کیوس گوران

کیوس گوران اوریمی شناخته شده با نام‌های میرزعمو و کیوس ( زاده ۷ خرداد ۱۳۱۷) شاعر و روزنامه‌نگار ایرانی اهل مازندران و پایه‌گذار شعرهای انتقادی و اجتماعی زبان مازندرانی در عصر معاصر است. پدر کیوس میرزداش نام داشت و از مخالفان حکومت پهلوی در مازندران بود و در دوران کودکی او،زندانی سیاسی بود.
کیوس پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان در مازندران، به تهران کوچید و برای گرفتن مدرک پزشکی در تبریز امتحان داد که مردود اعلام شد. سپس جلوی ادامه تحصیلش را گرفتند و گفتند که تا ۱۰ سال نمی‌تواند درسش را در ایران ادامه دهد؛ به همین خاطر به هلند رفت ولی پس از مدتی اعلام شد که وزارت علوم مدرک صادر شده از دانشگاه هلندی را هم قبول ندارد. در نتیجه کیوس به ایران بازگشت.
او کار مطبوعاتی را با روزنامه اقتصادی بورس در تهران شروع کرد و سپس به روزنامه تهران جورنال، که روزنامه انگلیسی‌زبان موسسه اطلاعات بود، رفت. پس از مدتی محرمعلی خان (مامور سانسور اخبار در زمان پهلوی دوم) از انتشار نویسه‌هایش در روزنامه‌ها جلوگیری نمود. کیوس پس از مدتی مجبور به ترک تحصیل شده و به علت شغلش به جنوب کشور رفت.
وی هم‌اکنون به زبان‌های مازندرانی و فارسی شعر می‌گوید. کیوس شعرهای مازندرانی‌اش را دکلمه کرده و در چندین آلبوم با نام‌های مازرون، مازرون ۲، چهل سال عاشقی، پس تو کجایی؟ و یاد آن روزها به خیر منتشر نموده‌است. وی در برخی آلبوم‌های استودیویی دیگر نظیر سوزگلام و شبی به نغمه و نوا نیز همکاری داشته‌است.
کیوس گوران به موازات سرایش شعر، با نشریات محلی مازندران هم همکاری کرده و سرمقاله‌های برخی هفته‌نامه‌ها را می‌نویسد. وی بر اثر بیماری گوش-مغزی، ناشنوا شد و هم‌اکنون به کمک لب‌خوانی با دیگران ارتباط کلامی دارد.
زندگی
کودکی و طی نمودن تحصیلات
کیوس گوران اوریمی در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۱۷ در آوریم سوادکوه در استان مازندران به دنیا آمد. نام کیوس که نامی مازندرانی است، از روی پسر نخست قباد ساسانی و سردار خشایارشاه گرفته‌شده، که سرسلسله دودمان باوندیان تبرستان می‌باشد. نام خانوادگی او گوران از کلمه گبران، به معنی زرتشتیان، برداشت شده که به مرور زمان به گوران تغییر یافته‌است.
وی درباره نسب و نام خانوادگی خود می‌گوید:
در اوایل سال‌های کودکی کیوس گوران، پدرش «میرزداش» که از مخالفان پهلوی دوم بود به علت سیاسی محبوس شد.
وی درباره پدرش می‌گوید:
وی در سنین کودکی در روستای حاجی‌کلا در حاشیه غربی رودخانه تالار می‌زیست. این روستا مدرسه نداشت بنابراین به مدرسه روستای کفشگرکلا در سوی شرقی تالار می‌رفت و در سال پنجم ابتدایی، به ناچار به شهر شاهی (قائم‌شهر امروزی) رفته و در آنجا دیپلم طبیعی گرفت. وی می‌خواست در رشته پزشکی ادامه تحصیل دهد پس به تهران کوچید و مقدمات را برای شرکت در آزمون فراهم کرد. با چند نفر از دوستانش عازم تبریز شد تا در آزمون پزشکی آن شهر شرکت کند ولی موفق نشد و او را درحالی که نمره قبولی داشت، مردود شمردند. کیوس نیز پیگیری نمود و خواستار آن شد که وی را در فهرست قبول شدگان آزمون بنویسند، ولی به او گفته‌شد که «بچه بلشویک‌ها نباید پزشکی بخواند». سپس آن گونه که خود می‌گوید، در سال ۱۳۳۹ با رئیس دانشکده علوم بحث کرد و وقتی وی را صدا کرد ریاست دانشکده فرار کرد و بعدها به وی گفت که ده سال از درس خواندن محروم شده زیرا قصد ترورش را داشته‌است.
پیش از انقلاب
وی پس از آن که نتوانست در رشته پزشکی ادامه تحصیل دهد، به تهران بازگشت و کار مطبوعاتی را با روزنامه اقتصادی بورس در سال ۱۳۴۰ در تهران آغاز نمود. کیوس به سفارش قاسم لاربن، مسئول روابط عمومی بانک کار،روزنامه بورس را ترک کرده و به روزنامه اطلاعات رفت . وی ابتدا به روزنامه تهران جورنال (اطلاعات کنونی) رفت و پس از مدتی خواستار کار در هفته‌نامه اطلاعات شد ولی محرمعلی خان، مسئول سانسور اخبار، از انتشار نویسه‌های وی جلوگیری می‌کرد. کیوس در اواسط دهه ۱۳۴۰ شمسی به عنوان کارشناس هیدرولوژی منابع آب به لرستان رفت و در سال ۱۳۴۱، به سفارش دکتر پیراسته، در اداره آب و خاک خوزستان، در اهواز، روی رژیم بر رودخانه‌ها مطالعه کرد.
وی در همین ایام برای کسب مدرک به یکی از دانشگاه‌های هلند رفت؛ ولی به دلیل سابقه مبارزات پدرش، وزارت امورخارجه به وی گفت مدرک دانش‌آموختگان آن دانشگاه در وزارت علوم مورد قبول نخواهد بود. در این زمان دانشکده‌اش به وی اعلام کرد فقط در صورت قبول نمودن تابعیت یکی از کشورهای بولیوی یا مصر و ادامه زندگی در هلند، قادر به ادامه تحصیل خواهد بود و او به ناچار تحصیلاتش را نیمه کاره گذاشته و به ایران بازگشت.
خانواده کیوس گوران
کیوس گوران در سال ۱۳۳۹ با یکی از دوستانش در انجمن ایران و آمریکا به مطالعه زبان‌انگلیسی پرداخت و هفته‌ای را به عنوان مهمان در خانه دوستش ماند. در طول آن هفته خانم تازه بیوه شده‌ای از کیوس خواست به فرزندانش زبان انگلیسی تدریس کند. وی طی آموزش انگلیسی به کودکان آن خانواده، عاشق یکی از دخترانشان شد و از وی درخواست ازدواج کرد. به رغم مخالفت هر دو خانواده، این دو در تاریخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۲ ازدواج کردند. حاصل این ازدواج دو دختر است که یکی از آن‌ها هم‌اکنون در اروپا زندگی می‌کند.
پس از انقلاب و فعالیت‌های هنری
وی به علت مشکلات بسیاری که در نویسندگی و کار در مطبوعات برایش وجود داشت، تصمیم گرفت اشعارش را به صورت کاست صوتی و با صدای خودش منتشر سازد. وی سرانجام در سال ۱۳۷۸ توانست کاستی با نام مازرون ۱ را توسط انتشارات فرهنگ‌خانه مازندران منتشر کند. پس از آن نیز دنباله‌ای با نام مازرون ۲منتشر شد که برخلاف اثر نخست، با استقبال زیادی روبرو نگشت.
در اسفند سال ۱۳۵۶ گوش گوران به بیماری نادر گوش-مغزی (به انگلیسی: Meniere) مبتلا شد. ابتدا در ساری و تهران درمان بیماری را پیگیری کرد و نهایتا یک ماه بعد عازم انگلستان شد. یکی از پزشکان انگلیسی به او گفت که این بیماری را می‌توان تحت کنترل داشت و لازمه‌اش اقامت حداقل سه ماهه در لندن است؛ ولی وی قبول نکرد و به ایران برگشت. اما تشدید وضع منتهی به سرگیجه‌های دورانی شد، نهایتا کیوس گوران در تهران به جراحی گوش رضایت داد و گوش راستش با این عمل کاملا ناشنوا شد تا از سرگیجه‌هایش کاسته شود. کمتر از یک سال بعد گوش چپ هم به همین بیماری دچار شد و سفرش به اروپا و حتی آمریکا نتیجه چندانی نداشت. وی در حال بهبود بود که به علت فشار عصبی، شنوایی‌اش را به‌طور کامل از دست داد.
در این مدت به صورت نامرتب در برخی نشریات محلی مازندران از جمله پیام مازندران، نهضت شمال و کایر و پیام مستضعفین و زنگ تاریخ مقالاتی می‌نوشت و گاهی اشعاری را در این نشریات منتشر می‌نمود. سرانجام در اسفند سال ۱۳۸۸ کاست دیگری به نام چل سال عاشقی را توسط انتشارات مهرآوا منتشر نمود. این بار دیسک‌های سی‌دی حاوی صدای کیوس با کتابچه شعرها و برگردان فارسی همراه بودند. پس از آن نیز آثار دیگری از گوران توسط مهرآوا منتشر شدند.
آثار
ترجمه غزل بگذار این بی‌خانمان شب در قبر بخوابد (به عنوان نمونه) :در کاخ سپید خود نشسته‌ای و نمی‌دانی این آغل سردهم برای من سرپناه شده و هم برای مارمولک و مارعمری من و فرودستان به قرار شماتا کمر در گل و لای فرو رفتیم و آخر شما محصولات را درو کردیدبرای خودت آنجا نشسته‌ای و شعار همدلی می‌دهیحالا شکاف این میانه بسیار ژرف شدهخوب شما بگیرید دهنم را بدوزید،اما بدانید، تا دورادورها، سر و صدای عزیز من، گوش‌ها را کر می‌کندانقدر می‌خوانم تا مرغان آسمان همراهم بخوانندانقدر فریاد می‌کشم تا کاسه‌ی زر شما پر شودآن هنگام است که دینم به مردم را با شعر ادا کرده‌امعیبی ندارد اگر سحری سرم به نوک دار رفت
کیوس گوران به دو زبان مازندرانی و فارسی شعر می‌سراید، ولی علاقه‌ای به انتشار اشعار فارسی خود ندارد. اشعار مازندرانی وی تاکنون در قالب چندین اثر منتشر شده‌اند. شعرهای کیوس اغلب در قالب‌های غزل، قصیده، مثنوی، نیمایی و دوبیتی هستند. وی دلیل پرآوازه شدن آثارش را همین تنوع در سبک شعری می‌داند. اشعار وی بسیار بانشاط‌تر از دیگر شعرهای مازندرانی هستند زیرا وی کوشیده به جای «شکوه» و «ناله» از اشعاری «موزون» و «ترانه‌وار» استفاده کند.
کیوس گوران با خارج شدن از سبک‌های معمول و قدیمی ادبیات مازندرانی، در دوران معاصر شعر مازندرانی را با نوعی طراوت و تنوع مواجه کرد. در اشعار وی بسیاری از سبک‌ها دیده می‌شوند. کیوس گوران خود درباره انگیزه‌اش می‌گوید:
آلبوم‌ها
کیوس گوران تا به حال اشعار خود را به زبان مازندرانی در چندین مجموعه دکلمه و منتشر نموده است که به ترتیب انتشار عبارتند از: مازرون، مازرون ۲، چل سال عاشقی، پس ته کویی؟ و یاد اون روزا بخیر نخستین اثر وی مازرون نام داشت و موجب گشت تا کیوس به پشتیبانه آن، کاست دوم خود را با نام مازرون ۲ منتشر کند؛ ولی این مجموعه با استقبال چندانی روبرو نشد. موسیقی انتخابی و شعر با هم نمی‌ساختند و تنظیم‌ها به شعرها نمی‌خورد. سپس سومین آلبوم اشعار کیوس پس از وقفه‌ای چندساله وارد بازار گشت و با استقبال خوبی مواجه گردید. چل سال عاشقی بر خلاف دو آلبوم نخست او، که توسط فرهنگ‌خانه مازندران پخش شده‌بود، از سوی انتشارات مهرآوا منتشر گردید. انتشارات مهرآوا همراه با مجموعه آثار در غالب سی‌دی، کتابچه‌ای نیز منتشر نمود که شامل متن ترانه‌ها و ترجمه‌هایشان به فارسی می‌شد. آثار بعدی نیز توسط مهرآوا منتشر شدند.
آلبوم
شعر
ویژگی‌ها
ترانه ادغام شده
مدت اجرا
توضیحاتی پیرامون شعر
مازرون ۱
مازرون
وصف
ترانه‌های گروه شواش
۴:۳۹
آقا مدیر
داستان تمثیلی
۱۵:۱۵
داستان مدیری که ابتدا در روستا تدریس می‌کرد ولی با تغییر نظام آموزشی به شهر رفته و مدتی بعد بازنشسته شد و به کنج اتاق افتاد و مریض شد.
دادخواهی
وصف و نقد
۹:۱۳
دشمن دانا…
طنز
۴:۲۵
نگاهی هجو به سعدی و آثارش
توانا بود…
طنز
۲:۱۷
تعزیه
داستان تمثیلی
۲۰:۱۹
داستان مردی که در تعزیه نقش حسین بن علی را داشت و شمر را واقعا کشت زیرا این‌گونه می‌پنداشت که آن مرد واقعا شمری است که امروزه هم وجود دارد.
مازرون ۲
مرد نکونام
تمثیلی
۴:۵۸
مه تجن
وصف
۵:۱۳
پییز
وصف/تمثیلی
۳:۳۵
ته صدا
تمثیلی
۴:۳۹
داغ ویشه
تمثیلی
۳:۳۶
نواجش
غمناک
۷:۵۶
بهار
وصف
۴:۲۴
ترک مشق و دفتر
داستان
۲:۵۰
در سوگ آق مدیر
تمثیلی
۶:۵۶
ادامه داستان زندگی آق مدیر در آلبوم مازرون۱
شعر عاشقانه
رمانتیک
۱۳:۴۶
چل سال عاشقی
چل سال عاشقی
وصف
ورف سما و نجما
۱۳:۰۰
مشتی برارجان
تمثیلی
صبح بهار
۲۰:۵۶
کیوس گوران این شعر را برای یکی از دوستانش سرود که پس از بازنشستگی برای ماندن نزد فرزندانش به اروپا کوچید.
برمه بکن
نقد
همدم جان
۷:۲۰
من و مه دل
نقد
لالایی
۷:۱۵
مازرون
وصف
وطن
۸:۳۰
پس ته کویی؟
جینگا
داستان
آهنگی از پرویز دشتی
۴۲:۵۰
این اثر داستان اتوبیوگرافی شاعر است.
درک نمو
آهنگی از ابوالحسن خشرو
۰۷:۳۸
پس ته کویی؟
عاشقونه
آهنگی از ابوالحسن خشرو
۰۴:۵۳
مازرون
توصیف
آهنگی از پرویز دشتی
۰۸:۳۹
یاد جوونی
وصف
آهنگی از پرویز دشتی
۱۵:۱۲
توتندی
نقد
آهنگی از ابوالحسن خشرو
۱۹:۰۶
مه ره خجالت انه
آهنگی از ابوالحسن خشرو
۰۵:۳۸
یاد اون روزا بخیر
من و مش جان برار و وچه‌زا
آثاری از محمود رمضانی و سیاوش طالبی
۳۲:۵۵
خاسگاری
۲۵:۰۶
خصوصیات اشعار
قالب اشعار گوران برخلاف دیگر شاعران مازندرانی، بسیار متنوع است و پر از آرایه‌های ادبی می‌باشد. وی از قالب‌های غزل، قصیده، مثنوی، نیمایی و دو بیتی استفاده می‌نماید. در اشعار وی که اکثرا با ته‌مایه‌های طنز و تمثیلی می‌باشند، می‌توان به‌راحتی مضامین بسیاری را یافت. وی انتقادات بسیاری را نیز به همین شکل منتقل می‌کند. در اشعار وی کمتر از واژه‌های دخیل فارسی استفاده می‌شود و اغلب از دستور زبان طبری پیروی می‌کند . استعاره گرفتن از ابزار و وسایل زندگی گذشتگان یا طبیعت مازندران، و اوضاع کنونی جامعه و سیاست‌های حکومتی موجب زیبایی آن می‌گردد. همچنین در نوشته‌های گوران اغلب طنز به چشم می‌خورد و تقریبا این طنز را همه‌جای شعرش می‌توان یافت.
جوایز
تاکنون در مراسم بسیاری از کیوس گوران تجلیل گشته که بعضی از آنان عبارتند از:
برگزیده نخستین همایش صدا و سیمای تبرستان در انتخاب مشاهیر مازندران
انجمن ادبی مازندران
انجمن فرهنگی تلارپه
فرهنگ‌خانه مازندران
مرکز فرهنگی هنری پارپیرار (در دو سال پیاپی)
جشنواره هلی تی‌تی
انجمن فرهنگی شلاب بابل
سانسور در ایران
دکلمه
در بیپ تونز