میرزای قمی

میرزا ابوالقاسم گیلانی معروف به میرزای قمی و صاحب قوانین از مشهورترین فقها و برترین اصولی (عالم علم اصول) قرن دوازدهم هجری قمری است.او انسانی بسیار وارسته و پارسا بودند.
زندگی‌نامه
تولد
میرزا ابوالقاسم بن حسن معروف به «میرزای قمی» در سال 1151ق در «جاپلق» لرستان به دنیا آمد. اصالتا اهل شفقت گیلان، ولی بزرگ شده‌ی جاپلق است و به خاطر سکونتش در قم، در میان توده‌ی مردم به میرزای قمی معروف شده است.
شروع تحصیل
او مقدمات تحصیل را نزد پدر آموخت. بعدها برای ادامه تحصیل به خوانسار رهسپار شد و از آقا سید حسین خوانساری، فرزند آیت‌الله سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر) بهره برد و در همان شهر با خواهر استادش (سید حسین خوانساری) ازدواج کرد. سرانجام، برای تکمیل تحصیلات خود در سال ۱۱۷۴ هجری قمری رهسپار عراق شد و از محضر آیت‌الله وحید بهبهانی بهره برد و از وی اجازه اجتهاد و نقل روایت دریافت کرد. میرزای قمی، پس از سال‌ها تحصیل در حوزه کربلا راهی زادگاه خود شد و مدتی در آن نواحی به تبلیغ و تدریس مشغول شد.
مهاجرت به قم
میرزا مدتی در نواحی زادگاه خود به تبلیغ و تدریس مشغول بود، اما چون آن‌جا طالب علم و محصل چندانی نداشت، به شهر قم مهاجرت کردند و در آن‌جا در اندک زمانی رشد و ترقی فراوانی کردند و شهرت عالم‌گیر پیدا کردند و ریاست مرجعیت شیعه به او رسید. بدین شکل به کار تدریس و تصنیف و تبلیغ و ترویج دین پرداخت.
او پس از آن به کار تالیف و تصنیف ، تدریس و صدور فتوا، و تبلیغ و ترویج دین پرداخت، مسجد جامع شهر را برای اقامه نماز جمعه و جماعت برگزید. و بدین گونه رفته رفته آن شهر علم و دین که پس از فتنه افغانها از عالم تهی گشته بود رونق پیشین خود را باز یافت و در شمار مراکز مهم علمی شیعه درآمد.
در نتیجه حوزه علمیه قم حوزه اصفهان را - که در آن زمان حوزه فعال و پرتحرک و دارای مدرسان بزرگ شیعه بود - تحت شعاع خود قرار داد و توجه مسلمانان را به سوی خویش جلب کرد
فتحعلی شاه قاجار در این ایام بود که در نخستین سفرش به قم به فضایل اخلاقی و کمالات نفسانی و مراتب فضل میرزا پی برد و برای زیارت او به مسجد جامع شهر آمد و در شمار مامومین وی قرار گرفت و نماز ظهر و عصر را به آن بزرگوار اقتدا کرد و در نخستین ملاقات حلقه ارادت و محبت آن جناب را به گردن افکند.
شاگردان مشهور
از شاگردان مشهور میرزای قمی می‌توان به اشخاص زیر اشاره کرد:
آقا سید آقا سید محمدباقر شفتی
علامه محمد ابراهیم کلباسی
آقا محمدعلی هزارجریبی
سید محمدمهدی موسوی خوانساری (صاحب رساله ابی‌بصیر)
سید علی موسوی خوانساری
آقا احمد کرمانشاهی
میراز ابوطالب قمی
حاج سید اسماعیل قمی
میرزا علی‌رضا قمی
شیخ حسین قمی
حاج ملا اسدالله بروجردی
حاج ملا محمد کزازی
ملاغلامرضا آرانی
آثار
قوانین‌الاصول: مهم‌ترین و مشهورترین تصنیف میرزا همین کتاب بوده که به زبان عربی نوشته شده و نویسنده در سال ۱۲۰۵ هجری قمری از نوشتن آن فراغت یافته‌است. این کتاب یک دوره کامل علم اصول است که جلد اول آن شامل مباحث الفاظ و جلد دوم آن حاوی مباحث عقلی است.
حاشیه بر قوانین: این کتاب در علم اصول است، و در آن به ایرادهای وارد بر قوانین‌الاصول پاسخ داده شده‌است.
حاشیه بر زبده‌الاصول شیخ بهایی
حاشیه بر تهذیب‌الاصول علامه حلی
حاشیه بر شرح مختصر ابن‌حاجب عضدی (این سه کتاب در علم اصول تالیف شده‌اند)
جامع‌الشتات یا اجوبه‌المسائل (در سه جلد) حاوی یک دوره فقه از بحث طهارت تا مبحث بیان دیه‌ها به‌صورت سوال و جواب، بعلاوه برخی از سوال‌های متفرقه و عقاید دینی و مسایل کلامی، ازجمله رد بر صوفیه در آخر کتاب ذکر شده‌است.
مناهج‌الاحکام (در فقه)
غنائم الایام فیما یتعلق بالحلال و الحرام: (فقه استدلالی)
معین‌الخواص: (در فقه؛ بخش عبادات)
مرشدالعوام: (رساله عملیه به زبان فارسی)
منظومه‌ای در علم بدیع (در ۱۴۰ بیت) و منظومه‌ای در علم بیان
فتحیه (در علم کلام)
دیوان شعر (۵،۰۰۰ بیت شعر فارسی و عربی)
رساله‌ای در اصول‌الدین (به زبان فارسی)
رساله‌ای پیرامون موضوع و حکم غناء
رساله‌ای در عمومیت حرمت ربا در تمام معاوضات
مجموعه‌ای از نصایح و مواعظ (نامه مفصل به فتحعلی‌شاه قاجار)
رساله‌ای در رد صوفیه و غلات
وفات
وی در سال ۱۲۳۱ هجری قمری درگذشت. مقبره‌اش در قبرستان شیخان قم قرار دارد.
نکوداشت
میدان میرزای قمی در خیابان آیت‌الله طالقانی (خیابان آذر) در شهر قم به نام وی نامگزاری شده است.