ایگور دیاکونوف

ایگور میخایلوویچ دیاکونوف (زاده ۳۰ دسامبر ۱۹۱۴ در پتروگراد – درگذشت ۲ مه ۱۹۹۹ در سنت پترزبورگ) خاورشناس بین‌المللی اهل روسیه روسیه و یکی از بهترین پژوهشگران در زمینه مطالعات شرق نزدیک باستان بود. او عضو آکادمی بریتانیایی، عضو افتخاری انجمن سلطنتی آسیایی و انجمن شرق‌شناسی آمریکا و فرهنگستان هنر و علوم آمریکا و عضو کمیته مشورتی دانشنامه ایرانیکا و عضو مجموعه کتیبه‌های ایرانی بود. او همچنین مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه شیکاگو را داشت.
خانواده
در طول دهه ۱۹۲۰ میلادی، دیاکونوف دو بار در شهر اسلو زندگی کرد، جایی که پدرش میخائیل الکسویچ دیاکونوف برای ماموریت‌های تجاری شوروی در آن‌جا کار می‌کرد. مادرش پزشکی خوانده‌بود اما عمدتا همه عمرش را در خانه گذراند. برادر بزرگ‌ترش، میخائیل میخائیلویچ دیاکونوف (۱۹۰۷–۱۹۵۴) پژوهشگر برجسته‌ای در رشته تاریخ و باستان‌شناسی ایران بود.
زندگی
در سال ۱۹۳۸ میلادی، دیاکونوف از دانشگاه لنین‌گراد فارغ‌التحصیل شد، او در آن‌جا همراه با آشورشناس برجسته، الکساندر پاولویچ ریفتین (۱۹۰۰–۱۹۴۵) تحصیل می‌کرد. پس از فراغت از تحصیل، در گروه شرق نزدیک باستان در موزه دولتی ارمیتاژ در لنین‌گراد استخدام شد و تا سال ۱۹۴۱ میلادی، در طول جنگ جهانی دوم و هنگامی که آلمان به شوروی حمله کرد، در آن‌جا مشغول به کار بود. در سال ۱۹۴۴ میلادی دیاکونوف دوباره به نروژ رفت، این بار برای آزادسازی این کشور از اشغال آلمان در جنگ جهانی دوم به‌عنوان سروان ارتش اتحاد جماهیر شوروی جنگید. از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۰ میلادی، زبان‌های اکدی و سومری و تاریخ میان‌رودان باستان را در دانشگاه لنین‌گراد آموخت و سپس تا سال ۱۹۵۹ میلادی، در گروه شرق نزدیک باستان در موزه ارمیتاژ به‌عنوان موزه‌دار مجموعه الواح میخی کار کرد. از سال ۱۹۵۳ میلادی تا زمان مرگ وی در سال ۱۹۹۹ میلادی، او پژوهشگر ارشد شعبه لنین‌گراد/سنت پترزبورگ موسسه مطالعات شرقی در آکادمی علوم شوروی/روسیه بود.
دیاکونوف تماس‌های بین‌المللی و سهیم‌شدن در سازماندهی پروژه‌های مهم علمی را بنیان نهاد. به‌طور خاص، او در برگزاری ۲۵مین کنگره بین‌المللی خاورشناسان که در سال ۱۹۶۰ در مسکو برگزار شد، نقشی فعال داشت (دبیر اجرایی کمیته برگزاری بود). آثار منتشره او موضوعات مختلفی را در بر می‌گیرند، از مطالعات زبان‌شناختی زبان‌های آفروآسیایی گرفته تا حماسه‌های اسکاندیناوی و آثار شاعر مشهور روس، الکساندر پوشکین. دیاکونوف مترجم زبردست آثار ادبی از جمله حماسه گیل‌گمش و چندین کتاب از کتاب مقدس بود. او همچنین اشعار و ترجمه‌های خود را منتشر می‌کرد. دیاکونوف در زندگی شخصی و حرفه‌ای خویش نمونه‌ای از چشم‌انداز انسان‌دوستی بود و عقیده داشت که پژوهشگران در همه جهان، خانواده‌ای متحد و برادرند. وی همچنین معتقد بود که پژوهشگر نباید به شرایط سیاسی وابسته باشد و خود را در مرزهای ملی محدود کند.
دیاکونوف می‌توانست متون را به زبان‌های سومری، اکدی، عبری، ایلامی، هیتی، هوری و اورارتویی بخواند؛ او متون شرق نزدیک باستان را در دوره‌ها و انواع مختلف مطالعه کرد، از هزاره سوم پیش از میلاد تا پایان دوره هخامنشی در سده چهارم پیش از میلاد. موضوعات آثار او زبان‌ها و فرهنگ‌ها، همراه با نژادشناسی، سیاست و تاریخ اجتماعی و اقتصادی شرق نزدیک باستان و آسیای مرکزی را شامل می‌شد. او مجموعه قوانین سومری، بابلی و آشوری را همراه با یادداشت‌های دقیق ترجمه کرد. وی همچنین متون اصلی اسناد اقتصادی و نامه‌های روزمره ناشناخته به خط میخی از پادشاهی اورارتو را ویرایش، آوانویسی و ترجمه کرد. بسیاری از این اسناد در طول کاوش‌های باستان‌شناسی در کارمیر بلور در ارمنستان یافت شده‌بودند و خواندن آن‌ها دشواری‌های بسیاری به‌همراه داشت. همراه با سرگی آناتولیویچ استاروستین، نشان دادند که زبان‌های هوری و اورارتویی با زبان‌های داغستانی ارتباط دارند. یک کتاب او شامل بررسی دقیق و توصیف سیستماتیک زبان‌های آسیای غربی است. دیگر آثار زبان‌شناسانه او، شامل مطالعه تاریخی ریشه‌های آفروآسیایی و مقایسه واژگانی زبان‌های آفروآسیایی می‌شد، همچنین برای گردآوری فرهنگ جامع واژگان این زبان‌ها و فرهنگ ریشه‌شناسی واژگان سامی نیز مشارکت داشت. دیگر کارهای او عبارتند از مطالعات تطبیقی زبان‌های حامی و سامی و بازسازی آوایی، ریخت‌شناسی و واژگانی آن‌ها و همچنین تجزیه و تحلیل تشابهات میان زبان اکدی و زبان‌های غیرمکتوب کوشی. دیاکونوف به همان اندازه نیز در واژه‌شناسی، تاریخ و زبان‌شناسی ماهر بود و ترجمه‌های استادانه‌ای از آثار ادبی مربوط به کتاب مقدس و آثار سومری، بابلی و آشوری ارائه داده‌است.
آثار
دیاکونوف ده‌ها کتاب و حدود پانصد مقاله به زبان‌های مختلف منتشر کرده‌است. آثار زیر به زبان انگلیسی هستند:
Parthian Economic Documents from Nisa (co-authored with V. A. Livshits, ed. D. N. MacKenzie; Corp. Inscr. Iran. , 1976-2002);
Geographical Names According to Urartian Texts (in collaboration with S. M. Kashkaĭ, Wiesbaden, 1981);
Geographical Names According to Urartian Texts (Répertoire Géographique des Textes Cunéiformes, vol. IX, Wiesbaden, 1981);
The Pre-History of the Armenian Nation (New York, 1984);
Phrygian (Anatolian and Caucasian Studies) (co-authored with V. P. Neroznak, New York, 1985);
Hurro-Urartian as an Eastern Caucasian Language (in collaboration with S. A. Starostin, Munich, 1986);
Afrasian Languages (Moscow, 1988);
Early Antiquity (Chicago and London, 1991);
“Proto-Afrasian and Old Akkadian. A Study in Historical Phonetics” (co-authored with O. Stolbova and A. Militarev; see Diakonoff, 1992);
Archaic Myths of the Orient and the Occident (Gothenburg, 1995).
Diakonoff’s last book The Paths of History (Cambridge, 1999),
کتاب‌ها به زبان فارسی
تاریخ ماد، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۴۵.
گذرگاه‌های تاریخ، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران، ۱۳۸۰.
دیاکونوف در این آثار دیدگاه‌های خود را درباره فرایندهای تاریخی از دوران باستان تا به امروز خلاصه کرده‌است که شامل مروری دقیق از جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی و قوانینی است که در طول تاریخ بشریت بر آن‌ها حاکم بوده‌است. همچنین در این کتاب‌ها فرایندهای تاریخی از آغاز دوران پارینه سنگی و بررسی عوامل قومی، مذهبی و فرهنگی را دنبال کرد. یک کتاب او به زبان آلمانی منتشر شده‌است: هوری‌ها و اورارتویی‌ها (مونیخ، ۱۹۷۱). سرانجام، او حدود صد مقاله در مجلات مختلف غربی که عمدتا به زبان انگلیسی بودند منتشر کرد. او آموزشگاه بزرگ آشورشناسی را ایجاد کرد که در حال حاضر در دانشگاه‌های مختلف روسیه، شوروی سابق و چندین کشور غربی کار می‌کنند.