کامران میرزا

کامران میرزا در میان‌سالی
کامران میرزا (۱۲۳۵-۱۳۰۷) ملقب به نایب‌السلطنه شاهزاده قاجار و فرزند سوم ناصرالدین شاه و برادر مسعود میرزا ظل‌السلطان و مظفرالدین شاه بود.
زندگی
کامران میرزا در ۱۹ ذی‌القعده ۱۲۷۲ قمری (۱۲۳۵ خورشیدی) در تهران متولد شد. مادرش منیرالسلطنه دختر معمارباشی دربار بود. با اینکه مورد علاقه پدرش بود، ولی به سبب زاده شدن از مادری غیر قاجار به ولیعهدی نرسید.
در سن شش سالگی در ۱۲۴۱ به پیشکاری پاشاخان امین‌الملک به حکومت تهران منصوب شد. در ۱۲۴۶ و پیش از سفر ناصرالدین شاه به خراسان ملقب به نایب‌السلطنه شد و در سال ۱۲۶۵ عنوان امیر کبیر، بالاترین عنوان نظامی قاجار را دریافت کرد.
کامران میرزا در جوانی
او بار دوم از ۱۲۵۳ تا ۱۲۵۴ به حکومت تهران، از ۱۲۵۶ تا ۱۲۶۴ حکومت مازندران، قزوین و گیلان و سه بار در بین سالهای ۱۲۴۷-۱۲۵۱، ۱۲۶۳ و ۱۲۷۴ به وزارت جنگ منصوب شد. در سراسر سلطنت ناصرالدین شاه، بین کامران میرزا و میرزا علی اصغر خان امین‌السلطان اختلاف بود. بعضی توطئه قتل ناصرالدین شاه را پیامد این درگیری‌ها می‌دانند. میرزا رضا کرمانی در اعتراف‌های خود گفته بود که دلیل قتل ناصرالدین شاه، ظلم و ستم ماموران کامران میرزا به او بوده‌است.
پس از قتل ناصرالدین شاه، قدرت کامران میرزا محدود شد. دختر او، ملکه جهان، با محمدعلی میرزا ولیعهد مظفرالدین شاه، ازدواج کرد. در طول انقلاب مشروطه، نایب‌السلطنه از مشروطه‌طلبان حمایت کرد. در ۱۲۸۶ برای بار چهارم وزیر جنگ شد. در دوره استبداد صغیر برای مدت ۳ روز نخست‌وزیر ایران شد ولی به‌زودی کنار گذاشته شد و ابوالقاسم ناصرالملک که خارج از کشور بود به عنوان نخست‌وزیر برگزیده شد و موقتا جواد سعدالدوله کفالت نخست‌وزیری را بر عهده گرفت. ناصرالملک قبول مسئولیت نکرد و سعدالدوله به نخست‌وزیری رسید. در سلطنت نوه خود سلطان احمد شاه در بین سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۲۹۷ به حکومت خراسان رفت.
کامران میرزا در سال ۱۳۰۷ خورشیدی در سن ۷۲ سالگی بر اثر ابتلا به نقرس در تهران در گذشت. آرامگاه او در قم و در جوار حرم حضرت معصومه است. او علاوه بر زبان‌های فارسی و عربی، زبان فرانسه را پیش ژول ریشار، معلم فرانسه دارالفنون آموخته بود و به خوبی تکلم می‌کرد. همچنین به سبب گفتگو با افسران اطریشی که در تهران زندگی می‌کردند، به زبان آلمانی نیز تسلط داشت. کامرانیه و فیشر آباد باغ‌های ییلاقی کامران میرزا در شمال تهران و امیریه و منیریه باغ‌های قشلاقی‌اش در مرکز تهران بودند که اکنون تبدیل به محلاتی به همین نام‌ها شده‌اند.
فرزندان
کامران میرزا از ازدواج خود با سرورالدوله دختر حسام السلطنه (پسر عباس میرزا)، صاحب سه دختر و یک پسر شد. از آن میان دوتن، معصومه و قمرالملوک، در سنین جوانی درگذشتند. دختر سوم ملکه جهان با محمدعلی شاه ازدواج کرد و مادر احمد شاه شد؛ و تنها فرزند پسر فتحعلی میرزا، که بسیار مورد محبت پدر بود، در سن پنج سالگی درگذشت. بعد از فوت او، کامران میرزا به امید یافتن فرزند پسر، همسران دیگر گرفت که از آنان صاحب نه دختر و ده پسر شد. نوادگان او، نام خانوادگی کامرانی بر خود گذاشتند.
کامرانیه
نام محله کامرانیه از نام کامران میرزا گرفته شده که باغ و عمارتش در آن محله بود.
مناصب و مشاغل
وزیر
وزارت جنگ ایران (دوره قاجار)
( از ۱۲۹۷ه.ق. تا ۱۳۱۳ه.ق. )
سه بار به وزارت جنگ منصوب شد. کامران میرزا از قدرتش به عنوان وزیر جنگ برای کسب مداخل و رقابت با صدراعظم استفاده می‌کرد.
حاکم
شهر تهران
( از ۱۲۵۳ه.ش. تا ۱۲۵۴ه.ش. )
روابط خانوادگی
نام پدر
ناصر الدین شاه قاجار
کامران میرزا فرزند سوم ناصرالدین شاه بود.
نام دختر
ملکه جهان
نام مادر
منیر السلطنه
نام برادر
مسعود میرزا ظل السلطان
نام پدربزرگ
محمد شاه قاجار
محمد تقی خان معمارباشی
نوه دختری.
نام نوه
محمد حسن میرزا قاجار
پدر بزرگ مادری.
دارای رابطه خانوادگی با
محمدولی خان آصف السلطنه
محمدولی خان داماد کامران میرزاست.
ابوالفتح میرزا مویدالدوله
( از ۱۲۸۶ه.ق. )
در 1286ق کامران میرزا، خواهر ابوالفتح میرزا را به زنی گرفت.
محمد ابراهیم خان وزیرنظام
ابراهیم خان وزیرنظام دایی کامران میرزا بود.
سلطان مراد میرزا حسام السلطنه
کامران میرزا با سرورالدوله دختر حسام السلطنه (عموی پدرش) ازدواج کرد.
محمد علی شاه قاجار
محمدعلی شاه با دخترعمویش کامران میرزا ازدواج کرد.
سایر موارد
شاهزاده
حکومت قاجار
برگرفته از سایت بانک اطلاعات رجال