طبقه آرایه‌شناختی

طبقه آرایه‌شناختی یا رتبه آرایه‌شناختی ، اصطلاح چکیده‌ای است که در «طبقه‌بندی علمی» و «آرایه‌شناسی» جانداران به کار می‌رود. طبقه آرایه‌شناختی، سطح یک آرایه (Taxon) را در سلسله مراتب آرایه‌شناختی نشان می‌دهد. آرایه‌های رده‌بندی‌شده در یک رتبه آرایه‌شناختی، گروه‌هایی از ارگانیسم‌ها هستند که در یک سطح دسته‌بندی می‌شوند.
طبقه‌های اصلی آرایه‌شناختی
در طبقه‌بندی جانداران هشت طبقه اصلی وجود دارد که از بزرگ به کوچک بدین قرارند:
دامنه: Domain
فرمانرو (سلسله): Kingdom
دسته: Division (در مورد گیاهان)، شاخه: Phylum (در مورد جانوران)
رده: Class
راسته: Order
خانواده: Family (با کابرد عمومی‌تر)، تیره (بیشتر در مورد گیاهان و پرندگان)
سرده (جنس): Genus
گونه: Species
طبقه‌ها (رتبه‌ها) ی گیاه‌شناسی و جانورشناسی گاه اندکی متفاوتند.
پسوندهای طبقه‌بندی
در طبقه‌بندی جانداران پسوندهای استانداردی بر پایه سلسله (فرمانرو) و گاه بر پایه شاخه یا رده بکار می‌رود که در جدول زیر می‌آید. برای بسیاری از آنها در نام‌های فارسی پسوند -ان و -گان- بکار می‌رود و برای phyta- بیشتر پسوند -رستیان و رویی‌ها بکار می‌رود.
نام طبقه به فارسی
نام طبقه به انگلیسی
گیاهان
جلبک‌ها
قارچ‌ها
جانوران
دسته/شاخه
Division/Phylum
(تباران-) -phyta
-mycota
زیرشاخه
Subdivision/Subphylum
(وندان-) -phytina
-mycotina
رده
Class
-opsida (ویسان)
-phyceae
-mycetes
زیررده
Subclass
-idae
-phycidae
-mycetidae
بالاراسته
Superorder
(مانان-) -anae
راسته
Order
(سانان-) -ales
زیرراسته
Suborder
(سانیان-) -ineae
فروراسته
Infraorder
(گان-) -aria
بالاخانواده
Superfamily
(واران-) -acea
(واران-) -oidea
خانواده/تیره
Family
(ان-) - aceae
(ان-) -idae
زیرخانواده
Subfamily
(یان-) - oideae
(یان-) -inae
تبار/فروخانواده
Tribe/Infrafamily
-eae
(تباران-) -ini
زیرتبار
Subtribe
-inae
-ina
فهرست تکمیلی اصطلاحات طبقه‌بندی و پیوند میان آن‌ها
طبقه‌بندی جانداران از کلی‌ترین طبقات تا جزئی‌ترین‌ها:
کلکسیون بزرگی از قاب‌بالان
دامنه یا بالافرمانرو (Domain یا Superkingdom)
فرمانرو یا سلسله (kingdom)
زیرفرمانرو (Subkingdom)
رشته (Branch)
فروفرمانرو (Infrakingdom)
بالاشاخه (Superphylum) یا بالادسته (Subdivision) در گیاه‌شناسی
شاخه (Phylum) یا دسته (Division) در گیاه‌شناسی
زیرشاخه (Subphylum) یا زیردسته (Subdivision) در گیاه‌شناسی.
فروشاخه (Infraphylum) یا فرودسته (Infradivision) در گیاه‌شناسی
ریزشاخه (Microphylum)
بالاهمزادان (Supercohort) در گیاه‌شناسی
هم‌زادان (Cohort) در گیاه‌شناسی
زیرهم‌زادان (Subcohort) در گیاه‌شناسی
فروهم‌زادان (Infracohort) در گیاه‌شناسی
بالارده (Superclass)
رده (Class)
زیررده (Subclass)
فرورده (Infraclass)
کوچک‌رده (Parvclass)
بالاهنگ (Superlegion) در جانورشناسی
هنگ (Legion) در جانورشناسی
زیرهنگ (Sublegion) در جانورشناسی
فروهنگ (Infralegion) در جانورشناسی
کلان‌راسته (Magnorder)
بالاراسته (Superorder)
بزرگ‌راسته (Grand-order)
مه‌راسته (Mirorder)
راسته (Order)
زیرراسته (Suborder)
فروراسته (Infraorder)
کوچک‌راسته (Parvorder)
دسته (تنها برای حیوانات) (division)
زیردسته (تنها برای حیوانات) (subdivision)
بخشه (تنها برای حیوانات) (Section)
زیربخشه (تنها برای حیوانات) (Subsection)
بالاخانواده (superfamily)
زنجیره (برای پولک‌بالان) (Series)
گروه (برای پولک‌بالان) (Group)
خانواده (Family) یا تیره (در گیاهان و پرندگان)
زیرخانواده (Subfamily)
فروخانواده (Infrafamily)
بالاتبار (Supertribe)
تبار (Tribe)
زیرتبار (Subtribe)
فروتبار (Infratribe)
سرده یا جنس (Genus)
زیرسرده (Subgenus)
بخشه (تنها برای گیاهان) (Section)
زیربخشه (تنها برای گیاهان) (Subsection)
بالاگونه (Superspecies) یا گروه‌گونه
گونه (Species)
زیرگونه (Subspecies) یا ریخت‌ویژه (Forma specialis) در قارچ‌ها
جوره (variety) در گیاه‌شناسی یا دیسه/ریخت در جانورشناسی
زیرجوره (Subvariety) در گیاه‌شناسی
دیسه (form) در گیاه‌شناسی
زیردیسه (Subform) در گیاه‌شناسی
سویه (Strain) در باکتری‌ها
زیست‌جوره (Biovar)
ریخت‌جوره (Morphovar)
سروم‌جوره (Serovar)
در کشاورزی زیرگونه‌ای از گیاهان کشت شده وجود دارد به نام رقم (Cultivar).
از میان این طبقات گوناگون تنها گونه است که تعریف دقیق زیست‌شناختی دارد. سطح‌های دیگر برای نمایش تبارزایی اندامگان مورد مطالعه استفاده می‌شوند و تا اندازه‌ای به داوری شخص مطالعه‌گر بستگی دارند. برای بیشتر گروه‌های جاندار تمام این طبقات کاربرد ندارند و بیشتر برای موارد پیچیده‌تر مانند حشرات به‌کار می‌روند.
نام برخی از رده‌ها، راسته‌ها، تیره‌ها و خانواده‌های گیاهی و جانوری با برابر انگلیسی آنها
آب‌بازان
آبشش‌دمان (Branchiura)
اسفنجها (Porifera)
آخوندک‌ها (Mantodea)
بازوپایان (Brachiopod)
بافته‌بالان (Plecoptera)
بالتوری‌ها (Neuroptera)
بزرگ‌بالان (Megaloptera)
بسفایجیان (polypodiaceae)
بندپایان (Arthropoda)
بی‌بالان (Zoraptera)
بی‌دندانان (Edentata)
بی‌شاخکان (Protura)
بی‌مهرگان (Invertebrata)
بیدیان (Salicaceae)
بینی‌سران (Rhynchocephalia)
بینی‌کوتاهان (brachyrhynque)
پاحبابداران (Thysanoptera)
فنردمان (Collembola)
پاروپایان (Copepoda)
پرآبششیان (Pterobranchia)
پرتاران (Polychaeta)
پرزیوگان (polyzoa) یا خزه‌زیان (bryozoa)
پرستوسانان (apodiformes)
پرسیاوشان (Pterideae)
پرندگان سوسمارنما (Archaeornithes)
پریاختگان جانوری (Metazoa)
پنجه‌گرگیان (Lycopodiaceae)
پنیرکیان (Malvaceae)
پهن‌ماهیان (Pleuronectidae)
پوست‌بالان (Dermaptera)
پوشیده‌کامان (Phylactolaemata)
پولک‌بالان (Lepidoptera)
پیچ اناریان (Bignoniaceae)
پیچیده‌بالان (strepsiptera)
پیش‌کامان (Enopla)
تارپایان (Embioptera)
تارمکان (Acanthobdellidae)
تاژکداران (Flagellate)
پروتوزوآ (Protozoa)
تمیسیان (Dioscoreaceae)
جوربالان (Isoptera)
هم‌بالان (Homoptera)
جورپایان (Isopoda)
چتریان (Apiaceae)
چوبک مانندها (phasmatodea)
حاشیه‌بالان (Thysanoptera)
حشرات (Insecta)
خرچنگ‌سانان (Crustocea)
خزندگان (Reptilia)
خزه‌زیان (Bryozoa)
دم‌چنگالان (Diplura)
دم‌ریشکداران (Thysanura)
دم‌فنری‌ها یا فنردمان یا پادمان (Collembola)
دم‌مویان (Microcoryphia)
دوبالان (Diptera)
دوزیستان (Amphibia)
دوزیستان دمدار (Caudata)
دوکامیان (digenea)
دوکفه‌ای‌ها (Bivalvia)
ده‌پایان (Decapoda)
راست‌بالان (Orthoptera)
راست‌حفرگان (rhabdocoelida)
رتیل‌ها (Sulifugae)
روزنداران (Foraminifera)
ریسه‌داران (Thallophyta)
ریش‌بزیان (ephedracea)
ریشه‌داران (Rhizopoda)
راست‌شناوران (Orthonectida)
زالوها (Hirudinea)
زالوسانان (bdolloidea)
سپرآبششان (aspidobranchiata)
سپرشکمان (aspidogastraea)
ستاره‌وشان (asteroidea)
سدابیان (rutaceae)
سرپایان (Cephalopoda)
سرخرطومی‌ها (Curculionidae)
سرسپریان (Cephalaspis)
سرطنابیان (نیزکیان) (Cephalochordata)
سرمیگوئیان (cephalocardia)
سرویان (Cupressaceae)
سنجاقکها (odonata)
سوزن‌بالان (Raphidioptera)
سوسری‌ها (Blathodea)
سوسماران (Sauria)
سوسمارهای خاردم (Uromastycidae)
بی‌شاخکان (Protura)
شانه‌کامان (ctenostomata)
شاهپسندیان (Verbenaceae)
شاهترگان (Fumariaceae)
شاهدانگان (Cannabinaceae)
شکم‌پایان (Gastropoda)
شمشادیان (Celastraceae)
صخره‌خزها
صدفیان (Ostracoda)
طنابداران (Chordata)
عنکبوتیان (Arachnoidae)
قاب‌بالان (Coleoptera)
کاوتنان (Coelenterata)
کبوترسانان (Columbiformes)
کپورماهیان (Cyprinidae)
کم‌تاران (Oligochaeta)
کم‌حفرگان (Alloecoela)
کنجدیان (Pedaliaceae)
کنه‌شکلان (Acariformes)
کوتاه‌بالان (brachyptere)
کیسه‌تنان (Coelenterata)
کیسه‌داران (Marsupials)
گربه‌سانان (Felidae)
گردن‌پوزه‌ئیان (auchenorrhyncha)
لوله‌بالان (Siphonaptera)
ماهی نقره‌ای‌ها (Thysanur)
مژکداران (Ciliophora)
مژه‌پایان (Cirripedia)
مژه‌داران (Ciliata)
ملخهای شاخک کوتاه (Acrididae)
منقارسران (mecoptera)
موش‌سانان (Muridae)
موی بالان (Trichoptera)
ناجورپایان (Amphipoda)
ناجوردندان (Heterodont)
نازک‌بالان (Hymenoptera)
ناژویان (Coniferae)
ناقوسیان (Kamptozoa)
ناوپایان (Scaphopoda)
نرم‌تنان (Mollusca)
نهاندانگان (Angiospermae)
نهانزادان (Cryptogamia)
هم‌بالان (Homoptera)
یکروزه‌ها (Ephemeroptera)
پادمان collembola
بی‌شاخکان protura
دم‌چنگالیان diplura
استطاله‌داران thysanura
یکروزه‌مانندها pterygota
طیاره‌مانندها (سنجاقکها و آسیابک‌ها)
بهاره‌مانندها plecoptera
موریانه‌ها isoptera
موریانه مانندها zoraptera
چوبک‌مانندها phasmoptera
گوش‌خیزک‌مانندها Dermaptera
شپش کتاب جویده‌بالان Psocoptera
پشم‌خواران Malloplaga
شپش‌ها Anoploura
بال‌ریشکداران Thysanoptera
سخت‌بال‌پوشان Coleoptera
بال‌موداران
بال‌درازان
بال‌پولکداران
دوبالان
بال‌غشاییان
سخت‌سران (stegocephalia)
ناجورپایان (amphipoda)
پشیزبالان (lepidoptera)
آرایه‌شناسی لینه‌ای
شاخه‌بندی