شهرستان فنوج

شهرستان فنوج یکی از شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان است.
شهرستان فنوج پیشتر با عنوان بخش فنوج یکی از بخش‌های شهرستان نیک‌شهر در استان سیستان و بلوچستان ایران بود.
موقعیت جغرافیایی و زیست‌محیطی
فنوج در جنوب غربی بلوچستان و ۱۶۲کیلومتری جنوب شهرستان ایرانشهر و ۵۵۰ کیلومتری مرکز استان (زاهدان) و ۱۷۷۵ کیلومتری مرکز کشور (تهران) قرار دارد و از غرب به استان کرمان منتهی می‌شود، در طول ۹۵ درجه و ۳۸ دقیقه طول شرقی و ۲۶ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۸۵ متر می‌باشد. شهرستان فنوج با وسعت ۷۷۳۰ کیلومترمربع معادل ۱/۴ درصد مساحت استان را به خود اختصاص داده است.
در خصوص نام فنوج روایات فراونی وجود دارد که محتمل‌ترین آن شهر فنی هنری منطقه ("فن": هنر و صنعت و "وج": یعنی جمع) و پرنوگ یعنی شهر نوگ یا ناودان آن هم بعلت محاصره بودن فنوج بوسیله رودخانه‌های زیاد که تصاویر ماهواره‌ای آن را تایید می‌کند.
فنوج به لحاظ آب و هوایی دارای آب و هوای گرم و خشک تا نیم خشک با رطوبت نسبتا متوسط و میزان بارندگی سالیانه حدود ۲۸۰ میلی‌متر می‌باشد. آب و هوای شهرستان فنوج در تمام فصول سال با سای شهرستان‌های اطراف متفاوت است. بادهای ملایم و خنک فنوج (زن فراموش) از قدیم‌الایام بسیار معروف و مقبول گردشگران و مسافرین بوده‌است. وبارش‌های رگباری و تند باد ورعدبرق وتگرگ شدید تابستانی (موسمی یا نانسن) که بیشتر سال‌ها در ناحیه سیاهکان یا سفید کوه ذرتی اتفاق می‌افتد حتی یک روز در زمستان در فنوج ۱۰۰میلیمتر باران و تگرگ گزارش شد
از مهم‌ترین رودخانه‌های شهرستان فنوج می‌توان به رودخانه‌های (رودخانه سفید کوه ذرتی-رامکی-مگون-کوشک-کرحمت-پیر سهران-کتیج (کتیچ) رودخانه‌های تنگه فنوج و رودخانه فصلی مسکوتان و مدانچ) اشاره نمود و از جمله کوه‌های فنوج می‌توان به «تکوه» یا کوه سفید ذرتی (سفید کوه) که جزء جاذبه‌های گردشگری و دیدنی شهر نیز محسوب می‌گردد اشاره نمود. «تکوه» با شکوه و هیبت خاص خود زیبایی وصف ناپذیری به کل شهرداده و جاده «هراز» که برای اکثر ایرانیان شناخته شده می‌باشد در مقیاسی کوچکتر در تنگه فنوج به دست بی‌مثال خالق طبیعت تکرار شده‌است یا آبشار گسپردن و روستایی یا طبیعت زیبای و کوهستانی وسرسبز بن سرخ ذرتی می‌توان اشاره کرد
تقسیمات کشوری
بخش مرکزی
دهستان فنوج
دهستان مسکوتان
بخش کتیج
دهستان گتیج
شهر: فنوج
کشاورزی و دامداری
از جمله محصولات کشاورزی نیز می‌توان به گونه‌های مختلف خرما-انواع مرکبات-انگور-انار و همین‌طور محصولات زراعی نظیر یونجه، انواع حبوبات، تنباکو، برنج، جو، گندم، و… اشاره نمود. همچنین چندگونه گیاهی منحصر به فرد نیز در شهرستان فنوج وجود دارد:
۱-آلوورا یا صبر زرد (شگلم) که دومین محصول پرفروش در جهان می‌باشد.
۲-درخت گز روغن که به معجزه عالم گیاهی معروف بوده و در ارتفاعات و بر روی صخره‌ها رشد می‌کند.
۳- بنه یا پسته کوهی و کسور وانجیر وحشی سفید کوه یا نیلگ ذرتی
۴-پرورش طیور
۵-پرورش گاو، گوسفند و شتر به صورت سنتی
پیشینه تاریخی
فنوج امروزی به قبل از اسلام بازمی‌گردد آثار و سفالهای به جامانده در قلعه معروف به بزرگان و پشت قلعه که از زمان ایران باستان بوده نشان از گذشته پر رونق در این شهرستان بوده‌است. فنوج یکی از مناطق کهن بلوچستان می‌باشد که کاوشهای صورت گرفته در این منطقه حاکی از وجودتمدنی چندهزار ساله می‌باشد و از نواحی بررسی شده (تپه ده قاضی- تپه د مبان (فنوج ناحیه چهل دختران کاوشگر: مارک اورل اشتین)- تپه پیرکنا (ناحیه چهل دختران) و تپه مگون: (کلا بزرگان)- وروستایی تاریخی سفید ذرتی-کوه نگاران- محوطه باستانی کتیج- محوطه باستانی زپرینگ- قلاع مسکوتان- فنوج- محترم آباد) می‌باشند. محل ارتباط مکران (بلوچستان) با منطقه پررونق و دارای تمدن کهن جیرفت و جنوب کرمان و هرمزگان بوده، نقاشی‌های یافت شده در کوه‌های اطراف فنوج همچنین سنگ نوشته‌ها و غارهای منقش به طرح‌های باستانی و گورهای باستانی غیراسلامی یافت شده در دامنه سفیدکوه نیز گواه بر این ادعا می‌باشد مسجد جامعه و قلعه کلایان مشرف به رودخانه بزرگ زوار (خزانوک) نیز از میراث گذشتگان این شهر می‌باشد.
از جاذبه‌های گردشگری شهرستان فنوج می‌توان به محله باستانی پشت قلعه اشاره کرد که قدمت آن به قبل از اسلام و ورود آریایی‌ها (از شاخه گراماتی) به این سرزمین می‌رسد و آماده پذیرش گردشگران عزیز می‌باشد.
از دیگر جاذبه‌های گردشگری می‌توان به مسجد پشت قلعه(قدمت تقریبی450 الی 500سال پیش) مربوط به دوره صفویه می‌باشد, این مسجد در محله باستانی پشت قلعه قرار دارد.
اقوام و آداب و رسوم
تا قبل از استقرار آریایها در فنوج نژادهای بومی در منطقه می‌زیسته‌اند. قوم بلوچ از اصیل‌ترین اقوام ایرانی می‌باشد که فنوج نیز جزئی از آن است و ازجمله طوایف شهرستان می‌توان به طایفه (محمدی استادی یا داودی ،نصرتی-اربابی-ملک—کدخدایی- لشکری - حیدری ) اشاره نمود. زبان مردم شهرستان فنوج گویش فنوجی از زبان بلوچی بوده و با توجه به طوایف مختلفی که در سطح شهرستان هستند تعداد لهجه‌ها نیز گوناگون می‌باشد. (بلوچی از زبانهای ایرانی شاخه شمال باختری است. این زبان توسط مردم بلوچ در کشورهای ایران، پاکستان، افغانستان و ترکمنستان و برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و دریای مکران گویش می‌شود) در شهرستان فنوج آیین‌ها برگرفته از سنت‌ها و آداب و رسوم گذشتگان، اعتقادات مردم و نیز دین مبین اسلام می‌باشد.
در مراسم مذهبی (اعیاد فطر و قربان) لیالی قدر، قرآن خوانی و مراسم ختم در منازل به صورت دوره‌ای برگزار می‌شود و دادن غذا و افطاری به همسایه‌ها مرسوم است که به اصطلاح محلی باجی گفته می‌شود.
در آئین تشکیل خانواده و ازدواج که عمدتا بیشتر ازدواج‌ها درون فامیلی و از میان وابستگان نزدیک است (ابتدا از طرف خانواده داماد بعد از رایزی‌های اولیه برای انجام خواستگاری که به زبان بلوچی مرکی حدای یا نپری نامیده می‌شود می‌روند. برای انجام مراسم عروسی در گذشته بسته به توان مالی و شهرت افراد ۲ روز تا یک هفته جشن و پایکوبی برگزار می‌شده. در دو نوبت نیز به نام شب حنابندان (دزکی) و ظاهری یا جشن انجام می‌شده است. برای کمک به خانواده داماد نیز درگذشته و حال از جانب بستگان و آشنایان کمک نقدی که به زبان محلی ""بجاری"" می‌نامند در شب جشن عروسی و قبل از شروع مراسم دریافت می‌گردد. در طول مراسم نیز برنامه‌های ساز و دهل برگزار و دوچاپی معروف فنوج و برخی شهرستان‌های حاشیه (رقص محلی) به صورت دسته جمعی توسط مهمانان و جوانان حاضر در مراسم برگزار می‌گردد. پس از اتمام مراسم عروسی ۷ روز به عنوان پاتختی عروس و داماد محسوب می‌گردد و در این هفت روز فامیل و آشنایان دو طرف به مراسم پاتختی آمده و با نان روغنی (هل کالی) و شربت و چایی پذیرایی می‌شوند.
خوراک
از دیرباز هنر آشپزی بانوان فنوج شهره خاص و عام بوده و از انواع خوراکی‌ها و غذاهای محلی می‌توان به تباهگ (گوشتی که با انار خشک طعم دار گردیده و خشک شده) اشاره نمود، همچنین انواع بریانی با ادویه‌های محلی، تنورچه، انباگ، باقالی پلو، بت ماش اناری، دلک (آش)، هتوک یا ناورشت (ماهی، گوشت، مرغ محلی) و همچنین چنگال با پکرا و انواع ترشی لیمو و پوئچ اشاره نمود.
جمعیت
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان فنوج در سال ۱۳۹۵ برابر با ۴۹،۱۶۱ نفر بوده‌است.
http://www.sbportal.ir/fa/cities/fanouj-شهرستان-فنوج
http://www.balochpayam.ir/post/1605
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920411001254
http://www.sbportal.ir/sbportalsd_content/media/image/2015/01/3613_orig.jpg
استان سیستان و بلوچستان