گروه صنعتی مینو

گروه صنعتی مینو نام یک شرکت ایرانی مستقر در خرمدره است که در سال ۱۳۳۸ خورشیدی توسط علی خسروشاهی بنیان نهاده شد و در ۱۶ آبان همان سال فعالیت تولیدی خود را با تاسیس شرکت صنعتی پارس مینو آغاز کرد. و هم‌اکنون با تولید انواع بیسکوئیت، شکلات، دارو، لوازم آرایشی و بهداشتی در کشور فعالیت می‌کند.
گروه صنعتی مینو در حال حاضر به صورت هلدینگ و زیر نظر شرکت اقتصادی و خودکفایی آزادگان اداره می‌شود که متشکل از ۱۲ شرکت حقوقی مستقل است. تا سال ۱۳۵۷ مدیریت کارخانه به عهده علی خسرو شاهی بود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اختیار سازمان صنایع ملی ایران قرار گرفت؛ و از سال ۱۳۸۰، ۵۱ درصد سهام به شرکت اقتصادی و خودکفایی آزادگان واگذار گردید.
پیشینه
برادران خسروشاهی، حسن، حسین و غفار، تجارت را به صورت خانوادگی در سال ۱۲۸۰ خورشیدی در تبریز آغاز کردند. تجارت‌خانه آنها در میانه بازار تبریز بود و به واردات کالاهایی از قبیل فاستونی، کاغذ و چای و… می‌پرداختند. در نیمه دوم حکومت رضاشاه، به همراه براداران شالچیلار کارخانه نساجی آذربایجان را در قزوین با سرمایه ۳۵۲ هزار تومان و ۱۰۰ دستگاه ریسندگی و بافندگی پنبه تاسیس کردند، این کارخانه تجربه چندان موفقی برای خاندان خسروشاهی به همراه نداشت و پس از مدتی، بین شرکا اختلاف ایجاد شد و در سال ۱۳۲۵ از یکدیگر جدا شدند. به این ترتیب، هر کدام از شرکا، سرمایه خود را در رشته دیگری به کار گرفتند. حاج حسن خسروشاهی، نمایندگی شرکت دارویی ماکسون و رابینز و شیرخشک کرافت را گرفت. علی خسروشاهی نخست نماینده فروش محصولات دارویی بوتس و بخاری علاءالدین و بعد محصولات نستله شد و شالچیلارها نیز نمایندگی شرکت دارویی UCB را گرفتند.
در سال ۱۳۲۷، علی خسروشاهی، پسر غفار، به اروپا سفر و با برخی شرکت‌ها روابط تجاری برقرار کرد و با گرفتن نمایندگی محصولات دارویی بوتس انگلستان، دوره جدیدی از تجارت را آغاز کرد. در سال ۱۳۲۹ حاج غفار خسروشاهی درگذشت و مشکلاتی تجاری برای خانواده ایجاد شد، پس از آن، علی و برادرش جلیل کارهای تجاری را تقسیم کردند؛ جلیل عازم هامبورگ شد و علی در تهران به اداره امور پرداخت. به هرحال، علی خسروشاهی در سال ۱۳۳۳ توانست نمایندگی انحصاری شرکت نستله را در ایران به دست آورد.
در اواسط دهه ۱۳۳۰، با افزایش درآمد ارزی، دولت واردات برخی مواد غذایی و بهداشتی را تاحدودی آزاد کرد و خانواده علی خسروشاهی توانستند نمایندگی شرکت‌های معروفی نظیر هاینز، کلوگ، شارپ و پیک فرین را به دست آورند. جلیل خسروشاهی هم توانست نمایندگی هنکل را به ایران آورد.
علی خسروشاهی در سال ۱۳۳۸، شرکت سهامی خاص خوراک را تاسیس کرد که عملا جایگزین تجارت‌خانه علی خسروشاهی شد.
او در پاییز همین سال توانست پس از جلب رضایت شرکت هنکل آلمان، نمایندگی توزیع تاید را بگیرد و انحصار بازار پودر رخت‌شویی ایران را از آن خود کند. پس از این، خسروشاهی توانست توجه و موافقت شرکت بوتس برای گرفتن لیسانس این شرکت را به گروه صنعتی مینو جلب کند. شمار کارگرهای این کارخانه که شرکت صنعتی پارس نام گرفته‌بود، در ابتدا بیشتر از ۱۵ نفر نبود و این کارخانه، تولید مواد غذایی را با تولید آب‌نبات و تاقی شروع کرد و اواخر سال ۱۳۴۱ برای اولین بارو ویفر را به بازار ایران عرضه کرد.
سال ۱۳۴۰ دهه طلایی شرکت صنعتی مینو بود طوری که این شرکت با توسعه کارگاه‌ها، زمین‌های جدیدی خریداری کرد و کارخانجات مینو با سیاست عدم تمرکز صنایع در تهران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی، زمین مناسبی با وسعت کافی در خرمدره از توابع شهرستان زنجان خریداری کرد. این کارخانه در سال ۱۳۵۴ به بهره‌برداری رسید. در سال ۱۳۵۸ کارخانه خرمدره به شکل یک پارک صنعتی درآمده بود که منطقه مسکونی و سایر امکانات زندگی را در اختیار کارگران و کارمندان خود گذاشته بود و به توسعه منطقه کمک کرده بود.
پس از انقلاب
در دوران تظاهرات و ناآرامی‌های قبل از انقلاب، گروه صنعتی مینو به دلیل وجود شبکه توزیع مویرگی خود برای فروش محصولات، بسیار کمتر از سایر صنایع بامشکل نقدینگی و پرداخت نکردن دستمزد کارگران روبرو شد. به علاوه در این دوران با ناآرامی و اعتصاب عمده‌ای نیز مواجه نشد و به دلیل ماهیت خوراکی و دارویی بودن تولیداتش، مواد اولیه مورد نیازش علیرغم اعتصاب در گمرکات، ترخیص و تخلیه می‌شد و فعالیت‌های شرکت تا جای ممکن ادامه داشت.
بعد از انقلاب، جایگاه صاحبان صنایع مدرن به شدت متزلزل و نامشخص شد. هیچ‌کس نمی‌دانست چه اتفاقی قرار است بیفتد. عده‌ای از آنها به خارج رفته بودند و منتظر بودند تا با روشن شدن اوضاع درباره آینده تصمیم بگیرند. در چنین شرایطی، علی خسروشاهی در خارج به سر می‌برد، با وجود اینکه از اوضاع کاملا آگاه بود، به ایران برگشت و علیرغم مشکلات کارگری، کم و بیش در کارخانه حضور می‌یافت.
روزنامه‌های روز چهارشنبه اول اسفند ۱۳۵۸، خبر دادند که برخی کارگران شرکت مینو کارفرمای خد را گروگان گرفته‌اند. «آنها اعلام کردند برای رسیدگی به خواسته‌های‌شان و به منظور تامین نیازهای دارویی و خوراکی کشور، کارفرما و عوامل وی را به گروگان گرفته‌اند و از دولت می‌خواهند برای جلوگیری از ورشکستی و تعطیلی این واحد تولیدی هرچه زودتر هیئتی را در جهت رسیدگی به وضع نابسامان این کارخانه اعزام دارد.»
در آن زمان موج اول ملی شدن صنایع در تیرماه ۱۳۵۸ به سلامت از سر شرکت مینو گذشته بود، زیرا این گروه صنعتی، نه قرض زیادی به بانک‌ها داشت، نه وابستگی به رژیم قبلی. این امر ائتلاف داخلی علیه علی خسروشاهی را ناامید کرد چون شرکت مینو مشمول بند «دال» قانون حفاظت از صنایع شد. این بند شامل کسانی می‌شد که هیچ مسئله‌ای نداشتند و دولت هم از آنان حمایت می‌کرد. در این زمان، فشارها علیه علی خسروشاهی بیشتر شد و کارگران شرکت را به ابراز نظریه‌ای تازه با عنوان «جدا کردن مالکیت از مدیریت» سوق داد. نتیجه این نظریه، کوتاه کردن دست علی خسروشاهی و مدیران معتمدش از کارخانه بود.
در روز ششم اسفند ۱۳۵۸، با حضور نماینده دادستان کل انقلاب، خسروشاهی پذیرفت اولا حل نهایی مسائل مربوط به کلیه دارایی‌های خود و خانواده‌اش را به حکمیت بسپارد. دوم اینکه خواسته‌های کارکنان در مورد سود ویژه سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ و همچنین عیدی سال ۱۳۵۸ مورد بررسی دقیق‌تر قرار گیرد و مورد پرداخت سود ویژه بر مبنای حداقل سالی چهار ماه متوسط آخرین حقوق و عیدی معادل یک ماه توافق به عمل آید و حتی‌المقدور پرداخت آنها سریعا انجام شود.
باوجود این توافقات، در فروردین ۱۳۵۹، ابوالحسن بنی‌صدر در نامه‌ای به وزارت صنایع اعلام کرد که شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران در جلسه ۲۷ اسفند ۱۳۵۸ خود، بر اساس پیشنهاد وزارت صنایع، اداره کارخانجات گروه صنعتی مینو (صنعتی پارس، خوراک و پرسویس) را به این وزارت‌خانه سپرده است.
آخرین امیدهای علی خسروشاهی بعد از واقعه گروگان‌گیری نقش بر آب شد و او چند ماه بعد از واگذاری کارخانه‌ها در سال ۱۳۵۹، کشور را ترک کرد. با پایان جنگ تحمیلی، یک بار دیگر امید بازگشت در دل او زنده شد اما هیچ تغییری در مالکیت شرکت صورت نگرفت. تولید بخش آرایشی متوقف شد و تولید بخش دارویی کاهش یافت. بسیاری از پرسنل کلیدی بخش تولید و بازاریابی و فروش از خدمت مرخص شدند و شرکت خوراک که بزرگ‌ترین شرکت پخش و فروش در ایران بود، در سال ۱۳۶۵ منحل شد. شرکت خوراک چون یک شرکت تولیدی بود، تحت هیچ عنوانی مشمول قوانین ملی شدن صنایع نمی‌شد، ولی دارایی‌های غیرنقدی شرکت را به قیمت اسمی که درصد کوچکی از ارزش حقیقی آن بود، به شرکت تازه تاسیس قاسم ایران منتقل کردند.
برند مینو
برند مینو در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.