العروةالوثقی

طرح جلد کتاب العروه الوثقی نوشته سید محمد کاظم یزدی
العروهالوثقی فیما تعم به البلوی مشهور به « عروه الوثقی » نام مشهورترین کتاب سید محمد کاظم طباطبایی یزدی است. شهرت کتاب به حدی است که مولف آن در بین علمای شیعه به «صاحب عروه» معروف است. این کتاب شامل ابواب مختلف فقه شیعه است و مجموعا دارای ۳۲۶۰ مسئله است که در سه جلد تالیف شده‌است. برخی نویسنده کتاب را آغازگر دوره جدیدی در فقه شیعه دانسته‌اند.
بازتاب‌های کتاب در حوزه علمیه
سید محسن حکیم درباره این کتاب گفته‌است:
شیخ عباس قمی مولف کتاب مشهور مفاتیح‌الجنان، در مقدمه کتاب غایه القصوی چنین می‌گوید: مدت‌ها بود در خاطرم خطور می‌کرد که چقدر شایسته و لازم است که برای مکلفین یک رساله جامع فراهم شود که مشتمل باشد بر کثرت فروع و مهمات مسائل و ایشان را در مقام حاجت، از جمع آوردن اسفار و رسائل، بی‌نیاز کند و اگر چه رساله‌های عملیه بسیار بود، لیکن در بین آنها ندیدم رساله‌ای را که از هر جهت جامع و برای کافه مقلدین نافع باشد، مگر در این اواخر که به رساله شریفه «عروه الوثقی فیما تعم به البلوی» برخوردم که از قلم دربار حجه الاسلام و آیه الله فی الانام، مبین الحلال و الحرام و فقیه اهل البیت سیدنا الاعظم و ملاذنا المعظم ابوالمکارم مولانا السید محمد کاظم الطباطبائی - ادام الله ظله العالی - بیرون آمده‌است. من دیدم، الحق همان کتابی است که همیشه دیدار آن را متمنی و طالب و زیارت مثل آن را شایق و راغب بودم، چه آن رساله‌ای است سهل التناول و مرغوب، در نهایت جودت تالیف و حسن اسلوب، جامع جمیع رسائل و حاوی کافه مسائل و کافل انواع فروع فقهیه، بل ناسخ رساله‌های عملیه.
شروح و حواشی
فقهای برجسته‌ای از حوزه علمیه، حواشی و شروح فراوانی بر این کتاب نوشته‌اند که برخی از آن‌ها در زیر می‌آید:
حاشیه جمعی از شاگردان آیه الله سید محمد کاظم یزدی که تدوین و چاپ نشده‌است.
حاشیه شیخ میرزا محمد حسین بن شیخ الاسلام (متولد ۱۲۷۷ ه‌. ق) که تدوین گشته و به صورت کتابی مستقل چاپ شده‌است.
حاشیه شیخ محمدرضا آل یاسین بن شیخ عبدالحسین کاظمی که در نجف به چاپ رسیده‌است.
حاشیه حاج آقا حسین قمی بن سید محمود که به صورت منظم تدوین و در نجف به چاپ رسیده‌است.
حاشیه حاج شیخ عبدالکریم بن محمد جعفر مهرجردی یزدی (۱۲۷۶ه‌.ق - ۱۳۵۵ه‌. ق) که مشتمل بر فتاوای وی بوده و در ایران درسال ۱۳۴۷ قمری به چاپ رسیده‌است.
حاشیه شیخ عبدالله بن محمدحسن مامقانی (متوفی ۱۳۵۱ه‌. ق) مولف کتاب تنقیح المقال که مشتمل بر فتاوای وی است و به صورت مستقل و منظم به چاپ رسیده‌است.
حاشیه سید محمد فیروزآبادی (متوفی ۱۳۴۵ه‌. ق) که در نجف به چاپ رسیده‌است.
مستمسک العروه الوثقی، اولین شرح استدلالی جلد اول کتاب عروه الوثقی و یکی از کتاب‌های مهم فقه استدلالی و مورد اعتماد و مراجعه فقهای معاصر است که توسط سید محسن حکیم تدوین شده و در حوزه‌های علمیه به عنوان یکی از کتب دم دستی برای فقیه به‌شمار می‌رود. حکیم مطالب کتاب را اول به صورت درس خارج فقه که محور آن، کتاب عروه الوثقی بود عرضه و سپس به صورت کتاب حاضر، تدوین کرد که برخی آن را یکی از دائرهالمعارف‌های بزرگ فقه استدلالی به حساب آورده‌اند.
درباره نویسنده
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی ، معروف به صاحب عروه از فقهای نامدار شیعیان در ۲ قرن گذشته‌است. از مواردی که بیشتر مایه شهرت وی شده‌است یکی تسلطش بر مسائل فقهی و تالیف کتاب «عروه الوثقی» است که بسیار مورد توجه فقها تا عصر حاضر قرار گرفت و دیگری زعامت و رهبری شیعیان در دوره مشروطه در ایران است. وی، که نسبت به جریان مشروطه در ابتدا ابراز نظر نمی‌کرد، به علت فشار عوامل برای گرفتن رای موافق از او برای همراهی با مشروطه (مشروطه بدون مشروعه خواهی)، یزدی که می‌دید که دستی پنهان در کار است و مشروطیت را از مشروعیت و اسلامی بودن جدا می‌کند در آخر مخالفت خویش را با مشروطه اظهار کرد و به عنوان شخصیت طراز اول مشروطه مشروعه در نجف و در میان شیعیان نامدار شد.
جستارهای مرتبط
حوزه علمیه قم
فقه شیعه
اصول فقه
پانوشت‌ها