ایل زعفرانلو

ایل زعفرانلو یکی از ایل‌های کرد ایران و ایلی کوچ نشین در استان آذربایجان غربی است که محل قشلاق آن‌ها شاهین‌دژ و محل ییلاق آن‌ها شمال غرب شهرستان شاهین‌دژ در ارتفاعات سلیم خان قرار دارد. این ایل پنجمین ایل منطقه آذربایجان بعد از جلالی و میلان و هرکی و مامش از لحاظ خانوار می‌باشد.
زعفران لو افزون بر اینکه نام ایلی است نام قومی در شهرستان است که دارای فرهنگ و آداب و رسوم و گویش کرمانجی خاص خود هستند.
ایل شقاقی - یکی از ایلات کرد از مناطق شمال کردستان (کردستان ترکیه) که حدود محل سکونت شان استانهای ماردین و اورفا ودیاربکر بوده و بعد از پایان جنگ امپراطوری عثمانی در منطقه بالکان، دولت عثمانی جنگجویان کردی راکه در جنگ شرکت داشتند را به منظور جلوگیری از شورش آن‌ها علیه دولت به مناطقی در آذربایجان ایران تبعید کرد که گاهی به کردهای بالکانلو یا بلوکانلو نیزهم معروف بودند و دلیل این نامگذاری هم به کردهایی که در جنگ بالکان حضور داشتن گفته می‌شد و دارای طوایف مختلفی ازجملهشا طایفهطرانلو شاطرانلو، وخالتانلو، کلوکشانلو، هو یر انلو، مونتانلو، نصر انلو (اصلان لو) ودلیکانلو بلوکانلو و … غیره بودند. این ایل پس از ورود به ایران مانند بقیه اقوام ساکن در ایران شیعه شدند که در شهرهای سراب هشترود و میانه و خلخال ساکن بودند و در طول تاریخ هم در کنار لشکریان شاه عباس صفوی و نادر شاه و همچنین قاجار و پهلوی در جنگها حضور داشتند اما به دلیل پراکندگی در بین آذری زبانها به مرور هویت آذری به خود گرفته‌اند اما تعداد کمی از آن‌ها در شهرستان خلخال بخش سنجبد شرقی (حدود بیست روستا به نام‌های میل آغاردان، بلوکانلو، مصطفی لو، پیر انلو، اوجغاز، مورستان، گلستان علیا، حاجی‌آباد، گلستان سفلی، لنبر، نواشنق، آقبلاغ کرد، غفور آباد، کالار، چلنبر، داودخانی، خداقلی قشلاق، دلیلر، النکش، زاویه کرد) و چند روستا در بخش شاهرود خلخال و همچنین چهل درصد جمعیت شهر خلخال هنوز به زبان کردی کرمانجی سخن می‌گویند.
از نظر خویشاوندی هیچ ارتباطی بین کردهای شقاقی (بالکانلو) با کردهای رودبار گیلان و خراسان وجود ندارد که گاهی در بعضی جاها دیده می‌شود چون که کردهای رودبار و خراسان از مناطق بین دریاچه ارومیه تا دریاچه وان به مناطق یاد شده کوچ داده شدند که هدف از این کار، جلوگیری ازهجوم ترکمن‌ها به شمال غرب ایران بود و همچنین از همکاری احتمالی سران کرد با دولت عثمانی علیه صفویان جلوگیری می‌کرد.
سکونتگاه
این قوم در شمال خاوری شاهین‌دژ و روستاهای اطراف می‌نشینند. اما در زمان سلجوقیان تنها در ترکیه و عراق بسر می‌برده‌اند و گفته می‌شود که از ایل‌های تشکیل دهنده کنفدراسیون چمشگزک بوده‌اند. شماری از این ایل در زمان صفویه به آذربایجان و سپس خراسان کوچ داده شدند.
خراسان
در نیشابور، قوچان، درگز، شیروان، بجنورد، چناران و مشهد ساکن هستند.
آذربایجان
در شهرستانهای آذربایجان غربی و در حدود هزار خانوار در شاهین دژ در روستاهای الی بالتا، کران قزل قیه علیا، سفلی، وسطی، اوزن، قره تپه به سر می‌برند.
تیره موصولانلو که به زبان و لهجه خاص خود تکلم دارند و در روستاهای قلعه قورینه، قره زاغ، اوتاقلو و خانقلو و … پراکنده شدند. این تیره از عراق به آذربایجان و منطقه شاهین دژ مهاجرت نموده‌اند.
ترکیه
گفته می‌شود که هنوز در شهرستان چمشگزک یا نواحی مرزی میان ترکیه، سوریه و عراق و پیرامون زندگی می‌کنند. دیر زعفران در استان ماردین یکی از این نواحی می‌تواند به شمار رود.
عراق
گویند که در زمان اتحاد کردستان عثمانی که کردستان عراق و ترکیه را در بر می‌گرفته‌است، گروهی از ایشان را از زاخو عراق به ایران کوچ داده‌اند؛ که شاید موصولانلوها از ایشان باشند.
ریشه‌شناسی نام
گفته می‌شود که در زمان سلجوقیان در ترکیه و عراق بسر می‌برند و با نام چمشگزک شناخته می‌شده‌اند.
شاید به دلیل سکونت در ناحیه دیرزعفران در سرزمین شام، جنوب ترکیه و شمال سوریه (حدود ماردین و قامشلی)، این نام را گرفته‌اند. به معنی بومیان زعفران یا همان بومیان دیر زعفران
شاید هم نامشان برگرفته از ظفر باشد (ظفرانلو) که پیروزمند معنی می‌دهد.
گویش
گویش کرمانجی آن‌ها با ظفرانلوهای کوچانده به خاور از جمله استان خراسان شمالی تفاوتی ندارد. افراد این قوم علاوه بر گویش کرمانجی به زبان ترکی هم تسلط دارند.
باور
دارای مذهب شیعه و دوازده امامی‌اند که در ترکیه علوی خوانده می‌شوند.
استفاده از سایت www.shahindezh.com
پیوند درونی
چمشگزک
استان تونج‌ایلی
علوی‌گری
عمارلو
حاج رستم بیگ چمشگزگ