احمد احسائی

تصویری بازسازی شده «نقاشی از شیخ احمد احسائی در تهران»
احمد بن زین‌الدین احسائی (زاده:احساء ۱۱۶۶- درگذشت:مدینه: ۱۲۴۲ ق.)، معروف به «شیخ احمد احسائی»، بنیان‌گذار مکتب شیخیه است.
زندگی
احمد بن زین‌الدین احسائی در منطقه احساء بدنیا آمد که از مراکز قدیمی شیعه بوده و امروز یکی از استان‌های شرق عربستان سعودی بر ساحل غربی خلیج فارس است.
پس از آموختن قرآن نزد پدرش ادبیات عرب و مقدمات علوم دینی را در احساء فرا گرفت. در سال ۱۱۸۶ به کربلا و نجف رفت و در درس آقا محمدباقر وحید بهبهانی، سید علی طباطبایی، میرزا مهدی شهرستانی، سید مهدی بحرالعلوم و شیخ جعفر کاشف‌الغطاء حاضر می‌شد.
مدتی در بصره اقامت کرد و سپس دوباره به کربلا و نجف و از آن‌جا به قصد رفتن به بارگاه امام رضا به ایران رفت. در راه مشهد مدتی در یزد ماند.
پیش از سفر او به مشهد و زیارت علی بن موسی الرضا، فتحعلی شاه او را به تهران دعوت کرد اما او این درخواست را به قصد زیارت بارگاه امام هشتم رد کرد ولی در بازگشت خویش از مشهد به خدمت فتحعلی شاه رسید. شاه نیز او را بسیار مورد تجلیل و تکریم قرار داد. به دعوت شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه حاکم کرمانشاه مجبور به ترک تهران شد و چندی در کرمانشاه ماند. سفرهایی به قصد حج و زیارت عتبات انجام داد. پس از مرگ دولتشاه، در سال ۱۲۳۷ ق. عازم مشهد شد و مدتی در قزوین توقف کرد.
در همین زمان بود که با مخالفت برخی از جمله ملا محمدتقی برغانی، معروف به شهید ثالث، روبرو شد که دیدگاه‌هایش را غلوآمیز می‌دانستند، گرچه حاج محمدابراهیم کلباسی آرای احسایی را در چارچوب عقاید امامیه تلقی می‌کرد.
شیخیه و شاگردان شیخ احمد احسائی
سید کاظم رشتی
در سال ۱۷۹۰ در ایران، شیخ احمد احسایی مکتب جدیدی را در زیر مجموعه شیعه بنیان نهاد که به شیخیه معروف است.
در زمانیکه شیخ احمداحسائی قصد مسافرت از شهر یزد را داشت سید کاظم رشتی از گیلان نزد شیخ احمد احسائی آمد و در جرگه شاگردان او در آمد. سید کاظم رشتی از شاگردان وی و جانشین او بود.
وفات
شیخ احمد احسایی در نزدیکی مدینه در سال ۱۲۴۱ ق. درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. قبر وی در پشت دیوار مرقد حضرت رسول اکرم (ص) قرار دارد.
تاریخ وفات شیخ احمد احسائی ۲۱ ذیقعده ۱۲۴۱ قمری برابر ۶ تیرماه ۱۲۰۵ شمسی و مقارن ۲۷ ژوئن ۱۸۲۶ است.
آثار
شرح الزیاره الجامعه الکبیره
جوامع‌الکلم
حیاهالنفس فی حظیره القدس
شرح العرشیه
شرح المشاعر
العصمه و الرجعه
الفوائد
مختصر الرساله الحیدریه فی فقه الصلوات الیومیه
الرساله الجعفریه فی جواب المیرزا جعفر النواب
الرساله الخطابیه فی جواب بعض العارفین
الفائده فی الوجودات الثلاثه
الفائده فی کیفیه تنعم اهل الجنه و تالم اهل النار
دیوان مراثی شیخ احمد احسائی با ترجمه، در رثاء حضرت سیدالشهداء صلوات الله علیه
رساله فی اثبات المعاد الجسمانی
رساله فی المعاد الجسمانی
رساله فی جواب السید ابی‌الحسن الجیلانی
رساله فی جواب السید ابی‌الحسن الجیلانی فی العلم
رساله فی جواب السید ابی‌القاسم اللاهیجانی
رساله فی جواب السید شریف
ساله فی جواب السید محمد البکاء
رساله فی جواب الشاهزاده محمود میرزا
رساله فی جواب الشیخ جعفر قراگوزلوی الهمدانی
رساله فی جواب الشیخ رمضان بن ابرهیم
رساله فی جواب الملا کاظم بن علی‌نقی السمنانی
رساله فی جواب الملا محمد الدامغانی
رساله فی جواب الملا محمدحسین الاناری
رساله فی جواب الملا محمدطاهر المسمی بالطاهریه
رساله فی جواب المیرزا محمدعلی المدرس
رساله فی جواب بعض الاجلاء
رساله فی جواب بعض الاخوان عن مسالتین
رساله فی جواب بعض الاخوان فی الرویا
رساله فی جواب بعض الاخوان من اصفهان
رساله فی جواب بعض السادات فی الرویا
رساله فی شرح حدیث حدوث الاسماء
مراسله شیخ احمد احسائی در شرح حال خودشان در جواب ملا علی رشتی
درباره احمد احسائی
حمید حمید فیلسوف و پژوهشگر فلسفه، در رابطه با آرای وی کتابی به نام الهیات دیالکتیکی نوشته‌است و در آن از وی به عنوان «بنیان‌گذار جهان‌شناسی و الهیات دیالکتیکی» یاد کرده‌است.