهانی
سید جمال‌الدین گلپایگانی
سید حسن بجنوردی
سید صدرالدین صدر
سید محمدتقی خوانساری
سید محمدتقی غضنفری
سید احمد خوانساری
سید ابوالقاسم خویی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید مصطفی موسوی
سید محمود موسوی دهسرخی
سید محمد مهدی غضنفری
عبداللطیف موسوی شوشتری
سید محمدمهدی موسوی خلخالی
سید حسن ابطحی
سید مرتضی جزایری
سید محمد موسوی خوئینی‌ها
سید محمدعلی جمال زاده
سید هادی غضنفری خوانساری (صاحب کتاب مصادرالاجتهاد)
محمود محمودی خوانساری
رسول صدرعاملی
سید حسین موسوی‌نژاد
عبدالواحد موسوی لاری
خاندان خوانساری
سادات در کشورهای اسلامی
یمن
در یمن خانواده‌های شیعه و سنی از سادات وجود دارد، بعضی از این خانواده‌ها رسیدی، قاسمی، متوکلی، حمیدالدینی، زیدی، مریب، صناعی، ساده، الثقفی، الوزیری نام دارند.
عراق
در عراق ۹۰ تا ۹۵ درصد سادات از شیعیان و کردها (خاندانهای مشایخ اکثرا شافعی) هستند. بسیاری از سادات با قبائل عرب جنوب عراق مخلوط شدند، تا به وسیله آنان از کشته شدن در امان بمانند. مطالعات ژنتیکی نشان داده است که بسیاری از آنان دارای جد مشترک می‌باشند. بعضی از نام‌های خانوادگی این سادات عبارت است از: الیاسری، الزیدی، العراجی، الحسنی، الحسینی، طباطبایی، العلوی، القوالیب، الموسوی، العوادی، الحیالی. همچنین گروهی از سادات سنی مذهب نیز در کردستان عراق وجود دارند.
عربستان سعودی
در عربستان بسیاری سادات وجود دارند. خانواده‌هایی نظیر الهاشمی (بن هاشم)، العلوی، الحسینی، المسلم، الناصر گروهی از این خاندان هستند.
لبنان
افراد زیادی در لبنان دارای ادعای سیادت هستند. شیعیان لبنان به خصوص از زمان حکومت صفوی در ایران دارای ارتباط نزدیک با این کشور بوده‌اند. مهاجرت سادات به این کشور در قرن سوم هجری رخ داده است، که در آن زمان بسیاری از خانواده‌های سیلقی، حسنی، حسینی، موسوی و رضویان به منطقه جبل عامل مهاجرت کرده‌اند.
لیبی
تمامی سادات لیبی دارای مذهب سنی هستند. عزوز و الهاشمی از قبائل بازماندگان این سادات می‌باشند.
جنوب آسیا
حدود ۱۴ میلیون از جمعیت جنوب آسیا ادعای نسل پیامبر را دارند. اجداد این افراد از کشورهای عربی، ایران، آسیای مرکزی و ترکستان به این مناطق مهاجرت کرده‌اند. در زمان‌های مختلف سادات هند، حکومتهای کوچک محلی تشکیل داده‌اند ولیکن در کسب قدرت در تمامی شبه جزیره هند موفق نبوده‌اند.
تخمین جمعیت سادات در هند و پاکستان امروزی چیزی حدود ۷ میلیون در هر کدام و نزدیک به یک میلیون در بنگلادش است.
افغانستان
سادات افغانستان پیرو مذاهب شیعه و سنی می‌باشند. آنان در ولایت‌های بامیان، میدان وردک، غزنی، دایکندی، کابل، هرات، پروان، بلخ، قندهار، کنر ،بلخاب و در تمام نقاط افغانستان پراکنده‌اند.
سیادت در ایران
تعداد سادات در ایران
سازمان ثبت احوال کشور، تعداد سادات ایران در سال ۱۳۹۲ را شش میلیون نفر اعلام کرد.
همچنین مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت سازمان ثبت احوال کشور با اشاره به رشد ۱.۴ درصدی جمعیتی ایران، رشد ۲.۵ درصدی سادات را در کشور اعلام کرد.
منشا سیادت در ایران
ایران در بین مردم جزو امنترین مناطق در بین کشورهای اسلامی برای بازماندگان پیامبر اسلام بوده‌است. افراد زیادی در ایران دارای پیشوند سید می‌باشند. از این جهت نوادگان امامان به آن پناه می‌آوردند و نسلشان در آن بیشتر می‌شد. نام‌های خانوادگی نظیر موسوی، هاشمی، حسینی، سروقد،علوی و طباطبایی در بین مردم ایران به کثرت یافت می‌شود. تقریبا در تمامی مناطق ایران مقبره‌های امامزاده‌های مختلف یافت می‌شود. مامون، علی بن موسی از نبیرگان فاطمه را به ولیعهدی خود برگزید و همین موضوع نیز باعث شد در آن زمان سادات زیادی به ایران مهاجرت کنند از جمله فاطمه معصومه خواهر علی بن موسی. محمد خوارزمشاه می‌خواست خلافت عباسیان را بردارد و خلافت را به یکی از اولاد فاطمه بسپارد.
برای فهمیدن منشا سیادت در ایران باید ابتدا بدانیم که در چه زمانی و به چه علت سادات به ایران مهاجرت کردند
دلیل ورود آن‌ها به ایران، چند نکته بوده‌است. امنیتی که در مناطق ایران بوده، یکی از عمده‌ترین دلایل این مهاجرت هاست. ایران، دور از دسترس حکومتهایی بود که مرکز آن‌ها در شام یا عراق قرار داشت. فشارهای عباسیان و قبل از آن‌ها امویان، باعث شد تا آنها، بدین مناطق مهاجرت کنند. از میان علویین، کسانی که در قیام‌هایی چون قیام «زید»، «محمد بن عبدالله»، «ابراهیم بن عبدالله» و «حسین بن علی» شرکت کرده بودند، احساس خطر بیشتری می‌کردند. آنها، یا همچون «ادریس بن عبدالله» به شمال آفریقا یا مانند «یحیی بن زید» و «یحیی بن عبدالله»، به مناطق شرقی یعنی ایران، متواری می‌شدند.
دلیل دیگر مهاجرت آنها، همان دلیلی بود که سایر اعراب را به این مناطق، جذب می‌کرد. رفاهی که این شهرها، می‌توانست دربرداشته باشد برای عده‌ای از آنها، قابل توجه بود. اضافه بر این، آن‌ها خود را محبوب مردم این سامان می‌دیدند. مردم نیز به دلیل اینکه آن‌ها فرزندان رسول‌الله بودند، بدانها احترام می‌گذاشتند. این مسئله آن‌ها را به این سمت، جلب می‌کرد. در این میان شهرهای شیعه نشین، اهمیت بیشتری داشته‌است. گر چه اهل سنت نیز نسبت به علویین احترام خاصی داشتند. این مهاجرتها، بیشتر از قرن دوم به بعد بوده‌است؛ و لذا کمتر می‌توان به فرار آن‌ها به ایران از ترس حجاج بن یوسف سقفی شاهدی ذکر کرد. با این حال بعضی، اولین دسته از سادات علوی مهاجر را کسانی دانسته‌اند که از ظلم و جور امویان و به ویژه سفاکیهای حجاج به این حدود پناه آورده‌اند. بعد از آن که «یحیی بن زید» به ایران آمد، راه این مهاجرت گشوده شد؛ و لذا کسانی که از ترس «منصور عباسی» و به جرم حمایت از «محمد بن عبدالله» و برادرش «ابراهیم» تحت تعقیب بودند، به سرعت روی بدین منطقه آوردند. پس از آن، این مهاجرتها رو به گستردگی نهاد.
یکی از دلایل آمدن آن‌ها پس از این ماجرا، «جذب نیرو» برای «قیام» بوده‌است. مردم ایران که یک بار به هنگام روی کار آمدن عباسیان، علاقه خود را جهت «تغییر حاکمیت» عربها نشان داده، امتحان خوبی نیز داده بودند، می‌توانستند بار دیگر چنین کنند. همین تصور بود که علویان را بسوی این مناطق، جذب می‌کرد. در صورتی که آگاهی عمومی مردم ایران، نسبت به علویان و حتی فعالیت خود علویان نیز در تحریک مردم، اندک بود. فعالیت عباسیان، تنها پس از ۳۰ سال به نتیجه رسید. در حالیکه علویان، معمولا با یک تحرک اندک، قصد چنین کار بزرگی را داشتند. «یحیی بن عبدالله بن الحسن بن الحسن» از جمله کسانی بود که در قیام حسین بن علی (شهید فخ)، شرکت کرد او پس از شکست این قیام به سوی مشرق گریخت؛ و همراه با عده‌ای از کوفیان به مناطق شمالی ایران (دیلم) رفت. رشید که به شدت از این حرکتها، هراس داشت به «فضل بن یحیی برمکی» دستور داد تا به هر
صورتی شده او را دستگیر کند. منطقه دیلم، یکی از مناطقی است که در مقابل مسلمین، به شدت مقاومت کرد؛ و تا
مدتها، اسفهبدان که از قبل بر آن حاکم بودند، تسلط خود را بر آن منطقه حفظ کردند. در این فاصله، گاهی بین آن‌ها و خلفا، صلح می‌شد؛ و گاهی نیز درگیریها و تهاجمها از دو طرف، ادامه داشت.
رفتن این افراد به این منطقه، می‌توانست به نحوی به معنای استفاده و بهره‌برداری از این اختلافات باشد. بنا به گفته فخری، عده کثیری از مناطق اطراف، گرد او مجتمع شدند. طبری نیز از «ابو حفص کرمانی» نقل کرده که: «آنه ظهر بالدیلم و اشتدت شوکته و
قوی امره» یعنی: او در دیلم ظاهر گشته و شوکت و قدرتش در کارها رو به فزونی نهاد. او ادامه می‌دهد، بسیاری از مردم مناطق اطراف، گرد او مجتمع شدند. تعداد هواداران او به اندازه‌ای بود که «فضل بن یحیی» با ۵۰ هزار نفر به سوی او، حرکت می‌کند. با این حال درگیری بین آن‌ها بوجود نیامد؛ و رشید موفق شد با فرستادن امان نامه‌ای، او را وادار به پذیرش صلح کند. از طرف دیگر، فضل به «صاحب الدیلم» نیز وعده زیاد مالی داد تا خروج او را از دیلم، «تسهیل» کند. پس از آمدن او به بغداد تا مدتی با او خوش رفتاری می‌شد؛ و بالاخره او را به شهادت رساندند. منطقه دیلم از نظر جغرافیایی و سیاسی، می‌توانسته برای یک نهضت شیعی، آمادگی داشته باشد. کما اینکه بعدها در همین منطقه، اولین حکومت شیعی بوجود آمد. حرکت «یحیی بن عبدالله»، زمینه‌سازی برای حرکات بعدی بود. گر چه از قبل نیز این منطقه، چنین زمینه‌ای را، هر چند به‌طور مختصر، داشته‌است. وقتی از یحیی پرسیدند که چرا «دیلم» را انتخاب کرده‌است؟ او عنوان کرد که: «ان للدیلم معنا خرجه فطعمت ان تکون معی»: یعنی: «من شنیده بودم» که در دیلم یک جو انقلابی به سود ما وجود دارد؛ لذا به فکر افتادم از جو موجود در جهت قیام خود، بهره‌برداری کنم؛ و این خود، نشانه وجود چنین زمینه‌ای است. شاید هم منظور او شنیدن یک خبر غیب گونه درباره آینده این منطقه بوده‌است.
پس از این ماجرا با آمدن حضرت علی بن موسی به ایران، گروه‌هایی از «سادات»، راهی ایران شدند تسامح مامون در مقابل سخت‌گیری پدرش هارون الرشید، نبست به سادات، در رشد و سربلندی و افزایش علویان، تاثیر بسزایی داشت. او گر چه با قیامهای آن‌ها به شدت برخورد کرد، اما در حالت عادی به علت اعتقادی که به برتری علی بر سایر خلفا داشت، نسبت به علویین نیز احترام زیادی گذاشت. با این حال در اواخر، سیاست او، کاملا نسبت به این افراد که در هر حال حکومت عباسیان را تهدید می‌کردند، عوض شده بود. آمدن حضرت فاطمه معصومه (س) به ایران از جمله، مهاجرتهایی بوده که در رابطه با آمدن علی بن موسی (ع) به ایران صورت گرفته‌است. مرعشی می‌نویسد:… سادات از آوازه ولایت و عهدنامه مامون که بر حضرت امامت پناهی داده بود، روی بدین طرف نهادند؛ و او را بیست و یک برادر دیگر بودند. این مجموع برادران و بنو اعمام از سادات حسینی و حسنی به ولایت ری و عراق رسیدند. او پس از ذکر تغییر سیاست مامون در به شهادت رساندن امام رضا (ع) درباره عکس‌العمل سادات، می‌نویسد: چون سادات خبر «غدر» مامون که با حضرت رضا کرد شنیدند، پناه به کوهستان دیلمستان و طبرستان بردند؛ و بعضی بدانجا شهید گشتند؛ و مزار و مرقد ایشان، مشهور و معروف است؛ و چون اصفهبدان مازندران در اوایل که اسلام قبول کردند و با اولاد رسول، حسن اعتقاد داشتند، سادات را در این ملک، مقام آسانتر بود. بعدها، با پیدایش قیامهای شیعی در مازندران و گیلان، این مهاجرتها رو به گستردگی نهاد. در این دوره، عراق و کوفه دیگر منطقه امنی نبود. گر چه شیعیان آن، بسیار بودند.
علویان نیز با توجه به سوابق کوفه در اینکه در مواقع حساس همکاری نمی‌کردند، حاضر نبودند در آن منطقه، دست به تحرکی بزنند. یکی از آن‌ها به نام «موسی بن عبدالله ابنحسن» درباره عراق، می‌گفت:
لا تترکینی العراق فانها*بلاد بها اس الخیانه و الغدر مرا در عراق وا مگذارید که پایه و اساس آن بر نیرنگ و خیانت استوار است. پس از عراق، ایران یکی از بهترین زمینه‌ها برای قیام بود. برای دریافت وضعیت نسبی تشیع در ایران، می‌توان از محل‌هایی که مهاجران علوی در آن‌ها ساکن بوده‌اند، استفاده نمود. البته تعیین این مکانها به عنوان محلهای شیعی، به صورت قطعی امکان‌پذیر نیست. چرا که به عنوان نمونه، اصفهان با تمام سنی گری متعصبانه خود که گاهی معاویه را تا حد پیامبری بالا می‌برده و حتی درگیریهای مکرری با قمی‌ها به عنوان شیعه داشته، باز محفلی برای «سادات» بوده‌است. البته همین مهاجرتها، به تدریج بنیه شیعه را در این شهر نیز قوی کرد. به‌طوری‌که یکی دو سه قرن بعد از سفر مقدسی در قرن چهارم بدان شهر، مشاهده می‌کنیم که این شهر نیز گرفتار درگیریهای شیعه و سنی است. و همین، نشانه توسعه تشیع در این شهر است که از جمله زمینه‌های آن وجود همین «سادات علوی» است. در سایر شهرها هم قضیه به همین شکل است.
از مقابر سادات و امام زاده‌ها، می‌توان تا حدودی خطوط گسترش ورود آنان به ایران و منشا سیادت در این مناطق را ترسیم کرد.
رازی درباره برخی امکنه که فرزندان بلاواسطه ائمه اطهار (ع) در آن‌ها مدفون بوده‌اند، می‌نویسد: «اهل ری به زیارت حضرت عبد العظیم شوند؛ و به زیارت ابو عبدالله الابیض و به زیارت السید حمزه الموسوی… و اهل قم به زیارت فاطمه بنت موسی بن جعفر (ع) که ملوک و امراء عالم، حنیفی و شفعوی به زیارت آن تربت، تقرب نمایند؛ و اهل کاشان به زیارت علی بن محمد الباقر (ع) که مدفون است به «یار کرسب» با چندان حجت و برهان که آنجا ظاهر شده‌است؛ و اهل آوه به زیارت فضل و سلیمان شوند، فرزندان موسی بن جعفر الکاظم (ع) و به زیارت «اوجان» که عبدالله موسی (ع) مدفون است.
اهل قزوین، سنی و شیعه به تقرب زیارت ابو عبدالله الحسین بن الرضا شوند». با این حال با استفاده از کتاب «منتقله الطالبیه» که پیرامون، مهاجرت و محل اسکان بعضی از علویان است، می‌توان تا حدودی به منشا سیادت در ایران و آغاز آن پی برد. کتاب «منتقله الطالبیه» در قرن پنجم هجری، نگارش یافته‌است؛ و لذا نتایجی که ذیلا ما انتظار می‌بریم، تا حدود همین قرن است. به تعبیر دیگر، شهرهایی که در ایران، محل مهاجرت علویان بوده طبعا تا قرن پنجم، ادامه می‌یابد. در اینجا ما فهرست اسامی شهرها را با تعداد سادات علوی ساکن آن‌ها که نام برده شده، ذیلا نقل می‌کنیم. نتیجه‌گیری بیشتر با خود شما:
بروجرد، ۴ نفر. تستر ۲ نفر. تفرش، ۲ نفر. جندی شاپور، ۲ نفر. جیرفت، ۲ نفر گیلان، ۴ نفر. جرجان، ۳۲ نفر. خراسان، ۱۵ نفر. دیلم، ۶ نفر. رامهرمز، ۳ نفر. راوند، ۳ نفر. ری، ۶۶ نفر. رویان، ۲ نفر. سابور ۳ نفر. سیرجان، ۲ نفر. سجستان، ۳ نفر. سمرقند، ۱۵ نفر. شیراز، ۲۳ نفر. چالوس، ۱۴ نفر. طبرستان، ۷۶ نفر. طالقان، ۲ نفر. طبس، ۲ نفر. طوس، ۶ نفر. فارس، ۶ نفر. فسا، ۵ نفر. قزوین، ۲۷ نفر. قم، ۲۳ نفر. کازرون، ۲ نفر. کرمان، ۷ نفر. مرو، ۸ نفر. نیشابور، ۲۱ نفر. ورامین، ۳ نفر. همدان، ۱۱ نفر. یزد، ۲ نفر. آذربایجان، ۳ نفر. ابهر، ۵ نفر. اردبیل، ۲ نفر. اهواز، ۳۵ نفر. ارجان، ۸ نفر. اصفهان، ۳۳ نفر. وجود این تعداد امامزاده در ایران می‌تواند درصد گسترش سادات در ایران و بالتبع گسترش تشیع را نشان دهد.
البته باید توجه داشت که مولف کتاب «منتقله الطالبیه»، تنها اسامی تعداد محدودی از علویان را نوشته است؛ و ایشان در نقاط مورد نظر، استقصاء بیشتری نکرده‌است. به مرور زمان و در قرن چهارم و پنجم، بر شوکت «سادات» افزوده گردید؛ و در بغداد گسترش طالبیین، ایجاب می‌کرد که از طرف خلفای بغداد، «نقبائی» برای آن‌ها قرار داده شود. در قرن چهارم، مدتی «شریف رضی» و پدرش، چنین نقابتی را در عهده داشتند. در حالیکه شیعه امامی بودند، در شهرهای ایران نیز سادات، مقامی افزون از حد تصور داشتند؛ و حتی در شهرهایی که «دارالسنه» محسوب می‌شود، باز همین شرافت برای آن‌ها وجود دارد. درباره قرن پنجم، گزارش دقیقی از بزرگان سادات در شهرها داریم که «عبد الجلیل رازی»، آن را نقل کرده‌است. از جمله در شهرهای اصفهان، قزوین، ری، نیشابور و بعضی از شهرهای دیگر.
تحقیقات ژنتیکی
بر اساس تحقیقی که در سال ۲۰۱۰ بر روی کروموزم ایگرگ سیدهای شبه‌قاره هند انجام شده، تنوع ژنتیکی این افراد از غیرسیدهایی که در همان مناطق زندگی می‌کنند، کمتر نیست و این به معنای بی‌پایه بودن اعتقاد به سید بودن در این منطقه است. چراکه بررسی ژنتیکی وجود یک جد مشترک را نشان نمی‌دهد. اما این افراد نسبت به غیرسیدهای همین منطقه شباهت ژنتیکی بیشتری با عرب‌ها داشته‌اند.
این آزمایش ثابت می‌کند که نیمی از کسانی که خود را سید معرفی می‌کنند جد مشترک دارند .اما تایید نمی‌کند که آن جد مشترک لزوما پیامبر یا خاندان او بوده‌است.
در کل ازمایش ژنتیک نمی‌تواند بگوید که آن جد مشترک در چه مکانی از چه نژادی و در چه زمانی می‌زیسته است. یعنی آن جد می‌تواند از نژاد هندی اروپایی ترکی یا هر نژادی باشد و در هر دوره از تاریخ پیش از 50 یا 60 نسل زندگی می‌کرده‌اند.
اما آن چیز که قطعا ثابت می‌شود در این ازمایش این است که نیمی از کسانی که سادات معرفی می‌شوند در حقیقت دروغین هستند
و آن نیم دیگر که جد مشترک دارند لزوما جدشان همان پیامبر و ال و اهل بیت او نیست
همچنین در شمال هند ۲۹٪ مسلمانان شیعه به هاپلوگروپ J تعلق دارند که از تبارهای پدری خاورمیانه‌ای است و در بین مردم هند چندان رایج نیست.
بر اساس یافته‌های علمی فعلی نزدیکترین علامت ژنتیکی برای سیدها تعلق به هاپلوگروپ J1c3d است. این هاپلوگروپ کروموزم ایگرگ عمدتا در کوهن‌های یهودی دیده شده که معتقدند نسب آن‌ها به هارون برادر موسی و از هارون به ابراهیم می‌رسد. همین هاپلوگروپ در هاشمی‌ها و اعراب عدنانی هم شایع است و آن‌ها نیز معتقدند تبارشان به اسماعیل پسر ابراهیم می‌رسانند.