میرداماد

میر برهان‌الدین محمدباقر استرآبادی نام‌ور به «میرداماد» ، معلم ثالث و متخلص به اشراق ؛ فیلسوف، متکلم و فقیه برجسته دوره صفویه و از ارکان مکتب فلسفی اصفهان است. میرداماد فرزند میر شمس الدین محمد استرآبادی مشهور به داماد و از سادات حسینی گرگان است. محمد استرآبادی با دختر علی بن عبد العالی معروف به محقق کرکی ازدواج نمود و به همین خاطر او را داماد نامیدند. میرداماد این لقب را از پدر خود به ارث برده‌است.
درباره سال تولد او، اطلاعات کافی در دست نیست؛ ولی کتاب «نخبه المقال فی اسماء الرجال» تولد او را سال ۹۶۹ ذکر کرده‌است.
تحصیل
در کودکی به توس هجرت کرد و علوم دینی را نزد سید علی فرزند ابی‌الحسن موسوی عاملی و دیگر استادان آن دیار آموخت.
همچنین علوم فلسفه و ریاضیات را در دوران حضورش در توس آموخت. میر محمدباقر سپس راه قزوین پیش گرفت. در سال ۹۸۸ دوباره به خراسان آمد و تا سال ۹۹۳ در آنجا ماندگار شد و سپس به کاشان مهاجرت کرد.
استادان
عبدالعالی بن علی بن عبدالعالی کرکی
شیخ عزالدین حسین بن عبدالصمد عاملی
سید نورالدین علی بن الحسین موسوی عاملی
علی بن ابی الحسن عاملی
تاج‌الدین حسین صاعد بن شمس‌الدین توسی
میر فخرالدین محمد حسینی سماک استرآبادی
شاگردان
آقا حسین خوانساری
صدرالدین محمد شیرازی معروف به ملاصدرا
حکیم ملا عبدالرزاق لاهیجی
ملا محسن فیض کاشانی
حکیم قطب‌الدین لاهیجی
سید احمد علوی عاملی
ملاخلیل قزوینی
علی نقی کمره‌ای
نظام‌الدین امیر احمد بن زین‌العابدین عاملی
محمدتقی بن ابی‌الحسن حسینی استرآبادی
عبدالغفار بن محمد بن یحیی گیلانی
امیر فضل‌الله استرآبادی
دوست علی بن محمد
عادل بن مراد اردستانی
شمس‌الدین محمد گیلانی
میرزا شاهرخ بیگار
محمدحسین حلبی
عبدالمطلب بن یحیی طالقانی
ابوالفتح گیلانی
میر منصور گیلانی
عبدالله سمنانی
محمدحسن زلالی خوانساری
محمد گنابادی
حسین بن محمد بن محمود حسینی آملی
آثار
قبسات
الایقاضات
صراط المستقیم
الافق المبین
الحبل المتین
جذوات
تقویم الایمان
شارح النجاه
الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه
رساله‌ای در تولی و تبری
خلسه الملکوتیه
الجمع و التوفیق بین رایی الحکیمین
رساله فی حدوث العالم ذاتا و قدمه زمانا
اللوامع الربانیه فی رد شبه النصرانیه
رساله فی تحقیق مفهوم الوجود
رساله فی المنطق
السبع الشداد
سدره المنتهی
رساله فی خلق الاعمال
تبراس الضیاه
عیون المسائل
تفسیر قرآن
شرح استیصار
رساله‌ای در ابطان زمان موهوم
رساله‌ای در جیب
الیماضان التشریقات
انموذج العلوم
الیقاضات فی خلق الاعمال و افعال العباد
اربعه ایام
الاعضالات العشرینیه
امانت الهی
برهان اسد و اخضر
تاویل المقطعات
تحقیق علم الواجب
تشریق الحق
التصحیحات و التقویمات
تعلیقه رجال کشی
تعلیقه شرایع الاسلام
تعلیقه صحیفه سجادیه
تفسیر سوره اخلاص
تقدیسات
حاشیه تعلیقات ابن سینا
حاشیه تقویم الایمان
حاشیه جمع بین رایی الحکیمین
حاشیه حاشیه خفری بر شرح تجرید
حاشیه بر شرح مختصر عضدیه
حاشیه شفا
حاشیه قواعد الاحکام
حاشیه حدوث العالم
حاشیه مختلف الشیعه
حاشیه معراج نامه
حاشیه من لا یحضره الفقیه
الحرز الحارز
الحکمه
الحروف و الاعداد
حل الاعضالات.
حل مسایل اقلیدسی
حاشیه رساله تنازع الزوجین
خطبه النکاح
الخلسات و الخلعیات
دره البیضا
دیوان اشراق
دوازده امام
رساله الاغالیط
رساله فی اثبات سیاده المنتسب بالام الی هاشم
رساله فی تنازع الزوجین قبل الدخول فی قدر المهر
رساله فی التوحید
رساله فی علم الواجب
رساله فی قدره الواجب
رساله فی مذهب ارسطاطالیس
رساله فی فنون العلم و الصناعات
رساله فی صیغ العقود
شرح تهذیب الاحکام
شرح حدیث انما الاعمال بالنیات
شرح حدیث تمثیل علی بسوره التوحید
شرح حدیث نیه المومن خیر من عمله
شرح مختصر الاصول
شرح نجات
شرح تقدمه تقویم الایمان
شرح التسمیه
رساله فی الصلاه الجمعه
ضوابط الرضاع
عرش التقدیس
رساله فی فضیله سوره التوحید
عیون المسائل المنطوی علی لطائف الدقائق و طرائف الجلائل
قانون العصمه و برهان الحکمه
القبضات
قوس النهار
قیاسات حق‌الیقین
قضا و قدر
لطائف غیبیه
مخزن الاسراسر و مشرق الانوار
المعلقات علی تقویم الایمان
المعلقات علی السبع الشداد
رساله فی معنی القدره
مواقیت العلوم
رساله فی النصف النهار
اثولوجیا (میمرات)
جدوی الدعا
المناهج السویه
میزان المقادیر
الجنه الواقیه و الجنه الباقیه
تشریق الحق
الخلعیه فی الصلوه و مقدماتها
رساله فی علم النبی (ص)
الاعضالات العویصات فی فنون العلوم و الصناعات
شعر و ادب
میرداماد مانند بسیاری از حکما و عرفا، که ذوق شعر و شاعری داشته‌اند، به سرودن شعر عربی و فارسی می‌پرداخته و به « اشراق » تخلص می‌نموده‌است. مجموعه اشعار او بعدها به نام « دیوان میرداماد » گردآوری شده‌است.
میرداماد در قصیده‌ای مقام علمی خود را برتر از افلاطون و ارسطو دانسته و می‌گوید:
زشفای من ارسطو شده بهره مند دانش – ز رموز من فلاطون زده گام در معانی
گرایش‌های عرفانی
میرداماد افزون بر تکیه کردن به برهان و استدلال، گرایش‌های عرفانی نیز داشت؛ به طوری که روح اشراق بر افکارش غلبه داشته و سیر روحی‌اش در راه عرفان بود.
درگذشت
میرداماد در سال ۱۰۴۰ در بین راه مسیر کربلا و نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب دفن شد.