آمریکای مرکزی

آمریکای مرکزی منطقه‌ای در قاره آمریکا است که اغلب آن را از مرز جنوبی مکزیک تا مرز شمالی کلمبیا در نظر می‌گیرند. در شرق منطقه خشکی آمریکای مرکزی، دریای کارائیب و در غرب آن اقیانوس آرام قرار دارد.
آمریکای مرکزی به صورت یک باریکه خاکی در ادامه جنوبی آمریکای شمالی است که از سوی جنوب شرقی خود به آمریکای جنوبی می‌پیوندد. آمریکای مرکزی دربرگیرنده هفت کشور مستقل به نام‌های بلیز، کاستاریکا، السالوادور، گواتمالا، هندوراس، نیکاراگوآ و پاناما است. به‌جز بلیز که زبان رسمی آن انگلیسی است، زبان رسمی در شش کشور دیگر آمریکای مرکزی، اسپانیایی است.
آمریکای مرکزی از دیدگاه زیست‌شناسی بخشی است از منطقه حساس دارای تنوع زیستی آمریکای میانه که از شمال گواتمالا آغاز شده تا سرزمین‌های مرکز پاناما ادامه می‌یابد.
مساحت آمریکای مرکزی ۵۲۴ هزار کیلومتر مربع (۲۰۲ هزار مایل مربع) است که حدود ۰٫۱ درصد سطح زمین را تشکیل می‌دهد. جمعیت آمریکای مرکزی در سال ۲۰۰۹ میلادی ۴۱،۷۳۹،۰۰۰ نفر برآورد شد. تراکم جمعیت در آمریکای مرکزی ۷۷ نفر در کیلومتر مربع برابر با ۲۰۶ نفر در مایل مربع است.
جغرافیا
نقشه سی‌آی‌ای از آمریکای مرکزی و کارائیب.
آمریکای مرکزی حکم پلی را دارد که آمریکای شمالی و جنوبی را به هم می‌پیوندد. به لحاظ جغرافیائی، مرز شمالی آن تنگه تهوآنتپک در مکزیک است و جنوب آن توسط دارین در مرز بین پاناما و کلمبیا محدود شده‌است.
آمریکای مرکزی در منطقه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی قوی قرار دارد و بیشتر آن بر روی صفحه زمین‌ساختی کارائیب قرار گرفته که کمی دورتر از سواحل مجاور به صفحه کوکوس متصل می‌شود. به خاطر گسل‌های این صفحات این منطقه در برابر زمین‌لرزه آسیب‌پذیر است، به عنوان نمونه در سال‌های ۱۹۳۱ و ۱۹۷۲ زمین‌لرزه باعث شد که ماناگوآ، پایتخت نیکاراگوئه تا حد زیادی نابود شود. فوران‌های آتشفشانی نیز در ناحیه آمریکای مرکزی زیاد است و این امر هم ایجاد تهدید می‌کند و هم ایجاد دشت‌های خاکستر کرده که باعث حاصلخیزی خاک‌ها شده‌است. تاخومولکو، که آتشفشانی با بلندای ۴۲۲۰ متر در گواتمالا است بلندترین نقطه آمریکای مرکزی است.
در سال ۱۹۶۸ آتشفشان آرنال در کاستاریکا فوران کرد و جان ۸۷ نفر را گرفت.
آمریکای مرکزی رشته‌کوه‌های بسیاری دارد که طولانی‌ترین‌های آن‌ها سیرا مادره د چیاپاس، کوردیرا ایزابلیا و کوردیرا تالامانکا هستند. میان این رشته‌کوه‌ها دره‌های حاصلخیزی قرار دارند که برای سکونت مناسب‌اند، و در واقع بیشتر مردم هندوراس، کاستاریکا و گواتمالا در این دره‌ها زندگی می‌کنند. این دره‌ها هم‌چنین برای تولید قهوه، حبوبات و فرآورده‌های دیگر مناسب است.
پیشینه
وضعیت تقسیمات سیاسی آمریکای مرکزی و کارائیب در سال ۱۷۰۰.
در روزگار پیش از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب (دوران پیشاکلمبی) مناطق شمال غرب آمریکای مرکزی جزئی از تمدن سرخ‌پوستی آمریکای میانه بود.
جوامع بومی آمریکای میانه، از طرف شمال سرزمین‌هایی از مکزیک مرکزی، و در سمت جنوب مناطقی تا کاستاریکا را مسکونی ساخته بودند.
در این میان قابل توجه‌ترین تمدن‌ها و جوامع، مایاها بودند که شهرهای متعددی در سراسر منطقه ساختند، و آزتک‌ها، که یک امپراتوری پهناور ایجاد کردند. مردمان پیشا-کلمبیایی پاناما با هر دو تمدن یادشده دادوستد می‌کردند و پانامایی‌های آن دوره را می‌توان مردمی انتقالی در میان دو تمدن مایا و آزتک به‌شمار آورد.
پس از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب، اسپانیایی‌ها گروه‌های اکتشافی متعددی را به منطقه گسیل کرده و فتح سرزمین مایاها را در دهه ۱۵۲۰ آغاز کردند. در سال ۱۵۴۰، اسپانیا «فرمانداری کل گواتمالا» را تاسیس کرد که از جنوب مکزیک تا کاستاریکا گسترش داشت و بیشتر آنچه امروزه به عنوان آمریکای مرکزی شناخته می‌شود، به استثنای هندوراس بریتانیا (بلیز کنونی)، را دربر می‌گرفت. این وضعیت نزدیک به سه سده ماندگار شد تا زمانی که در سال ۱۸۲۱ در این مناطق شورش برخاست.
پس از زوال اقتدار اسپانیا، فرمانداری کل پیشین به عنوان بخشی از امپراتوری اول مکزیک دست‌نخورده باقی ماند. آمریکای مرکزی پس از آن و با استقلال جمهوری فدرال آمریکای مرکزی، به عنوان یک واحد سیاسی مجزا شناخته شد؛ یک واحد سیاسی که حکومتی دموکراتیک داشت و پایتخت آن گواتمالاسیتی بود.
این اتحادیه شامل کشورهای امروزی گواتمالا (که شامل کشور سابق لس‌آلتوس هم بود)، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوئه، کاستاریکا، و سوکونوسکو (بخشی از ایالات امروزی چیاپاس در مکزیک) می‌شد. جمهوری فدرال آمریکای مرکزی از ۱۸۲۳ تا ۱۸۳۸ دوام یافت ولی پس از آن به خاطر بروز جنگ داخلی از هم پاشید.
بر سر بلیز بین امپراتوری اسپانیا و امپراتوری بریتانیا مناقشه بود ولی این کشورها بعدها در سال ۱۹۸۱ به استقلال رسید.
پاناما که در جنوبی‌ترین قسمت آمریکای مرکزی واقع شده در بخش اعظم از تاریخ خود از نظر فرهنگی با آمریکای جنوبی مرتبط بوده‌است. پاناما بخشی از قلمرو نایب‌السلطنه اسپانیایی نیوگرانادا بود، و پس از آن، درپی استقلال، بخشی از گران کلمبیا شد. تنها پس از استقلال از کلمبیا در سال ۱۹۰۳ بود که پاناما رفته‌رفته به عنوان جزئی از آمریکای مرکزی قلمداد شد.
همگرایی منطقه‌ای
کشورهای آمریکای مرکزی و پایتخت‌های آن‌ها.
آمریکای مرکزی هم‌اینک فرآیندی از تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را تجربه می‌کند که از سال ۱۹۰۷ با ایجاد دادگاه آمریکای مرکزی آغاز شده‌است.
در سال ۱۹۵۱، روند همگرایی با امضای پیمان سان سالوادور، که سازمان کشورهای آمریکای مرکزی (ODECA) را ایجاد کرد ادامه یافت. با این حال، یکپارچگی کشورهای این سازمان به خاطر درگیری‌های موجود میان چند کشورهای عضو با محدودیت روبه‌رو شد.
در سال ۱۹۹۱، با ایجاد نظام همگرایی آمریکای مرکزی، «سیکا» (SICA) دستور کار این همگرایی پیشرفتی به خود دید. این نظام یک مبنای روشن قانونی برای جلوگیری از مناقشات بین کشورهای عضو ارائه داد. اعضای این نظام شامل ۷ کشور آمریکای مرکزی به همراه جمهوری دومینیکن هستند. این جمهوری به‌طور سنتی بخشی از منطقه کارائیب به‌شمار می‌آید.
در ۶ دسامبر ۲۰۰۸ سیکا اعلام کرد که کشورهای عضو توافق کرده‌اند تا به دنبال ایجاد واحد پول مشترک و گذرنامه مشترک برای کشورهای عضو این نظام باشند. برای دستیابی به این اهداف البته جدول زمانی ارائه نشد.
آمریکای مرکزی در حال حاضر دارای چندین نهاد فراملی مانند پارلمان آمریکای مرکزی و بانک همگرایی اقتصادی آمریکای مرکزی و بازار مشترک آمریکای مرکزی می‌باشد.
در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ فونس رئیس جمهور السالوادور موقتا ریاست سیکا را برعهده گرفت. السالوادور به عنوان مقر سیکا درنظر گرفته شده و ساختمان جدیدی نیز به این منظور در آنجا گشایش یافت.
جغرافیای انسانی
+ کشورهای آمریکای مرکزی
کشور
مساحت
جمعیت (سال ۲۰۰۹)
تراکم جمعیت در کیلومتر مربع
پایتخت
زبان رسمی
بلموپان
انگلیسی
سان خوزه
اسپانیایی
سان سالوادور
اسپانیایی
گواتمالاسیتی
اسپانیایی
تگوسیگالپا
اسپانیایی
ماناگوآ
اسپانیایی
پاناماسیتی
اسپانیایی
مجموع
+ بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای مرکزی
شهر
کشور
جمعیت
سال سرشماری
نسبت به جمعیت کشور
گواتمالاسیتی
گواتمالا
۳،۷۰۰،۰۰۰
۲۰۱۰
۲۶٪
سان سالوادور
السالوادور
۲،۴۱۵،۲۱۷
۲۰۰۹
۳۹٪
ماناگوآ
نیکاراگوآ
۲،۴۰۸،۰۰۰
۲۰۱۲
۴۲٪
سان خوزه
کاستاریکا
۱،۷۱۵،۴۸۵
۲۰۰۶
۳۷٪
سان پدرو سولا
هندوراس
۱،۵۴۲،۳۶۴
۲۰۱۰
۲۱٪
تگوسیگالپا
هندوراس
۱،۳۲۴،۰۰۰
۲۰۱۰
۱۸٪
پاناماسیتی
پاناما
۱،۲۷۲،۶۷۲
۲۰۱۰
۳۷٪
چشم‌اندازهای شهری
رشد جمعیت
میزان رشد جمعیت در آمریکای جنوبی، آمریکای مرکزی و کارائیب (در میلیون)
Colors=
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:400 height:200
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:900
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1980 text:1980
bar:1990 text:1990
bar:2000 text:2000
bar:2010 text:2010
PlotData=
color:barra width:20 align:left
bar:1950 from:0 till:167.368000
bar:1960 from:0 till:220.058000
bar:1970 from:0 till:286.377000
bar:1980 from:0 till:362.326000
bar:1990 from:0 till:443.032000
bar:2000 from:0 till:521.429000
bar:2010 from:0 till:590.082000
PlotData=
bar:1950 at: 167.368000 fontsize:S text:167 shift:(-10,5)
bar:1960 at: 220.058000 fontsize:S text:220 shift:(-10,5)
bar:1970 at: 286.377000 fontsize:S text:286 shift:(-10,5)
bar:1980 at: 362.326000 fontsize:S text:362 shift:(-10,5)
bar:1990 at: 443.032000 fontsize:S text:443 shift:(-10,5)
bar:2000 at: 521.429000 fontsize:S text:521 shift:(-10,5)
bar:2010 at: 590.082000 fontsize:S text:590 shift:(-10,5)
TextData=
fontsize:S pos:(20,20)
نژادها
امواج مختلف انسانی که در دوره‌های کلمبیایی، استعماری و پسااستعماری به آمریکای مرکزی رسیده باعث شده تا این نیم‌قاره آرایش جمعیتی رنگارنگی داشته باشد. در این منطقه نژادهای سرخ، سفید، سیاه، زرد و نژادهای آمیخته یافت می‌شوند. برخی از اصطلاحات رایج برای نژادهای منطقه:
کریول: اسپانیایی‌تباران متولد در بیرون از اسپانیا
مستیزو: آمیزه‌ای از اروپایی‌ها و سرخ‌پوستان
مولاتو: آمیزه‌ای از اسپانیایی با آفریقایی
زامبو: آمیزه سرخ‌پوست و سیاه‌پوست
درصدهای ترکیب نژادی کشورهای این نیم‌قاره به شکل زیر است:
ترکیب نژادی کشورهای آمریکای مرکزی
کشور
جمعیت
سرخ‌پوست
کریول
مستیزو
مولاتو
سیاه‌پوست
زامبو
زردپوست
سفیدپوست
۳۲۱٫۱۱۵
صفر
۲۵
۶۵
صفر
۱۰
صفر
صفر
صفر
۴،۶۱۵٫۵۱۸
۲
۷۰
۱۰
صفر
۳
۱
۱
۱۵
۶٫۰۹۴٫۸۸۹
۱
۱۰
۶۹٫۰
صفر
صفر
صفر
صفر
۲۰
۱۴٫۷۰۰٫۰۰۰
۵۳
۱۴
۳۲
صفر
صفر
۰٫۲
۰٫۸
صفر
۸٫۱۴۳٫۵۶۴
۷٫۷
۱
۸۵٫۶
۱٫۷
صفر
۳٫۳
۰٫۷
صفر
۵،۸۱۵٫۵۰۰
۶٫۹
۱۴
۷۸٫۳
۶
۱۰
۰٫۶
۰٫۲
صفر
۳،۴۰۵،۸۱۳
۸
۱۰
۳۲
۲۷
۵
۱۴٫۰
۴٫۰
صفر