زباله الکترونیک

نمایشگر دور انداخته شده
زباله الکترونیکی (به انگلیسی: E-waste) به دستگاه‌های الکترونیکی مصرف شده و قطعات آنان همچون تلفن‌ها و کامپیوترها، لوح فشرده و… که حاوی فلزات خطرناکی مانند سرب، کادمیوم و جیوه هستند گفته می‌شود که در صورت رهاسازی در طبیعت پس از پایان عمر مفید و عدم بازیافت صحیح آلوده کننده خطرناک محیط زیست به‌شمار می‌روند. با توجه به سرعت پیشرفت تکنولوژی در عرصه کامپیوتر و الکترونیک عمر مفید این تجهیزات و کالاها در جهان ۲ تا ۳ سال و در ایران احتمالا تا ۵ سال است.
مشکلات بوجود آمده
زباله‌های الکترونیکی اغلب به کشورهای در حال توسعه صادر می‌شود.
با اینکه کشورهای توسعه یافته و در راس آنان آمریکا بزرگترین تولیدکننده این تجهیزات به‌شمار می‌روند، اغلب این دستگاه‌ها پس از مصرف به کشورهای جهان سوم ارسال می‌شود. بازیافت غیراصولی زباله‌های الکترونیک در کشورهای جهان سوم به آلودگیهای گسترده منجر گردیده‌است. طبق معاهده‌ای که سازمان ملل در سال ۱۹۸۹ برای کنترل روند صادرات زباله‌های خطرناک از کشورهای توسعه یافته به کشورهای فقیر اعلام کرد؛ هر کشوری می‌تواند بطور یکجانبه واردات این کالاها را ممنوع کند و کشورهای صادر کننده باید موافقت مشور وارد کننده را جلب کنند. آمریکا هیچگاه این قرار داد را امضا نکرد و کشورهایی همچون چین به امید دستیابی به درآمدی ناچیز از محل بازیافت این تجهیزات از امضای این قرار داد خودداری کردند. هم‌اکنون ۷۰٪ کامپیوترها و موبایل‌های جهان در چین بازیافت می‌شود. در سال ۲۰۰۸ وزرای ۱۷۰ کشور جهان در بالی اندونزی گرد هم آمدند تا راه‌های بازیافت زباله‌های خطرناک از جمله زباله‌های الکترونیک را بررسی کنند.
هم‌اکنون هیچ آماری از وضعیت زباله‌های الکترونیک در ایران در دست نیست و هیچ سازمانی نیز متولی رسیدگی به زباله‌های الکترونیک نیست.
شرکت دانش بنیان مهر پردازان محیط زیست ثمین بعنوان اولین شرکت تخصصی در زمینه مدیریت و بازیافت این زائدات اقدامات خوبی انجام داده‌است. این شرکت مجری طرح جامع مدیریت و بازیافت زباله‌های الکترونیکی اصفهان می‌باشد. این شرکت برای اولین بار در کشور اقدام به طراحی و ساخت دستگاه امحاء و بازیافت اولیه انواع لامپ فلورسنت اعم از نیمه فشرده (مهتابی) و فشرده (کم مصرف) در کشور نموده‌است.
همجنین شرکت دانش بنیان تلاش و توسعه در مرکز رشد دانشگاه فردوسی مشهد اولین کارخانه بازیافت زباله‌های الکترونیک را راه اندازی کرده و در آن فلزات طلا، نقره و مس بازیافت و همچنین آلیاژ لحیم استخراج می‌گردد. ( )
کارگران بخش بازیافت زباله الکترونیک از مشکلات تنفسی همچون آسم و برونشیت رنج می‌برند، در حالی که بخش عمده‌ای از نیروی کار در بخش بازیافت را کودکانی تشکیل می‌دهند که از خطرات بالقوه ضایعات الکترونیک آگاه نیستند و در صورتی که به ۳۵ تا ۴۰ سالگی برسند، قادر به کار کردن نخواهند بود.
بازیافت زباله‌های الکترونیکی
عمر کوتاه تجهیزات کامپیوتری از یک طرف و تنوع‌طلبی مردم در استفاده از تجهیزات الکترونیکی جدید سبب شده‌است که رفته رفته بحث زباله‌های الکترونیکی به مشکل بزرگ دنیا بدل شود اما به راستی تولید تجهیزات الکترونیکی به سادگی صورت می‌گیرد که اگر بخواهیم برای بازیافت آن کار جدی انجام ندهیم طبق یک تحقیق انجام شده گفته می‌شود.
برای ساخت یک مانیتور ساده علاوه بر مواد اولیه مورد نیاز در حدود ۲۴۰ کیلوگرم سوخت، ۲۲ کیلوگرم مواد شیمیایی، ۱۵۰۰ لیتر آب نیاز است و با توجه به این مسئله به نظر می‌رسد استفاده مجدد از وسایل کامپیوتری می‌تواند تا حد زیادی در مصرف مواد طبیعی صرفه‌جویی به وجود آورد. به گفته بسیاری از کارشناسان بازیافت بهترین راه برخورد با زباله‌های الکترونیکی به ویژه تجهیزات کامپیوتری است. چرا که یک کامپیوتر قدیمی که دیگر قابل ترفیع نباشد را می‌توان به‌طور کامل بازیافت کرد و این بازیافت در تمامی قطعات صورت می‌گیرد قطعاتی همچون شیشه مانیتور، پلاستیک کیس، مس موجود در منبع تغذیه، فلزات گران‌قیمت به کار رفته در مدارات، مودم یا منابع تغذیه و غیره می‌توانند بازیافت شوند.
در ایران بیش از چهار میلیون رایانه از دور خارج شده وجود دارد و با توجه به این که هر رایانه رومیزی دارای ۳۲ درصد پلاستیک، نزدیک به هفت درصد سرب، ۴۱٪ آلومینیوم، ۰/۶۱٪ طلا، ۰/۲٪ آهن، ۰/۹۸۱٪ نقره و مقادیری فلزات سنگین و خطرناک مانند کادمیوم، جیوه و آرسنیک است، می‌توان محاسبه کرد بازیافت چهار میلیون رایانه، به جداسازی حجم عظیمی از عناصر ارزشمند و عناصر خطرناک خواهد انجامید که می‌تواند علاوه بر صرفه اقتصادی، جلوی خطرات زیست‌محیطی را نیز بگیرد؛ بنابراین دفن یا سوزاندن این زباله‌ها سبب ورود عناصر سنگین به آب‌های زیرزمینی و گازهای سمی به محیط زیست می‌شود. در سطح دنیا به لزوم تفکیک زباله‌های الکترونیکی از دیگر زباله‌ها اهمیت جدی داده می‌شود.
می‌توان از قطعات و مدارهای الکترونیکی در کارگاه‌های آموزشی و مدارس برای افزایش توان مهارت و یادگیری بهره برد. چون قطعات الکترونیکی دارای عمر طولانی و پرهزینه است، می‌توان از آن‌ها حتی در ساخت اسباب بازی نیز استفاده کرد.
(شبکه فناروی اطلاعات ایران)
(شبکه فناروی اطلاعات ایران)