سید مهدی هاشمی (پاسدار)

سید مهدی هاشمی (۱۳۲۳–۶ مهر ۱۳۶۶) از اعضای اولیه و موسسان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و برادر داماد آیت‌الله منتظری، قائم‌مقام رهبر جمهوری اسلامی بود.
وی پیش از انقلاب به اتهام معاونت در قتل آیت‌الله شمس‌آبادی دستگیر و در فروردین‌ماه ۱۳۵۵ محکوم شده بود. او پس از انقلاب، مسئول واحد روابط عمومی و عضو شورای عالی فرماندهی سپاه بود و مسئولیت نهضت‌های آزادی‌بخش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را به‌عهده داشت و تا انحلال این واحد به فعالیت در این سمت ادامه داد. هاشمی پیش از انقلاب همراه با محمد منتظری با گروه‌های مسلح در لبنان و لیبی در ارتباط بود.
در ماجرای مک فارلین، او برای اولین‌بار این ماجرا را در روزنامه لبنانی «الشراع» فاش کرد. وی مدتی بعد دستگیر شد و به اتهام قتل آیت‌الله شمس‌آبادی و چند نفر دیگر توسط علی رازینی مجددا محاکمه و در نهایت اعدام شد.
دوران کودکی و تحصیل
سیدمهدی هاشمی در سال ۱۳۲۳ در خانواده‌ای روحانی در شهر قهدریجان از توابع شهرستان فلاورجان اصفهان متولد شد. پدر او آیت‌الله سیدمحمد هاشمی از علمای صاحب‌نام و استاد حوزه علمیه اصفهان بود و مادر وی طوبی فقیه‌ایمانی فرزند شیخ عبدالحسین فقیه‌ایمانی از علمای اصفهان بود. سیدمهدی پس از گذراندن دوران دبستان، به تحصیل علوم حوزوی نزد پدرش و سایر استادان آن زمان از جمله سیدمحمدجواد غروی، نورالدین اشنی، سیدعطاءلله فقیه، احمدآقا امامی، معلم حبیب‌آبادی و میرزا علی آقا عبودیت مشغول شد و بسیاری از دروس مقدمات و سطح را در اصفهان فرا گرفت.
فعالیت‌ها پیش از انقلاب ۵۷
سیدمهدی هاشمی در حوزه علمیه اصفهان به تبلیغ مواضع آیت‌الله خمینی پرداخت و رساله، عکس و بیانیه‌های او را توزیع می‌کرد. این فعالیت‌ها زمینه آشنایی وی با محمد منتظری و همکاری گسترده بعدی سیدمهدی هاشمی با وی در زمینه مبارزه با رژیم شاه شد. به همین سبب ساواک اصفهان او را به همراه چند نفر از همفکرانش همچون عباس صفائی و هسته‌ای بازداشت نمود ( که پس از چند ماه همگی آزاد شدند و وی مجددا به فعالیت‌های خود در رابطه با نهضت اسلامی ادامه داد. او در این مقطع پس از ورود به حوزه علمیه و کسب مدارج علمی در نهم شهریورماه ۱۳۴۶ که در حال تحصیل درس خارج در حوزه علمیه قم بود، به خاطر نوشتن مقدمه‌ای بر اعلامیه‌های آیت‌الله بهبهانی و آیت‌الله خمینی درباره حمایت از اعراب در جنگ با اسرائیل و تحریم رابطه با یهودیان و نیز به جرم انتشار و توزیع این اعلامیه‌ها در قم و اصفهان، مجددا بازداشت شد.
هاشمی به سخنرانی‌ها و فعالیت‌هایش علیه حکومت شاه در زادگاهش قهدریجان و همچنین اصفهان مشهور بود و پیش از انقلاب ۵۷ به اتهام دست‌داشتن در قتل آیت‌الله شمس‌آبادی به اعدام محکوم شده بود. دیوان عالی اما این حکم را به دلیل نقض تحقیقات به دادگاه اولیه فرستاد و زمانی که پرونده در جریان بود، انقلاب ۵۷ رخ داد و او از زندان آزاد شد.
فعالیت‌ها پس از انقلاب
مهدی هاشمی پس از انقلاب با حکم علی خامنه‌ای به عنوان عضو شورای فرماندهی سپاه پاسداران منصوب شد. او پس از ترور محمد منتظری، مسئول واحد نهضت‌های آزادی‌بخش سپاه پاسداران شد اما با محسن رضایی، فرمانده کل سپاه اختلاف‌هایی داشت و این واحد در اساسنامه سپاه که سال ۶۱ در مجلس تصویب شده بود، حذف شد.
پس از این اتفاقات موسسه نهضت‌های آزادی‌بخش زیر نظر آیت‌الله منتظری در قم تشکیل و مهدی هاشمی رئیس آن شد.
در اواخر سال ۱۳۶۰ سیدحسین موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب اسلامی نیز، طی حکمی سیدمهدی هاشمی را به سمت نماینده دادستان کل انقلاب منصوب کرد.
او در آن سال‌ها یکی از چهره‌های شناخته‌شده در فضای سیاسی و در بین فرماندهان سپاه پاسداران بود. با وجود این سوابق اما مهدی هاشمی درسال ۶۵ توسط وزارت اطلاعات دستگیر شد. محمد محمدی ری‌شهری، وزیر اطلاعات وقت، دلیل دستگیری مهدی هاشمی را کشف یک خانه تیمی وابسته به تشکیلات نهضت‌های آزادی‌بخش اعلام کرد. یکی از اتهامات مهدی هاشمی که در اعترافات تلویزیونی او هم برجسته شد، صدور دستور قتل برخی از افراد از جمله آیت‌الله سیدابوالحسن شمس‌آبادی، امیرعباس بحرینیان، شیخ صفر علی قنبرزاده و عباسقلی حشمت بود.
نزدیکان مهدی هاشمی صدور دستور این قتل‌ها از سوی مهدی هاشمی را تکذیب کرده و می‌گویند این قتل‌ها توسط نیروهای مشهور به انقلابی و اعضای سپاه فلاورجان و لنجان انجام شده و مهدی هاشمی تنها از آن‌ها مطلع بوده‌است.
قاضی دادگاه مهدی هاشمی با استناد به این قتل‌ها نمی‌توانست حکم اعدام برای او صادر کند، چرا که براساس کیفرخواست نیز او آمر قتل بود و نه عامل آن. در نهایت علی رازینی، رئیس دادگاه حکم اعدام را به اتهام «محارب و مفسد» صادر کرد.
اعترافات تلویزیونی
وی در اعترافات خود به موارد زیر اذعان می‌کند که در نامه سیداحمد خمینی به آیت‌الله منتظری، موسوم به «رنجنامه» ذکر شده‌است.
اقرار به ساواکی بودن.
لو دادن همانهایی که دستور به آن‌ها داده بود که شمس‌آبادی را ترور کنند.
دعا به خانواده سلطنتی.
دستور قتل جهان سلطان و مهدیزاده.
دستور قتل شمس‌آبادی.
دستور قتل صفرزاده.
دستور قتل مهندس بحرینیان.
دامن زدن به اختلاف سپاه و کمیته.
دستور اختفاء مقادیر قابل توجهی اسلحه و مهمات و مواد منفجره.
تحریک سپاه لنجان و سپاه‌های خمینی شهر، درچه و مبارکه به وحدت و ایستادن در مقابل سپاه اصفهان.
جعل و نشر اوراقی به نام طلاب و فضلای افغانی علیه وزارت خارجه.
جعل سند ساواکی بودن دکتر هادی و علیه بعضی روحانیون اصفهان.
دستور قتل عباسقلی حشمت و دو فرزندش.
انحلال سازمان نصر و درگیری و آدمکشی در آن.
جعل اسناد دولتی.
نگهداری اسناد طبقه‌بندی شده.
چاپ و نشر دفتر و اعلامیه با عنوانهای روحانیت بیدار علیه مسوولین نظام.
اتهام قتل شمس‌آبادی
پس از انتشار کتاب شهید جاوید اثر نعمت‌الله صالحی نجف آبادی در اواخر حکومت پهلوی، مانند هر جریان نواندیش با یک سری مخالفان سرسخت مواجه شد. هدف اصلی نویسنده و مفاد کتاب شهید جاوید این بود که قیام امام حسین را مطابق قواعد و اصول عقلی و اجتماعی برای نسل جوان که به ابعاد گوناگون این قیام به خوبی آگاهی نداشتند تشریح کند. کتاب شهید جاوید در شرائطی تالیف و منتشر شد که ایران در حال مبارزه با حکومت پهلوی بود و موضوع حکومت اسلامی به عنوان هدف اصلی مبارزات نیاز به تبیین و استناد دینی داشت که در این کتاب به بیان آن پرداخته شده بود.
آیت الله منتظری ضمن استقبال از این کتاب مقدمه‌ای درباره این کتاب نوشت. هسته اصلی مخالفان این کتاب را کسانی تشکیل می‌دادند که با مبارزه و تشکیل حکومت اسلامی موافق نبودند. از این رو ساواک توانست از این موضوع بهره‌برداری کند و با بزرگ‌نمایی آن حساسیت‌ها را دو چندان کرد البته بسیاری از مخالفان از نقشه ساواک بی‌اطلاع بودند.
سردمداری این جریان را هم آیت‌الله شمس‌آبادی بر عهده داشت. آیت‌الله منتظری در خاطرات خود نقل می‌کنند که پس از تبعید ما در آن زمان آیت‌الله شمس‌آبادی گفته بود که امام حسین اینها را لت و پارشان کرد. بعد امام هم در یکی از صحبت‌هایشان در نجف گفتند که این آخوندهایی که این چنین صحبت می‌کنند می‌بایست عمامه‌شان را برداشت و رسوایشان کرد. این صحبت‌ها در نجف آباد و قهدریجان داغتر از جاهای دیگر بود. در قهدریجان دو محله وجود داشت محله علیا و سفلی. یک محله طرفدار آیت‌الله خمینی بودند و یک محله طرفدار آیت‌الله خویی. شمس‌آبادی مرتب در این محله علیه شهید جاوید سخنرانی می‌کرد و به ما و طیف طرفدار امام بد و بیراه می‌گفت. بعد متاسفانه تعدادی از بچه‌های انقلابی خواستند اورا به قول خودشان گوش مالی دهند، که او را به قتل رساندند. متاسفانه از این قبیل تندروی‌ها در سال‌های بعد انقلاب هم بسیار شاهد آن بودیم. در صورتی که این کارها بر خلاف شرع و قانون است.
چون مهدی هاشمی از افراد انقلابی و از طرفداران حکومت اسلامی در آن منطقه بود پس از این حادثه سید مهدی به همراه تنی چند دستگیر شدند و در دادگاه اصفهان به سه مرتبه اعدام محکوم شدند؛ ولی دیوانعالی کشور زمان شاه این حکم دادگاه اصفهان را لغو کرد و اعدام‌ها را به تعویق انداخت.
پس از انقلاب و مطرح شدن قائم مقامی منتظری در سال ۱۳۶۴، پرونده شمس‌آبادی بار دیگر به جریان افتاد. افرادی داعیه حمایت از خون شمس‌آبادی را داشتند که در قبل از انقلاب از مخالفان سرسخت او بودند. این همه در حالیست که یرواند آبراهامیان در کتابش به نام ایران بین دو انقلاب قتل شمس‌آبادی را با توجه به صحبت‌های افراد موجود در ساواک که به خارج گریخته بودند به حکومت شاه و به خاطر سخنرانی اعتراضی او علیه تقویم شاهنشاهی و تغییر تاریخ رسمی کشور نسبت می‌دهد.
در اتهامات پرونده سید مهدی هاشمی در زمان دستگیری توسط ساواک آمده‌است که وی قول همکاری به آن‌ها داده‌است. اگرچه در آن زمان اعلام وفاداری به شاه و بیزاری از فلان کس روشی بود برای خلاصی هرچه زودتر از زندان و بسیاری از افراد از این حربه استفاده می‌کردند.
اتهام قتل ربانی املشی
اعتراف به قتل ربانی املشی که پدر زن احمد منتظری بود و خورانیدن پودر سرطان زا نیز از جمله اتهاماتی بود که متوجه مهدی هاشمی بود.
آن روزها به دلیل فضای بسته‌ای که وجود داشت و از سوی دیگر وجود اطلاعات و تبلیغات شدید، کسی در این قضیه تشکیک نکرد و حتی بر سنگ قبر وی این چنین حک شده‌است «… که به دست گروه توطئه‌گر و منحرف مسموم گردید.»
فتح‌الله ربانی املشی فرزند ربانی املشی در مصاحبه با روزنامه اطلاعات می‌گوید:
اتهام خانه تیمی
یکی از مواردی که ری شهری و رسانه‌های آن زمان بر آن مانور می‌دادند کشف خانه تیمی بود که توسط مهدی هاشمی اداره می‌شد. در شهریور ۱۳۶۵ ری شهری وزیر اطلاعات وقت در اینباره می‌نویسد:
این درحالی است که خود آیت‌الله خامنه‌ای سید مهدی هاشمی را به عنوان مسئول نهضت‌های خارج ازکشور منصوب کرده بودند. وی از طرف خمینی در این بخش‌ها نیز مسوولیت داشت.
منتظری در کتاب خاطرات خود می‌نویسد:
ماجرای مک فارلین
ماجرای مک فارلین یا ایران کنترا شاید اساسی‌ترین اتهامی است که به خاطر افشا توسط سید مهدی هاشمی در روزنامه الشراع لبنان، بیت و خود آیت الله منتظری بابت آن بهای زیادی پرداخت کردند.
مک فارلین مشاور ارشد رئیس‌جمهور وقت آمریکا رونالد ریگان و همراهان او به دور از اطلاع نهادهای رسمی و همچنین مجلس جهت انجام یک سری مذاکرات وارد تهران شده بودند و مذاکراتی انجام دادند. این قضایا توسط منوچهر قربانی فر روشن شد. قربانی فر فتوکپی مکاتباتش با کنگر لو را به وسیله امید نجف آبادی برای آیت الله منتظری فرستاد و طبعا ماجرای مک فارلین در بیت ایشان مطرح شد و موجب تعجب همگان گردید. آیت الله منتظری در خاطرات خود می‌نویسد: روزی آیت الله هاشمی رفسنجانی به بیت ما آمد. من از ایشان از این ماجرا سوال کردم. ایشان تعجب کردند و گفتند که از کجا به این مسئله پی بردید؟ گفتم از طریق جن‌هالله گفت بنا داشتیم بعدا خدمتتان عرض کنیم. پس از آن احمد خمینی هم از من همین سوال را کرد و من بازگفتم از طریق جن‌هالله نامه‌های قربانی فر را سید مهدی هاشمی توسط رابطانی که در لبنان داشت به روزنامه الشراع رساند و باعث افشای این رابطه شد. سپس آقایان برای توجیه کار با علم کردن این موضوع می‌خواستند به طرف‌های آمریکایی خود بفهمانند که ما با طرفداران صدور انقلاب، به قول آمریکایی‌ها تروریست و با مخالفان این مذاکرات برخورد کرده‌ایم. در همان زمان بسیاری از تلکس‌هایی که به منزل ما می‌آمد از همین موضوع حکایت داشت.
دستگیری و اعترافات سید مهدی هاشمی
بالاخره پس از این قضایا، آیت الله خمینی در طی نامه‌ای به آیت الله منتظری مطالبی درباره سید مهدی هاشمی نوشت و آیت‌الله منتظری هم در ذیل یک نامه ۹صفحه‌ای جواب آن را داد.
پس از آن، آقای احمد حسنی نماینده سید مهدی هاشمی را در خانه به اصطلاح تیمی بازداشت کردند و بعد سید مهدی را احضار کردند. سپس دستگیری‌ها در حد وسیع در بیت آیت‌الله منتظری آغاز شد.
سید مهدی هاشمی در سال ۱۳۶۵ دستگیر شد و یک ماه پس از این دستگیری ری‌شهری با حکم خمینی به عنوان مسئول رسیدگی به پرونده انتخاب شد. هاشمی در طی زمان بازجویی به خاطر دروغ گفتن در پاسخ به سوالات متحمل هفتاد و پنج ضربه شلاق شد. پس از طی هشت ماه بازجویی، فیلم اعترافات هاشمی تهیه شد که پس از بازبینی خمینی و چند تن از نزدیکانش از تلویزیون سراسری ایران پخش شد.
به علت نزدیکی هاشمی به حسینعلی منتظری برخی اعدام وی را با استعفای منتظری از قائم مقامی رهبری در ایران مرتبط می‌دانند. منتظری پس از مطرح شدن اینکه بیت و خودش تحت تاثیر مهدی هاشمی هستند در نامه معروف به خمینی نوشت: اگر سید مهدی هاشمی را پیش من تکه‌تکه کنند، من خودم را به کسی نمی‌فروشم و استقلال فکری و ارادی خود را حفظ می‌کنم و خانه من فعلا که منشا اثری نیستم، قیم لازم ندارد.
آیت الله منتظری در کتاب خاطرات خود در ذیل این حوادث می‌نویسد:
ماجرای ایران - کنترا
فتح‌الله امید نجف‌آبادی
بیمارستان عیسی بن مریم
منابع و پانویس