آگاتا کریستی

آگاتا کریستی
آگاتا کریستی، DBE (زاده ۱۵ سپتامبر ۱۸۹۰ - درگذشته ۱۲ ژانویه ۱۹۷۶) نویسنده انگلیسی داستان‌های جنایی و ادبیات کارآگاهی بود. کریستی، اولین نویسنده‌ای است که کتاب‌هایش بیشترین ترجمه را به زبان‌های مختلف دنیا داشته‌است. پس از وی ژول ورن و سپس شکسپیر قرار دارند آگاتا کریستی در ۱۲ ژانویه ۱۹۷۶ در ۸۵ سالگی به مرگ طبیعی درگذشت.
زندگی‌نامه
آگاتا کریستی با نام اصلی آگاتا مری کلاریسا میلر در دون شایر انگلستان به دنیا آمد. پدر آمریکایی‌اش فردریک میلر نام داشت. مادرش کلارا بومر انگلیسی و از خانواده‌ای اشرافی بود. آگاتا به دلیل آمریکایی بودن پدر می‌توانست تبعه ایالات متحده نیز باشد، ولی هرگز از آن کشور تقاضای تابعیت نکرد. آگاتا دارای یک خواهر و یک برادر بود که هردوی آن‌ها از وی بزرگ‌تر بودند.
آگاتا در زمان جنگ جهانی اول در بیمارستان و سپس در داروخانه کار می‌کرد؛ شغلی که تاثیر زیادی بر نوشته‌های او داشته‌است: بسیاری از قتل‌هایی که در کتاب‌هایش رخ می‌دهند از طریق خوراندن سم به مقتولان صورت می‌گیرند.
در هشتم دسامبر ۱۹۲۶ وقتی در سانینگ دیل واقع در برکشر زندگی می‌کرد به مدت ده روز ناپدید گردید و روزنامه‌ها در این مورد جاروجنجال فراوانی به پا کردند. اتومبیل او در یک گودال گچ پیدا شد و خود او را نیز نهایتا در هتلی واقع در هروگیت یافتند. آگاتا اتاق هتل را با نام خانمی که اخیرا شوهرش اعتراف کرده بود با وی رابطه عاشقانه دارد کرایه کرده بود و در توضیح این ماجرا ادعا کرده بود که در اثر ضربه روحی ناشی از مرگ مادر و خیانت شوهر دچار فراموشی گردیده بوده‌است. در مورد این که آیا کل این ماجرا یک کار تبلیغاتی بوده‌است یا خیر، کماکان نظرات ضدونقیض‌اند. در آن زمان نگاه کلی مردم نسبت به ناپدید شدن آگاتا منفی بود و بسیاری بر این باور بودند که آن ترفند تبلیغاتی مبالغ قابل توجهی هزینه روی دست مالیات دهندگان کشور گذاشته‌است. در سال ۱۹۷۹ این ماجرای ناپدید شدن دست مایه فیلمی شد به نام آگاتا که در آن وانسا ردگریو در نقش آگاتا کریستی ظاهر می‌شود.
آگاتا در سال ۱۹۳۰ با باستان‌شناسی به نام سر ماکس مالووان که ۱۴ سال از او جوان‌تر بود ازدواج کرد و با او به سفرهای فراوانی رفت. رد پای این سفرها و شهرها و کشورهایی را که او از آن‌ها دیدن می‌کرد می‌توان در بیشتر داستان‌هایش که وقایع آن‌ها در کشورهای شرقی (خاورمیانه) رخ می‌دهند دید. ازدواج او با مالووان در ابتدا ازدواجی موفق و شاد بود. این ازدواج توانست با وجود ماجراجویی‌های عشقی خارج از ازدواج مالووان مدتی نسبتا طولانی دوام بیاورد.
آگاتا کریستی رمان قتل در قطار سریع‌السیر شرق را در سال ۱۹۳۴ وقتی در هتل پرا پالاس استانبول سکونت داشت نوشت. استانبول آخرین ایستگاه شرقی قطار سریع‌السیر اورینت بود که در آن زمان بین غرب و شرق اروپا در تردد بود. اتاقی که آگاتا کریستی در آن می‌زیست توسط مقامات هتل پرا پالاس به‌عنوان یادبود این نویسنده نامدار در همان حال و هوای زمان اقامت کریستی حفظ و نگهداری شده‌است.
زندگی خصوصی
آگاتا در سال ۱۹۱۴ با یک سرهنگ نیروی هوایی به نام آرچیبالد کریستی ازدواج کرد که ازدواج موفقی نبود و زندگی مشترک آنان بعد از ۱۱ سال عاقبت در سال ۱۹۲۸ به جدایی انجامید. دختری به نام روزالیند هیکز حاصل این ازدواج بود.
او تنها یک فرزند به نام روزالیند هیکز داشت که او نیز در ۸۵ سالگی به تاریخ ۲۸ اکتبر ۲۰۰۴ درگذشت. در حال حاضر تمام حقوق مربوط به نشر و فروش کتاب‌های آگاتا کریستی در اختیار و مالکیت نوه او ماتیو پریچارد است.
حرفه ادبی
اتاق آگاتا کریستی در هتل پرا پالاس استانبول. او کتاب قتل در قطار سریع‌السیر شرق را در زمان اقامت در این اتاق نوشت.
او با نام مستعار مری وستماکوت داستان‌های عاشقانه و رومانتیک نیز نوشته‌است، ولی شهرت اصلی‌اش به خاطر ۶۶ رمان جنایی اوست. داستان‌های آگاتا کریستی، به خصوص آن دسته که درباره ماجراهای کارآگاه هرکول پوآرو یا خانم مارپل هستند، نه تنها لقب «ملکه جنایت» را برای او به ارمغان آوردند بلکه وی را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و مبتکرترین نویسندگانی که در راه توسعه و تکامل داستان‌های جنایی کوشیده‌اند نیز معرفی و مطرح کردند.
آگاتا کریستی در کتاب رکوردهای گینس مقام اول در میان پرفروش‌ترین نویسندگان کتاب در تمام دوران‌ها و مقام دوم (بعد از ویلیام شکسپیر)در میان پرفروش‌ترین نویسندگان در هر زمینه‌ای را به خود اختصاص داده‌است. تخمین زده شده‌است که یک میلیارد نسخه از کتاب‌های او به زبان اصلی (انگلیسی) و یک میلیارد نسخه دیگر در ترجمه‌های گوناگون به ۱۰۳ زبان دنیا به فروش رسیده‌است. محبوبیت جهانی کریستی به آن درجه است که به‌طور مثال در کشوری چون فرانسه تعداد کتاب‌هایی که از او تا سال ۲۰۰۳ به فروش رسیده بالغ بر ۴۰ میلیون جلد بوده‌است.
تله موش که یکی از آثار معروف اوست اولین بار در ۲۵ نوامبر ۱۹۵۲ در لندن (تئاتر آمباسادورها) به روی صحنه رفت و از آن تاریخ تا زمان حاضر و در طول بیش از ۵۰ سال همیشه بر روی صحنه بوده‌است و از این نظر رکورددار است. این نمایش‌نامه تاکنون فقط در لندن بیش از ۲،۰۰۰ بار به روی صحنه رفته‌است.
در سال ۱۹۵۵ آگاتا کریستی نخستین کسی بود که جایزه استاد اعظم را از مجمع معمایی‌نویسان آمریکا دریافت کرد. در همان سال نمایش‌نامه او به نام شاهد پرونده به‌عنوان بهترین نمایشنامه برنده جایزه ادگار گردید.
بیشتر کتاب‌ها و داستان‌های کوتاه او (و بعضی‌ها از آن‌ها چندین بار) به فیلم درآمده‌اند که از آن میان می‌توان فیلم‌های قتل در قطار سریع‌السیر شرق، مرگ در رودخانه نیل و نام برد. بسیاری از نوشته‌های آگاتا کریستی بارها برای تهیه برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
آثار
رمان‌ها
سال
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
۱۹۲۰
ماجرای اسرارآمیز در استایلز
The Mysterious Affair at Styles
۱۹۲۲
دشمن مخفی
The Secret Adversary
1923
قتل در زمین گلف
The Murder on the Links
۱۹۲۴
مردی با لباس قهوه‌ای
The Man in the Brown Suit
۱۹۲5
The Secret of Chimneys
The Secret of Chimneys
۱۹۲۶
قتل راجر آکروید
The Murder of Roger Ackroyd
۱۹۲۷
چهار قدرت بزرگ
The Big Four
۱۹۲۸
راز قطار آبی
The Mystery of the Blue Train
۱۹۲9
The Seven Dials Mystery
The Seven Dials Mystery
۱۹۲9
شرکای جرم
Partners in Crime
۱۹30
آقای کوئین مرموز
The Mysterious Mr Quin
۱۹30
Giants Bread
Giants Bread
۱۹30
قتل در خانه کشیش
The Murder at the Vicarage
۱۹۳۱
راز سیتافورد
The Sittaford Mystery
۱۹32
خطر در خانه آخر
Peril at End House
۱۹32
13معما
The Thirteen Problems
۱۹33
لرد اجور می‌میرد
Lord Edgware Dies
۱۹33
The Hound of Death
The Hound of Death
۱۹۳۴
قتل در قطار سریع‌السیر شرق
Murder on the Orient Express
۱۹۳۵
تراژدی در سه پرده
Three Act Tragedy
۱۹۳۵
مرگ در میان ابرها
Death in the Clouds
۱۹۳۶
قتل به ترتیب الفبا
The A.B.C. Murders
۱۹۳۶
قتل در بین‌النهرین
Murder in Mesopotamia
۱۹۳۷
مرگ بر روی نیل
Death on the Nile
۱۹۳۹
قتل آسان است
Murder is Easy
۱۹۴۱
شرارتی زیر آفتاب
Evil Under the Sun
۱۹۴۱
ان یا ام
N or M?
۱۹۴۲
جسدی در کتابخانه
The Body in the Library
۱۹۴۲
پنج خوک کوچک
Five Little Pigs
۱۹۴۴
به طرف صفر
Towards Zero
۱۹۵۰
اعلام یک قتل
A Murder is Announced
۱۹۵۲
مرگ خانم مک‌گینتی
Mrs McGintys Dead
۱۹۵۳
پس از تشییع جنازه
After the Funeral
۱۹۵۳
جیب پر از چاودار
A Pocket Full of Rye
۱۹۵۷
4.50from Paddington
۱۹۵۸
مصیبت بی‌گناهی
Ordeal by Innocence
۱۹۵۹
گربه‌ای میان کبوتران
Cat among the pigeons
۱۹۶۵
در هتل برترام
At Bertrams Hotel
۱۹۶۶
دختر سوم
Third Girl
۱۹۶۷
شب بی‌پایان
Endless Night
۱۹۷۱
نمسیس
Nemesis
۱۹۷۲
فیل‌ها به یاد می‌آورند
Elephants Can Remember
۱۹۷۵
پرده*
Curtain
۱۹۷۶
جنایت خفته
Sleeping Murder
آخرین اثری که هرکول پوارو در آن نقش دارد
مجموعه داستان‌ها
سال
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
۱۹۶۱
گناه مضاعف
Double Sin and Other Stories
۱۹۷۴
اولین پرونده‌های پوآرو
Poirots early cases
خانم مارپل
نمایش نامه
سال
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
۱۹۴۳
سپس هیچ‌کدام باقی نماندند
And then there were none
۱۹۵۲
تله موش
The Mousetrap
۱۹۶۴
معمای کارائیپ
A Caribbean mystery
سایر آثار
سال
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
مرگ، نقطه پایان
عروسکی در دودکش بخاری
تعطیلات برای قتل
مصیبت بی‌گناهی
خانه‌ای در شیراز
بازی
از روی آثار او بازی‌های رایانه‌ای هم ساخته شده‌اند:
و سرانجام هیچ‌کس باقی نماند
قتل در قطار سریع‌السیر شرق
شیطان زیر آفتاب
قتل‌های‌ای بی‌سی