ابوالعلاء معری

ابوالعلاء معری یا ابوالعلی معری با نام کامل احمد بن عبدالله بن سلیمان القضاعی التنوخی المعری (۳۶۳ — ۴۴۹ هجری)، شاعر و فیلسوف بزرگ و بی‌بدیل و نابینای عرب، در روز جمعه ۲۷ ربیع‌الاول سال ۳۶۳ هجری (۹۷۳ میلادی) در شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه به دنیا آمد و در سال ۴۴۹ هجری (۱۰۵۸ میلادی) در همین شهر درگذشت.
وی به رهین المحبسین (به معنای گروگان دو زندان ) ملقب بود. با اینکه او در نه سالگی خیام درگذشته است، اما در بین ادیبان به خیام عرب شهرت دارد.
شرح حال
در سن چهارده سالگی مبتلا به بیماری آبله شد و در اثر این بیماری نابینا گشت.ابوعلا قرآن را به چند روایت نزد شیوخ شهر فراگرفت و لغت و نحو را نزد پدر آموخت. وی در یازده سالگی سرودن شعر را آغاز کرد. سپس جهت کسب علم به حلب، انطاکیه، لاذقیه و طرابلس سفر کرد و در سال ۳۹۸ هجری قمری راهی بغداد -که پایتخت خلافت اسلامی و مهد تمدن و فرهنگ به‌شمار می‌رفت- شد.وی یک سال و هفت ماه در بغداد ماند و به خاطر شنیدن خبر بیماری مادرش به معره بازگشت. ابوالعلا پس از بازگشت به معره گوشه‌نشینی اختیار کرد تا سرانجام به سال ۴۴۹ هجری قمری و در ۸۶ سالگی، پس از سه روز بیماری که در آن قوای ذهنی خود را از دست داد، چشم از جهان فروبست.
اشعار
گروهی از پژوهش گرانی که به بررسی مطالب فلسفی می‌پردازند، بر این باورند که ابوالعلا مردی شکاک و حیرت‌زده و نقیض گو بوده‌است. آنان پندارهای خود را با تک بیتی‌هایی که از لزومیات ابوالعلا تلخیص کرده‌اند دست مایه قرار می‌دهند.
ابوالعلا به همه‌چیز و همه‌کس بدبین بود. وی هم‌چنین به زن‌ها بدبین بود و وجود آن‌ها را مایه فساد می‌دانست:
واشعار دیگر ازین دست نه تنها درباره زنان که درباره همه موجودات: حنفیان گمراهند، و مسیحیان راه به جایی نبرده‌اند، جهودان سرگردان و مجوسان سر گشته‌اند. ساکنان خاک دو گروه‌اند: نخست آنان که عاقلند و دین ندارند و دومین گروه دین دارانند که از عقل شان بهره‌ای نمی‌برند.
او هم‌چنین خود را اسیر سه زندان می‌بیند:
«خود را اسیر سه زندان نامیمون می‌بینم و تو هم ازین رویداد نامیمون چیزی ن‌پرس. سه زندان من عبارتند از :کوری، خانه‌نشینی و قرار داشتن روح در جسمی پلید و ناپاک.»
گیاه‌خواری
ابوالعلاء پس از آنکه تنهایی اختیار کرد، از خوردن هر نوع گوشت دوری نمود، و فراورده‌هایی مانند شیر و تخم مرغ و عسل و گوشت را که از حیوانات تهیه می‌شد استفاده نمی‌کرد.
در بیشتر یادداشت‌های عربی گفته شده که ابوالعلاء در اواخر عمر خویش سه روز بستری شد و طبیب او برایش سوپ جوجه تجویز نمود؛ و هنگامی که ابولعلاء از این موضوع با خبر گردید گفت: ای جوجه چون تو را ناتوان دیده‌اند خوردنت را تجویز کرده‌اند.
ایرج میرزا حکایت گیاهخواری ابوالعلاء را این چنین به نظم می‌کشاند:
ابوالعلاء در جایی می‌گوید: از خوردن گوشت دست کشیدم، کاش این مطلب را پیش از سفید شدن مو دریافته بودم.
از آنچه از دریا صید می‌شود؛ و از گوشت حیوانات ذبح شده مخور که این کار ستمگریست.
در وصف او
ناصرخسرو در وصف وی گوید:
ابن عدیم هم گفته‌است:
حسین خدیوجم هم درباره ابوالعلاء معری چنین سروده‌است:
جاودان یاد و روانشاد «معری حکیم» -تیره جشمی که نهان بین و خرد آیین است-
گفت بر سنگ مزارش بنویسند چنین: «آن گناهی که پدر کرد و نکردم این است»
آثار
گفته می‌شود شمار تصنیفات معری از ۱۰۰ می‌گذرد. آثار او در زمینه‌های گوناگون لغت، ادب و نقد گرد آمده‌است. بسیاری از آثار او در پی جنگ‌های صلیبی و سقوط معره نعمان از میان رفت، ولی مهم‌ترین آثاری که از او به دست ما رسیده عبارت اند از:
لزومیات ، دیوان اشعار ابولعلا که در آن خود را ملزوم به رعایت حروف قافیه نموده است.
الایک والغصون
الاوزان و القوافی فی الشعر متنبی
تاج الحره
عبث الولید
شرح دیوان ابن ابی حصینه
رساله الغفران این کتاب را در پاسخ به نامه دوست خود ابوالحسن علی ابن منصور معروف به ابن قارح نوشته‌است.
دیوان سقط الزند شامل شعرهای دوران جوانی ابولعلا
رساله الصاهل والشاحج
رساله الملائکه
رساله الهناء
معجزه احمد درباره ابوطیب متنبی