آب فوق خالص

آب فوق خالص به آب‌های خالص‌تر از آب مقطر که هدایت الکتریکی آنها کمتر از ۲ میکرو زیمنس بر سانتیمتر باشد اطلاق می‌شود. حداکثر خلوص آب ازنظر هدایت الکتریکی تا ۰٫۰۵۶ میکرو زیمنس می‌تواند برسد. غالبا در زمان کنترل آب خالص بجای محاسبه هدایت الکتریکی از واحد مقاومت الکتریکی که بر حسب مگااهم و معکوس میکرو زیمنس است استفاده می‌شود. به این ترتیب مقاومت الکتریکی آب فوق خالص با هدایت الکتریکی ۰٫۰۵۶ میکروزیمنس ۱۸ مگا اهم است.
آب فوق خالص ازطرفی به آب دیونیزه‌ای گفته می‌شود که در پروسه تولید مراحل حذف ذرات غیر یونی کلوئیدی و باکتری یا ویروس و مواد آلی که به شکل غیر یونی ممکن است در آب اولیه بوده‌اند به وسیله فیلتراسیون از آب اولیه حذف شده باشند.
چرا که در سیستمهای دیونایزر خصوصا در روشهای قدیمی صرفا از فیلترهای رزینی کاتیونی و آنیونی استفاده می‌شده‌است که در آنصورت فقط حذف ذرات یونی مورد توجه قرار داشتند.
در سیستمهای جدید دیونایزر (آب خالص ساز) از فیلترهای ULTRA FILTER و NANO FILTER و R.O که ذرات تا سایز ۰٫۰۰۰۱ میکرون را غربال می‌کنند استفاده می‌شود.
به این ترتیب با تلفیق این فیلترها با یک سیستم دیونایزر می‌توان به یک آب فوق خالص دست یافت این آب در کلیه آزمایشهای HPLC و نانوتکنولوژی و تحقیقاتی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
انواع آب از نظر درجه خلوص
نوع درجه ۳ : آبی که PH آن بین ۵ تا ۸ باشد. مقاومت آن حداقل /cm 0.1(میکرو اهم بر سانتی‌متر) باشد .(هدایت الکتریکی حداکثر ۱۰ میکروزیمنس بر سانتی‌متر باشد) سیلیکات آن حداکثر ۱ میلی‌گرم در لیتر باشد.
تعداد باکتری، مقدار ذرات ریز معلق و مواد ارگانیک برای آب درجه ۳ اهمیت ندارد و درنظر گرفته نمی‌شود.
نوع درجه ۲ : آبی که تعداد باکتری آن حداکثر 1000 CFU/ML باشد.
مقاومت آن حداقل ۲ میکرو اهم بر سانتی‌متر باشد (هدایت الکتریکی حداکثر ۰٫۵ میکروزیمنس بر سانتی‌متر باشد)
سیلیکات آن حداکثر ۰٫۱ میلی‌گرم در لیتر باشد.
PH، مقدار ذرات ریز معلق و مواد ارگانیک برای آب درجه ۲ اهمیت ندارد و درنظر گرفته نمی‌شود.
نوع درجه ۱ : آبی که تعداد باکتری آن حداکثر 10 CFU/ML لیتر باشد.
مقاومت آن حداقل ۱۰ میکرو اهم بر سانتی‌متر باشد (هدایت الکتریکی حداکثر ۰٫۱ میکروزیمنس بر سانتی‌متر باشد)
سیلیکات آن حداکثر ۰٫۰۵ میلی‌گرم در لیتر باشد.
ذرات ریز معلق بزرگتر از ۰٫۲ میکرون نداشته باشد.
مواد ارگانیک و کلر آزاد و هیدروکسیدهای فلزات نظیر هیدروکسید آهن نداشته باشد.
PH برای آب درجه ۱ درنظر گرفته نمی‌شود.
موارد مصرف انواع آب درآزمایشگاه تشخیص طبی:
نوع درجه ۳: برای شستشوی ظروف شیشه‌ای و آزمایشهای کیفی مانند تجزیه ادرار و انگل‌شناسی و منبعی برای تهیه آب درجه ۲ و ۳
نوع درجه ۲: درآزمایشات معمولی بیوشیمی، هماتولوژی، ایمنولوژی و میکروبیولوژی
نوع درجه ۱: درمواردی که کمترین تداخلات و بیشترین صحت مورد نیاز است مثل اندازه‌گیری عناصر کمیاب، تهیه استانداردها، بافر کنترل، الکتروفورز، کشت سلولی، آنزیمها وhplc
روش تهیه انواع آب:
نوع درجه ۳: آب شهری یا آب یکبار تقطیر
نوع درجه ۲: تخلیص آب شهر با استفاده از روش دیونیزه کردن یا آب سه بار تقطیر
نوع درجه ۱: تخلیص آب شهر با استفاده همزمان از روش فیلتر ۰٫۲ میکرون، کربن فعال، اسمز معکوس و دیونیزه کردن وبلافاصله پس از تولید مصرف شود.
انواع روشهای تخلیص آب :
1.دیونیزه کردن : با استفاده از یک ستون کاتیونی و یک ستون آنیونی و یا یک ستون مخلوط(mixed bed)،یون‌ها را حذف کرده و مقاومت را افزایش می‌دهد.کاتیونها نظیر کلسیم ،منیزیم ، سدیم و پتاسیم در ستون کاتیونی حذف می‌شوند و آنیونها نظیر کربنات ، سولفات ،کلراید ،نیترات و سیلیکات در ستون آنیونی حذف می‌شوند.
2.اسمز معکوس : با استفاده از یک ممبران یا غشای نیمه تراوا مواد جامد موجود در آب تا بیش از 98 درصد و با کتریها تا بیش از 99 درصد حذف می‌شوند.
3.کربن فعال : با استفاده از زغال فعال گیاهی (شارکول) ،مواد ارگانیک و کلر آزاد و عناصر حل شدنی و هیدروکسید فلزات مثل هیدروکسید آهن حذف می‌شوند.
4.فیلتر میکرونی : با استفاده از فیلتر0.2 تا 5 میکرون ذرات ریز معلق و مواد کلوئیدی و موجودات ذره بینی حذف میشوند.
5.تقطیر : با جوشاندن آب و جدا کردن ترکیبات غیر فرار از فرار انجام میشود وآهن ،منیزیم ،کلسیم ،ارگانیسها ومیکروبها جدا میشوند ولی Co2 و Cl و NH3 جدا نمی‌شود. آب حاصل نوع2 یا 3 می‌باشد.
نگهداری انواع آب :
نوع درجه 3 و2 : در ظروف بوروسیلیکات یا پلی اتیلن با درب محکم برای مدت کوتاهی قابل نگهداری است .
نوع درجه 1 : امکان نگهداری ندارد و باید بلافاصله بعد از تولید، مصرف شود.
کنترل کیفی آب آزمایشگاه :
پیشنهاد می‌شود برای بررسی کیفیت آب حداقل دو شاخص مقاومت و آلودگی میکروبی بررسی شود .در آب نوع 3 ،PH هم بررسی می‌شود:
1.بررسی مقاومت آب : هرچه یونهای آب کمتر باشد ،هدایت آب کمتر و مقاومت و خلوص آب بیشتر است.برای بررسی مقاومت از هدایت سنج یا کنداکتومتراستفاده میشود.مقاومت با هدایت نسبت عکس دارد.اندازه گیری هدایت آب باید پس از اندازه گیری دما با دماسنج کالیبره و براساس دستورهدایت سنج انجام شود.برای آزمایشات معمول آزمایشگاه هدایت الکتریکی آب باید کمتر از 0.5 میکروزیمنس بر سانتی متر (بیشتر از 2 اهم بر سانتی متر) باشد.
2.بررسی آلودگی میکروبی: آلودگی میکروبی آب خالص توسط واکنش آنزیمی بعضی از معرف‌ها را فعال نموده یا سوبسترا‌ها و متابولیت‌ها را تغییرمی دهد.مواد ارگانیک کل آب را بالا می‌برد.کیفیت Optical Dencity را تغییر داده و در هنگام کاربا اسپکترو فتو متر جذب زمینه را به علت تجمعات میکروبی بالا می‌برد. تولید مواد تب زا و اندو توکسین می‌کند.برای بررسی آلودگی میکروبی باید دهانه شیر آب خروجی را با شعله پنبه الکلی استریل کرد ،سپس اجازه داد آب برای حداقل یک دقیقه براحتی از دستگاه خارج شود.سپس دریک ظرف استریل 10 میلی لیتر آب جمع آوری می‌شود.آزمایش باید در مدت یکساعت از جمع آوری آب انجام شود در صورت عدم امکان انجام کشت ظرف یکساعت ،نگهداری در یخچال تا 6 ساعت امکان پذیر است.بعد از مخلوط کردن آب که با 10 بار سروته کردن به دست می‌آید 1 میلی لیتر از آب در پتری دیش ریخته و سپس محیط کشت ذوب شده که تا دمای 46 تا 50 سرد شده را به پتری اضافه می‌کنیم (از محیط BHI، TSIیا هر محیطی که از رشد باکتری‌های گرم منفی پشتیبانی کند می‌توان استفاده نمود).با چرخاندن پتری دیش ،آب را با محیط کشت مخلوط نمایید.پس از سرد شدن و جامد شدن آگار ،دیش به طور وارونه و به مدت 24 ساعت در دمای 36 درجه به مدت 24 ساعت و سپس 24 ساعت در دمای 23 درجه قرار می‌گیرد (مجموعا 48 ساعت می‌باشد).رشد میکروبی بصورت CFU/ML می‌باشد.استفاده از لوپ برای کشت آب مجاز نمی‌باشد.
3.بررسی PH : بررسی PH فقط در آب نوع 3 انجام میشود.اندازه گیریPH با PH متر و بر اساس دستور العمل انجام می‌شود.