مامش

مامش نام یکی از ایل‌های کرد ایران است. مامش از ایل‌های مکری ساکن در منطقه نقده، مهاباد، پیرانشهر و بوکان واقع در استان آذربایجان غربی ایران است که اکنون یکجانشین هستند. ایل مامش در سرزمین کوهستانی و خوش آب و هوای دشت لاجان میان پیرانشهر و تا مهاباد، اشنویه و نقده زندگی می‌کنند. این ایل در سرزمینی که از شمال به «نقده» و از جنوب به «پیرانشهر» و از مشرق به مهاباد و آبادیهای پیرامون سقز و از مغرب به «اشنویه» پیوسته‌است در یکصد و سی ده (روستا) زندگی می‌کنند. چند خانواری از این ایل در لاهیجان تازه سکونت دارند. این ایل مسلمان سنی شافعی هستند.
این ایل فرزندان مام باوک هستند. جد مام باوک نیز امیر خان لب زرین (امیر خان دست طلا) نام داشت که فرمانروای بخشی از امپراطوری عثمانی بوده‌است و به دستور حاکم وقت عثمانی به ایران آمد و در قلعه دم دم واقع در جنوب شرقی ارومیه ساکن گشت. اما بعدها با شاه وقت ایران (شاه اسماعیل صفوی) دچار مشکل شد و به همین دلیل جنگی بین آن‌ها درگرفت که در نهایت با قطع آب از سوی ارتش صفوی و عدم ورود غذا به قلعه امیر خان کشته شد ولی چند تن از فرزندان او جان سالم به در بردند و مام باوک نوه امیر خان است که جد ایل مامش است. گفتنی است که مام باوک در روستای حلبی واقع در ۱۳ کیلومتری جاده نقده اشنویه ساکن بوده و در همان‌جا درگذشت و در همان‌جا دفن گردیده‌است. آرامگاه ایشان تا ۳۰ سال قبل معلوم بوده‌است که حصار کوچک سنگ چین شده داشته‌است اما امروزه به زمین کشاورزی تغییر یافته‌است که زمین خانواده پاشایی می‌باشد؛ و در نبش جاده روستایی قرار دارد. گفته می‌شود شاخه‌ای از این طایفه در عراق ساکن است که در صورت صحت همدیگر نمی‌توان رابطه فامیلی با همتای ایرانی آن‌ها تصور نمود. شاخه‌هایی از این ایل رعیت نیز هستند؛ که البته دیگر نمی‌توان آن‌ها را جزئی از این ایل دانست.
روابط
ایل مامش با ایلهای «منگور» و «دهبکری» و زرزا در مهاباد و سردشت و اشنویه و با ایل پیران در بخش پیرانشهر همسایه است. روابط این ایل با ایل‌های دیگر ظاهرا خوب است و گاه گاهی روسای برخی از این ایل‌ها به دیدن یکدیگر می‌روند؛ و با هم پیوند خانوادگی دارند. زبان ایل مامش، به یک گویش ایرانی که بسیار نزدیک به گویش کردی مهاباد است، سخن می‌گویند.
طایفه
۱. احمدی حایزی ۲. حمدآقا ۳. قادری ۴. بایزیدی ۵. گلابی آقا ۶. سلیمانی ۷. قادر پیروت آقایی نام برخی از این روستاها عبارت‌اند از:قلعه لر (قلاتان)، لیگ بن، پسوه، سروکانی، خورنج، هبلس، سرین چاوه، سردره، کیله سیپان، جلدیان، کانی باغ، حاجی غلده، کندره، کند قولان، گردک سپیان (تپه سفید)، گردبن، دنخه،صوفیان، کانی ملا، دیلکه، هه‌وشین، بازارگه، و لاوین وخالد آباد و سرگیز و ده شمس، آرنا و …
طایفه احمدی حایزی (احمدی)
احمدی قلعه لری، احمدی لاوین، احمدآقایی، رسول آقایی و ماماش سرگیز از این طایفه می‌باشند. این شاخه از ماماش شامل هفت روستای، قلاتان، لاوین، جبریل آباد، کاسه کران، سرگیز، گرداشوان و ریک آباد می‌باشد
طایفه حمد آغا
حمد آغادارای ۹ فرزند بوده‌است، به نام‌های پیروت آغا، قرنی آغا، مارف آغا، کاک حسین، کاک عباس، کاک حمزه، کاک عبدالله، کاک بایزید و ابراهیم آغا. امیرعشایری، دروا، محمدی جاشیران و رسولی از این طایفه می‌باشند. روستاهای پسوه، گردکسپیان، اشنوزنگ، شاوله، اندیزه، سیلوه، ده گرجی، نالوس، جاشیران و حمزه آباد، بندره و غیره از روستاهای تحت سلطه این طایفه می‌باشد.
طایفه قادری
این شاخه از ایل یکی از شاخه‌های بزرگ است؛ که ریاست آن همینک در اختیار حاجی مصطفی جلدیان است. شامل روستاهای جلدیان، دربکه، آسن آوه، قارنا و … است
طایفه سلیمانی
پرجمعیت‌ترین شاخه ایل مامش است. این شاخه به گفته ریش سفیدان در واقع از ادغام دو شاخه به وجود آمده‌است شامل روستاهای زیادی نظیر آرنا، سرین چاوه، گردگ شانه، خالت آوه و … است.
طایفه بایزی
یکی دیگر از شاخه‌های این طایفه هستند.
طایفه گلابی آقا
گلابی آقا …