اشارات بدن

زبان بدن به انواع شکل‌های ارتباط غیر کلامی یا رفتاری اشاره می‌کند که یک فرد از طریق رفتارهای فیزیکی خود، بدون آنکه صحبتی بکند با دیگران قادر است، ارتباط برقرار نماید. این رفتارها می‌تواند مربوط به وضعیت و حالات بدنی (محل قرار گرفتن دستها، پاها، نحوه نشستن، ایستادن، راه رفتن، خوابیدن)، ژستها (حالتها، اطوارها، اداها)، حرکات و اشارات بدنی، جلوه‌های هیجانی صورت و حرکات چشم‌ها باشد. دکتر مازیارمیر محقق زبان بدن تعریف جامعی در کتاب زبان بدن ایرانی ارائه نموده است او می‌گوید :زبان بدن همان زبان بی‌زبانی و یا ارتباطات غیرکلامی است . به کلیه ژستها حالتها و رفتارهای حرکتی کلی و جزئی و حتی ژست و فیگور سخن گفتن بدون کلام و صدا ارتباطات غیرکلامی و یا تن گفتار و یا زبان تن و یا زبان بدن اطلاق می‌گردد.
اگر شما بتوانید ذهن افراد دیگر را بخوانید و آنچه را که آنها واقعا نیاز دارند و می‌خواهند، درک کنید بی‌شک ارتباطات فردی و اجتماعی شما بسیار آسان و موثر خواهد شد زیرا با استفاده از این دانش قادر خواهید بود در هر زمان بر طرف دیگر تاثیر بگذارید یا حداقل بتوانید درک کنید که او واقعا درباره شما چه فکر می‌کند؟ اما از نظر علمی، ما نمی‌توانیم ذهن دیگران را بخوانیم. در واقع اگر کسی این‌طور فکر کند، ممکن است از نظر روانشناسی دچار نشانه «ذهن‌خوانی» شده باشد که یکی از شایعترین نشانه‌های اختلال تفکر است. آنچه که ما می‌توانیم انجام دهیم خواندن چهره و زبان بدن (تن‌گفتار) دیگران است که این دانش با ذهن‌خوانی فرق دارد.
اشارات بدن یا زبان بدن چیست؟
اشارات بدن یا زبان بدن به پیام‌های غیرکلامی اطلاق می‌شود که میان افراد توسط حرکات اعضای بدن و حالات صورت انتقال می‌یابد.
کینیز-ایکس (kih- neez-iks) عبارت است از مطالعه روابط میان فردی از طریق حرکات، ژست‌ها، طرز قرار گرفتن بدن در حالت‌های مختلف و قیافه و حالت‌های صورت. در زبان انگلیسی، این پدیده نامیده می‌شود. چهره انسان می‌تواند بیش از ۲۰۰۰۰ حالت مختلف ایجاد کند؛ بنابراین خوش بیان‌ترین قسمت بدن است. بیشتر بیان‌ها، ترکیبات چهره‌ای یعنی مخلوطی از دو یا چند حالت اصلی است.
۹۳ درصد ارتباط میان فردی را اشارات بدن تشکیل می‌دهد. در حالی که تنها ۷ درصد ارتباط میان فردی شامل گفتار است. بیشتر ما باور داریم که با نگاه کردن به حالات چهره و قیافه افرد می‌توانیم به طور دقیق بگوییم که آن‌ها چه احساسی دارند.
می‌توانیم حالات صورت را به سه بعد اصلی تقسیم کنیم. ۱- خوشایندی - ناخوشایندی، ۲- پذیرش - رد، ۳- فعالیت یا برانگیختگی. به طور مثال شادی، خوشایند اما انزجار، ناخوشایند است. غم، فعالیت یا برانگیختگی اندکی ایجاد می‌کند، در حالی که تعجب یا شگفت زدگی با سطح برانگیختگی یا فعالیت بسیاری همراه است. اینکه هیجان تا چه اندازه می‌تواند توجه ما را جلب کند، یا توجه ما را به جای دیگری معطوف کند، بعد سوم است. اشارات بدن می‌تواند گویای وضعیت درونی فرد باشد. برای نمونه می‌تواند خشم، خستگی، آرامش، گیجی و دیگر نشانه‌ها را نشان دهد.
بدن انسان‌ها احساسات را هم اس ام اس می‌کند. عمومی‌ترین پیام‌ها یا اس ام اس‌ها عبارت اند از: آرامش یا بی‌قراری و دوست داشتن یا دوست نداشتن. آرامش زمانی نشان داده می‌شود که فرد، اگر ایستاده است، دست و پاهایش را بدون نظم و ترتیب خاصی، قرار می‌دهد، و اگر نشسته‌است، به عقب تکیه می‌دهد، و دستها و پاهایش را باز می‌کند. دوست داشتن معمولا زمانی نشان داده می‌شود که به سوی طرف مقابل، شیء یا موضوع مورد نظر، اندکی خم می‌شویم؛ بنابراین، نحوه قرار گرفتن بدن می‌تواند احساساتی را نشان دهد که در حالت عادی آنها را پنهان می‌کنیم.
اشارات زبان بدن (تنگفتار) وابسته به فرهنگ یا نمادین
برخی اشارات بدنی و حرکات زبان بدن یا تن‌گفتار، در یک گروه مورد توافق قرار گرفته‌اند یا در فرهنگ یک جامعه، استفاده می‌شوند که معنای خاص و محدود به آن فرهنگ یا گروه هستند که به آنها «فرهنگ‌وابسته» یا «گروه‌وابسته» گفته می‌شود و مردم به‌طور آگاهانه، آنها را به کار می‌برند. این نوع حرکات و اشارات بدنی را «نمادین» می‌نامند و مانند آن است که جایگزین کلمات می‌شوند.
ما این اشارات بدنی را در خانه، مدرسه و دیگر محیط‌های اجتماعی یادمی‌گیریم و آنها را درست یا نادرست در ارتباطات خود به کار می‌بریم که البته شکل آنها در طول زمان، بنا به دلایل متفاوت تاریخی و اجتماعی عوض می‌شود. دانستن این تغییرات و شناخت آنها، به مردم کمک می‌کند که در ارتباط خود با گروه‌ها و فرهنگ‌های دیگر، کمتر دچار سوء تفاهم یا درک اشتباهی شوند، زیرا تفاوت‌های فرهنگی در این زمینه می‌تواند موجب بی‌تناسبی، کج منشی یا بی‌علاقگی از طرف سایر افراد شود. هرچند پژوهشگران با یافتن نقاط مشترک این حرکات در زبان بدن به افزایش آگاهی انسانها با ریشه‌های مشترک فرهنگی کمک می‌کنند تا الگوی همجواری ارتباطی مناسبی را با یکدیگر داشته باشند. به طور مثال در زبان بدن مربوط به دست‌ها که به اختصار می‌توان به آن «دست گفتار» گفت، معانی متفاوت زیر را با توجه به فرهنگ هر جامعه‌ای می‌توان برداشت نمود.
برخی از حرکات اشاره دست در زبان بدن یا دست‌گفتارهای اساسی وابسته به فرهنگ به شرح زیر می‌باشد:
برخی دست گفتارها در فرهنگ‌های مختلف معانی متفاوتی دارند و ممکن است توهین آمیز باشند. به عنوان مثال:
تماس پشت دست و زیر چانه با حرکتی ضربه‌ای که در بلژیک، شمال ایتالیا و تونس به معنی "برو گم شو" است. در فرانسه این حرکت بانام la barbe یا "ریش" مشهور است و نمادی برای خودنمایی است.
انگشتان مشت شده درحالی‌که نوک انگشت شست از میان انگشت اول و دوم بیرون زده باشد در ترکیه، روسیه و اندونزی به معنی "لعنت به تو" است.
نشان دادن کف دست باز در یونان، مکزیک، خاورمیانه و آفریقا نشانه‌ای جدی از ناراحتی است.
پرتاب انگشت شست با حرکتی تند از پشت دندان جلویی ردیف بالایی به سمت شخص دیگر در هندوستان و پاکستان مفهومی بسیار زشت دارد.
در کشورهای عربی و کشورهای محدوده کارائیب نگه‌داشتن انگشت اشاره دست راست در کنار مجموعه انگشتان دست چپ یک توهین بسیار زننده به‌حساب می‌آید.
انداختن انگشت وسط پشت انگشت اشاره در آمریکا به معنی آرزوی خوشبختی و در ویتنام به‌عنوان یک توهین بزرگ استفاده می‌شود.
حرکت شاخ که با بالا نگه‌داشتن دو انگشت اشاره و انگشت کوچک و جمع شدن انگشتان وسطی ایجاد می‌شود در آمریکا و بخصوص بین دوستداران موسیقی راک به معنی "فوق‌العاده" بکار می‌رود اما در اسپانیا، یونان و ایتالیا یک توهین است.
نشان دادن انگشت شست و مشت شدن بقیه انگشتان در بسیاری کشورها به معنی "عالی" بکار می‌رود اما در بعضی کشورها مثل استرالیا یک توهین زننده است.
اگر در فیلیپین با حرکت دست خود و به‌صورت اشاره به کسی بگویید بیا اینجا، دست‌به‌کاری وحشتناک زده‌اید. این حرکت در فیلیپین به‌قدری بد است که ممکن است به خاطر انجام آن بازداشت شوید.
در کشور فنلاند، دست‌به‌سینه ایستادن به معنی غرور بسیار زیاد است. اگر در یک بار این کار را انجام دهید ممکن است ناخواسته وارد یک دعوای شدید شوید.
در کشور فرانسه قرار دادن کف یک دست در مقابل مشت دست دیگر؛ چیزی شبیه به حرکت احترام در ورزش تایچی، به معنی پیشنهاد شروع یک دعواست. انجام این حرکت تقریبا مثل این است که به کسی بگویید برو بیرون.
در روسیه، دست دادن با شخصی در آستانه در ورودی یک مکان، مفهومی شدیدا شوم دارد.
در تایلند بالا آمدن دست درحالی‌که سه انگشت آن در کنار هم ایستاده قرارگرفته باشند بعد از اینکه این حرکت به‌عنوان حرکتی برای تایید کودتای نظامی سال 2012 به‌کار رفت، ممنوع اعلام شد.
اشارات (تنگفتار) ناوابسته به فرهنگ یا جهانی
بر خلاف حرکات اشاره زبان وابسته به فرهنگ که در طی زمان و از فرهنگی به فرهنگی دیگر و از یک گروه به گروه دیگر مدام در حال تغییر هستند، حرکات اشاره‌ای در زبان بدن و به ویژه در دست‌ها وجود دارد، که به فرهنگ وابسته نیستند و زبانی جهانی به حساب می‌آیند. آنها در طول هزاران سال و در مسیر تکامل خود به شکل امروزی مورد استفاده همگان قرار می‌گیرند. آن‌طور که هرکس در ارتباط، به‌طور ناخودآگاه و بنا بر شخصیت خود، آنها را به نمایش می‌گذارد و تا حدی معیاری است برای رفتار اجتماعی افرادی که از آن بهره می‌برند. مثلا محققان در آزمایشهایی بر روی حدود یکصد نوزاد، کودک و بزرگسال دریافته‌اند، اشارات و حرکاتی که مردم در توضیح حل یک مسئله ریاضی به کار می‌برند موجب بهبود آنها در یادآوری لیستی از اعداد یا حروفی می‌شود که پیشتر به حافظه‌شان سپرده‌اند. وقتی از افراد آزمودنی درخواست می‌شود که در زمان حل مسئله، دستشان را نگه دارند و حرکت ندهند، آنها به خوبی گذشته نمی‌توانند اعداد یا حروف را به یاد آورند و عملکردشان بسیار ضعیف می‌شود (کیتور و هلمر، ۲۰۱۳).
در حال حاضر نیز، ژنی به نام «فاکس پی دو» کشف شده است که خبر از دلایل ژنتیکی و تکاملی رابطه بین حرکات دست و گفتار می‌دهد. به‌نظر می‌رسد که دویست هزار سال است که در سیر تکاملی «انسان اندیشه‌ورز»، دست‌گفتار بخش مهمی از ارتباطات او بوده است (لاندبرگ، ۲۰۱۳).
از طرفی حرکات دست هر یک از ما، بیانگر نکته‌ای است و مانند اشاره به یک بند در قرارداد است. برخی از آنها برای کنترل گفتار شخص دیگری مورد استفاده قرار می‌گیرند مانند بالا بردن دست به نشانه توقف و برخی دیگر جایگزینی برای گفتار هستند، مانند حرکت توهین آمیز انگشت دست توسط یک راننده که با این روش، خشم و عصبانیت خود را به راننده دیگر نشان می‌دهد. همه ما در گفت‌وشنودهای خود حرکات دست را به‌صورت ناخودآگاه تولید می‌کنیم و به ندرت ممکن است نسبت به آنها فکر کنیم یا از انجام آنها آگاهی داشته باشیم اما در عمل و رفتار، ما با استفاده از کارایی بزرگ و پیچیده آنها، بخش عظیمی از ارتباطات شگفت‌انگیز خود را پوشش می‌دهیم.
دکتر «لوئف» از دانشگاه آزاد برلین در سال ۲۰۱۲ دست به پژوهش جالبی زد. پیش از او دانشمندان زبانشناسی مانند «ویلمز و هاگورت» در سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ نشان داده بودند که بین استفاده از برخی حرکات دست و زبان، از نظر دستوری و معنایی رابطه وجود دارد. اما او سه دست‌گفتاری را که انسان به‌صورت دیرینه و تکاملی در هنگام صحبت مورد استفاده قرار می‌دهد را انتخاب کرد و از داوطلبان خواست که در هنگام گفت‌وشنود از آنها استفاده کنند.
نتایج پژوهش دکتر لوئف، نشان داد هر سه دست‌گفتار در بیان دستوری جملات و عبارت به کار می‌روند و هر سه آنها بر زیر و بمی‌و آهنگ صدای تولید شده نسبت به زمانی‌که گویندگان از آنها استفاده نمی‌کنند، تاثیر مثبت و قابل توجهی دارند. اما در میان این سه دست‌گفتار، دست‌گفتار تصویر (ب و ج) در انتقال بهتر معنا به شنونده نقش دارند و دست‌گفتار تصویر (الف) از نظر انتقال بهتر معنا و درک مطلب چندان نقشی ندارد.
حرکت دستها و اشارات زبان بدن، علاوه بر انتقال معانی در القای اعتماد یا بی‌اعتمادی یا شور و اشتیاق ناشی از دلشادی، بی‌علاقگی یا دلمردگی به مخاطب نقش مهمی دارند. اگر به دیگران در زمان گفت‌وشنودهایشان نگاه کنید، می‌بینید که وقتی آنها به آنچه که می‌گویند اعتماد دارند یا سرحال هستند و با شور و اشتیاق حرف می‌زنند، حرکات دست و اشاره‌های زبان بدن در آنها بیشتر به چشم می‌آید، تا حدی که ممکن است تبدیل به پویانمایی شده باشد. دستها و اشاره‌های زبان بدن آنها این نکته را می‌خواهد منتقل کند که اعتماد یا اشتیاقی وجود دارد. شما ممکن است از این ارتباط آگاه نباشید، اما به‌طور غریزی به آن پی می‌برید و از آن استفاده می‌کنید.
بسیاری از سوء تفاهم‌ها و درک اشتباهی در گفت‌وشنود از قرار دادن دست بر روی لبها اتفاق می‌افتد که می‌تواند نشانگر خستگی، پنهان‌کاری، شک یا دقت باشد. حال اگر دستهای خود را از روی لبها بردارید و به گفت‌وشنود ادامه دهید، خواهید دید که مقصود شما بهتر درک می‌شود. چرا که لبهای شما در معرض دید قرار خواهد گرفت. علاوه بر این ما نیاز داریم که برای ارتباط با دیگران دستکم لبخندی بر لب داشته باشیم، شاید لبخندی شبیه به «مونا لیزا» که هنوز هم بعد از قرن‌ها برای مردم مبهم و معمایی است و استاد تجسمی‌دوره رنسانس، «لئوناردو داوینچی» هنرمندی بود که به درک چگونگی اثر آن، دست یافت. لبخندی که می‌تواند نشانگر خنده یا گریه‌ای باشد که از خشم یا ترس به وجود آمده است و انتظاری که در آن است موجب می‌شود که مخاطب با خود بگوید: «انگار این لبخند می‌گوید، چیزی در حال اتفاق است!»
زبان بدن کودکان و تشخیص دروغگویی
یکی از مشکلات والدین، تشخیص زمان دادن غذا به نوزاد خود است. نوزادان از این جهت تفاوتهای فردی و ژنتیکی بسیاری با یکدیگر دارند. یک راه خوب آن است که به نشانه‌های زبان بدن آنها توجه کرد. از جمله نشانه‌هایی که بیانگر آمادگی نوزادان برای خوردن غذا می‌باشد، زمانی است که آنها می‌توانند بدون کمک دیگران بنشینند، همچنین وقتی‌که بتوانند غذا را با نوک زبان خود مزه‌مزه کنند و علائم علاقه یا بیزاری را در هیجانهای چهره‌ای و صورت خود نشان دهند. از طرفی برخی از شیرخواران علاوه بر برآورده ساختن نیاز تغذیه‌ای خود، روزانه به چند ساعت مکیدن نیاز دارند. زیرا مکیدن منبعی برای دستیابی به حس آرامش و اعتماد و امنیت خاطر است. شرایط محیطی در زمان تغذیه نوزاد باید بدون تشویش باشد و مادر دچار اضطراب و شتاب‌زدگی نباشد. بیشتر شیرخواران می‌توانند پستان مادر را طی زمان کوتاهی تخلیه کنند ولی تا مدتی بعد به مکیدن ادامه می‌دهند. مادری که درهنگام شیردهی نوزاد، بازوان خود را منقبض می‌کند در واقع با این زبان بدن، به کودک خود پیام نخواستن و طردشدن را منتقل می‌نماید.
یکی از مسائل دیگر که پدر و مادرها به آن اشاره می‌کنند، زمانی است که کودکان آنها دروغ می‌گویند یا چیزی را نمی‌خواهند بگویند. آنها گاهی بر اساس مطالعاتی که در کتابهای زبان بدن دارند، فکر می‌کنند، چون کودک با یک دست یا هر دو دست، دهان خود را می‌پوشاند، بنابراین در حال دروغ گفتن است. البته که مطالب زیادی برای تایید این نشانه از زبان بدن (دست‌گفتار) در هنگام دروغگویی خردسالان وجود دارد، اما شواهد علمی که از این گفته‌ها حمایت کند، وجود ندارد. دلیل اول آنکه اساسا نمی‌توان گفت، کودکان دروغ می‌گویند، زیرا آنها در این دوره از رشد، رویاپردازی می‌کنند و همان‌طور که « ژان پیاژه » می‌گوید، اندیشه خردسالان در ۴ تا ۶ سالگی به گونه‌ای است که به اشیاء بی‌جان نسبت زندگی و احساس می‌دهند و این روش فکرکردن، «جاندارپنداری» یا «زنده‌گرایی» نامیده می‌شود، پژوهشگر دیگری به نام «لارنس کلبرگ» بر این باور بود که کودکان فکر می‌کنند که رویاها واقعی هستند، مثلا زمانی‌که از کودک ۴ تا ۶ ساله، پرسیده شود: «آیا غولی که در رویاهای خود دیده بود، واقعا آنجا بود»؟ او پاسخ می‌دهد: «آن غول واقعا آنجا بود، ولی وقتی بیدار شدم رفت. من جای پای او را کف اتاق دیدم». دلیل دوم، استناد به حرفهای کودکان است. براساس آنچه که گفته شد هیچ‌گاه به درستی یا نادرستی، راستگویی یا دروغگویی محتوای گفتاری کودکان نمی‌توان اعتماد کرد. زیرا دانشمندی مانند «لویس» در سال ۱۹۸۹ با پژوهشی بر روی کودکان ۳ تا ۴ سال نشان داد که اگر کودکان مورد اشاره رویاپردازی کرده باشند، رفتارهای مثبت زبان بدن (تن‌گفتاری) آنها افزایش می‌یابد مانند لبخندزدن، امااحتمال درستی این نتیجه‌گیری، تنها ۵۰ درصد اعلام شد، در حالی که در سال ۲۰۱۳، دو پژوهشگر به نامهای «یانکیوا و رودزیک» در مصاحبه‌های خود با ۱۹۸ کودک ۴ تا ۷ ساله قربانی تجاوز نشان دادند، که آنها وقتی درباره واقعه مورد نظر حرف می‌زنند در ساختار دستوری و معنادار بودن کلماتی که به کار می‌برند، پیچیدگی و انسجام اطلاعات مربوط به موضوع بالاست و احتمال واقعیت داشتن آنها به حدود ۹۲ درصد می‌رسد؛ بنابراین برای تمایز میان واقعیت و رویاپردازی کودکان، چاره‌ای به جز دنبال‌کردن نشانه‌های گفتاری در شکل و محتوای حرفهای آنها وجود ندارد.
زبان بدن و ادعای غیر علمی تشخیص دروغگویی
یکی از اشارات زبان بدنی که به عنوان نشانه تشخیص دروغگویی به کار برده می‌شود، مربوط است به خاراندن بینی یا نزدیک کردن دست به دهان، پوشاندن دهان، سرفه‌های وانمودی و نیز خمیازه‌های بی‌مورد. واقعیت آن است که خاراندن بینی و لمس کردن گوشها یا دهان، آن طور که ادعا می‌شود، ربطی به فریب و دروغ گفتن ندارد. زیرا عروق پوستی مناطق خاصی از بدن، به‌ویژه جایگاه‌های سر و صورت، دربرگیرنده لبها، بینی، گوش و همین‌طورگردن، شانه‌ها و بخش فوقانی قفسه سینه، توسط مراکز بالاتر مغزی تنظیم می‌شوند و مردم در زمان تصمیم‌گیری و تمرکز، به دلیل حجم بالای خونی که به این جایگاه‌های جریان پیدا می‌کنند، دچار خارش می‌شوند. خمیازه‌کشیدن یا سرفه وانمودی نیز در پاسخ به کاهش اکسیژن‌رسانی یا وجود مانع در خون‌رسانی جایگاه‌های مغزی است که موجب کاهش آمادگی پاسخ هیجانی ما می‌شود. اعصاب سمپاتیک، خود به‌تنهایی شریانچه‌های آوران و وابران را عصب‌گیری می‌کند و سرخ‌شدن در پاسخ به دستپاچگی و خشم، و رنگ‌پریدگی در پاسخ به ترس یا اضطراب به ترتیب مثال‌هایی از وقفه و تحریک رشته‌های عصبی سمپاتیک ارسالی به مناطق درگیر با این جایگاه‌ها هستند. از طرفی در یک گفت‌وشنود و در شرایطی که از نظر هیجانی، به تمرکز بالایی نیاز هست، «نوراپی‌نفرین» ترشح می‌شود، به‌ویژه اگر کسی، با پرسشهای انتقادی یا اتهامی نسبت به خود مواجه شود، همان‌طور که «رابرت برن» از نظر فیزیولوژ پزشکی بررسی کرده است، موجب اضطراب یا خشم می‌گردد؛ بنابراین اشاره‌های زبان بدنی مانند خاراندن بینی، لاله گوش و دهان، بیش از آنکه بیانگر فریب و دروغگویی باشد، تمرکز فرد را در ارتباط نشان دهد.
در پژوهشی دیگر، که در سال ۲۰۱۳ توسط بخش شناختی دانشگاه «مرسی کالیفرنیا» و کالج «لندن» انجام شد، دو پژوهشگر به نامهای «دوران و دل» به بررسی حرکات و اشارات زبان بدن در زمان فریب یا دروغگویی افراد پرداختند. یافته‌های آنها با استفاده از نرم‌افزار پیشرفته «مسیریابی سه بعدی» و پردازش رایانه‌ای بر روی ۲۹ نقطه در جایگاه‌های مختلف سر، چهره و دستها نشان داد که آزمودنی‌ها در برابر پرسشهای خنثی، هیچ تفاوت بارزی در میزان و مدت حرکات سر، دست و چهره نشان ندادند، اما زمانی‌که از آنها سوال‌های انتقادی پرسیده می‌شد، حرکات تمام این سه جایگاه در آزمایش شوندگان کاهش پیدا می‌کرد (کاهش دامنه ۲/۰ تا ۴/۰ میلی‌متر در هر ۲۵۰ میلی ثانیه حرکت). تحلیل دروغگویی با نشانه‌های زبان بدن (تن‌گفتار)، بسیار پیچیده است و ما تنها با چشم و در یک یا چند برخورد چهره به چهره، قادر به تشخیص دروغگویی با استفاده از اشاره‌های زبان بدن نخواهیم بود. در کتاب زبان بدن ایرانی چنین گفته شده است که هیچ کس هیچ رفتار و هیچ گفتار و کردار و پندار و گفتار شاید انگونه که به نظر می‌رسد نباشد پس بسیار مراقب باشید . به احتمال بسیار زیاد زبان بدن شما بخش مهمی از آن شخصی ست که هستید، تا جایی که شاید حتی فکرش هم نکنید.