محمدتقی ادیب نیشابوری

محمد تقی ادیب نیشابوری (۱۳۱۲–۱۳۹۶ه. ق) مشهور به ادیب ثانیمتخلص به «حجه الحق» و «راموز» از دانشمندان علوم اسلامی معاصر و شاعر فارسی زبان بود. او متخصص ادبیات عربی بود و در رشته‌های ادبیات فارسی، منطق، فلسفه، ریاضیات، اصول، فقه، رجال، حدیث، تفسیر، طب قدیم، نجوم تحصیل کرده بود. او شاگرد ادیب نیشابوری بود.
زندگی
در خیرآباد نیشابور در ۱۳۱۲ هجری قمری، به دنیا آمد. نام مادرش، فاطمه و پدرش، اسدالله بود. اجداد او از سران ایل اسکندری بودند، جد بزرگ وی به ایران آمد، و ریاست را کنار نهاده، زندگی ساده‌ای گزید.
پدر، که محمد تقی را مستعد فراگیری علوم می‌بیند در ۱۸ سالگی برای کسب علم به مشهد می‌فرستد و او سه سال در خدمت شیخ محمد کدکنی (در گذشته ۱۳۵۷ ه. ق) که از بزرگان علما بود به کسب علم پرداخت. از اواخر سال۱۳۳۳ ه. ق در محضر درس استاد یگانه ادبیات و بلاغت اسلامی آن زمان در حوزه خراسان یعنی ادیب نیشابوری حاضر شد و بعد از آزمون ورودی که به صورت شفاهی صورت می‌گرفت موردتوجه خاص ایشان قرار گرفت به طوری که خود در ۲۵ سالگی، صاحب حوزه تدریس گردید.
در زمستان سال ۱۳۴۷ ش. هنگام رفتن به مدرس به زمین‌خورده دچار شکستگی پا شدند و همین حادثه موجب شد که خانه‌نشین شده و بالاخره در ۲۱ آذرماه ۱۳۵۵ش (بیستم ذی الحجه ۱۳۹۶ ه. ق) درگذشت و به همت بعضی از شاگردانش در ایوان آخرین غرفه جنوب غربی صحن عتیق (انقلاب) رضوی به خاک سپرده شد.
از جمله بزرگترین شاگردان وی می‌توان به دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی حقوق دان بزرگ ایران و اسلام و صاحب تالیفات عدیده در فقه. حقوق و ادبیات و فلسفه حقوق اشاره کرد.
آثار
نظم
به غیر از دیوان اشعار که چهار هزار بیت است، منظومه‌هایی عرفانی از ادیب دوم به جای مانده که عبارتند از:
آیین‌نامه
آسایش نامه
حدیث جان و جانان
ستایش نامه
طریقت نامه
فیروزی جاوید
گوهر تابنده
مجمع راز و منبع نیاز
یعقوبیه
نثر
تاریخ ادبیات عرب.
تاریخ ادبیات ایران (تا حکیم ناصرخسرو).
تابش جان و بینش روان (در حکمت الهی).
البدایه و النهایه (در حکمت).
گوهرنامه و رساله قافیه.
آرایش سخن (در علم بدیع).
از نوشته‌های ادیب، مجموعه‌ای شامل تاریخ ادبیات عرب، رساله قافیه، آرایش سخن و چند قصیده و غزل به نام «گوهر دانش» در ۱۳۳۷ شمسی به چاپ رسیده‌است.
اثرگذاری و موثر بودن در فرهنگ و ادب عربی
اینکه نیشابور ادیبان و نویسندگان و دانشمندان بسیاری را تقدیم جامعه ادبی و علمی کرده است جای شگفتی نیست، چرا که نیشابور مرکزی بود برای تربیت انسان‌های فاضل به دلیل داشتن مدارس متعدد، با استادانی عالم که در خود جای داده بود. از جمله مدارس نیشابور در زمان‌های دور که در به وجود آمدن بافت فرهنگی و ادبی نیشابور تاثیر داشت، مدرسه حسان قریشی، در سال ۳۴۹هجری ؛ مدرسه ابن حبان تمیمی، ۳۵۴هجری؛ مدرسه دقاقیه، ۳۹۱هجری؛ مدرسه سعیدیه، ۳۹۰هجری؛ مدرسه ساعدیه، ۴۰۲هجری و مدرسه سهل سعلوکی در سال 404هجری تاسیس شدند بود، و بسیاری از مدارس دیگر… ادیب از استادان مطرح ادبیات و بلاغت اسلامی بود و صاحب حافظه‌ای نیرومند، درس او سرشار از مناسبت گویی‌ها، اشعار و لطایف ذوقی بود، پس جای شگفتی نیست که شاگردان ادیب به این اذعان کنند، که حضور در محضر ادیب، آفاق دیگری را در برابر چشمانشان گشود و از صرف و نحو و ادبیات مفهوم دیگری را به آنان بخشید و در روح طالب علم جوان، اثر بسزایی داشت.
ادیب نیشابوری در شعری از تحصیلات خود و علوم و فنونی که آموخته سخن می‌گوید:
تا شدم استاد علوم عرب عالم انواع و فنون ادب
باز گرفتم ره و رسم حساب تا که ربودم قصب از شیخ و شاب
برجسته‌ترین شاگردان
استاد محمدتقی شریعتی، پروفسور فلاطوری (حکیمی قوچانی)، دکتر جعفری لنگرودی، دکتر احمد مهدوی دامغانی، دکتر ملک شاهی، دکتر مهدی محقق، دکتر شفیعی کدکنی، استاد محمدرضا حکیمی، استاد حجت هاشمی خراسانی، استاد احمد امین شیرازی، استاد عبدالکریم پارسا، آیت‌الله عظمی سیستانی، آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله خزعلی و آیت‌الله العظمی محمدرضا نکونام و …
وفات
محمدتقی ادیب نیشابوری در زمستان سال 1347 ش.، هنگام رفتن به کلاس درس، درپی لغزیدن پا و سر خوردن، دچار شکستگی پا شد و همین رخداد، اسباب خانه نشینی وی را فراهم نمود تا در فرجام و در 21 آذرماه 1355ش (بیستم ذی الحجه 1396 ه.ق.) چشم از جهان فرو بست.