قمبوان

قمبوان یا کمبون یکی از روستاهای بخش مرکزی شهرستان دهاقان در استان اصفهان ایران است.
این روستا در دهستان قمبوان جای گرفته‌است. در لفظ محلی این روستا کمبون شناخته می‌شود.
واژه کمبون به چم کومه در باغ می‌باشد که نشان دهنده‌ی شیوه زندگی نخستین مردمانی که در آنجا یکجانشین شده‌اند نیز هست که دامدارانی بودند که در کنار گودال‌های آب کومه‌هایی ساختند و پس از استقرار با دامهایشان به کشاورزی و باغ داری روی آوردند
در زبان سانسکریت کم به چم گودال آب یا چاله می‌باشد.پس از استیلای اعراب واژه کمبون معرب شده و به قمبوان دگرگون گشته است.بدین روی میتوان پیشینه آن را به دوران باستان و پیش از اسلام نسبت داد.
در گذشته‌های دور کمبون به ریخت یک باغ روستا بوده‌است که با بکارگیری کاریزها آبیاری می‌شده و سپس با ساختن برج‌ها(قلعه‌ها) بافت کانونی میانی آن برساخته شده‌است.
جمعیت و مردم
بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این روستا ۱۸۵۰ نفر (۵۴۸ خانوار) بوده‌است.در گذشته جمعیت روستا به بیش از پنج هزار نفر می‌رسیده ولی نرخ مهاجرت بسیار بالا و از بین رفتن آب‌های سطحی کاهش آن را در پی داشته
مردم کمبون همه فارس زبان هستند و با گویش خودشان سخن میگویند.
لباس محلی مردان:کلاه سیاه نمدی مانند کلاه مادها در سنگ نگاره‌های تخت جمشید،پیراهن بدون یقه،جلیقه که به آن جلاقزه میگویند،شلوار سیاه پاچه گشاد که به آن تمون میگویند،شنل نمدی در زمستان‌ها و گیوه ملکی که همه این لباس‌ها در گذشته در روستا تولید میشده.
لباس محلی زنان:چارقد سفید،پیراهن بلند،تمون زنانه
معماری و موقعیت
شکل‌گیری اولیه روستا پیرو وجود آب و جهت جریان آب بوده‌است و معماری شکل پراکنده داشته سپس به روستایی قلعه مانند و با بافت متمرکز تبدیل گشته است که از طریق دروازه‌هایی ورود و خروج به آن کنترل می‌شده است و در زمان‌های نا امنی برج‌های دیده بانی نقش موثری در حفظ امنیت ده داشته‌است.سبک معماری ایرانی ساسانی و اصفهانی صفوی در دوره‌هایی در کمبون رواج داشته‌است و در گذشته بناها از خشت و گل و گاهی با بکارگیری سنگ ساخته می‌شده است.بافت نوین روستا نیز آجری است.
این روستا در ۲۵ کیلومتری باختر شهرضا قرار گرفته و دارای آب و هوای معتدل است.
اولین مدرسه این روستا در سال ۱۳۰۴ با نام ناصر خسرو (قدس فعلی) تاسیس گردیده است.
قمبوان واقع در ۲۵هزارگزی شمال باختر شهرضا متصل به راه شهرضا به قمبوان. موقع جغرافیایی آن جلگه و هوای آن معتدل است.
رودخانه،چشمه و قنات
رودخانه شور و رودخانه کیلچی از دو سوی روستای کمبون میگذرند.قنات کی ریز دیرین‌ترین قنات این پهنه می‌باشد که بقایای آن موجود است. و قنات عشق آباد، قنات دشت دار، قنات حج میرزا علی، قنات ده زیر(نام باستانی آن دیجیر)، قنات شوری کشتزارهای کمبون را‌تر می‌کرده‌اند که هم اکنون به جز اشک آباد به شوند برداشت آب از چاه‌های ناروای بالادست بی‌آب گشته‌اند.همچنین قنات‌های عباس آباد،قلعه میرزا،نواب و … کشتزارهای پیرامون کمبون را آبیاری می‌کنند.چشمه‌های یالانچی،دروغ زنی و لاشور در نزدیکی آبادی میجوشیده‌اند.
آثار باستانی
درهای سنگی باغ‌های کمبون که همانندشان در تیران نیز وجود دارد بسیار دیرین هستند.برخی پژوهشگران پیشینه این درها را متعلق به دوران پیش از آریاییان و زمان سلطه‌ی آشوریان بر قبایل ایران میدانند.
مسجد جامع قمبوان(مسجد آبی) مربوط به دوره صفویه می‌باشد و قدیمی‌ترین تاریخی که بر روی دیوار آن نوشته شده مربوط به سال ۱۰۰۶ است. کتیبه‌ای در محراب آن وجود دارد که هنوز خوانده نشده است.
کتیبه‌ای در کمبون به زبان عبری یافت شده‌است که نشان دهنده‌ی حضور جهود در زمان گذشته در کمبون بوده‌است و رسم شنبه به در که هر ساله برگزار می‌شود در فرهنگ کمبون مانده و گواه این مدعا ست.
همچنین یکی از مهمترین آثار تاریخی قمبوان را می‌توان مسجد شبستان دانست که حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد.
کاروانسرای قدیمی قمبوان را نیز می‌توان جزو آثار تاریخی قمبوان به حساب آورد.
آسیاب‌های آبی قمبوان که گندم و جو را برایشان به آرد بدل می‌ساخته است.
عصار خانه‌ی قمبوان که در زمان صفویه راه اندازی شده‌است و با اسب سنگ‌های عصاری بزرگ در آن برای گرفتن روغن از دانه‌ها چرخانده می‌شده است.
برج‌های زیادی در دوره‌های گوناگون بخصوص صفویه در کمبون ساخته شده‌است که برای دیده بانی و کشاورزی بکار گرفته میشده و هم اکنون برخی‌شان برپا هستند.
بنای چهل دختران امامزاده سید محمد باقر
حمام‌های تاریخی کمبون