اسپرم

بخش‌های اسپرم
فیلم حرکت سلول‌های اسپرم زیر میکروسکوپ
اسپرم یا نر یاخته یا زامه به یاخته‌های جنسی جانور نر می‌گویند که در غده‌های جنسی تولید می‌شود.
اسپرم یا اسپرماتوزوآی بالغ یاخته جنسی (گامت) جنس نر در بیشتر جاندارانی است که به روش جنسی بارور می‌شوند. اسپرم تک‌دسته است. اسپرم برای تحرک خود فروکتوز (نوعی قند) را که در منی وجود دارد در میتوکندری‌های خود می‌سوزاند و به انرژی تبدیل می‌کند.
در انسان اسپرم در بیضه آغاز به ساخته شدن می‌کند و پس از تکامل در برخایه، با منی از بدن خارج می‌شود. اشکال در ساخت یا آزادسازی اسپرم می‌تواند موجب ناباروری مردان شود. در واقع تولید اسپرم یکی از پیچیده‌ترین و طولانی‌ترین فرایندها در بدن است که با تخصصی شدن سلول‌های جنسی اولیه در دوران جنینی آغاز می‌شود و بعد با اسپرم‌سازی و تمایز اسپرم در بیضه‌ها در دوران بلوغ ادامه پیدا می‌کند.
بر پایه برخی پژوهش‌ها تولید اسپرم در همه جانداران به ۶۰۰ میلیون سال پیش برمی‌گردد. تولید اسپرم در همه جانداران تحت تاثیر ژنی به نام بول (به انگلیسی:Boule) است. این ژن در طی تکامل انسان از آغاز تاکنون بی‌تغییر باقی مانده‌است و در همه جانداران وجود دارد.
تولید اسپرم
در انسان با فرا رسیدن زمان بلوغ، ساخت همیشگی اسپرم در بیضه‌ها با سرعت حدود ۱۲۵ میلیون اسپرم در روز آغاز می‌شود (در هر ثانیه حدود ۱۵۰۰ اسپرم). اسپرم‌ها در اطراف دیواره‌های لوله‌های سمینیفر تکامل پیدا می‌کنند و دم‌های آن‌ها که آن‌ها را قادر به شنا کردن می‌کنند، به سمت مرکز لوله‌ها قرار می‌گیرند. اسپرم بالغ در یک لوله پیچ در پیچ به نام اپیدیدیم که پشت هر بیضه جای دارد، نگهداری می‌شود. سرانجام اسپرم‌ها یا در طی فعالیت جنسی با انزال بیرون می‌روند یا به داخل بدن بازجذب می‌شوند.
کاهش تولید
از دلایل کاهش تولید اسپرم در مردان می‌توان به کشیدن سیگار، اضافه وزن، تغذیه و هر چه باعث گرم شدن بیضه‌ها شود که می‌توان به نشستن طولانی مدت اشاره کرد. همچنین ورزش تاثیر بسیاری بر تولید اسپرم دارد به نحوی که مردانی که در طول روز بیش از ۱۵ ساعت تحرک دارند حدود ۷۳ درصد نسبت به مردان کم‌تحرک اسپرم تولید می‌کنند. کاهش تولید اسپرم در مردان لزوما به ضعف قدرت باروری منجر نمی‌شود. اسپرم انسان در بدن زن چهار تا پنج روز زنده می‌ماند اما بیرون بدن مدت بسیار کوتاهی زنده می‌ماند.
کیفیت اسپرم
سال‌هاست که پژوهش‌گران در تلاش‌اند ارتباط میان جذابیت ظاهری و قدرت باروری مردان را مشخص کنند. اما همواره نتایج درهم و متغیر بوده‌است. اخیرا پژوهشی از ژورنال زیست‌شناسی تکاملی گام مهمی در این زمینه برداشته و به دو یافته مهم دست‌یافته‌است: ۱- بله، به‌طورکلی مردان جذاب‌تر و ظریفتر اسپرم سالم‌تری دارند، ۲- هرچه فرد چهره مردانه‌تر داشته باشد اسپرم جنب و جوش کمتری دارد. دستاورد اصلی بررسی فوق در این نهفته بود که توانستند به مقایسه ایی بین توانایی اسپرم و مردانه بودن چهره‌ها دست یابند. به عبارت دقیقتر هر چه قدر صورت و گونه مردان برجسته‌تر و پهن‌تر باشد اسپرم‌های تنبل و بی‌رمق‌تری دارند.
پژوهش هیچ دلیل روشن و دقیقی برای این ارتباط ذکر نکرده است ولی اشاره به این فرضیه شد که افراد دارای چهره‌های مردانه سکس بیشتری داشته‌اند و به همین دلیل نیازی به اسپرم‌های سریع و پر انرژی برای حامله‌کردن شریک جنسی‌شان نبود. درحالی‌که افراد فاقد چهره و هیبت مردانه (و بدن غیرعضلانی‌تر) شانس کمتری برای رابطه جنسی داشتند و نیاز تطبیقی شان طوری تنظیم شده‌است که بیشترین بهره را از این شانس کم ببرند. بنابراین شرط بقا، امکان برای شان فراهم شده‌است که اسپرمی با شانس باروری زیاد (حجم، تعداد و سرعت) تولید کنند.
اسپرم آزمایشگاهی
در فوریه ۲۰۱۶ پژوهشگران چینی موفق شدند با تولید اسپرم در آزمایشگاه، بچه موش‌های سالم تولید کنند. بچه موش‌هایی که از این اسپرم‌های آزمایشگاهی به دنیا آمدند نه فقط سالم بودند بلکه خود نیز صاحب بچه‌هایی سالم شدند. در واقع آن‌ها فرایند میوز آزمایشگاهی را تکمیل کردند و برای تولید اسپرم در آزمایشگاه از سلول‌های بنیادی جنینی استفاده کردند. پژوهشگران چینی با استفاده از محیط کشت سه بعدی، هورمون‌ها، مواد شیمیایی و بافت بیضه این سلول‌های چند قابلیتی (multipotent) را به سوی اسپرم شدن سوق دادند. البته آنچه پژوهشگران تولید کردند یک مرحله پیش از تکامل نهایی اسپرم است، مرحله‌ای که به آن اسپرماتید می‌گویند.
منی
اسپرماتوژنز