منطقه آزاد تجاری-صنعتی انزلی

مرکز خرید ستاره شمال در منطقه آزاد انزلی
منطقه آزاد تجاری-صنعتی انزلی یکی از مناطق آزاد هفت‌گانه ایران در استان گیلان است که در راستای اهداف اقتصادی این کشور، در سال ۱۳۸۴ شمسی در شهرستان انزلی و شهرستان رشت تاسیس شد. از سال ۱۳۹۲ با افزایش محدوده، این منطقه در پهنه آبی، خاکی و ساحلی سه شهرستان رشت، انزلی و آستانه اشرفیه در شمال ایران، منطقه جنوب دریای خزر و در مسیر کریدور شمال–جنوب واقع گردیده است.
محدوده منطقه آزاد
هم اکنون دو سوم محدوده منطقه آزاد در شهرستان شهرستان رشت واقع شده و مابقی آن در شهرستان انزلی و شهرستان آستانه اشرفیه قرار دارد. در اردیبهشت ۹۳ محدوده این منطقه از ۳ هزار و ۲۰۰ هکتار پیشین در شهرستان‌های رشت و انزلی به بیش از ۸ هزار و ۶۰۹ هکتار افزایش یافته‌است و بخشی از شهرستان آستانه اشرفیه نیز به این منطقه افزوده شد.
تطبیق نام با محدوده و تغییر نام منطقه آزاد
با وجود اینکه اینکه این منطقه آزاد در بدو تاسیس به‌طور مشترک در دو شهرستان رشت و انزلی واقع شده بود. در حال حاضر دو سوم محدوده منطقه آزاد در حوزه شهرستان رشت واقع شده‌است. انتخاب نام منتسب به یک شهرستان موجب انتقادات و اعتراضات مردم در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها توسط مردم نسبت به مسئولین دولتی، استانی و سه نماینده رشت در مجلس شد. دامنه این اختلافات به انتقادات متقابل نماینده انزلی و برخی نمایندگان استان گیلان کشیده شد. هم اکنون شهرستان رشت دارای سهم بیشترین ساحل و زمین در منطقه آزاد است و شهرستان‌های انزلی و آستانه اشرفیه به ترتیب در جایگاه بعدی قرار دارند. از مجموع ۷ منطقه آزاد کشور ۳ منطقه آزاد دارای محدوده مشترک بین چند شهرستان می‌باشند که به جز منطقه آزاد انزلی دو منطقه آزاد ارس و اروند دارای نام بی‌طرفانه می‌باشند. عدم مطابقت نام و محدوده منطقه آزاد ضمن جلوگیری از توسعه، سرمایه‌گذاری بیشتر و استفاده از امکانات از جمله برخورداری از فرودگاه، موجب ایجاد ایراد و مغایرت قانونی این نامگذاری در اداره کل تطبیق قوانین مجلس شورای اسلامی شده‌است. تطبیق نام این منطقه آزاد از برنامه‌های دولت و مجلس است، که تاکنون این وعده‌ها عملی نشده است.
انتقادات به نامگذاری
در خرداد ۱۳۹۶ در پی اعلام حمایت مالی یکجانبه منطقه آزاد منحصرا از تیم فوتبال ملوان انزلی توسط مدیرعامل این منطقه آزاد این اقدام با اعتراض هواداران سپیدرود مواجه شد و جبار کوچکی نژاد این تصمیم را اجحاف حق مردم شهرستان رشت دانست و وعده پیگیری این تخلف از طریق مجلس شورای اسلامی داد. پس از این اعتراضات رضا مسرور مدیرعامل منطقه آزاد با پافشاری با مواضع یکرفه خود با انتشار پستی در صفحه اینستاگرام خود از جمله وزیر خارجه ایران علیه بیگانگان علیه مردم رشت و نماینده رشت استفاده کرد این اقدام با واکنش شدید مردم رشت در صفحات مجازی منجر شد و هواداران تیم سپیدرود رشت و داماش گیلان طی یک بیانیه مشترک از نامگذاری اختلاف زا و سیاست‌های جانبدارنه مدیریت منطقه آزاد از شهرستان انزلی با وجود قرار گرفتن قسمت اعظم محدوده و سواحل این منطقه آزاد در شهرستان رشت انتقاد کردند. و جبار کوچکی نژاد وعده پیگیری اجحاف حق مردم رشت در منطقه آزاد تا ایجاد تغییر رسیدن به نتیجه مناسب را داد.
پس از این انتقادات محمدصادق حسنی نماینده دیگر رشت نیز به انتقاد از شیوه مدیرت منطقه آزاد پرداخت حسنی با بیان اینکه سپیدرود به حمایت همه‌جانبه منطقه آزاد نیاز دارد و منطقه آزاد صرفا مختص به شهر خاصی نیست و موظف است با سرمایه ملی که در اختیار دارد از تمام ورزش‌ها و جوانان حمایت کند. وی با انتقاد از نامگذاری منطقه آزاد رشت را دارای از سهم بیشتری در منطقه آزاد دانست.
محمدحسین قربانی نماینده مردم آستانه اشرفیه در تیر ماه ۱۳۹۶ منطقه آزاد را محدود به یک شهر خاص ندانست و خواستار نگاه ملی و کمک به همه تیم‌های ورزشی استان گیلان شد.
علی افتخاری مشاور عالی کمیته ملی المپیک و عضو کمیته رسانه‌ای فدراسیون جهانی کشتی از حمایت سلیقه‌ای منطقه آزاد و ایجاد اختلاف بین مردم استان گیلان انتقاد کرد و خواستار پیگیری مسئولین استانی و کشوری و سه نماینده رشت در مجلس در مجاب کردن منطقه آزاد در حمایت از تیم‌های داماش گیلان و سپیدرود رشت در کنار ملوان انزلی شد. وی از مهندس ربانی عضو مستقل هیئت مدیره منطقه آزاد خواست که به سلیقه بازی‌ها و لجاجت‌های این منطقه در حوزه ورزش رسیدگی و نظارت کند. او با انتقاد از اکبر ترکان گفت نمی‌تواند شاهد درآمد میلیاردی منطقه آزاد حاصل از مردم رشت باشد، اما کمک‌ها را محدود کند و تبعیض قائل شود.
محدوده پیشین
این منطقه شامل محدوده‌ای از شهرستان‌های انزلی و رشت به مساحت تقریبی ۳۲۰۰ هکتار خشکی و تا عمق دو کیلومتر از آبهای ساحلی محدوده است. محدوده منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی (به غیر از محدوده بندری) از غرب به اراضی نیروی دریایی و محدوده روستای طالب آباد و از سوی شرق به روستای چپرپرد پایین منتهی می‌شود؛ که در سه محدوده جدا از هم به شرح ذیل در نظر گرفته شده‌است که هر یک پتانسیل خاص خود را دارند. این سه محدوده عبارتند از: - ناحیه گلشن و فاز تجارت به مساحت ۲۰۹۱ هکتار که شامل اراضی مناسب طبیعی، با تراکم جمعیت پایین و مناطق مسکونی، کمترین مقدار زمین جهت شالی کاری، دسترسی به سواحل مناسب و وجود اماکن و تاسیسات تفریحی و توریستی منطقه شهرک صنعتی شماره یک منطقه آزاد و ناحیه اطراف آن به مساحت ۹۴۶ هکتار که شامل شهرک صنعتی، اراضی منابع ملی و مجاور تالاب می‌باشد. محدوده بندری منطقه آزاد انزلی به مساحت ۱۰۶ هکتار، که این امر مطلوبیت و جاذبه‌های منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی را برای ارائه تسهیلات در زمینه تخلیه و بارگیری و سایر امور، ارتقاء داده است.
افزایش محدوده منطقه آزاد
در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ با پیگیریهای صورت گرفته از سوی سازمان منطقه آزاد انزلی؛ بنا بر تصویب‌نامه وزیران عضو شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری  صنعتی و ویژه اقتصادی که به تایید ریاست محترم جمهور رسید بنا بر پیشنهاد دبیرخانه شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری  صنعتی و ویژه اقتصادی محدوده‌ای به مساحت (۶۴۸۹) هکتار مشتمل بر محدوده‌های زیر به محدوده منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی الحاق می‌شود:
الف  محدوده‌ای به مساحت (۵۵۷۸) هکتار از شمال به طول (۲۱۹۰۵) متر به دریا، از جنوب به طول (۲۹۰۵۲) متر به اراضی محدوده شهرستان رشت، از غرب به طول (۳۳۵۰) متر به محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی و از شرق به طول (۶۱۸۱) متر به رودخانه سفیدرود واقع در شرق محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی در شهرستان آستانه اشرفیه.
ب  محدوده‌ای به مساحت (۴۰۸) هکتار از شمال به طول (۵۷۰۷) متر به دریا، از جنوب به طول (۱۱۵۰) متر به اراضی روستای طالب‌آباد شهرستان انزلی، از شرق به طول (۵۴۶) متر به محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی و از غرب به طول (۱۳۸۶) متر به کانال طالب‌آباد انزلی.
ج  کل محدوده فرودگاه بین‌المللی سردار جنگل رشت به مساحت (۲۲۳) هکتار در بلوار ولیعصر شهر رشت.
د  جمع مساحت افزایش داده شده در جنوب منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی بابت اصلاح محدوده مصوب فعلی جنوبا به کنار گذر امامزاده هاشم به انزلی به مساحت (۲۸۰) هکتار و مساحت دریایی به عمق (۲) کیلومتر از محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری  صنعتی انزلی در محل روستای چپرپرد تا رودخانه سفیدرود در شهرستان رشت.
با ابلاغ قانون جدید این منطقه در سال ۱۳۹۳ بخش اعظمی از منطقه آزاد در شهرستان رشت و قسمتی در شهرستان آستانه‌اشرفیه واقع شده است، بخشی دیگری از منطقه آزاد در شهرستان انزلی قرار دارد.
بندر کاسپین
بندر کاسپین یک بندر در حال ساخت در پهنه آبی و ساحلی دریای خزر واقع در سواحل شهرستان رشت در شمال ایران و مشمول معافیت‌های مربوط به مناطق آزاد ایران است. هیئت وزیران در بهمن ماه سال ۱۳۹۶ شمسی بندر کاسپین در استان گیلان به عنوان مرز رسمی و مجاز دریایی تعیین کرد.
سواحل
منطقه آزاد انزلی دارای ۳۰ کیلومتر ساحل از دریای خزر است. ۲۲ کیلومتر از این سواحل واقع در شهرستان رشت، ۸ کیلومتر ساحل واقع در شهرستان انزلی و سواحل حوضه آبریز دلتا رودخانه سفیدرود در پارک ملی بوجاق واقع در شهرستان آستانه اشرفیه است.
پارک ملی بوجاق
پارک ملی بوجاق منطقه‌ای حفاظت‌شده در شهرستان آستانه اشرفیه است. این منطقه نخستین «پارک ملی خشکی  دریایی» ثبت‌شده در ایران محسوب می‌شود و ۳۲۶۰ هکتار وسعت دارد. از این مقدار حدود ۱۶۰۰ هکتار آن محوطه دریایی، حدود ۱۶۰ هکتار محوطه تالابی و بقیه آن محوطه خشکی شامل زمین‌های ساحلی، جلگه‌ای و علفزار است. پارک ملی بوجاق کیاشهر با کاربری گردشگری و طبیعت‌گردی در محدوده منطقه آزاد قرار دارد.
روستاها
از مجموع ۲۸ روستا در منطقه آزاد با جمعیتی حدود ۳۰ هزار نفر ۲۳ روستای ساحلی و غیرساحلی از شهرستان رشت در محدوده منطقه آزاد قرار دارد. و ۵ روستا از شهرستان انزلی در منطقه آزاد واقع است.
روستاهای منطقه آزاد در محدوده اولیه
از مجموع ۱۴ روستای منطقه آزاد در سال ۱۳۸۴ ۵ روستا به نام‌های لیجارکی حسن‌رود، طالب آباد، حسن رود، گلشن، جفرود پایین واقع در بخش مرکزی شهرستان انزلی و ۹ روستای چپرپرد، سرخشکی، گورابجیرصحرا، فشتکه اول و دوم، فتاتو، چاپارخانه، جفرود بالا و کویشاد از شهرستان رشت در محدوده اولیه منطقه آزاد قرار داشتند که با افزایش محدوده منطقه آزاد تعداد روستاها به ۲۸ روستا افزایش پیدا کرد.
فهرست مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران
منطقه آزاد تجاری
شهرستان رشت
شهرستان انزلی
شهرستان آستانه اشرفیه
پارک ملی بوجاق آستانه اشرفیه