بحارالانوار

بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار یا به‌اختصار بحارالانوار بزرگترین منبع حدیث در تشیع به زبان عربی به تالیف علامه مجلسی (۱۰۳۷–۱۱۱۰ هجری) است.
این کتاب به موضوعات غیرفقهی بیش از موضوعات فقهی پرداخته‌است. در زمان مولف در ۲۵ جلد و در چاپ جدید در ۱۱۰ جلد منتشر شده‌است. این کتاب را به همراه وسائل الشیعه، البرهان فی تفسیر القرآن، کنز الدقائق و الوافی جوامع حدیثی (ثانویه) می‌نامند.
مجلسی هرچند در تالیف بحارالانوار از همکاری بعضی فضلا که تا صدها نفر نقل شده، و حمایت مالی حکومت صفوی و تسهیلات و امکانات در گردآوری منابع برخوردار بود.
گستردگی موضوعات
مجلسی، موضوعات را براساس عناوین و ترتیب موضوعات کتب اخبار و کلام و فقه و تاریخ به این صورت تقسیم‌بندی کرده است:
کتاب العقل و العلم و الجهل؛ کتاب التوحید؛ کتاب العدل و المعاد؛ کتاب الاحتجاجات و المناظرات؛ کتاب قصص الانبیاء؛ کتاب تاریخ نبینا و احواله؛ کتاب الامامه؛ کتاب الفتن و ما جری بعد النبی صلی الله علیه و آله؛ کتاب تاریخ ائمه؛ کتاب السماء و العالم؛ کتاب الایمان و الکفر؛ کتاب الاداب و السنن و الاوامر و النواهی و الکبائر و المعاصی؛ کتاب الروضه شامل مواعظ و حکم و خطب؛ کتاب الطهاره و الصلاه؛ کتاب القرآن و الدعاء؛ کتاب الزکاه و الصوم به همراه ابواب خمس، اعتکاف و اعمال السنه؛ کتاب الحج به همراه ابواب جهاد، مرابطه و امر به معروف و نهی از منکر؛ کتاب المزار؛ کتاب العقود و الایقاعات؛ کتاب الاحکام؛ کتاب الاجازات که شامل اسانید و طرق مولف و نیز اجازات علما به شاگردان و معاصرانشان است.
منابع بحار
در منابع شرح نیز از آن جمله است: مجمع البیان طبرسی و مفاتیح الغیب رازی در تفسیر آیات، صحاح اللغه جوهری، قاموس اللغه فیروزآبادی، معجم مقاییس اللغه ابن فارس، تهذیب اللغه ازهری، مجمع الامثال میدانی و کتاب العین خلیل بن احمد در ادبیات، صحاح سته اهل سنت، جامع الاصول ابن اثیر، المسند احمدبن حنبل، مطالب السوول و فتح الباری ابن حجر، در اخبار و شرح آنها؛ الکامل ابن اثیر، تاریخ طبری، مقاتل الطالبیین ابوالفرج اصفهانی، المنتظم ابن جوزی، عرائس المجالس ثعالبی و شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید در مسائل تاریخی، وفیات الاعیان ابن خلکان، الاغانی ابوالفرج اصفهانی و الاستیعاب در تراجم اشخاص، شفا و مبدا و معاد ابن سینا، التحصیل بهمنیار، القبسات میرداماد، در فلسفه، شرح المواقف جرجانی، شرح المقاصد تفتازانی، المحصل رازی، نقد المحصل طوسی، شرح العقاید محقق دوانی در کلام، احیاء العلوم غزالی در مباحث اخلاقی، قانون ابن سینا، قانون مسعودی ابوریحان بیرونی، شرح تذکره بیرجندی، الجامع ابن بیطار، علل الاشیاء بلیناس، حیاه الحیوان دمیری، عجایب المخلوقات قزوینی، کتاب النبات ابوحنیفه دینوری در بابهای مختلف مجلد «السماء و العالم»، ترجمه عربی تورات و انجیل و نیز فقراتی از تورات عبری در تاریخ انبیا و تاریخ پیامبر اسلام.
در نگاه دیگران
روح‌الله خمینی در بیان جایگاه بحار و انتقاد از دو نظر افراطی (تایید کامل) و تفریطی (بی‌ارزش خواندن آن) تاکید دارد هدف اصلی تالیف بحار، حفظ آثار شیعه و گردآوری آنها در یک مجموعه موضوعی بوده، و می‌گوید مجلسی بدون اینکه التزام به صحت همه آنها داشته باشد، نخواسته کتابی عملی بنویسد یا دستورها و قوانین اسلام را در آنجا جمع کند تا در اطراف آن بررسی کرده و درست را از غیر درست جدا کند. پس بحار را کتابخانه جامع روایی می‌خواند که به ائمه نسبت داده شده است. هرچند اخبار آن صحیح یا غیر صحیح باشد.
چاپ‌های بحار
چاپ‌های معتبر کتاب بحارالانوار در ۱۱۰ جلد برای نخستین بار در چاپخانه تهران به طبع رسید. سپس موسسه دارالکتب اسلامیه این کتاب را چاپ کرد و افست همین نسخه در بیروت توسط انتشاراتی‌های دارالاحیاء و الوفاء به طبع رسید. اخیرا نسخه‌های ۵۴ جلدی بیروتی و ۳۸ جلدی ایرانی این کتاب نیز به چاپ رسیده است.
سفینهالبحار
علامه مجلسی