جم (بوشهر)

شهر جم مرکز شهرستان جم در استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر در فاصله ۲۶۵ کیلومتری با مرکز استان قرار دارد. این شهر در مقایسه با بیشتر شهرهای استان بوشهر، آب و هوایی معتدل‌تر دارد، ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود ۷۰۰ الی ۸۰۰ متر است. همچنین فاصله این شهر تا خلیج فارس ۲۵ کیلومتر می‌باشد.
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵جمعیت شهر جم ۳۱۴۳۶ نفر است.
آب و هوای شهر جم
این منطقه در ۶۵ کیلومتری منطقه عسلویه قرار دارد که به دلیل وجود کوه‌هایی در اطراف این شهر، به دور از آلودگی زیاد و رطوبت شدید منطقه عسلویه قرار گرفته‌است. شهر جم پاکترین شهر نزدیک عسلویه می‌باشد. شهر جم در منطقه‌ای کوهستانی با درجه حرارت متوسط ۲۳ درجه سانتیگراد (۸ درجه کمتر از عسلویه) از خنکترین شهرهای استان بوشهر است. رطوبت نسبی آن ۳۴ الی ۵۱ درصد (۴۰ درصد پائین‌تر از عسلویه) و میزان بارندگی آن ۳۰۸ میلی‌متر در سال است. دارای وزش بادهای منطقه‌ای مناسبی است.
اقتصاد
وجود منابع کاری فراوان و پیشرفت‌های اقتصادی در این منطقه جم را به یک شهرستان مهاجرپذیر تبدیل کرده‌است که نتیجه آن ورود فرهنگ‌های گوناگون به این منطقه است. از ویژگی‌های اقتصادی جم:
توسعه مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و رفاهی در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.
پتانسیل گسترش مراکز اقتصادی در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی.
اشتغال ۴۲۰۰۰ نفر به صورت مستقیم و غیر مستقیم و بالا رفتن سطح معیشتی و درآمدی مردم منطقه و شهرهای همجوار.
جم در استان بوشهر از جهت کشت انواع مرکبات و گونه‌های دیگر گیاهی و درختی کم‌نظیر است.
دارای منابع گاز و آب در بطن کوه‌های همجوار.
از مشکلات این شهر در گدشنه می‌توان به کمبود آب شرب اشاره کرد که با ساخت آب شیرین کن در بندر سیراف و انتقال آن به این شهر، این مشکل از میان برداشته شده‌است.
رونق مسکن و رشد ساخت و ساز به دلیل تقاضای زیاد و و عرضه کم.
هزینه‌های زندگی در این شهرستان بسیار بالا می‌باشد بخصوص اجاره بهاء منازل مسکونی.
کمبود خدمات رفاهی همچون استخر سرپوشیده، سینما، هتل یا مسافرخانه نیز باعث جذب سرمایه‌گذاران به این شهر گردیده‌است.
شهر جم از پتانسیل بسیار بالایی برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های صنعتی، گردشگری، اقامتی و خدماتی برخوردار است.
راه‌های ارتباطی
جم- فیروز آباد- شیراز (۲۸۵ کیلومتر)
جم- گله دار- مهر - لامرد
جم-بندر کنگان- بندر بوشهر (۲۶۵ کیلومتر)
جم- عسلویه- پارسیان- بندر لنگه- بندر عباس
جم- ریز - دوراهک- خورموج - بندر بوشهر
تاریخ جم
رضا طاهری از پژوهشگران تاریخ و جغرافیای خلیج فارس در کتاب از مروارید تا نفت پیشینه جم را در سه دوره بررسی می‌کند.
دوره ایلامی و هخامنشی تا ساسانیان، دوره اسلامی قرن‌های اولیه هجری قمری، دروه قاجار؛ و معتقد است جم علاوه بر دوران درخشان تاریخی قبل از اسلام از پیشینه بسیار صنعتی و کشاورزی در دوران اسلامی و به خصوص سال‌های شکوفایی تمدن بازرگانی و دریانوردی سیراف برخوردار است. در این دوره که آثار زیادی از آن باقی مانده‌است کشاورزی، صنعت قنات و کاریزکنی و حجاری و کوزه‌گری از رونق بالایی دارد. جم مهمترین پشتیبان صنعتی و کشاورزی مردمان ثروتمند و بازرگان سیرافی بود و علاوه بر تامین مایحتاج آب و خوراک سیرافیان، محل زندگی تابستانه خانواده‌های سیرافی بود.
از نواحی یهودی نشین جم می‌توان روستاهای چاهه، بهر باغ، بهر مناره و زیبامکان را نام برد که بر اساس شواهد، قبرستان معروف آن‌ها و مناره‌های بلند آن‌ها نیز در این نواحی وجود داشته که تاکنون نیز قسمت‌هایی از آن‌ها پابرجا مانده‌اند.
هنر اصلی مردم این ناحیه کوزه‌گری بوده‌است که در هنگام کاوشگری در هر یک از این نواحی می‌توان نمونه‌هایی از آن را دید. وجود نقش‌های گوناگون و با رنگها و طرح‌های پیچیده بر روی آثار باقی‌مانده از این مردمان، نشان دهنده پیشرفت چشمگیر هنر کوزه‌گری در اعصار گذشته تاریخ جم است.
رضا طاهری در کتاب از مروارید تا نفت در ذکر وجه تسمیه پدری و تل چگاسه می‌نویسد: پوزپدری در جم از نقاط دیدنی جغرافیای تاریخی ایران می‌باشد. پدری احتمالا از کلمه پد + ری یا پادری به معنای محافظ شهر سلطنتی می‌باشد. پاد حفاظت‌کننده و ری و راگا و راگس نیز شهر سلطنتی معنا می‌دهد. از جمله نام‌های زیبای دیگر کوه‌های جم می‌توان به تل چگاسه اشاره کرد که امروزه بام جم خوانده می‌شود. گاث یا گات یاگاثه در ادبیات کهن ایرانی به معنای سرود می‌باشد. گاس همان لغت پهلوی «گاه» است که به سین ختم می‌شده بمعنی تخت و سریر و مراد «مملکت السریر» است که دولتی مستقل بود و در قفقاز شمالی و مقابله آن با زنگ و مترادف بودن با روم مناسب است. در پارسی باستان گاثو بمعنی جا و مکان و تخت آمده، در اوستا گاتو بمعنی جا و تخت، در پهلوی گاس در هندی باستان گاتو آمده‌است. ذیل «گاه» با این همه به گمان نگارنده چگاثه از چکاد یا چکاث و چگاث وچگاس ساخته شده‌است به معنای قله یا بلندی و تل نیز به معنای تپه می‌باشد و روی هم رفته تل چگاسه به معنای تپه بلند است.
دین
با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتا شیعه هستند، با این همه در میان شهرک نشینان جمعیت چندی از اقلیت‌های زرتشتی، مسیحی و یهودی و نیز اهل سنت زندگی می‌کنند. در سالهای نه چندان دوری نیز یهودیان بسیاری در جم زندگی می‌کرده‌اند که چند سال پیش به‌طور گروهی به اسراییل مهاجرت کردند.
نژاد و زبان
مردمانی از قومیت‌های مختلف ایرانی در شهر جم سکونت دارند ولی ریشه قومی عموم مردم بومی این شهرستان به مردمان لر بختیاری برمی گردد که با گذشت زمان در جمعیت‌های غیر لر ساکن در این منطقه ادغام شده‌اند و هم اکنون قابل تفکیک نیستند و تمام مردم این شهرستان فارسی زبان هستند.
گویش جمی نام گویش مردم این منطقه می‌باشد. این گویش در ادامه زبان پهلوی رایج در مناطق جنوبی ایران می‌باشد. باقی‌ماندن واج /v/ در این گویش و عدم تبدیل آن به /b/ یکی از ویژگی‌های آوایی این گویش می‌باشد. واژگان و اصطلاحات کشاورزی و دامداری در این گویش کاملا متفاوت از فارسی معیار است.
یکی از لهجه‌های روان و اصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژگی‌هایی تقریبا منحصربه‌فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ) در کلمات «خانه، شانه، لانه، باران و…)) یاد کرد نمونه دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های «مان، تان، شان» به صورت کامل است یعنی در صحبت‌های روزمره مردم ترکیبات صحیح و کاملی همچون ((خانه‌مان، پولتان، خودشان و…» بدون تبدیل الف به (و) - که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود.
نقاط دیدنی
کوه پدری -کنارشی- باغ‌های لیمو و زیتون - پیر بی‌بی بانو - پیر بیراهه آبگرمک (امامزاده جعفر)(باغها و آبشارهای زیبا) - جنگل گلوبردکان ریز (یک جنگل انبوه با رودی نسبتا دائمی که از میان آن می‌گذرد؛ که در شمالی‌ترین قسمت ریز قرار دارد) - مناظر زیبای گود لح (چشم‌اندازهایی زیبا در پشت کوه‌های بهرباغ و علی‌آباد) - حمام قاجاریه - آسیاب علی‌آباد (طاحونه حاجی مظفر) - رشته قنات قره چناق - تنگ حنا - بنو تنگمان - طاقو - حنوط - باغ پدری - سی‌سواران - باغ‌های بیدخوار، نرگسی، بیدبلند، کوری، منظر، حاجی‌آباد، صیدی، پهگو، فرامرزی، انارستان و دیگر روستاهای زیبای جم و ریز - مناطق باستانی دایو و گلوقلات (گیر کلات) - پیر گلدسته - سد و گورستان تاریخی و باغهای روستای غربه - بناهای تاریخی روستای حرمیک-رشته قنات قدیمی روستاهای تشان ودرهبان
زیارتگاه کوهستانی قدمگاه و دره زیبای مجاور روستای دره پلنگی، مناظر سر سبز کوهچر و باغ‌های زیبای این روستا و همچنین آرامگاه مقدس پیر سر کمر که در ناحیه روستای بهر باغ قرار دارد را می‌توان نام برد
اشخاص برجسته
فاضل جمی: از آثار وی کتاب منشات فاضل می‌باشد. آرامگاه وی در مسجد حاج شیخ شهر جم است.
دانشگاه‌های شهر
دانشگاه پیام نور جم
تیم فوتبال پارس جنوبی جم