الفبای سریانی

الفبای سریانی خطی است که عمدتا برای نگارش زبان سریانی از حدود سده یکم میلادی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این الفبا یکی از خطوط ابجد سامی محسوب می‌شود که از الفبای آرامی و الفبای تدمری گرفته شده‌است و مشابهت‌هایی با الفبای فنیقی، عبری، عربی و الفبای سنتی مغولی دارد.
سریانی از راست به چپ و به‌صورت افقی نوشته می‌شود. اکثر حروف آن به هم پیوسته‌اند ولی برخی حروف به حروف پیشین یا پسین خود نمی‌چسبند و هر واژه با یک فاصله از واژه دیگر متمایز می‌شود.
همه ۲۲ حرف الفبای سریانی بی‌صدا هستند، اگرچه نشانه‌های متمایزکننده اختیاری برای نشان‌دادن واکه و سایر ویژگی‌های زبانی وجود دارد.
هنگامی که زبان عربی در هلال حاصل‌خیز به‌عنوان زبان غالب تثبیت شد، متون با زبان عربی و به خط سریانی نوشته می‌شدند. زبان مالایالم نیز به خط سریانی نوشته می‌شد و سریانی مالایالم نامیده می‌شد.
تاریخچه
با انقراض دولت تدمیر، خط پالمیری به کلی از میان نرفت. زیرا به عقیده اکثر خط‌شناسان، از نیمه اول قرن اول میلادی، خط دیگری از آن مشتق شد که در تمدن خاورمیانه نقش عمده‌ای بازی کرد و هنوز به نام خط سریانی مورد استفاده است. ظاهرا نخستین اثری که به زبان سریانی در دست است، نوشته بسیار مختصری است که در بیت‌المقدس یافت شده و به زبان سریانی یا آرامی است. این خط پنداری نقطه وصلی میان پالمیری و سریانی نخستین یا استرانگلو است.
تحول استرانگلو پابه‌پای تحول مذهب پیش می‌رود. زیرا هنگامی که مسیحیان در شرق انتشار یافتند، برای ضبط آثار دینی یا برای تبلیغات خویش به سریانی روی آوردند. اولین دسته این مسیحیان، پیروان نستوریوس بودند که از قرن پنجم میلادی به بعد در شرق قدرت عظیمی یافتند و خط استرانگلو را گرفته با اندک تغییری وسیله زبان خود که یک لهجه سریانی شرقی بود، قرار دادند. همین خط است که امروز به خط نسطوری یا خط مدنحایا معروف است.
عکس‌العمل عقاید نستوریوس به‌صورت کلیسای یعقوبی در مصر جلوه کرد. یعقوبیان از خطی استفاده می‌کردند که ظاهرا از استرانگلوی نسخی مشتق است و سرتو خوانده می‌شود. این خط و نیز تمدن سریانی به‌خصوص توسط مارونیان که شعبه‌ای از یعقوبیان‌اند به اروپاییان شناسانده شد.
اغلب اشکالاتی که از نظر تشابه برخی حروف یا ضبط نکردن مصوت‌های کوتاه گریبانگیر خط عربی است، در سریانی نیز موجود است. سریانیان برای ظاهر کردن حرکات از روش نقطه‌گذاری استفاده کردند. اما این روش به‌زودی متروک شد و سریانیان آن را به منظور دیگری، یعنی برای روشن ساختن شکل‌های گوناگون صرفی به کار بردند. از قرن هشتم میلادی مجددا نسطوریان از روش نقطه‌گذاری حرکات استفاده کردند. این نقطه‌ها که گاه به منظور صرف، گاه برای حرکات و گاه برای متمایز کردن برخی حروف از هم به کار می‌روند با وجود اینکه اشکالات و اشتباهات فراوانی را باعث می‌گردند، باز خط سریانی را بسیار کامل و دقیق ساخته‌اند.
گونه‌های الفبا
کتاب به‌خط سرتو متعلق به سده یازدهم میلادی.
واژه‌های آغازین sem
الفبای سریانی سه گونه متفاوت دارد، استرانگلو (ʾEsṭrangēlā)، مدنحایا ( Maḏnḥāyā ) یا نسطوری (گونه شرقی)، و سرطا (Serṭā) (گونه غربی).
استرانگلو
Yəšūʿ یا ʾĪšōʿ، نام عیسی به سریانی.
کهن‌ترین و گونه کلاسیک الفبای سریانی، استرانگلو است که از واژه در زبان یونانی باستان به‌معنای مدور مشتق شده‌است. هرچند که ممکن است برگرفته از واژه باشد.
اگرچه در حال حاضر از استرانگلو برای نوشتن سریانی استفاده نمی‌شود، اما این گونه از الفبا از سده دهم میلادی همواره مورد استفاده بوده‌است. امروزه نیز برخی از انتشارات آکادمیک همچون دانشگاه لیدن برای انتشار پشیطتا و یا انتشار کتیبه‌های سریانی از استرانگلو استفاده می‌کنند.
مدنحایا
لهجه سریانی شرقی معمولا به گونه ( ، به‌معنای شرقی) از الفبای سریانی نوشته می‌شود. دیگر نام‌های این گونه از خط عبارتند از ( به‌معنای محاوره، معمولا به‌صورت معاصر ترجمه می‌شود؛ بازتاب‌دهنده این است که زبان آرامی نو به این خط نوشته می‌شود، ( ( به‌معنای آشوری, با نام سنتی برای الفبای عبری اشتباه نشود)، ( , به‌معنای کلدانی), و، اشتباها، «نسطوری» (اصطلاحی که در اصل برای اشاره به کلیسای مشرق در شاهنشاهی ساسانی مورد استفاده قرار گرفته‌بود).
مدنحایا نسبت به سرتو، شباهت بیش‌تری با استرانگلو دارد.
واکه‌ها
خط شرقی از سیستمی برای اعراب‌گذاری استفاده می‌کند که با استفاده از نقطه‌هایی در بالا و پایین حروف، واکه‌ها را مشخص می‌کند:
یک نقطه در بالا و یک نقطه در پایین حرف نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت a یا ă که (، خوانده می‌شود)،
دو نقطه مورب در بالای حرف نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت ā یا â یا å که (، خوانده می‌شود)،
دو نقطه افقی در پایین حرف نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت e یا ĕ که , یا , خوانده می‌شود؛ همچنین گاهی به‌صورت تلفظ شده و به‌گونه i حرف‌نویسی می‌شود)،
دو نقطه مورب در پایین حرف نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت ē که , یا , خوانده می‌شود)،
حرف و با یک نقطه در پایین آن نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت ū یا u که , یا , خوانده می‌شود)،
حرف و با یک نقطه در بالای آن نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت ō یا o که , یا , خوانده می‌شود)،
حرف ی با یک نقطه در پایین آن نشان‌دهنده ، نویسه‌گردانی‌شده به‌صورت ī یا i که , خوانده می‌شود).
سرتو
لهجه سریانی غرقی معمولا به گونه (، به‌معنای سطر) ز الفبای سریانی نوشته می‌شود. دیگر نام‌های این گونه از خط عبارتند از ، به‌معنای ساده، یا خط مارونی، یا یعقوبی (هرچند که لفظ «یعقوبی» توهین‌آمیز تلقی می‌شود). اکثر حروف مشخصا از استرانگلو مشتق شده‌اند، ولی ساده‌تر شده‌اند. پیشینه استفاده از این گونه به سده هشتم میلادی بازمی‌گردد.
حروف الفبا
الفبای سریانی شامل حروف زیر است که گونه الفبایی آن (در حالت غیر چسبیده) را نشان می‌هد. حروف Kāp̄, Mīm, و Nūn در حالت‌های مجرد و چسبیده متفاوت‌اند. حروف ʾĀlap̄, Dālaṯ, Hē, Waw, Zayn, Ṣāḏē, Rēš, و Taw (و در استرانگلو حرفSemkaṯ ) به حرف پس از خود نمی‌چسبند، این حروف با علامت * در جدول زیر مشخص شده‌اند:
نام
نویسه
آوا
مقدار عددی
معادل فونتیکی
معادل آرامی
معادل عبری
حرف‌نویسی
آی‌پی‌ای
یا * ()
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
ʾیا ā
یا سکوت
خوانش مادر:
۱
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , , )
سخت: نرم: یا
۲
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , , , )
سخت: نرم:
۳
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , , )
سخت: نرم:
۴
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۵
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
همخوان:
خوانش مادر: یا
(همچنین یا )
همخوان: خوانش مادر: یا
۶
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۷
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
, , یا
۸
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۹
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
همخوان:
خوانش مادر: (همچنین )
همخوان: خوانش مادر: یا
۱۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , )
سخت: نرم:
۲۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۳۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۴۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۵۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۶۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۷۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , , , )
سخت: نرم:
۸۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۹۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۱۰۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
۲۰۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
(همچنین )
۳۰۰
30x30پیکسل
30x30پیکسل
30x30پیکسل
سخت:
نرم: (همچنین , )
سخت: نرم:
۴۰۰
یادداشت‌ها:
در میان بیش‌تر گویشوران آرامی جدید آشوری آوای حنجره‌ای در به‌صورت ei, ai یا e ادا می‌شود و بستگی به گویش دارد.
شکل حروف
حرف
استرانلگو
مدنحایا
شکل مجرد
چسبیده در انتها
نچسبیده در انتها
شکل مجرد
چسبیده در انتها
نچسبیده در انتها
پرونده:Aramaic_alap.png
پرونده:SyriacAlaph.png
پرونده:SyriacAlaph2.png 1
پرونده:Aramaic_beth.png
پرونده:Aramaic_beth_c.png
پرونده:SyriacBeth.png
پرونده:SyriacBeth2.png
Gāmal
پرونده:Aramaic_gamal.png
پرونده:Aramaic_gamal_c.png
پرونده:SyriacGamal.png
پرونده:SyriacGamal2.png
پرونده:Aramaic_daleth.png
پرونده:SyriacDalath.png
Hē
پرونده:Aramaic_heh.png
پرونده:SyriacHe.png
Waw
پرونده:Aramaic_waw.png
پرونده:SyriacWaw.png
Zayn
پرونده:Aramaic_zain.png
پرونده:SyriacZayn.png
پرونده:Aramaic_kheth.png
پرونده:Aramaic_kheth_c.png
پرونده:SyriacKheth.png
پرونده:SyriacKheth2.png
پرونده:Aramaic_teth.png
پرونده:Aramaic_teth_c.png
پرونده:SyriacTeth.png
پرونده:SyriacTeth2.png
پرونده:Aramaic_yodh.png
پرونده:Aramaic_yodh_c.png
پرونده:SyriacYodh.png
پرونده:SyriacYodh2.png
پرونده:Aramaic_kap.png
پرونده:Aramaic_kap_c.png
پرونده:Aramaic_kap_f.png
پرونده:SyriacKaph.png
پرونده:SyriacKaph2.png
پرونده:SyriacKaph3.png
پرونده:Aramaic_lamadh.png
پرونده:Aramaic_lamadh_c.png
پرونده:SyriacLamadh.png
پرونده:SyriacLamadh2.png
Mīm
پرونده:Aramaic_meem.png
پرونده:Aramaic_meem_c.png
پرونده:SyriacMeem.png
پرونده:SyriacMeem2.png
Nūn
پرونده:Aramaic_noon.png
پرونده:Aramaic_noon_c.png
پرونده:Aramaic_noon_f.png
پرونده:SyriacNun.png
پرونده:SyriacNun2.png
پرونده:SyriacNun3.png
پرونده:Aramaic_simkath.png
پرونده:Aramaic_simkath_c.png
پرونده:SyriacSimkath.png
پرونده:SyriacSimkath2.png / پرونده:SyriacSimkath3.png
ʿĒ
پرونده:Aramaic_ain.png
پرونده:Aramaic_ain_c.png
پرونده:SyriacE.png
پرونده:SyriacE2.png
Pē
پرونده:Aramaic_payin.png
پرونده:Aramaic_payin_c.png
پرونده:SyriacPe.png
پرونده:SyriacPe2.png
پرونده:Aramaic_tsade.png
پرونده:SyriacSadhe.png
پرونده:Aramaic_qoph.png
پرونده:Aramaic_qoph_c.png
پرونده:SyriacQop.png
پرونده:SyriacQop2.png
Rēš
پرونده:Aramaic_resh.png
پرونده:SyriacResh.png
Šīn
پرونده:Aramaic_sheen.png
پرونده:Aramaic_sheen_c.png
پرونده:SyriacSheen.png
پرونده:SyriacSheen2.png
Taw
پرونده:Aramaic_taw.png
پرونده:SyriacTaw.png
1 اگر در آخر کلمه پس از Dālaṯ یا Rēš, ʾĀlap̄ بیاید، شکل مجرد را به خود می‌گیرد نه انتهایی را.
لیگاتورها
نام
استرانگلو
مدنحایا
یونیکد
توصیف
شکل مجرد
چسبیده در انتها
نچسبیده در انتها
شکل مجرد
چسبیده در انتها
نچسبیده در انتها
پرونده:Aramaic_lamadh_alap.png
34x34پیکسل

و ترکیب‌شده در انتهای یک واژه
پرونده:Aramaic_taw_alap.png
پرونده:SyriacAlaph.png پرونده:SyriacTaw.png
پرونده:SyriacTawAlaph.png
پرونده:SyriacTawAlaph2.png / پرونده:SyriacTawAlaph3.png

و ترکیب‌شده در انتهای یک واژه
پرونده:SyriacHeYodh.png

و ترکیب‌شده در انتهای یک واژه
35x35پیکسل

و ترکیب‌شده در انتهای یک واژه
یونی‌کد
جدول کدهای HTML
ʾĀlap̄ Bēṯ






















واکه‌ها و کاراکترهای منحصر به فرد






̈




فهرست سامانه‌های نوشتاری
زبان سریانی
الفبای آرامی