جرثقیل

thumb
جرثقیل یا جراثقال به زبان پارسی گرانبر وسیله‌ای است که بار رادر راستای قائم با ترکیب شش جهت حرکتی کنترل پایا جابه‌جا می‌کند.
تاریخچه گرانبرها
گرانبرهای اولیه حدود ۴۰۰۰ سال پیش و در تمدن مصر باستان برای جابه جایی آب مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
این وسیله به شادوف(shaduf) معروف بوده‌است.
قسمت‌های تشکیل دهنده این دستگاه چوبی عبارت اند از:
یک تکیه گاه افقی
دو تکیه گاه عمودی
یک بازوی گردان
نحوه کار این دستگاه همچنین به این صورت بود که برای تعادل در یک طرف، وزنه‌ی تعادلی و در انتهای دیگر بازوی گردان که آب یا کالا را جابه‌جا می‌کردند قرار داشته‌است.
استفاده از نمونه‌های اولیه جرثقیل در سایر ملل نیز شایع بوده‌است.
به عنوان مثال شواهد باستان شناسان بیانگر این مطلب است که ۶ قرن قبل از میلاد مسیح یونانیان از وسایلی چوبی برای حمل وسایل سنگین استفاده می‌کردند.
رومی‌ها در ساختار جراثقال یونانی‌ها تغییراتی را ایجاد نموداند و از آن در ساخت و ساز استفاده می‌کردند.
گرانبرهایی که رومیان از آن استفاده می‌کردند به Treadwheel crane معروف است.
در قرن شانزدهم میلادی برای افزایش طول باربرداری جرثقیل، قسمت Jib به Boom یعنی بازوی اصلی اضافه شد.با انقلاب صنعتی استفاده از جرثقیل‌ها برای حمل بار در بنادر رونق گرفت.
در سال ۱۸۳۸ ویلیام آرمسترانگ کارخانه دار و بیزینسمن انگلیسی جرثقیلی ساخت که با قدرت آب کار می‌کرد.
یکی از گرانبرهای او توسط نیروی دریایی ایتالیا در سال ۱۸۸۳مورد استفاده قرار گرفت.
این دستگاه تا اواسط دهه ۱۹۵۰ برای فعالت گوناگون استفاده می‌شد و هنوز با گذشت چندین دهه این گرانبر در شهر ونیس پایدار می‌باشد .
امروزه گرانبرهای گوناگونی موجود می‌باشد که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.
تعریف جرثقیل
تعریف ارایه شده از جرثقیل(crane)و جرثقیل متحرک(mobilecrane)،توسط سازمان بین‌المللی استاندارد،طبق استاندارد شماره ISO3406-1 عبارت است از:
۱-جرثقیل(crane)
ماشینی که فعالیت اصلی آن باربرداری و جابه جایی بار به صورت معلق در هوا می‌باشد که این فعالیت در آن،به وسیله قلاب یا سایر تجهیزات مشابه صورت می‌پذیرد،را جرثقیل می‌گویند.
۲-جرثقیل متحرک:(mobile crane)
جرثقیلی است که مجهز به دکل یا بوم(و یا تجهیزات بوم برجی)بوده و قابلیت راهپیمایی،بارگیری و تخلیه را بدون استفاده از مسیر ویژه و یا تکیه گاهی برای پایداری خود دارا می‌باشد .
کاربرد جرثقیل در پروژه‌های عمرانی
همان طور که قبلا گفته شد از گرانبرها در بیشتر پروژه‌های عمرانی استفاده می‌شود.
کاربرد این ماشین در پروژه‌های عمرانی عبارت است از:
بتن ریزی بالاخص سازه‌های بلند مرتبه
استفاده به عنوان بالابر
تخلیه و بارگیری مصالح و لوازم
کمک به اجرای اسکلت بتنی
برپا نمودن اسکات فلزی
انواع جرثقیل
جرثقیل‌های مرسوم امروزی عبارت اند از:
گرانبر برجی یا تاورکرین(Tower crane)
گرانبرهای موبایل(ماشینی)
گرانبرهای سقفی
گرانبرهای دروازه‌ای
گرانبرهای بازویی
گرانبرهای آویز
گرانبرهای خاص
در اکثر پروژه‌های عمرانی تاورکرین بیشترین استفاده را داشته.
انواع طناب مورد استفاده در جرثقیل
به منظور بلند نمودن بار در کارگاه‌ها بسته به نوع فعالت از طناب‌هایی با جنس‌های گوناگون استفاده می‌شود.
جنس‌های گوناگون طناب عبارت اند از:
زنجیر ساخته شده از آلیاژ فولادی
طناب سیمی
نایلون
پلی استر
الیاف مصنوعی
طناب فیبری طبیعی و مصنوعی
حالات
انواع مختلف جرثقیل در گروه‌های زیر دسته‌بندی می‌شود:
جرثقیل برجی (تاور کرین): این نوع جرثقیل معمولا در ساختمان‌های مرتفع مورد استفاده قرار می‌گیرد و به سه صورت بر روی زمین نصب می‌شود.
جرثقیل‌های موبایل (ماشینی): بروی زمین به دو صورت:ثابت نصب جک (کفی یا بدون کفی ، خودرو بر و… . و کارگاهی (متحرک با بار) عمل می‌کند.
جرثقیل‌های سقفی: در سالن‌های صنعتی و تولیدی یا سایر خطوط (انبار، تعمیر و …) در ارتفاع بر روی خطوط باربر کناری قبل نصب هستند. عموما به دو شکل جرثقیل سقفی تک پل و جفت پل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
جرثقیل دروازه‌ای: این نوع جرثقیل‌ها به دو صورت دروازه‌ای و نیم دروازه‌ای قابل استفاده هستند.
جرثقیل بازویی: جرثقیل‌های بازویی به دو صورت بازویی (دیواری) یا ستونی بازویی قابل استفاده در صنایع هستند.
جرثقیل‌های آویز: این جرثقیل‌ها درسالن‌ها و مکانهای با محدودیت ارتفاع و خطوط مونتاژ سری (خودروسازی و…) در ظرفیت تا ۵ تن قابل استفاده‌اند.
جرثقیل‌های خاص: این گروه جرثقیل‌ها با ترکیبی از گروه‌های قبلی استفاده می‌شوند که در موارد استفاده خاص مانند پشته کردن و غیره کاربرد دارند.
شکستن دکل یک تاورکرین در اثر بلند کردن بار خارج از ظرفیت