استان کردستان

استان کردستان یکی از استان‌های ایران به مرکزیت شهر سنندج است که در غرب کشور واقع شده‌است. مساحت این استان ۲۸،۲۰۰ کیلومتر مربع معادل ۱/۷٪ مساحت کل کشور ایران است. این استان که در دامنه‌ها و دشت‌های پراکنده سلسله جبال زاگرس میانی قرار گرفته‌است، از شمال به استان‌های آذربایجان غربی و زنجان، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به استان کرمانشاه و از غرب به کشور عراق محدود است. استان کردستان با کشور عراق ۲۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد. استان کردستان براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۹۰ دارای ۱۰شهرستان، ۲۹شهر، ۳۱بخش، ۸۶دهستان و ۱۶۹۷آبادی دارای سکنه و ۱۸۷ آبادی خالی از سکنه بوده‌است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: مریوان، بیجار، دهگلان، دیواندره، سروآباد، سقز، سنندج، قروه، کامیاران و بانه.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ استان کردستان ۱٫۶۰۳٫۰۱۱ نفر جمعیت دارد که ۶۶درصد شهری و ۳۴درصد را جمعیت روستایی تشکیل می‌دهد. تراکم نسبی جمعیت معادل ۵۱٫۲ نفر در کیلومتر مربع است.
جمعیت شهرستان‌ها و شهرها ۱۳۹۵
شهرستان
مساحت شهرستان (کیلومتر مربع)
جمعیت شهرستان
شهر
جمعیت شهر
بانه
۱۵۸۵
۱۵۸٫۶۹۰
بانه
۱۱۵٫۳۲۵
بیجار
۵۳۵۰
۸۹٫۱۶۲
بیجار
۵۶٫۸۵۷
دهگلان
۱۲۵۰
۶۴٫۰۱۵
دهگلان
۲۹٫۱۸۵
دیواندره
۴۲۰۰
۸۰٫۰۴۰
دیواندره
۳۶٫۰۹۸
سروآباد
۱۲۰۰
۴۴٫۹۴۰
سروآباد
۸٫۲۹۷
سقز
۴۳۷۰
۲۲۶٫۴۵۱
سقز
۱۶۸٫۳۵۹
سنندج
۳۰۳۰
۵۰۱٫۴۰۲
سنندج
۴۱۴٫۰۶۹
قروه
۳۰۰۰
۱۴۰٫۱۹۲
قروه
۹۴٫۴۰۴
کامیاران
۱۸۵۰
۱۰۲٫۸۵۶
کامیاران
۶۰٫۴۴۷
مریوان
۲۳۶۵
۱۹۵٫۲۶۳
مریوان
۱۵۱٫۱۸۸
نام
کردستان متشکل از دو کلمه «کرد» و پسوند «ستان» به معنی مکان است. کردستان مکان و سرزمین کردها و ناحیه‌ای در غرب ایران است. کلمه کردستان اولین بار به‌طور رسمی در دوره سلجوقی به‌کار برده شد و از آن پس ثبت گردید.
جغرافیا
نمایی از شهر سنندج مرکز استان کردستان
استان کردستان با مساحت ۲۸،۲۰۳ کیلومتر در غرب ایران مجاور کشور عراق بین ۳۴ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۳۱ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد که این مساحت ۱٫۷ درصد از مساحت کل کشور را شامل می‌شود و از نظر وسعت رتبه ۱۶ را در کشور دارا است. از شمال به استانهای آذربایجان غربی و قسمتی از زنجان و از جنوب به استان کرمانشاه و از شرق به استان همدان و قسمتی دیگر از استان زنجان و از غرب به کشور عراق محدود می‌باشد. این استان شامل ۲۳۰ کیلومتر مرز خاکی مشترک با کشور عراق است.
از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان کردستان منطقه‌ای کوهستانی می‌باشد که دشت‌های مرتفع و دره‌های پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شده‌اند. اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پست‌ترین نقاط استان به حدود ۲۴۰۰ متر می‌رسد. کوه شاهو با ارتفاع ۳۳۰۰ متر بلندترین و منطقه آلوت در بانه با ارتفاع حدود ۹۰۰ متر کم ارتفاع‌ترین نقطه استان می‌باشد؛ که این اختلاف ارتفاع خود باعث به وجود آمدن اقلیم‌های متفاوت می‌گردد. کردستان با دریا فاصله‌اش زیاد است، اما از طریق دره‌های عمیق در هم تنیده، به آب‌های آزاد جهان در جنوب و دریاچه‌های شمالی نظیر دریای خزر و دریاچه ارومیه راه دارد. سرچشمه بسیاری از رودخانه‌های بزرگ در کوه‌های کردستان واقع شده‌اند.
تاریخ
استان کردستان بخشی از سرزمینی است که به وسیله مادها حکمرانی می‌شده‌است. مرز تاریخی سرزمین‌هایی که بوسیله مادها اداره می‌شده، در شمال به اورارتو، در غرب به آشور و در جنوب و جنوب غربی به ایلام و سومر منتهی می‌شد. در ابتدا قبایل نژاد آریایی در شرق و غرب دریاچه ارومیه اسکان یافتند. تعدادی از آنان در شرق دریاچه مقیم شدند و آن را «آمادای» نامیدند و قسمتی که در غرب دریاچه ارومیه بود را پارسوا (پارسوما) نامیده می‌شد. اولین گروه دولت مادها را بنیان نهاد و دومین گروه سلطنت قدرتمند هخامنشیان را به وجود آورد. با توجه به متن نوشته داریوش در پرسپولیس و بیستون، دولت شاهنشاهی مادها در ناحیه هخامنشی در ۵۵۰ قبل از میلاد واقع شده و سرزمین مادها یکی از ایالات دولت هخامنشی شد. از زمان سلطنت هخامنشیان، در نواحی پارسها و ساسانیها، ایالت مادها به عنوان یکی از ایالات ایران باستان به نام «ماه» شناخته می‌شد.
این ایالت شامل دو بخش «ماه پایین» یا رازی ماه و «ماه بالا» یا نهاوند ماه بود. در دوران قبل از اسلام سرزمین مادها، «مای» یا «ماه» نامیده می‌شد. ناحیه استان کردستان (اردلان)در دوره صفویه شامل ۹ شهر عمده بود: سنه، گروس، الکا، زرین کمر، طغامین، خورخوره، پاوه و هورامان اورامان، الکای بانه، قالازالام و پالانگان. دولتمردان مستقل برای قبایل بزرگ منصوب می‌شدند.
بنا به پیش نویس شماره ۱۲۷۵ در ۱۳۱۶/۹/۹، ایران به شش بخش تقسیم شده بود. استان غربی شامل شهرهای کردستان، کرمانشاه، گروس، باوندپور (کلهر)، پشت کوه، همدان، ملایر، خرمشهر، آبادان، خوزستان و کهگیلویه بود. در سال ۱۳۳۷ با توجه به فرمان شورای وزرا کردستان از پنجمین استان جدا شد و استان کردستان را تشکیل داد. شهرهای استان، سنندج، گروس، سقز و قروه بودند.
مردم
محدوده‌هایی که بنا بر اطلاعات سازمان سیا در آن‌ها زبان کردی وکرمانجی به عنوان زبان مادری سخن گفته می‌شود.
پراکنش مردم کرد در ایران بر اساس استان‌ها
استان کردستان یکی از استان‌های کردنشین در غرب ایران است، اکثریت ساکنان این استان، کردزبان هستند که به لهجه‌های مختلف تکلم می‌کنند. زبان کردی در استان کردستان و همچنین در استان‌های، کرمانشاه، ایلام و شهرهای جنوبی آذربایجان غربی و در دیگر کشورها لهجه‌های گوناگونی دارد اما مهمترین، پر تکلم‌ترین یا به عبارتی لهجه رسمی و ادبی دو شاخه کرمانجی و سورانی است، شاخه سورانی و اردلانی (گورانی کهن) در استان کردستان لهجه رایج در ادبیات مکتوب است.
علاوه بر زبان کردی اهالی شمال شرقی شهرستان قروه و شمال و شمال شرق در شهرستان بیجار به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند و همچنین در بخش چهاردولی به زبان کردی جنوبی نیز تکلم می‌کنند در بخش‌هایی وسیع از شهرستان‌های مریوان و سرواباد و سنندج و کامیاران نیز مردم به زبان گورانی (هورامی) تکلم می‌کنند که قرابتی زیادی با زبان پارسی باستان دارد. اقلیت‌های ارمنی و یهودی نیز به تعداد اندک در برخی شهرهای استان یافت می‌شوند.
آب و هوا
اقلیم کردستان متاثر از توده‌های هوای گرم و مرطوب مدیترانه‌ای است که این توده‌ها موجب بارندگی‌هایی در بهار و ریزش برف در زمستانها شده‌است. این توده‌های هوایی که از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه با برخورد به ارتفاعات زاگرس بخش قابل توجهی از رطوبت را به صورت بارش‌های پراکنده برف و باران در این منطقه نشان می‌دهند.
تعداد روزهای یخبندان ۱۰۹ روز و میزان بارندگی سالانه در شرایط عادی اقلیمی معادل ۵۰۰ میلی‌متر می‌باشد. بیشترین میزان بارندگی مربوط به شهرهای مریوان و بانه حدود ۸۰۰ میلی‌متر در سال و کم‌ترین میزان بارندگی در ناحیه شرق حدود ۴۰۰ میلی‌متر و در قسمت مرکزی استان یعنی سنندج نزدیک به ۵۰۰ میلی‌متر در سال است. نفوذ توده‌های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تاثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگل‌های انبوه بلوط و گونه‌های مختلف درختان جنگلی شده‌است.
درغرب استان میزان بارشها بیشتراز سایر نقاط است. فصل تابستان کمترین بارشها را دارد.
هوای استان در تابستان گرم و زمستان ان سرد می‌باشد. کردستان به دلیل اب وهوای منحصر به فردش پتانسیل بالایی برای جذب گردشگر دارد. اب وهوای خاص کردستان باعث وجود و مهاجرت انواع پرندگان به ان شده به علاوه به دلیل وجود کوهستان و هوای کوهستانی ان برای پرورش زنبور عسل مناسب می‌باشد.
در این اواخر گرم شدن زمین و تغییرات اب وهوایی اب وهوای کردستان رانیز تحت تاثیر قرار داده‌است.
کوه‌ها و قله‌ها
کوه اوالان
کوه چهل‌چشمه
ارتفاعات، دامنه‌ها و رشته کوه‌های متعدد استان کردستان از دیگر قابلیت‌های تفرجگاهی آن به‌شمار می‌آیند. رشته کوه‌های غرب کشور به صورت رشته‌هایی موازی، تمامی پهنه استان را دربر گرفته‌اند و محدوده طبیعی آن را تشکیل می‌دهند. یخچال‌های قلل مرتفع، چشمه سارهای فراوان پوشش مناسب جنگلی و مرتعی دامنه‌های مناطق کوهستانی، به ویژه مناطق نزدیک شهرها (آبیدر، آربابا، شاهو) در جنوب استان عمدتا در روزهای تعطیل، پذیرای گروه زیادی از ساکنین مناطق شهری و مسافران استان هستند. مهمترین کوه‌های استان که بیش از ۲۸۰۰ متر ارتفاع دارند عبارتند از: کوه کوچسار، کوه شیخ معروف، کوه پنجه علی، کوه کانی چرمه، کوه حلقه مسیر، کوه سنا سره، کوه میانه، کوه مسجد میرزا، کوه ملاکاوو، کوه حسین بک، کوه پیازه، کوه تخت، کوه هوعالی داغ، کوه چهل چشمه، کوه هواربرزه، کوه چرخ لان، کوه سراج الدین.
ارتفاعات (ته ته) در غرب استان در منطقه اورامانات (هه‌ورامان) هم یکی از مرتفع‌ترین گردنه‌های استان کردستان وراه مواصلاتی به استان کرمانشاه است که نزدیک به ۱۵۰روز ازسال به علت برف و ارتفاع زیاد مسدود می‌شود.
ارتفاعت غرب استان خط مرزی پایداری بین ایران و کشور عراق شده‌است. با صعود به این ارتفاعات و کوه‌های سربه فلک کشیده می‌توان وجود رشته کوه‌های زاگرس را نظاره گر بود.
رودخانه‌ها و منابع آب استان کردستان
مسیر رودخانه قزل اوزن
نام رودخانه
محل سرچشمه
محل ریزشگاه
قزل اوزن
کوه‌های سارال و چهل‌چشمه
دریای خزر
سیروان
بخش رزاب و مریوان
دریاچه سددربندخان
زرینه‌رود
کوه‌های چهل‌چشمه
دریاچه ارومیه
برده‌سور
کوه کان کبوتر
دریاچه ارومیه
سدها
سد گاران
سد قشلاق
سد گاوشان
سد گلبلاغ
سد وحدت
سد سیاه‌زاغ
مناطق دیدنی و گردشگری
بزرگترین سینمای روباز جهان در آبیدر
بزرگترین سینمای روباز جهان با گنجایش ۱۰هزار نفر در پارک جنگلی آبیدر سنندج می‌باشد. آبیدر با پرده‌ای در ابعاد ۱۲×۲۵ متر، بزرگترین سینمای روباز جهان محسوب می‌شود. صدای فیلم‌های این سینما از طریق موج اف ام رادیو در هر مکان از پارک جنگلی آبیدر قابل دریافت است و پرده آن به گونه‌ای تعبیه شده که ۱۰ هزار نفر بتوانند روبه‌روی آن قرار گیرند. حوزه هنری کردستان ساعت ۲۱ هر شب یک فیلم را در این سینما اکران می‌کند. همچنین مسابقات مهم از جمله نیمه نهایی و فینال جام جهانی ۲۰۱۰ از این سینما برای شهروندان سنندجی پخش شد.
سینمای روباز پارک امیریه سنندج
اماکن باستانی و تاریخی
مکان
کاربری
دیرینگی
دوره تکمیل اثر
قلعه قمچقای
بیجار
قلعه، دژ
هزاره سوم پیش از میلاد
سنگ‌نبشته اورامان
اورامان
کتیبه
هزاره اول پیش از میلاد
غار کرفتو
دیواندره
غار
دوران‌های تاریخی پس از اسلام
عمارت سالار سعید (موزه سنندج)
سنندج
موزه
دوره قاجار
عمارت آصف وزیری (خانه کرد)
سنندج
موزه
دوره صفویه
دوران صفویه، قاجاریه
عمارت خسروآباد
سنندج
دوره قاجاریه
عمارت مشیر دیوان
سنندج
دوران قاجاریه
عمارت امجدالاشراف
سنندج
دوران قاجاریه
عمارت وکیل‌الملک
سنندج
دوره زندیه
دوره زندیه، قاجاریه
بازار سنندج
سنندج
دوره صفویه
مجموعه بازار بیجار
بیجار
دوره صفویه
دوره صفویه، قاجاریه
بازار تاریخی سقز
سقز
مسجد دو مناره سقز
سقز
حمام حاج صالح
سقز
قلعه تاریخی زیویه
سقز
سده نهم تا ششم پیش از میلاد است
مسجد تاریخی روستای ترجان
سقز
حمام یاسوکند
بیجار
دوره ایلخانی
حمام خان سنندج
سنندج
کاربری فعلی (موزه)
دوره زندیه
حمام وکیل‌الملک
سنندج
دوره زندیه
حمام شیشه
سنندج
دوره قاجاریه
حمام قصلان
قروه
دوره زندیه
مسجد دارالاحسان
سنندج
مسجد خسروآباد گروس
بیجار
دوره قاجاریه
برج آجری اشقون بابا
بیجار
برج
سده ششم ه‌. ق
پل قشلاق
سنندج
دوره صفویه زندیه
قاجاریه (بازسازی)
پل صلوات‌آباد
بیجار
دوره صفوی
دوره صفوی، دوره قاجار
قلعه حسن‌آباد
سنندج
دوران اشکانیان و ساسانیان
محوطه یاسوکند و امامزاده عقیل
بیجار
دوره سلجوقیان
آئین‌ها و مراسم‌ها
مراسم پیرشالیار
دف زدن و ذکر کردن دراویش
مراسم پیر شالیار در روستای اورامان‌تخت (هورامان) کردستان، هر سال دو بار در نیمه بهار و نیمه زمستان برگزار شده و عروسی «پیر شالیار» در سه روز جشن گرفته می‌شود. مقبره پیر شالیار که از موبدان عبدالقادر گیلانی بوده‌است در انتهای جاده آسفالته اورامان قرار دارد. این مراسم شامل ذبح دام قربانی، دف‌زنی، نوعی رقص، خوردن آش، و شب‌نشینی و خواندن شعر و دعا است. شروع مراسم روز چهارشنبه است که سه روز به طول می‌انجامد.
موقعیت اقتصادی اجتماعی
این استان از لحاظ اقتصاد کشاورزی از مناطق قابل توجه و از لحاظ دامپروری یکی از قطب‌های اساسی دامداری کشور است. فعالیت‌های صنعتی این استان بسیار محدود می‌باشد، ولی به‌طور کلی صنایع این استان به دو گروه ماشینی و دستی تقسیم می‌شوند که صنایع ماشینی آن مشتمل بر صنایع کانی غیرفلزی، شیمیایی، نساجی و چرم، غذایی، برق و الکترونیک می‌باشد و صنایع دستی آن نیز شامل فرشبافی، گلیم‌بافی، نساجی و غیره می‌باشد. همچنین قاچاق از عمده‌ترین شغل‌های تامین‌کننده اقتصاد مردم می‌باشد
مشاهیر استان کردستان
سیاسیون، دولتمردان، نظامیان
امیرنظام گروسی (سیاستمدار،دیپلمات، ادیب و خوشنویس دوره قاجار)
آمینه اقدس از همسران ناصرالدین شاه قاجار
غلامعلی بایندر فرمانده کل نیروی دریایی ارتش شاهنشاهی ایران در جنگ جهانی دوم
یدالله بایندر ناوسروان نیروی دریایی ارتش شاهنشاهی ایران
یحیی صادق وزیری وزیر، قاضی
علیقلی اردلان آخرین وزیر دربار ایران و عضو شورای سلطنت سفیر ایران در سازمان ملل متحد
سیامند سلیمی ( عضو شورای مرکزی اتحادیه تشکل‌های اسلامی - سیاسی دانشجویان کشور )
فرح کریمی (سیاست‌مدار ایرانی-هلندی عضو حزب سبزهای چپ، مدیر آکسفام نویب، نماینده پارلمان هلند، مشاور ارشد برنامه عمران ملل متحد در پروژه SEAL)
احمد مفتی‌زاده فعال سیاسی و مذهبی رهبر حزب و مکتب قرآن کردستان
بهاالدین ادب سیاستمدار، موسس حزب جبهه متحد کرد، موسس و رئیس سازمان نظام مهندسی، عضو هیئت موسس بانک کارآفرینان، نایب رئیس فدراسیون بسکتبال ایران.
عبدالله رمضان زاده عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران، استاد دانشگاه تهران، سخنگوی دولت خاتمی، استاندار کردستان
محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس‌جمهور در دولت احمدی‌نژاد
صدیق کمانگر از اعضای جنبش کارگری ایران و از رهبران جنبش کارگری در کردستان ایران
محمدصدیق کبودوند
رویا طلوعی روزنامه‌نگار، از مدافعان حقوق بشر و طرفدار حقوق زنان
احسان هوشمند فعال ملی مذهبی، پژوهشگر
حسن امینی فعال مذهبی- قومی
هانا عبدی فعال سیاسی.
جلال جلالی‌زاده رهبر اصلاح طلبان کرد و اهل سنت در ایران، استاد دانشگاه تهران، سابق شورای شهر سنندج، فعال سیاسی کرد و اهل سنت و نماینده مجلس دوره ششم و عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی و اتحاد ملت ایران اسلامی
سید عماد حسینی معاون وزیر نفت اولین معاون وزیر اهل کردستان و نماینده ادوار هفتم و هشتم مجلس
حوزه فرهنگ و ادب
فاضل‌خان گروسی شاعر و نویسنده دربار فتحعلی شاه
ملا ابوبکر مصنف چوری
محمد کابلی (قانع) شاعر
علی‌اصغر امیرانی روزنامه‌نگار و بنیان‌گذار، مدیر و نویسنده مجله خواندنیها
ابراهیم یونسی مترجم، نویسنده و محقق
مستوره اردلان شاعر، نویسنده و تاریخ‌نگار
فرج‌الله محمودی استاد گروه جغرافیای طبیعی (ژئومورفولوژی) دانشگاه تهران و از پیشکسوتان و صاحب‌نظران این رشته در ایران، عضو وابسته فرهنگستان علوم ایران و رئیس پیشین انجمن جغرافیای ایران
فرخ نعمت‌پور رمان‌نویس و مترجم
شکرالله بابان گوینده، مفسر، شاعر، نویسنده و مترجم
ذبیح‌الله منصوری مترجم، روزنامه‌نگار و نویسنده
کامران نجات‌اللهی استاد دانشگاه
محی‌الدین حق‌شناس شاعر و ادیب
عطا نهایی نویسنده
سوران کردستانی محقق، نویسنده، مورخ و شاعر
عرفان قانعی‌فرد پژوهشگر
هنرمندان
سید علی‌اصغر کردستانی از استادان آواز دوران قاجار و پهلوی
مظهر خالقی خواننده
ناصر رزازی خواننده
عباس کمندی خواننده، آهنگساز، شاعر
حسن کامکار موسیقی‌دان، نوازنده ویولن و بنیان‌گذار گروه موسیقی کامکارها
گروه کامکارها شامل خانواده هنرمند و سرشناس کامکار
هوشنگ کامکار آهنگساز، عضو شورای عالی خانه موسیقی ایران
بیژن کامکار خواننده و نوازنده دف، رباب، تار، تمبک و دهل
پشنگ کامکار نوازنده سنتور
قشنگ کامکار نوازنده سه‌تار و ویلن
ارژنگ کامکار نوازنده تمبک، نقاش
اردشیر کامکار نوازنده ویولن و کمانچه
ارسلان کامکار نوازنده بربط و ویولن
اردوان کامکار نوازنده سنتور
هانا کامکار نوازنده دف و عکاس
سیاوش کامکار نوازنده سنتور
بهروز غریب‌پور نویسنده کارگردان تئاتر و سینما و استاد نمایش عروسکی
ایرج گل‌افشان تدوین‌گر فیلم
عربعلی شروه نقاش، سفال‌گر و مجسمه‌ساز
بهمن قبادی، کارگردان و نویسنده
هادی ضیاءالدینی مجسمه‌ساز و نقاش
حسن یوسف‌زمانی آهنگساز، نوازنده و رهبر ارکستر ایرانی
حسین یوسف‌زمانی آهنگساز، نوازنده ویلن
احمد ابراهیمی (خواننده)
صدیق تعریف خواننده
محمدجلیل عندلیبی آهنگساز و نوازنده سنتور
قطب‌الدین صادقی نویسنده کارگردان تئاتر و بازیگر سینما و تلویزیون.
فرهاد اصلانی بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون
فرامرز صدیقی بازیگر سینما و تلویزیون
مهوش افشارپناه بازیگر سینما و تلویزیون
بیژن صیفوری طراح گرافیک، مدیر هنری، عکاس، نویسنده و استاد دانشگاه
سعید فرج‌پوری نوازنده کمانچه
جمشید عندلیبی نوازنده نی
سعید آقاخانی نویسنده، کارگردان و بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون
حسین هاشمی-نویسنده-کارگردان-تهیه‌کننده
احمد رمضان‌زاده نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیون
محمود شهریاری مجری برنامه‌های تلویزیونی
محمود دینی بازیگر سینما و تلویزیون
شهره قمر بازیگر سینما
روژان خواننده کردی کلاسیک
کیوان کریمی فیلمساز
آزاد آزادپور رپر سبک هیپ‌هاپ
ورزشکاران
بیژن ذوالفقارنسب بازیکن سابق و مربی فوتبال
عبدالله چمن‌گلی قهرمان سابق کشتی فرنگی، مربی تیم ملی کشتی، برترین مربی کشتی فرنگی جهان در سال ۲۰۱۲
بیت الله عباسپور قهرمان بدنسازی ایران و از قهرمانان این رشته در دنیا
سامان ویسی بسکتبالیست
حامد سهراب‌نژاد بسکتبالیست
امجد شکوه‌مقام فوتبالیست
ایرج ساعدی داور ملی فوتبال
سرور ساعدی بازیکن سابق فوتبال و فوتسال و داور بین‌المللی فوتبال
آسو جواهری بازیکن سابق فوتسال و داور فوتبال
ضیاءالدین نیک‌نفس فوتبالیست
محمد زبیر نیک نفس فوتبالیست
وریا غفوری فوتبالیست
اسحاق سبحانی فوتبالیست
سامان طهماسبی کشتی‌گیر
شاهو نصرتی هندبالیست تیم ملی ایران
ارسطو محمدی فوتبالیست تیم ملی جوانان و تیم ملی امید (المپیک) و باشگاه استقلال تهران پیکان و ابومسلم خراسان
جمعیت شهرهای استان کردستان
مساجد عبداللهی استان کردستان