معادن افغانستان

استخراج لاجورد در افغانستان پیشینه۲۵۰۰ ساله دارد
معادن زغال سنگ شباشک دره صوف
افغانستان برخی از پیچیده‌ترین و متنوع‌ترین زمین‌شناسی را در خود دارد. درین کشور قدیمی‌ترین سنگ‌ها از دوره آرچین ۳۸۰۰ میلون سال قبل و سنگهایی از دوره پروتوزوئیک (۲۵۰۰–۵۷۰ میلیون سال قبل) فنیروزوئیک ۵۷۰ الی ۱٫۶ میلیون سال قبل الی امروز دیده می‌شود. این کشور همچنین دارای سابقه طولانی و پیچیده تکتونیکی است. دلایل آن تا حدودی مربوط به موقعیت آن در انتهای غربی هیمالیا، تصادم نیم قاره هند، تشکیل کوه‌های هندوکش، تصادم چندین پارچه‌های جدا شده زمین (Plate tectonics) وغیره مسایل می‌باشد. بدین لحاظ ذخایر معدنی افغانستان از نوع ماگمایی، پگماتیک، کار بونیتک، اسکارن، هیدروتورمال، دگرگونی متحوله و رسوبی می‌باشد. این کشوربه نسبت کوهستانی بودنش دارای ذخایر معدنی متنوع و فراوان می‌باشد. طبق اظهارات اخبار اندیپندنت و سروی جیولوژی ایالات متحده آمریکا ارزش نفت و گاز افغانستان ۲۲۲،۸۹۲،۳۵۰،۰۰۰ دلار و ارزش معادن افغانستان ۹۰۸،۹۴۸،۰۰۰،۰۰۰ دلار ارزش مجموعی آن ۱۱۳۱۸۴۰۳۵۰۰۰۰ دلار یا ۱۱۳۱٫۸۴۰ تریلیون دلار می‌باشد. افغانستان از لحاظ معادن غنی و دارای معادن متعدد است. تحقیقات زمین‌شناسی به اثبات رسانیده‌است که در افغانستان ۱۴۰۰ نوع منرال و سنگ معدنی شناخت گردیده‌است. در این اواخر گروهی از ناسا آمریکا با وسایل اشعه لیزر توانستند معادن عمق کوه‌ها و زمین‌های افغانستان را کشف، عکسبرداری و تثبیت تقریبی نمایند. تا فعلا ۲۸۶ معدن فلزات، ۵ میدان گازی در شمال، تیل مایع وسایر معدنیات کشف شده‌است. معدن فلزات افغانستان به تنهایی وجود ندارد بلکه به‌طور درصدی پیدا می‌شود، مثلا مس در ۲۴۰ نوع سنگ پیدا می‌شود. زیادترین آن در بورنیت CuFeS4 دارای اعیار(۶۳٫۳٪)مس و متباقی آهن و سلفر است. معادن آهن در افغانستان از اهمیت بسزایی برخوردارند، یکی از مشهورترین معادن آهن در این کشور معدن آهن حاجیگک است که دارای ۱٫۸ میلیارد تن آهن می‌باشد. معادن طلا در چهار منطقه زرکشان غزنی، بدخشان، خاک ریز قندهار و تخار وجود دارد. معادن کرومیت در حصارک لوگرو و در ولسوالی زنه خوان غزنی وغیره مناطق وجود دارد. معادن زغال سنگ در یازده محل از جمله ۵ معدن آن قابل استخراج می‌باشد، معدن لاجوردبدخشان دارای ۱۳۰۰تن لاجورد در سرسنگ بدخشان، معدن مس عینک لوگردارای ذخایر آهن ۱۱٫۳ میلون تن، ذخایر نفت وگاز شمال ۱٫۸ میلیارد مترمکعب و ذخایر نفت و گاز در هرات هلمند کتواز، معادن سرب و روی در هشت محل و هم دارای معادن مرمر «سفید و رنگه» می‌باشد. علاوه براین در این کشور معدن یورانیوم خانشین در ولایت هلمند، تیتانیوم، لیتیم در نمکسار هرات، کنر و تخار، معادن آهن در ۱۰۰محل، مس در دوازد محل، آلومینیم ولایت زابل معدن نقره، منیزیم، قلعمی‌باشد. افغانستان دارای منرالهای کم قیمت و گران‌قیمت است. منرالهای قیمتی از قبیل کورندوم امیتس توپاز، یاقوت در دو ناحیه، اکومارین لعل در شغنان بدخشان، عقیق سیاه و رنگه، گرانیت، زمرد پنجشیر فیروزه، بیرایت، تورمالین (شاه مقصود) می‌باشد. هکذا معادن نمک این کشور در اندخوی فاریاب، دولت‌آباد تالقان و نمکسار هرات، می‌باشد. علاوه براین دارای معادن فلورایت، گچ، چونه می‌باشد. معدن باروت، گوگرد در کوه البرز مزارشریف، مواد خام سمنت در کوه جبل السراج، غوربند، تالک (تباشیر) در ننگرهار، ابرک، گانزیت، برلیم نیوبیوم سزیوم روبیدیوم، سنگ سلیت، معدن بیروچ ولایت نورستان، معدن بیرات در غوربند و پروان، معدن سیماب در ولایت غور، فلورامیت ارزگان، سنگ رخام در هلمند، معادن مولیدین در زابل، بغلان و لوگر، معدن بریل در ولایت کنر، معدن تنتال در نورستان، معدن بارایت سنگلان هرات، معدن شاه مقصود در ماهیپر کابل، وغیره معادن را دارا بوده و تعداد آن تا هنوز کشف نشده‌است. البته ضخامت پوست زمین در نواحی پامیر الی ۷۵ کیلومتر در نواحی هموار ۵۰ کیلومتر ضخامت رسوبات از چند صد متر الی ۲۰ کیلومتر می‌باشد که مواد معدنی در میان اینها به‌شکل مواد کانی و رسوبی وجود دارد. تا اکنون تقریبا از این معادن بهره‌برداری نشده‌است.
تاریخچه
معدن‌شناسی یکی از مشاغلی است که از ۳۰۰۰ سال پیش تاکنون رواج داشته‌است. مصری‌ها درمجسمه چشمان آخناتون و ملکه نفریتیت از لاجورد افغانستان استفاده کرده‌اند. در آن زمان مردم معدن طلا، آهن، مرمر، لاجورد، یاقوت و فیروزه را می‌شناختند و از آن زیورآلات می‌ساختند. از گذشته‌های دور لاجورد، طلا و نمک در بدخشان، مس و آهن در قندهار و کابل استخراج می‌گردید. در قرون وسطی و در اوایل قرن ۲۰ نیز طلا در منطقه مقر، نقره و زمرد در ولایت پنجشیر، معادن متعدد آهن و سایر فلزات در نقاط مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ و همچنین طی دو قرن معادن زغال سنگ در شمال و بخش مرکزی، نفت وگاز در مناطق شمال افغانستان، هلمند قندهار و خوست کشف شده‌است.
درقرن ۱۸ پس از انقلاب صنعتی در اروپا جهان کشایان غرض کشف معادن افغانستان باستان شناسان و معادن شناسان خودرا تحت نامهای سیار یا نام دیگر گسیل داشتن.
برای اولین بار زمین شناسان انگلیسی (گریس باخ و هایدن) در افغانستان مرکزی و شمالی مشاهداتی انجام دادند وبعدها زمین شناسان فرانسوی، (فیورون و همکاران) در سالهای ۱۹۲۶–۱۹۵۱ مناطقی در اطراف کابل را نقشه‌برداری زمین‌شناسی نمودند.
در اوایل سال ۱۸۴۱ میلادی، نظامیان بریتانیائی جستجو نموده‌اند تا منابع معدنی صادراتی را به عنوان تجارت که برای محصولات صنعتی انگلستان قابل استفاده قرار می‌گرفت، دریافت نمودند؛ ولی در سال ۱۸۸۸ میلادی، طرح جدید سیستماتیک مواد معدنی توسط سروی جیولوجی انگلستان (BGS) به عنوان برخی از فعالیت‌های آن کشور، آغاز گردید.
اسنادی که در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط جیولوجستان کشور بریتانیا تهیه گردیده، نشان دهنده آن است که معدن بزرگ آهن حاجی گک که یکی از غنی‌ترین ذخایر معدنی در افغانستان در حال حاضر محسوب می‌گرددکه در ولایت بامیان این کشور قرار دارد.
وبعدها زمین شناسان فرانسوی، (فیورون و همکاران او) در سالهای ۱۹۲۶–۱۹۵۱ مناطقی در اطراف کابل را نقشه‌برداری زمین‌شناسی نمودند. در دهه ۱۹۵۰ با تاسیس ریاست تفحص نفت و گاز مرحله مهمی از مطالعات زمین‌شناسی افغانستان آغاز شد. در ۱۹۵۸ زمین شناسان افغانی با همکاری کارشناسان روسی جستجو برای کشف نفت و گاز طبیعی را با موفقیت به پایان رسانیدند. در این مطالعات برای اولین بار ساختار زمین‌شناسی منطقه با تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی همراه شد.
در سال ۱۹۱۹م برای اولین بار هیئت روسیه برای اجرای کار بالای منابع معدنی، وارد کابل گردید. درسال ۱۹۲۰ زمین شناسان آمریکایی در امور سروی مواد معدنی در افغانستان اشتراک ورزیدند.
در سال ۱۹۳۷، افغانستان جواز فعالیت به کمپانی اکتشافی داخلی – نیویارک جهت اکتشاف ذخایر نفت در سراسر کشور را، اعطا نمود، اما به دلیل آغاز درگیری قریب الوقع جنگ جهانی دوم، کمپانی نامبرده بعد از یک سال از امتیاز خویش عقب‌نشینی نمود.
بعد از جنگ جهانی دوم فعالیت‌های اکتشاف یک بار دیگر در توافق به کشور فرانسه و بعضی تحقیقات زغال سنگ در جنوب افغانستان توسط آلمانی‌ها در سال ۱۹۵۰ ادامه یافت، که بعدا در سال ۱۹۵۴ توسط جیولوجستان سویدنی این تحقیقات انجام گردید.
در سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۱ زمین شناسان فرانسوی (منزیه و لاپاران) حوالی کابل را نقشه‌برداری نمودند و از ۱۹۵۹ زمین شناسان آلمان غربی به کمک عکسهای هوایی کار تهیه نقشه زمین‌شناسی تمام نیمه جنوبی کشور را (با مقیاس ۱۰۰۰۰۰۰:۱) آغاز نمودند.
در سال ۱۹۵۸ کمک‌های خارجی از سوی اتحاد جماهیر شوروی در حال اجرا قرار داشت، که دولت جمهوری چک در روند تهیه کمک‌ها توسط متخصصین روسی، نیز اشتراک ورزیدند. در طی دهه ۱۹۶۰، فعالیت‌های اکتشاف و نقشه‌برداری در جنوب افغانستان به جرمن‌ها، فرانسوی‌ها و آمریکایی‌ها سپرده شد، درحالی که اتحاد جماهیر شوروی در شمال افغانسان تمرکز داشت، دخالت فرانسه فقط تا سال ۱۹۷۰ زمانی‌که شرکت نفت توتال پیش‌بینی در حوضه کتواز افغانستان انجام داد، ادامه داشت.
در ۱۹۶۳ ریاست «تفحص مواد مفیده جامد» تاسیس شد که در ۱۹۶۵ به ریاست «جیولوجی و معادن» تغیر نام یافت. در این ریاست با همکاری زمین شناسان روسی، اکتشاف، ارزیابی و تخمین ذخایر معدنی زغالسنگ، سنگ آهن، طلا و لاجورد آغاز گردید. در نتیجه همین تفصحات معادن بزرگی همچون “ معدن آهن حاجیگک“ در منطقه بامیان و حوزه بزرگ زغال سنگ پلخمری نیز معادن حوزه زغال سنگ «بخشان تا نزدیکی هرات» همچنان در غرب و مواد با ارزش دیگر همچون باریت، بریلیوم و… کشف گردید.
از ۱۹۶۵ مطالعات زمین‌شناسی وسیع و مهمی در مورد اکتشاف مواد معدنی مهمی چون سرب، روی (جست) مس، طلا باریت، ابرک، سولفور، فسفریت‌ها، سینابر، زغال سنگ، آبهای معدنی، نمک طعام و مواد ساختمانی صورت گرفت. در ۱۹۷۳ ارزیابی جدیدی در مورد معدن بزرگ “ارگونیت“ در حاشیه جنوب غربی کشور و معادن مهم باریت در شمال هرات مورد اکتشاف قرار گرفت. در ۱۹۷۴ در منطقه لوگر (جنوب کابل) کمربند مس دار بزرگی (مس عینک) کشف شد.
مهم‌ترین مطالعات زمین‌شناسی افغانستان با تهیه نقشه زمین‌شناسی سراسر افغانستان در مقیاس ۵۰۰۰۰۰:۱ و همچنین تهیه نقشه تکتونیکی کشور در دهه ۱۹۷۰ به انجام رسید.
از ۱۹۷۶ تا اوایل دهه ۸۰ گزارش‌ها و مطالعات قبلی به صورت کتاب‌ها و مقالات متعددی منتشر شده، از جمله “ تکتونیک افغانستان“ اثر و.ا. سلاوین (۱۹۷۶)، جیولوجی افغانستان اثر ولفارت و ویتکینت (۱۹۸۰) و “جیولوجی و مواد معدنی افغانستان“ که توسط یک تیم روسی و افغانی بدنبال تهیه نقشه سراسری زمین‌شناسی افغانستان تدوین و به زبان روسی و انگلیسی در سال ۱۹۸۰ درمسکو به چاپ رسید.
در دهه ۸۰ با تشدید جنگ‌ها در افغانستان مطالعات زمین‌شناسی عمده و سراسری متوقف شد و لی کارهای پراکنده و موردی مخصوصا روی معادن کشف شده و بزرگ نزدیک به مرکز کشور توسط متخصصین روسی دنبال گردید اما نتایج این مطالعات در دست نیست و احتمالا در روسیه حفظ شده‌است. در دهه ۹۰ کارهای زمین‌شناسی به کلی تعطیل شد و ساز مان زمین‌شناسی و معدن افغانستان در اثر جنگ آسیب جدی یافت. تنها در ۱۹۹۵ گری باورساکس (جواهر شناس آمریکایی) با همکاری بونیتا چمبرلن کتاب جالب “سنگهای قیمتی افغانستان“ را منتشر نمودند که در واقع جدیدترین اثر قابل توجه در زمینه زمین‌شناسی و مواد معدنی این کشور می‌باشد.
در سال ۲۰۰۲، با آغاز دوران جدید در افغانستان دوران مهمی برای مطالعات زمین‌شناسی افغانستان در راه بود… در این اواخر کمپانی ناسا آمریکا با وسایل اشعه لایزر توانستن معادن عمق کوها و زمین افغانستان را نقشه‌برداری سروی و تثبیت نماید. این سروی و عکاسی به مصارف ۳۰۰ میلیون دالر موفقانه به پایان رسید.
بسیاری از معلومات باقی‌مانده در مورد این ذخایر یا ساحاتی که کمتر اکتشاف یافته‌اند، توسط کارمندان وزارت معادن در دوران بی‌ثباتی (۱۹۷۹ تا ۲۰۰۱) در محلات دور نگهداری گردیده‌است، که بعد از تامین امنیت در منطقه توسط نیروهای بین‌المللی در سال ۲۰۰۲، دوباره برگردانده شد.
پس از آن، تجدید فعالیت‌ها در مورد شناسایی و بهره‌برداری از منابع معدنی افغانستان به صورت جدی آغاز گردیده و تشخیص شود که امور معدنکاری نقش حیاتی را در ثبات اقتصادی درازمدت افغانستان خواهد داشت. برای انجام این کار پیش‌بینی گردیده، که رشد سریع در بهره‌برداری و استخراج منرالها لازم است و در ضمن دولت افغانستان تشخیص می‌نماید که روش و سیاست ملکیت دولتی (ملی سازی) دوران اتحاد شوروی از لحاظ اقتصادی موثر یا پایدار نبود.
در نتیجه، دولت افغانستان ساختار وزارت معادن منحیث مالک و تولیدکننده معادن بسوی نقش مناسب‌تر به عنوان طرح‌کننده پالیسی و تنظیم‌کننده جهت انکشاف سرمایه‌گذاری خصوصی به منظور انکشاف مواد معدنی، تجدید نمود.
با در نظر داشت تطبیق این رهنمودهای جدید و اصلاح شده، پیشرفته‌ترین پروژه معدنی از زمان شوری سابق در ساحه معدن مس عینک بعد از پیشنهاد داوطلبی در سال ۲۰۰۸ به کمپانی MCC کشور چین به استخراج سپرده شد.
معدن: محلی است که منرالها در آن تثبیت گردیده و فعالیت‌های حفرکاری، منرال و سایر فعالیت‌های مرتبط به آن صورت می‌گیرد، ساختمانها، تاسیسات، دستگاه‌ها و تجهیزات که به منظور استخراج، پروسس، آماده‌سازی منرال‌ها در سطح یا طبقات تحتانی زمین قراردارد.
منرال‌ها :مرکباتی است که بشکل جامد، مایع ویا گاز به صورت طبیعی در سطح زمین و زیر زمین آبهاویا در ذخایر با قیمانده معدن که د ر نتیجه عملیه جیولوجیکی تجمع نموده و شامل عناصر و ترکیبات، فلزات و سنگ‌های فلز دارو قیمتی، ریگ، سنگ، جغل، خاک رس و زغال سنگ می‌باشد.
زمرد پنجشیر یکی از محصولات معدنی افغانستان است
سنگ‌های قیمتی در افغانستان
سنگهای قیمتی را در افغانستان به نام احجار کریمه، احجار قیمتی یا منرالهای قیمتی می‌گویند. استخراج این سنگ‌ها از چند هزار سال قبل الی امروز توسط اهالی محل صورت می‌گیرد. منرالهای بارزش معمولا در قسمت شرقی و شمال شرقی افغانستان زیاده متبلور شده‌اند. این منرالها زیاده در ولایتهای پنجشیر بدخشان نورستان و قسمت‌های هندوکش مرکزی وجود دارد. منرالهای و سنگ‌های رسوبی باارزش افغانستان عبارتند از فلوریت گانزیت سپایر یاقوت سرخ و کبود، لعل بدخشان گارنیت امارالت اکومارین زمرد بیروچ انواع کورندم می‌باشد. منرالهای و سنگ‌های نیمه قیمتی عبارتند از لاجورد توپاز تورمالین و کوارتز می‌باشد. چهار معدن مهم این کشور یعنی معادن پنجشیر، یاقوت جگدلک، لعل بدخشان و نورستان بشکل غیر فنی استخراج شده به بازار هندوستان و مارکیت پاکستان بفروش می‌رسد.
معادن مس در افغانستان
درحدود ۳۰۰ رسوبات مستند مس در افغانستان وجود دارد ولی تا فعلا در ۱۲ معادن مس تحقیقات صورت گرفته‌است. معادن مس در ولایتهای لوگر، هرات، فراه، کاپیسا، قندهار، زابل و معادن جنوب افغانستان عبارتند از معادن مس عینک جوهر و دربند می‌باشد. تخمینا افغانستان دارای ۶۸۵۰۰میلون تن مس دارند.
معادن مس افغانستان که به مقیاس کوچک و بلند دارای سنگ‌های مس دار می‌باشند قرار ذیل اند:
هنر کندن کاری روی مس و طلا یکی از فن مردم افغانستان است
معدن مس بلخاب سرپل
معدن مس در کوتل خاواک پنجشیر
معدن مس فرنجل غوربند
معدن مس جیرعلی پنجشیر و تاواخ پنجشیر
معدن مس کوه چراغانی کهنه خمار ولایت میدان در ۶۰ کیلومتری کابل
معدن مس لوگر در منطقه گلدره
معدن مس گل دره کوهدامن
معدن مس کوتل قلیچ علاقه کهمرد بامیان
معدن مس ارغنداب، توخی قندهار
معدن مس دربند ولایت کابل
معدن مس گلوغه فراه اعیار ۱درصد با سرب روی و آهن
معادن مس دربند کابل طول زون ۷ کیلومتر عرض اکیلومتر زیاده از۸۰ میلون تن
معدن مس شهدا هرات ۵میلیون تن اعیار۱٫۱ مس طول ۱۵۰–۲۴۰۰متر ضخامت ۲٫۴–۸متر
معدن مس دره علیسنگ بغلان ۲۰۰متر طول عرض۳۰متر معیار۰٫۱ مس با سرب وجست
اوخان کشان فاریاب طولزون ۲٫۵ کیلومتر عرض ۲۰–۲۷۰ مترعیار ۰٫۱–۱٫۵٪مس با سر وجست
معدن مس کندالان ولایت زابل ذخیرهC1+C2 دارای ۳۷۰۰تن مس ۳٫۸٪ وسایر عناصر معدنی
هکذا در معدن طلا زرکشان ولایت غزنی وغیره محل به تناسب کم وجود دارد.
معادن آهن در افغانستان
تا فعلا در ۱۰۰ محل معادن فیرس مشاهده گردیده‌است. ذخایر مجموعی معادن آهن افغانستان بیشتر از بیلون تن می‌باشد. معادن آهن افغانستان بطور عموم دارای معیار بلند یعنی۴۷–۶۲٪ می‌باشد که در جمله معادن کم مصرف پر کیفیت و کم‌نظیر شمرده می‌شود. معادن آهن درافغانستان در بدخشان پنجشیر غوربند بامیان حاجیکگ بهسود لال سرچنگل یکاولنگ وغور وهم در قندهار، میمنه، هرات، ارزگان، پکتیا از اهمیت زیاد برخور دار می‌باشد. در ۱۰۰ کیلومتری شمال قندهار منطقه خاکریز معدن بزرگ آهنی با ظرفیت ۳ میلیون تن واقع شده‌است. همچنین معدن آهنی در ۹ کیلومتری شهر جبل السراج قرار دارد. بزرگترین معادن آهن آسیای مرکزی معدن آهن حاجیگک در ولایت بامیان و در ۱۳۰ کیلومتری شمال غرب کابل قراردارد. در چند کیلومتری این معدن یک ذخیره عظیم آهک (برای گداختن آهن) وجود دارد. پس از حاجی گک دومین معدن آهن افغانستان همردیف با حاجیگک است معادن آهن سایه دریا می‌باشد. معدن آهنگران بامیان الی ۶۵درصد آهن دارد. سومین معادن آهن افغانستان که با سایه دریا رقابت می‌کند معادن دهانه درغوشتک است که ۴۷ درصد آهن دارد. چهارمین معادن بزرگ آهن افغانستان لال سرجنگل است که همردیف حاجیگک است.
معادن آهن افغانستان به مقیاس کوچک ویا بلند آهن دارد به صورت فهرست وار به شرح زیر است:
معادن آهن حاجیگک در ولایت بامیان افغانستان
ساحه پهن حاجیگک حدود ۱۵۰ سال آهن خواهد داد
آهن حاجیگگ بامیان
آهن ارغنداب
آهن سرخ کوتل هرات
آهن بهارک بدخشان
معدن آهن دامنه کوه پغمان در بالای حصه کوتی
آهن کوه جبل السراج
آهن ده سبز کوه خاک لمبه
آهن کوتل خاواک پنجشیر
آهن قول منار
آهن کوه قلعه خواجه صاحب
آهن کوه شاخ برتنی
آهن لولنج غوربند
آهن دره میاداد
آهن رخه پنجشیر
آهن کوه دشت لوگر
آهن کوه قمچین باف میدان
آهن دره پنجشیر
آهن کو اله بله
آهن پارند در بازارک پنجشیر
آهن کرم جدران
آهن کوه شاقول و شیرداغ
آهن سیاه تپه و فراخلوم بهسود
آهن زرد شنوار
آهن کوه شاه مسعود قندهار
آهن کوه بچه کرخ هرات
آهن سیاه مشرقی
آهن گلستان فراه.
در اکثریت معادن فوق تحقیقات ابتدائی صورت گرفته تا هنوز مقدار آن دقیق تثبیت نگردیده‌است. بعضی ازین معاد غیر اقتصادی نیز است.
معادن نقره در افغانستان
مهمترین معادن نقره افغانستان (طلای سفید) در ارتفاعات بدخشان، منطقه پنجشیر، در سیم کوه هرات، خاکریز قندهار، غوربند و علاقه هزارستان و در رگه‌های معدن سرب بی‌بی گوهر (قندهار) و مقداری در معدن مس عینک مشخص گردیده‌است.
ذخایر نفت و گاز افغانستان
نوشتار اصلی: نفت و گاز در افغانستان
نخستین عملیات حفاری جهت اکتشاف نفت و گاز در افغانستان در سال ۱۹۵۶ انجام شده‌است به‌طوری‌که در سال ۱۹۵۹ منجر به اکتشاف میدان نفتی انگوت در ولایت سرپل گردید. در فاصله سالهای ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۶ پنجاه حلقه چاه اکتشافی دیگر نیز در این حوضه حفر گردید که باعث اکتشاف ۳ میدان گازی بزرگ یتیم تاق (۱۹۶۰)، خواجه گوگردک (۱۹۶۱) و خواجه برهان (۱۹۶۴) شد.
طبق مطالعات چندین ساله متخصصین روسی و افغانی از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۸۱ دست کم دو میدان نفتی کوچک، یک میدان گازی بزرگ (جرقدوق) و دو میدان گازی دیگر کشف شده‌است که عمدتا در بخش شمالغربی کشور می‌باشد.
حوضه شمال قسمتی از حوضه عظیم نفت و گاز آمودریا می‌باشد که از نظر میزان ذخیره در بین ۱۵۲ حوضه نفتی و گازی کشف شده جهان در رده پانزدهم قرار دارد. این حوضه ۵۱۵ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و در چهار کشور افغانستان، ایران، ترکمنستان و ازبکستان گسترش دارد. بر اساس مطالعات انجام شده می‌توان مجموع ذخایر نفت و گاز شمال کشور افغانستان را اعم از ذخایر کشف شده و کشف نشده که قابل استحصال می‌باشند به صورت زیر تعیین نمود. درسالهای ۱۹۸۰ روسها مجموعا ذخایر معادن افغانستان را ۹۵ میلون بشکه و قابل استخصال را ۳۰۰ میلون بشکه تخمین نموده بود؛ ولی بعدا این ارقام اضافه شده‌است.
مجموع ذخایر کشف شده نفت ۱٫۸ بیلون بیلر تیل خام در بین مزارشریف و شبرغان وجود دارد
مجموع ذخایر نفت قابل استحصال ۱۵۶۹ میلیون بیرل
مجموع ذخایر کشف شده گاز در حدود ۴۴۴ بیلون متر مکعب
مجموع ذخایر گاز مایع۵۶۲ بیلون متر مکعب گاز مایع
دراین اواخر تحقیقاتی که توسط سازمان آمریکائی ناسا انجام گرفت مشخص شد در افغانستان بیشتر از ۱۰۰ حوضه نفت و گاز وجود دارد. تاکنون در افغانستان بیشترین تحقیقات انجام شده در پنج حوضه نفت خیز صورت گرفته که دوحوضه آن در شمال آمو، یک حوضه آن در هلمند، یک حوضه در هرات و یک حوضه آن در کتواز ولایت پکتیکا قرار دارد.
معادن نمک افغانستان
در افغانستان ۱۴ معادن نمک طعام وجود داشته فعلا از ۵ معادن نمک استخراج می‌گردد. معادن نمک قابل استفاده در اندخوی، ۳ معادن در مناطق مختلف ولسوالی تالقان ولایت تخار، نمکسار هرات، غور غزنی، پکتیا پروان می‌باشد.
تولیدات نمک افغانستان الی سال ۲۰۰۲ به ۱۳۰۰۰ تن دریک سال بود با تاسیس فابریکات در سال ۲۰۰۳ به ۲۱ هزار تن رسید. پس از سال ۲۰۰۴ به‌تدریج مصارف نمک بلند رفته در سال ۲۰۰۹ تولیدات به ۱۸۰هزار تن در سال ۲۰۱۳ به ۱۹۰ هزار تن رسیده‌است. در مجموع افغانستان درسال ۲۵۰ هزار تن نمک ضرورت دارد. بلاثر اینکه فابریکات افغانستان نمک را به قیمت بلند یعنی ۴۰۰۰ افغانی تولید می‌نمایند ۷۰ درصد نمک افغانستان از ایران و پاکستان به قیمت ۲۲۰۰ افغانی فی تن وارد می‌گردد. - اوسط مصارف نمک افغانستان به ۲–۴ گرام فی فرد می‌باشد. خالص‌ترین نمک افغانستان از معادن تاقجه خانه ولایت تخار بدست می‌آید که دارای آیودین می‌باشد. تا اکنون ۳۳ فابریکه و کارخانه و آسیاب در ۱۴ ولایت تولید نمک را می‌نماید که ۲۵ فابریکه نمک آیودین دار را تولید نموده باقی نمک عادی را تولید می‌نمایند. معادن که فعلا اقتصادی قابل استخراج است معادن ولایت تخار است که سالانه ۷۵۰۰۰ تن نمک تولید دارد.
معادن سنگ مرمر در افغانستان
یکی از سنگ‌های نیمه قیمتی که در تزئین و تعمیرات کار می‌گیرند مرمر است. هم اکنون در حدود ۳۵ نوع سنگ مرمر با ۴۵ رنگ مختلف در معادن کشور قابل دریافت بوده که ارزش مجموعی آن بالغ بر ۱۵۰ میلیارد دالر تخمین زده شده‌است.
انواع مرمر سفید خوگیانی، «مرمر سفید چشت هرات»، «مرمر کریمی سمنگان»، مرمر سیاه کابل، مرمر فولادی وردک، مرمر شیرچائی سالنگ، مرمر سبز تره خیل و کاریز میر و مرمر سرخ قندهار از جمله مرغوبترین نوع سنگ‌های مرمر اند که داری جنسیت میده دانه بوده و بعد از صیقل و پالش کاری شفافیت و جلای خاص را نشان می‌دهند. تا اکنون در افغانستان مانند فابریکه حریق شده حجاری و بتن کابل دیگر کدام فابریکه وجود ندارد که سنگ مرمر را به ظرفیت کشور قطع و پالش کنند. آمار و ارقام احصایوی نشان می‌دهد که ۸۰ درصد سنگ‌های مرمر و گرانیت افغانستان به منظور پروسس و پالش به کشور پاکستان به قیمت ۴۰ دالر فی تن منتقل می‌گردد، که بعد از پروسس با قیمت ۳۰۰ دالر فی تن دوباره بالای افغانستان به فروش می‌رسد.
معادن گوگرد افغانستان
معادن سلفر در افغانستان در میان آبهای گرم معدنی و بشکل جامد می‌باشد. مهمترین معادن سولفور افغانستان در ولایت بلخ، اشکاشم بدخشان و نزدیکی ولایت ننگرهار وجود دارد.
معادن عناصر کمیاب افغانستان
معادن عناصر کمیاب عبارتند از پگماتیت لیتیم نیوبیوم سزیم روبیدیم، بریلیم تنتالیم و کدمیوم می‌باشد. این عناصر در گسترده پگماتیت به مقادیر کم و زیاد وجود دارد اگر دریک محل الی ده تن وجود داشته باشد معدن گفته می‌شود. از جمله معادن لیتیم بریلم تانتالیوم و نبیوم در افغانستان نسبتا زیاده از دیگر عناصر کم‌یاب وجود دارد. طور عموم ۴۹ معادن این عناصر در میان سنگ‌های پگماتیتیک وجود دارند. تحقیقات در مورد این عناصر در سالهای ۱۹۶۰–۱۹۷۰صورت گرفته‌است است که نا کافی است ضرورت است تا تا در مورد تحقیقات لازم صورت گیرد. ذخایر تننالیم ونیوبیم درمعدن نیلاو (ولایت لغمان) و ساحات نورستان و نقاط دیگر کمربند پگماتیت خیز از اهمیت بلند برخورد داراست. معیار لیتیم در افغانستان از ۱٫۵ تا ۲٫۸ درصد می‌باشد.
برلیم
درگستره کمربند پگماتیت خیز افغانستان در ولایت لغمان و جلال‌آباد وجود دارند. تشکیل این معادن متعلق بدوره اولیگوشویز یا ابتدا مرحله کریتوشویز مگمات می‌باشد. ترسبات مهم این ماده در دره پیچ دارای کرستل‌های به اندازه ۴۰ سانتی مترمی‌باشد که از نوع c1+c2 می‌باشد. این معادن دارای ۱۲۰۰۰ تن «بیرل» بوده که از جمله ۱۴۸۰ تن آن برلیم اکساید می‌باشد.
معادن لیتیم
از جمله عناصر کمیاب لتیم بمقادیر زیاد در افغانستان وجود دارد
به درازای ۸۵۰ تا ۹۰۰کیلومتر (از هلمند تا ننگرهار، لغمان تا ارزگان و اشکاشم) با پهنای ۱۵۰ تا ۲۰۰کیلومتر تثبیت شده‌است. دها انباشته‌های معدنی این فلز به مقیاس معدن درمحدوده این گستره تشکیل گردیده‌است. مانند معدن جامنک، درومگل، پسگوشته ومعادن دیگر واقع ولایت نورستان که ذخایر اوکساید لیتیم درین معادن از پانصد تا یک میلیون تن می‌باشد. معادن درومگل وجامنک (ولایت نورستان) که ذخایر بیش از چهار میلیون تن «اوکساید لیتیم» را دارند که دارای اهمیت زیادی می‌باشد. اگرچه کانادا نیز یگانه کشورپگماتیت خیزجهان است ودارای مقدار زیاد اوکساید لیتیم می‌باشد اما ذخایر این فلزات درافغانستان نسبت به کانادا بیشتراست. ذخایربیریلیم نیز درپگماتیت‌های افغانستان به حد قابل ملاحظ گسترش دارد.
تنتالیم و نیوبیم
در یازده معادن که لیتم و برلیم دارند این دو عنصر به آن‌ها یکجا وجود دارد. سه معدن دیگر آن در ولایت پروان و بدخشان موجود می‌باشد. ذخایر بزرگ این ماده درمنطقه نیله ولایت لفمان در میان سنگ‌های پگماتیت بطول ۴ کیلومتر و عرض ۴ متر می‌باشد قرار دارند. درین ذخیره گاه معادن تنتالیوم نیبیوم لیتیم برلیم سیزیم روبدیم و قلع نیز وجود دارند.
معادن فلزات افغانستان
در افغانستان الی اکنون ۲۸۶معدن فلزات را کشف نموده‌اند. معادن فلزات در زیاده نقاط افغانستان وجود دارد. تا فعلا ۱۲ معدن مس چهار معادن طلا، پنج معادن نقره، معادن کروم در ۱۴ محل، سرب وروی در هشت محل، ۴ معدن مولی بودیم ۷ معادن آلومینیم ۸۹ معادن آهن با درصدی سایر عناصر، معادن قلعی ونکل درین کشور کشف و مورد مطالعه قرار گرفته‌است.
معادن آلومینیم
در افغانستان تا فعلا هفت معادن آلومینیم کشف گردیده‌است. بوکسایت‌ها منبع اصلی آلومینیم می‌باشد که در تشکلات احجار دریافت می‌گردد. لیترایت و کارست در کشور ما مماثل آن در شیله «او به تو» ولایت زابل و منطقه نالک ساحه تاله ولایت بغلان به مشاهده رسیده‌است. ذخیره معادن متذکره بطور مجموعی مقدار ۵،۴ میلیون تن متریک بوده و درصدی مواد معدنی به ۵۰٪ می‌رسد. معدن لیترایت ولایت بغلان حجم بزرگتر داشته با دریافت انرژی بیشتر برقی در کشور پراسس آلومینیم در این دوساحه میسر می‌باشد.
سیماب
الی فعلا شش معادن سیماب در افغانستان کشف گردیده‌است. این معادن در ساحات جنوب غربی کشور در اثر تبخیر چشمه‌های آب گرم تشکل نموده‌است. ذخیره تقریبی غیر منکشفه ان در حدود ۳۲۰۰۰ تن متریک می‌باشد. دو ساحه دیگر در منطقه افغانستان مرکزی و ساحات شرقی کشور مماثل تشکلات بالا منطقه سیماب دار (Hg) را نشان می‌دهد. ساحات یاد شده در اثر تحقیقات مزید از موجودیت تشکلات نقره (AU) و طلا (AG) نیز آگاهی می‌دهد.
وضع امنیتی در معادن افغانستان
با وجودی که اداره پولیس در سراسر افغانستان وجود دارد با آنهم نقش قومندانهای محلی در استخراج معادن عاری از اهمیت نیست. در بعضی معادن تا هنوز حاکمیت دولتی تامین نگردیده و مردم خودسرانه معادن را استخراج نموده به پاکستان قاچاق می‌نمایند. غرض جلوگیری ازین خودسری وزارت معادن تا فعلا ۷۰۰۰ پولیس را در معادن موظف ساخته‌است؛ ولی باوجود آنهم قاچاق و قتل و کشتار در معادن وجود دارد.
مقاله‌های مرتبط به معادن افغانستان
انرژی در افغانستان
معادن زغال سنگ افغانستان
معادن طلا در افغانستان
معدن آهن حاجیگک
معدن مس عینک
معدن یاقوت در افغانستان
دره صوف
وزارت معادن افغانستان
نفت و گاز در افغانستان