ایران درودی

ایران درودی () (متولد ۱۱ شهریور ۱۳۱۵ در مشهد) نقاش برجسته ایرانی است. او همچنین کارگردان، نویسنده، منتقد هنری و استاد دانشگاه رشته تاریخ هنر است. درودی به عقیده برخی پیرو مکتب فراواقع‌گرایی (سورئالیسم) است. سالوادور دالی هیچ‌گاه سبک درودی را نزدیک به سبک خود نمی‌دانست و درودی را هنرمندی از خطه شرق با ذوق و استعداد بی‌نهایت توصیف می‌کرد.
درودی همچنین کارگردان و تهیه‌کننده چند فیلم مستند و کوتاه برای تلویزیون بوده‌است. درودی در ۱۹۷۰ به درخواست دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف به تدریس تاریخ هنر در این دانشگاه پرداخت.
زندگی
ایران درودی در ۱۱ شهریور ۱۳۱۵ در خانواده‌ای اشرافی در خراسان به‌دنیا آمد. پدرش خراسانی بود و مادرش قفقازی. تبار پدری‌اش پشت در پشت بازرگان بودند و مادرش به همراه خانواده بعد از انقلاب اکتبر و تشکیل کشور شوروی از قفقاز به ایران مهاجرت کردند.
در کودکی با خانواده به اروپا سفر کرد و از شهرهای مختلف اروپا دیدن کرد وقتی جنگ جهانی دوم شروع شد خانواده او در هامبورک زندگی می‌کرد و با شروع جنگ به ایران بازگشتند و مدتی در مشهد زندگی کردند و بعد به تهران آمدند و ساکن تهران شدند. درودی در حالی که در مدرسه درس می‌خواند به دلیل علاقه به نقاشی به کلاس‌های آزاد طراحی و نقاشی هم می‌رفت. وی در سال ۱۹۵۴ برای تحصیل در رشته نقاشی در دانشکده بوزار در پاریس به تحصیل مشغول شد و در سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۸ به یادگیری هنر در آموزشگاه‌ها و دانشکده‌های گوناگون پرداخت: مدرسه هنرهای زیبای پاریس (بوزار)، مدرسه لوور پاریس، دانشکده سلطنتی بروکسل (ویترای)، انیسیتوی آر.سی. آی نیویورک (رشته تهیه و کارگردانی برنامه‌های تلویزیون). پس از پایان تحصیلات به ایران بازگشت و در اردیبهشت ۱۳۳۹ آثارش در تالار فرهنگ تهران به نمایش گذاشته شد.
فرح پهلوی در همسایگی آن‌ها زندگی می‌کرد و زمانی که درودی در فرانسه تحصیل می‌کرد، فرح پهلوی مشتاق صحبت با درودی و گرفتن راهنمایی‌هایی از او در زمینه نقاشی بود. خواهر ایران درودی، پوران درودی، طراح لباس مشهوری بود که طراحی و دوخت شنل تاج‌گذاری فرح را انجام داد.
در سال‌های دهه چهل خورشیدی در شهرهای مختلف اروپا آثار خود را در گالری‌های مختلف به نمایش گذاشت و سپس به آمریکا رفت. در آمریکا با پرویز مقدسی کارگردان تآتر و سینما آشنا شد و با یک‌دیگر ازدواج کردند. هر چند دوران زندگی مشترک این دو طولانی نبود و با مرگ زود هنگام مقدسی به پایان رسید اما تاثیر بسیار عمیقی بر درودی گذاشت و او دیگر هرگز ازدواج نکرد.
ایران درودی تاکنون در بیش از ۶۳ نمایش‌گاه انفرادی و بیش ۲۵۰ نمایشگاه گروهی در ایران و سراسر جهان، آثار خود را به دید عموم گذاشته‌است و با نوشتن کتاب «در فاصله دو نقطه» به نویسندگی نیز روی آورده‌است.
سبک
برخی از منتقدین معتقدند که سبک وی در نقاشی به پیروی از مکتب فراواقع‌گرایی (سورئالیسم) است. مناظر غالب در آثار درودی بیشتر حاشیه کویر و گلهایی‌ست خاص با دیوارهایی شیشه‌ای و افق که به آثار وی فضایی خاص و عمیق بخشیده‌است.
درودی از منظر منتقدان
آندره مالرو
برای خانم ایران درودی
کوشش برای آگاه کردن انسان‌ها از عظمتی که درآنهاست و از آن بی‌خبرند.
ژان کوکتو ۱۹۶۳
ایران درودی عزیزم
گمان می‌کنم من از جمله معدود افرادی باشم که از گم شدن در میان دالانهای پیچ در پیچی که نقاشانی بیشمار با چشمی پر از بیم و امید در آنجا به دنبال» می‌نوتور «می‌گردند ترسی ندارند. نقاش، دانسته یا ندانسته همیشه تصویر شخص خود را می‌کشد. زیرا شکلهای زندگی کاری با زندگی شکل‌ها ندارد، و این زندگی شکل‌ها جدا از پدیده «شبیه‌سازی» پرورده می‌شود. مدل فقط بهانه‌ای بوده‌است و نبودن مدل، نقاش را به مظهر مدل نزدیک می‌کند، که چیزی نیست مگر همان نیروی ژرف و نهفته‌ای که در درون ما جای دارد و هنرمند جز ترجمان آن، جز واسطه احضار آن نیست.
هوشنگ طاهری
خرداد ۱۳۵۲
… آثار درودی از نوعی اندیشه کمال یافته سرشار است.
این هنرمند با دست یافتن بر تکنیکی پر توان و مسلط به خوبی توانسته‌است لطیف‌ترین و ظریف‌ترین ارتعاشات روحی خود را بر پرده تابلوهایش ترسیم کنند…
… فرم‌ها بی‌آنکه در حالت بی‌وزنی خود به تجرید کامل گراییده باشند، در سرحد ممکن‌ها و ناممکن‌ها قرار گرفته‌اند. موج خروشان «نور» که سیاهی‌ها را می‌زداید و با قلم‌های پهن در رنگ شیری تصویر شده، از بی‌نهایت به جنبش درآمده تا مرز واقعیت عینی نزدیک شده‌است و عنصر «زمان» در جلوه‌گاه ابدی خویش همه چیز را در خود مستحیل کرده و جاودانگی یافته‌است…
او با تکنیک شگفت خود، آن چنان ابعاد زمان و مکان را در قالبی رویاانگیز به تصویر می‌کشد. شاید چندان که بیمورد نباشد اگر ما او را تصویرگر ژرف‌اندیش لحظه‌های اثیری بنامیم…
جواد مجابی
تیرماه ۱۳۸۰ – تهران
نقاشیهای ایران درودی، به نور درخشان ایران وفادار مانده‌است. خاستگاه این روشنا، گاه جغرافیا است که از زاویه تند تابش آفتاب بر این اقلیم برمی‌آید، گاهی نور جنبه فرهنگی دارد به ازای روشنی‌اندیشی حکمت عرفانی ما، و از سویی درخششی تاریخی است و نور درونی زندگی جمعی اقوام ایرانی بر این فلات را باز می‌تاباند. در شعاع تابش این مهر فروزان، می‌توان از تابلوهای دوران جدید ایران درودی شناخت بیشتر و لذتی افزون‌تر اندوخت…
… به خاطر نوع تابش آفتاب بر این سرزمین، منظره ساکن نمی‌ماند و دایم از رنگی به رنگ دیگر تغییر و تنوع می‌یابد، این دگرگونی منظره واحد در تابش نوری که هر دم رنگ و حجم دیگری به قاب تماشا می‌دهد، نگاه ایرانی را بر نور به عنوان عنصر خلاق و نیرویی آفرینشگر متمرکز کرده‌است. از جهان اساطیری به این سو، خورشید در این سرزمین، گاه در قلب آیین مهرپرستی و زمانی چون نماد آتش در کیش زردشتی، سپس در قرون تاریخی به مثابه نورالانوار عرفانی بر بینش ایرانی روشنی افکنده‌است…
لوتن شاعر و منتقد بلژیکی ۱۹۷۲
ایران درودی نشانی از ایران
بر آن بودم ایران یا ایرانیان را در مفهوم آزاد آن ترجمه کنم
به یقین رنجی شعله‌ور اما خموش عمق اندوه خود را در انوارش ابراز نمی‌دارد. داشتن چنین نگاه نافذی به‌طور حتم مستلزم اندوختن تجربه‌ای است فراوان که‌گاه می‌بایست آن‌ها را با سعه صدر پذیرفت و حفظ کرد. بنگرید، این نگاه نافذ را در آثار این نقاش والا، هنرمند واقعی و در یک‌کلام مرید واقعی هنر اصیل، که آثارش مملو از هیجان است و واژه خدایی بودن را توصیف می‌کند و من او را خانم ایران درودی می‌نامم.
ایران درودی نشانی از ایران
… به یقین رنجی شعله‌ور اما خموش عمق اندوه او را در آثارش ابراز می‌دارد. داشتن چنین نگاه نافذی به‌طور حتم مستلزم اندوختن تجربه‌ای است فراوان که‌گاه می‌بایست آن‌ها را با سعه صدر پذیرفت و حفظ کرد. بنگرید، این نگاه نافذ را در آثار نقاش والا، هنرمند واقعی و در یک‌کلام مرید واقعی هنر اصیل، که آثارش مملو از هیجان است و واژه خدایی بودن را توصیف می‌کند. من او را خانم ایران درودی می‌نامم…
فرانک الگار نشریه کارفور، پاریس ۱۹۷۳
چگونه می‌توان یک زن ایرانی بود؟…
… گل‌هایی که در طبیعت وجود ندارند، شاخسارهایی که از مرداب‌ها سر برمی‌آورند دورنماهای وهم انگیزی که در آن‌ها اشیاء معمولی و اختراعی، غریب و بی‌مناسبت قد می‌افرازند و از می‌انشان، در جوی محو و رویایی، ویرانه یا هیولایی از تخت جمشید ظاهر می‌شود.
اگر هنر نقاشی تعبیر شاعرانه و انتزاعی واقعیت است، ایران درودی یک نقاش راستین است. سورئالیسم او نیازی به دستمایه‌های فرسوده از فرط استعمال ندارد. او برای بیان خویشتنش کافی است که دست به گنج سنت نمادین ایران، ایران سعدی و بهزاد فرو برد
آلفونسو دنو ویلاته یی اورتیز، مجله نوودادس، ۱۰ مه ۱۹۷۶
بینش‌ها
… گوته می‌گوید: «فرایند روشی بدیع را سبک گویند» و این تعریف در خور آثار درودی است. همین‌طور توصیف پل کله در باب برتری تراژیک اندیشه، «دل در قلمرو سر قرار دارد.» در مورد او صادق است…
یک دورنما، می‌عان حضوری که بخار گونه در قارهای صامت هذیان بصری و در شهوانیت رنگ مستحیل می‌شوند سطوحی بس راز آمیز است که با یکدیگر درآمیخته‌اند. احساسی درونی، چگونگی از هم پاشیدن پاره‌های واقعیت، به آثاری تجمسی گوناگون مبدل می‌شوند که با تضاد، خود آشفتگی و ابهام هنر در عصر کنونی، خود را متجلی می‌سازد…
آنتونیو رودریگز، ال ناسیونال، ۲۳ مه ۱۹۷۶
نقاشان بزرگ جهان در مکزیک
… اکنون یکی از نقاشان بزرگ معاصر، در مکزیک است. ایران درودی که دیدگاه‌های متفاوتی را از فرهنگ چند هزار ساله خود به ارمغان آورده‌است…
… من او را یک هنرمند» آزاد» می‌خوانم، که تصاویری از کمال و اعتلا می‌آفریند، در عین حال که رها از هر قیدی به سوی نقطه‌ای که هدف قرار داده یا آفریده‌است راه می‌پوید. جهانی اعجاب‌انگیز و جادویی که در آن شادی و غم، تهور و تواضع، خون و گل به یکدیگر جوش می‌خورند و واقعیت و رویا در هم می‌آمیزند…
… تصویرپردازی غنی او از فضایی غیرواقعی و تاثیرهای ظریف و گذرای موسیقی سرشار است. او بدین سان رنگ‌ها را به آواز وامی‌دارد. صوت تصاویر او از تک مضراب نرم تا غرش خوف‌انگیز و سکوت غمبار کویر را در بر می‌گیرد، در حالی که جهان غیرواقعی و تخیلی او از رویا به واقعیت خشن هیروشیما رو می‌کند…
ادبیات و سینما
ادبیات
احمد شاملو در ۱۴ اسفند ۱۳۵۱ شعری سروده‌است به‌نام «اشارتی». این شعر به «ایران درودی» اهدا شده‌است و در مجموعه ابراهیم در آتش منتشر شد. این شعر که به نقاشی می‌پردازد در کتابی که از آثار درودی منتشر شد به عنوان مقدمه آمده‌است. شاملو در بخش پایانی شعر می‌سراید:
تمامی الفاظ جهان را در اختیار داشتیم
و آن نگفتیم
که به کار آید،
چرا که تنها یک سخن
یک سخن در میانه نبود:
آزادی!
مانگفتیم
تو تصویرش کن!
سینما
۱۳۸۴ - فیلم «چه شگفت است عشق که هم زخم است و هم مرهم» به کارگردانی امید بنکدار و کیوان علی‌محمدی درباره «» ایران درودی «» ساخته شده‌است. در این فیلم شعر اشارتی شاملو با صدای مهتاج نجومی و بقیه گفتار فیلم با صدای آتنه فقیه‌نصیری خوانده می‌شود.
فعالیت‌ها
۶۳ نمایشگاه انفرادی و بیش از ۲۵۰ نمایشگاه گروهی درکشورهای ایران، فرانسه، بلژیک، سویس، آمریکا، مکزیک، ژاپن، استرالیا، کانادا، موناکو، آلمان و امارات متحده عربی.
از سال ۱۹۶۴- عضو کنگره بین‌المللی هنرمندان و منتقدین ریمینی. وروکیو، و سان مارینو، ایتالیا.
از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۲ - تهیه‌کننده و کارگردان بیش از ۸۵۰ ساعت فیلم مستند و برنامه تلویزیونی برای تلویزیون ایران تحت عنوان «شناسایی هنر».
۱۹۶۸ - کارگردان فیلم مستند «بی‌ینال ونیز» به مدت ۵۵ دقیقه.
از سال ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۲ - استاد مدعو دانشگاه صنعتی شریف، جهت تدریس «تاریخ و شناسایی هنر».
سلسه سخنرانی‌های درباره «نقاشی» و «نقش زن در تاریخ و هنر» معاصر ایران
سخنرانی‌ها درباره «هنر ایران» (۱۹۹۸- انجمن فرهنگی ایرانیان مقیم بلژیک، بروکسل و کتابخانه مرکز مطالعات ایران، لندن. ۱۹۹۹- دانشگاه «ویرجینیا تک» ویرجینیا، دانشگاه «یو.سی.ال.ای.» لوس آنجلس و دانشگاه «برکلی» سانفرانسیسکو همچنین «انجمن متخصصین» سن خوزه، و «انجمن سخن» سانفرانسیسکو، «انجمن سخن» لوس آنجلس، «انجمن فرهنگی ایرانیان» سکرمنتو و «انجمن فرهنگی ایرانیان» نیو جرسی.
تحقیق درباره «هنر هخامنشیان» چاپ در مجله سخن و نگین ۱۳۴۶ و ۱۳۴۷.
سلسه مقالات و نقد درباره نقاشی درمطبوعات ایران.
نمایشگاه‌های فردی
۱۳۳۷ (1958)- «مرکز هنرهای میامی بیچ».
۱۳۳۷ (1958)- دانشگاه کلمبیا، آمریکا.
۱۳۳۸ (1959)- هتل «هیلتون»، تهران.
۱۳۳۸ (1959)- «تالار فرهنگ»، تهران.
۱۳۳۸ (1961)- «انجمن ایران و آمریکا»، تهران.
۱۳۴۰ (1961)- «تالار فرهنگ»، ایران.
۱۳۴۲ (1963)- موزه «ایکسل»، بروکسل.
۱۳۴۳ (1964)- گالری «سنتاماریا پیزا»، میلان.
۱۳۴۳ (1964)- گالری «بورخس»، تهران.
۱۳۴۴ (1965)- «انجمن ایران و آمریکا»، تهران.
۱۳۴۸ (1969)- گالری «نگار»، تهران.
۱۳۴۹ (1970)- هتل «هیلتون»، تهران.
۱۳۴۹ (1970)- دانشگاه «صنعتی شریف»، تهران.
۱۳۵۱ (1972)- انستیتو «گوته»، تهران.
۱۳۵۲ (1973)- گالری «اسپس ۲۰۰۰» نیویورک.
۱۳۵۲ (1973)- انستیتو «گوته»، آبادان، شیراز، مشهد، اصفهان.
۱۳۵۲ (1973)- گالری «دروآن»، پاریس.
۱۳۵۲ (1973)- گالری «آرتیوم آرتیست»، ژنو.
۱۳۵۳ (1974)- گالری «۲۱»، زوریخ.
۱۳۵۳ (1974)- «شرکت ملی نفت ایران»، آبادان.
۱۳۵۳ (1974)- دانشگاه «فردوسی» مشهد.
۱۳۵۴ (1975)- گالری «درودی»، تهران.
۱۳۵۴ (1975)- گالری «دروآن» ،توکیو.
۱۳۵۴ (1975)- گالری «لاگالریا»، مکزیکوسیتی.
۱۳۵۵ (1976)- گالری «اریتاژ»، تورنتو.
۱۳۵۵ (1976)- موزه «هنرهای زیبا»، مکزیکوسیتی.
۱۳۵۵ (1976)- دانشگاه «فردوسی» مشهد.
۱۳۵۵ (1976)- دانشگاه اصفهان.
۱۳۵۵ (1976)- «شرکت ملی نفت ایران»، آبادان.
۱۳۵۵ (1976)- «تلویزیون ملی ایران»، شیراز.
۱۳۵۵ (1976)- گالری «الکساندر»، تهران.
۱۳۵۷ (1978)- «باشگاه نخست‌وزیری» تهران.
۱۳۵۷ (1978)- هتل «انترکنتیناتال»، ژنو.
۱۳۶۱ (1982)- گالری «موت»، ژنو.
۱۳۶۶ (1987)- گالری «بایول»، پاریس.
۱۳۶۷ (1988)- سالن «رولان گاروس»، «پاله دوشایو»، پاریس.
۱۳۶۷ (1988)- استودیو «کیو»، نیوجرسی.
۱۳۶۷ (1988)- گالری «آرت دکور»، واشینگتن دی.سی.
۱۳۶۸ (1989)- «فرست کردیت بانک»، لوس آنجلس.
۱۳۷۰ (1991)- مرکز فرهنگی «M.O.R.C. A» پاریس.
۱۳۷۰ (1991)- «بنیاد فرهنگی ایران»، دوسلدرف.
۱۳۷۱ (1992)- «مجموعه فرهنگی آزادی»، تهران.
۱۳۷۱ (1992)- گالری «سپهری» ،تهران.
۱۳۷۳ (1994)- گالری «۵۴» نیویورک.
۱۳۷۳ (1994)- «سازمان ملل»، نیویورک.
۱۳۷۴ (1995)- نگارخانه «برگ»، تهران.
۱۳۷۸ (1999) - گالری «حوریان» سانفرانسیسکو.
۱۳۷۸ (1999)- دانشگاه «ویرجنیاتک» ویرجنیا، آمریکا.
۱۳۷۸ (1999)- دانشگاه «U.C.L.A.» لس‌آنجلس.
۱۳۸۱ (2002)- «خانه هنرمندان»، تهران.
۱۳۸۱ (2002)- موزه «هنرهای معاصر»، اصفهان.
۱۳۸۲ (2003)- گالری «پگاه»، کرمان.
۱۳۸۷ (2008)- موزه «هنرهای معاصر»، تهران.
۱۳۸۷ (2008)- گالری «شیرین»، تهران.
۱۳۹۲ (2013)- «خانه هنرمندان»، تهران.
۱۳۹۲ (2013)- موزه «هنرهای معاصر» تهران، رونمایی از چاپ پانزدهم کتاب «در فاصله دو نقطه… !» همراه با نمایش آثار ایران درودی متعلق به گنجینه موزه.
انتشارات
۱۹۷۳- ایران درودی (آثار نقاشی ۱۳۵۲–۱۳۳۸) چاپ اول، ناشر: مولف.
۱۹۷۶- ایران درودی (آثار نقاشی ۱۳۵۲–۱۳۳۸) چاپ دوم، ناشر: انتشارات امیر کبیر.
۱۹۹۷- در فاصله دو نقطه…! زندگینامه نقاش به قلم خود او، ناشر: «نشر نی»
۲۰۰۴- چشم شنوا (آثار نقاشی) ناشر: مولف
۲۰۱۸  در فاصله دو نقطه…! چاپ بیستم
انتشار اثر «نفت» درودی در سال ۱۹۶۹ که احمد شاملو شاعر معاصر ایران آن را «رگهای زمین رگ‌های ما» نامید و نقشی مهم در معرفی نقاش معاصر ایران به جهانیان از طریق مطبوعات داشت و مجلات لایف (LIFE)، تایمز (TIMES)، نیوزویک (NEWSWEEK) نیوزفرانت (NEWSFRONT) و بسیاری دیگر هر یک دو صفحه تمام رنگی به چاپ این اثر اختصاص دادند و پوس‌تر آن نیز در تیراژ حدود یک میلیون بطور جداگانه به بازار عرضه و در سال ۱۹۷۰ تجدید چاپ گردید.
فیلم‌هایی که در مورد ایران درودی ساخته شده‌است
فیلم «مستندی درباره ایران درودی» به کارگردانی حسن امامی
فیلم «چه شگفت است عشق، که هم درد است و هم مرهم» به کارگردانی بنکدار و علیمحمدی
فیلم «ایران درودی، نقاش لحظه‌های اثیری» به تهیه و کارگردانی بهمن مقصودلو