آربی اوانسیان

آربی اوانسیان (; ؛ زاده ۱ اسفند ۱۳۲۱) کارگردان سینما و تئاتر، استاد دانشگاه و مترجم ایرانی ارمنی‌تبار است. اوانسیان یکی از چهره‌های پیش‌رو و نوآور تئاتر ایران به‌شمار می‌رود. وی یکی از کارگردان‌های صاحب نام کارگاه نمایش از تجربه‌های جدید در زمینه نمایش‌نامه‌نویسی و کارگردانی استقبال کرد و می‌توان او را پدیدآورنده راهکارهای تجربی در حوزه کارگردانی ایران دانست.
زندگی‌نامه
آربی اوانسیان در اول اسفندماه ۱۳۲۱ (۱۹۴۳ میلادی) در جلفای اصفهان به دنیا آمد وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه («دبیرستان کوشش-داوتیان») را در تهران گذراند.
شاهین سرکیسیان (سمت راست) و آربی اوانسیان در کتابخانه باشگاه آرارات، گروه تئاتر آرمن
اولین برخورد وی با تئاتر، در دوران مهد کودک بود. در سه یا چهار سالگی که نقش یک خرگوش را بازی می‌کرد. «هیچ وقت دوست نداشتم بازیگر باشم و در نقش دیگری پنهان شوم. همیشه خودم را صادقانه روی صحنه نشان داده‌ام و نیروی درونی صحنه را حس کرده‌ام.» در سال‌های مدرسه، کنجکاوی‌هایش او را به سوی تئاتر عروسکی برد. شروع جدی فعالیت‌های تئاتری‌اش از سال آخر دبیرستان بود که با چند نفر از همکلاسی‌هایش در گروه تئاتر نوجوانان واچه آدومیان در باشگاه آرارات شرکت داشتند و تصمیم گرفتند گروه تئاتر جدیدی را تاسیس کنند و برای بزرگترها بازی کنند و شاهین سرکیسیان را به عنوان مشاور گروه دعوت کردند. گروه تئاتر آرمن در روز ۱۳ آذر ۱۳۳۹ (۴ دسامبر ۱۹۶۰) تشکیل شد.
از کودکی شیفته کارگردانی تئاتر و سینما بود، در آغاز جوانی در روزنامه آلیک نقد و تحلیل می‌نوشت.
آربی اوانسیان در اکتبر ۲۰۰۱ در ایروان در مصاحبه‌ای با «فصلنامه هاندس» در تهران گفت:
و سپس در فاصله سال‌های ۱۳۴۲ الی ۱۳۴۶ (۶۶–۱۹۶۳) به تحصیل در رشته کارگردانی در مدرسه فیلم تکنیک لندن پرداخت. وی در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۵) موفق به دریافت دیپلم کارگردانی فیلم و در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۶) دیپلم تخصصی انیمیشن را دریافت می‌کند.
برای پایان‌نامه تحصیلی‌اش فیلمی به نام انقلاب را بر اساس داستانی از گریگور ظهراب نویسنده ارمنی ساخت. سپس به ایالات متحده آمریکا رفت و در آنجا نیز در رشته تئاتر فارغ‌التحصیل شد. آربی اوانسیان در سال ۱۳۴۵ (۱۹۶۶) به ایران بازگشت و خود را وقف فعالیت هنری نمود و چندین نمایش شاخص را به زبان‌های فارسی، ارمنی، و انگلیسی روی صحنه آورد. فعالیت مستقل تئاتر در ایران را از سال ۱۳۴۷ با نمایش باغ آلبالو آغاز کرد.
فیلم کوتاه نقاب و نقاشی متحرک پاروانا (پروانه) که بر اساس شعری از هوهانس تومانیان است، حاصل دوران تحصیل او در لندن است.
اکثر نمایش‌های وی در جشنواره‌های بین‌المللی از جمله جشن هنر شیراز و جشنواره‌های (فرانسه) و بلگراد (یوگسلاوی) به روی صحنه رفته‌اند. از کارهای معروف وی می‌توان به کارگردانی نمایشنامه‌های کالیگولا، باغ آلبالو، ناگهان، هدا گابلر (به زبان انگلیسی)، گدایان بزرگوار، در راه، برای دیگری، خانمی با سگ کوچولو (به زبان ارمنی) اشاره نمود.
پس از بازگشت به ایران، فعالیت‌های تئاتری را گسترش داد و نمایش‌های مطرحی را به زبان‌های فارسی، ارمنی و انگلیسی روی صحنه برد. در ۱۳۴۷ (۱۹۶۸) به خاطر کارگردانی نمایش پژوهشی ژرف و سترگ … برنده جایزه تلویزیون ملی ایران و جشن هنر شیراز شد.
آربی اوانسیان تجربیات خویش را در زمینه سینما نیز به کار گرفته‌است که حاصل آن در اوایل دهه ۱۳۵۰ فیلم مستند لبئوس به نام تادئوس (در خصوص مراسم زیارت قره کلیسا که آن را در شهرستان ماکو ساخت ) و فیلم بلند سینمایی چشمه می‌باشد که مورد توجه صاحبنظران و منتقدان هنری واقع گردید.
آربی اوانسیان در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹) مقیم فرانسه شد. و در آنجا فعالیت در رشته تئاتر را ادامه می‌دهد. وی در سال ۱۳۶۲ (۱۹۸۳) فیلم چگونه پیش‌بند سوزن‌دوزی‌شده مادرم در زندگی‌ام گسترده می‌شود را در این کشور ساخت. اوانسیان همچنین نمایشنامه‌های ایلف کوچولو (هنریک ایبسن), همانطوری‌که بوده‌ایم (آرتور آدامف), خلوت خفتگان (پیتر گیل) را کارگردانی نموده‌است. وی از سال ۱۳۵۹ (۱۹۸۰) مدیر هنری انجمن تئاتر ارمنی در پاریس می‌باشد.
اوانسیان در سال ۱۳۵۷ (ژانویه ۱۹۷۹) به دعوت انستیتو گوته و به عنوان میهمان دولت آلمان برای آشنایی با تئاترها و کارگردان‌های شهرهای اشتوتگارت، برلین و مونیخ به آلمان دعوت شد. از سوی دیگر پائیز همان سال قرار بود در «جشنواره پائیزی پاریس»، نمایش بانویی با سگ ملوسش را با بازی ساشا پیتویف به زبان فرانسه روی صحنه کارگردانی کند و چون به خاطر وقایع سیاسی، تئاترهای تهران تعطیل شده بود، تصمیم گرفت به پاریس برود که تا امروز هم در آنجا مقیم است.
آربی اوانسیان در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹) به فرانسه مهاجرت کرد. و به فعالیت‌های خود در اشکالی چون تدریس، کارگاه‌های کوچک نمایشی، اجرای نمایش به زبان فرانسه و ارمنی و ساخت فیلم ادامه داد. وی در ۱۳۶۴ (۱۹۸۵) فیلم بلند پیش‌بند سوزن دوزی شده مادرم در زندگی‌ام گسترده می‌شود را در این کشور می‌سازد.
وی در جهت معرفی جایگاه واقعی سینمای ارمنی اقدام به برپایی چندین جشنواره نموده‌است که در آخرین جشنواره فیلم ارمنی در مرکز ژرژ پمپیدو ی پاریس در سال ۱۹۹۳ با ارائه ۱۲۰ فیلم ساخته شده توسط کارگردان‌های ارمنی در ارمنستان و دیگر نقاط جهانی که در نوع خود کم‌نظیر بوده، دو فیلم چشمه اثر خود او و نقش خیال به کارگردانی زاون قوکاسیان و بازیگری لوریک میناسیان از ایران شرکت داشتند.
فعالیت‌ها و آثار
تئاتر
پرتره اثر سرگئی پاراجانف
آربی اوانسیان پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷ از چهره‌های شاخص و صاحب سبک تئاتر ایران بود، که در معرفی بسیاری از شگردها و فرم‌های تازه در تئاتر معاصر ایران آغازگر بود. در زمینه پژوهش‌های تئاتر بین‌المللی با پیشگامان نامداری چون پیتر بروک و یرژی گروتوفسکی همکاری کرده‌است.
اوانسیان از سال ۱۳۴۴ تاکنون ده‌ها نمایش را کارگردانی کرده و طراحی لباس چندین نمایش را بر عهده داشته‌است.
تعدادی از نمایش‌هایش عبارتند از :
طلبکارها
سواری درآمد رنگش سرخ مویش سرخ
کالیگولا
تشنگی و گرسنگی
انسان حیوان و تقوا
ایلف کوچولو
همان‌طور که بوده‌ایم
روزهای خوش
مادموازل ژولی
باغ آلبالو
ناگهان
پژوهشی ژرف
ویس و رامین
یک قطعه برای گفتن
روزنه آبی
هدا گابلر (۱۹۶۹)
معلم من پاهای من
بانویی با سگ ملوسش (۷۹-۱۹۷۸)
اجراها
باغ آلبالو
در مورد این نمایش اوانسیان چنین گفت:
پس از مادمازل ژولی کار دیگری که اوانسیان به زبان فارسی روی صحنه بود، پژوهشی ژرف و سترگ و نو در سنگواره‌های دوره بیست و پنجم زمین‌شناسی نوشته عباس نعلبندیان بود آربی عضو هیئت داوری مسابقه نمایشنامه‌نویسی بود که تلویزیون برپا کرده بود. زمانی که این نمایشنامه خوانده شد،
پرویز پورحسینی که در بسیاری از نمایش‌های آربی و البته در فیلم چشمه به عنوان بازیگر با وی همکاری داشته‌است، می‌گوید:
چگونه پیش‌بند سوزن‌دوزی‌شده مادرم در زندگی‌ام گسترده می‌شود
بندانگشتی
در سال ۱۳۶۴ نمایش چگونه پیش‌بند سوزن‌دوزی‌شده مادرم در زندگی‌ام گسترده می‌شود را براساس نوشته‌هایی از لئون شانت، وازگن شوشانیان و نقاش آبستره امپرسیونیسم، آرشیل گورکی کارکرد و در یکی از کلیساهای بزرگ پاریس به روی صحنه برد. این نمایش حاصل سه سال ملاقات و تبادل نظر با دانشجویان ارمنی پاریس بود و اجرای آن باعث تاسیس «انجمن تئاتر ارمنیان پاریس» شد که تا امروز به کارش ادامه می‌دهد. پس از آن عده‌ای از اهل فن، ار جمله پیتر بروک پیشنهاد دادند که فیلم آن هم ساخته شود و چون «آربی» قصد داشت این فیلم را به زبان ارمنی بسازد، نتوانست به‌طور کامل از دولت فرانسه کمک هزینه بگیرد. پس با کمک جمعی از همفکران و به خصوص کمک ویژه وزیر فرهنگ فرانسه، ژاک لانگ، توانست این فیلم را طی یک سال و نیم به پایان برساند و در «جشنواره مونترال» و «جشنواره پیزارو» روسیه به نمایش درآمد و بسیار مورد استقبال قرار گرفت.
کارگاه نمایش
اوانسیان از بنیانگذاران کارگاه نمایش تهران در سال ۱۳۴۸ (۱۹۶۹) است ؛ که بسیاری از بازیگران و علاقه‌مندان تئاتر در این کارگاه تجربه اندوخته‌اند. کارگاه نمایش از اواسط مرداد سال ۱۳۴۸ کار خود را با نمایش ادیپ شهریار اثر سوفوکل و پژوهشی ژرف و سترگ … به نویسندگی عباس نعلبندیان و کارگردان آربی اوانسیان آغاز کرد.
همکاری با پیتر بروک
در سال ۱۳۴۹ (۱۹۷۰) پیتر بروک پس از دیدن نمایش پژوهشی ژرف و سترگ و نو در سنگواره‌های دوره بیست و پنجم زمین‌شناسی اثر عباس نعلبندیان و اجرای آربی اوانسیان، از او رسما دعوت نمود تا در پایه‌ریزی «مرکز پژوهش‌های بین‌المللی تئاتر» در پاریس که به سرپرستی خود «بروک» تشکیل می‌شد به عنوان کارگردان و پژوهشگر در زمینه تئاتری با او همکاری نماید. حاصل این همکاری نمایش ارگاست Orghast اثر تد هیوز در دو قسمت است که در جشن هنر پنجم شیراز در سال ۱۳۵۰ (۱۹۷۱) با امضای پیتر بروک، آربی اوانسیان، آندری شربان و جفری‌ریوز اجرا شد.
جشنواره‌ها
فهرست جشنواره‌های بین‌المللی تئاتر که آربی اوانسیان در آن‌ها شرکت کرده‌است
تاریخ برگزاری
نام جشنواره
نام اثر
پدیدآورنده اثر
توضیحات
۱۳۴۷ (۱۹۶۸)
دومین جشن هنر شیراز، تخت جمشید
اجرای جهانی پژوهشی ژرف و سترگ …
عباس نعلبندیان
۱۳۴۹ (۱۹۷۰)
هفتمین جشنواره هنر معاصر، رویان فرانسه
پژوهشی ژرف و سترگ …
عباس نعلبندیان
۱۳۴۹ (۱۹۷۰)
چهارمین جشن هنر شیراز، تخت جمشید
اجرای جهانی ویس و رامین
مهین جهانبگلو (تجدد)
نخستین اجرای تئاتری در تخت جمشید که میزانسن آن هماهنگ با غروب آفتاب تنظیم شده بود
۱۳۴۹ (۱۹۷۰)
چهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر بلگراد، یوگسلاوی
پژوهشی ژرف و سترگ …
عباس نعلبندیان
این نمایش در کنار اجراهایی از اینگمار برگمان، اوتامان کرچا و آندری شربان به روی صحنه رفت
۱۳۴۹ (۱۹۷۰)
تئاتر رویال کورت، لندن، انگستان
پژوهشی ژرف و سترگ …
عباس نعلبندیان
۱۳۵۰ (۱۹۷۱)
پنجمین جشن هنر شیراز، تخت جمشید
ارگاست
تد هیوز
همکاری پیتر بروک، آربی اوانسیان و آندری شربان، در اجرای قسمت اول، ابتکار میزانسن هماهنگ با غروب آفتاب، آربی به کار برده شده بود و قسمت دوم نمایش با طلوع آفتاب به پایان رسید
۱۳۵۱ (۱۹۷۲)
ششمین جشن هنر شیراز - تخت جمشید
اجرای جهانی، ناگهان…
عباس نعلبندیان
۱۳۵۱ (۱۹۷۲)
نخستین جشنواره بین‌المللی فیلم تهران
چشمه
۱۳۵۲ (۱۹۷۳)
ونیز، ایتالیا
۱۳۶۴ (۱۹۸۶)
په زارو، ایتالیا
۱۳۶۹ (۱۹۹۰)
جشنواره سه قاره نانت، فرانسه
۱۳۷۸ (۱۹۹۹)
موزه سینما، بروکسل
۱۳۷۸ (۱۹۹۹)
انستیتو سینمایی انگلستان، لندن
۱۳۵۲ (۱۹۷۳) ۱۳۷۹ (۲۰۰۰)
جشنواره پائیزی پاریس، فرانسه
۱۳۵۲ (۱۹۷۳)
نهمین جشنواره تئاتر نانسی، فرانسه
ناگهان…
عباس نعلبندیان
۱۳۵۲ (۱۹۷۳)
نهمین جشنواره تئاتر نانسی، فرانسه
یک قطعه برای گفتن
پیتر هاندکه
۱۳۵۳ (۱۹۷۴)
هشتمین جشن هنر شیراز، تخت جمشید
کالیگولا
آلبر کامو
۱۳۵۴ (۱۹۷۵)
جشنواره تئاتر آزاد و روتسلاو، لهستان
۱۳۵۴ (۱۹۷۵)
تئاتر کالامبور Kalambour، گلیویتسه، لهستان
۱۳۵۴ (۱۹۷۵)
ورشو، لهستان
کالیگولا
۱۳۵۵ (۱۹۷۶)
سومین جشنواره بین‌المللی تئاتر، کاراکاس، ونزوئلا
۱۳۵۵ (۱۹۷۶)
دومین جشنواره بین‌المللی تئاتر، سائوپائولو، برزیل
۱۳۵۵ (۱۹۷۶)
تئاتر سه‌سیلو بیکر، ریو دو ژانیرو - برزیل Cecilia Becker Theatre
۱۳۵۵ (۱۹۷۶)
تئاتر لاماما، نیویورک، ایالات متحده
۱۳۵۵ (۱۹۷۶)
دهمین جشن هنر شیراز، تخت جمشید
اجرای جهانیسواری درآمد، رویش سرخ و مویش سرخ …
مهین جهانبگلو (تجدد)
۱۳۵۷ (۱۹۷۶)
تئاتر ملل، کاراکاس، ونزوئلا
سواری درآمد …
مهین جهانبگلو (تجدد)
۱۳۵۸ (۱۹۷۹)
هشتمین جشنواره پائیزی پاریس
بانویی با سگ کوچکش
آنتوان چخوف
با شرکت ساشا پیتویف، در مرکز ژرژ پمپیدو، پاریس، فرانسه
۱۳۶۲ (۱۹۸۳)
شانزدهمین جشنواره جهانی تئاتر نانسی، فرانسه
چگونه پیشبند سوزندوزی شده مادرم در زندگیم گسترده می‌شود
وارتگس شوشانیان، لئون شانت، آرشیل گورکی
۱۳۶۶ (۱۹۸۷)
جشنواره مونترال، کانادا
۱۳۶۶ (۱۹۸۷)
جشنواره پی زارو، ایتالیا
۱۳۶۶ (۱۹۸۷)
موزه هیشهورن، انستیتو اسمیتسونیان، واشینگتن، آمریکا
۱۳۷۰ (۱۹۹۱)
نخستین جشنواره تئاتر ارامنه خارج از وطن (دیاسپورا)، ایروان، ارمنستان
لئون شانت و نقش تئاتری او
اجرا و سخنرانی در تئاتر آکادمیک سوندوکیان
سینما
فیلم‌های کوتاه
فیلم اول وی پروانا نام دارد. فیلمی انیمیشن که بر اساس اشعار هوانس تومانیان ساخته شد و در سال ۱۳۴۲ جایزه جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه اوبرهاوزن را به دست آورد دومین فیلم وی نقاب نام داشت فیلمی داستانی که در سال۱۳۴۴ ش بر اساس نوشته گریگور ظهراب در مدرسه سینما ساخته شد ؛ و سومین آن‌ها فیلم مستند ۴۵ دقیقه‌ای با نام باله سلطنتی لندن بود که در سال ۱۳۴۵ ساخته شد. این سه فیلم تجربه‌های اولیه آربی را در زمینه فیلم انیمیشن داستانی و مستند فراهم آورند.
فیلم‌های بلند
شوهر آهو خانم
زمانی که آربی در انگلستان تحصیل می‌کرد، شاهین سرکیسیان کتاب شوهر آهو خانم نوشته علی‌محمد افغانی را به عنوان اثر ادبی قابل اعتنای جدید ایران برای او فرستاد. آربی کتاب را خواند و تصمیم گرفت که با استفاده از مطالعات و تجربیات دانشگاهی‌اش، سناریوی دکوپاژ شده شوهر آهو خانم را بنویسد. وی بعد از بازگشت به ایران کارگردانی شوهر آهو خانم را آغاز کرد، ولی کار بعد از بیست دقیقه فیلمبرداری متوقف شد، چون نگاه آربی به فیلم فارسی نزدیک نمی‌شد. کارگردانی این اثر به داوود ملاپور داده شد.
لبئوس، ملقب به تادئوس
فیلم مستند لبئوس، ملقب به تادئوس که در سال ۱۳۴۶ ساخته شده‌است. تهیه‌کننده فیلم انجمن فارغ‌التحصیلان ارمنی ایران بود که بعد از مشاهده فیلم نمایش آن را مناسب نیافت. آربی اوانسیان هم از فروش فیلم خودداری کرد و به این ترتیب فیلم در ایران به نمایش درنیامد. اما نسخه‌ای از فیلم به اروپا راه پیدا کرد و در برنامه‌های فیلمخانه فرانسه و جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد و با تحسین روبه‌رو شد. این فیلم درباره زیارت سالانه ارمنیان از کلیسای تادئوس مقدس واقع در در حوالی شهر ماکو است. فیلمساز نگاهی شخصی و انتقادی به این رویداد دارد. این فیلم مستند ۳۳ دقیقه‌ای در قطع ۳۵ میلی‌متری توسط سلیمان میناسیان، به صورت سیاه‌وسفید فیلمبرداری شده‌است و حاشیه صوتی آن اپتیک است.
چشمه
پوستر فیلم چشمه
در سال ۱۳۴۷ پیشنهاد همکاری با تلویزیون ملی ایران، فرصت مناسبی برای فیلمسازان جوان همچون آربی اوانسیان پیش آورد. در آن زمان وی در مدرسه عالی تلویزیون مشغول تدریس تحلیل فیلم، نقد بود. آربی برای اولین بار در سینمای ایران، پیشنهاد کرد که سه نفر از دانشجویان مدرسه عالی سینما دستیار کارگردان این فیلم باشند: ژیلا مهرجویی، رضا علامه‌زاده، و هوشنگ آزادی‌ور.
نخستین فیلم بلند او چشمه در سال‌های ۵۱–۱۳۴۹ با همکاری تلویزیون ملی ایران ساخته شد. فیلم سیاه و سفید ۳۵ میلی‌متری با مدت نمایش ۱۰۰ دقیقه که نعمت حقیقی مدیریت فیلمبرداری آن را به عهده داشت و آرمان هوسپیان، جمشید مشایخی، مهتاج نجومی و پرویز پورحسینی بازی‌های سینمای موج نو به‌یادماندنی از خود به یادگار گذاشتند و به این ترتیب یکی از پایه‌های سینمای موج نو ایران بنا نهاده شد. این فیلم براساس داستان چشمه هغنار نوشته مگردیچ آرمن، نویسنده مشهور ارمنی ساخته شد.
چشمه را آربی در شهرهای اصفهان، تهران، و کرج از جمله در باغ فردوس فیلمبرداری کرد. فیلمبرداری چشمه در سال ۱۳۴۸ (۱۹۶۹) با بودجه نقدینگی یک صد و پنجاه هزار تومان آغاز شد که یکصد هزار تومان آن برای دستمزد بازیگران در نظر گرفته شده بود. دستمزد آرمان هوسپیان در این فیلم پنجاه هزار تومان، جمشید مشایخی بیست و پنج هزار تومان، مهتاج نجومی پنج هزار تومان و پرویز پورحسینی پنج هزار تومان. فیلمبرداری بر عهده نعمت حقیقی بود که اولین فیلم ۳۵ میلی‌متری‌اش را کار می‌کرد. اولین نمایش چشمه در ۳۱ فروردین ۱۳۵۱ در نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران بود. بعدا این فیلم در جشنواره‌های ونیز، لندن، و پاریس، و دوبار نیز در جشن هنر شیراز (۱۳۵۱ و ۱۳۵۴) به نمایش درآمد. آنری لانگلوا فیلم چشمه را در جشنواره پاریس در سال ۱۹۷۳ دید و آن را برای نمایش در سینماتک انتخاب کرد و بعد از نمایش جلوی بازگشت فیلم را گرفت و آن را در آرشیو سینماتک پاریس نگه داشت. چشمه چندی بعد به نمایش عمومی گذاشته شد. سینما کاپری تهران که به نمایش فیلم‌های متفاوت اختصاص داشت این فیلم را به مدت شش روز نمایش داد و بعد از آن به بهانه‌ها و فرصت‌های گوناگون، چشمه در کانون‌ها و سینه کلوپ‌ها به نمایش درآمد و از آن یاد شد و هنوز هم می‌شود.
فیلم‌شناسی
فهرست عناوین فیلم‌های آربی اوانسیان
نام فیلم
سال ساخت
نوع
مدت
قطع
توضیحات
نقاب
۱۳۴۴ (۱۹۶۴)
فیلم کوتاه داستانی
۶ دقیقه
۳۵ میلی‌متری
اقتباس از رمان گریگور ظهراب -- سیاه و سفید - به زبان انگلیسی
پاروانا (یا پروانه)
۱۳۴۵ (۱۹۶۶)
فیلم‌های کوتاه
هشت دقیقه‌ای
۳۵ میلی‌متری
فیلم پایان‌نامه‌اش که یک انیمیشن بود بر اساس شعری از هوهانس تومانیان است و در سال ۱۳۴۵ در جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه اوبرهاوزن نمایش داده شد.
شوهر آهو خانم
۱۳۴۷
۳۵ میلی‌متری
در ابتدای کار، از کارگردانی فیلم کناره گرفت.
لبئوس به نام تادئوس
۱۳۴۸
فیلم‌های کوتاه
۳۳ دقیقه
۳۵ میلی‌متری
سیاه و سفید به زبان ارمنی
بانک عمران
۱۳۴۶ (۱۹۶۷)
انیمیشن تبلیغاتی
پودر برف
۱۳۴۷ (۱۹۶۸)
انیمیشن تبلیغاتی
شرکت ارج، تبریک عید نوروز
۱۳۴۷ (۱۹۶۸)
انیمیشن تبلیغاتی
چشمه
۵۰–۱۳۴۸ (۷۲–۱۹۷۰)
فیلم بلند سینمایی
۱۰۰ دقیقه
۳۵ میلی‌متری
نویسنده، اقتباس آزاد از چشمه هغنار نوشته م. آرمن، کاگردان و تهیه‌کننده با مشارکت تل فیلم
چگونه پیش‌بند سوزن‌دوزی‌شده مادرم در زندگی‌ام گسترده می‌شود (یا چگونه پیش‌بند گلدوزی‌شده مادرم در زندگی‌ام اثر گذاشت)
۱۳۶۴ (۱۹۸۵)
کارگردان، در فرانسه
روبن مامولیان ۸۸
۱۳۶۷ (۱۹۸۸)
مستند ویدئویی و ناتمام
یکصد دقیقه
حاوی گفتگویی با کارگردان ارمنی الاصل برادوی و هالیوود، روبن مامولیان
چهار، پنج و هفت ماه مه (۱۳۸۸)
هجده ساعت تصویر تدوین نشده برای ساخت مستند ناتمام درباره س آخرین دفتر و چاپخانه روزنامه ۸۳ ساله هاراچ در پاریس
کتاب‌شناسی
180px
کتاب تئاتر و سینمای آربی اوانسیان با حضور جمعی از هنرمندان سینما و تئاتر در وز پنجشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۳ رونمایی شد و در این برنامه آربی اوانسیان که سال‌هاست در خارج از کشور زندگی می‌کند، گفت:
تئاتر و سینمای آربی اوانسیان؛ از ورای نوشته‌ها، گفتگوها و عکس‌ها به کوشش مجید لشکری در دو مجلد، در ۹۹۲ صفحه توسط انتشارات روزنه به انتشار رسید.
ترجمه
کتاب‌هایی که توسط آربی اوانسیان به فارسی ترجمه شده‌اند عبارتنداز:
۱۳۵۱ ۱۹۷۲ بکت، ۵ ترجمه، ۵ نمایشنامه کوتاه از ساموئل بکت، نشر کارگاه نمایش
۱۳۵۶ ۱۹۷۷ خلوت ورگان اثر پیتر گیل به فارسی با همکاری صدرالدین زاهد، نشر تئاتر شهر، چهارسو
۱۳۵۵ ۱۹۷۷ پیرود مضحک اثر تادئوش روژه‌ویچ، ترجمه به فارسی با همکاری صدرالدین زاهد، نشر تئاتر شهر، چهارسو
۱۹۹۸ ایران، مقاله در مورد تئاتر ایران، با همکاری فرخ غفاری و لاله تقیان منتشر شده در کتاب دایرهالمعارف تئاتر معاصر جهان جلد پنجم
۲۰۰۳–۲۰۰۰ تک پرده مجموعه چهل نمایشنامه تک پرده‌ای ارمنی در ۳ جلد گرد آوری معرفی و حاشیه نویسی
تدریس
در زمینه تئاتر
۱۳۶۰ (۱۹۸۱) اسپاس آکتور - پاریس فرانسه، تدریس کارگردانی.
۱۳۷۰ (۱۹۹۱) کارگاه نمایشی  ایروان ارمنستان، تئاتر مالیان.
۱۳۷۱ (۱۹۹۴) کلاس‌های فوق تخصصی کارگردانی، دانشگاه کلمبیا، نیویورک، آمریکا.
۱۳۷۵ (۱۹۹۶) کارگاه کودکان Cite Clniversitarie، پاریس فرانسه.
۱۳۷۹ (۲۰۰۰) تدریس کارگردانی دانشگاه کلمبیا، نیویورک آمریکا.
استاد ادبیات نمایشی ارامنه در قسمت زبان‌های شرقی دانشگاه سوربن
در زمینه فیلم
۱۳۶۵ (۱۹۸۶) کلاس تاریخ سینمای ارمنی - بوستون، آمریکا.
۱۳۶۵ (۱۹۸۶) سینمای ارمنی، انستیتو زوریان دانشکده آزاد در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، لس‌آنجلس، آمریکا.
فهرست کارگردانان ارمنی
فهرست کارگردانان ایرانی
جشن هنر شیراز
توضیحات