چینوآ آچه‌به

آلبرت چینوالوموگو آچه‌به معروف به «چینوآ آچه‌به» (زاده ۱۶ نوامبر ۱۹۳۰ – درگذشته ۲۱ مارس ۲۰۱۳) نویسنده و شاعر نیجریهای‌تبار بود. وی یکی از معتبرترین نویسندگان قاره آفریقا بود. از او به‌عنوان «بنیانگذار ادبیات آفریقایی در زبان انگلیسی» یاد می‌شود. نخستین رمان او «همه چیز فرو می‌پاشد» در سال ۱۹۵۸ منتشر شد. این اثر به بیش از ۵۰ زبان جهان از جمله فارسی ترجمه شده و تاکنون ۱۰ میلیون نسخه از آن فروش رفته‌است. آچه‌به در آثارش به تاثیرات دوره استعمار و همچنین فساد در آفریقا پرداخته است.
زندگی
چینوا آچه‌به شانزدهم نوامبر ۱۹۳۰ (سی سال پیش از استقلال نیجریه) در شهر کوچک اگیدی در استان آنامبرا، از شهرهای گوچک ایگبو زبان شرق نیجریه به دنیا آمد. وی پنجمین فرزند از شش فرزند ژانت و ایسایا اکافر آچه‌به است، که معلم جامعه کلیسای مسیونرها بود. والدینش نام آلبرت را از روی نام پرنس آلبرت، شوهر شهبانو ویکتوریا، روی پسر خود گذاشتند، اما نویسنده هنگام تحصیل در دانشگاه، اسم انگلیسی خود را کنار گذاشت و به جای آن اسم آفریقایی چینوا را انتخاب کرد که کوتاه شده چی نو الو مگو است، به معنی «ای روح من به یاری‌ام بشتاب».
آچه‌به در همان زادگاه خود به مدرسه کلیسا رفت که زبان آموزشی آن انگلیسی بود. آچه‌به کتاب‌های پدرش که کتاب‌های درسی مقدماتی و مذهبی بود را می‌خواند و در کنارش به قصه‌های محلی که مادر و خواهرش تعریف می‌کردند با شور شوق گوش می‌داد. پس از پایان دوره مدرسه اگیدی به دبیرستان‌های آبرومند اوموآهیا رفت و از همان آغاز مشتری پر و پا قرص کتابخانه پر مدرسه شد. آچه‌به در سال ۱۹۴۸ دبیرستان را تمام کرد و با استفاده از بورس تحصیلی در یونی ور سیتی کالج شهر ایبدان نام نوشت. بورس تحصلیی وی برای رشته پزشکی بود اما بعد از یک سال تغییر رشته داد و به دانشگاه علوم انسانی رفت. از طریق متن‌های ادبی دانشگاه به روشنی دریافت استعمارگران انگلیسی و نویسندگانش چه تصویر مخدوشی از فرهنگ آفریقا ارائه داده‌اند. تصویر ارائه شده تصویر مردمی است وحشی و خشن با غریره‌های پرشو و شهوانی و ذهنی ساده.
او خود می‌گوید: «و به خودم گفتم که این برداشت عام و مشهوری است، پس کسی هم باید پیدا شود و آفریقا را از درون نگاه کند» و چنین شد که آچیه دست به قلم برد.
درگذشت
چینوا آچه‌به روز جمعه، ۲۱ مارس ۲۰۱۳ در سن ۸۲ سالگی در بیمارستانی در بوستون، ایالت ماساچوست، درگذشت. جسد او ۲۲ مه (حدود دو ماه پس از مرگش) از ایالات متحده به نیجریه فرستاده شد تا در زادگاهش به خاک سپرده شود.
خوصیات نوشتار
آچه‌به در رمان‌های خود، جامعه ایگبو را با تمام مساوات مداری پرخروش آن و مجادله‌هایی که یادآور گردهمایی شهری است تصویر می‌کند. در اگیدی دو فرهنگ به صورت مسالمت آمیز در کنار هم زندگی می‌کردند، در یک طرف، رسوم اجتماعی و سنت‌های دینی آفریقا را می‌بینیم و در طرف دیگر قدرت استعماری برتانیا و مسحیت را. اما آچه‌به، به جای آنکه میان این دو شیوه زندگی گرفتار آید و از هم بپاشد، کنجکاوانه در پی شناخت هر دو شیوه بر آمد و مجذوب چشم‌انداز دوگانه شد که حاصل زیستن در محل تلاقی فرهنگ‌ها است.
آثار
رمان
سال انتشار
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
توضیحات
۱۹۵۸
همه چیز فرو می‌پاشد
Things Fall Apart
۱۹۶۰
دیگر آرامشی نیست
No Longer at Ease
۱۹۶۴
Arrow of God
۱۹۶۶
مرد مردمی
A Man of the People
۱۹۸۷
تپه‌های مورچه ساوانا
Anthills of the Savannah
مجموعه داستان‌های کوتاه
سال انتشار
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
توضیحات
۱۹۵۳
«راه مردان مرده»
«Dead Mens Path»
۱۹۵۳
تخم مرغ قربانی و داستان‌های دیگر
The Sacrificial Egg and Other Stories
۱۹۷۱
Civil Peace
۱۹۷۳
دختران در جنگ و داستان‌های دیگر
Girls at War and Other Stories
۱۹۸۵
داستان‌های آفریقایی
African Short Stories
editor, with CL Innes
۱۹۹۲
Heinemann Book of Contemporary African Short Stories
editor, with CL Innes
رای دهندگان
The Voter
۱۹۵۲
«ازدواج امری خصوصی ست»
«Marriage Is A Private Affair»
شعر
سال انتشار
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
توضیحات
۱۹۷۱
Beware, Soul-Brother, and Other Poems
published in the US as Christmas at Biafra, and Other Poems, 1973
۱۹۷۸
Dont let him die: An anthology of memorial poems for Christopher Okigbo
editor, with Dubem Okafor
۱۹۹۸
Another Africa
۲۰۰۵
Collected Poems Carcanet Press
مادر و کودک پناهنده
Refugee Mother And Child
کرکسهای
Vultures
مقالات، نقد و تفسیر سیاسی
سال انتشار
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
توضیحات
۱۹۶۵
داستان‌نویس به عنوان معلم
The Novelist as Teacher
۱۹۷۵
تصویر از آفریقا: نژاد پرستی در «دل تاریکی» کنراد
An Image of Africa: Racism in Conrads «Heart of Darkness»
۱۹۷۵
Morning Yet on Creation Day
۱۹۸۴
The Trouble With Nigeria
۱۹۸۸
امیدها و مشکلات
Hopes and Impediments
۲۰۰۰
خانه و تبعید
Home and Exile
October 6, 2009
Education of a British protected Child
۲۰۱۰
The Igbo and their Perception of God, Human Beings and Creation
forthcoming
کتاب کودک
سال انتشار
عنوان فارسی
عنوان انگلیسی
توضیحات
۱۹۶۶
Chike and the River
۱۹۷۲
How the Leopard Got His Claws
with John Iroaganachi
۱۹۷۵
فلوت
The Flute
۱۹۷۸
درام
The Drum
فیروزه؛ گفتگو با چینوا آچی به