آندره مارتینه

آندره مارتینه (زاده ۱۲ آوریل ۱۹۰۸) - درگذشته ۱۶ ژوئیه ۱۹۹۹) زبان‌شناس برجسته فرانسوی و یکی از پیشگامان زبان‌شناسی نقش‌گرا است. او یکی از اعضای مکتب زبان‌شناسی پراگ به‌شمار می‌رود. مارتینه سردبیر مجله ورد (Word) بود که در نیویورک چاپ می‌شد. مهم‌ترین دستاورد او در زبان‌شناسی آن است که از سطح توصیف زبانی فراتر رفت و وارد حوزه تبیین شد.
زندگی‌نامه
پدر و مادر مارتینه هر دو معلم بودند. از همان کودکی به مسائل دو زبانگی علاقمند بوده‌است. او از یازده سالگی به پاریس رفت و پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در سوربن و به دنبال موفقیت در امتحان Agregation و یافتن صلاحیت تدریس رسمی در دبیرستان‌ها و رشته‌های دانشگاهی، در سال ۱۹۳۷ موفق به دریافت دکتری دولتی از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه پاریس می‌شود.
پایان‌نامه اصلی وی با عنوان «مشددسازی هم‌خوان‌ها با منشا بیانی در زبان‌های ژرمنی»، بعدها پایه و اساس کتاب «دگرگونی‌های آوایی» را در سال ۱۹۵۵ تشکیل می‌دهد و پایان‌نامه دیگرش در خصوص «ساختار واجگانی واژه در زبان دانمارکی» است. همسر اول آندره مارتینه دانمارکی است و اقامت وی در دانمارک باعث آشنایی او با این زبان می‌شود و این امر منجر به دوستی وی با لویی یلمزلف، زبانشناس دانمارکی می‌گردد
پژوهش‌ها
تجزیه دوگانه
مارتینه مفهوم تجزیه دوگانه را در تقطیع عناصر زبانی به دو سطح عناصر معنامند و نقش‌مند ازیک‌سو و عناصر فاقد معنا اما ممیز معنا (یعنی همان واج‌ها) ازسوی‌دیگر معرفی کرد.
تبیین زبان‌شناختی
مارتینه در فعالیت‌های زبان‌شناختی خود، از سطح توصیف فراتر رفت و کوشید برای فرایندهای زبانی تبیین به‌دست دهد. او دو نیروی حاکم بر تحولات زبانی را معرفی کرد که به‌صورتی متعادل در زبان به‌کار می‌روند و اقتصاد زبانی را به‌وجود می‌آورند. یکی از این نیروها، «اصل کم‌کوشی» است و دیگری «اصل حداکثر کارایی ارتباطی». این دو نیرو به‌ویژه در رده‌شناسی زبانی به‌عنوان دو انگیزه و نیروی در تعامل و موثر در تغییرات زبانی مطرح هستند.
آثار
کتاب‌های ترجمه‌شده به فارسی
مبانی زبان‌شناسی عمومی: اصول و روش‌های زبان‌شناسی نقشگرا، ترجمه هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰
تراز دگرگونی‌های آوایی: جستاری در واج‌شناسی درزمانی، ترجمه هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰
سایر کتاب‌ها
دیدی نقش‌گرا از زبان (۱۹۶۲)
زبانشناسی همزمانی (۱۹۶۵)
جستاری چند در نحو نقشگرا (۱۹۷۵)
نقش و پویایی زبان‌ها (۱۹۸۹)
خاطرات یک زبانشناس: زندگی در کنار زبان‌ها (۱۹۹۳)
کلیات نحو (۱۹۷۵)
تحول زبان‌ها و بازسازی آنها (۱۹۷۵)
آثار مرتبط
کتاب مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی اثر ابوالحسن نجفی عمدتا برمبنای زبان‌شناسی نقش‌گرای مارتینه نگاشته شده‌است.
مقالات
La prononciation du français contemporain. Témoignages recueillis en 1941 dans un camp de prisonniers, Parigi, Droz, 1945
Initiation pratique a langlais, Lione, IAC, 1947
Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque, Berna, Francke, 1955. Ora in: Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque, Parigi, Maisonneuve - Larose, 2005 ; trad. it. : Economia dei mutamenti fonetici. Trattato di fonologia diacronica, Torino, Einaudi, 1968
La description phonologique avec application au parler francoprovençal dHauteville (Savoie), Ginevra, Droz, 1956
Éléments de linguistique générale, Parigi, Armand Colin, 1960. Trad. it. : Elementi di linguistica generale, Roma-Bari, Laterza, 1966
A functional view of language. Being the Waynflete lectures delivered in the College of St. Mary Magdalen, Oxford, 1961, Oxford, Clarendon, 1962. Trad. it. : La considerazione funzionale del linguaggio 1965, Bologna, Il Mulino, 1984 ; trad. fr. : Langue et fonction, Parigi, Gonthier/Denoël, 1969
La linguistique synchronique. Études et recherches, Parigi, Presses universitaires de France, 1965
Manuel pratique dallemand, Parigi, Picard, 1965
Des steppes aux océans. Lindo-européen et les "indo-eutopéens", Parigi, Payot, 1986 . Trad. it. : Lindoeuropeo: lingue, popoli e culture, Roma-Bari, Laterza, 1989
Le français sans fard, Parigi, Presses universitaires de France, 1969
Évolution des langues et reconstruction, Parigi, Presses universitaires de France, 1975 ISBN 2130335977
Syntaxe générale, Parigi, Colin, 1985 . Trad. it. : Sintassi generale, Roma-Bari, Laterza, 1988
Fonction et dynamique des langues, Parigi, Armand Colin, 1989
Mémoires dun linguiste, vivre les langues, Parigi, Quai Voltaire, 1993
بزرگداشت
در ۱۹۸۸ دانشگاه رنه‌دکارت هشتادمین سال تولد آندره را در عمارت سوربن با حضور اساتید بسیاری از کشورهای مختلف برگزار کرد.
شاگردان ایرانی آندره مارتینه
گیتی دیهیم
ابوالحسن نجفی
هرمز میلانیان
مرگ
آندره مارتینه در تاریخ ۱۶ ژوییه ۱۹۹۹ بر اثر سرطان ریه درگذشت .
مکتب پراگ
رومن یاکوبسن
نیکولای تروبتسکوی
ویلم ماتسیوس
آنتوان مارتی