دبیرکل سازمان ملل متحد

دبیرکل سازمان ملل متحد سرپرست دبیرخانه سازمان ملل متحد است و در راس آن قرار دارد. او در عمل سخنگو و رهبر سازمان ملل به‌شمار می‌رود. دبیرکل اولین کارمند بین‌المللی است و این امر به صراحت در ماده ۹۷ منشور تحت عنوان برترین کارمند سازمان ذکر شده‌است. دبیرکل از طرف مجمع عمومی بنا به توصیه شورای امنیت برای مدت پنج سال انتخاب می‌شود. نقش سیاسی و دیپلماتیک او بسیار حائز اهمیت است.
نحوه انتخاب دبیرکل
دبیرکل بنا بر توصیه شورای امنیت توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شود. در انتخاب دبیر کل توافق پنج عضو دائمی شورای امنیت و رای هم‌سوی در رکن اصلی سازمان ملل متحد ضرورت دارد. در منشور ملل متحد هیچ اشاره‌ای به مدت خدمت دبیرکل نشده‌است ولی در عمل ۵ سال می‌باشد که برای یک‌بار قابل تجدید است. سازمان ملل بر خلاف جامعه ملل تاکنون کسی از اتباع کشورهای قدرتمند به خصوص از اعضای دائم شورای امنیت را برای دبیرکلی انتخاب نکرده‌است.
وظایف دبیرکل
از میان وظایف مختلف دبیرکل وظیفه سیاسی (نقش دیپلماتیک) او بسیار مهم‌تر از سایر وظایف و اختیاراتش است. برای مثال نقش دبیر کل در حل بحران کنگو، فیصله بخشی از ستیز عرب‌ها و اسرائیل، برقراری مجدد روابط عادی میان گینه و فرانسه در ۱۹۷۵ بسیار شایان توجه است.
دبیرکل سازمان ملل متحد هم‌چنین وظیفه انتخاب نماینده ویژه دبیرکل در امور ویژه و موارد مربوط به مناطق بحران‌زده را دارد.
وظایف اداری دبیرکل
انجام وظیفه به عنوان عالی‌ترین مقام اداری سازمان ملل متحد و بالاترین مقام مسئول در سلسله مراتب اداری دبیرخانه؛
انجام وظایف دیگری که به وسیله شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی سایر ارگان‌ها به او تفویض می‌شود و اجرای تصمیمات ارکان مختلف سازمان.
دبیرکل وظیفه دبیرکلی ارکان اصلی سازمان به استثنای دیوان بین‌المللی دادگستری را نیز بر عهده دارد. دبیرکل به انتخاب خود دارای تعدادی معاون می‌باشد. هر معاون مسئولیت یک بخش از فعالیت‌های سازمان (مثل حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، مسائل سیاسی شورای امنیت و غیره) و مسئولیت یک رکن فرعی یا مقر اروپایی سازمان ملل را بر عهده دارد.
وظایف سیاسی دبیرکل
اجرای تصمیمات سیاسی سازمان (در این خصوص از امتیازات وسیعی در تفسیر تصمیمات برخوردار است)؛
ایفای نقش مهم در شورای امنیت به خصوص زمانی‌که گزارش خود را در خصوص مسائل جاری ارائه می‌دهد؛
اداره کردن انجام عملیات حفظ صلح؛
ترتیب دادن کنفرانس‌های بین‌المللی؛
میانجیگری در حل اختلافات بین‌المللی؛
طبق منشور متوجه ساختن شورای امنیت و مجمع عمومی در زمانی‌که به عقیده وی صلح و امنیت بین‌المللی در خطر است؛
دعوت به تشکیل شورای امنیت در مواقع لزوم؛
حق حضور در جلسات ارکان سازمان ملل متحد و دادن اعلامیه‌های شفاهی و اعلامیه‌های کتبی به آن‌ها؛
قرار دادن هر مسئله‌ای که به نظر وی ضروری است در دستور کار مجمع عمومی (طبق ماده ۱۳ مقررات مجمع عمومی)؛
شرکت در جلسات نهادهای سازمان، مشورت با رهبران جهان، مقام‌های دولتی نمایندگان گروه‌های جامعه مدنی، بخش خصوصی و افراد؛
سفر به سراسر جهان به منظور حفظ تماس با مردم کشورهای عضو؛
در صورت تمایل، می‌تواند به ابتکار و به عنوان شخص خود و نه از طرف سازمان ملل، سخنگوی منافع مردم جهان در صحنه بین‌المللی باشد. (به همین دلیل تئوری دیپلماسی آرام دبیرکل مطرح شده)
وظیفه اطلاعاتی دبیرکل
تسلیم گزارش سالانه درباره کار سازمان، ارزیابی فعالیت‌ها و اقدامات سازمان و مشخص کردن اولویت‌های آینده به مجمع عمومی عادی؛
ثبت و انشار معاهدات بین‌المللی؛
دبیران کل سازمان ملل متحد از آغاز تاکنون
تصویر
نام دبیرکل
زمان تصدی سمت
کشور
دلیل اتمام دوره
منبع
80px
گلدوین جب
تا زمان انتخاب تریگوه لی دبیرکل موقت سازمان ملل بود.
پس از جنگ جهانی دوم، دبیر اجرایی کمیسیون آمادگی سازمان ملل در بود و تا زمان انتخاب اولین دبیرکل (بین تا )، دبیرکل موقت بود.
۱
80px
تریگوه لی
استعفا
تریگوه لی، وزیر امور خارجه نروژ و یک رهبر کارگری سابق، از سوی شوروی برای تصدی این سمت پیشنهاد شده بود. پس از مداخله سازمان ملل در جنگ کره، در سال ۱۹۵۱، شوروی انتصاب مجدد وی را وتو کرد. آمریکا توانست وتوی شوروی را دور زده و تریگوه لی را مستقیم به مجمع عمومی معرفی کند. وی با ۴۶ رای موافق، ۵ رای مخالف و ۸ رای ممتنع به کار خود ادامه داد. شوروی به خصومت خود با تریگوه لی ادامه داد و وی در ۱۹۵۲ از سمت خود استعفا کرد.
۲
داگ هامرشولد
ضمن عملیات صلحبانی در کنگو، در سقوط هواپیما بر فراز رودزیای شمالی (زامبیای کنونی) درگذشت.
پس از وتو شدن چند نامزد، هامرشولد به عنوان نامزد مورد تایید شورای امنیت مطرح شد. در سال ۱۹۵۷ با اکثریت قاطع آرا برای بار دوم انتخاب شد. اتحاد جماهیر شوروی از رهبری وی بر سازمان ملل در جریان بحران کنگو خشمگین بود و پیشنهاد کرد که سمت دبیرکل سازمان ملل متحد با یک ترویکا (هیئت اجرایی سه نفره) جایگزین شود. در پی مخالفت شدید کشورهای غربی، شوروی از این پیشنهاد صرف نظر کرد. همارشولد در سقوط هواپیما در ۱۹۶۱ در گذشت. جان اف. کندی رئیس جمهور آمریکا وی را بزرگترین سیاستمدار قرن خواند.
۳
80px
او تانت
از پذیرش نامزدی برای یک دوره دیگر اجتناب کرد.
۴
80px
کورت والدهایم
چین ادامه کارش برای دوره سوم را وتو کرد.
۵
80px
خاویر پرز دکوئیار
از پذیرش نامزدی برای دوره سوم اجتناب کرد.
پس از یک بن‌بست پنج هفته‌ای که بر سر اختلاف بین انتخاب مجدد والدهایم و انتخاب نامزد چین سلیم احمد سلیم از تانزانیا بوجود آمده بود، پرز دکوئیار به عنوان یک نامزد مصالحه‌ای عنوان شده و انتخاب شد. وی اولین دبیرکل سازمان ملل متحد از آمریکای لاتین بود و در سال ۱۹۸۶ با اکثریت قاطع آرا برای یک دوره دیگر انتخاب شد.
۶
80px
پطرس غالی
آمریکا ادامه کارش برای دوره دوم را وتو کرد.
یکصد و دو عضو جنبش غیرمتعهدها اصرار داشتند که دبیرکل بعدی از آفریقا باشد. با داشتن اکثرت آرا در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و حمایت چین، جنبش غیرمتعهدها آرای کافی برای جلوگیری از انتخاب هر نامزد دیگری را داشتند. شورای امنیت پنج بار بطور بی‌نام و غیر الزام‌آور رای‌گیری کرد (برای اولین بار در تاریخ شورا). در پنجمین رای‌گیری پطرس غالی یازده رای کسب کرد. در ۱۹۹۶، آمریکا انتخاب مجددش را (به علت ناتوانی وی در پیاده کردن اصلاحات ضروری در سازمان ملل) وتو کرد.
۷
80px
کوفی عنان
پس از دو دوره بازنشست شد.
در ، شورای امنیت عنان را به مجمع عمومی توصیه کرد.
چهار روز بعد مجمع عمومی سازمان ملل متحد
به وی رای داد.
۸
80px
بان کی‌مون
پس از دو دوره بازنشست شد
بان کی‌مون دومین آسیایی‌تبار است که به عنوان دبیرکل سازمان ملل انتخاب می‌شود. پیش از این سمت، وی بین و وزیر امور خارجه کره جنوبی بود.
۹
94x94px
آنتونیو گوترش
از ابتدای ژانویه ۲۰۱۷ آغاز به کار کرد.
در رای‌گیری ۱۳ اکتبر ۲۰۱۶ در مجمع عمومی سازمان ملل وی به عنوان نهمین دبیر کل سازمان ملل تعیین شد. پیش از این سمت، وی بین و نخست وزیر پرتغال بود.