شهرستان زابل

شهرستان زابل یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران است. مرکز این شهرستان شهر زابل است. این منطقه در قدیم نیز جزء مهمی از ایران بزرگ بوده‌است که در شاهنامه فردوسی به نام زابلستان نیز یاد شده که در زمان قاجار به دلیل نفوذ انگلیس بخش بزرگی از آن بر طبق معاهده پاریس از ایران جدا (بنام سیستان عامه) و در اختیار افغانستان گذاشته شدو مابقی که حال نیز وجود دارد بنام سیستان خاص در ایران ماند. این منطقه مهد و خاستگاه داستان معروف شاهنامه فردوسی در مورد پهلوانان اساطیری ایران باستان مانند سام، زال و رستم بوده‌است. زابل همچنین زادگاه سورنا سردار سپاه ایران در عهد اشکانی و یعقوب لیث صفاری می‌باشد. مذهب اکثر ساکنان این منطقه شیعه اثنی عشری است.
دریاچه‌هامون (که در اوستا بانام مقدس و بنام دریاچه کنس اویه یا کیانسه از آن یاد شده و مکان نگهداری نطفه زرتشت و ظهور مجدد او و سوشیانتها تلقی شده‌است) که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین در ایران است، در این شهرستان واقع شده‌است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۲۹٫۳۱۷ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی
شهرستان زابل با مساحت ۳۴۴کیلومترمربع در ضلع شمال شرقی استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان (زاهدان) ۲۰۷ کیلومتر است.
تقسیمات کشوری
این شهرستان دارای ۲ شهر، ۱ بخش، ۱ دهستان و تعدادی آبادی دارای سکنه است. این شهرستان در حدود ۵۰ کیلومتر تا مرز ایران و افغانستان فاصله دارد.
شهرستان زابل
بخش
مرکز بخش
شهر
نام دهستان
مرکز دهستان
جمعیت دهستان ۱۳۹۵
مرکزی
زابل
زابل،بنجار
بنجار
بنجار
۲۶,۹۲۴ نفر
عوارض طبیعی
شهرستان زابل دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک است. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۶/۵۹ میلیمتر و دمای آن در سال از ۵/۹- تا ۴۹ درجه سانتی‌گراد متغیر است.
از ارتفاعات مهم این شهرستان کوه خواجه (در ۲۵ کیلومتری شهر زابل) و قلعه رستم درغرب زابل می‌توان نام برد. در کنار این کوه تصویری از رستم پهلوان که گرزی دوسر در دست دارد، نقش بسته‌است. در دامنه‌های جنوبی آن نیز ویرانه‌های بناهای منسوب به دوره اشکانیان بر جا مانده که در زمان خود بسیار باشکوه بوده‌است. کاخ کوه خواجه و قلعه کافرو نیز که به پادشاهی اشکانی-ساسانی تعلق دارد و به خاندان سورن نسبت داده می‌شود نیز بر دامنه این کوه وجود دارد، که بقایای نقاشی‌های دیواری که بر کاشیهای لعابدار نقش بسته بودند نیز بر دیوار و در ویرانه‌های برجامانده کاخ هویداست.
رودخانه‌های هیرمند و شیله از رودخانه‌های این شهرستان می‌باشد. آب این شهرستان در گذشته ازطریق حفر چاه و قنات تامین می‌شده‌است و امروزه آب شرب زابل از مخازن بزرگ آب به نام چاه نیمه (که توسط رود هیرمند تغذیه می‌شوند) تامین می‌گردد.
پیشینه تاریخی
شهرستان زابل در قدیم سیستان (سکستان، سجستان) و نیمروز نامیده می‌شد. محلی که امروز زابل نامیده می‌شود در گذشته زمینهایی با تپه‌هایی از ماسه‌های روان و رسوبات دریایی بوده که قسمتی ازآن در مسیر رودخانه هیرمند قرار داشته‌است. با کم شدن آب رودخانه بر وسعت خشکی‌های اطراف آن افزوده شد و با اتصال این منطقه به روستای حسین‌آباد، آبادی بزرگی تشکیل گردیده‌است. بعدها تاسیس پادگان نظامی بر اهمیت آن افزوده‌است. در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی بر طبق مصوبه هیئت وزیران، آن آبادی را زابل نامیدند و در سال ۱۳۱۶ شمسی به مرکز سیستان تبدیل شد. زابل امروزی شهری نسبتا توسعه یافته و مجهز به انواع خدمات مورد نیاز جامعه شهری است.
کشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری
اکثریت مردم این شهر از طریق کشاورزی امرار معاش می‌کنند. در سال زراعی ۸۳–۱۳۸۲ سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان زابل بالغ بر ۲۵۸۶۱ هکتار شامل می‌شد که ۱/۱۶ درصد از سطح زیر کشت استان سیستان و بلوچستان را تشکیل می‌دهد. از این مقدار ۵۶/۱ درصد به کشت باغات و ۱/۱۶ درصد به زراعت‌های سالانه اختصاص دارد. محصولات عمده زراعی این شهرستان غلات، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای است. طی همان سال، ۱۱۸ واحد صنعتی پرورش و نگهداری دام و طیور در سطح شهرستان فعال بوده، همچنین میزان تولید شیر، گوشت قرمز، گوشت مرغ و ماهی به ترتیب ۳۷، ۱/۷، ۳ و ۱۰۸ هزار تن بوده‌است.
اماکن سیاحتی تاریخی و مراکز توریستی با ذکر جاذبه‌های گردشگری
شهر سوخته
کوه خواجه
قلعه سام
دهانه غلامان
چاه نیمه
قلعه سه‌کوه
قلعه رستم
قلعه رمرود
آتشکده کرکو
قلعه خان ملک
تپه کنیز
تخت شاه
بی‌بی دوست
آتشکده کهک
میل قاسم‌آباد
میل نادری
زاهدان کهنه
برج افغان
تالاب‌هامون
آسیابهای بادی
قلعه کندر
صنایع دستی
پشتی و گلیم بافی
قالی بافی
توتن سازی
تولید ابزارآلات موسیقی
سوزن دوزی
کلوچه سیستانی و نان محلی
کلمبه
بورک سیستانی