کارت شناسایی ملی

کارت شناسایی ملی یا کارت ملی در ایران یک کارت هویتی است که به همه ایرانیان بالای ۱۵ سال اختصاص داده می‌شود. ادارات ثبت احوال در داخل ایران و سفارت‌های ایران در خارج از کشور برای تبعه‌های ایران کارت ملی صادر می‌کنند.
هر شهروند دائمی ساکن در ایران یا ساکن در خارج از ایران که دارای تابعیت ایرانی باشد و بالای ۱۵ سال سن دارد باید کارت ملی در اختیار داشته باشد یا شماره ملی مخصوص خود را از سازمان‌ها و نهادها مرتبط با وزارت کشور بگیرد.
برای درخواست صدور کارت ملی، متقاضی دست کم باید ۱۵ سال سن و شناسنامه عکس‌دار داشته باشد.
این کارت برای بسیاری از کارهای اداری شهروندان لازم است (مانند گرفتن گذرنامه، گواهینامه رانندگی، عملیات بانکی، عملیات ثبتی و غیره). بر روی این کارت ۱-شماره ملی، ۲و۳-نام و نام خانوادگی، ۴-تاریخ تولد به تاریخ هجری خورشیدی با فرمت روز/ماه/سال چهار رقمی، ۵-شماره شناسنامه، ۶-شماره ردیف کارت در هشت رقم، ۷-نام پدر، ۸-تصویر سیاه و سفید چهره فرد بدون کلاه و عینک برای آقایان و خانم‌های بالای ۹ سال با حجاب اسلامی در زمینه سفید و بدون حاشیه و در پشت آن، ۹-شماره کد پستی ده رقمی، ۱۰-تاریخ اعتبار کارت، ۱۱-شماره‌ای ۱۶ رقمی بدون توضیح و ۱۲- بارکد ی در گوشه پایین و راست کارت درج شده‌است. کد ملی دارای ده رقم در سه گروه ۳، ۶ و ۱ رقمی است که سه رقم اول مربوط به محل تولد می‌باشد. در کارت بین سه گروه رقم‌ها با خط تیره فاصله‌گذاری شده‌است ولی معمولا هنگام درج مشخصات و کد ملی نیازی به جداگانه نویسی ارقام وجود ندارد و از چپ براست ده رقم پشت سرهم نوشته می‌شوند. در گوشه پایین و سمت چپ کارت از دارنده کارت خواسته شده تغییر نشانی را سریعا به اداره ثبت احوال محل اقامت اطلاع دهند. کارت به شکل پرس شده به متقاضی تحویل داده می‌شود و در رو و پشت دارای نقش برجسته در پوشش پلاستیکی پرس است. از آنجا که صدور المثنی برای کارت ملی دارای مراحل سجلی پیچیده و نیازمند استشهاد است، در بین دارندگان کارت ملی استفاده از تصویر رنگی پرس شده کارت متداول گشته‌است.
کد ملی شماره‌ای است ۱۰ رقمی که از سمت چپ سه رقم کد شهرستان محل صدور شناسنامه، شش رقم بعدی کد منحصربه‌فرد برای فرد دارنده شناسنامه در شهرستان محل صدور و رقم آخر آن هم یک رقم کنترل است که از روی ۹ رقم سمت چپ به‌دست می‌آید. برای راستی‌آزمایی کد کافی است از روی ۹ رقم سمت چپ رقم کنترل را محاسبه کرده و برابر بودن آن با آخرین رقم از سمت راست را بررسی کنیم.
از آنجایی که در ساختار کد ملی معمولا تعدادی صفر در ابتدای آن وجود دارد (رقم اول و رقم دوم از سمت چپ کد ملی ممکن است صفر باشد)، در بسیاری از موارد ممکن است کاربر این صفرها را وارد نکرده باشد و یا نرم‌افزار این صفرها را ذخیره نکرده باشد. بنابراین پیش از انجام پردازش بر روی کد توصیه می‌شود در صورتی که طول کد بزرگتر مساوی ۸ و کمتر از ۱۰ باشد به تعداد لازم (یک تا دو تا صفر) به سمت چپ رشته اضافه گردد. در ادامه فرآیند محاسبه رقم کنترل کد ملی نشان داده شده‌است.
کارت ملی قدیمی
بخس اول (سه رقم) از سمت چپ کد شهرستان محل صدور شناسنامه، بخش دوم (شش رقم): کد منحصربه‌فرد، بخش سوم (یک رقم): رقم کنترل
حساب کردن کد کنترل
۱- برای محاسبه رقم کنترل (اولین رقم از سمت راست)، با در نظر گرفتن موقعیت رقم کنترل، هر رقم را در عدد موقعیت مکانی خود ضرب کرده و حاصل به‌دست آمده را با هم جمع کنید. (موقعیت را از راست به چپ حساب کنید، به‌طوری‌که رقم کنترل در موقعیت اول است و اولین رقم از سمت چپ در موقعیت دهم حساب می‌شود.)
۲- مجموع به‌دست آمده از مرحله یک را بر ۱۱ تقسیم کنید.
۳- اگر باقی‌مانده کمتر از ۲ بود، رقم کنترل باید برابر باقی‌مانده باشد در غیر اینصورت مجموع رقم کنترل و باقی‌مانده باید برابر عدد یازده باشد.
کارت ملی هوشمند
کارت ملی هوشمند مثل تمام کارت‌های شناسایی دیگر، اولین وظیفه‌اش شناسایی است. به این منظور ابتدا در زمان ثبت نام، اطلاعات صاحب کارت روی کارت قرار داده می‌شود. این اطلاعات، اقلام هویتی مثل نام، نام خانوادگی، تاریخ و محل تولد و مواردی از این قبیل را شامل می‌شود.
در کارت‌های سنتی، به کمک عکس صاحب کارت که روی کارت اسکن شده‌است و یک مهر مخصوص که شبیه علامت جمهوری اسلامی خورده، عمل تصدیق هویت انجام می‌شود. در کارت ملی هوشمند هم روال مشابهی وجود دارد؛ اما تصدیق هویت در اینجا تنها به عکس محدود نمی‌شود. علاوه بر عکس، اطلاعات بیومتریکی (اثر انگشت) صاحب کارت نیز می‌تواند روی کارت قرار گیرد. از همه مهم‌تر اینکه اطلاعات بیومتریکی به صورت الکترونیکی قابل بررسی هستند. این به این معنی است که در یک مرکز بهره‌برداری که به حسگر اثر انگشت مجهز است، صاحب کارت بعد از قرار دادن کارتش در کارتخوان، انگشت خود را روی حسگر اثر انگشت قرار می‌دهد؛ سپس سیستم بررسی می‌کند که آیا اثر انگشت صاحب کارت با اثر انگشتی که روی کارت به صورت الکترونیکی ذخیره شده یکسان است یا خیر. در صورت یکسان بودن امکان ادامه عملیات وجود خواهد داشت. به این ترتیب امکان جعل هویت به حداقل می‌رسد.
از سال ۱۳۶۸ به بعد کد ملی و شماره شناسنامه یکسان شده‌است.
طراحی و نقوش روی کارت‌های ملی سنتی
مسعود سپهر، مرتضی ممیز و مصطفی اسداللهی از طراحان اصلی کارت شناسایی ملی هستند. طراحی این کارت حدود ۲ ماه زمان برده‌است. در طراحی کارت تلاش شده‌است از نمادهای ایرانی استفاده شود. روی پلاستیک و در قسمت پایین کارت طرحی شبیه به طرح‌های قالی‌های دوران شاه عباس وجود دارد. این طرح با تغییر جهت نور، رنگ‌های مختلفی به خود می‌گیرد.
در زیر عبارت «کارت شناسایی ملی» به صورت بسیار ریز دوازده بار عبارت «جمهوری اسلامی ایران» با رنگ سبز چاپ شده‌است. همین طرح، اما با رنگ قرمز، در پشت کارت نیز وجود دارد.
پلاستیکی که برای تولید جلد کارت استفاده شده در کشورهایی مانند آلمان و استرالیا تولید می‌شود اما در ایران استفاده‌ای ندارد. روی این پلاستیک طرح لوزی و مربعی وجود دارد و در وسط آرم پرچم ایران (نشان الله) ثبت شده‌است.
طرح ترنج آبی‌رنگ که پشت و روی کارت وجود دارد از روی یک ظرف فلزی برجای مانده از قرن ششم هجری که هم‌اکنون در موزه برلین نگهداری می‌شود برداشته شده‌است. در پس‌زمینه طرح ترنج، رنگ عنابی کم رنگی دیده می‌شود که خود حاوی نقوش بسیار ریز اسلیمی لوزی و مربعی است. این نقوش لوزی و مربعی از گره‌سازی چوب و همچنین هنر منبت‌کاری ایرانیان الهام گرفته شده‌اند که پیشینه آن به دوره سلجوقی برمی‌گردد. ترنج‌های پشت و روی کارت کاملا برهم منطبق هستند که جعل کارت را مشکل می‌کند.
رنگ سفید وسط کارت نیز حاوی طرح‌های اسلیمی لوزی و مربعی است.
برای چاپ اسم و فامیل افراد از قلم رویا و در جاهای دیگر از قلم یکان — که طراح آن مسعود سپهر است — استفاده شده‌است. برای جلوگیری از جعل تغییرات جزئی در قلم‌ها داده شده‌است.
با گرفتن کارت رو به روی نور مستقیم می‌توان عبارت «ثبت احوال کشور» را مشاهده کرد که برای جلوگیری از جعل کارت تعبیه شده‌است.
سازمان ثبت احوال کشور
شناسنامه
کارت ملی هوشمند
کد پستی