نقشه‌نگاری

نقشه‌نگاری یا کارتوگرافی علم و هنر ترسیم نقشه‌های زمین است.
در معنای عام به تمامی عملیات نقشه‌برداری (عملیات صحرائی و دفتری و…) نقشه‌نگاری نیز گفته می‌شود.
واژه کارتوگرافی از دو کلمه Cart graphy تشکیل یافته‌است که Car یا Cartogram به معنی نقشه (آماری جغرافیایی) و graphy به معنی ترسیم کردن است؛ بنابراین کارتوگرافی دانش تهیه نقشه است و از آنجا که نمی‌توان قسمتی از سطح کره زمین را به اندازه واقعی خود بر روی صفحه‌ای تصویر کرد باید عوارض و پدیده‌های مختلف زمین را به نسبت معینی کوچک نمود و این عمل براساس مبانی و اصول کارتوگرافی به نحوی انجام می‌گیرد که کاربران با توجه به نسبت کوچک شده و مشخصات فنی آن بتوانند به مقدار اصلی کمیت پی‌ببرند. نقشه‌نگاری هنر، علم و فن تهیه انواع نقشه است که طی مراحل مختلف اندازه‌گیری و محاسبه و ترسیم بخشی یا تمام سطح کره زمین را بر سطحی مستوی با تکیه بر اصول ریاضی و تناسب هندسی به نمایش درمی‌آورد. تا در ساختار اقتصادی، فرهنگی، دفاع ملی، روابط بین‌الملل، تعلیم و تربیت، جهانگردی و موارد متنوع دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
مردمان تمدن حاشیه رودهای دجله و فرات و اروند رود جزو قدیمی‌ترین متخصصین درزمینه نگارش نقشه جغرافیایی هستند. مصری‌ها نیز در این مورد جایگاه خاصی دارند.
در گذشته نقشه‌ها با مداد و کاغذ ترسیم می‌شدند ولی گسترش توانایی‌های رایانه‌ها، نقشه‌نگاری را دگرگون کرده‌است. هم‌اکنون بیشتر نقشه‌های فنی و تجاری توسط نرم‌افزارهای نقشه‌کشی و نقشه‌نگاری تهیه می‌گردند.
در بسیاری از کشورها هنوز هم نقشه‌های جغرافیایی از طبقه‌بندی محرمانه برخوردارند. اگرچه برنامه گوگل Earth این طبقه‌بندی کلاسیک را بی‌معنا ساخته اما هنوز هم حساسیتهایی روی نقشه‌ها وجود دارد. در زمان‌های قدیم نقشه فقط برای فرماندهان درجه اول یا پادشاهان و رهبران تهیه می‌شد و محرمانه نیز نگهداری می‌شد. اما امروزه نقشه به راحتی در اختیار همگان قرار دارد، حتی نقشه هائی با مقیاس‌های بسیار حساس و دقیق که در آن‌ها پایگاه‌ها، میله‌های مرزی یا نیروهای نظامی قابل مشاهده است.
St. Isidores نقشه جهان
در بازدید از موزه نقشه‌های قرون گذشته، انسان ناخود آگاه چنان در برابر شاهکار دقت، هنر و آراستگی کار نقشه نگاران باستان شیفته می‌ماند که از هدف واقعی آنان یعنی تقدیم نقشه به پادشاهان و امرا که قلمرو سرزمینی را اختیار و اداره و دفاع از آن را بر عهده داشته‌اند، فراموش می‌نماید.
The نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق, drawn by شریف ادریسی م. ۱۱۵۴
نقشه‌های سبک بطلمیوس
نقشه‌های نخستین سبک بطلمیوس نقشه‌هایی هستند که جهان را به صورت تصور اولیه انسان از زمین ترسیم کرده‌اند در این نقشه‌ها فقط قاره‌های اروپا - آسیا و آفریقا آنهم به صورت ناقص وجود دارد. خلیج فارس مربع شکل است و دریای احمر و اقیانوس هند متفاوت با واقعیت امروزی و واقعیشان می‌باشند.
در رابطه با تاریخ کارتوگرافی کتاب‌ها و اطلسهای متعددی چاپ شده یکی از آنها
Atlas of The Arabian Peninsula in Old European Maps (253 maps) by Khaled Al Ankary, Institute du Monde Arabe,Paris and Tunisia University،۲۰۰۱
این اطلس نقشه‌ها را بر اساس تاریخ ترسیم آن‌ها آورده و چگونگی تکامل و دقیقتر شدن آن‌ها را با استناد به نقشه‌ها توضیح داده‌است. اطلاعات موجود در نقشه‌های جهان‌نما تا سال۱۷۰۰میلادی همچنان فراتر از ۷ دریا و ۷ اقلیم نرفته و به سبک قدیم و سبک جغرافیانویسان مسلمان بدین ترتیب بوده‌است: چین در شرق، روس در شمال، فرانک در اروپا و افریقیه در جنوب. لبه‌های پایانی دنیا و دریای محیط بدور دنیا و کوه قاف حلقه پایانی دنیای سینی شکل است. حدود سال ۱۷۵۳میلادی نیکلاس دیفر (۱۶۹۴–۱۷۵۴م) اولین بار نقشه جهان را تقریبا به شکل امروزی ترسیم کرده‌است.
A medieval depiction of the Ecumene (1482, Johannes Schnitzer, engraver), جغرافیا (بطلمیوس)
. توضیح چند نقشه از اطلس تونس:جراردون شاگن نقشه‌نگار هلندی در سال۱۶۸۹ (میلادی) و در آمستردام نقشه‌ای از جهان ترسیم کرد.این نقشه به سبک کنده‌کاری با فلز مس و رنگ‌کاری دستی تزئین شده‌است. نقشه مس‌آرایی شده، نقشه‌ای کمیاب است. فقط یک رونوشت از آن در دانشگاه آمستردام موجود می‌باشد و نسخه‌ای مشابه در کتابخانه‌های آمریکا ندارد.
خلیج پارس به زبان لاتین قدیمی: Sinus Persicus امروزه:Sinus Persici در نقشه آورده شده‌است. ابعاد اصلی نقشه ۴۸٫۳ در ۵۶ سانتی‌متر می‌باشد.
نقشه ۱۷۵۳
در سال ۱۷۵۳ میلادی در آمستردام پایتخت هلند نقشه‌ای منتشر گردید که منحصرا مربوط به خلیج پارس بود. در این نقشه از خلیج فارس با نام Persische Golf یاد شده‌است. .
نقشه مذکور در اطلس تونس وجود دارد.
در سال۱۵۰۲ میلادی نقشه‌ای ترسیم شد که از شرق تا غرب همه مستعمرات پرتغال در آن درج شده بود. در نقشه ۱۵۰۲ کانتینو نام خلیج فارس و دریای سرخ موجود است.
اناکسیماندر (۶۱۰–۵۴۶ ق. م)، (به انگلیسی: Anaximander)، جغرافیدان یونانی در نقشه جهان خود از خلیج پارس نام برده‌است. این اثر در کتاب Kleinere schriften، اثر (Joachim Lelewel (1836 آورده شده‌است.
هکاتئوس (۵۵۰–۴۷۶ ق. م)، (به انگلیسی: Hecataeus)، از سرشناس‌ترین جغرافیدانان یونانی آن زمان نقشه‌ای از جهان ترسیم کرده‌است که آب‌های اقیانوس پیرامون خشکی‌ها را گرفته‌اند و در این نقشه نام خلیج پارس دیده می‌شود.
کلودیوس پتوله یا بطلمیوس (۹۰–۱۶۸ میلادی)، (به انگلیسی: Claudius Ptolemy)، منجم و جغرافیدان مشهور اسکندریه، نخستین کسی است که اطلسی شامل ۳۶ نقشه از نقاط مختلف جهان تهیه می‌کند که در آن آبهای جنوب ایران را سینوس پرسیکوس که به معنی خلیج پارس است، نامیده‌است.
نقشه والدسیمولر که توسط نقشه‌نگار آلمانی با نام مارتین والدسیمولر ترسیم شده‌است، این نقشه در آوریل ۱۵۰۷ میلادی منتشر شده‌است.
نقشه پیترو کوپو نقشه‌ای است که در سال ۱۵۲۰ میلادی ترسیم شده‌است.
در خلال سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۷۲۰ میلادی، نقشه‌کش آلمانی به نام جووان باپتسیت هومان نقشه‌ای از ایران و کشورهای اطرافش ترسیم کرد. .
نقشه امپراطوری ایران که بین سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۷۲۰ میلادی ترسیم شده‌است.
نقشه‌های مدرن
The Ocean, .
کارتوگرافی امروزه از پیشرفته‌ترین تکنیک‌ها استفاده می‌کند ماهواره و جی پی اس کمک بزرگی به نگارگران نشانه‌های طبیعی می‌کند.
نقشه‌های منطقه‌ای
نقشه‌های کشوری
نقشه‌های جهان
نقشه‌های ماهواره‌ای
نگارخانه نقشه‌ها سبک بطلمیوسی و سبک مدرن
۱۷۹۴ میر اریترا - سینوس پرسی -جهان قدیم
نقشه توسط جیمز رنل، ۱۷۹۹.
Names, دریای اریترا+پرشن سی
۱۶۰۰سینوس پرسی
Persian sea
سازمان نقشه برداری کشور
نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق
نقشه جهان
اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان
وصف خلیج فارس در نقشه‌های تاریخی