ورامین

ورامین شهری است در بخش مرکزی شهرستان ورامین در استان تهران ایران که جمعیت آن بر پایه آمار نفوس و مسکن سال ۸۵ برابر با ۲۰۸،۹۹۶ نفر بود. و در سال ۹۰ برابر با ۲۱۸،۹۹۱ نفر است.
وجه تسمیه
روستایی در اطراف ورامین (اثر والتر میتل‌هولتسر حوالی سال ۱۳۰۴)
درباره واژه ورامین نظرهای چندی مطرح است از جمله این که:
در کتاب وندیداد کتاب مذهبی زردشت وارنای چهارگوش ذکر شده‌است (اشاره به قلعه ایرج، گبری) در مجاورت روستای عسگرآباد ورامین که در آن فریدون قاتل ضحاک متولد شده‌است مشابهت زیادی به عنوان «ورامین» دارد. یعنی همان شهری که به عنوان چهاردهمین کشور از ۱۶ کشور اهورا مزدا بوده‌است. اگر چه برخی این قلعه را متعلق به دوران ساسانی و اشکانی می‌دانند.
برخی آن را تغییر یافته واژه «بهرام» می‌دانند، به این اعتبار از نام بهرام گور که او در باتلاق کویر ورامین فرورفته‌است اخذ شده‌است و بهرام در پهلوی (ورهران) می‌باشد؛ و قبل از قرچک نیز منطقه‌ای است به نام (بهرام) که دارای نیزار پهناوری است و گفته‌اند که بهرام گور در این نیزار گم شده‌است و امروزه نیز ایستگاه راه‌آهن به نام بهرام در آنجا احداث گردیده، همچنین قصر بهرام (رباط شاه عباسی) که در کویر واقع است، مشابهت زیادی به این اقوال وجود دارد.
در برهان قاطع در این باره آمده: ورام بر وزن سلام، چیزهایی که وزن و سهل را گویند ورامین شهری است مشهور از ملک ری.
این واژه می‌تواند با واژه‌های «وین» و «رین» هم مرتبط باشد؛ که اولی، نام روستایی در شرق ورامین «ده وین» در مسیر پیشوا «وین» به معنی انگور سیاه است و دومی «رین» نیز، محوطه‌ای وسیع در شمال غرب عمروآباد ورامین بوه و تپه تاریخی و باستانی در آن تا بیست سال قبل (۶۹ شمسی) هم باقی بود و در جریان ساخت وسازها و توسعه شهر ورامین به کلی از بین رفته‌است و اثری از آن به چشم نمی‌خورد ولی حتی کسانی که در حال حاضر بیست و پنج ساله هستند آن تپه را به یاد دارند و به همین جهت اصحاب تاریخ و لغت بین واژگان مذکور و نام «ورامین» ارتباطی قائل هستند.
چهاردهمین منطقه‌ای که به دست آریایی‌ها ساخته شد «ورن» می‌باشد.
واژه Varamin در فرهنگ اوستایی به معنای پناهگاه، نگهدار و یاری است و این ادعا نیز می‌تواند با واژه ورامین منطبق باشد.
یاقوت حموی و همتایان او نیز در آثار جغرافیای تاریخی خود از قریه‌ای به نام رامین که در جوار ورامین بوده ذکر نموده‌اند.
چون «ور» به معنی گرما و همچنین تعلیم آمده‌است. دور نیست که نام «ورامین» نیز ماخوذ از همین واژه قدیمی باشد. شاید هم ورامین، تغییر یافته «وروین» باشد. زیرا «ور» به معنی قلعه، حرارت و گرمی آمده‌است و «وین» به معنی جنگل و تاکستان آمده‌است. وجود روستای «ده وین» می‌تواند دلیل خوبی بر این ادعا باشد به خصوص که این روستا در زمانی دارای تاکستان ن‌های فراوان بوده‌است؛ و در زمانی انگور ورامین بسیار شهرت داشته‌است؛ بنابراین ورامین می‌تواند همان «قلعه انگور» باشد. واژه ور هم احتمالا همریشه باواژه warmدرانگلیسی باشد و واژه وین هم همریشه باواژه ونوس دریونانی و و این درانگلیسی بمعنای انگوریاشراب بنظرمیرسد.
مردم
جمعیت
جمعیت ورامین در سال‌های مختلف به شرح زیر است:
سال
۱۹۸۶
۱۹۹۱
۱۹۹۶
۲۰۰۶
۲۰۱۲
جمعیت
۵۸۳۱۱
۷۷۶۲۴
۱۰۷۲۳۳
۲۹۸۱۵۷
۲۸۴۷۲۴
زبان
برای اطلاعات بیشتر مقاله شهرستان ورامین را ببینید.
مردم بومی شهر ورامین به زبان پارسی سخن می‌گویند و بارزترین نکته در لهجه آن‌ها به‌کارگیری پسوند -ک برای فعل سوم شخص مفرد و گاهی برای اسم‌ها (فاعل و مفعول) به کار می‌رود که نمایان گر کوچک کردن نیست. در طول تاریخ گروه‌های قومیتی مختلفی از جمله لر، ترک، کرد و عرب نیز به این منطقه کوچیده‌اند.
دین
در منطقه ورامین تعداد زیادی قلعه که به آن‌ها گبری گفته می‌شود که نشان گر زرتشتی بودن مردم این منطقه در پیش از اسلام است. پس از اسلام ورامین از مناطق پرقدرت شیعیان بوده‌است. حمدالله مستوفی در سده هشتم یعنی پیش از صفویه در گزارش از ورامین گفته مردم منطقه شیعه دوازده امامی هستند. گروهی از مردم که بیشتر ساکن روستای خورین هستند علی اللهی هستند.
تاریخچه
پیش از اسلام
قسمتی از دیوار قلعه ایرج
در باره ورامین در پیش از اسلام اطلاعات چندی در دست نیست اما به علت تعداد زیادی قلعه و کاخ در اطراف شهر احتمالا آباد بوده‌است. اعتمادالسلطنه در کتاب مرآت البلدان و جرج کرزن در سفرنامه‌اش ورامین و قلعه چهارگوش ایرج در نزدیکی آن را با وارنا که در اوستا آمده‌است برابر دانسته‌اند.
همچنین چون ایرج نام فرزند فریدون بوده‌است احتمال این که قلعه ایرج همان وارنا باشد زیاد است.
پس از اسلام
در سال ۲۲ هجری، عمر، یکی از ماموران خود به نام نعیم بن مقرن را به ری می‌فرستد؛ در حالیکه در آن زمان در ری سیاوخش خود را برای مبارزه با سپاه عرب آماده می‌کرد. در بین سپاهیان سیاوخش شخصی به نام رامی که با وی دشمنی داشته با مامور عمر در روستای کوچک قوهه که در شمال غربی شهر ورامین واقع است ملاقات می‌کند و مامور عمر هم سپاهی را در اختیار وی می‌گذارد و ورامین توسط مسلمانان فتح شد.
دوره سلجوقی
در اواخر دوره سلجوقی، ورامین از شهرهای ثروتمند و پر نفوذ شیعی بوده به‌طوری‌که از سه وزیر آخر دوره سلجوقی دوتن از اهالی ورامین (عزیزالدین رضی و فخرالدین بن رضی الدین ورامینی، که از خاندان ابوسعد ورامینی بودند) و یک تن دیگر هم ساکن ورامین (معین الدین کاشی) بوده‌اند.
در این دوره ورامین رو به‌آبادی رفت و چندین مدرسه و مسجد توسط خاندان رضی الدین در شهر ساخته شد و همین‌طور آن‌ها خیرات فراوان برای مکه و مدینه انجام دادند. قوامی رازی درباره این ساخت و سازها این گونه سروده:
اختیار کعبه کرده سخت نیک بختیاری کاختیار این کرده‌ای
چون توانی شد به کعبه کز سخا کعبه عالم ورامین کرده‌ای
حمله مغول و پس از آن
تا پیش از یورش مغولان به ایران، ورامین اهمیت چندانی نداشته و طبق نوشته‌های تاریخ نویسان بیش به عنوان کانون کشاورزی مطرح بوده و پس از نابودی ری و پس از مهاجرت مردم ری به این ورامین باعث رشد شهر شده‌است. لسترنج انگلیسی در این باره می‌نویسد:
در سده هشتم ورامین اهمیت زیادی پیدا کرده وآثار تاریخی مهم این شهر نیز مربوط به همان دوره‌اند.
حمدالله مستوفی قزوینی در کتاب نزهه القلوب درباره ورامین و پیشرفت‌های آن می‌نویسد:
و همچنین در کتاب هفت اقلیم آمده‌است:
دراواخر سده هشتم طبق نوشته‌های تاریخ نویسان و جهانگردان ورامین اهمیت خودرا از دست داده بود. کلاویخو می‌نویسد:
یکی از روستاهای اطراف ورامین (اثر والتر میتل‌هولتسر حوالی سال ۱۳۰۴)
مورخین می‌نویسند زمانی که کریم خان‌زند در حال احتضار بود آغامحمدخان قاجار که در خدمت وی به‌سر می‌برده به بهانه شکار از شیراز به سرعت خارج شد و پس از گذشتن از اصفهان و قم به ورامین رسید و در اینجا ایلات پراکنده قاجار را جمع‌آوری کرده و تحت فرماندهی خود به استرآباد برد.
زمین‌های زراعی اطراف ورامین (اثر والتر میتل‌هولتسر حوالی سال ۱۳۰۴)
در دوران سلطنت ناصرالدین شاه ژان دیولافوا از ورامین دیدن کرده و شرحی راجع به آن نوشته‌است. در بخشی از آن می‌گوید.
یک روستا در ورامین (اثر والتر میتل‌هولتسر حوالی سال ۱۳۰۴)
هانری رنه دالمانی جهانگرد فرانسوی که در زمان محمدعلی شاه به ایران آمده بود در کتاب خود در خصوص ورامین می‌نویسد:
در زمان سلطنت رضاشاه ورامین مجددا یکی از مراکز مهم کشاورزی ایران گردید، تاسیس کارخانه‌ها بر اهمیت آن افزود.
قیام پانزده خرداد
در قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ عده‌ای از مردم ورامین و پیشوا و عده‌ای کارگر و دروگر فصلی، که به ترکی و لری سخن می‌گفتند، به سمت تهران حرکت کردند بر پایه گفته‌های شاهدان عینی این حرکت از روستای محمدآباد عرب‌ها آغاز شد و در ساعت پنج بعد از ظهر بر روی یک پل که، هنوز هم باقی است، در نزدیکی روستای باقرآباد با تیراندازی نیروهای دولتی به دستور شخصی به نام سرهنگ بهزادی خاتمه یافت. نام هفت نفر به عنوان کشته ثبت شده که دو تن از آن‌ها به نام هوشنگ (امیر) معصوم شاهی و حسن خانی از اهالی شهر ورامین بودند و دو تن به نام‌های جعفر عرب مقصودی و سید مرتضی طباطبایی اهل همان روستای محمدآباد عرب‌ها بودند. سه تن دیگر از اهالی پیشوا بودند. این کشته‌ها در گورستان مسگرآباد در شرق تهران دفن شده‌اند. پانزده تن هم دستگیرشده‌اند که شش تن از آن‌ها ساکن ورامین و بقیه از اهالی پیشوا بوده‌اند. تعداد مجروح شدگان نا معلوم است.
آثار تاریخی مهم
مسجد جامع ورامین
برای اطلاعات بیشتر مقاله مسجد جامع ورامین را ببینید.
مسجد جامع ورامین
این مسجد مربوط به دوره ایلخانی است و ساخت آن در دوره سلطان محمد خدابنده آغاز و در دوره پسرش به پایان رسیده‌است. این مسجد از جمله مساجد چهار ایوانی ایران است که هنر آجرکاری، کاشیکاری، گچ‌بری و سوزن کاری محراب این بنا از زیباترین نمونه‌های هنر معماری بعد از اسلام در ایران است. این اثر تاریخی درسال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
برج علاءالدوله
برج علاءالدوله
برای اطلاعات بیشتر مقاله برج آرامگاه علاءالدین را ببینید.
این برج متعلق به سیدفخرالدین حسن علاءالدوله و دین بوده که در سال ۶۰۸ ه‌.ق ساخته شده‌است و در سال ۱۳۱۰ ه‌.ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این برج از یک قسمت استوانه‌ای شکل ساخته شده و قسمت مخروط شکلی که بر روی قسمت استوانه‌ای است. ارتفاع قسمت استوانه‌ای ۱۲ متر و ارتفاع قسمت مخروطی ۵ متر می‌باشد که روی هم رفته ۱۷ متر می‌شود. در این برج آرامگاهی از هنر آجر کاری و کاشی کاری هم‌زمان استفاده شده‌است. حسن علاءالدوله و دین هم معلم بوده و هم یکی از حکام محلی که پس از مرگش این آرامگاه توسط فرزندش برای وی بنا گردیده‌است.
امامزاده یحیی
برای اطلاعات بیشتر مقاله امامزاده یحیی را ببینید.
نمونه‌ای از کاشی کارهای امامزاده یحیی در موزه ویکتوریا اند آلبرت ساخت کاشان
بقعه امام‌زاده یحیی در جنوب شرقی ورامین در محله کهنه گل قرار گرفته‌است. تاریخ بنای بقعه، سال ۷۰۷ هجری قمری است. مقبره دارای گنبد بزرگ آجری است و در بدنه‌اش هشت دریچه مشبک ساخته شده‌است. صحن بنا به شکل برج، دارای چهار کنج طاق‌نماست. در قسمت پایین دیواره صحن، گچ‌بریهایی وجود دارد و در پایین آن‌ها نیز کاشیهای بزرگ و زیبایی با جلای فلزی به کار رفته‌است.
امامزاده شاه حسین
برای اطلاعات بیشتر مقاله امامزاده شاه حسین را ببینید.
بقعه امام‌زاده شاهزاده حسین یا شاه حسین درشمال ورامین قرار گرفته‌است؛ که فقط محراب آن به جا مانده‌است سبک معماری شبیه برج علاءالدین و مسجدجامع دارد، بنابراین محتمل است که در دوره مغول ایجاد شده باشد.
آرامگاه امامزاده حسین رضا
برای اطلاعات بیشتر مقاله آرامگاه امامزاده حسین رضا را ببینید.
بقعه امامزاده حسین رضا مربوط به دوره تیموریان است و در ورامین، ایستگاه راه‌آهن، گلزار شهدای حسین رضا واقع شده‌است.
امامزاده بی‌بی سکینه
برای اطلاعات بیشتر مقاله امامزاده بی‌بی سکینه را ببینید.
این بنا یک آرامگاه کوچک متعلق به قرن ۷و ۸ ه‌.ق است که در جنوب خیابان سکینه بانو قرار دارد. ساختار همه بنا از خشت و گل است و ورودی آن تاق هلالی با گچبری است. در کنار بنا اتاقکی وجود دارد که قبر در آن قرار دارد.
بقعه کوکب الدین
برای اطلاعات بیشتر مقاله امامزاده کوکب‌الدین را ببینید.
در غرب شهر ورامین و در خیابان شهدا، بقعه کوکب الدین قرار دارد که ساختمان قدیمی این بقعه دارای کتیبه گچبری نفیسی بوده که کلمات «الدنیا والدین» و غیره بر روی آن حک شده بود و در سالهای گذشته تخریب و ساختمان جدیدی به روی این بقعه ساخته شده‌است. از نسب و شجره نامه صاحب بقعه اطلاع دقیقی در دست نیست ولی با توجه به سه سنگ قبری که در گذشته در داخل ساختمان بقعه موجود بوده و متعلق به دوره تسلط افغان‌ها بر ایران، زندیه و قاجاریه‌است.
گورستان تاریخی
مدیر مرکز باستان‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران از کشف گورستانی تاریخی در جریان حفاری‌های شرکت آب و فاضلاب در شهرستان ورامین خبر داد.
ترابری
جاده‌ها
شهر ورامین از سوی تهران تنها یک راه ورودی دارد که انواع ماشین‌های سبک و سنگین در آن تردد دارند؛ از میدان پوئینک تا میدان ولیعصر که قسمت ورودی شهر است، بیشترین تصادفات و تلفات جاده‌ای رخ می‌دهد. یک کمربندی نیز از میدان ولیعصر به عرض ۴۵ متر و طول ۱۱ کیلومتر تا میدان بسیج پیشوا ادامه دارد.
مسیر دوم برای رفت‌وآمد بین تهران و ورامین که طولانی‌تر است، مسیر تهران-شریف‌آباد-پیشوا-ورامین است.
ورامین از طریق جاده چرمشهر به آزادراه قم-گرمسار که بخشی از آزادراه حرم تا حرم است، متصل می‌شود. همچنین در صورت بهره‌برداری از آزادراه آبیک-چرمشهر، ورامین از همین مسیر به استان قزوین متصل می‌شود.
راه‌آهن
ایستگاه راه‌آهن ورامین در مسیر راه‌آهن تهران-مشهد قرار دارد.
صنعت
کارخانه پالایش (تصفیه) قند
برای اطلاعات بیشتر مقاله تصفیه‌خانه قند ورامین را ببینید.
کار خانه قند ورامین
این کار خانه نخستین کار خانه قند در ایران و خاورمیانه است. ساختمان آن توسط نیکلای مارکف درسال ۱۳۱۳ ساخته شده‌است. در سال‌های اخیر تولید آن بسیار پایین آمده و حتی به تعطیلی نزدیک شده‌است. این بنا در میان آثار ملی به شماره ۶۱۴۶ به ثبت رسیده‌است.
روغن‌کشی
برای اطلاعات بیشتر مقاله کارخانه روغن‌کشی ورامین را ببینید.
این کار خانه در سال ۱۳۱۷ احداث شد و نخستین تولیدکننده روغن نباتی جامد در کشور است.
آموزش
دانشگاه آزاد اسلامی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین – پیشوا در هفتم مرداد سال ۱۳۶۴ افتتاح شد. در حال حاضر این واحد دارای ۵ دانشکده کشاورزی، مامایی و پرستاری، ادبیات و علوم انسانی، علوم پایه و علوم زیستی است که در این ۵ دانشکده بیش از ۸۶ رشته درسی در مقطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد تدریس می‌شود. این دانشگاه ظرفیت نزدیک به ۱۵۰۰۰ دانشجو را دارد.
فرهنگ و هنر
ورامین در درازنای تاریخ در زمینه هنرهای تزئینی، کاشی کاری، گچ بری، آجرکاری، خوشنویسی، معماری، شعر و شاعری، عرفان و فلسفه، فقه و کلام و سیاست، دانشمندان برجسته‌ای را در خود پرورش داده‌است.
قالی‌بافی
قالی ورامین
برای اطلاعات بیشتر مقاله قالی ورامین را ببینید.
قالی ورامین گونه‌ای از صنایع دستی همین خطه است که امروزه و در گذشته تولید می‌شده‌است. طرح و نقشه معروف به میناخانی خاص قالی ورامین است که شهرتی جهانی دارد. لازم است ذکر شود فرش ورامین بعد از بیجار بالاترین استحکام را درمیان فرشهای ایرانی دارد، و رنگهای تیره در این نوع فرش نمود بیشتری داشته و از ابریشم در بعضی از نقوش آن استفاده می‌گردد.
سینما
سینما قدس ورامین در سال ۱۳۴۷ تاسیس شد.
در ادبیات
دو داستان سگ ولگرد و شب‌های ورامین (از مجموعه داستان سایه روشن) از صادق هدایت در ورامین رخ می‌دهند. در هر دو ورامین نمادی از جامعه ایران است. صادق هدایت نویسنده بزرگ معاصر در کتاب سگ ولگرد (داستان کوتاه)، برج علاءالدوله و میدان ورامین به همراه درخت چنار کهن سالش (واقع در میدان اصلی ورامین که امروزه اثری از آن درخت نیست) را چنین توصیف کرده‌است:
ورزش در ورامین
باشگاه والیبال متین ورامین را شاید بتوان مطرح‌ترین برند ورزش ورامین دانست، متین از جمله تیم‌های مطرح رشته ورزشی والیبال در شهر ورامین است. این تیم در سال اول حضور خود در لیگ برتر والیبال به مقام نایب قهرمانی رسید و سال بعد هم بعد از لیگ جهانی والیبال ۲۰۱۳، بازیکنان مطرحی مانند سعید معروف، محمد موسوی عراقی، شهرام محمودی و احسن‌الله شیرکوند را به عضویت باشگاه درآورد و دانیله بانیولی ایتالیایی را به سرمربیگری باشگاه به خدمت گرفت و قهرمان لیگ برتر والیبال شد. تیم والیبال متین ورامین در همین سال به مقام والیبال قهرمانی باشگاه‌های آسیا دست یافت و با حضور درجام باشگاه‌های جهان بدون حضور بازیکنان ملی پوش خود به مقام پنجمی رسید. نام آورترین نفرات در والیبال آقای مصطفی کارخانه مربی اسبق تیم ملی و آقای احسن‌الله شیرکوند ملی پوش اسبق تیم ملی که توانست عنوان بهترین لیبروی آسیا و اقیانوسیه نیز به خود اختصاص دهد.
تیم تکواندو شهر داری ورامین هم یکی از پرافتخارترین تیمهای ایران است که توانسته با مربیگری پیام خانلری به دو مقام قهرمانی ویک نائب قهرمانی درلیگ برتر ایران ویک مقام قهرمانی ویک نائب قهرمانی درجام باشگاه‌های آسیا دست یافته و همواره یکی از مدعیان قهرمانی درایران به حساب آید.
ورزش کشتی نیز در در دهه ۷۰ و ۸۰ شمسی در ورامین استعدادهای خوبی را پرورش داد و نفرات زیادی را در رده‌های سنی نونهالان، نوجوانان، جوانان و بعضا بزرگسالان به تیم ملی معرفی کرد؛ و قهرمانان زیادی در سطح کشور، مسابقات جهانی، آسیایی و بین‌المللی را پرورش داد از جمله نفراتی همچون
جمشید احمدی، جمشید آبلو، محمد رضا عاشوری، حسین عبدلی، حسن بختیاری، حسن مهاجر، عباس علیدایی، محسن احمدی، حمید رضا رازانی، جلال امینی، ابراهیم فرجی، جواد ایلانی، رحیم عبداله زاده، مهدی درویشی، بهنام پاک نژاد، امین سلطانیان، محسن ظاهر و باطن و …
تیم کشتی ورامین نیز در سال ۱۳۸۲ در لیگ دسته اول باشگاه‌های کشور با نام انتشارات تیمورزاده شرکت نمود که به مقام چهارم تیمی دست یافت و در این مسابقات نفرات تیم ورامین خوش درخشیدند؛ که ثمره آن کسب عنوان ستاره مسابقات و امتیاز آورترین کشتی‌گیر آقای جمشید آبلو در وزن ۵۰ کیلوگرم و فنی‌ترین کشتی‌گیر آقای حسین عبدلی در وزن ۵۵ کیلوگرم بود.
پیشوا (شهر)
قرچک