وزارت تحصیلات عالی افغانستان

وزارت تحصیلات عالی افغانستان برنامه‌ریز و اداره‌کننده تمام دانشگاه‌های دولتی افغانستان است. برای انسجام موسسات تحصیلات عالی کشور، گسترش و توسعه نهادهای تحصیلی در مرکز و ولایات، دولت را واداشت تا در سال ۱۳۵۶ ه ش وزارت تحصیلات عالی را به مثابه بزرگ‌ترین ارگان فرهنگی در چوکات حکومت تاسیس کند.
این وزارت موظف گردید تا به خاطر سمت‌دهی و سازماندهی کلیه سیستم‌های تحصیلات عالی ملکی در مملکت و به منظور تحقق طرح‌های کوتاه و درازمدت برای تربیت کادرهای ملی، هماهنگی در تهیه مواد درسی، تنظیم برنامه‌های معین تحصیلی، پژوهشی، چاپی، افزایش سطح دانش اعضای کادر علمی، بررسی مداوم وضع زندگی استادان و محصلان، ایجاد روابط سالم علمی و دانشگاهی با موسسات علمی و فرهنگی ملی و بین‌المللی برای پیشرفت کمی و کیفی نهادهای تحصیلی، رفع نیازمندی‌های جامعه، از رهگذر آماده‌سازی متخصصان جوان، تلافی عقب‌ماندگی کشور از کاروان علم و معرفت جهانی، ایجاد گروه‌های مشورتی برای بخش‌های مختلف اقتصادی، مهندسی، طبی، تعلیم و تربیت، حقوق، زراعت، ساختمان‌های دولتی و شهری، علوم شرعی، طرح اساسنامه‌ها، قوانین، مقررات، لوایح و راهکارها در عرصه تحصیلات عالی، برگزاری همایش‌ها و جشنوراه‌های علمی مطابق مقتضیات جامعه، تدویر دوره‌های تکمیلی تخصصی، توسعه موسسات آموزشی مورد نیاز ادارات رسمی، ارزیابی وضع موسسات تحصیلی در مطابقت با شرایط کشور، لغو، ادغام و تاسیس مراکز تحصیلی و علمی- تطبیق یکسان و بلا انحراف تمام اسناد تقنینی و کنترل از تحقق به موقع آن با ارزیابی اسناد علمی کار و فعالیت کند.
معادل وزارت تحصیلات عالی افغانستان در ایران وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشد.
پیشینه
برای نخستین بار هسته تحصیلات عالی در کشور در تاریخ اول عقرب ۱۳۱۱ه-ش با تاسیس پوهنحی طب در شهر کابل گذاشته شد. این دانشکده (پوهنحی) تحت سرپرستی یکی از متخصصین ترکی به نام پروفسور دکتر رفقی کامل بیگ با (۸) تن استاد شروع بکار کرد. فعالیت‌های ابتدائی این نهاد نو بنیاد را شعبات طبی کوچکی تشکیل می‌داد. تعداد محصلان (دانشجویان) آن که زمانی از (۵۰۰) نفر تجاوز نمی‌کرد تا سال‌های ۱۳۸۰ به (۶۰۰۰) تن رسید و تا سه دهه قبل برجسته‌ترین متخصصین را دارا بود که از جمله (۳۰) تن آن پروفسور در سطح جهان بود.
پوهنحی حقوق و علوم سیاسی به خاطر تربیه کادرهای علمی در ۱۱ میزان ۱۳۱۷ ایجاد گردید و سومین مرکز تحصیلی در سنبله ۱۳۲۱ه-ش به نام پوهنحی ساینس نیز ایجاد شد. چهارمین نهاد تحصیلی در سال ۱۳۲۳ه-ش به نام پوهنحی ادبیات و علوم بشری بود. پوهنحی‌های فوق تا سال ۱۳۲۵ه-ش از طرف وزارت معارف رهبری می‌شد و در همان سال دولت وقت را بران داشت تا مطابق ایجابات عصر و زمان دانشگاه کابل (پوهنتون کابل) را ایجاد کند، این موسسه که بعدا رسما در کتاب سبز یونسکو ثبت گردید. بحیث یگانه پوهنتون افغانستان در سال ۱۳۲۵ تاسیس شد و پوهنحی‌های شبانه برای آن عده از جوانان که بر اثر نامساعد بودن شرایط نتواسته بودند تحصیلات دوره لیسانس را تکمیل کند تاسیس شد.
به تعقیب پوهنتون کابل دومین موسسه تحصیلات عالی در ولایت ننکرهار در سال ۱۳۴۳ تاسیس گردید و دانشگاه پولی‌تخنیک کابل که تهداب آن درسال ۱۳۴۲ گذاشته شده بود در سال ۱۳۴۸ رسما افتتاح گردید.
در طی سال‌های گذشته تغییرات قابل ملاحظه در ساختار تمام نهادهای تشکیلاتی رونما شد. سال ۱۳۷۳ به اساس هدایت حکومت افغانستان، تعلیمات تخنیکی مسلکی و حرفوی از وزارت تحصیلات عالی و مسلکی به موجب پروتوکول رسمی با وزارت معارف به آن وزارت واگذار گردید که در نتیجه این ادغام، (۴۲) موسسه تخنیکی مسلکی و حرفوی با تمام تشکیلات و دارائی منقول و غیر منقول از وزارت تحصیلات عالی به چوکات تشکیل وزارت معارف در آمد. و همچنان ادغام تمام پیداگوژی‌های افغانستان که دارای نظام درسی لیسانس بودند با تمام تشکیلات و پرسونل و دارائی منقول غیر منقول از وزارت معارف به چوکات وزارت تحصیلات عالی درآمد و بعدا پوهنتون‌های دیگر نیز در مرکز و ولایات ظهور نمود.
انستیتوت طب کابل که در تشکیل دانشگاه کابل (پوهنتون کابل) بود در سال ۱۳۶۳ به نام انستیتوت دولتی و در سال ۱۳۸۳ به نام پوهنتون طبی کابل مسمی گردید. برای بلند بردن نیازمندی‌های معارف افغانستان انستیتوت پیداگوژی کابل در سال ۱۳۸۲ به نام پوهنتون تعلیم و تربیه کابل ارتقا نمود و بدنبال آن پولی تخنیک کابل نیز در سال ۱۳۸۳ به پوهنتون پولی تخنیک ارتقا کرد.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
وزارت صحت عامه
وزارت بهداشت و درمان
وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
دانشگاه طب کابل
فهرست دانشگاه‌های افغانستان