ابوالعباس قصاب آملی

ابوالعباس احمد بن محمد بن عبدالکریم قصاب آملی معروف به شیخ ابوالعباس قصاب آملی عارف و صوفی نامدار ایرانی قرن چهارم قمری بود. وی مرید محمد بن عبدالله طبری و او مرید ابو محمد جریری و او مرید جنید بود. ابوالعباس معاصر با عضدالدوله دیلمی (۳۷۲–۳۳۸ ق) بود. او از مشایخ صوفیه آمل و طبرستان بود و علم بالای لدنی داشت. شیخ اشراق وی را از حکما شمرده و او را در کنار بایزید بسطامی و حلاج و خرقانی، از ادامه دهندگان حکمت خسروانی دانسته است. عطار نیشابوری از او با القابی چون قطب اصحاب، شیخ عالم، نقیب مشایخ، پیر و سلطان عهد یاد می‌کند. وی از طایفه جوان آمل بوده‌است و پدرش قصاب بود.
ورود به طریقت
شیخ ابوالعباس قصاب چگونگی ورودش به طریقت را خواست خداوند و توفیق وعنایت او می‌داند درنفحات الانس جامی آمده‌است که شیخ ابو سعید ابو الخیر گفته است: شخصی به نزدیک شیخ ابوالعباس درآمد و از وی طلب کرامات کرد. او گفت: نمی‌بینی که آن نه از کرامات است پسر قصابی بود از پدر قصابی آموخته، چیزی به او نمودند او را بربودند و به بغداد تاختند پیش شبلی و از بغداد به مکه از آن جا به مدینه، از مدینه به بیت المقدس و در بیت المقدس خضر را به او نمودند و در دل خضر افکند تا وی را از آن خراباتها می‌آیند و از ظلمت‌ها بیزار می‌شوند وتوبه می‌کنند، نعمت‌ها فدا می‌کنند و از اطراف عالم، سوختگان می‌آیند و از ما اورا می‌جویند.
در کلام بزرگان صوفیه و عرفا
به نقل از «پیران خراسان» تالیف دکتر جواد نوربخش:
ابوسعید هیچ‌کس را شیخ مطلق نخواندی الا شیخ ابوالعباس قصاب را و پیر ابوالفضل را پیر خواندی چه او پیر صحبت وی بود. (اسرار التوحید)
بزرگان عرفا می‌گفتند که: در عصر ما سه پیر را زیارت باید کرد. شیخ ابوالعباس به آمل و شیخ احمد نصر را به نیشابور و شیخ ابوعلی سیاه را به مرو. (نامه دانشوران، ج ۵)
سخنانی از وی
به نقل از «پیران خراسان» تالیف دکتر جواد نوربخش:
جای جوانمردان: اهل بهشت به بهشت فرود آیند و اهل دوزخ به دوزخ، پس جای جوانمردان کجابود؟ که او را جای نبود نه در دنیا و نه در آخرت. (تذکره الاولیاء عطار)
آنجا که خدای بود، روح بود و بس. (تذکره الاولیاء عطار)
جوانمردان راحت خلق اند نه وحشت خلق، که ایشان را صحبت با خدای بود از خلق و از خدای به خلق نگرند. (تذکره الاولیاء عطار)
ابلیس کشته خداوند است. جوانمردی نبود کشته ، خداوند خویش را سنگ انداختن. (تذکره الاولیاء عطار)
دنیا گنده است و گنده‌تر از دنیا دلی است که خدای تعالی آن دل را به عشق دنیا مبتلا گردانیده است. (تذکره الاولیاء عطار)
دعوت صد و بیست و اند هزار پیامبر - علهیم السلام - همه حق است لیکن صفت خلق است. چون حقیقت نشان کند، نه حق ماند و نه باطل. (تذکره الاولیاء عطار)
پیران آینه تواند، چنان بینی ایشان را که تویی. (تذکره الاولیاء عطار)
هر کسی را بایستی است و ابوالعباس را بایست آن است که او را هرگز بایست نبود. (اسرارالتوحید)
قل هو الله احد - گفت: قل شغل است و هو اشارت است و الله عبارت است و معنی توحید از اشارت و عبارت منزه است. (اسرار التوحید)
وفات
در نامه دانشوران جلد ۵ آمده‌است: تا اوایل قرن پنجم می‌زیست. نقل است که چون اجل وی در رسید، یکی از مریدانش به بالینش حاضر بود، گفت: یا شیخ چگونه خود را بینی و چگونه خواهی رفت؟ گفت: ای فرزند این چنین که می‌بینی. این بگفت و روح از بدنش مفارقت نمود.
آرامگاه
از مبهمات بسیار مهم پیرامون زندگینامه شیخ ابوالعباس قصاب آملی جای قرار گاه خانقاه و آرامگاه او است؛ و بر همین اساس به ایشان شیخ بی‌نشان گفته می‌شود. عده‌ای برآنند که محتملا آرامگاه او در سوته کلای آمل و جایی است که اکنون به امامزاده عباس معروف است قرار دارد لیکن که حضرت علامه حسن‌زاده آملی این احتمال را رد می‌کند و ایشان اعتقاد دارند که شیخ ابوالعباس در محله هفت کوچه آمل مدفون است و البته اهالی منطقه نیز همین اعتقاد را دارند؛ ولی شماری از نویسندگان متاخر و معاصر بدون ذکر سند مزار این عارف بزرگ مرتبه را در این مکان صاحب تعظیم دانند؛ و دیگر آرامگاه منتسب به او مقبره جوانمرد قصاب در نزدیکی شهر ری است و وصف آن به جوانمرد قصاب از آن روست که ابوالعباس از طایفه «جوان» شهر آمل بوده و ظاهرا به همین مناسبت است که وی به ابوالعباس قصاب جوانمرد یا جوان آملی معروف شده‌است. قصه جوانمرد قصاب برای مردم این محل معروف می‌باشد و مقبره او زیارتگاه است. وجود آرامگاه‌های دیگر به نام جوانمرد قصاب، از جمله در «سرخس» خراسان چنان‌که عبدالرزاق سمرقندی یاد کرده‌است نیز وجود دارد.
شاگردان
ابوسعید ابوالخیر
شیخ ابوالحسن خرقانی