پلوتارک

پلوتارک.
پلوتارک یا پلوتارخوس (به یونانی: ) (حدود ۴۶–۱۲۷ میلادی) از تاریخ‌نگاران، زندگی‌نامه‌نویسان و مقاله‌نویسان یونان باستان بود. نام پدر وی مشخص نیست اما بنا بر داستان‌ها و روایاتی که سینه به سینه نقل شده‌است، احتمالا نامش نیکاراکوس (به انگلیسی: Nikarchus) بوده‌است. نام پدربزرگش لامپریاس (به انگلیسی: Lamprias) بوده، همان‌طور که در مورالیا (به انگلیسی: Moralia) قید شده‌است.
وی در یکی از خانواده‌های مهم شهر خرونه در مرکز یونان به‌دنیا آمد. او به سال ۶۶ میلادی به گاه دیدار نرون قیصر روم از آتن در این شهر بوده‌است. بعدها در یونان و مصر به سیاحت پرداخته و چند صباحی در روم زیست و مورد عنایت تراژان امپراتور روم واقع گشته و از جانب او به امارت شهری گماشته شد. پلوتارخ سالهای آخر زندگیش را در زادگاه خود که به رسوم و آداب و مردمانش دلبستگی فراوان داشت، گذراند و در آنجا مدرسه‌ای گشود و حلقه درس داشت.
اولین مورخی که نامی از پلوتارک برده «سوئیداس :Suidas» است که در ضمن «کتاب لغت» خویش چنین نگاشته‌است: «پلوتارک در سرزمین «بئوسی:Beotie» در شهر «خرونه:Cheronee» در دوران امپراطوری تراژان یا قبل از او پا به عرصه گیتی نهاد. تراژان او را به سمت کنسولی برگزید و به احترام اطلاعات وسیع وی، به نوابی که به ایالت «ایلیری: Illirie» از جانب او حکومت می‌کردند، امر صریح داد تا در کلیه امور، رای پلوتارک را حجت بدانند.
آثار پلوتارک
در فهرست معروف به لامپیریاس شماره نوشته‌ها و رسالات پلوتارخ ۲۷۷ ذکر شده و گویا این فهرست ناقص و در برخی موارد غیرقابل اعتماد است. از میان کتابهای معروف او می‌توان از رساله در اخلاق، همپرسی‌ها، رساله در موسیقی، فراسکندری، مسایل طبیعی و کتاب ایسیس واوسایریس (ایزیس و اوزیریس) را نام برد.
کتاب بسیار مهم پلوتارخ که در سراسر جهان سخت شناخته و معروف است همان سرگذشت‌ها (Lives) است که تحت عنوان حیات مردان نامی به فارسی نیز ترجمه شده‌است. این کتاب زندگی نامه سرداران و حکام و فرمانروایان و شاهان و قیصران و آزادمردان و نامورانی است که در روزگار کهن به سبب کرداری یا تقوا و فضیلتی مشهور و زبانزد بوده‌اند. پلوتارخ به سبب سبک ویژه‌اش در نویسندگی که اغلب شیوه همپرسی افلاطونی را به کار می‌برد و هم چنین به جهت روش و برداشت خاص فلسفی و اخلاقی و سیاستش که در نوشته‌های او منعکس است از دیر باز سخت مورد پسند مردمان بوده و از اقبال خاص و عام برخورداری داشته‌است.
علت این اشتهار آن است که مورخ مذکور، مروج سبک و روش مخصوصی در تاریخ است که همانا بیان حیات مردان مشهور و مقایسه نکات برجسته و جالب زندگانی آنان با یکدیگر است. غرض مولف از انتخاب این شیوه تحریر، که قبل از او هم سابقه داشته‌است، این بوده که بر خلاف اغلب مورخین معاصر خود، به ذکر سرگذشت‌ها و فتوحات و حوادث تاریخی اکتفا ننماید بلکه خصوصیات اخلاقی مردانی را که منشا تحولات بزرگی در دنیای قدیم بوده‌اند به محک آزمایش و نقادی و سنجش بزند و از این طبایع قوی و مردان با اراده که بعضی صاحب فضائل گرانمایه‌ای بوده و برخی ضعف و انحرافاتی داشته‌اند، نمونه‌های کاملی در تقوا و اراده بدست دهد تا این نمونه‌ها، راهنمای نسل‌های آتی باشند.
به عبارت دیگر نیت مولف این بوده‌است که از تاریخ گذشتگان، درس عبرت و سرمشقی برای هدایت آیندگان فراهم آورد.
بطوری که از فحوای کلام مولف در آغاز شرح حیات پریکلس مستفاد می‌شود، نظر مولف بیشتر یک نظر اخلاقی بوده، حتی خواسته‌است با ذکر نمونه‌های واقعی و زنده، احساس خواننده را به پیروی از نیات پاک، و مکارم اخلاقی و ورع و عدالت و شجاعت و نیروی ایمان تحریک کند و آزادمنشی و غروری را که در شخصیت‌های تاریخ قدیم وجود داشت و در آغاز دوران مسیحیت در تحت سلطه استبداد و فساد ضعیف و پایمال شده بود، دوباره جان بخشد.
خلاصه آنکه غرضش آن نبود که مانند افلاطون در کتاب جمهوریت، از راه تشکیل جامعه ایده‌آل و بسط عدالت و تشکیلات صحیح سیاسی، مردم را هدایت و ارشاد کند، بلکه نظرش بیشتر معطوف به اصلاح مردم از راه تهذیب اخلاق و تبعیت از نمونه‌های زنده و قدیمی تاریخ بوده‌است.
گزارش پلوتارک درباره آیین و مذهب ایرانیان
گزارش او درباره آیین ایرانی بعلت اشتمال بر نکته‌های دقیق و باریک و آگاهیهای خاص درباره پیشینه کیش زروانی در ایران باختری اهمیت خاصی دارد. پلوتارخ در فصلی از رساله ایزیس و ازیریس به اصول دین، آیین و مراسم و نیز روایات مربوط به رستاخیز در دین ایرانی پرداخته‌است.