سیاه‌تلو

Paliurus spina-christi
سیاه‌تلو از درختان بومی ایران است.
نام علمی :‌Paliurus spina –
نام انگلیسی : Christs thorn، Garland thorn ، Jerusalem thorn
خانواده : Rhamnaceae
نام عربی : صامور ، الشبه
مشخصات گیاه شناسی
درختچه کوچک به ارتفاع 2-3 متر دارای استیپولهای تغییر شکل یافته به صورت خارهای قوی نوک تیز می‌باشد. برگها بیضوی ، نوک تیز با کناره‌های صاف یا بطور غیر محسوس دندانه دار است. از مشخصات خارهای گیاه آن است که به وضع متقابل و به نحوی در کناره برگها قرار گرفته‌اند. که یکی از آنها حالت نسبتا قائم و دیگری حالت خمیده دارد . گلهای آن زرد رنگ، میوه آن خشک و بالدار و دارای حالت برجسته در قسمت مرکزی است . میوه آن در آغاز ، رنگ سبز مایل به زرد دارد . ولی تدریجا رنگ زرد مایل به قهوه‌ای یا قهوه‌ای پیدا می‌کند. پراکندگی آن به نحوی است. که در نقاط مختلف مرکز اروپا مخصوصا مناطق مدیترانه ، جنوب غربی آسیا و بعضی نواحی شمال آفریقا یافت می‌گردد. در بعضی نواحی نیز به عنوان زینت ویا به منظور جلوگیری از دخول چهارپایان در مزارع ، در حاشیه این اماکن کاشته می‌شود.
موسم گل : اواسط فروردین – اواخر اردبیهشت است.
انتشار جغرافیایی
اطراف تهران ، نواحی شمال ایران مخصوصا مناطق نیمه کوهستانی تا ارتفاعات 2000 متری آذربایجان ، لرستان ، کردستان : جنگلهای کرمانشاهان ، سنندج ، فارس ، خراسان : بجنورد ، جنگل گلستان ، دره رودخانه اترک ، نزدیک چناران در بعضی از کتب علمی ، انواع خاردار گیاه بصورت واریته از گیاه فوق به همان نام در نواحی مذکور ذکر شده است.
سیاه تلو از جمله گیاهان ساحلی به شمار می‌رود. ارتفاع آن از لب دریا بالای 300 – 400 متر است. از گیلان تا نوشهر و مازندران گسترش دارد. اسالم در تالش و منطقه انزلی و منطقه جنوبی استان گیلان در رودبار وجود دارد. در منطقه نیمه خشک رستم آباد بصورت غالب در آمده است.
قسمت مورد استفاده
ریشه ، برگ، میوه است.
نیازهای اکولوژیکی
سیاه تلو بیشتر در اقلیم نیمه خشک یافت می‌شود. در تمام شرایط اقلیمی قابل رشد است.
روش تکثیر
از طریق بذر و قلمه تکثیر می‌شود.
اسامی محلی
سیاه تلو ، سیاه تلی در نور و گرگان ، قره تیکان در منطقه وسیعی از گیلان ، بورتیکان ، چنگل ، سیه بور در طوالش و یله بور درفگ ،اسکم تلی در گرگان و مازندران ، گربه بور در رودبار.
گونه‌های دیگر سیاه تلو
در تیره Rhamnaceae ، گیاهان مفید دیگری که هیچ یک از آنها در ایران نمی‌رویند وجود دارد. که بعضی از آنها به استفاده‌های درمانی به شرح زیر در نواحی محل رویش به عمل می‌آید:
1.Ceanothus americanus : درختچه کوچکی است که در آمریکا شمالی می‌روید. پوست
ساقه آن به رنگ مایل به قرمز و گلهای آن به رنگ سفید مایل به آبی است. پوست ساقه آن بصورت چای و بنام نیوجرسی و پوست ریشه‌اش به عنوان مقوی ، قابض مصرف می‌شود . وجود نوعی آلکالوئید نیز بنام سئانوتین در آن ذکر شده است. بعلاوه اسید سئانوتیک است.
اسید سئانوتیک ( اسید امولیک ) به فرمولC30 H46 O5 و به وزن مولکولی 67/486 است. استخراج آن توسط Julian و همکارانش صورت گرفته است. همانند بودن آن با اسید امولیک نیز توسط Mechoulam محقق شده است. اسید سئانوتیک به حالت متبلور در مخلوطی از متانول و اتر بدست می‌آید. در گرمای 356 – 357 درجه نیز ذوب می‌شود.
2. Colletia horrida willd : درختچه کوچکی است . که شاخه‌های جوان آن بصورت خاردار قوی با ظاهر مخروطی ، تغییر شکل حاصل می‌کند. گلهای آن سفید و معطر است.
3. Gouania dominaguensis : درختچه‌ای است که در نواحی حاره آمریکا و آنتیل می‌روید پوست ساقه و چوب آن به عنوان مقوی و تب بر مصرف می‌گردد.
4. Discaria febrrifuga : در مناطق مختلف برزیل می‌رو.ید. پوست آن به عنوان تب بر مصرف می‌شود.
5. Ventilago maderaspatane : در نواحی مختلف هند می‌روید و برای آن اثر تب بر قوی قائل می‌باشند.
میوه‌های آن را بصورت کیاوئی 2500 خریداری می‌کنند.
خواص درمانی
این گیاه از قدیم‌الایام مورد شناسایی مردم بوده و از آن تحت نام‌های rhamnos ، paliurus استفاده‌های درمانی بعمل می‌آمده است. سابقا به عنوان قابض ، مقوی ، مدر ، ضد نزله مصرف می‌شده است. ریشه و برگ این گیاه جهت رفع بیماریهای نزله و اسهال به کار می‌رفته است. میوه گیاه بطوری که در کتب علمی و داروئی جدید منعکس است دارای اثر مدر و دفع کننده اسید اوریک خون و اوره است. و از آن می‌توان جهت کاهش کلسترول خون نیز استفاده به عمل آورد. در رفع رسوبات اداری موثر واقع می‌شود. بعلاوه مصرف آن باعث پایین آمدن فشار خون می‌گردد. برای کاهش قند خون و دیابت معجزه آسا است.
صور داروئی
دم کرده 30 در هزار میوه خشک در آب به مقدار 3 – 4 فنجان در روز خیسانده میوه در شراب سفید – عصاره آبی به مقدار 30 قطره و 3 مرتبه در روز.
آزمایش‌های دقیق شمیایی ، هنوز بر روی اعضای مختلف این گیاه به عمل نیامده است.