مرتضی طالقانی

شیخ مرتضی طالقانی (زاده: ۱۲۷۴ ق، دیزان طالقان - درگذشت: ۱۳۶۳ ق، نجف) حکیم، فقیه و از شخصیتهای معنوی معاصر شیعه و استاد بسیاری از فقها و دانشمندان معاصر است.
زندگی‌نامه
مرتضی طالقانی در سال ۱۲۷۴ قمری در روستای دیزان طالقان به دنیا آمد. پدرش مولی آقا جان طالقانی بود. وی در همان‌جا زندگی کرد و به شبانی مشغول بود. او بعد از چهل سالگی و در پی یک تحویل روحی تحصیل را آغاز کرد. ابتدا در یک مکتب محلی خواندن و نوشتن را آموخت سپس در تهران مقدمات و سطح را به پایان رساند. سپس برای تحصیلات عالی به اصفهان و آنگاه نجف مهاجرت کرد و با حضور در درس محقق خراسانی به اجتهاد رسید. وی در روز اول محرم سال ۱۳۶۳ قمری برابر ۶ دی ۱۳۲۲ در ۸۹ سالگی درگذشت و در ایوان سوم از حجرات جنوب غربی صحن علوی به خاک سپرده شد.
سید علی قاضی و شیخ مرتضی طالقانی در تربیت شاگردان عرفانی و اخلاقی بسیاری از مسائل سیروسلوک را به یکدیگر ارجاع می‌دادند. برای نمونه می‌توان از سپردن سید عبدالکریم کشمیری برای سیروسلوک به سید علی قاضی توسط شیخ مرتضی طالقانی نام برد. سید محمدکاظم یزدی استاد وی در علوم حوزوی بود، ولی در اخلاق و عرفان شیخ مرتضی طالقانی استاد سید محمدکاظم یزدی بود.
تحول معنوی
در مورد تحول روحی و چگونگی شروع تحصیلاتش محمدتقی جعفری به نقل از خود وی می‌گوید:
تحصیلات عالی و معنوی
آنگاه در سال ۱۲۹۵ قمری راهی حوزه علمیه تهران گردید در آنجا صرف و نحو را از میرزا مسیح طالقانی، حکمت و فلسفه را از حکیم میرزا ابوالحسن جلوه و حکیم شیخ محمدرضا قمشه‌ای بهره جست. سپس بسال ۱۳۰۲ قمری عازم حوزه علمیه اصفهان گردید و ۱۵ سال آنجا اقامت کرد و در آنجا از جهانگیر خان قشقایی و آخوند ملا محمد کاشانی علاوه بر فراگیری علوم عقلی از جهات معنوی نیز بهره برد.
سال ۱۳۱۷ قمری یعنی در سن ۴۳ سالگی به نجف رفت و در مدرسه خلیلی از آخوند خراسانی، آخوند سید محمدکاظم یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی و سایر علمای آن حوزه کسب علم کرد. بعد از تاسیس مدرسه سید یزدی به آنجا رفت و همان‌جا تا پایان عمر بود و تمام اوقات و عمرش را به تدریس و تعلیم طلاب گذراند. شیخ مرتضی در عرفان، اهل کشف‌وشهود بود و عده‌ای قائل به کرامات او هستند و در فلسفه از شارحان حکمت متعالیه و پیرو مکتب ملاصدرا بود.
موضع‌گیری پیرامون مشروطیت
وی به ماجرای مشروطیت نظری خوش نداشت و پس از اشتغال آخوند خراسانی به نهضت مشروطیت از وی کناره گرفت و حتی مدرسه حاجی را، که محل اجتماعات و تظاهرات مشروطه‌طلبان بود، ترک گفت و در سال ۱۳۲۷ قمری به مدرسه سید رفت که بتازگی توسط سید محمدکاظم طباطبایی یزدی تاسیس شده بود و از نخستین کسانی بود که در مدرسه سید سکنا گزید. برخی از بزرگان، که آن روزگار را درک کرده‌اند، احتمال داده‌اند که علت مخالفت مرحوم سید صاحب عروهالوثقی نیز با مشروطیت، آگاهی یافتن از عاقبت آن توسط شیخ مرتضی بوده‌است.
درگذشت
محمدتقی جعفری پیرامون درگذشت وی می‌گوید:
این آخرین ملاقات علامه با شیخ مرتضی طالقانی بود و فردای آن روز خبر رحلت ایشان در مدرسه منتشر می‌شود.
استادان
از استادان وی در حوزه تهران:
میرزا مسیح طالقانی
میرزا ابوالحسن جلوه
شیخ محمدرضا قمشه‌ای
از استادان وی در حوزه اصفهان:
سید محمدباقر درچه‌ای اصفهانی (متوفای ۱۳۴۲ قمری)،
میرزا ابوالمعالی کلباسی (متوفای ۱۳۱۵ قمری)،
شیخ عبدالحسین محلاتی (متوفای ۱۳۱۸ قمری)،
میرزا محمدهاشم چهارسوقی خوانساری (متوفای ۱۳۱۸ قمری)،
میرزا بدیع (متوفای ۱۳۲۸ قمری)
آقا نجفی اصفهانی (متوفای ۱۳۳۲ قمری)،
میرزا جهانگیرخان قشقایی (متوفای ۱۳۲۸ قمری)،
آخوند ملامحمد کاشی (متوفای ۱۳۳۳ قمری)
از استادان وی در نجف:
محقق خراسانی،
آخوند سید محمدکاظم یزدی،
میرزا محمدتقی شیرازی
شاگردان
سید ابوالقاسم خویی
سید شهاب الدین حسینی مرعشی نجفی
محمد تقی بهجت فومنی
شیخ محمد حسن حجتی هرسینی کرمانشاهی
محمدتقی جعفری
شیخ حبیب‌الله ذوالفنون عراقی
استادمحمدرضا مظفر
سید محمدحسین بروجردی
سرتیپ عبدالرزاق خان مهندس بخایری
سید روح‌الله خمینی
سید عبدالکریم کشمیری
سید محمد حسین طباطبایی
سید محمد حسن الهی طباطبایی
حسنعلی نخودکی اصفهانی
مهدی مهدوی لاهیجی متوفی ۱۴۱۳ ه‌.ق
محمد مهدوی لاهیجی
آثار
تذکره الحکماء که در حقیقت شبیه اخبار الحکما…
حواشی بر مصادرات تحریر اقلیدس
حاشیه الکافی
حاشیه کفایه الاصول
امهات الاصول فی فهم فقه آل الرسول
حاشیه المطول
حاشیه للمکاسب الانصاری
صناعه آلات الرصد
شرح جبر خلاصه
مدخل الزیج النفس فی نظر فیلسوف شیرازی
ترجمه مبادی فلاسفه و ده‌ها اثر دیگر.
سید علی قاضی