سمرقند

سمرقند شهری با جمعیتی بالغ بر ۵۹۶،۳۰۰ نفر (برآورد تخمینی سال ۲۰۰۸)، دومین شهر بزرگ ازبکستان، و مرکز استان سمرقند است. این شهر در ارتفاع ۷۰۲متری از سطح دریا واقع است. بیشتر ساکنان این شهر فارسی‌زبان هستند و به فارسی تاجیکی صحبت می‌کنند. این شهر یکی از مراکز تاریخی مردم تاجیک در آسیای میانه است.
در سال ۲۰۰۱، یونسکو این شهر باستانی را در فهرست میراث فرهنگی جهان قرار داد.
تاریخ
«سمرقند، که یونانیان آن را (ماراکندا) می‌نامیده‌اند، یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان شمرده می‌شود و توسط ایرانیان در اواخر سده چهارده پیش از میلاد در دشت حاصلخیز زرفشان به عنوان شهر منطقه کشاورزی پی نهاده شده و زمانی دراز در دوران هخامنشیان مهم‌ترین شهر منطقه بوده‌است.»
سمرقند با قرار داشتن در مرکز جاده ابریشم، پیونددهنده چین به اروپا در قدیم، دارای اهمیتی چشمگیر بوده‌است.
تاریخچه
امپراتوری هخامنشیان : در روزگار هخامنشیان جزئی از سرزمین سغد باستان بود.
در سال ۳۳۰ ق. م. در تصرف اسکندر مقدونی درآمد. بعد جزء دولت یونانی غربی گردید.
امپراتوری ساسانیان : در کتیبه کعبه زرتشت شاپور یکم این شهر را جز قلمرو ایران می‌خواند.
در سده ششم و هفتم م. ترکان و چینیان آن را به چنگ آوردند.
دولت راشدین :در سال ۷۰۵ م. مسلمانان آن را به چنگ آوردند.
خلافت امویان : سمرقند در دوره خلافت یکی از شهرهای شرقی خلافت امویان به‌شمار می‌رفت.
خلافت عباسیان :تا سده نهم در دست خلفای اموی و عباسی بود در سده نهم و دهم جزء شهرهای امیرنشین امیران سامانی بود. در ۱۰۰۰ م. به دست سامانیان درآمد.
امپراتوری سلجوقیان : سمرقند در سده‌های یازده تا سیزده میلادی در دست غزنویان و سپس سلجوقیان درآمد. در ۱۰۲۷ سلجوقیان آن را به چنگ آوردند.
خوارزمشاهیان :در اوایل سده‌های سیزدهم میلادی خاندان خوارزمشاهیان آن را به چنگ آوردند. در دوران خوارزمشاهیان پایتخت بود.
ایلخانان مغول :سمرقند توسط چنگیز خان در سال ۱۲۱۹ م گرفته شد. و پس از آن فرمان روایی آن به دست مغولان افتاد. ..
تیموریان :در ۱۳۸۳ به چنگ تیمور لنگ درآمد و سمرقند پایتختش بود.
در ۱۵۰۵ در دست ازبکان (شیبانیان) و سرانجام در ۱۶۰۰ م. در دست استراخان و جانشینان او - که از نژاد ازبک‌اند- درآمد و باز به دست ایران درآمد.
شوروی :در سال‌های ۱۹۲۴ میلادی سمرقند و بخارا از تاجیکستان جدا گشته و به ازبکستان پیوست. در قرن نوزدهم، این شهر تحت حکومت، حاکم روسیه قرار گرفت بعد از اینکه دژ نظامی شهر توسط کلنل Konstantinovich Petrovich Kaufman اشغال شد. در سال ۱۸۶۸ مدت کمی پس از آن قلعه روسی توسط ۵۰۰ نفر از مردانشان محصور شد. حمله‌ای که به رهبری Abdul Malik Tura پسر شورشی بزرگ امیر بخارا انجام شد و سرانجام، Shahrisabz شکست سنگینی با کشته‌های فراوان به وی تحمیل کرد. در سال ۱۸۸۶ شهر ریخت تازه‌ای به خودش گرفت و به خاطر رسیدن راه آهن به این شهر گسترش یافت.
این جا، به عنوان پایتخت ازبک‌ها در سال ۱۹۲۵ برگزیده شد. پیش از این‌که به‌عنوان ترکستان روسیه در سال ۱۹۳۰ جایگزین شود.
ریشه‌شناسی نام
نام سمرقند عربی‌شده واژه زبان پهلوی «سمرکند» است و معنی ترکیبی آن سنگ‌دژ می‌باشد. ریشه جزء اول «سمر» از پارسی باستانی «اسمرا» بمعنی سنگ یا صخره و جزء دوم «کند» از پارسی باستانی «کنتا»، سغدی «کنت» بمعنی دژ یا شهر است. واژه یونانی آن «مرکنده» (Maracanda) می‌باشد.
جایگاه سمرقند در فرهنگ فارسی‌زبانان
سامانیان که می‌خواستند امپراتوری ساسانی را زنده کنند در اندیشه تبدیل بخارا به تیسفونی دیگر بودند. از این رو بود که به پیشگامی اسماعیل سامانی کوشیدند تا بخارا را پایگاه زبان، هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی سازند. در همین دوران بود که سمرقند نیز رفته رفته به جایگاه باارزشی در هنر و ادبیات ایران زمین دگرش یافت. به گونه‌ای که حافظ شیرازی در شیراز آن را چنین گرامی می‌دارد:
حافظ:
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را / به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را
تاجیکان سمرقند
بنا بر برخی آمارها بیش از ۷۰ درصد باشندگان این شهر را تشکیل می‌دهند. دوهفته نامه آواز سمرقند نشریه فارسی زبانی است که در سمرقند چاپ می‌شود.
همچنین ببینید:
مرکز فرهنگ تاجیک سمرقند
حیات نعمت سمرقندی
شهزاده سمرقندی
جغرافیا
موقعیت جغرافیایی
آب و هوا
آب و هوای سمرقند نیمه خشک با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد و نسبتا مرطوب است. درجه حرارت هوا در گرمترین موقع سال (در ماه‌های مرداد و شهریور-اسد و سنبله) تا ۴۰ درجه سانتیگراد می‌رسد و بارش باران به صورت پراکنده از ماه اردیبهشت(ثور) تا دی ماه(جدی) است.
ارتباط‌های بین‌المللی
کنسولگری‌ها
فدراسیون روسیه
جمهوری اسلامی افغانستان
جمهوری اسلامی ایران
جمهوری قزاقستان
جمهوری ترکمنستان
پادشاهی اسپانیا از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶ میلادی به سرپرستی روی گونزالس کلاویخو
شهرهای خواهرخوانده و هم پیوند
بخارا، ازبکستان
بلخ، افغانستان
مرو، ترکمنستان
کوزکو، پرو
لاهور، پاکستان
لفیف، اوکراین
استانبول، ترکیه
ازمیر، ترکیه
22px قیروان, تونس
خجند، تاجیکستان