باستانیان

باستانیان یا آرکیا (Archaea) (که آرکی‌باکتری یا باکتریهای باستانی هم نامیده شده‌اند) فرمانرویی از موجودات ریز تک‌یاخته‌ای هستند. به هر یک از اعضاء گروه باستانیان یک باستانه (archaeon) گفته می‌شود. در سالهای اخیر طبقه‌بندی‌های جدیدی برای جانداران پیشنهاد شده‌است و کاملا در حال تغییر بوده‌است.
باستانیان نیز همانند باکتری‌ها، پروکاریوت (پیش‌هسته‌ای یا بدون هسته) هستند و در درون یاخته‌های خود هسته سلولی یا اندامک دیگری ندارند.
در گذشته، این گروه به عنوان یک گروه غیرعادی از باکتری‌ها قلمداد می‌شد و از آن‌ها به عنوان آرکی‌باکتری‌ها (باستان‌باکتری‌ها) یاد می‌شد ولی از آن‌جا که تاریخ تکامل باستانیان و زیست‌شیمی آن‌ها بسیار متفاوت از دیگر اشکال زیستی است امروزه در سامانه سه‌فرمانرویی از آن‌ها به عنوان یک فرمانرو جدا یاد می‌شود. در این سامانه که توسط کارل ووز ترتیب داده شده، سه گروه اصلی دودمان تکاملی عبارتند از باستانیان، یوکاریوت‌ها و باکتری‌ها.
فرضیه یوسیت اما متفاوت است.
گونه‌هایی از باستانیان در اعماق اقیانوس‌ها و مغاکهای ظلمانی کشف شده‌اند و می‌توانند در جایی که حتی ذره‌ای از نور خورشید به آن نفوذ نمی‌کند، زنده بمانند. پژوهشگران احتمال می‌دهند که شاید علت دوام آن‌ها در چنین مکان‌هایی روش‌های ویژه مصرف نفت برای ادامه زندگی باشد. آرکی باکتری‌ها معمولا در شرایط سختی مانند دمای بالا، یا غلظت زیاد نمک زندگی می‌کنند. این شاخه کمتر از ۱۰۰ گونه را تشکیل می‌دهد؛ شامل گروه‌های هوازی و بی‌هوازی‌اند که با محیط‌های افراطی سازگار شده‌اند؛ از نظر ساختار دیواره و غشای سلول با سلول‌های یوکاریوت متفاوتند.
نگرش تکاملی
شواهد موجود مطرح می‌کنند که آرکی‌ها و باکتری‌ها در اوایل دوره تکاملی از یکدیگر جدا شده‌اند. تمامی موجودات اوکاریوت که سومین قلمرو به نام اوکاری‌ها را تشکیل می‌دهند از همان شاخه ایجادکننده آرکی‌ها منشعب شده‌اند؛ لذا اوکاریوت‌ها نسبت به باکتری‌ها، ارتباط نزدیکتری با آرکی‌ها دارند.
ژنتیک
آرکی آها معمولا دارای یک کروموزوم حلقوی هستند که اندازه آن می‌تواند به بزرگی ۵۱٫۵۷٫۴۹۲ جفت باز در Methanosarcina acetivorans باشد که بزرگترین ژنوم شناخته شده آرکی آها می‌باشد و یک دهم این اندازه، به کوچکی ۴۹۰٫۸۸۵ جفت باز در Nanoarchaeum equitans، کوچکترین ژنوم آرکی آی شناخته شده‌است که تخمین زده شده که شامل فقط ۵۳۷ ژن کدکننده پروتئین است. قطعات کوچک مستقل DNA به نام پلاسمید هم در آرکی آ یافت می‌شوند. پلاسمیدها می‌توانند در فرایندی که شبیه کانژوگاسیون باکتری‌ها است با تماس فیزیکی بین سلول‌ها انتقال یابند.
آرایه‌شناسی فعلی
در سالهای اخیر طبقه‌بندی‌های جدیدی پیشنهاد شده‌است و در حال تغییر بوده‌است. طبقه‌بندی فعلی به این ترتیب است:
باستانیان Rinke et al. 2013
Candidatus باستانیان Rinke et al. 2013
باستانیان Meng et al. 2014
باستانیان Rinke et al. 2013
Candidatus باستانیان Rinke et al. 2013
باستانیان Kozubal et al. 2013
لوکیاآرکتیا Spang et al. 2015
ریزباستانیان Huber et al. 2002
Nanoarchaeum equitans Huber et al. 2002
باستانیان Rinke et al. 2013
Nanohaloarchaea Narasingarao et al. 2012
باستانیان Rinke et al. 2013
Candidatus باستانیان Baker et al. 2010
Candidatus باستانیان Baker et al. 2010
جوان‌باستانیان Barns et al. 1996
Candidatus باستانیان Elkins et al. 2008
شگفت‌باستانیان Brochier-Armanet et al. 2008
Candidatus باستانیان Nunoura et al. 2011
Candidatus باستانیان Muller et al. 2010
Candidatus باستانیان Santoro et al. 2015
Candidatus باستانیان Lehtovirta 2011
Cenarchaeales DeLong and Preston 1996
Nitrosopumilales Konneke et al. 2005
باستانیان Stieglmeier et al. 2014
چشمه‌باستانیان Garrity - Holt 2002
پهن‌باستانیان Garrity - Holt 2002