دانشگاه ملی ایران

دانشگاه غیردولتی دانشگاه ملی ایران در سال ۱۳۳۸ به دستور محمدرضا شاه پهلوی و توسط دکتر علی شیخ‌الاسلام تاسیس شد و تا پیش از سال ۱۳۶۲ با این نام خوانده می‌شد. علی‌رغم افتتاح رسمی در اسفندماه ۱۳۳۹، پذیرش دانشجو در مهرماه ۱۳۳۹ و توسط دانشکده‌های معماری و شهرسازی و علوم بانکداری که اولین دانشکده‌های دانشگاه بودند انجام شد. در خرداد ماه سال ۱۳۶۲ ستاد انقلاب فرهنگی وقت با تغییر نام دانشگاه از «ملی ایران» به «شهید بهشتی» موافقت کرد.
تاریخچه
مقدمات تاسیس
آذر ۱۳۳۳ شاه پس از کودتا سفری به آمریکا انجام داد. در این سفر دکتر علی شیخ الاسلام به عنوان نماینده دانشجویان ایرانی سخنرانی کرد و پیشنهاد تاسیس دانشگاه ملی را به عنوان راهکاری برای جلوگیری از خروج جوانان ایرانی از کشور برای تحصیل به شاه ارائه کرد که مورد موافقت قرار گرفت.
باید توجه داشت که نام ملی در زمان حکومت پهلوی به موسسات آموزشی اطلاق می‌شد که غیردولتی بودند و به وسیله دریافت شهریه از متقاضیان آموزش و خارج از بودجه دولت اداره می‌شدند.
پس از آن با حکم شاه دکتر شیخ الاسلام مامور شد در اروپا و آمریکا درباره دانشگاه‌های غیردولتی مطالعه کند. در سال ۱۳۳۸ در دیداری که بین شاه و چند تن از استادان دانشگاه که در راس آن‌ها دکتر جهانشاه صالح رئیس دانشگاه تهران قرار داشتند، بار دیگر پیشنهاد تاسیس دانشگاه ملی مطرح شد. هر چند از نتایج این مذاکرات اطلاعی در دست نیست. در همین سال دکتر شیخ الاسلام به ایران باز می‌گردد و با کسب موافقت نهایی محمدرضا پهلوی دهم آذر ۱۳۳۸ «دبیرخانه دانشگاه ملی» را در خانه خود در خیابان رامسر به‌طور غیررسمی به راه می‌اندازد.
۲۹ اسفند ۱۳۳۸ با فرمان شاه و موافقت حسین علا، «وزیر دربار»، دبیرخانه دانشگاه ملی به ساختمانی واقع در خیابان پاستور پلاک ۵۷ منتقل می‌شد. این ساختمان از املاک وزارت دربار بود که در اختیار شجاع الدین شفا رئیس کمیته تهیه مقدمات جشنهای ۲۵۰۰ ساله بود. کار دبیرخانه تهیه اطلاعاتی مربوط به سوابق تحصیلی فارغ التحصیلان بی‌کار اروپا و آمریکا و تهیه مقدمات تاسیس دانشگاه بود.
با آشکار شدن اندیشه تاسیس دانشگاه ملی مخالفت‌های زیادی با آن مجامع دانشگاهی آغاز شد. کسانی مانند دکتر «احمد فرهادی» رئیس دانشگاه تهران و دکتر «میمندی نژاد» رئیس دانشکده دامپزشکی و مهندس عبدالله ریاضی رئیس دانشکده فنی و رئیس مجلس شورای ملی از مخالفان سرسخت تاسیس این دانشگاه بودند.
دکتر میمندی نژاد در مصاحبه‌ای که در تاریخ ۱۱ اسفند ۱۳۳۸ در روزنامه کیهان منتشر شد فکر تاسیس دانشگاه ملی را اندیشه‌ای نابجا دانست و گفت: «دانشگاه تهران هنوز کامل نشده‌است اگر ملت فکر تاسیس دانشگاه ملی (غیردولتی) هستند که می‌تواند وضع دانشگاهی را بهتر سازد، باید همین دانشگاه موجود را ترقی و تکامل دهد.»
علی رغم مخالفت‌های فراوان با حمایت پهلوی دوم تاسیس دانشگاه ملی با جدیت پیگیری شد. هیئت موتمنین دانشگاه با عضویت وزیر دربار شاهنشاهی _ که در آن زمان حسین علا بود _ مدیر عامل بنیاد پهلوی، وزیر فرهنگ یک نفر از نمایندگان مجلس سنا، دو نفر از نمایندگان مجلس شورای ملی، مدیر کل بانک ملی ایران رئیس اتاق بازرگانی رئیس دانشگاه ملی ایران و حداقل سه نفر از شخصیت‌های علمی اقتصادی کشور تشکیل شد. در سال ۱۳۳۹ اساسنامه دانشگاه توسط هیئت موتمنین تصویب شد. در ۸ آبان ۱۳۳۹ این اساسنامه مورد تصویب شورای عالی فرهنگ قرار گرفت.
اساسنامه دانشگاه ملی دارای پنج فصل و بیست و دو ماده بود. براساس ماده نخست نام دانشگاه «دانشگاه ملی ایران» و براساس ماده دوم مقر اصلی آن تهران بود. به موجب ماده سوم اساسنامه دانشگاه، این دانشگاه از تاریخ تاسیس دارای دو دانشکده بانکداری و علوم مالی اقتصادی و دانشکده معماری بود.
سالهای اولیه
در پی انتشار اساسنامه دانشگاه، خبر پذیرش ۲۰۰ نفر دانشجو برای اولین سال تحصیلی در دو دانشکده اعلام شد. دانشگاه ملی از نیمه دوم مهر ۱۳۳۹ در یک ساختمان استیجاری نزدیک دوراهی یوسف آباد دانشگاه ملی فعالیت خود را آغاز کرد در ۲۵ بهمن ۱۳۳۹ مراسم افتتاح دانشگاه ملی با حضور شاه و فرح پهلوی برگزار شد.
در سالهای اولیه تاسیس دانشگاه ملی دریافت شهریه از دانشجویان مهمترین منبع تامین هزینه‌های دانشگاه ملی محسوب می‌شد اگر چه مبالغی کمک دولتی نیز توسط دانشگاه دریافت می‌شد.
بعد از چند سال با موافقت شاه و دستور حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی وقت یک میلیون و پانصد هزار متر از زمین‌های سعادت آباد و ۱۰ هزار متر از زمین‌های بالای میدان ونک و ۷۰ هزار متر زمین خالصه مجاور اوین درکه برای اجرای ساختمان دانشگاه ملی در نظر گرفته می‌شود. مراسم کلنگ زنی عملیات ساختمانی دانشگاه ملی با حضور فرح پهلوی و دکتر علی شیخ الاسلام و دکتر انوشیروان پویان، دکتر هوشنگ نهاوندی و تعدادی از شخصیت‌های علمی کشور در منطقه بالای اوین درکه برگزار شد.
جایگزین=
دکتر شیخ‌الاسلام که دانشگاه ملی را بنا گذاشت به تدریج کسانی که در آمریکا تحصیل کرده بودند را به دانشگاه کشاند. هیئت علمی اولیه این دانشگاه کم و بیش دانش‌آموختگان دانشگاه‌های آمریکایی بودند. فرخ‌رو پارسا، در سال‌های آغازین کار دانشگاه، عهده‌دار سمت مدیر کلی دبیرخانه دانشگاه ملی ایران بود که با این سمت وی نخستین مدیر کل زن در ایران شد.
در این نهاد، دکتر شیخ‌الاسلام سعی داشت بخشی از جامعه نخبگان ایرانی را که عمدتا از طبقه متوسط جامعه بود به آنجا بکشاند. در چنین شرایطی که جامعه علمی دانشگاه ملی عمدتا دانش‌آموختگان آمریکا بودند و دانشجویان از افراد متمول و طبقه متوسط جامعه در کنار هم گرد آمده بودند و در واقع جامعه جدیدی از طبقه سیاسی آن زمان را تشکیل دادند.
با تمام این مسائل دانشگاه ملی ایران به دلیل نوپا بودن و نیز دریافت شهریه در اولویت‌های مرتبه پایین متقاضیان تحصیلات دانشگاهی حتی در مورد افرادی که از تمکن مالی برخوردار بودند قرار می‌گرفت.
در مدت پنج سال ریاست دکتر شیخ الاسلام علاوه بر دانشکده اقتصاد و معماری دانشکده پزشکی ۱۳۴۰ زبان‌های خارجی ۱۳۴۱، علوم ۱۳۴۲، دندانپزشکی ۱۳۴۴، راه‌اندازی شد. پس از دکتر شیخ الاسلام دکتر عبدالعلی جهانشاهی و سپس دکتر علی اکبر بینا به ریاست دانشگاه ملی منصوب شد. در زمان ریاست دکتر بینا دانشکده حقوق راه‌اندازی شد. پس از وی دکتر محمد علی مجتهدی (موسس دانشگاه صنعتی شریف) و سپس دکتر انوشیروان پویان به ریاست دانشگاه ملی منصوب شدند. پس از دکتر پویان نیز به ترتیب دکتر احمد هوشنگ شریفی، دکتر عباس صفویان و احمد قرشی ریاست دانشگاه را بر عهده گرفتند. در این سال‌ها دانشکده علوم زمین و دانشکده جامع انفورماتیک و دانشکده روان‌شناسی ساخته و وارد دایره مراکز علمی کشور شد.
عمومی شدن دانشگاه در سال ۱۳۵۳
مهترین تحول در تاریخ دانشگاه در سال ۱۳۵۳ رقم خورد، هنگامی که دولت وقت به پشتوانه درآمدهای نفتی اقدام به پرداخت شهریه موسسات آموزشی ملی (خصوصی) و رایگان کردن آن‌ها نمود. این امر سبب شد تا بافت دانشجویی دانشگاه از انحصار طبقه مرفه و بالای جامعه خارج شده و دانشجویان از طبقات مختلف و شرایط گوناگون از طریق کنکور سراسری وارد این دانشگاه شوند و بدین ترتیب دانشگاه عملا به صورت یک دانشگاه عمومی مانند سایر دانشگاه‌ها درآمد.
تغییرات پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸ به موجب قانونی که در شورای انقلاب تصویب شد دانشگاه ملی، دانشگاهی دولتی اعلام شد (قبل از پیروزی انقلاب اسلامی دانشگاه غیردولتی و خصوصی محسوب می‌شد) و در خرداد ماه سال ۱۳۶۲ ستاد انقلاب فرهنگی وقت با تغییر نام دانشگاه از «ملی ایران» به «شهید بهشتی» موافقت کرد.
در سال ۱۳۶۴ براساس مصوبه دولت جمهوری اسلامی مبنی بر تاسیس وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، مراکز درمانی و دانشکده‌های پزشکی و پیراپزشکیی از دانشگاه شهید بهشتی منفک و با نام دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی فعالیت خود را آغاز کردند.
روسای دانشگاه
دکتر علی شیخ الاسلام: دکتر علی شیخ الاسلام بنیانگذار دانشگاه، از اسفند ماه سال ۱۳۳۸ تا آبان ماه سال ۱۳۴۴ ریاست دانشگاه را بر عهده داشت. وی حدود ۵ سال رئیس دانشگاه ملی ایران بود. فرخ‌رو پارسا، در سال‌های آغازین کار دانشگاه، عهده‌دار سمت مدیر کلی دبیرخانه دانشگاه ملی ایران بود که با این سمت وی نخستین مدیر کل زن در ایران شد.
دکتر عبدالعلی جهانشاهی: دکتر عبدالعلی جهانشاهی از آذر ۱۳۴۴ تا خرداد ۱۳۴۵ به عنوان رئیس دانشگاه فعالیت می‌کرد. وی نزدیک به هفت ماه رئیس دانشگاه ملی بود.
دکتر علی اکبر بینا: دکتر علی بینا از خرداد ۱۳۴۵ تا بهمن ۱۳۴۶ بر کرسی ریاست دانشگاه ملی تکیه زد. وی کمتر از ۲ سال در این سمت فعالیت کرد.
دکتر محمد علی مجتهدی: دکتر محمد علی مجتهدی از اسفند ۱۳۴۶ تا مرداد ۱۳۴۷ رئیس دانشگاه ملی بود. وی تنها پنج ماه در این پست ماندگار شد.
دکتر انوشیروان پویان: دکتر انوشیروان پویان از شهریور سال ۱۳۴۷ تا شهریور ماه سال ۱۳۵۲ رئیس دانشگاه ملی بود. وی در حدود ۵ سال در ریاست این دانشگاه باقی‌ماند.
دکتر احمد هوشنگ شریفی: دکتر احمد هوشنگ شریفی از شهریور ۱۳۵۲ تا اردیبهشت ۱۳۵۳ به عنوان رئیس دانشگاه ملی کار می‌کرد. وی کمتر از هشت ماه در این پست باقی‌ماند.
دکتر عباس صفویان: دکتر عباس صفویان از خرداد ۱۳۵۳ تا شهریور ۱۳۵۶ رئیس دانشگاه ملی بود. وی ۳ سال رئیس این دانشگاه بود.
دکتر احمد قریشی: دکتر احمد قرشی از شهریور ۱۳۵۶ تا مهر ۱۳۵۷ به عنوان رئیس دانشگاه ملی فعالیت می‌کرد. وی حدود یک سال در سمت خود باقی‌ماند.
دکتر عبدالعلی جهانشاهی: دکتر عبدالعلی جهانشاهی از مهر ۱۳۵۷ تا بهمن ۱۳۵۷ تنها به مدت چهار ماه رئیس دانشگاه ملی بود.
دکتر عبدالصمد تقی‌زاده: دکتر عبدالصمد تقی‌زاده از اسفند ۱۳۵۷ تا آبان ۱۳۵۹ رئیس دانشگاه ملی بود. وی نزدیک به ۲ سال بر این دانشگاه ریاست کرد.
مهندس احمد اصغریان جدی: مهندس احمد اصغریان جدی از آبان ۱۳۵۹ تا آذر ۱۳۶۰ ریاست بر دانشگاه ملی را تجربه کرد. وی یک سال رئیس این دانشگاه بود.
محمد حسن احمدی: محمد حسن احمدی تنها ۱۱ ماه رئیس دانشگاه ملی بود. وی از آذر ۱۳۶۰ تا آبان ۱۳۶۱ (۱۱ماه) رئیس این دانشگاه بود.
احمد فرمد: احمد فرمد از آبان ۱۳۶۱ تا آبان ۱۳۶۳ رئیس دانشگاه ملی بود. وی ۲ سال در این سمت فعالیت کرد. در خرداد سال ۶۲ نام دانشگاه از ملی ایران به شهید بهشتی تغییر کرد.
دانشگاه شهید بهشتی