سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی)

سرزمین مادری (نام پیشین: سرزمین کهن) نام یک مجموعه تلویزیونی ایرانی به کارگردانی کمال تبریزی و با بررسی وقایع سیاسی-اجتماعی ایران از سال ۱۳۲۰ خورشیدی تا پیروزی انقلاب اسلامی در بستر زندگی پسری نوجوان است. بنابر زمان‌بندی اعلام‌شده، پخش سریال قرار بود ۵ دی ۱۳۹۲ از تلویزیون شبکه سه ایران انجام شود اما پس از پخش چند بخش از سریال، توهین و تحریف تاریخ ایل بختیاری از آن برداشت شد و موجی از اعتراضات در مناطق بختیاری‌نشین، در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان و لرستان و همچنین شخصیت‌های تاثیرگذار این قوم را در پی داشت. پس از این اعتراضات، پخش این مجموعه با استدلال‌هایی همچون بازنگری در پوشش بازیگران زن و همچنین آنچه که نارضایتی مسئولان صدا و سیما از کم‌رنگ بودن نقش جریانات اسلامی در پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ خواندند، با تاخیر روبرو شد تا برخی صحنه‌های آن دوباره فیلمبرداری شود. پس از فیلم برداری مجدد، تیزر این سریال از شبکه سه سیما پخش شد و قرار بود از مهر ۱۳۹۶ پخش شود اما باز هم پخش نشد.
خلاصه سریال
این مجموعه به بررسی تاریخ سیاسی-اجتماعی ایران از سال ۱۳۲۰ تا پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران در بستر زندگی یک پسربچه می‌پردازد که در قالب سه فصل برای پخش آماده شده‌است. در فصل اول سریال، کودکی رهی که شخصیت اصلی سرزمین کهن است به تصویر کشیده می‌شود، که نقش او را علی شادمان (بازیگر کودک فیلم میم مثل مادر) بازی می‌کند. رهی بعد از بمباران دهکده محل سکونت‌شان توسط نیروهای متفقین، از زیر آوار بیرون کشیده می‌شود. رهی پس از چند روز مراقبت توسط مادرش راهی تهران می‌شود. سال‌ها بعد او در یک خانواده توده‌ای بزرگ می‌شود، اما بر اثر به وقوع پیوستن ماجراهایی او به یک خانواده درباری سپرده می‌شود. در این خانواده است که او رفته رفته به هویت خود پی می‌برد. همین باعث می‌شود به یک خانواده دیگر که مذهبی هستند، سپرده شود، اما این پایان ماجراهای او و اطرافیانش نیست.
این سریال قرار بود تاریخ معاصر ایران را در قالب سه فاز ۶۶ قسمتی و پنجاه دقیقه‌ای بررسی کند و در سال ۸۶ پیش‌تولید خود را آغاز کرد و ساخت دکور نیز شروع شد و قرار شد کمال تبریزی، سریال خود را در لوکیشن عظیمی در شهرک غزالی بسازد. در نیمه آذر ۸۷ در شهرک سینمایی غزالی فیلمبرداری فاز اول خود را آغاز کرد و بعد از اصلاحاتی که روی فیلمنامه شده بود فاز اول سریال دراوایل سال ۸۹ به اتمام رسید. فاز دوم سریال از دی ماه ۸۹ شروع شد و بعد از مشکلات مالی و اصلاحاتی که به فیلمنامه وارد شده بود در دی ماه ۹۲ به اتمام رسید و در ۳ بهمن ۹۲ این سریال روی آنتن شبکه سه رفت اما فقط چهار قسمت از سریال پخش شد که موجی از اعتراضات بختیاری‌ها را در پی داشت که باعث تعطیل شدن سریال و عذر خواهی صدا و سیما و عوامل سریال شد در سال ۹۴ زمزمه‌هایی در مورد پخش این سریال به گوش می‌رسید. در مردادماه ۹۴ پیش تولید فاز سوم سرزمین کهن شروع شد و در فاز سوم قرار است دوباره این سریال اوایل اردیبهشت سال ۹۶ پخش شود.
بازیگران
شهاب حسینی
محمدرضا فروتن
امیر آقایی
آرش مجیدی
نیکی کریمی
شبنم قلی خانی
الهام حمیدی
علی شادمان
ثریا قاسمی
فرهاد قائمیان
هنگامه قاضیانی
پژمان بازغی
پرویز پورحسینی
حسین محجوب
حسن پورشیرازی
جعفر دهقان
جواد عزتی
بیتا فرهی
میترا حجار
فرشته صدرعرفایی
هومن سیدی
اشا محرابی
سام درخشانی
لیلا زارع
محسن تنابنده
ترلان پروانه
امیرحسین آرمان
شهرام قائدی
حسین مهری
رضا کیانیان
پریوش نظریه
سعید راد
بابک حمیدیان
مهران رجبی
علیرضا خمسه
لیلا برخورداری
کوروش سلیمانی
بهرام ابراهیمی
گلچهره سجادیه
حسین سحرخیز
حسین محب اهری
صالح میرزاآقایی
سعید نیکپور
مهرداد ضیایی
حسین عابدینی
مجید سعیدی
محمود بنفشه خواه
رضا بنفشه خواه
واکنش‌ها به پخش سریال تا قسمت سوم
در بخشی از دیالوگ این سریال چهره فرقه دموکرات آذربایجان (امیر آقایی) خطاب به خانواده بختیاری می‌گوید: "به چه چیز خودتان افتخار می‌کنید؟ به کدام اصل و نسب؟ به سر پا گرفتن سگ‌های انگلیسی و کاسه‌لیسی کنسول انگلیس؟ می‌خواهید فردا سر کلاس برای بچه‌ها قصه اینکه بختیاری‌ها چطور بختیاری شدند را بگویم؟ "همچنین تصویر سردار اسعد بختیاری نیز برای تاکید بختیاری بودن، نمایش داده شد… دکتر غفار پوربختیار، نویسنده و پ‌ژوهشگر تاریخ بختیاری، در اعتراض به توهینی که در این مجموعه به بختیاری‌ها صورت گرفت، عباس سلیمی نمین مشاور تاریخی این مجموعه را به مناظره دعوت کرد.
از اعتراضاتی که در پی پخش سه قسمت نخست سریال سرزمین کهن انجام شد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
اعتراضات بختیاری‌ها در شهرهای اهواز، الیگودرز، فریدن، زرین شهر، اصفهان، ایذه، دزفول، مسجدسلیمان، فارسان، لردگان، لالی و …
اعتراض جمع کثیری از نمایندگان بختیاری مجلس شورای اسلامی
اعتراض برخی از ائمه جمعه از جمله امینی امام جمعه مسجدسلیمان و آیت الله حیدری امام جمعه اهواز
اعتراض محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام به رئیس صدا و سیما
اسماعیل جلیلی نماینده مسجدسلیمان در مجلس، در پی پخش «سرزمین کهن»، اقدام صدا و سیما در تحریف تاریخ بختیاری را غیرحرفه‌ای، اختلاف افکنانه و دشمن شاد کن دانست و خواستار توقف این سریال تا زمان اصلاح آن شد.
محمد تقی توکلی نماینده الیگودرز نیز در صحن علنی مجلس، به تقبیح این سریال پرداخت.
عباس پاپی زاده، نماینده دزفول پس از بیان اظهاراتش در محکوم کردن این مجموعه، از ارسال پرونده سریال «سرزمین کهن» به شورای عالی امنیت ملی خبر داد.
محسن رضایی در گفتگوی زنده شبکه دو در واکنش به پخش سریال به تمجید از سردار اسعد بختیاری و شیر علی‌مردان بختیاری (علیمردان خان (معاصر)) پرداخت. گرچه اعتراضات مردمی در رسانه‌های داخلی، با سانسور گسترده، مواجه شد.
در پی انعکاس اعتراضات اقوام بختیاری به پخش سریال سرزمین کهن، سایت آژانس خبری بختیاری (ایبنانیوز) که نقش اساسی در اطلاع‌رسانی در جنبه‌های گوناگون خبری به مردم بختیاری داشت نیز فیلتر شد.
واکنش‌های نمایندگان بختیاری در مجلس شورای اسلامی
۷۰ نفر نمایندگان تمام اقوام ایرانی (ترک و لر و کرد و بلوچ و عرب و..) مجلس شورای اسلامی، با بیانیه‌ای خواستار توقف توهین‌های مکرر صداوسیما به مردم بختیاری شدند.
مهمترین نمایندگان منتقد به سریال «سرزمین کهن» عبارتند از:
محمد تقی توکلی نماینده الیگودرز (لرستان)
سیدشکرخدا موسوی نماینده اهواز (خوزستان).
اسماعیل جلیلی نماینده شهرستان‌های مسجدسلیمان، لالی، اندیکا و هفتکل (خوزستان).
مجید جلیل سرقلعه نماینده شهرستان لردگان (چهارمحال و بختیاری).
سیدمحمد سادات ابراهیمی نماینده مردم شوشتر در مجلس شورای اسلامی (خوزستان).
دکتر حمیدرضا عزیزی فارسانی نماینده شهرستان فارسان، اردل و کوهرنگ (چهارمحال و بختیاری).
حیدرپور نماینده شهرضا (اصفهان).
حاجی دلیگانی نماینده شاهین شهر (اصفهان).
مجید منصوری نماینده لنجان (اصفهان).
قائد رحمت نماینده درود و ازنا (لرستان).
عباس پاپی‌زاده نماینده دزفول (خوزستان).
تذکرات کتبی آن‌ها به جهت اهانت به مردم بختیاری با سازنده سریال و نیز تذکرات به ریاست سازمان صدا و سیما، شورای نظارت بر صدا و سیما و نیز وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در صحن علنی مجلس توسط ضرغام صادقی عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی قرائت گردید. نمایندگان مجلس خواستار بررسی پرونده این سریال در شورای عالی امنیت ملی کشور شدند.
عذر خواهی و دل جویی از مردم بختیاری
سرانجام با ادامه اعتراضات در شهرهای الیگودرز، دزفول، ازنا و دورود، ایذه، اهواز، لردگان، اصفهان در تاریخ ۲۶ بهمن ۹۲ عزت اله ضرغامی در نامه‌ای رسمی به معاون سیما تذکر و از لرهای بختیاری دلجویی نمود و از رنجش ایجاد شده به خدا پناه برد. اما عذر خواهی نکرد.
در متن تذکر ضرغامی آمده‌است: «توجه به این نگرانی امری ضروری است. باید اطلاع‌رسانی تصویری (تیزر) در مورد شخصیت قهرمان سریال که یک بختیاری اصیل است در دستور کار شبکه قرار گیرد.» این در حالیست که پیش از این ضرغامی و عوامل فیلم از جمله کمال تبریزی کارگردان مدعی شده بودند، استفاده از نام خانوادگی بختیاری را تنها یک اتفاق تصادفیست که ربطی به قوم بختیاری ندارد. اما هرگز توضیح نداد چرا هنگامی که چهره توده‌ای سریال به بختیاری‌ها توهین می‌کرد قاب عکس سردار اسعد بختیاری نشان داده می‌شد.
محمودرضا تخشید مدیر گروه فیلم و سریال شبکه سه، محمد مسعود تهیه‌کننده سریال، کمال تبریزی کارگردان سریال و عباس سلیمی نمین مشاور تاریخی پروژه در نامه‌ای رسمی خطاب به دارابی معاون سیما از مردم بختیاری عذرخواهی کردند.
همچنین عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور ضمن تایید اعتراضات مردمی در شهرهای مختلف ایران تاکید کرد سریال مورد بررسی و بازبینی قرار می‌گیرد و در صورت نیاز به توقف یک یا دو هفته‌ای، این کار باید انجام شود.
صدا و سیما پخش این سریال را متوقف و ادامه پخش آنرا منوط به انجام تحقیقات و تحقق دستورات پیشین عزت‌الله ضرغامی اعلام کرد.
محمدحسین صفارهرندی وزیر ارشاد احمدی‌نژاد مدعی شد در این سریال توهین به قومیتهای ایرانی وجود ندارد.
در جلسه‌ای با حضور نمایندگان مجلس از جمله مجید جلیل سرقلعه، محمد تقی توکلی ،عباس پاپی زاده و اسماعیل جلیلی عزت‌الله ضرغامی ضمن عذر خواهی بر توقف پخش سریال تاکید کرد.
امیر آقایی بازیگر در نامه‌ای ضمن عدم عذر خواهی، به بختیاری‌ها برای اینکه برایش شاخه گلی نفرستادند انتقاد کرد.
رمضانعلی موسوی قائم مقام صدا و سیما بر خلاف ادعای سازندگان اهانت به قوم بختیاری را رسما پذیرفت و ضمن عذرخواهی بر غافل ماندن این سازمان از تاریخ بختیاری تاکید کرد.
عزت اله ضرغامی بدون همراه و تشریفات سرزده به مسجد سلیمان رفته و در مسجد جامع این شهر از بختیاری‌ها عذر خواهی کرد.
استاندار چهار و محال و بختیاری خواستار محاکمه مشاوران این سریال شد.
سرانجام در نیمه اسفند ۱۳۹۲، محمودرضا تخشید مدیر گروه سریال شبکه سه بر کنار شد.
خواسته‌های مردم بختیاری از صدا وسیما
در جلسه هم‌اندیشی قائم مقام رئیس سازمان صداوسیما، قائم مقام معاونت استان‌ها و مدیر شبکه سه با مدیران چهارمحال و بختیاری و برخی اندیشمندان قوم بختیاری، قائم مقام رئیس سازمان صدا وسیما سید رمضانعلی موسوی از مردم بختیاری عذر خواهی کرد و عذرخواهی آقای ضرغامی را نیز اعلام کرد. ایشان افزود که اعتراضات بختیاری‌ها در واقع اعتراض مخاطبان به عملکرد صداوسیما که از خودشان است، بود تا این ارگان دیگر چنین اشتباهاتی را مرتکب نشود .
سیامک سلیمانی مشاور عالی استاندار چهارمحال و بختیاری در نشست هم‌اندیشی بیان کرد که رسانه ملی نتوانست همراهی مردم بختیاری را با نظام در عرصه‌های مختلف به خوبی به معرض نمایش بگذارد.
مشاور سیاسی امنیتی استان چهارمحال و بختیاری یکی از مهمترین خواسته‌های مردم بختیاری را ساخت فیلم‌هایی با محتوای «تاریخ و فرهنگ بختیاری» در رسانه ملی دانستند.
سرپرست آژانس خبری بختیاری (ایبنانیوز) اظهار کرد تنها صدا و سیما نیست که به تقلیل منزلت بختیاری‌ها می‌پردازد بلکه چند سالی است که دست‌هایی پنهان سعی در کوچک جلوه دادن منزلت بختیاری‌ها در سایر بخش‌های کشور دارند، که ایشان نمونه بارز آن را موزه مجلس شورای اسلامی دانستند که در ان تاریخ مشروطیت و نقش بختیاری‌ها در مشروطیت را به خوبی منعکس نکرده است.
زین العابدین، مدیر شبکه سوم سیمای جمهوری اسلامی ایران اصل تولید فیلم سرزمین کهن را اثری فاخر دانست اما به علت اهانت‌هایی که در آن به تاریخ بختیاری شده، فعلا متوقف شده‌است تا مورد بازنگری واقع شود.
سردبیر هفته نامه زاگرس نیز در این نشست نپرداختن به فرهنگ و زبان بختیاری در رسانه ملی و عدم پخش برنامه به زبان محلی حتی در صدا و سیمای استان چهارمحال و بختیاری (جهان بین) را از نمونه‌های بی‌توجهی به قوم بختیاری حتی در استان‌های بختیاری نشین دانستند.
رفع فیلتر آژانس خبری بختیاری (ایبنانیوز) از دیگر خواسته‌های اندیشمندان بختیاری بود.
یوسف پور، مدیر خانه مطبوعات چهار محال و بختیاری به نمایندگی از مردم بختیاری خواهان تدریس گویش بختیاری و پخش این گویش در شبکه جهان بین را از خواسته‌های مردم بختیاری دانست.
همچنین در نشست مشترک مسئولان صدا و سیما با جمعی از فعالان فرهنگی بختیاری در استان خوزستان،
مکوندی استاد دانشگاه؛ فعال فرهنگی و مسئول ستاد جشنواره شهید علیمردان خان بختیاری با اشاره به تحقیقات دکتر بناب پیشینه شناس معروف و مستندات سکونت یازده هزارساله بختیاری‌ها به عنوان اصیل‌ترین قوم ایرانی در جنوب غربی ایران ادعا کرد: سریال سرزمین کهن دارای چند ویژگی از جمله ناآشنایی کامل آقای سلیمی نمین در خصوص ایل بختیاری دانست و تاکید کرد که چون داستان سریال سراسر مجهول و ارائه دهنده چهره نادرستی از بختیاری‌ها است توقف پخش آن خواست عموم مردم بختیاری دانستند.
دکتر غفار پوربختیار، محقق و پژوهشگر تاریخ بختیاری و معاون پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر بیان کرد که ”فعالان بختیاری در سخنان خود خواستار بررسی و پیگیری دقیق فیلمنامه، اسناد و مدارک مورد استناد در این سریال شدند؛ و پیشنهاد شورای کارشناسی اقوام تشکیل و بر فیلم و سریال‌هایی که به نقش تاریخی شخصیت‌های برجسته و تاریخ ایلات و اقوام کشور می‌پردازد نظارت کنند.
ماشاءالله براتی، محقق تاریخ و فرهنگ بختیاری پیشنهاد داد به مناسبت‌هایی مانند سال روز پیروزی مشروطیت خواهان در برابر استبداد صغیر، صداو سیما با دعوت از کارشناسان تاریخ و فرهنگ بختیاری به بررسی جایگاه و نقش بختیاری‌ها و سایر مجاهدان مشروطه طلب بپردازد.
فازهای سرزمین کهن
فاز اول سریال از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ را شامل می‌شود که حوادث این دوران از قبیل موقعیت ایران در جنگ جهانی دوم و ملی شدن صنعت نفت و سایر حوادث را نشان میدهد که با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به پایان می‌رسد که شامل ۲۲ قسمت است. فاز دوم سریال از سال ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۲ را شامل می‌شود که حوادث این دوران را تا قیام ۱۵ خرداد نشان میدهد که شامل ۲۱ قسمت است. فاز سوم از سال ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ را شامل می‌شود حوادث این دوران را تا ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ شامل می‌شود که شامل ۲۳ قسمت است.
جنجال برنامه فیتیله