وزارت امور خارجه ایران

ساختمان شماره ۹ وزارت خارجه ایران
وزارت امور خارجه یکی از ۱۸ وزارتخانه دولت ایران است و در کنار شورای عالی امنیت ملی وظیفه رسیدگی به امور بین‌المللی کشور را به عهده دارد. در حال حاضر دکتر محمدجواد ظریف سکان‌دار این وزارتخانه است.
تاریخچه
وزارت امورخارجه، اولین وزارتخانه تاسیس‌شده در ایران است که در زمان آقامحمدخان قاجار و به منظور برقراری روابط سیاسی با سایر دولت‌ها، تاسیس شد. در ابتدا، آن را سازمان امور خارجی یا دفترخانه غربا می‌نامیدند. نخستین فردی که برای تصدی این وزارتخانه، گماشته شد، رضاقلی‌خان منشی‌الممالک بود که پیشتر، زمامدار وزارت امور داخله بود و به مدت ۱۲ سال، سرپرست سازمان امور خارجی شد و بعد از آن، نوبت به معتمدالدوله نشاط رسید. نخستین نظامنامه این وزارتخانه، توسط موتمن الملک، تنظیم شد و در سال ۱۲۹۹ هجری قمری، به تصویب شاه وقت رسید. دومین نظامنامه این وزارتخانه، به همت نصرالله مشیرالدوله تدوین شد و در سال ۱۳۱۸ هجری قمری، به امضای مظفرالدین‌شاه رسید.
نخستین سفارتخانه‌های خارجی دایر شده در ایران، عبارتند از: سفارت روسیه در سال ۱۸۱۴ برابر با ۱۱۹۲ تاسیس شد. سفارت انگلستان در سال ۱۸۰۰ (میلادی) برابر با ۱۱۷۹ تاسیس شد و امور هلند را نیز تصدی می‌کرد. سفارت آلمان درسال ۱۸۵۹ (میلادی) برابر با ۱۲۳۸ دائر شد. سفارت اتریش و هنگری در سال ۱۸۷۳ (میلادی) برابر با ۱۲۵۲ تاسیس شد. سفارت اتازونی در سال ۱۸۸۳ (میلادی) برابر با ۱۲۶۱ تاسیس شد. سفارت ایتالیا در سال ۱۸۸۶ (میلادی) برابر با ۱۲۶۴ تاسیس شد. سفارت بلژیک در سال ۱۸۹۰ (میلادی) برابر با ۱۲۶۹ تاسیس شد.
معاونان و مشاوران پس از تغییر ساختار (از بهمن ۱۳۹۶)
ساختار وزارت امور خارجه از ابتدای بهمن ۱۳۹۶ تغییر کرد. افراد ذیل از ابتدای بهمن ۱۳۹۶ در این پست‌ها قرار گرفته‌اند:

مقام
نام
وزیر
محمدجواد ظریف
قائم‌مقام وزیر
مرتضی سرمدی
معاون سیاسی
سید عباس عراقچی
معاون اقتصادی
غلامرضا انصاری
معاون حقوقی و بین‌الملل
غلامحسین دهقانی
معاون ایرانیان و امور مجلس
حسین پناهی آذر
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی
محمدکاظم سجادپور
معاون اداری و مالی
محمدتقی صابری
دستیار ارشد وزیر در امور ویژه سیاسی
صادق‌حسین جابری انصاری
مشاور وزیر
حسن قشقاوی
معاونان و مشاوران کنونی
وزارت امور خارجه دارای یک قائم‌مقام، شش معاونت، یک سخنگو و یک مرکز آموزشی و پژوهشی است. در حال حاضر (مهر ۱۳۹۲) افراد ذیل در این پست‌ها شاغل هستند:
خیابان ملل متحد با نمایی از سر در باغ ملی
ساختمان شماره ۹ وزارت امور خارجه
خیابان ملل متحد و میدان مشق
تصویری از ساختمان وزارت امور خارجه در میدان مشق
خیابان ملل متحد و میدان مشق
تالار آیینه وزارت امور خارجه
نمایی از ساختمان وزارت امور خارجه
نمایی از ساختمان وزارت امور خارجه
نمایی از ساختمان وزارت امور خارجه
نمایی از ساختمان وزارت امور خارجه
وزیران امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
نام
نگاره
تولد-مرگ
دولت
حزب سیاسی
کریم سنجابی
۱۳۷۵–۱۲۸۳
دولت موقت
جبهه ملی ایران
ابراهیم یزدی
80px
۱۳۹۶–۱۳۱۰
دولت موقت
نهضت آزادی ایران
ابوالحسن بنی‌صدر
80px
۱۳۱۲
دوره شورای انقلاب
مستقل
صادق قطب‌زاده
80px
۱۳۶۱–۱۳۱۵
دوره شورای انقلاب
مستقل
محمدعلی رجایی
80px
۱۳۶۰–۱۳۱۲
دولت محمدعلی رجایی
حزب جمهوری اسلامی
میرحسین موسوی
۱۳۲۰
دولت‌های محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر و محمدرضا مهدوی کنی
حزب جمهوری اسلامی
علی‌اکبر ولایتی
80px
۱۳۲۴
دولت‌های هاشمی رفسنجانی و میرحسین موسوی
حزب جمهوری اسلامی
کمال خرازی
80px
۱۳۲۳
دولت محمد خاتمی
اصلاح‌طلب
منوچهر متکی
80px
۱۳۳۲
دولت محمود احمدی‌نژاد
اصول‌گرا
علی‌اکبر صالحی
80px
۱۳۳۸
دولت محمود احمدی‌نژاد
مستقل
محمدجواد ظریف
80px
۱۳۳۸
دولت حسن روحانی
اعتدال‌گرا
سخنگویان پیشین وزارت امور خارجه
سخنگویان وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به ترتیب به شرح زیر می‌باشد:
منوچهر ظلی (۱۳۵۷)
باقر نصیرالسادات سلامی (۱۳۵۹)
رضا علوی طباطبایی (۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱)
مرتضی سرمدی (از ۱۳۶۱ تا ؟۱۳۷۰)
محمود محمدی (از ؟۱۳۷۰ تا ۱۳۷۸)
حمیدرضا آصفی (از ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۵)
سید محمدعلی حسینی (از ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷)
حسن قشقاوی (از ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸)
رامین مهمان‌پرست (از ۱۳۸۸ تا اردیبهشت ۱۳۹۲)
سید عباس عراقچی (از اردیبهشت ۱۳۹۲ تا شهریور ۱۳۹۲)
مرضیه افخم (از شهریور ۹۲ تا آبان ۹۴)
صادق‌حسین جابری انصاری (از آبان ۹۴ تا خرداد ۹۵)
بهرام قاسمی (از خرداد ۹۵ تا کنون)
نمایندگان ایران در مجامع بین‌المللی
نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد (غلامعلی خوشرو)
نماینده ایران در یونسکو (احمد جلالی)
نماینده ایران در فائو (مجید دهقان شعار)
نماینده ایران در سازمان تجارت جهانی (اسفندیار امیدبخش)
نماینده ایران در یونیسف (?)
نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (رضا نجفی)
سفیران
کارمندان
کارمندان وزارت خارجه بر اساس اساسنامه مصوب ۱۳۴۷ بر دو گروه تقسیم می‌شوند:
اداری (خدمات و پشتیبانی)
سیاسی
شرایط ورود به رسته سیاسی: بر اساس ماده سه مقررات استخدامی وزارت خارجه، کلیه کارمندان وزارت خارجه به دو رسته سیاسی و اداری تقسیم می‌شوند. ورود به رسته اداری شرایط خاصی ندارد ولی بر اساس ماده پنج اساسنامه، شرط ورود به رسته سیاسی؛ داشتن لیسانس یا بالاتر در یکی از رشته‌های علوم سیاسی و بین‌المللی، حقوق بین‌الملل و اقتصاد بین‌الملل، نداشتن تابعیت غیراکتسابی ایران؛ نداشتن همسر خارجی یا همسری که دارای تابعیت اکتسابی باشد، و علاوه بر اینها شرکت در امتحان کتبی و کسب بهترین معدل و انجام مصاحبه جهت آزمون فن بیان و وضع ظاهر و شخصیت.
(۲) شرایط مدیریت در وزارت خارجه: بر اساس مفاد ماده ۲۲ اساسنامه وزارت خارجه، مدیران کل و روسای ادارات از بین کارمندان رسته سیاسی که به مقام سفارت رسیده باشند؛ انتخاب می‌شوند و سرپرستان ادارات باید حداقل مقام رایزن دوم باشند.
میزان سوابق مورد نیاز برای تغییر مقام‌های سیاسی در وزارت خارجه به این شرح است: وابستگی به دبیر سومی دو سال دبیر سومی به دبیر دومی سه سال دبیر دومی به دبیر اولی سه سال دبیر اولی به رایزن سومی سه سال رایزن سومی به رایزن دومی سه سال رایزن دومی به رایزن یکمی سه سال برای عبور از رایزن یکمی به درجه سفیر سه سال و با تصویب شورای معاونین و موافقت وزیر. برای ورود به هر یک از مدارج فوق نیاز به آزمون و بررسی سوابق و صلاحیت‌ها است.
اساسنامه وزارت امور خارجه ایران
اساسنامه وزارت خارجه از دوره قاجار تا اواخر دوره محمدرضا پهلوی سه بار تجدید و اصلاح شده اما از آن زمان تا کنون هیچگونه تغیری نکرده‌است و اساسنامه و عملکرد فعلی بر پایه همان اساسنامه دوره پهلوی است.
رویدادهای مهم تاریخی
وزیر خارجه زمان قاجار:
وزیر خارجه محمد مصدق
وزیر خارجه دکتر فاطمی
چاقو خوردن دکتر فاطمی:
ناگهان شعبان بی‌مخ و یارانش با چاقوهای برهنه به دکتر فاطمی حمله‌ور شده و ضرباتی چند وارد کردند. خانمی که بعدا فهمیدم خانم سلطنت فاطمی خواهر دکتر فاطمی است و از طریق خبر رادیو مطلع شده بود که برادرش را دستگیر کرده و به محل دفتر فرمانداری نظامی تهران که آن موقع در داخل کاخ شهربانی (ساختمان شماره ۹ فعلی وزارت امور خارجه) بود، آورده‌اند خود را به آن محل رسانده که مصادف با حمله چاقوکشان به دکتر فاطمی شده و خود را سپر بلا کرد.
حمله کنندگان شش ضربه به دکتر فاطمی و ۱۱، ۱۰ ضربه به خانم سلطنت فاطمی وارد کردند. دکتر فاطمی را درحالی که روی زمین افتاده بود و خون از بدنش جاری بود با همان جیپی که آورده بودند از محل دور کردند در آن تاریخ رئیس کل شهربانی سپهبد مهدیقلی علوی مقدم، فرماندار نظامی تهران سرتیپ تیمور بختیار و فرمانده گارد شاهنشاهی سرتیپ نعمت‌الله نصیری (ارتشبد بعدی معدوم) بودند.
روابط ایران و آمریکا
روابط ایران و اسرائیل
وزارتخانه‌های ایران
وزیران امور خارجه ایران
پانویس و منابع
(فارسی، انگلیسی، عربی)
موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی