تربت حیدریه

تربت حیدریه یکی از شهرهای استان خراسان رضوی و مرکز شهرستان تربت حیدریه است. وسعت شهرستان تربت حیدریه حدود ۲۴ هزار کیلومتر مربع است.
تربت حیدریه در ۱۴۵ کیلومتری جنوب مشهد و ۱۰۰۵ کیلومتری تهران است و ارتفاع آن ۱۳۳۳ متر از سطح دریا می‌باشد.
تربت حیدریه از شرق به شهرستان‌های زاوه و تربت جام و رشتخوار، از غرب به کاشمر و از شمال به مشهد و نیشابور و فریمان و از جنوب به شهرستان مه ولات منتهی می‌شود. نام تربت حیدریه به اعتبار نام قطب‌الدین حیدر تونی بر واژه اصیل و ایرانی زاوه در قرن نهم و بعد از آن غلبه یافت. این شهرستان در حال حاضر دارای ۲۵۰ هزار نفر جمعیت است که باعث گسترش شهر و در بر گفتن روستاهایی مانند ملکی، رباط بالا، رباط پایین، حیدرآباد ، بنهنگ ، ده پایین و منظر شده‌است.
این شهرستان دارای چهار بخش کدکن، بایگ و جلگه‌رخ و مرکزی است و همچنین دارای هشت دهستان و ۱۵۰ روستای قابل سکنه می‌باشد. تربت حیدریه دارای دو شهرک صنعتی است و مهم‌ترین واحدهای تولیدی شهرستان شامل کارخانه قند تربت حیدریه، کارخانه طلای زرمهر، کارخانه کاشی زرین، کارخانجات کائولین شیر، آرد، زیره و پنبه پاک کنی، خوراک دام و سردخانه بزرگ سه هزار تنی و کارگاه‌های ابریشم کشی می‌باشد. همچنین وجود منابع سیلیس جهان، باریت، منیزیت، آگات، طلا، فیروزه شهرستان تربت حیدریه را در زمره یکی از قطب‌های معدنی استان خراسان بزرگ قرار داده است.
بایگ، یکی از شهرهای تربت حیدریه مرکز ابریشم ایران نام گرفته و بالغ بر ۸۰٪ ابریشم کشور در این محل تولید می‌شود.پسته و بادام نیز از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه‌است. همچنین معادن طلای زرمهر تربت حیدریه که در روستای زرمهر واقع شده‌است، تولیدکننده اولین شمش‌های طلا در کشور است که در بازار بورس اوراق بهادار تهران معامله می‌شوند.
تاریخچه
تربت حیدریه در قدیم با نام زاوه شهرت داشته‌است پیشینه تاریخی تربت حیدریه به نام زاوه به دوران قبل از اسلام دوره اشکانیان برمی گردد و به مناسبت مقبره قطب‌الدین حیدر تونی که از معاصرین عطار و از صوفیان قرن ششم هجری بوده بدین نام خوانده شده‌است. بنای زاوه را به زوطهماسب نسبت می‌دهند. اولین گزارش‌ها از منطقه زاوه را در منابع تاریخ پس از اسلام می‌بینیم. در جریان فتح خراسان اشاره بر آن است که خلیفه سوم، عبدالله بن عامر را مامور خراسان کرد. این عامر عامر رخ، زاوه، خواف، اسفراین، و ارغیان در نیشابور را فتح کرد تا به تختگاه نیشابور رسید. از دقت در گزارش‌های جوینی و عبدالله بن فضل‌الله، در می‌یابیم ه زاوه نخستین شهری بوده‌است که درگیری پیش‌بینی نشده‌ای را بر دشمن تحمیل کرد و به قیمت سقوط خود افتخار آفرید. مردم زاوه نخستین قربانیان حمله سراسری مغول‌ها بودند مقارن همین ایام قطب الدین حیدر عارف مشهور قرن ششم که از مدت‌ها پیش در شهر زاوه اقامت گزیده بود درگذشت. تربت حیدریه پس از دوره صفوی به صورت شهر درآمد. در واقع شهر در حدود دویست سال پیش یعنی دوره حاکمیت اسحاق‌خان قرایی از خوانین و رجال سیاسی عصر قاجاریه رونق گرفت. اسحاق خان به مرمت و آبادانی شهر پرداخته و آن چنان تحولی در شهر بوجود آورد که این شهر تا مدت‌ها به تربت اسحاق‌خان معروف بوده‌است. در دو انقلاب معاصر ایران یعنی انقلاب مشروطه در سال ۱۲۸۵ شمسی و انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ شمسی تربت حیدریه از شهرهای پیشتاز در این فرایندها بوده‌است.
لازم بذکر است که اولین شهری که در ایران در سال ۵۷ مردمش قیام کردند شهر تربت حیدریه بود که در نهم دی ماه با دادن ۹ شهید شهر را از حکومت پهلوی گرفتند و خودشان امور شهر را بدست گرفتند و همچنین اولین شهری بود که مردمش مجسمه شاه را در میدان مرکزی در جلوی انظار زیر دستانش به زمین زدند و شکستن (فیلم سقوط هم در همین زمینه ساخته شد و مستندات تاریخی را به مرور قرار داد)
تا پیش از جنگ جهانی دوم، کنسولگری‌های انگلستان و روسیه در تربت حیدریه و در منطقه باغسلطانی شهر مشغول فعالیت بوده‌اند.
موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی
تربت حیدریه با وسعت ۶۱۷۵ کیلومتر مربع در جنوب غربی مشهد و در مدار ۵۹ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی ۳۴ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۳۳۳ مترو بلندترین قله آن، قله مکلان به ارتفاع ۳۰۱۳ متر می‌باشد. تربت حیدریه با مرکز استان، شهرستان مشهد حدود ۱۴۰ کیلومتر ، با تهران ۱۰۸۶ کیلومتر فاصله دارد و دارای سه بخش به نام‌های رباط‌سنگ ، بایگ و کدکن است.
جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۴۰،۰۱۹ نفر (در ۴۳،۰۲۹ خانوار) بوده‌است. جمعیت کل شهرستان تربت حیدریه ۲۲۴،۶۲۶ نفر است که از این نظر رتبه چهارم استان را در اختیار دارد تا پیش از سال ۱۳۶۴ شهرستان تربت حیدریه رتبه دوم استان خراسان را از نظر جمیعت داشت که با تفکیک آن به ۶ شهرستان و واگذاری بخشی از کدکن به نیشابور رتبه آن به چهارم تنزل یافت
جاذبه‌های طبیعی
باغات کامه علیا و سفلی در شمال تربت حیدریه و رودخانه حصار و صنوبر، آبشار رودمعجن و شکارگاه از جاذبه‌های طبیعی این شهرستان هستند.
از جاذبه‌های دیدنی و تفریحی شهر تربت حیدریه می‌توان به اماکنی همچون مجموعه باغ ملی و پارک ملت و پارک جنگلی پیشکوه اشاره کرد.
رودخانه حصار
این رود خانه که سرچشمه آن کوه‌های حصار می‌باشد رودخانه تقریبا پرآبی است که باعث ایجاد سرسبزی در این روستا شده و پس از حصار آب آن به چند روستای دیگر سرازیر می‌شود
آبشار رودمعجن
روستای رودمعجن در ۴۸ کیلومتری غرب تربت حیدریه واقع است. در ۴ کیلومتری این روستا آبشاری زیبا به ارتفاع ۲۸ متر پدید آمده که از سلسله جبال چهل تن در ۴۵ کیلومتری غرب شهرستان سرچشمه می‌گیرد. رود معجن پس از ایجاد آبشار و مشروب کردن آبادی، در نزدیکی روستای رود معجن وارد رودخانه حصارچه می‌شود.
مناطق شکار ممنوع برنای و ژرف
این مناطق در شرق شهرستان تربت حیدریه و در ارتفاعات شهرستان زاوه قرار دارند. این مناطق جلگه‌ای در بعضی نواحی دارای ارتفاعات سنگی زیبایی هستند که مامنی مناسب برای زیست حیوانات وحشی به‌شمار می‌روند. در این مناطق حیواناتی نظیر قوچ، میش، قرقاول، سیاه سینه، گرگ و عقاب زندگی می‌کنند.
غار ماه پری
به رقم وجود اتلال باستانی متعدد و شواهد برجای مانده که حکایت از پیشینه‌ای مشخص و رد پای انسان ماقبل تاریخ در منطقه تربت حیدریه دارد از دیگر نمونه‌های با اهمیت آثار غاری است موسوم به ماه پری در ۱۹ کیلومتری شمال غربی تربت حیدریه و در نزدیکی روستایی به نام صنوبر که به استناد بررسی باستان‌شناسی از نخستین زیست گاه‌های این منطقه مربوط به پیش از تاریخ بوده‌است.
پارک کوهستانی پیشکوه
این پارک در حاشیه شهر تربت حیدریه واقع شده‌است با مساحت ۸۰۰ هکتار بزرکترین پارک جنگلی خاورمیانه نام گرفته‌است. بخشی از این پارک تا ارتفاعات ۳ قله امتداد یافته‌است. این پارک شامل گلزار شهدا، پارک سنگی، رستوران، کافه سنتی و مصلا است که در آن وسایل تفریح کودکان قرار دارد. لازم است ذکر شود که عملیات اجرایی این پروژه از سال ۱۳۷۸ آغاز شده و هنوز ادامه دارد.
ارتفاعات مل کوه (به ضم میم)
این ارتفاعات در ۷۰ کیلومتری شمال غربی تربت، در بخش کدکن قرار دارد. هر ساله تعداد زیادی از کوهنوردان جهت صعود به قلل این ارتفاعات عازم منطقه می‌شوند. در مسیر این ارتفاعات باغات میوه بسیار و چشمه سارهای جوشان و چشم‌اندازهای بدیع فراوان وجود دارد.
چشمه کاریز آب باریک
این چشمه زیبا قدمت زیادی داشته و آب این چشمه از نظر مواد معدنی از بهترین آبهای جهان محسوب می‌شود. این چشمه در روستای قوزان در ۱۰ کیلومتری جاده تربت حیدریه-کاشمر قرار دارد.
آثار باستانی
رباط شریف‌آباد : در کیلومتر ۳۵ جاده مشهد-نیشابور و در دره شریف‌آباد
آرامگاه ابوسعید ابوالخیر : از عرفای قرن پنجم در روستای مهنه
رباط بی‌بی : در حاشیه روستای ظهیرآباد
مقبره شیخ مغولی حسن میرزا و شاه سنجان : در سنگان، ۲۵ کیلومتری تربت حیدریه
خرابه‌های جیزد : در اکبرآباد رشتخوار مربوط به از صدر اسلام تا دوره تیموری
بنای مزار فردی به نام نظام‌الملک
مدفن شیخ ابوالوفای الخلوی کدکنی : در کدکن
مزار بی‌بی حسنیه : در داخل شهر تربت حیدریه
بقعه احمدرضا معروف به مزار بوری‌آباد
بقعه شاه سلطان سلیمان از دوره صفوی
چهار تاقی بازه‌هور
بازه‌هور (بزدغور) محلی بین مشهد و تربت‌حیدریه در نزدیکی رباط‌سفید است. بنای بازه‌هور از سنگ و گچ است و این چهارتاقی جزو آتشکده‌های دوره ساسانی به‌شمار می‌آید. ویرانه‌های دو قلعه تاریخی دیگر به نام قلعه‌دختر و قلعه‌پسر بر فراز کوهستان و بر دو سمت آتشکده هنوز موجود است.
مزار قطب‌الدین حیدر
این مزار مدفن قطب‌الدین حیدر عارف قرن ششم هجری (۶۱۸–۵۱۳ هجری قمری) و سرسلسله فرقه حیدریه است، این بنا در داخل شهر تربت حیدریه واقع شده و از آثار دوره صفویان می‌باشد.
مزار شاه سنجان
این مزار در کیلومتر ۲۵ جاده تربت حیدریه به خواف و در شرق دهکده سنگان رشتخوار قرار گرفته‌است. مدفن یکی از مشایخ سلسله چشتیه و از خواص مریدان خواجه مودودچشتی (م. ۵۲۷) است که در سال ۵۹۷ یا ۹۳ یا ۹۹ در سنجان وفات یافته و در همان‌جا مدفون گشته‌است.
بنای آرامگاه
مقبره قطب الدین حیدر مشتمل بر ایوانی مرتفع، ورودی و محوطه زیر گنبد است که فضایی به صورت گنبد خانه با وسعت حدود ۱۰۰ متر شکل گرفته و نقشه آن در نمای خارجی به شکل چلیپایی است. مدفن شیخ در میان محوطه زیر گنبد قرار گرفته و ضریح چوبی آن دارای تاریخ ۹۸۷ ه‌.ق است. در امتداد فضای ورودی نیز محرابی تعبیه شده‌است. بنای موجود در چندین دوره تاریخی مورد توجه قرار گرفته‌است بنحوی شالوده آرامگاه احتمالا در دوره تیموری با گنبد دو پوسته گسسته استوار بر طاق نماهای شانزده‌گانه ایجاد شده، در دوره صفویه در سال ۱۰۲۳ هجری به همت خواجه سلطان محمود تربتی نیز تغییراتی در معماری آن صورت گرفته‌است.
مسجد جامع رشتخوار در حومه شهر رشتخوار و از دوره سلجوقی
در ضلع غربی مقبره قطب الدین حیدر ایوان مسجد جامع قدیم تربت حیدریه جلب نظر می‌کند. ارتفاع ایوان مذکور ۵/۱۱ و طول آن حدود ۵/۱۰ متر است. فضای داخلی ایوان مقصوره یا گنبد خانه مسجد با وسعت بیش از ۲۰۰ متر شامل غرفه و محرابی مزین به مقرنس و نیز تزییناتی به شیوه کاربندی در بخش زرین گنبد است. بنای مسجد جامع آجری است و تاریخ بنای آن که نام بانی را نیز شامل می‌شود بر سنگ سیاه و لوح مانندی حک شده‌است که نشان دهنده سال ۱۰۴۵ ه‌.ق زمان شاه صفی و به نام خواجه عبدالله فرزند درویش علی تربتی است.
رباط طبسی
از دیگر بناهای موجود در مجموعه معماری قطب الدین حیدر، رباطی است که حاج محمد ابراهیم طبسی از تجار معروف عصر قاجار در اواخر این دوره در ملک شخصی خود بنا کرد. رباط طبسی در زمره بناهای دو ایوانی است که شامل فضای ورودی، هشتی، تعدادی حجره مشرف به میان سرای بنا، انبار و اصطبل است.
* آرامگاه شیخ ابوالقاسم گورکانی
این بنا در ۳ کیلومتری جنوب شهرستان تربت حیدریه در روستایی به نام شیخ ابوالقاسم گورکانی ساخته شده‌است. وی در سال ۳۷۳ ه‌.ق بر مسند ارشاد نشست و به سال ۴۵۰ ه‌.ق دار فانی را وداع گفت. آرامگاه شیخ به صورت طاقی است که گنبدی بر فراز آن قرار گرفته و در مجاورت بنای مرکزی ابنیه‌ای برای اقامت زائران ایجاد شده‌است. بقعه امروزی به همت شیوخ گناباد و متصوفه روی بنایی از دوره صفویه بنیان گردیده است. شیخ ابوالقاسم گورکانی از مشهورترین عرفای خراسان (فوت به سال ۴۵۰ هجری قمری) و پنجمین قطب سلسله صوفیه معروفیه است.
رباط لاری
این بنا در بازار شهر و در محله میدان رباط قرار دارد و به همت حاج محمد رضا لاری از تجار معروف شهر به سال ۱۳۰۸ ه‌.ق ساخته شده‌است. این رباط از بناهای دو ایوانی است و مشتمل بر هشتی ورودی، صحن، حجره، غرفه، اصطبل و… است. همچنین فضای ایجاد شده در این بنا به صورت ۲۴ غرفه تابستانی بوده و اتاقک‌های پشتی استفاده زمستانی داشته‌است. علاوه بر آن ۴ فضای وسیع به صورت انبار در چهارگوشه رباط ایجاد شده‌است. آرامگاه حاج محمد رضا لاری نیز در غرفه‌ای در بازارچه جنب رباط قرار دارد.
رباط کسکک
این رباط در ۲۵ کیلومتری شمال تربت حیدریه در حاشیه معبر روستایی به نام کسکک قرار دارد. رباط دارای سردر ورودی است که بر طرفین آن ایوانچه‌ها و طاق نماهایی ایجاد شده‌است. اتاق‌های اقامت کاروانیان نیز در پیرامون مهمانسرای رباط ساخته شده که فضای ورودی آن‌ها دارای سردر و فضای داخل آن نیز شامل تاقچه و بخاری دیواری است. در گوشه‌های این بنا محل نگهداری احشام ایجاد شده‌است. اعتصام الملک در سفرنامه خود به این بنا با عبارت رباطی کوچک اشاره می‌کند. بنای این رباط یادگاری از معماری دوره صفویه است.
مسجد کدکن
این بنا تالاری است مستطیل شکل و نسبتا وسیع به صورت شبستان که در مرکز آن دو طاق بزرگ تشکیل گنبدهای چهار ترک را داده است. در انتهای هر یک از این طاق‌ها نیز عناصری از معماری طاق به مثابه ستونی برای استحکام گنبدها ایجاد شده‌است. محرابی هشت گوشه زینت بخش این مسجد گردیده و دیواره شمالی شبستان نیز در دو طبقه ساخته شده‌است که اشکوب زیرین آن دارای ۴ حجره است.
بنای مقبره شیخ حیدر
در سمت جنوبی مسجد بنایی با نقشه چلیپایی ایجاد شده‌است و این بنا در گذشته دارای کاشی‌های فیروزه‌ای و مسدس بوده که هم‌اکنون آثار کمی از آن برجای مانده‌است. بر گوشواره‌های فضای داخلی بقعه هشت ستون سنگی در نبش دیوار نصب است که بر آن با گچ قسمتی از سوره مبارکه (یس) با خط سفید در زمینه لاجوردی نقش بسته است و در زاویه جنوب غربی در بخش باقی‌مانده کتیبه عبارت (فی شهر ذی الحجه ۹۰۶) مشاهده می‌شود.
حمام حاجی رئیس
همانگونه که از نام آن برمی آید حاجی رئیس آن را در اواخر دوره قاجاریه بنا کرده‌است. از فضاهای مهم این حمام می‌توان به رشته پلکان‌های ورودی، سربینه، بینه، گرمخانه و مخازن آبگرم و سرد اشاره کرد که از ویژگی‌های جالب توجه آن هشت پر نقاشی ستون‌های سنگی بسیار زیبا است که فضای گنبدی بینه را پدیدآورده است و در میان فضای آن نیز حوض سنگی به شکل هشت ضلعی قرار دارد. فضای ورودی حمام در قسمت سردر ورودی مزین به کاشی کاری لاجوردی منقوش به گل و بوته است.
مزار بوری آباد
قعه امامزاده احمدالرضا در روستای بوری آباد در ۵ کیلومتری جنوب تربت حیدریه و در میان باغی با درختان سرو بلند قرار دارد؛ و قدمت ساختمان آن به قبل از دوران صفویه مربوط می‌شود. مزار به شکل ۸ ضلعی است که چهار در گاه ورودی به باغ از آن باز می‌شود.
بزرگان و نامداران تربت حیدریه
تربت حیدریه از زمان‌های قدیم محل برخاستن دانشمندان، عارفان، شاعران و سیاستمداران بوده‌است.
علی اکبر تربتی از شاگردان آخوند خراسانی
ملا عباس تربتی،
حسینعلی راشد
عبدالسلام تربتی
محمود شهابی خراسانی برادرش علی اکبر شهابی و دکتر آرمین محسن دانشگر (از سرشناسان جهان معماری)
حسن تفتیان (رکورد دار دو ۱۰۰ و ۲۰۰ متر ایران)
مهران بابایی (قهرمان کشتی)
محمد قهرمان: پژوهشگر، مصحح و شاعر برجسته خراسانی که در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی در تربت حیدریه به دنیا آمد. تحصیلات خود را در تربت حیدریه تا دوم دبیرستان ادامه داد. در سال ۱۳۲۸ برای ادامه تحصیل به تهران رفت و موفق به دریافت لیسانس حقوق گردید، سپس به تربت حیدریه بازگشت و «تصحیح دیوان صاحب تبریزی» و «فریادهای تربتی» از جمله آثار اوست.
جلال رفیع (طنز پرداز و مجری تلویزیون ایران)
علی اکبر آزادی متخلص به
محمد میرزا کاشف السلطنه (پدر چای ایران)
مصطفی کسروی (موسیقی دان)
جانباز حمید بلوچ قرایی (کوچکترین رزمنده دفاع مقدس در یازده سالگی)
دکتر محمد حسن ابریشمی (محقق کشاورزی و نویسنده کتاب تحقیقی زعفران)
مصطفی رمضانیان از دانش آموزان برتر المپیاد آسیایی و ict
ساعد سهیلی (بازیگر)
سعید سهیلی (کارگردان): وی در تربت حیدریه متولد شد. دوران ابتدایی را در این شهر گذراند و سپس به مشهد مقدس مهاجرت کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد. پس از آن به حوزه هنری خراسان منتقل شد و در امر تئاتر و فیلم‌سازی مشغول به کار شد. از جمله فعالیت‌های وی می‌توان به تارا و تب توت فرنگی (۱۳۸۲)، غوغا (۱۳۸۱)، شب برهنه (۱۳۸۰)، مردی از جنس بلور (۱۳۷۷)، مردی شبیه باران (۱۳۷۸) و گشت ارشاد (فیلم) (۱۳۹۱)اشاره کرد.
لاله اسکندری و ستاره اسکندری (بازیگران سینما و تلویزیون)
رضا رفیع (طنزپرداز و مجری)
استاد اسماعیل‌زاده (فعال فرهگی-اجتماعی)
ایمان مرصعی و علی اکبر عباسی فهندری (شاعران معاصر)
سید علی اکبر بهشتی: در سال ۱۳۰۴ در تربت حیدریه متولد شد. پس از آنکه چند سالی در مکتب خانه‌های آن روز به فراگیری زبان و دروس عربی پرداخت و سپس وارد دبیرستان گردید و مرحله اول متوسطه آن زمان را به اتمام رسانید. وی از همان ابتدا علاقه وافری به مطالعه داشت و با وجود کهولت سن از بحث و مطالعه فارغ نبود. تجربه شعری او به حدود ده سالگی می‌رسد که از آن زمان با شعر آشنایی داشته و شعر می‌سروده است. از نامبرده مجموعه شعر ارزشمندی با نام « «محفل بهشتی»» منتشر شده‌است.
مهندس مهدی انتظاری مقدم: ( متولد ۱۳۷۳. فعال جوان فرهنگی _ سیاسی و جوانترین عضو شورایاران محلات شهرهای ایران در تربت حیدریه ، جزو جوانترین و موفق‌ترین فرماندهان نیروی مقاومت بسیج در سپاه خراسان رضوی و کشور ، دارنده رتبه ۱۸۶ کشور در کنکور کارشناسی ارشد سال ۹۵ در رشته مهندسی عمران ، جزو جوانترین مربیان ورزشهای رزمی ووشو ساندا و دفاع شخصی فدراسیون جودو و دارنده کمربند مشکی دان ۲ ، عضو پارلمان جوانان تربت حیدریه و مشاور در امور شهری ، جزو جوانترین اعضای اصناف)
بانو ملک جهان خزاعی: وی در سال ۱۳۲۸ در حیدرآباد تربت حیدریه به دنیا آمد و در چهارده سالگی به انگلستان رفت و در شانزده سالگی وارد دانشگاه شد. در سال ۱۹۶۷ در رشته هنرهای زیبا از دانشگاه لندن فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۹۷۲ در رشته مدیریت هنری فوق لیسانس گرفت. وی جایزه بهترین نویسنده و تصویرگر را درمورد کتاب « «سنگ صبور»» و « «شاهزاده خانم»» از فرانسه دریافت کرد. ملک جهان خزاعی جزو صد چهره برتر در یک قرن اخیر در هنر سینما شناخته شده‌است و در سال ۷۲ از جشنواره فیلم فجر سیمرغ بلورین برای بهترین صحنه آرایی در فیلم بلندی‌های صفر و سال ۷۶ دیپلم افتخار بخش بین‌المللی را برای طراحی صحنه و لباس فیلم « «تولد یک پروانه»» دریافت کرد. ایشان مادر رفیع پیتز (نویسنده و کارگردان) می‌باشد.
رئوف ذباح (مجری)
زعفران
مزارع زعفران در تربت حیدریه
تربت حیدریه با تولید بیش از ۵۰ تن زعفران خشک اولین منطقه از لحاظ تولید زعفران در دنیا است. ایران در مجموع با تولید ۱۵۰۰–۱۷۰۰ تن زعفران بزرگترین کشور تولیدکننده زعفران در جهان محسوب می‌شود و استان خراسان رضوی بیشترین مقدار زعفران تولیدی کشور را دارا می‌باشد به نحوی که در سال ۱۳۸۶ بیش از ۴۱هزار هکتار از اراضی این استان زیر کشت این محصول قرار گرفت.
صنایع و معادن
تربت حیدریه دارای معادن غنی و متنوع بیش از ۲۳ نوع ماده معدنی می‌باشد و در بخش صنعت دارای صنایع بزرگ از جمله کارخانه سیمان زاوه، طلای زرمهر، قند و فولاد است. واحدهای تولیدی شهرستان شامل کارخانه سیم رضا، کارخانه مس توس، کارخانه آرد والسی، کار خانه آرد بهنام، کارخانه فرش آرا، کارخانه ایران نکتار، زیره پاک کنی و پنبه پاک کنی طلای سفید، کارخانه کائولین، مجتمع فولاد رخ، مجتمع فولاد تربت حیدریه شرکت تولیدی فراورده‌های لبنی شیر رضوان، کارخانه شیر کامل، کار خانه قند تربت حیدریه، کار خانه کاشی زرین، کارخانه شیرپاکان رضوان، سر دخانه بزرگ سه هزار تنی و کار گاه‌های ابریشم کشی، شرکت سیمان زاوه تربت، کارخانه خوراک دام رخ، کارخانه خوراک دام زاوه، مجتمع صنایع تبدیلی رادوار توس، کار خانه ماکارونی مهسان، شرکت زعفران کیان توس، کارخانه خوراک دام خراسان، کار خانه نمک سرهنگ، کار خانه گچ رخ، معدن طلای بایگ، معدن سنگ بایگ، معادن کائولین، می‌باشد. همچنین وجود معادن غنی سیلیس به عنوان غنی‌ترین منابع سیلیس جهان-باریت، منیزیت-آگات-بنتونیت-کالک-خاکهای صنعتی-گل سفید-گچ-آهک-کرومیت-منگنز-مس-نقره-طلا-فیروزه و سنگ‌های تزئینی (تراورتن-گرانیت-مرمر) شهرستان تربت حیدریه را در زمره یکی از قطبهای معدنی استان خراسان رضوی قرار داده است.
آموزش عالی
تربت حیدریه در سالهای اخیر به عنوان قطب دانشگاهی در خراسان رضوی، از امکانات آموزش عالی خوبی برخوردار است.
مراکز آموزش عالی تربت حیدریه عبارتند از:
دانشگاه تربت حیدریه
دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه
دانشگاه فرهنگیان (پردیس شهید رجایی)
دانشگاه پیام نور تربت حیدریه
دانشگاه آزاد اسلامی واحد تربت حیدریه
دانشکده فنی و حرفه‌ای تربت حیدریه
دانشگاه علمی کاربردی‌تربت حیدریه
آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد تربت حیدریه
پژوهشکده زعفران (وابسته به دانشگاه تربت حیدریه)
حمل و نقل
قرار گرفتن تربت حیدریه در میانه استان خراسان رضوی و ترانزیت شمال-جنوب باعث شده‌است تربت حیدریه از موقعیت استراتژیک بسیار مهمی برخوردار باشد. موقعیت شهرستان تربت حیدریه به گونه‌ای است که از همه راه‌های مواصلاتی مهم فاصله کمی داشته و کوریدور شمال به جنوب و شرق به غرب محسوب می‌شود. تربت حیدریه و شیراز دو مرکز دریافت و انتقال مایکروویو در ایران بوده که از لحاظ توپوگرافی بهترین موقعیت را داشته‌اند. این ویژگی منحصر به دو شهر مذکور بوده و تمامی خطوط دیتا و اینترنتی ایران از این دو نقطه مخابره می‌گردد.
حمل و نقل درون‌شهری
تاکسیرانی
هم اکنون حدود ۷۵۰ تاکسی زرد در این شهر خدمت‌رسانی می‌کنند و با توجه به استقبال مردم از اسفند سال ۹۴ تاکسی بی‌سیم در سطح شهر به بهره‌برداری رسید
اتوبوسرانیه
سازمان اتوبوسرانی تربت حیدریه از سال ۱۳۷۹ آغاز به کار کرده‌است و در این مدت توانسته جایگاه خود را در میان مردم بیابد. ۶۸ دستگاه اتوبوس در ناوگان اتوبوسرانی تربت حیدریه موجود است که ۲۲ دستگاه آن در اختیار سازمان و بقیه به بخش خصوصی واگذار شده‌است. هم‌اکنون ۲۴ خط که ۱۱ خط آن درون‌شهری است روزانه ۱۱ هزار نفر را در مسیرهای درون‌شهری جابجا می‌نمایند. البته به دلیل رفع راه‌بندان و روان‌سازی تردد درون شهری، ایستگاه‌های اتوبوس را از مرکز شهر دور کرده‌اند که دسترسی آسان به ایستگاه اتوبوس را برای شهروندان کمی دشوار کرده‌است.
حمل و نقل برون‌شهری
راه‌آهن
تربت حیدریه از سال ۸۴ به راه آهن سراسری متصل شده که ایستگاه آن واقع در روستای شترخسب در ۵ کیلومتری تربت‌حیدریه است. همچنین ایستگاه راه‌آهن تربت حیدریه بزرگترین ایستگاه صادرات ریلی سیمان کشور است که ظرفیت بارگیری ریلی سیمان در آن بیش از دوهزار تن است با توجه به موقعیت تربت حیدریه ایستگاه راه‌آهن آن از پتانسیل بسیار زیادی برای پیشرفت برخوردار است.