چخانسور

چخانسور شهر کوچکی است در جنوب غربی افغانستان که مرکز ولسوالی چخانسور ولایت نیمروز می‌باشد.
این شهر مرکز ولسوالی چخانسور در ولایت نیمروز است؛ که در از کذشته‌ها جز منطقه تاریخی سیستان به شمار می‌آید.
چخانسور شهر اصلی دلتای بیابانی رود خاشرود است و در پایین‌دست این رود واقع شده‌است.
پیشینه
بازمانده‌های باستان‌شناسی و شبکه‌های کهن آبیاری نشان می‌دهد که انسان‌ها از دیرباز در این محل زندگی می‌کرده‌اند اما نام چخانسور در کتاب‌های تاریخی از سده سیزدهم هجری (۱۹ میلادی) به این‌سو ذکر شده‌است.
ممکن است چخانسور همان سرووار/سروزان باستانی باشد که اصطخری در نوشته‌های خود از آن یاد کرده‌است. چخانسور را چغانسور نیز می‌نوشتند و سور را در این نام به معنای جشن و عروسی می‌دانند. هنری راولینسون معنای آن را «تپه عروسی» دانسته و نام‌گذاری آن را با روایات سنتی «ازدواج دختر رستم» مرتبط می‌داند.
این شهر در سال ۱۸۴۵ حدود ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ خانه داشت و از قلعه‌ای بزرگ، بازار، پنج گرمابه همگانی، دو کاروانسرا و یک مسجد برخوردار بود.
تاریخ
چخانسور جز ولایت تاریخی سیستان بوده که از نظر جغرافیا جز افغانستان به شمار می‌آید که حاکمان چخانسور از دیر زمان کم و بیش از دولت افغانستان اطاعت می‌کردند. در سال ۱۲۸۴ ناصرالدین‌شاه با گماردن امیر علم‌خان حشمت‌الملک امیر قائنات به حکومت سیستان، کوشش به الحاق این منطقه به ایران نمود که با ناکامی مواجه شد.
امیر حشمت‌الملک کوشید مناسبات نزدیکی با دیگر خاندان‌های سیستانی و بزرگان آنها برقرار کند و او اقدامات زیادی را نیز برای متقاعدکردن حاکمان چخانسور و لاش و جوین به اطاعت از دولت ایران انجام داد امااین تلاش‌هابه هیچ جایی نرسید. از آنجا که چخانسور از سابق جز لاینفک افغانستان بود از طرف حاکمان چخانسور علاقه به دولت ایران نشان داده نشد و حکومت افغانستان، اعتماد خان‌جهان خان حاکم چخانسور را جلب می‌کند و فرمانروای چخانسور متحد این حکومت می‌شود.
مردم شناسی
باشندکان امروزی چخانسور شامل اکثریت بلوچ و اقلیت بسیار کم مهاجرین پشتون که به برزگری مشغول‌اند می‌شود ولی در گذشته قومیت‌های گونان به این محل مهاجرت نموده و دوباره از این جا رفته‌اند.
پشتون‌های مهاجر برزگر ساکن این منطقه شامل اقوام غلجایی، درانی، نورزایی، علی زایی و غیره می‌شود و هم چنان اکثریت بلوچ در این ولسوالی مسکون بوده که به زبان بلوچی سخن می‌گویند و۷۵ درصدمردم بلوچ ازطایفه کاشانی هستند
منطقه چخانسور تا سال ۱۸۸۵ میلادی منطقه کاملا بلوچ نشین بود که با قیام مردم این منطقه علیه امیر عبدالرحمن خان جنگ سختی بین مردم و قوای دولت درگرفت که با مقاومت سرسختانه مردم بلوچ و عقب‌نشینی لشکر حکومت به فرماندهی نایب سالار به اتمام رسید، در جریان همین جنگ معروف بود که نایب بنیاد کاشانی از قوای مردم بلوچ و از جنگویان ایشان کشته شد. یارمحمد دهمرده، منصورخان خروت و و نایب احمد نهتانی از دیگر فرماندهان بلوچ بودند . در این جنگ نایب بنیاد کاشانی کشته شد و قوای بلوچ در حال شکست خوردن بود که منصور خان خروت از شورک زاهدان به چخانسور رفت و فرماندهی سپاه را بر عهده گرفت و توانست حاکم چخانسور را شکست دهد طبق گفته بزرگان بعد از این پیروزی مردم چخانسور و هیرمند کنونی شعری را برای منصور خان آماده کردند و تکرار میکردند منصور خان در این جنگ توانست جنگ باخته را با غیرت خود به پیروزی تبدیل کند و جان و ناموس مردم را حفظ کند نام و یاد منصور خان خروت گرامی باد .بعد از این جنگ در جریان حکومت ابراهیم خان و نهایتا دولت خلقی‌ها شمار زیادی از مردم این منطقه به ترکمستان مهاجرت کردند و امروز بیشتر بلوچ‌های ترکمنستان اصالتا از ولایت چخانسور هستند.
وضعیت امروزی
امروز شهر چخانسور یک شهر بسیار کم جمعیت و دور از راه‌های بازرکانی بوده که از فاقد اهمیت بازرکانی و راهبردی می‌باشد.
در چخانسور کمتر آثار تمدن جدید به مشاهده رسیده و اکثریت مردم ساکن آن از نیروی برق مستفید نمی‌باشند.
ذوالفقار کرمانی نویسنده کتاب جغرافعیای نمیروز در سال ۱۲۸۸ قمری چخانسور را چنین توصیف نموده است:
سه قلعه در میان هم، قلعه سیم که ارک است روی تپه واقع شده، دور تپه هم قلعه دیگری در وسط ارک که خانه سردار ابراهیم خان می‌باشد برج بلند مستحکمی سه مرتبه. سردار ابراهیم خان در میان همان برج منزل دارد. حالت سردار ابراهیم خان این است که از مردم دوری می‌کند؛ تمام حکمرانی میان طایفه را زنش، مادر خانخان، می‌کند… از قرار مذکور قلعه اول چخنشور خیلی مستحکم است. قطر دیوار با خاکریزی که وصل به دیوار است بیست و پنج ذرع است. عرض شمالی چخنشور ۳-۸-۳۱، طول شرقی‌اش از دارالخلافه ۲۰-۲۳-۱۰. اطراف چخنشور در تمام صحرا نیزار و علامت مرداب است که از آب خوش‌رود مرداب بوده‌است.