منطقه‌های کردنشین

مناطق کردنشین - مربوط به سازمان سیا، ۱۹۹۲ میلادی
منطقه‌های کردنشین یا سرزمین کردستان (همچنین: اقلیم کردستان) به مجموعه منطقه‌های کردزبان در کشورهای ایران، ترکیه، عراق و سوریه گفته می‌شود. مردم کرد ایران در سراسر این کشور پراکنده هستند.
مناطق کردزبان در ایران شامل استان‌های ایلام، کردستان، کرمانشاه ،بوده و همچنین در بعضی از شهرهای استان اذربایجان غربی مانند پیرانشهر، مهاباد، اشنویه، سردشت و بوکان درصد بالایی از جمعیت کردها ساکن می‌باشند و همچنین برخی از مناطق استانخراسان شمالی، گیلان و خوزستان نیز جمعیت‌های پراکنده کرد زندگی می‌کنند. در جمهوری آذربایجان، ارمنستان و در کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه نیز کردها زندگی می‌کنند.
تمام سرزمین کردنشین از زمان امپراتوری ماد تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از سرزمین کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی گردید. امپراتوری عثمانی سال‌ها بر بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، فرمان راند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: سرزمین کردستان، سرزمین‌های عربی، آسیای کوچک و بالکان تدریجا تقسیم یا مستقل گردیدند. بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، در نقشه جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار می‌گیرد.
جغرافیا
این سرزمین بخش‌های گسترده‌ای از غرب و شمال غربی ایران، شرق و جنوب شرقی ترکیه، شمال و شمال شرقی عراق، و نیز شمال شرقی سوریه را شامل می‌شود که عمدتا کوهستان‌های مرتفع با کوه‌های سر به فلک کشیده می‌باشد. مساحت منطقه به‌طور تقریبی به وسعت ۱۹۰۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد. جمعیت کردها تقریبا ۴۵ میلیون تن برآورد شده‌است که ۵ تا ۷ میلیون تن از آنها در ایران زندگی می‌کنند. بیشتر کردهای ایران در استان‌های آذربایجان غربی، ایلام، کردستان، کرمانشاه، لرستان، خراسان شمالی و خوزستان به سر می‌برند.
مناطق کردنشین عمدتا کوهستانی است که از شرق به وسیله دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس و دریاچه ارومیه منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم بعد از دور زدن کرمانشاه و کرکوک به موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته، آن گاه از شمال به طرف ملطیه و حوزه رود فرات می‌رود تا به کمالیه می‌رسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستانهای مرگان داغ و هارال داغ است که به طرف ارزنجان و ارزروم امتداد یافته و تا کوه‌های آرارات پیشرفته که مرز طبیعی بین ترک‌ها در شمال و کردها در جنوب به‌شمار می‌رود. البته بسیارند کردهایی که در خارج از این محدوده بیان شده زندگی می‌کنند اما در آن مناطق در اقلیت هستند. محدوده جغرافیایی این مناطق مورد مناقشه‌است.
مناطق کردنشین اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز می‌باشد. کوه‌های این منطقه در زمستان‌ها پوشیده از برف است و در تابستان‌ها با آب شدن برفها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاه‌های آن که در دورانهای دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای رمه‌های ایل‌های کرد ایران از اهمیت به سزایی برخوردارند.
کوهدشت بزرگترین شهر کردنشین در مناطق لکستان از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های بشر می‌باشد و این نشان از تاریخ غنی و پربار مناطق کردنشین دارد.
در ایران
پراکنش مردم کرد در ایران بر اساس استان‌ها
مردم کرد در سراسر ایران پخش هستند.
بخش‌های کردنشین ایران از شمال استان آذربایجان غربی شروع می‌شود و با دربر گرفتن نیمه غربی و جنوبی این استان، دیگر استان‌های غرب ایران یعنی استان کردستان، کرمانشاه، همدان، ایلام و لرستان (لک‌های لرستان) بوده و خراسان شمالی و همچنین در مناطقی از استان‌های گیلان یعنی لوشان و چمخاله و لنگرود و استان‌های قزوین، فارس و مازندران نیز جمعیتهای پراکنده کرد زندگی می‌کنند. را شامل می‌شود.
کردها به دیگر نقاط ایران نیز مهاجرت کرده‌اند کردهای خراسان و بلوچستان از این قبیل می‌باشند. کردهای خراسان را شاه عباس به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و دره گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند. در قسمت‌هایی از استان خراسان شمالی و قسمت‌هایی از خراسان رضوی نیز مناطقی وجود دارند که مردم در آن مناطق به زبان کرمانجی صحبت می‌کنند که از این میان می‌توان به مناطق: قوچان، شیروان، بجنورد، اسفراین، درگز، چناران و باجگیران اشاره نمود. در زمان شاه اسماعیل از منطقه جنوب دریاچه ارومیه به این نواحی برای محافظت از قلمرو شاه اسماعیل کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه اسماعیل آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و استفاده از آنان در مقابله با حملات بی‌امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند. کردهای بلوچستان نیز درزمان صفویه به این منطقه کوچ کردند که بیشتر در شهرهای خاش، زاهدان، ایرانشهر، میرجاوه و زابل پراکنده‌اند محل اسکان اولیه این کردها دامنه‌های کوه آتشفشانی تفتان بوده و هم اکنون نیز اکثر ساکنان اطراف این کوه از کردهای بلوچستانی هستند.همچنین جمعیت زیادی از کردها تحت عنوان سه طایفه بزرگ کرد، زنگنه و کردزنگنه از مناطق کردنشین میان دو استان کردستان و کرمانشاه، به استان خوزستان مهاجرت کرده و در شهرهای قلعه تل، باغملک، رامهرمز و ایذه ساکن شده‌اند که سالیان متمادی حاکمیت این مناطق را در دست داشتند.
از شهرهای مهم کردنشین ایران که مرکز استان هستند می‌توان کرمانشاه، سنندج و ایلام را نام برد.
در عراق
کردستان عراق شامل استان‌های اربیل، سلیمانیه، دهوک می‌باشد، کردها در سایر شهرهای عراق نظیر کرکوک، خانقین و قسمتهای شمالی استان موصل سکونت می‌کنند.
در ترکیه
رنگ قرمز درصد جمعیت کرد نسبت به باقی جمعیت ترکیه در مناطق است (قرمز کمرنگ نشان‌گر درصد جمعیت پایین‌تر می‌باشد)
نقشه کردستان مربوط به سال ۱۸۹۳ میلادی
نقشه مناطق کردنشین ترکیه در سال ۱۹۹۲ میلادی (بر اساس نقشه سیا)
کردستان ترکیه شامل بخش‌های وسیعی از شرق و جنوب شرقی این کشور در مجاورت با کشورهای ایران، ارمنستان، عراق و سوریه می‌شود که مجموعا ۲۱ استان را در بر می‌گیرد؛ از جمله استان‌های:
آدیامان، آغری، باتمان، بینگول، بتلیس، دیاربکر، الازیغ، ارزنجان، قازیانتپ، گوموش‌خانه، حکاری، قارص، ملطیه، ماردین، شانلی‌اورفه، صرت، شیرناق، تونجلی، وان و… در سراسر آناتولی مرکزی نیز مناطق پراکنده کردنشین وجود دارد.
ضمنا بسیاری از نام‌ها با سیاست ترک سازی دولت ترکیه تغییر داده شده‌اند. برای نمونه هزارگل به ترجمه ترکی آن بین گول تبدیل شده و درسیم به دلیل مقاومت شدید آن در برابر ترک سازی به کلی تغییر نام داده شده‌است و به تونجلی تبدیل شده‌است. این اولین مکان در دنیاست که در آن در قرن بیستم بمباران شیمیایی علیه غیرنظامیان به کار برده شده‌است.
در سوریه
نقشه مرزهای مورد ادعای کردستان جنوبی (کردستان عراق) و کردستان غربی (کردستان سوریه) را نشان می‌دهد
کردستان سوریه بخش کردنشین در شمال خاوری و شمال سوریه می‌باشد که بخشی از استان‌های حسکه، رقه و حلب را در بر می‌گیرد.