نوش‌آباد

نوش‌آباد نام شهری است واقع در استان اصفهان، شهرستان آران و بیدگل که در شمال شهر کاشان و غرب شهر آران و بیدگل واقع شده‌است.
پیشینه تاریخی نوش‌آباد
در تذکره‌های زیارات نوش‌آباد و همچنین تذکره امامزاده محمد هلال از نوش‌آباد بعنوان دارالخلافه انوشیروان، دارالملک انوشیروان، پایتخت خاقان انوشیروان و شهر انوشیروان یاد شده‌است قدیمی‌ترین ماخذی که به نوش‌آباد اشاره دارد کتاب «الاعلاق النفیسه» ابن رسته (۲۹۰هجری) است. وی از نوش‌آباد به عنوان یکی از منزلگاه‌های راه بین ری و اصفهان نام می‌برد و این در حالی است که در این ماخذ اشاره‌ای به کاشان نشده‌است. همین موقعیت حیاتی نوش‌آباد بر سر شاهراه مرکزی ایران رهنمون ما به پیشینه تاریخی آن است (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
آنگونه که در کتاب تاریخ قم (نوشته شده در سال ۳۷۸ ه ق) آمده‌است «انوشاباد این دیه را از بهر آن بدین نام کردند که یکی از اکاسره (ساسانیان) بدان ناحیت بگذشت به چشمه که آنجاست فرود آمد و آن چشمه و موضع را خوش یافت بفرمود تا به آنجا دیهی بنا نهاد و انوشاباد نام کردند.»
نوش‌آباد از انوشه (انوشه روان) به معنی بی‌زوال و جاویدان و بی‌مرگ می‌باشد. جایی که خوش و خرم است و روان جاویدی دارد (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
آثار تاریخی نوش‌آباد
در منطقه نوش‌آباد بیش از ۱۵۰ اثر تاریخی وجود دارد که نیمی از آن در داخل بافت و نیمی دیگر در کویر این شهر قرار گرفته‌است که برخی از آثار تاریخی به شرح زیر است:
شهر زیرزمینی اویی:
این شهر زیرزمینی به عنوان بزرگترین شهر زیرزمینی جهان معروف است که قدمتی ۱۵۰۰ ساله دارد و به دوره ساسانیان برمی‌گردد. این شهر زیرزمینی با وسعتی بیش از ۴ کیلومتر و در سه طبقه در عمق‌های ۴ الی ۲۱ متری از سطح زمین به وجود آمده‌است. کاربری این شهر در دوره‌ها احتمالا متفاوت بوده به گونه‌ای که در دوران ساسانی تا صفوی و حتی زندیه بیشتر به عنوان پناهگاه یا جان‌پناه محلی برای اختفا و حفظ جان استفاده می‌شده به همین منظور همیشه در حال گسترش بوده‌است اما در دوران قاجار احتمال می‌رود بیشتر به منظور فرار از گرما در تابستان استفاده می‌شده‌است (جغرافیای نوش‌آباد، ۱۳۹۴).
معماری دست کند اویی (شهر زیر زمینی) که بی‌شک، شهر پیش از آن شکل گرفته، محلی برای اختفا در ادوار گذشته بوده و نشان از وجود نا امنی در منطقه و تفکر هوشمندانه ساکنان آن است. این معماری به صورت دالانهای تو در تو در کل زیر سطح شهر و حتی فراتر از آن در دوران ساسانی و اوایل دوران اسلام گسترده شده‌است.
مسجد جامع نوش‌آباد
مسجد علی نوش‌آباد
قلعه خشتی نوش‌آباد (قلعه سی زان):
قلعه خشتی که ضخامت دیوار آن نزدیک به ده متر است متعلق به دوره سلجوقیان و از جنس خشت خام وگل به مساحت یک هکتار و دارای ۹ برج دیده‌بانی است. این قلعه که نظامی بوده و از جمله استحکامات دفاعی شهر به حساب می‌آمده‌است، در اعصار بعدی، کاربری مسکونی پیدا کرده‌است. این قلعه در آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه خشتی فرزین
پل تاریخی اسحاق آباد
خانه تاریخی شترخان
۱۵۰۰ مترمربع مساحت و ۴۰۰ مترمربع زیربنا دارد و به دوره قاجاریه می‌رسد.
بقعه رقیه بانو و شاهزاده ابراهیم
خانه ارباب
آب انبارهای چاله سی، مرکزی، دربریگ و …
زیارتگاه فیض آباد:
در دشت کویر شامل بقعه ایوان و صحن و رواقهای زیبا و در پس آن اتاق‌هایی مخصوص
زائران است و به ثبت آثار ملی رسیده‌است. این بنا توسط آقاصدرا از خاندان بنایی ساخته شده و بسیاری از بناهای موجود در نوش‌آباد توسط این خاندان ساخته یا با دقت و مهارت بسیار بازسازی شده‌است.
قنات‌های نوش‌آباد:
به طوری که در حدود ۱۵ کیلومتری شمال نوش‌آباد حدود ۲۰ رشته قنات به موازات هم به پیش می‌روند که صحنه بی‌نظیری را به وجود می‌آورد.
نوش‌آباد کهن شهر ایران
مسجد جامع نوش‌آباد
مسجد جامع عتیق با مناره بلند و پر هیبتش در بخش مرکزی شهر تاریخی و در مجاورت محلی به نام تخته گاه قرار دارد.
منطقه کویری نوش‌آباد که دارای آثار متعدد تاریخی همچون قلاع گوناگون با نامهای جلال‌آباد، فخر آباد، دی مورچون، سی زان، شجاع آباد، فیض آباد و وزیر و پوشش گیاهی خاکی مناسب جهت فعالیت‌های گردشگری است.
از صنایع دستی قدیم شهر مانند جولابافی، شعر بافی و پرورش کرم ابریشم اثری برجا نمانده ولی قالی بافی کماکان در چرخه اقتصادی و اجتماعی مردم نقش دارد. نوش‌آباد علاوه بر آثار ذکر شده، دارای ابنیه مذهبی همچون مسجد علی (بنا گردیده در دوران سلاجقه)، زیارت فیض آباد و پل تاریخی اسحاق آباد و چندین رشته قناتی است.
جغرافیای طبیعی
نوش‌آباد در ارتفاع ۹۰۰ متر از سطح دریا و به مختصات جغرافیایی `۲۶ ̊۵۱ طول و`۰۵ ̊۳۴ عرض و در فاصله ۷ کیلومتری از شهر تاریخی کاشان و ۳ کیلومتری از شهر آران و بیدگل واقع شده‌است. این شهر دارای آب و هوای گرم و خشک در تابستان و سرد و خشن در زمستان است. نوش‌آباد دارای ۳۱ هکتار بافت تاریخی و طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ دارای ۱۲۴۷۶ نفر جمعیت است.
وضع طبیعی آن به صورت دشت همواری است که عوارض طبیعی در آن به چشم نمی‌خورد.