برتراند راسل

برتراند آرتور ویلیام راسل، سومین ارل راسل ، (زاده ۱۸ مه ۱۸۷۲ — درگذشته ۲ فوریه ۱۹۷۰)، فیلسوف، منطق‌دان، ریاضی‌دان، مورخ، جامعه‌شناس، برنده جایزه نوبل و فعال صلح‌طلب بریتانیایی بود که در قرن بیستم می‌زیست.
راسل یکی از پیشتازان فلاسفه در قرن بیستم محسوب می‌شود و «جنبش مخالفت با آرمان‌گرایی» را در اوایل قرن بیستم رهبری می‌کرد. از وی به همراه گوتلوب فرگه و لودویگ ویتگنشتاین، به عنوان بنیان‌گذاران فلسفه تحلیلی یاد می‌گردد.
برتراند راسل یک فعال ضدجنگ و مخالف امپریالیسم بود که به دلیل عقاید صلح‌طلبانه‌اش در طول جنگ جهانی اول، از دانشگاه اخراج شد و به زندان افتاد. او مخالف آدولف هیتلر، منتقد تمامیت‌خواهی استالین، معترض درگیری آمریکا در جنگ ویتنام و همچنین از حامیان خلع سلاح هسته‌ای بود. وی در سال ۱۹۵۰، به پاس «آثار متعدد در حمایت از نوع‌دوستی و آزادی اندیشه»، برنده جایزه نوبل ادبیات گردید.
زندگی
خانواده پدری، دوران کودکی و نوجوانی
جان راسل لرد آمبرلی، پدر راسل
اگرچه راسل بیش‌تر عمرش را در انگلستان گذراند، اما اصلیتی ولزی داشت.
خانواده برتراند راسل از شهروندان قدیمی و بانفوذ بودند. پدربزرگش، جان راسل، نخستین ارل راسل پسر سوم جان راسل، ششمین دوک بدفورد بود و دو بار در عصر ویکتوریا به سمت نخست‌وزیری بریتانیا رسیده بود. پدرش، جان راسل، لرد آمبرلی که مردی بی‌دین بود نیز از اشراف‌زادگان محسوب می‌شد.
در ۱۸۷۴ مادرش را که از مبارزان آزادی زنان بود بر اثر دیفتری از دست داد. مدت کوتاهی پس از آن خواهرش راشل که از خودش چهار سال بزرگتر بود، درگذشت. تنها دو سال بعد در ۱۸۷۶ پدر راسل بر اثر برونشیت از دنیا رفت.
پس از آن به همراه برادرش فرانک (که هفت سال از خودش بزرگتر بود) تحت کفالت پدربزرگ‌اش جان راسل، نخستین ارل راسل قرار گرفت. راسل از او به عنوان پیرمردی مهربان و ویلچرنشین یاد می‌کند. در ۱۸۷۸ پدربزرگ‌اش درگذشت و برتراند و فرانک تا زمان بلوغ با قیومیت بیوه جان راسل، پرورش یافتند.
او در زندگی‌نامه خود بیان داشته‌است که در نوجوانی، عمده علایق او را سکس، فلسفه دین و ریاضیات تشکیل می‌داده‌اند و تنها عاملی که از خودکشی‌اش بر اثر رنج از دست دادن عزیزان در خردسالی جلوگیری می‌کرد، شوق به فراگیری هر چه بیش‌تر ریاضیات در او بود.
راسل جوان، ورود به دانشگاه و اخراج از آن
در آغاز جوانی به مطالعه آثاری از پرسی بیش شلی روی آورد که این امر مسیر زندگی او را تغییر داد. سپس به کالج ترینیتی در کمبریج وارد شد و در ریاضیات و فلسفه تحصیل کرد. در ۱۹۰۱ موفق به کشف پارادوکس راسل شد و هفت سال بعد به عضویت انجمن سلطنتی علوم بریتانیا درآمد. در طول جنگ جهانی اول به دلیل مبارزات ضد جنگ از دانشگاه اخراج و زندانی شد.
زندگی شخصی
راسل چهار بار ازدواج کرد و زندگی شخصی آشفته‌ای داشت. نخست در ۱۸۹۴ با آلیس پیرسال اسمیت ازدواج کرد اما بعد از چند سال دل به زن دیگری بست و آلیس را رها کرد. در ۱۹۲۱ از آلیس طلاق گرفت و با دورا راسل (بلک) ازدواج کرد و آن دو صاحب دو بچه شدند. ۱۴ سال بعد و پس از اینکه دورا از یک فعال سیاسی چپ‌گرای آمریکایی به نام گریفین بری باردار شد از دورا نیز جدا شد و این دو تا آخر عمر با هم دشمن بودند. این دشمنی وقتی دورا برای فرزندی که از گریفین بری باردار شده بود شناسنامه‌ای با نام خانوادگی راسل گرفت، شدیدتر هم شد. راسل به فاصله یک سال بعد از طلاق از دورا با پاتریشیا (پیتر) هلن اسپنس ازدواج کرد که در آن موقع تنها ۲۱ سال داشت. در ۱۹۵۲ از پاتریشیا هم جدا شد. همان سال با ادیث فینچ ازدواج کرد که تا پایان عمر با او بود. فرزند وی جان پس از جدایی از همسرش دچار جنون شد. این جنون در خانواده راسل ارثی بود.
مرگ
مجسمه راسل در میدان Red Lion لندن
سرانجام او در دوم فوریه ۱۹۷۰ بر اثر آنفلوآنزا در پنریندیدرایث در ولز درگذشت. بنا به وصیت برتراند، جسدش را سوزاندند و خاکسترش را روی کوه‌های ولز ریختند.
سال شمار زندگی
(۱۸۷۲) در ۱۸ می‌در راونزکراف (Ravenscroft) ویلز متولد شد.
(۱۸۷۴) مرگ مادر و خواهر
(۱۸۷۶) مرگ پدر
(۱۸۷۸) مرگ پدربزرگ - نخست‌وزیر سابق بریتانیا
(۱۸۹۰) به کالج ترینیتی در کمبریج وارد شد.
(۱۸۹۳) دریافت مدرک لیسانس ریاضی
(۱۸۹۴) امتحان پایانی علوم انسانی/فلسفه (The Moral Sciences Tripos)
(۱۸۹۴) با Alys Pearsall Smith ازدواج کرد.
(۱۹۰۰) جوزپه پئانو را در کنگره بین‌المللی پاریس ملاقات کرد
(۱۹۰۱) پارادکس راسل را کشف کرد.
(۱۹۰۲) با گوتلوب فرگه نامه‌نگاری کرد.
(۱۹۰۸) به عضویت انجمن سلطنتی انتخاب شد.
(۱۹۱۶) به دلیل مبارزه ضدجنگ‌اش از کالج ترینیتی اخراج شده و ۱۱۰ پوند هم جریمه شد.
(۱۹۱۸) به دلیل مبارزه ضدجنگ‌اش پنج ماه زندانی شد.
(۱۹۲۱) از Alys طلاق گرفت و با دورا بلک (Dora Black) ازدواج کرد.
(۱۹۲۷)
(۱۹۳۱) با مرگ برادرش لقب سومین ارل راسل را کسب کرد.
(۱۹۳۵) از دورا طلاق گرفت.
(۱۹۳۶) با پاتریشیا (پیتر) هلن اسپنس (Patricia (Peter) Helen Spence) ازدواج کرد.
(۱۹۴۳) از بنیاد بارنز (Barnes Foundation) در پنسیلوانیا اخراج شد.
(۱۹۴۹) نشان لیاقت (the Order of Merit) را دریافت کرد.
(۱۹۵۰) جایزه نوبل ادبیات را دریافت کرد.
(۱۹۵۲) از پیتر طلاق گرفت و با ادیث فینچ (Edith Finch) ازدواج کرد.
(۱۹۵۵) بیانیه راسل-اینشتین را منتشر کردند.
(۱۹۵۷) اولین کنفرانس پاگواش (Pugwash Conference) را برگزار کرد.
(۱۹۵۸) رئیس موسسه مبارزه برای خلع سلاح هسته‌ای
(۱۹۶۱) به دلیل مبارزه‌های ضدهسته‌ای به مدت یک هفته زندانی شد.
(۱۹۷۰) در دوم فوریه در Penrhyndeudraeth در ویلز درگذشت.
دیدگاه‌ها و تاثیرات
فعالیت‌های ضد جنگ
وی یک فعال ضد جنگ بود و به خاطر فعالیت‌های ضد جنگ در خلال جنگ جهانی اول از دانشگاه ترینیتی اخراج و برای پنج‌ماه زندانی شد. از اقدامات صلح طلبانه بعدی راسل می‌توان به راه انداختن کمپینی ضد آدولف هیتلر، انتقاد از استبداد و خفقان در شوروی، اعتراض علیه مداخله ایالات متحده در جنگ ویتنام و تاسیس انستیتوی دفاع از صلح در سال ۱۹۶۳ اشاره نمود.
کارتون برتراند راسل اثر جی اف هورابین
فعالیت‌های ادبی
با نگارش آثاری شاخص در دفاع از انسان گرایی و آزادی بیان، جایزه نوبل ادبیات سال ۱۹۵۰ را از آن خود کرد.
ریاضیات
در ریاضیات او پارادوکس راسل را کشف کرد که منجر به تعمیق و گسترش نظریه مجموعه‌ها گردید.
فلسفه، منطق و نظریات مذهبی و اجتماعی
راسل در کهولت
علاوه بر ریاضیات، بخش مهمی از شهرت برتراند راسل به سبب نظریاتش در زمینه فلسفه تحلیلی است. راسل از پایه‌گذاران منطق جدید و بنیانگذاران اصلی فلسفه تحلیلی به‌شمار می‌رود.
برتراند راسل یکی از مشهورترین فیلسوفان خداناباور قرن بیستم و از منتقدان برجسته اعتقاد و عمل مسیحی بوده‌است. پاره‌ای از نوشتجات وی در این زمینه در کتابی تحت عنوان چرا مسیحی نیستم؟ جمع‌آوری شده‌اند.
البته او همانگونه که در مناظره با فردریک کاپلستون می‌گوید، مدعی توانایی در اثبات عدم وجود خدا نیست اما چند سال بعد به‌کارگیری تمثیل قوری سماوی سعی در تاکید بر دیدگاه بی‌خدایانه (به جای ندانم گرایی) نمود.
راسل در من یک خداناباورم یا یک ندانم گرا؟ در سال ۱۹۴۷ می‌گوید:
به تصریح او پرسش اساسی فلسفه دین این نیست که آیا هستی‌ای به نام خداوند دارای خاصیت وجود است یا نیست، بلکه این است که آیا تعریف خداوند مصداق و نمونه‌ای دارد یا خیر. این تحلیل مشهور راسل از «وجود دارد»، عبارت «خداوند وجود دارد» را بی‌معنا و در زمره غلط‌های گفتاری مصطلح برمی‌شمرد.
وی دین را ناشی از ترس می‌داند به‌طوری‌که در کتاب «اجتماع انسانی» خود می‌گوید:
در کتاب قدرت درباره سیاستمداران می‌گوید:
راسل در کتاب اخلاق و سیاست در جامعه می‌نویسد:
راسل در فصل آخر کتاب «آیا بشر آینده‌ای هم دارد»، یادآور می‌شود که پیشرفت علم با وجود این رهبران خودخواه، تا چه حد به مصائب بشر افزوده به نظر او نزاع سال ۱۹۶۱ کندی و خروشچف تا نابود کردن همه ابناء بشر فاصله‌ای نداشته‌است».
او می‌نویسد:
خلاصه‌ای از سیر تحولات فلسفی راسل، در کتاب تکامل فلسفی من به قلم خود او به تحریر درآمده‌است.
کتاب‌شناسی
برتراند راسل در طول حیاتش مقالات و کتاب‌های بسیاری به جای گذاشت. فهرست زیر شامل گزیده‌ای از مشهورترین آثار وی است:
نام کتاب
مترجم فارسی
انتشارات و سال انتشار
موضوع کتاب
تحلیل علمی  فلسفی از اصول مارکسیسم متریالیسمبقلم برتراند راسل، موریس مترلینک، آندره ژید
س. مکاروان،
۱۳۵۷.
مارکسیسم
آرمان‌های سیاسی
مهدی افشار
تهران: زرین، ۱۳۵۷.
علوم سیاسی
پیروزی سفید
پرویز مهاجر
رازی، ۱۳۶۳.
ایالات متحده—سیاست و حکومت
در تربیت بخصوص در دوره اول کودکی
عباس شوقی
۱۳۳۹.
آموزش و پرورش کودکان
زناشوئی و اخلاق
ابراهیم یونسی
تهران: شرکت سهامی نشر اندیشه، ۱۳۴۱.
امور جنسی—اخلاق
حقیقت و افسانه
منصور مشگین‌پوش
تهران: رازی، ۱۳۶۱.
مقاله‌های انگلیسی
جهان‌بینی علمی
حسن منصور
تهران: آگاه، ۱۳۶۰.
علوم—روش‌شناسی
شاهراه خوشبختی
ع. وحید مازندرانی
تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۵.
موفقیت
زمینه‌های فلسفه
محسن امیر
تهران: کیهان، ۱۳۴۹
فلسفه—تاریخ
علم ما به عالم خارج، به عنوان زمینه‌ای برای بکاربردن روش علمی در فلسفه
منوچهر بزرگمهر
تهران: بنگاه و نشر کتاب، ۱۳۴۸.
شناخت (فلسفه)
علم و مذهب
رضا مشایخی
تهران: دهخدا، ۱۳۵۵.
علم و دین
عمل و تئوری بلشویسم
احمد صبا
کتاب تهران.
کمونیسم
قدرت
نجف دریابندری
تهران: خوارزمی، ۱۳۶۱.
علوم سیاسی
درک تاریخ
یدالله طوسی
تهران: کتابخانه ابن سینا، ۱۳۴۱.
تاریخ—فلسفه
در ستایش فراغت و چند مقاله دیگر
ابراهیم یونسی
تهران: اندیشه، ۱۳۴۹.
مقاله‌های انگلیسی
تاثیر علم بر اجتماع
محمود حیدریان
تهران: دهخدا، ۱۳۴۳.
علوم—جنبه‌های اجتماعی
مسائل فلسفی
احمد اردوبادی
تهران: کانون معرفت.
فلسفه انگلیسی
تاثیر علم بر اجتماع
مهدی افشار
تهران: زرین، ۱۳۳۵.
علوم—جنبه‌های اجتماعی
چرا مسیحی نیستم، مقالاتی چند راجع به مذهب و موضوعات مربوط به آن
س. الف. س. طاهری.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell—مقاله‌ها و خطابه‌ها
انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ و اسلام
مهدی قائنی
قم: خانه کتاب، ۱۳۵۹.
روسیه شوروی—اوضاع اجتماعی
جنایات جنگ در ویتنام
ایرج مهدویان
تهران: فرهنگ، ۱۳۴۷.
جنگ ویتنام، ۱۹۶۱–۱۹۷۵م
مسائل فلسفه
منوچهر بزرگمهر
تهران: خوارزمی، ۱۳۴۷.
فلسفه انگلیسی
مرجع قدرت و فرد
منصور مشگین‌پوش
تهران: رازی، ۱۳۶۲.
قدرت (علوم اجتماعی)
قدرت، دولت و فرد
علیرضا شاهین نوری
تهران: دهخدا.
قدرت (علوم اجتماعی)
آینده بشر
م. منصور
نشر اندیشه، ۱۳۴۳.
انسان‌شناسی—مقاله‌ها و خطابه‌ها
اخلاق و سیاست در جامعه
محمود حیدریان
۱۳۴۹.
اخلاق اجتماعی
آیا بشر آینده‌ای هم دارد؟
م. منصور
تهران: مروارید، ۱۳۴۴.
حقوق بشر
تحلیل ذهن
منوچهر بزرگمهر
تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، ۱۳۴۸.
روانشناسی
تسخیر خوشبختی
فریدون حاجتی
تهران: گنجینه، ۱۳۶۹.
خوشبختی
جستارهای فلسفی
میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی
تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳.
فلسفه جدید
چرا مسیحی نیستم
روح‌الله عباسی
تهران: انتشارات روز، ۱۳۴۷.
آزاداندیشی
تاریخ فلسفه غرب و روابط آن با اوضاع سیاسی و اجتماعی از قدیم تا امروز
نجف دریابندری
۱۳۴۷.
فلسفه—تاریخ
الفبای نسبیت
محمود خاتمی
موسسه انتشارات مدبر، ۱۳۷۰.
نسبیت (فیزیک)
مفهوم نسبیت انشتین و نتایج فلسفی آن
مرتضی طلوعی
تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰.
نسبیت (فیزیک)
ماده و یاد: رهیافتی به رابطه جسم و روحاثر هانری برگسن با توضیحات و مقدمه‌ای در نقل آراء دانشمندان اخیر و پاسخ اعتراضات برتراند راسل
مترجم علی قلی بیانی
تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۵.
جسم و جان
جنگ هسته‌ای
فریدون حاجتی
تهران: اکباتان، ۱۳۶۲.
جنگ هسته‌ای
شرح حال برتراند راسل بقلم خودش
مسعود انصاری
تهران: فروغی، ۱۳۵۰.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
امیدهای نو
شایگان
تهران، ۱۳۳۶؟.
مسائل اجتماعی
آرمانهای سیاسی
حسن سیدی منصور
تبریز: ابن‌سینا، ۱۳۴۶.
علوم سیاسی
زناشوئی و اخلاق
مهدی افشار
تهران: کاویان، ۱۳۵۴.
امور جنسی—اخلاق
زندگینامه برتراند راسل به قلم خودش
احمد بیرشک
تهران: خوارزمی، ۱۳۷۷.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell—سرگذشتنامه
قدرت «تحلیل جدید جامعه»
هوشنگ منتصری
تهران: موسسه مطبوعاتی عطائی.
علوم سیاسی
قدرت ویرایش ۲
نجف دریابندری
تهران: خوارزمی، ۱۳۷۱.
علوم سیاسی
جنگ ویتنام
صمد خیرخواه
تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، ۱۳۵۱.
جنگ ویتنام، ۱۹۶۱–۱۹۷۵م
مشکلات جهانی افزایش جمعیت مجموعه مقالات شامل: ۱ فشار جمعیت و جنگ…و دیگران
احمد کتابی
تهران: چاپخانه خوشه، ۱۳۵۱.
جمعیت
مقدمه‌ای بر فلسفه ریاضی
ابوالقاسم لاله.
تهران: یاسین، ۱۳۷۶
ریاضیات—فلسفه
جهانی که من می‌شناسم
روح‌الله عباسی
تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۵.
تحولات اجتماعی
تسخیر خوشبختی
مهدی قراچه‌داغی
تهران: نشر ذهن‌آویز، ۱۳۷۸.
خوشبختی
آموزش و زندگی بهتر
ناهید فخرائی
تهران: بنگاه و نشر کتاب، ۱۳۵۵.
آموزش و پرورش
عرفان و منطق
نجف دریابندری
تهران: کتاب‌های جیبی، ۱۳۶۲.
فلسفه—مقاله‌ها و خطابه‌ها
شرح انتقادی فلسفه لایبنیتس به ضمیمه قطعات برجسته به همراه مقدمه جدید جان اسلاتر
ایرج قانونی
تهران: نشر نی، ۱۳۸۲.
لایبنیتس، گوتفرید ویلهلم فون، ۱۶۴۶–۱۷۱۶م. Leibniz, Gattfried Willhelm von—نقد و تفسیر
زناشویی و اخلاق
ح. منتظم
تهران: بنگاه نشر اندیشه، ۱۳۳۷.
امور جنسی—اخلاق
گزیده آثار راسل
مهدی افشار ویرایش رابرت ای. اگنر
تهران: زرین، -‌۱۳۵.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
الفبای شهروند خوب و تاریخ جهان در یک‌کلام
رضی هیرمندی تصویرگر: فرانسیسکا تمرسون زیر نظر شورای ادبی
تهران: افق، ۱۳۸۶.
طنز انگلیسی
تاریخ فلسفه غرب ویرایش ۲؟
نجف دریا بندری
تهران: کتاب پرواز، ۱۳۷۳.
فلسفه غرب
فلسفه تحلیل منطقی (برگرفته از تاریخ فلسفه غرب)
گزینش و سعید توکلی پارسان
تهران: کتاب روشن، ۱۳۸۷.
فلسفه غرب
آزادی و سازمان: پیدایش و سیر تکوین سوسیالیسم، لیبرالیسم، رادیکالیسم، ناسیونالیسم
علی رامین
تهران: فرزان، ۱۳۸۶.
آزادی
تکامل فلسفی من
نواب مقربی
تهران: صراط، ۱۳۸۷.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
تحلیل ذهن
منوچهر بزرگمهر
تهران: خوارزمی، ۱۳۸۷.
روانشناسی
جهان‌بینی ویرایش ۲؟
حسن منصور
تهران: آگاه، ۱۳۷۸.
علوم
عرفان و منطق
نجف دریابندری
تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ۱۳۴۹.
فلسفه—مقاله‌ها و خطابه‌ها
اتمیسم منطقی
اجلال پی‌کانی
تهران: علم، ۱۳۸۸.
ذره‌گرایی
رساله منطقی  فلسفی ویرایش؟نوشته لودویگ ویتگنشتاین: درآمد برتراند راسل
میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی
تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۸.
منطق ریاضی
اصول نوسازی جامعه
مهدی افشار
تهران: زرین، ۲۵۳۷ = ۱۳۵۷.
جامعه‌شناسی
تاریخ فلسفه غرب ویرایش ۲
نجف دریابندری
تهران: کتاب پرواز: کتاب آوند دانش، ۱۳۹۰.
فلسفه—تاریخ
تاریخ فلسفه غرب
نجف دریابندری
تهران: پرواز، ۱۳۶۵.
فلسفه—تاریخ
برگزیده نوشته‌های اساسی برتراند راسل/ رابرت اگنر، لستر دنان
کاظم فیروزمند
تهران: مهر ویستا، ۱۳۹۱.
راسل، برتراند راسل، ۱۸۷۲–۱۹۷۰م. Russell, Bertrand Russell
قدرت و فرد
مهدی افشارزرین
قدرت (علوم اجتماعی)
سه رساله در باب معنی/ گوتلب فرگه، برتراند راسل، پیتر استراوسن
راحله گندمکار
تهران: نشر قطره، ۱۳۹۱.
معنی‌شناسی (فلسفه)
مسائل فلسفه
منوچهر بزرگمهر.
تهران: خوارزمی، ۱۳۹۰
فلسفه انگلیسی
قدرت
نجف دریابندری
تهران: خوارزمی، ۱۳۹۰
قدرت (علوم اجتماعی)
در ستایش بطالت
محمدرضا خانی
تهران: نیلوفر، ۱۳۹۳.
مسائل اجتماعی
پژوهشی در معناداری و صدق
همایون کاکاسلطانی
تهران: جامی، ۱۳۹۴.
معنی‌شناسی (فلسفه)
مسئله چین
امیر سلطان‌زاده
تهران: علم، ۱۳۹۴.
چین
چرا من مسیحی نیستم و مقالاتی دیگر درباره دین و موضوعات مربوط به آن
گردآوری: پل ادواردز مترجم امیر سلطان‌زاده
تهران: علم، ۱۳۹۵.
آزاداندیشی
بلشویسم از تئوری تا عمل
امیر سلطان‌زاده
تهران: علم، ۱۳۹۵.
کمونیسم
پارادوکس راسل
قوری چای راسل