خضری دشت‌بیاض

خضری دشت بیاض یا خزری دشت پیاز مرکز بخش نیمبلوک از توابع شهرستان قائنات در استان خراسان جنوبی واقع شده است. جمعیت شهر بنا بر آمار سرشماری سال ۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۴،۹۳۰ نفر بوده است.
وجه تسمیه یا ریشه نام
در خصوص ریشه نام اتفاق نظر وجود ندارد. حافظ ابرو متوفی 834 قمری از دشت بیاض نام برده است بعضی در دوره تیموری از این منطقه با نام" فارس" هم سخن گفته‌اند اما گویش محلی همیشه از وازه خزری و دشت پیاز استفاده کرده بطوریکه لغت نامه دهخدا نوشته است عامه مردم دشت بیاض را دشت پیاز می‌نامند. در سفرنامه ژنرال سایکس نیز منطقه را با نام دشت پیاز ثبت کرده است.لذا عده‌ای اعتقاد دارند که نام خضری و دشت بیاض تحریف شده از نام دو منطقه" خزری و دشت پیاز است. که دو آبادی در نزدیکی یکدیگر بوده است.هنوز هم در گویش منطقه جنوب خراسان خزری و دشت پیاز گفته می‌شود. بنظر می‌رسد جغرافیا نویسان مسلمان پیاز را معرب نموده و بیاض نوشته‌اند.
معجم البلدان در منطقه قهستان از اسپیذ روستاق هم نام برده‌اند که گمان می‌رود همین دشت پیاز باشد.
اما در مورد خضری اگر آنرا از ریشه لغوی خضری بدانیم به دو معنی می‌باشد، معنی عام برگرفته از اسم حضرت خضر بوده که روایت است آن حضرت از این منطقه گذشته و در پیر مردانشاه که هم اکنون به صورت زیارتگاه درآمده آثار آن پیداست و از نظر لغوی آن را می‌توان به "سبزی و خرمی" تعبیر نمود.
بطور کلی منطقه نیم بلوک منطقه‌ای بسیار حاصلخیز بوده است سبزی و پیاز ان معروف بوده است اما بیاض به معنای سپید بیشتر بنظر می‌آید یک نام تحریف شده باشد.خضری و دشت بیاض در کنار هم را می‌توان "دشت سپید، سبز و خرم" بیان نمود.
موقعیت جغرافیایی
شهر خضری دشت بیاض از توابع شهرستان قائنات است و در شمال استان خراسان جنوبی واقع شده است.
این شهر از شمال با شهرستان گناباد، از جنوب با بخش مرکزی شهرستان قائنات، از شرق با شهرستان زیرکوه و از غرب با شهرستان فردوس و شهرستان سرایان همجوار می‌باشد.
فاصله آن تا قاین ۵۵ کیلومتر، تا بیرجند ۱۶۰ کیلومتر، تا گناباد ۴۵ کیلومتر و تا مشهد ۳۲۰ کیلومتر است.
خضری دشت بیاض در غرب دشتی قرار گرفته که توسط کوههای زیر احاطه شده است:
کوه آینه (کوه علی پلنگ) در جنوب غرب خضری
کوه خان (مردان شاه) در جنوب خضری
کوه سیاه کوه در غرب خضری
رشته کوههای عباس‌آباد در شرق خضری
آب و هوا
آب و هوای منطقه به طور معمول گرم و خشک است. گرمترین ماههای سال در این منطقه تیر و مرداد و سردترین آنها دی و بهمن می‌باشد و ماههای یخبندان از اواخر آذر تا اواسط اسفندماه بطول می‌انجامد.
بادهای اصلی منطقه در تابستان بیشتر از شرق به طرف غرب می‌وزد که به باد شمال معروف است و در زمستان از طرف غرب به شرق از بادهای مدیترانه‌ای که بنام سیاه باد معروف است.
میانگین بارش سالانه در این منطقه ۱۷۴ میلی‌متر می‌باشد که بارش بصورت برف و باران می‌باشد.
آب شرب شهر از طریق دو حلقه چاه عمیق تامین می‌شود. آب کشاورزی منطقه نیز از طریق چاههای عمیق موجود تامین می‌شود در سالهای پرباران رودخانه‌های اصلی معروف به دهنه که از کوههای جنوب و جنوب غربی سرچشمه می‌گیرد و همچنین سیل بندهای احداث شده در بالا دست دشت قسمتی از آب کشاورزی منطقه را تامین می‌کنند.
وضعیت اقتصادی
شیوه زندگی مردم این منطقه از گذشته مبتنی بر کشاورزی و دامداری بوده است. دشت خضری دشت بیاض برای کشاورزی بسیار مناسب بوده و دارای آب و خاک مناسب می‌باشد محصولات عمده این منطقه گندم، جو، چغندر قند، زعفران و محصولات باغی می‌باشد.
از نظر پتانسیلهای معدنی این منطقه موقعیت مناسبی دارد. معادنی که در منطقه شناسایی شده است عبارتند از معادن سنگ مرمر، خاک نسوز، سنگ آلومنیم، گچ و غیره
شرکت سهامی زراعی خضری با تولید محصولات زارعی، دامی، باغی و لبنی تاثیر زیادی در رونق اقتصادی مردم، تامین نیازمندیهای منطقه و ایجاد اشتغال دارد.
ویژگی‌های تاریخی و مکانهای زیارتی و گردشگری
شهر خضری دشت بیاض به دلیل سرسبز بودن بهترین نقطه ییلاقی و گردشگری استان خراسان جنوبی محسوب و به لحاظ سابقه تاریخی و آثار تاریخی باارزش و پتانسیلهای موجود محل جاذبی برای مسافران، زائرین و گردشگران می‌باشد. اما چون شهر در محل گسل فعال و معروف دشت بیاض واقع شده است هر از چندگاهی دچار قهر زمین شده و همه چیزش را از دست داده است.
گرچه منابع مکتوب در خصوص این منطقه درست نیست اما در ذهن مردم چنین مشهور است که در گذشته‌های بسیار دور شهری آباد وجود داشته که هر دو روستای دشت بیاض و میم را در برگرفته و به فارس مشهور بوده است که در نقشه‌های تاریخی نیز این منطقه فارسی ثبت شده است و غاری به همین نام وجود نیز دارد.
چنان‌که شاعر بزرگ فردوسی در شعرش می‌گوید: میان دو کوه است رود میم… به یک سو بیاض و به یک سو چرم
از مشاهیر منطقه نیز می‌توان به فصیح الدین محمد دشت بیاضی عالم و شاعر مهم قرن 9 و محمد ولی دشت بیاضی متخلص به ولی شاعر معروف قرن دهم اشاره کرد.
از اندک آثار تاریخی و مکانهای زیارتی و جاذبه‌های گردشگری به جا مانده از دوران کهن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
قدمگاه دشت بیاض
بارگاه امامزاده سلطان عبدالله کارشک
باغ دهنه و اردوگاه دانش آموزی شهید کاوه خضری
دره سبز مردان شاه
غار فارس دشت بیاض
قلعه دختر
مسجد جامع خضری
مسجد جامع دشت بیاض
دبستان بدر دشت بیاض (تاسیس ۱۳۰۲) همزمان با دارالفنون و شوکتیه بیرجند
پل سنگی طبیعی در روستای ثغوری از توابع خضری
پل سنگی طبیعی در روستای ثغوری از توابع خضری
وضعیت فرهنگی و ورزشی
این شهر دارای ۳ باب دبستان، ۳ باب راهنمایی و ۲ دبیرستان دخترانه و پسرانه است که به صورت شبانه‌روزی می‌باشند. همچنین این شهر دارای ۲ مهد کودک است. ۴ مسجد در خضری و ۳ مسجد در دشت بیاض و ۲ حسینیه در خضری از مکانهای مذهبی شهر است. همچنین پس ازروی کار آمدن دولت دکتراحمدی نژاد دراین شهر چهار سالن ورزشی ساخته شده است که آماده خدمت رسانی به ورزش دوستان است.
وضعیت بهداشت و درمان
خضری دارای یک کلینیک بهداشتی درمانی شامل درمانگاه، کلینیک دندانپزشکی و بخش زنان و زایمان است. همچنین دو خانه بهداشت نیز در خضری دشت بیاض فعالیت می‌کنند.
اداره دامپزشکی نیز در حاشیه جاده آسیایی به شهروندان خدمات ارائه می‌کند.
زمین‌لرزه دشت بیاض و فردوس (۱۳۴۷)
زمین‌لرزه قائن (۱۳۷۶)
قهستان
بیرجند
قاین
طبس
فردوس
گناباد