دوشیزه (صورت فلکی)

پیکر آسمانی دوشیزه (خوشه) یا صورت فلکی سنبله از صورت‌های فلکی منطقهالبروجی است.
مساحت آن ۱۲۹۴ درجه مربع می‌باشد.
این پیکر آسمانی در نیمکره شمالی آسمان و دومین صورت فلکی از لحاظ بزرگی است. صورت فلکی سنبله یکی از قدیمی‌ترین صورت‌های فلکی است که توسط انسان شناسایی و توصیف شده است. خورشید در عبور سالانه خود در دائرهالبروج، بیشترین زمان را در این صورت می‌گذراند.
ریشه‌شناسی واژه و نماد
نام این پیکر آسمانی را ابوریحان بیرونی سنبله یا عذرا آورده است. کلمه سنبله به معنی خوشه است.
در بندهشن نام این صورت فلکی هوشگ (Hōšag) است (Pakzad, P. 77) که در فارسی خوشه شده است.
در منابع نجومی چون صورالکواکب این صورت فلکی به سیمای دوشیزه‌ای با خوشه‌ای گندم یا شاخه گلی در دست نمایش داده شده‌است. در منابع یونانی این صورت فلکی با خوشه گندم یا زیتون نمایش داده شده است.
در فهرست مول آپین، نام این صورت فلکی «مول آب سین» (Mul Ab sin) آمده و آب سین به معنی کشتزار است. در برخی منابع به صورت «فورو» (furrow) و «مول کی هال» (Mul Ki-Hal) هم آمده است. «فورو» نیز به سیمای ایزدبانویی که خوشه‌ای از گیاه جو را در دست دارد، نمایش داده شده است. این صورت فلکی کم‌کم با صورت فلکی «فروند» (frond) یکی شده است. فروند را به سیمای ایزدبانویی که برگی خرما در دست دارد تصویر کرده‌اند.
اخترباستان‌شناسی و اختراسطوره‌شناسی
سنبله تنها چهره زنانه در منطقه البروج بوده و یکی از قدیمی‌ترین و مشخص‌ترین صورت‌های فلکی آسمان است. در اسطوره‌های برخی از اقوام و ملل این پیکر آسمانی به عنوان خدابانوی باروری مقدس شمرده می‌شد یا می‌شود.
مرتبط دانستن زمین و خرمن با سنبله ردپای باورهای کهن ایزدبانوان و زمین و کشاورزی است. در اسطوره‌های سومری ایزدبانوی بزرگ سومر نین‌هورسگ (Ninhursag) به معنی «سرور کوه‌های بزرگ» با این پیکر آسمانی مربوط بود و تصور می‌شد هنگامی که خورشید در چرخش خود در ستاره باکره قرار می‌گرفت، نین‌هورسگ آبستن می‌شد.
در اسطوره‌های میان‌رودان این پیکر آسمانی را به ایشتار مربوط می‌دانستند. ایشتار در ابتدای فصل سرما به جهان زیرین می‌رفت تا تموز را بازگرداند. آنگاه در بهار، تموز در جامه‌ای سبز و تازه دوباره در زمین پیدا می‌شد.
این صورت فلکی نزد یونانیان باستان نیز الهه باربری " دیمتر " (Demeter) یا دخترش " پرزفون " (Persephone) به شمار می‌رفت. خدای خدایان " زئوس " به خدای زیرین " هادس " (hades) قول داده بود که این دختر را به همسری او درآورد و " هادس " دختر را فریفته و ربوده بود. الهه " دیمتر " با از دست دادن دخترش خیلی غمگین شد و درختان و زمین‌های کشاورزی را خشکاند. بالاخره " زئوس " تصمیم گرفت برای جلوگیری از قحطی و گرسنگی انسانها اجازه دهد که " پرزفون " دو سوم سال را نزد مادرش بر زمین و یک سوم دیگر را نزد همسرش در جهان زیرین به سر آورد. به محض آن که پرزفون به زیرزمین می‌رفت، هوا سرد و بارانی می‌شد، برگهای درختان می‌ریختند، بارش برف آغاز می‌شد و زمستان از راه می‌رسید. زمانی که پرزفون دوباره به روی زمین بازمی‌گشت، همه جا سبز می‌شد و بهار آغاز می‌شد. به این ترتیب صورت فلکی سنبله تغییر فصلها را نیز به خاطر می‌آورد.
ضمن این که نام تعدادی از خدایان اساطیری مونث از جمله ایشتر، ایزیس (رب‌النوع مصری)، دمتر (رب‌النوع مادر زمین)، آتنا (دختر زیوس و متیس) و آرتمیس (خواهر آپولون) را در خود دارد.
در تغییر دیگری صورت فلکی سنبله " اورانیا " (urania) الهه یونانی اخترشناسی به شمار می‌آمد. رومیان این صورت فلکی را " آسترآ " (astraea) یعنی الهه عدالت و قوانین طبیعت تصور می‌کردند و مسیحیان پیشین در این صورت فلکی " مریم مقدس " (virgin mary) را مشاهده می‌کردند.
ستاره‌ها
ستاره آلفای دوشیزه به نام سماک اعزل در دست دوشیزه‌است. طیف آن از نوع B1 V، قدر۱٫۰ و فاصله ۲۲۰ سال نوری است. سماک اعزل دارای یک همدم بسیار کم‌نور است. سماک اعزل در لاتین به معنای «خوشه گندم» آمده که در دست دوشیزه است.
اجرام عمقی آسمان
خوشه کهکشانی گروه محلی که ما هم عضوی از آن هستیم در این صورت فلکی قرار دارد
M۴۹
M۱۰۴
M۱۰۴
M۹۰
M۶۰
M۵۹
M۵۸
M۸۷
M۸۴
M۸۶
M۴۹
NGC۵۶۳۴
صورت‌های فلکی مجاور
شیر
ترازو
سرمار
کلاغ
گاوران