میرزا حسین نوری

حسین محدث نوری فرزند محمد تقی محدث نوری مازندرانی طبرسی و نوه علی محمد مازندرانی طبرسی مستوفی، محدث و چهره سرشناس علمای شیعه در قرن چهاردهم هجری بود.
این فقیه امامیه، مفسر و شاعر در ۱۸ شوال ۱۲۵۴ قمری در روستای یال‌رود از توابع نور مازندران به دنیا آمد
و در ۲۷ جمادی ۱۳۲۰ هجری قمری در نجف درگذشت. وطن زمستانه خاندان نوری روستای سعادت آباد؛ از روستاهای بخش چمستان نور است.
از القاب وی می‌توان به خاتم المحدثین،
علامه نوری، میرزای نوری، محدث نوری و حاجی نوری اشاره کرد. وی دائی و پدر همسر شیخ فضل الله نوری بود.
محدث نوری در سن ۶۴ سالگی در سامرا در اثر مسمومیت درگذشت.
آرامگاه او در نجف و در حرم علی بن ابی‌طالب قرار دارد.
خانواده محدث نوری
پدر نوری دانشوری بود به نام میرزا محمد تقی نوری طبرسی (۱۲۰۱-۱۲۶۳ق) که مرجع تقلید مردمان زیادی در نور و مازندران بود. پدر او از جمله شاگردان بنام حکیم آیت‌الله ملاعلی نوری بود.
پدر محدث نوری در حالی که ایشان تنها کودکی ۸ ساله بود درگذشت.
همسر محدث نوری عزیز بروجردی فرزند شیخ عبدالرحیم بروجردی بود.
او دارای چهار برادر نیز بود. برادران نوری به ترتیب عبارت اند از:
حاج میرزا هادی، ایشان پس از مدت مدیدی تحصیل علم در حوزه نجف به وطن باز می‌گردد و سیزده سال مرجعیت نور و مازندران را به عهده می‌گیرد، تا اینکه در حدود ۱۲۹۰ ق می‌میرد.
آقامیرزاعلی، که بعد از برادر بزرگش مرجعیت و ریاست دینی نور و مازندران را به عهده داشت.
میرزا حسن نوری، از مدرسان فقه و اصول.
میرزا قاسم نوری، از مدرسان فقه و اصول
در خاندان نوری به دو خواهر درتاریخ اشاره شده است: یکی همسر ملافتح الله نوری و مادر شیخ موسی نوری است و دیگری اسیه مجتهد نوری همسر عباس نوری پیشنماز. اشتهار این بانو بداناست که ایشان مادر فضل الله نوری -- داماد دایی محدث نوری -- است.
کتابخانه محدث نوری
میرزای نوری دارای کتابخانه جامع و معتبری بود ولی این کتابخانه پس از مرگ میرزا و قتل شیخ فضل الله نوری به کلی پراکنده شد. بسیاری از کتب میرزا حسین نزد فرزندان شیخ فضل الله نوری ماند. بعدها تعدادی از این کتب، توسط سید حسین طباطبایی بروجردی خریداری و به کتابخانه او در نجف منتقل شد.
محدث نوری و تحریم تنباکو
در ماجرای تحریم تنباکو و کارهای میرزای شیرازی در سامرا، وی نقشی اساسی داشت.
بعد از آنکه میرزای شیرازی فتوای تحریم تنباکو را داد، شایع شد که این فتوا از طرف میرزا صادر نشده‌است. مردم ایران به عراق نامه نوشتند و از محدث نوری کسب تکلیف کردند.
وی در پاسخ چنین نوشت:
«جناب شریعتمدار، آقای آقا شیخ فضل الله نوری سلمه الله تعالی جمعی از تهران سوال نموده‌اند و از حکم میرزای شیرازی در خصوص دخانیات پرسیده‌اند، عجب است! بلی، حکم صادر و مجددا هم دست خط مبارک با پست ارسال می‌گردد».
آثار و تالیفات
محدث نوری حدود سی کتاب نوشته است.
وی در مقدمه کتاب مستدرک الوسائل می‌نویسد: «عالم کامل، متبحر خبیر، محدث نقاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روایات، شیخ محمد بن حسن حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه روایات و احادیث فراوانی را از میان کتابهای روایی علما و اصحاب جمع‌آوری نموده است؛ روایاتی که برای جان لذت بخش و برای دیده نور چشم است… ؛ ولی با مراجعه به دیگر کتابهای روایی اصحاب، به بخش دیگری از روایات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد… و بعد از سعی و تلاش فراوان و جستجوی سخت در کتابهای روایی توانستم این مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع‌آوری نمایم که روایات آن در حدود روایات وسائل است و همچون روایات آن ارزشمند و گرانبها می‌باشد». این منابع شامل ۷۵ کتاب روایی معتبر شیعه است و در مجموع بیش از ۲۳ هزار روایت دارد.
برخی از کتاب‌های وی:
مستدرک الوسائل
کلمه طیبه
لولو و مرجان؛ در رد خرافات و تحریفات عاشورا
دارالسلام (در تعبیر خواب و اخلاق)
نجم‌الثاقب
فصل الخطاب
مواقع النجوم و شجره نامه‌ای در سلسله اجازات نوریان
نفس الرحمان فی فضائل سیدنا سلمان
معالم العبر
میزان السماء
جنه الماوی (در مورد امام زمان عج)
فیض القدسی؛ در خصوص زندگانی علامه مجلسی
کشف الاستار؛ در خصوص امام زمان عج
صحیفه ثانیه علویه
صحیفه اربعه سجادیه
سلامه المرصاد
مستدرک مزار بحار
حاشیه بر منتهی المقال
محدث نوری و تحریف قرآن
صفحه دوم کتاب
وی در سال ۱۲۹۲ ه. ق. کتابی تحت عنوان فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب‌الارباب نگاشته و در آن دلایلی در تحریف قرآن ارائه نمود. شمارگان این روایت‌هابیش از هزار است و تحریف آن را نه از جهت تغییر و زیاده بلکه فقط از جهت نقیصه خواسته‌است به اثبات برساند.
وی در دیباچه این کتاب می‌نویسد: «این کتابی است لطیف که در اثبات تحریف قرآن، و فضایح اهل جور و عدوان فراهم آورده‌ام، و آنرا فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب‌الارباب نام نهادم، و بر سه سرآغاز و دو باب قرار دادم».
همین امر سبب اعتراضات گسترده‌ای در جهان اسلام شد و در رد آن کتب و مقالات بسیاری نوشته شد.
آقا بزرگ تهرانی از شاگردان وی می‌نویسد:
«استاد ما حاجی در اواخر عمر خویش می‌گفت: این‌جانب در نام گذاری کتابم اشتباه کردم و سزاوار بود نام آن را فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب می‌گذاشتم چرا که در آن ثابت می‌کنم قرآن شریف موجود، با تمامی سوره‌ها و آیات و جملاتش وحی الهی است که هیچ گونه تغییر و تبدیل و زیاده و نقصان از هنگام جمع‌آوری آن به امروز در آن واقع نشده‌است.
و علی‌هذا نامیدن آن به این نامی که مردم آن را بر خلاف منظور و مراد من حمل می‌کنند، اشتباهی است در نامگذاری. ولیکن من در این کتاب نیاورده‌ام آنچه را که آن را بر او حمل می‌نمایند. بلکه مراد من، اسقاط بعضی وحی منزل الهی است؛ و اگر می‌خواهی تو نام آن را بگذار القول الفاصل فی اسقاط بعض الوحی النازل ».
سوره ولایت
محدث نوری سوره نورین را با نام سوره ولایت از کتاب دبستان مذاهب نقل کرده است.
وی درباره این سوره می‌نویسد: هیچ اثری از این سوره در کتابهای شیعه نیافتم جز آنچه از کتاب مثالب منسوب به ابن شهر آشوب حکایت شده که آنان تمام سوره ولایت را ساقط کردند، پس شاید این سوره بوده است:
«یاایها الذین آمنوا آمنوا بالنورین انزلناهما یتلوان علیکم آیاتی و یحذرانکم عذاب یوم عظیم ب ان الذین یوفون بعهدالله ورسوله فی آیات لهم جنات النعیم. واصطفی من الملائکه والرسل و جعل من المومنین اولئک فی خلقه یفعل الله مایشاء قد خسر الذین کانوا عن ایاتی و حکمی معروضون. وان علیا من المتیقن . یا ایها الرسول قدانزلنا الیک آیات بینات فیها من یتوفاه مومنا ومن یتولیه من بعدک یظهرون. ولقد آتیناک بک الحکم کالذین من قبلک من المرسلین. وجعلنا لک منهم وصیا لعلهم یرجعون. ان علیا قانتا باللیل ساجدا یحذر الاخره ویرجو ثواب ربه . قل هل یستوی الذین ظلموا وهم بعذابی یعلمون».
یعنی:
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به دو نور ایمان بیاورید. آن دو را نازل کردیم که آیاتم را بر شما بخوانند و شما را از عذاب روزی بزرگ بر حذر دارند. آنان که به عهد خدا و پیامبرش وفا می‌کنند در آیاتی برایشان بهشتهای نعمت است و برگزید از فرشتگان و پیامبران و قرارداد از مومنان، آنان را در خلقش. خدا هرچه بخواهد می‌کند. زیان کردند آنها که از آیات و حکم من دور گردانده شدند. و علی از متقیان است ای پیامبر، ما به سوی تو آیاتی روشن نازل کردیم که در آن است، هرکس او را در حال ایمان دریابد و هرکس ولایت او را بپذیرد بعد از تو نمایان می‌شوند. و تو را به تو حکم دادیم، همانند کسانی که پیش از تو بودند از پیامبران. و قراردادیم برای تو از ایشان جانشینی شاید بازگردند. همانا علی در شب قنوت می‌گرفت، سجده می‌کرد از آخرت می‌ترسید و ثواب پروردگارش را امیدداشت. بگو آیا مساویند آنها که ظلم کردند درحالی که به عذاب من آگاهی دارند».
آیه رجم
در کتاب فصل الخطاب به نقل از احادیثی آمده است که سوره احزاب از سوره بقره کوچکتر نبوده و آیه رجم (سنگسار) نیز در آن بوده و آن آیه چنین است:
«اذا زنی الشیخ والشیخه فارجموهمها البته نکالا من الله والله عزیز حکیم».
یعنی: «هرگاه پیرمرد و پیرزن زناکردند حتما آنها را سنگسار کنید، این عذاب و کیفری است از ناحیه خداوند و خداوند شکست ناپذیر و حکیم است».
آیه وضو
از امام صادق درباره آیه «فاغسلوا وجوهکم وایدیکم الی المرافق» می‌پرسند. پاسخ می‌دهد تنزیلش چنین نیست؛ بلکه چنین است: «فاغسلوا وجوهکم وایدیکم من المرافق». این روایت را شیخ حر عاملی نقل کرده و محدث نوری نیز در کتاب خود آورده است.
آیه تبلیغ
در کتاب فصل الخطاب آیه تبلیغ به نقل از قرائت ابن مسعود این گونه است: «یا ایها الرسول بلغ ماانزل الیک من ربک، ان علیا مولی المومنین …»
یعنی: «ای پیامبر آن چه به تو نازل شده است را ابلاغ کن که علی مولای مومنان است …».
آیه کرسی
در کتاب فصل الخطاب آیهالکرسی را به نقل از ثقهالاسلام کلینی این گونه بیان می‌کند: «… له مافی السموات والارض و ما بینهما و ما تحت‌الثری عالم الغیب والشهاده الرحمن الرحیم من ذی الذی یشفع عنده الا باذنه…»
همین آیه در مفاتیح الجنان در حاشیه باقیات الصالحات، در اعمال روز جمعه، ص ۳۶، انتشارات اسوه، جلد دوم نیز اینچنین آمده است:
انگیزه نوشتن کتاب فصل الخطاب
سردار کابلی می‌گوید: از میرزا حسین نوری پرسیدم: چرا چنین کتابی نوشتی که مایه خجالت ما و تهاجم معاندین گردد؟ محدث نوری گریست و گفت: معمم سید هندی‌ای نزد من آمد و به من گفت: اگر خدا اسم علی را در قرآن آورده بود دیگر به این شکل حقش غصب نمی‌شد و به این شکل خانه نشین نمی‌شد؛ و اصرار بسیار نمود که کتابی نوشته شود در نقص قرآن که باعث تسکین قلب‌های ما باشد و محبت ما را به امیرالمومنین بیشتر نماید، و با اصرار خواست که لااقل روزی یک صفحه از آن کتاب نوشته شود، و خودش هر روز نزد من می‌آمد و صفحه‌ای از روایات در مورد تحریف را از من می‌گرفت. وقتی کتاب به پایان رسید، دیگر او نیامد و از او خبری نشد. یک بار که اتفاقا در بغداد برای اخذ ویزا به سفارت بریتانیا رفتم -زیرا آن زمان عراق تحت سلطه بریتانیا بود- دیدم یکی از اعضای سفارت به من نگاهی طولانی می‌کند. او را نگریستم و احساس کردم او را قبلا جایی دیده‌ام. به من سلام کرد خود را شناساند که همان سید هندی است که هر روز نزد من می‌آمده و خواستار صفحات کتاب فصل الخطاب می‌شده، با این عضو سفارت انگلیس بوده است.
نقدهایی بر کتاب فصل الخطاب
کتابهایی که در رد کتاب فصل الخطاب نوشته‌اند عبارتند از:
کشف الارتیاب فی عدم تحریف کتاب رب‌الارباب، تالیف محمود بن ابی القاسم مشهور به معرب تهرانی، درگذشت سال ۱۳۱۳ه ق، تاریخ چاپ کتاب ۱۳۰۳ ه ق
حفظ الکتاب الشریف عن شبهه القول بالتحریف، تالیف هبه الدین سید محمد حسین شهرستانی درگذشت سال ۱۳۱۵ ه ق
تنزیه التنزیل، تالیف علی رضا حکیم خسروانی، تاریخ چاپ کتاب ۱۳۷۱ ه ق
الحجه علی فصل الخطاب فی ابطال القول بتحریف الکتاب، تالیف عبدالرحمن محمدی هیدجی، تاریخ چاپ کتاب ۱۳۷۲ ه ق
البرهان علی عدم تحریف القران، تالیف مرحوم میرزا مهدی بروجردی، تاریخ چاپ کتاب ۱۳۷۴ ه ق
آلاء الرحیم فی الرد علی تحریف القران، تالیف میرزا عبدالرحیم مدرس خیابانی، تاریخ چاپ کتاب ۱۳۸۱ ه ق
صیانه القران عن التحریف، تالیف محمد هادی معرفت، تاریخ چاپ کتاب ۱۴۱۶ ه ق
، تالیف سید مرتضی عسکری، تاریخ چاپ کتاب ۱۴۲۰ ه ق
اکذوبه تحریف القران بین الشیعه والسنه، تالیف رسول جعفریان، تاریخ چاپ کتاب ۱۴۱۳ ه ق
آلاء الرحمن فی تفسیر القران، تالیف شیخ جواد بلاغی،
البیان فی تفسیر القرآن، تالیف سید ابوالقاسم خویی
تهذیب الاصول، درس خارج اصول سید روح‌الله خمینی در مبحث حجیت ظواهر کتاب
افسانه تحریف قرآن، رسول جعفریان
محدث نوری و تحریفات عاشورا
محدث نوری دغدغه خود را برای جلوگیری از انحرافهایی که اهل منبر و روضه خوانان در ذکر مصیبت حسین بن علی و عاشورا دچار آن شده‌اند در کتاب لولو و مرجان آورده است. او مسامحه اهل علم در این زمینه را عامل گستاخی طایفه اهل منبر می‌داند و سکوت کنندگان در این باب را شریک گناه متجریان بر می‌شمرد.
مرتضی مطهری در بخش تحریفات لفظی واقعه عاشورا کتاب حماسه حسینی، به شدت از محدث نوری و کتاب او در زمینه تحریفات عاشورا، یعنی لولو و مرجان متاثر است. مطهری مصادیق تحریفات لفظی را بیشتر از این کتاب نقل کرده و صراحت و شجاعت محدث نوری را تحسین می‌کند.
برخی از شاگردان
آقابزرگ تهرانی
شیخ عباس قمی
محمدحسین کاشف‌الغطاء
عبدالحسین شرف‌الدین عاملی
میرزا جواد ملکی تبریزی
شیخ فضل الله نوری
شیخ محمدتقی بافقی
سید نصرالله اخوی از فعالان جنبش مشروطه ایران
حاج میرزا ابوالفضل تهرانی معروف به کلانتری نوری
سید علم الهدی نقوی کابلی
شیخ مهدی نوری (برادرزاده محدث نوری)
محمدحسن آل کبه
حاج میرزا علی اکبر همدانی معروف به «دبیر» و «ابوالمکارم»
حاج میرزامحمد ارباب قمی
شیخ علی اکبر همدانی
مطالعه بیشتر
کتاب القران الکریم و روایات المدرستین نقدی بر کتاب فصل الخطاب
نظر محی‌الدین حائری شیرازی درباره کتاب فصل الخطاب
نظر محدث نوری درباره زیارت ناحیه مقدسه
نظر محدث نوری درباره دعای ندبه
نظر محدث نوری درباره دیدار با امام زمان، رخدادهای پس از ظهور و ازدواج امام زمان
نظر محدث نوری درباره اعتبار کتاب توحید
نظر محدث نوری درباره هدایهالمسترشدین
نظر محدث نوری درباره ابوالصلاح حلبی
نظر محدث نوری درباره ابن ادریس حلی و ابن‌فهد حلی
نظر محدث نوری درباره زید بن علی
نظر محدث نوری درباره آمدی، نگارنده کتاب غرر الحکم و درر الکلم
نظر محدث نوری درباره عماد الدین ابو جعفر طبری
تاسیس موسسه آموزش عالی علامه محدث نوری به نام وی