آذر

آذر (در زبان عربی: قوس )، نهمین ماه سال خورشیدی است و در گاه‌شماری رسمی ایران و افغانستان همواره ۳۰ روز دارد و از روز ۲۴۷م سال آغاز شده و در روز ۲۷۶م سال پایان می‌یابد. آذر سومین و آخرین ماه فصل پاییز است. برج فلکی آذرماه برج قوس (کمان) است.
در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه نهم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری زرتشتی نهمین روز هر برج نیز آذر نام دارد و در آذرروز از آذرماه، جشن آذرگان برگزار می‌شود. ایزد این ماه ایزدآذر است.
ایزدآذر، در اسطوره‌های ایرانی و زرتشتی، ایزد نگاهبان آتش و فروزه اهورامزدا است برای همین گاه جایگاه او را در شمار امشاسپندان نیز آورده‌اند و او را پسر اهورامزدا دانسته‌اند.
واژه‌شناسی
واژه آذر به‌معنای آتش و در اوستایی آتر (ātar) و در پارسی میانه آتر (ĀDUR یا ādar) است. واژه آتش (ātaš) که در پارسی میانه آتخش (ātaxš) بوده، برگرفته از این واژه است.
رویدادها
مناسبت‌ها
۱ آذر آذرجشن
۹ آذر جشن آذرگان
۱۵ آذر روز هوانیروز
۱۶ آذر روز دانشجو
۳۰ آذر روز انارام، جشن میانه سال، جشن شب یلدا یا شب چله: انقلاب زمستانی و جشن زایش خورشید است، ایرانیان در این شب با فراهم آوردن خوراکی‌های گوناگون تا بامداد به انتظار دیدار نخستین پرتوهای خورشید بیدار می‌نشسته‌اند.
۲۵ آذر روز پژوهش
نامگذاری‌ها
۵ آذر - روز بسیج مستضعفان.
۷ آذر - روز نیروی دریایی.
۹ آذر - روز بزرگداشت شیخ مفید.
۱۰ آذر - روز مجلس.
۱۲ آذر - روز جهانی معلولان.
۱۴ آذر - روز بیمه.
۱۵ آذر - روز هوانیروز
۱۶ آذر - روز دانشجو.
۱۹ آذر - روز جهانی حقوق بشر.
۲۵ آذر - روز پژوهش. روز مادر پیش از انقلاب ۱۳۵۷.
۲۶ آذر - روز حمل و نقل.
۲۷ آذر - روز وحدت حوزه و دانشگاه.
زادروزها
۱ آذر ۱۳۳۶ - ایرج بسطامی خواننده
۱ آذر ۱۳۴۲ - امیر قلعه نویی سرمربی فوتبال
۱ آذر ۱۳۴۵ - فریبا کوثری
۲ آذر ۱۳۱۲ - علی شریعتی
۲ آذر۱۳۵۶ - حمید گودرزی
۲ آذر ۱۳۴۷ - حمید حسنی، پژوهشگر، فرهنگ‌نویس و ویراستار
۳ آذر ۱۳۴۲ - کیهان کلهر آهنگساز و نوازنده
۳ آذر ۱۳۴۷ - امید زندگانی بازیگر و مجری
۴ آذر ۱۳۶۳ - لیلا بلوکات بازیگر
۴ آذر ۱۳۷۵ - علی شادمان بازیگر
۶ آذر ۱۳۱۳ - جمشید مشایخی بازیگر پیشکسوت
۶ آذر ۱۳۲۶ - داریوش فرهنگ کارگردان، فیلم نامه نویس و بازیگر
۷ آذر ۱۳۵۷ - روزبه بمانی شاعر و ترانه‌سرا
۸ آذر ۱۳۴۴ - سروش صحت بازیگر، کارگردان و نویسنده
۸ آذر ۱۳۵۶ - الهام حمیدی بازیگر
۸ آذر ۱۳۵۹ - هومن سیدی بازیگر، کارگردان و نویسنده
۹ آذر ۱۳۶۳ - آزاده نامداری مجری
۹ آذر ۱۳۵۶ - پانته‌آ پناهی‌ها بازیگر
۱۰ آذر ۱۳۰۲ - نظام فاطمی ادیب، ترانه‌سرا، و فیلم‌ساز
۱۲ آذر ۱۳۲۵ کوروش یغمایی خواننده راک
۱۰ آذر ۱۳۶۰ - مینا ساداتی بازیگر
۱۱ آذر ۱۳۰۲ - جلال آل احمد
۱۱ آذر۱۳۴۵ - علی مصفا بازیگر، نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان
۱۱ آذر ۱۳۵۶ - سالار عقیلی خواننده
۱۳ آذر ۱۳۷۴ - امیرمحمد متقیان مجری کودک
۱۴ آذر ۱۳۵۹ - علی صادقی بازیگر
۱۴ آذر ۱۳۶۱ - پندار اکبری بازیگر
۱۷ آذر ۱۳۱۸ - داریوش مهرجویی کارگردان، نویسنده و مترجم
۱۸ آذر ۱۲۶۵ - ملک‌الشعرای بهار
۲۱ آذر ۱۳۰۴ - احمد شاملو شاعر و مترجم
۲۱ آذر - حشمت مهاجرانی مربی فوتبال
۲۲ آذر ۱۳۳۳ - رسول صدرعاملی کارگردان سینما
۲۳ آذر ۱۳۲۸ - ناصر حجازی مربی و بازیکن فوتبال
۲۵ آذر ۱۳۱۸ مهدی فتحی بازیگر تلویزیون تئاتر سینما
۲۸ آذر ۱۳۵۶ - سپند امیرسلیمانی بازیگر
۲۹ آذر ۱۳۴۴ - مهتاب نصیرپور بازیگر
۲۹ آذر ۱۳۶۳ - سیاوش خیرابی بازیگر
۳۰ آذر ۱۳۵۴ - لاله اسکندری بازیگر و عکاس
درگذشت‌ها
۱ آذر:
محمد عشقی نوایی، سازنده سه‌تار، ۱۳۶۶ شمسی
مسعود سالاری، سازنده تار، سه‌تار و تنبور، ۱۳۷۶ شمسی
۲ آذر:
غلامحسین ساعدی، نویسنده، پژوهشگر و روانشناس، ۱۳۶۴ شمسی
حسین گل‌گلاب؛ ادیب، شاعر و ترانه‌سرا، ۱۳۶۳ شمسی
درویش خان، ۱۳۰۵ شمسی
۳ آذر:
محمود کریمی، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۳ شمسی
۵ آذر:
محمدعلی فروغی، ۱۳۲۱ ش
حسن میرخانی، از بنیانگذاران انجمن خوشنویسان ایران، ۱۳۶۹ ش
۷ آذر:
میرزا حسن زرین‌خط، استاد خوشنویسی، ۱۳۵۷ ش
جلال تاج اصفهانی، خواننده، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۰ ش
حمید مصدق، شاعر و وکیل، ۱۳۷۷ ش
۸ آذر:
سید محمدهاشم پیر، از مورخان و پایه‌گذاران جنبش‌های نوین فکری در ایران، ۱۳۲۵ ش
۹ آذر:
عیسی بهنام، باستان‌شناس و استاد دانشگاه تهران، ۱۳۶۳
مهدی خالدی، نوازنده ویولون و مدرس ۱۳۶۹ ش
۱۰ آذر:
آیت الله مدرس، ۱۳۱۶
۱۱ آذر:
میرزا کوچک خان، ۱۳۰۰
۱۲ آذر:
نصرت‌الله گلپایگانی، نوازنده تار، ویولون، تنبک و آهنگساز، ۱۳۴۱
۱۳ آذر:
عمر خیام نیشابوری، ۵۰۲
آیت الله گلپایگانی، ۱۳۷۲
۱۴ آذر:
غلامحسین یوسفی، استاد زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۶۹
علی حاتمی، فیلم‌ساز، ۱۳۷۵
۱۵ آذر:
احمد کشوری
۱۶ آذر:
میرزا آقا امامی اصفهانی (محمد مهدوی)، نقاش، ۱۳۳۴
هوشنگ پزشک نیا، نقاش معاصر ایرانی، ۱۳۵۱
جواد معروفی، نوازنده پیانو و آهنگساز، ۱۳۷۲
۱۹ آذر:
سعدی، ۶۷۱
۲۶ آذر:
مولوی، ۶۵۲
۲۹ آذر:
ابوالحسن صبا، ۱۳۳۶