اکس‌ام‌ال

در فناوری رایانه‌ای، زبان اکس‌ام‌ال نوعی زبان نشانه‌گذاری گسترش‌پذیر (eXtensible Markup Language) است که قالب (فرمت) کلی نشانه‌گذاری متن‌های رایانه‌ای را تعیین می‌کند. به طوری که این زبان، هم برای انسان و هم برای ماشین خوانش‌پذیر باشد.
اکس‌ام‌ال ویرایشی از اس‌جی‌ام‌ال است که می‌کوشد پلی بین سادگی اچ‌تی‌ام‌ال و قدرت اس‌جی‌ام‌ال ایجاد کند. در واقع اکس‌ام‌ال زیر مجموعه‌ای از اس‌جی‌ام‌ال است که صرفا برای استفاده با وب طراحی شده‌است. پس از ایجاد اکس‌ام‌ال توسط کنسرسیوم وب جهانگیر (W3C) در سال ۱۹۹۶ میلادی، دست‌اندرکاران بسیاری از پروژه‌های محاسبات توزیع‌شده به استفاده گسترده از آن روی آوردند.
در حال حاضر، گوناگونی، میزان، و ابعاد فراوان به‌کارگیری اکس‌ام‌ال در اغلب زمینه‌ها و ساختارهای اینترنت امروزی به راستی شگفت‌آور است. فقط به عنوان نمونه، باید یادآور شد که تقریبا تمامی فناوری‌های خدمات وب، گرافیک برداری اندازه پذیر، آردی‌اف، و بسیاری از موارد دیگر، تنها با اکس‌ام‌ال انجام‌پذیر است.
چرایی و چگونگی این امر برای فهم آسانتر و درک همه‌جانبه‌تر اینترنت در حال حاضر، و به ویژه، جهت آشنایی با تدابیری که بشر برای هموار نمودن راه‌های گسترش آن در آینده اتخاذ خواهد کرد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
انگیزه‌ها و بنمایه‌ها
بسیاری از پرسش‌های عمده پیرامون پدیده‌های نوین جهانی، و به ویژه موهبت عالم‌گیر اینترنت را ساده‌تر و منطقی‌تر است که با مطالعه و شناخت هر چه واقعی‌تر و همه‌جانبه‌تر تاریخ و فلسفه علوم، مخصوصا، از ابتدای دوران تولد دوباره تا به امروز پاسخ داد.
آفرینش و نمایش دانش
اصلی‌ترین و ذاتی‌ترین وظیفه زبان اکس‌ام‌ال بیان، نمایش، و تحت سیطره در آوردن داده‌ها ست. وقتی از داده‌ها اسم می‌بریم، در واقع، اطلاعات و دانش هم گفته‌ایم.
تبیین نقش و اهمیت اکس‌ام‌ال در خلق و نمایش انعطاف‌پذیر، قابل گسترش، و اندازه یاب دانش را بهتر است با اشاره‌ای گذرا بر نقش عنصر خط در هنر نقاشی آغاز کنیم. در نقاشی، استفاده از خط، نقطه آغاز و شروع خلق و آفرینش هنری هم هست. در واقع، پیش از کشیدن اولین خط، فقط یک‌نواختی، بی‌دانشی، بی‌نظمی، و بی‌ساختاری مطلق بر تمامی فضا حاکم است.
خوب که بیندیشیم، زبان اکس‌ام‌ال درست همین کار را با برچسب زدن، نام‌گذاشتن، و صفات برای نام‌ها تعریف کردن در مورد داده‌های بی‌ساختار انجام می‌دهد.
تجربه اول
به عنوان نمونه‌ای بسیار ساده از یک سند اکس‌ام‌ال می‌توان به بررسی مورد زیر پرداخت:
Mathematics
Biology
بر خلاف سندهای اچ‌تی‌ام‌ال و اکس‌اچ‌تی‌ام‌ال که در آن‌ها از عناصر و برچسب‌های از پیش تعبیه یافته‌استفاده می‌کنیم، در سندهای اکس‌ام‌ال تمامی برچسب‌ها را خود نام‌گذاری و انتخاب می‌نماییم.
اگر چه برچسب‌های (tags) متعددی می‌تواند در هر سند موجود باشد، فقط یکی از آن‌ها - و همواره یکی از آن‌ها (در اینجا University) - نقش ریشه و در خودگیرنده سایر برچسب‌ها را برعهده دارد.
چنانچه نمونه اکس‌ام‌ال داده‌شده در بالا را، عینا، در فایلی که با xml. ختم می‌شود ذخیره کنیم، می‌توانیم با یکی از متن‌شکن‌های اکس‌ام‌ال شروع به شکستن و پردازش آن بنماییم. از آن‌جا که شرکت مایکروسافت یکی از متن‌شکن‌های اکس‌ام‌ال، موسوم به ام‌اس‌اکس‌ام‌ال را، در درون مرورگر خود یعنی آی‌ای (IE) تعبیه نموده‌است، فقط کافی‌ست سند اکس‌ام‌ال خود را با آی‌ای باز کنیم.
در اینجا، برای مثال بالا صفت خصوصی بودن برای نام یا مفهوم دانشگاه تعیین شده‌است:
Mathematics
Biology
صفات مورد نظر برای هریک از عناصر اکس‌ام‌ال می‌تواند به هر تعداد باشد، و به هر ترتیبی بیاید، ولی، همواره باید آن‌ها را فقط در درون بر چسب شروع جای داد، و نه هیچ کجای دیگر.
فضای نام‌های اکس‌ام‌ال
مقاله اصلی: فضای نام‌های اکس‌ام‌ال
تعریف انواع در سندها
مقاله اصلی: تعریف انواع در سندها
با کمک تعریف انواع در سندها یا دی‌تی‌دی می‌توانیم به تعریف و شرح انواع گوناگون عناصر و المان‌های مورد استفاده در یک سند اکس‌ام‌ال و نیز بیان صفات و شناسه‌های مختلف آن‌ها مبادرت نماییم.
شمای اکس‌ام‌ال و اعتبارسنجی
مقاله اصلی: شمای اکس‌ام‌ال و اعتبارسنجی
مدل اشیاءنگر سند
مقاله اصلی: مدل اشیاءنگر سند
ا
گرچه سندهای اکس‌ام‌ال از متن ساخته می‌شود، جستجوی داده‌های موجود در آن‌ها از طریق دستیابی ترتیبی، نه عملی خواهد بود و نه صرفه‌بر. این امر، به‌ویژه، در مواردی دشوارتر خواهد شد که بخواهیم داده‌ها را به‌طور دینامیکی به سند افزوده یا آن‌ها را از آن پاک نماییم.
مدل اشیاءنگر سند معماری خاصی را به‌دست می‌دهد تا با اجراء آن توسط یک زبان برنامه‌نویسی بلندتراز، بشود تمامی سند را به شکل یک درخت در حافظه اصلی رایانه پهن کرد؛ بنابراین، فقط سندهای نسبتا کوچک را می‌توان با این مدل پردازش نمود.
ای‌پی‌آی ساده برای اکس‌ام‌ال
مقاله اصلی: ای‌پی‌آی ساده برای اکس‌ام‌ال
شمای اکس‌ام‌ال
مقاله اصلی: شمای اکس‌ام‌ال
پانوشته‌ها
اینترنت
خدمات وب
وب معانی نگر
کنسرسیوم وب جهانگیر (W3C)
اچ‌تی‌ام‌ال (HTML)
اکس‌اس‌ال
پیچیدگی
گرافیک برداری اندازه پذیر (SVG)
سی‌شارپ
جاوا