معانی نام‌های ایرانی

در فهرست زیر نام‌های ایرانی به همراه معنی آن ذکر شده‌است.
التن = ریشه و تنه ایل و طایفه
آ
آبان: نام ایزد آب در دین زرتشتی
آبان‌دخت: همسر دارا (داریوش سوم)، دخترآبان
آبتین: نام پدر فریدون پادشاه پیشدادی
آتوسا: دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش بزرگ همچنین دختر اردشیر دوم
آتنا:الهه عشق و مهربانی یونانی
آدینا: الهه زیبایی‌ها
آذرنوش: نام یکی از پسران اسفندیار است
آذرخش: صاعقه
آذین: تزئین، آرایش، نام فرمانده لشکر بابک خرمدین
آراد: نام فرشته‌ای است موکل بر دین و تدبیر امور و مصالحی که بروز آراد متعلق است، روز بیست وپنجم از هر ماه شمسی که آن را ارد نیز گویند و در این روز نو بریدن و نو پوشیدن را نیک و سفر و نقل و تحویل شوم شمردندی
آراه: نام فرشته موکل روز ۲۱ ازماه پنجم درآئین زرتشت
آرتا: پاک و مقدس
آرتمن:نام فرزند داریوش بزرگ و برادر بزرگ خشایارشا است.
آرتمیس: از ایزدان اسطوره‌ای یونان و خدابانوی شکار و ماه و حاصلخیزی، نام یکی از فرماندهان جنگی خشایارشا شاه
آرتیا:پاک و مقدس
آرتین: نام هفتمین پادشاه ماد به نقل از پیرنیا پاک و مقدس، پسر
آرزو: در شاهنامه دختر ماهیار گوهرفروش و همسر بهرام گور همچنین نام دختر سرو شاه یمن و همسر سلم پسر فریدون است. کام، مراد، معشوق، امید.
آرش: درخشان، آفتاب، جد بزرگ اشکانیان - پهلوان کمانگیر ایرانی در لشگرمنوچهر
آرشام: بسیار قوی - پدر بزرگ داریوش هخامنشی، نیرومند
آرشان: فرزند اردشیر دوم هخامنشی
آرشیدا: در عرش و ملکوت، نام ترکی، دختر
آرمان: آرزو، خواسته، مراد، خواهش
آرمیلا :نام دختران در ایران باستان شاه خوارزم بکتاش
آرمیتا: آرامش یافته، کلمه‌ای زرتشتی است. الهه آتش میترایسم. الهه ماه اسفند
آرمین:کی آرمین پسر کیقباد پادشاه پیشدادی
آرنا: نژاد آریایی
آروید: خرد آریایی
آروین: تجربه، آزمایش، آزمون
آریا: آزاده و نجیب، نام فرمانده سپاه ایران در زمان کوروش بزرگ، نام پادشاه ماد
آریا فر: دارنده شکوه آریایی
آریا مهر: دارنده مهر ایران، از سرداران داریوش سوم
آریتا: با فضیلت، پرهیزکار، نام یونانی، دختر
آرین: سفیدپوست آریائی
آزا: سالم - نام کردی و لری و لکی
آزاده: نام کنیزی رومی چنگ زن است که بهرام پسر یزدگرد او را خریده بود. بدون وابستگی به تعلقات دنیایی - وارسته
آزرم: شرم، مهر، دوست داشتن، نام دختر خسرو پرویز ساسانی
آزرم‌دخت: پس از پوراندخت به پادشاهی رسید و به مدت چند ماه پادشاه ساسانی بود. دختر همیشه جوان
آزیتا: آزاده
آسو: افق، نام کردی، پسر
آسام:عصا (معنای تحت اللفظی آن عصای پیری پدر و مادر)، نام لری، پسر
آفر: آتش - ماه نهم سال شمسی
آفره دخت: دختر آتش - دختری که در ماه آذر به دنیا آمده‌است.
آکام: سرانجام، نام کردی، پسر
آکو: قله کوه، نام کردی، پسر
آگرین: آتشین، نام یک کوهستان در کردستان، نام کردی، دختر
آلا: بیرق، پرچم، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر و پسر
آلان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، دختر
آله: دختر مو بور، (تلفظ با تشدید ل)، نام کردی، دختر
آماندا: در امن و امان، نام ترکی، دختر
آمیتیس: شاهزاده خانم ایرانی نوه کیاکساد پادشاه ماد
آناهیتا: نام الهه آب
آندیا: فرشته کوچک، دختر پاک، تششع خورشید، یکی از تمدن‌های عالی آغاز هزاره اول پیش از میلاد در حاشیه رود قزل اوزن، نام همسر بابلی اردشیر شهریار هخامنشی است،
آنیسا: به معنی مانند عشق، ایرانی، نام دختر
آوات: امید و آرزو، نام کردی، دختر و پسر
آوان: نام کوهستانی در کردستان، نام کردی، پسر
آونگ: شبنم نام کردی، دختر
آویسا: به سان آب
آهو: غزال، شاهد، معشوق، فریاد و آواز بلند
آیدا: نامی اروپایی، ترکی، عربی. ترکی:در ماه، اروپایی و عربی: پاداش و هدیه، دختر
آیدان: از ماه، آفریده شده ازماه، زیبا چهره‌ای که از ماه آمده باشد، نام ترکی، دختر
آیسان: مانند ماه، نام ترکی، دختر
آیشن: مهشاد، نام ترکی، دختر
آیلا: هاله اطراف ماه وسایرسیارات، شفق، درخشش، نام ترکی، دختر
آیلار: ماهان، ماه‌ها، مجازا به معنی زیبارو، نام ترکی، دختر
آیناز: مهناز، نام ترکی، دختر
آیلین: هاله ماه، نام ترکی، دختر
الف
اتابک: به معنی پدر بزرگ، نگاهدارنده، نام ترکی، پسر
اتسز: نام ترکی، لاغر و استخوانی، از پادشاهان خوارزم
اختر: ستاره، علم، درفش، فرشته موکل کره زمین
ارد: خیر وبرکت، فرشته نگهبان ثروت - نام چند تن از پادشاهان اشکانی
اردشیر: نام پادشاه ساسانی، اردشیر بابکان بنیانگذار سلسله ساسانیان
اردوان: پادشاه اشکانی
اردلان: (مرکب از: ارد درستی و راستی و پارسائی + لان مزید موخر) - اسم طایفه‌ای از ایلات کرد ایران که در سنندج مسکن دارند. اهالی آن از دیگر طوایف بحسن خلق و جلادت امتیاز دارند.
ارژن: نوعی درخت کوهی نام کردی
ارژنگ: آرایش، کتاب مانی نقاش، پهلوان تورانی که به دست طوس کشته شد، نام دیوی در شاهنامه
ارسلان: شیر، دلیر و شجاع، نام پادشاه سلجوقی، نام ترکی، پسر
ارسیا :زلال و شفاف مانند اشک چشم-به کسر الف اول - مرکب از ارس (اشک چشم) + یا نسبت
ارشیا: تخت واورنگ پادشاهی
ارغوان: نام درختی با گل و شکوفه‌های سرخ رنگ، نام مغولی، دختر
ارمغان: هدیه، تحقه، سوغات، نام مغولی، دختر
ارنواز:دختر جمشید شاه پیشدادی، نوازش شده اهورا
اروانه: نام گلی کوهی است - نامی کردی
استدیریکا: مرد دانشمند
استر: ستاره، برادرزاده مردخای و همسر خشایارشا
اسرین: اشک (زلال)، نام کردی / اورامی/ هورامانی/، دختر
اسفندیار: - پسر گشتاسب که بدست رستم کشته شد، پاک آفریده شده
اشکان: منسوب به اشک، بنیانگذار پادشاهی پارت، همانند اشک (پاک و زلال)
اشکبوس: پهلوان دارای جامه کبود رنگ / (اشک +کبوس یا (کبوث)/ «اشک» به معنی «پهلوان» و «کبوس یا کبوث» به معنی «رنگ کبود» و در مجموع اشک کبوس یا اشکبوس -که به سکون کاف نیز خوانده می‌شود- به معنی «پهلوان دارای جامه کبود رنگ» می‌باشد / اشکبوس در شاهنامه نام پهلوان کوشانی است که به کمک افراسیاب آمد، اما به دست رستم کشته شد.
افسانه: داستان، سرگذشت، شهرت یافته
افسون: نام شاعری پارسی گوی در هندوستان در قرن نوزدهم میلادی، سحر و جادو، حیله و تزویر
افشین:سردار ایرانی که بابک خرمدین را دستگیر کرد. با همت
افشار: شریک، رفیق نام ایل نادر شاه
اکوان (آکمین): مردی که همنبرد رستم بود
امید: (به زبان پهلوی امیت) نام پدر آذرپات، آرمان، انتظار، آرزو
انوش (آنوشا): بی‌مرگ، استوار و جاوید، دختر مهرداد ششم
انوشروان: دارنده روح جاویدان، لفب خسرو اول پادشاه ساسانی
انوشه: خوش و شاد، آفرین
اورنگ: عقل و کیاست، تخت پادشاهی، نام فرستاده پادشاه کشمیر به یمن
اوژن: شکست دهنده، دشمن برانداز
اوستا: اساس و بنیان، پناه و ملجا نام کتاب آسمانی زردشت
اهورا: (اهورامزدا) نام خداوند
ایاز:نام غلام ترک سلطان محمود غزنوی، بزرگ و پاینده
ایده: فکر نو
ایران: نام پسر هوشنگ، منسوب به آریا، محل زندگی آریانژادان
ایراندخت: دختر ایران، نام مرکب
ایرج: یاری‌دهنده آریائی‌ها، نام پسر فریدون، پادشاه و پهلوان ایرانی
ایزدیار: نامی در ویس و رامین، فرزند مسعود غزنوی، کسی که خداوند یار اوست
الناز:مایه فخر و ناز ایل و تبار. نامی ترکی برای دختران
ب
برسام: بسیار فروزان ودرخشان، از فرماندهان یزدگرد ساسانی
بابک: سردار ایرانی که علیه اعراب قیام کرد، جد اردشیر، پسر ساسان
باپوک: کولاک، نامی کردی
باربد: پرده دار، موسیقی دان و نوازنده دربار خسرو پرویز
بارمان: لایق - نام سردار افراسیاب
بامداد: پگاه، سپیده دم - نام پدر مزدک
بامشاد: کسی که در سحرگاهان شاد است - نوازنده مشهور دربار ساسانیان
بانو: خانم، ملکه، لقب آناهیتا الهه نگهبان آب
بختیار: خوشبخت، خوش‌اقبال - استاد رودکی در موسیقی
بدری: ماه شب چهارده، بدر+ی، ریشه عربی
برانوش: مهندس رومی که پل شوشتر را در زمان شاپور ساسانی
بردیا: پسر کورش بزرگ و برادر کمبوجیه
برزو: بلند قامت - پسر سهراب و نوه رستم دستان
برزویه: طبیب مشهور انوشیروان و مترجم کلیله ودمنه از هندی به پهلوی
برزین: بلند و تنومند - ازپهلوانان ایران - نام پسر گرشاسب
برمک: از وزیران ساسانی - نام اجداد و نگهبانان آتشکده بلخ
بزرگمهر: خورشید بزرگ - نام وزیر دانشمند انوشروان ساسانی
بکتاش: بزرگ ایل و طایفه - نامی ترکی
بنفشه: گلی رنگارنگ و زینتی با عمر نسبتا طولانی
بوژان: رشد کرده - نامی کردی-سرد و خنک
بویان: خوشبو - مامی کردی
به آفرید: نیکو آفریده - بهترین آفریده - دختر گشتاسب
بهادر: شجاع و دلاور - نامی ترکی
بهار: شکوفه و گل - سه ماه اول سال شمسی
بهارک: بهار کوچولو - چند روز کوتاه در زمستان که آب و هوا مانند فصل بهار می‌شود
بهاره: بهاری
بهتاش: خوب و مانند
بهداد: نیک آفریده شده - در کمال عدل وداد
بهراد: بهترین جوانمرد-پسر اسفندیار در شاهنامه
بهرام: پیروز، ایزد پیروزی درآئین زردشت، لقب برخی از پادشاهان ساسانی، خدای جنگ در اساطیر یونان
بهدیس: خوش رنگ، خوشگل
بهدخت: دختر خوب و نیکو
بهرخ: زیبا چهره، قشنگ
بهرنگ: خوش سیما و خوش چهره
بهروز: خوشبخت، نیکبخت
بهزاد: نیک نژاد - مینیاتوریست مشهور صفویان - نام اسب سیاوش
بهشاد: خوشحال وشاد
بهمن: نیک‌اندیش - برف انبوه که از کوه فرو ریزد - جانشین اسفندیار
بهناز: خوش ناز و ادا - با ناز و کرشمه
بهنام: نیک نام
بهنود: سلامت، عافیت
بهنوش: کسی که نیک می‌نوشد
بیان: صبحگاه
بیتا: بی‌همتا، بی‌مانند
بیژن: ترانه خوان، جنگجو - پسر گیو و دلداده منیژه
بتین: آتشین، نام کردی، پسر
بهزاد: بهترین زادهض۱پ
پ
پارمین: تکه‌ای از بلور - نام همسر داریوش هخامنشی
پارمیدا: مترادف: پارمیس، پردانش و دانا، پرمهر و پرعهدوپیمان، بهشت کوچک، دختر باران (عروس باران)
پارسا: پاکدامن، زاهد
پاکان: پاک‌ها، پاک (جمع و مفرد) - نامی کردی
پاکتن: نیکوچهر پاکیزه‌تن
پاکدخت: دختر پاک
پاکزاد: پاک‌نژاد، نجیب
پانته‌آ: زن زیبای شوشی. همسر آرتاداس که مادها او را به کورش هدیه کردند، اما نپذیرفت
پدرام: آراسته، نیکو، شاد
پرشنگ: تابش، آتش‌پاره - نامی کردی
پرتو: روشن، تابش، فروغ
پرنسا: پرنسا، اسم اصیل ایرانی به معنای لطافت و زیبایی است.
پرنگ: نام پسر سام
پوروچیستا: دختر دانا - نام دختر کوچک زرتشت گرامی و همسر جاماسپ
پرستو: پرنده مهاجر
پرویز: پیروز - لقب خسرو دوم، پادشاه ساسانی
پروین: (پرو + ین) واژه «پرو» در «پروانه و پروین» به معنای «پر» است و «پروین» یعنی "به ظرافت و زیبایی پر، دختر زیبا و باظرافت یا دختر سفیدروی و زیبا. پروین اعتصامی موجب ماندگاری این نام شد. واژه پروین در «خوشه پروین»، نام مجموعه‌ای از ستارگان، است که با عقد ثریا در عربی برابری می‌کند
پردیس: بهشت، باغ و بستان
پرهام: پرهام یکی از قدیمی‌ترین نام‌های پارسی باستانی (مخفف پیر همه) و به معنی فرشته خوبی است. همچنین نام پارسی و کهن یکی از پیامبران اولوالعزم است، قبل از آنکه با نام حضرت ابراهیم و ازطریق قرآن به ایرانیان معرفی گردد.
پژمان: افسرده، غمگین
پژوا: بیم و هراس
پژواک: انعکاس صدا، طنین
پرنیا: پارچه حریر
پرنیان: حریر
پشنگ: میله آهنی - نام پدرافراسیاب
پشین: پسر کیقباد
پروانه: (پرو + انه = پروانه / به مانند پر یا به ظرافت و زیبایی و سفیدی پر پرندگان) حشره‌ای زیبا که خود را به شعله می‌زند
پرسام: پهلوان. مانند سام
پری: فرشته
پریچهر: زیباروی، دارای چهره‌ای به زیبایی پری - نام همسر جمشیدشاه
پریدخت: دختر پری، همسر سام نریمان و مادر زال
پریسا: همچون پری؛ نیز پری‌افسای = افسون‌کننده حور و پری
پرناز: پری نازدار
پریما :نام اصیل دین زرتشت. از کلمه پرومیزد و پرومیثه. دختر زیباروی ما. دختر خوش صورت و زیبا رخ.
پریوش: پری‌روی، فرشته‌روی
پریا: پری؛ زیبا جمع پری
پگاه: بامداد، سحر، صبحگاه
پوپک: هدهد
پوران: جانشین، یادگار
پوراندخت: نام دختر خسرو پرویز
پوریا: پوریا پیوند «پور» به‌معنی «پر» و «ی» نسبت و «الف» زیبایی است. (پور + ی + ا = پوریا) پوریا یعنی بسیار دارنده.
نام‌های کهن ایرانی که در کتاب گنجینه نام‌های ایرانی ثبت است نام‌هایی چون پوروبراتر: پر برادر / پوروتور: دارنده گاو نر بسیار / پوروداتا: بسیار دهنده، سخی را داراست. در این نام‌ها پور به‌معنی «پر» است.
در روایتی دیگر، «پور» را به معنی و «یا» را مخفف می‌دانند که پوریا معنی پسر آریایی را می‌دهد.
این نام را به‌خاطر پوریای ولی (پهلوان محمود خوارزمی)، عارف و پهلوان ایرانی صاحب کتاب کنزالحقائق به‌عنوان نام برای پسر برمی‌گزینند.
پولاد: آهن سخت و کوبیده - نام پهلوان ایرانی زمان کیقباد
پویا: سرشار از زندگی
پویان: رونده و دونده - جستجوکننده - دکتر امیر پرویز پویان، رهبر نهضت سیاهکل
پونه: گیاهی خوش عطر و بو که در کنار جویها می‌روید.
پیام: الهام، وحی، پیغام
پیروز: کامیاب، فاتح - نام چند نفر از پادشاهان ساسانی
پیمان: عهد، قول و قرار - عنوان اسامی مردان در فارسی دری
پرسام: پهلوان. مانند سام
ت
تابان: تابنده، منور
تاباندخت: دختر تابناک
تاجی: تاجدار، نام و عنوانی در فارسی دری
تارا: یک دسته ستاره، تور قرمز رنگی که عروس بر سر دارد (کردی)، الهه محافظ و نگهدارنده (هند و اروپایی)، مدینه فاضله (ایرلندی)،
تاراز: نام یکی ازقله‌های زاگرس (نامی لری)
تاویار: آتشبان - نامی کردی و پسرانه
ترانه: زیبا و صاحب جمال، سرود، نغمه
ترنج: از مرکبات درشت‌تر از مرکبات دیگر است. نام ایرانی دخترانه
تیدا:دختر خورشید (اوستایی-پهلوی)
تناز: نازنین، با ناز و کرشمه - نامی کردی مادر لهراسب - دختر آرش کمانگیر
توران: نام دختر خسروپرویز - سرزمین تور
توراندخت: دختری از توران
تورج: دلاور، یکی از سه پسر فریدون شاه
تورنگ: خروس صحرایی، قرقاول
توفان: باد سخت
توژال: برف اندک - نامی کردی
تیر داد: داده تیر، اشک دوم پادشاه اشکانی
تیام: چشمهایم (استعاره ازعزیزم) نامی لری
تینا: نام یک گل
تینو: تشنه، نامی کردی
تندیس:لوح با ارزش
تهمینه:زن شجاع و فداکار. مادر سهراب
تراب:خاک
ث
ثنا: ستایش و حمد خداوند
ثمین: گرانبها و قیمتی
ثریا: کهکشان، ستاره
ج
جابان: سردار ایرانی یزدگرد
جامین: اسم یکی از قهرمانان ایران زمین، نامی کردی
جاماسب: وزیر گشتاسب که با دختر زرتشت ازدواج کرد
جاوید: پایدار، همیشگی
جریره: نام دختر پیران ویسه که همسر سیاوش شد.
جمشید: پسر طهمورث چهارمین پادشاه پیشدادی
جوان: برنا، دلیر، شاداب
جویا: جوینده - پهلوان مازندرانی بود که بدست رستم کشته شد.
جهان: دنیا، عالم، گیتی، کیهان
جهانبخت: شانس و اقبال جهان
جهانبخش: بخشنده جهان
جهاندار: نگهبان جهان
جهانشاه: شاه جهان - نام یکی از امپراتوران مغول
جهانگیر: فاتح جهان - نام پسر رستم
جهان بانو: بانوی جهان، ملکه جهان
جهاندخت: دختر گیتی
جهان ناز: مایه فخر عالم
جیران: آهو، نامی ترکی
جواد: بسیار بخشنده
جانان:معشوق و محبوب
جلال:شکوه
جمال:صورت
جاریه
جانا: ای عزیز
چ
چابک: زرنگ، چالاک
چالاک: سریع و زبردست
چمران: نام پارسایی در پشت هشتم
چاوش: پیشرو و پیش قراول کاروان
چترا: دوازدهمین پادشاه سلسله ماد
چوبین: کنیه و لقب بهرام چوبین سردار انوشیروان
چهرزاد: نام دختر بهمن است که سی سال پادشاهی کرد
چاپار: نامه بر
چکامه:شعر
خ
خاتون: خانم، کدبانو، نامی ترکی
خاوردخت: دختر مشرق زمین
خداداد: خدا داده
خدایار: دوست خدا - فرمانروای بخارا بوده‌است
خرداد به: خورشید داد - یکی از جغرافیدانهای معروف اسلامی
خرم: شاد و خندان - پهلوان خرم از عهد شاه شجاع است
خرمدخت: دختر شاد و خندان
خسرو: مشهور، نیک نام - لقب چند تن از پادشاهان ساسانی
خشایار: قهرمان، نیرومند - (خشایارشا) نام پسر داریوش هخامنشی
خورشید: درخشنده آفتاب - معشوقه جمشید درداستان جمشید و خورشید
خجسته: مبارک، فرخنده، سعادتمند، گل همیشه بهار خاطره: به یادماندنی
ح
حافظ: نگهبان
حامد: ستایش‌کننده
حامی: حمایت‌کننده
حسام: شمشیر تیز و برنده
حسن: خوب، نیکو
حسین: خوب، نیکو (مصغر «حسن»)
حمید: ستوده، ستوده‌شده
د
دادمهر: عدالت دوست، نام استاندار پارسی طبرستان
دارا: مالدار، ثروتمند، از نام‌های خداوند
داراب: نام پسر بهمن پادشاه کیانی
داریا: دارنده، ازنامهایی که در اوستا آمده‌است
داریوش: نگهبان نیکی - فرزند ویشتاسب از شاهان بزرگ هخامنشی
دانوش: از اسمهائی که در کتاب وامق و عذرا آمده‌است
دامون: نام اصیل ایرانی - جایی که هرگز آفتاب ندیده انبوه از جنگل
داور: حاکم عادل، قاضی
دایا: طلای ناب، طلای سرخ
دایان: ماما، نامی کردی
دایان: سرزنده، شاداب، پر انرژی (نام ترکمنی)
دریا: بحر، نام فرزند علاءالدین عماد شاه
دل‌آرا: محبوب و معشوق
دل آویز: دلچسب، دلکش، آویزه دل
دلارام: مایه آرامش دل / معشوقه بهرام گور
دل‌انگیز: گوارا، مطلوب
دلبر: برنده دل، یار و معشوق
دلبند: عزیز و گرامی
دلربا: رباینده دل، محبوب
دلشاد: شادمان و خوشحال
دلکش: جذب‌کننده دل، دلربا، دلپذیر
دلناز: آنکه قلب و دلش ناز است
دلنواز: مهربان، مشفق
دلاور:شجاع، جنگجو، دلیر، بی‌باک
دورشاسب: نام جد پنجم گرشاسب، دور از اسب پادشاه
دنیا: عالم و گیتی
دیااکو: اولین پادشاه مادها در قرن هفتم پیش از میلاد
دیانا: الهه ماه و شکار در اساطیر روم باستان
دیانوش: دزد دریائی در داستان وامق و عذر
دیبا: پارجه ابریشمی رنگی، روی زیب
دیبا دخت: دختر زیبا، دختری همچون پرنیان
ر
رابو: نام گلی بهاری - نامی کردی است.
رابین: مشاور، معتمد - نامی پسر کردی است. این نام از اسم رابینو سفیر قبلی کرمانشاهان گرفته شده وی سالیان دراز رئیس بانک شاهنشاهی ایران (بانک انگلیس) در سالهای (۱۹۱۲–۱۹۰۶ م) تهران بود.
راد: فرزانه، دلیر، کامل، دانا
رادبانو: بانوی بخشنده و جوانمرد
رادمان (رادمن): نام سپهسالار خسرو پرویز ساسانی
رازبان: راز دار - عنوان مردان بزرگ در پارسی دری
راژانه: رازیانه - نامی کردی برای دختران
راسا: هموارو صاف - نامی کردی
راشین: سبز و خرم- نامی کردی برای دختران
رامتین: آرامش تن - موسیقی دان عهد ساسانیان
رامش: فراغت، آسودگی، راحتی، نام هیربد زردشتی
رامشگر: خواننده و نوازنده، خنیاگر
رامونا: نگهبان عاقل
رامیار: کسی که ایزدرام (شادمانی) یاور اوست-چوپان و گوسفند چران
رامیلا: خدای بزرگ، نامی آشوری است
رامین: معشوقه ویس، نام یکی از سرداران ایران
راویار: شکارچی - نامی کردی
راحیل: کوچ‌کننده - مسافر - نام مادر حضرت یوسف - نامی عبری
رایان: نام پارسی به معنای «اندیشمند» از واژه اوستایی (Raonat/رینت)
راهله: فرشته نام سامی
رایحه: بوی خوش
رزیتا: مانند گل رز
روژینا: مانند روز - نامی کردی
رومینا: پاک و درخشنده
رژینا: ملکه (نامی انگلیسی)regina
رخپاک: دارای چهره پاک
رخسار: چهره، سیم
رخشانه: منسوب به رخش
رخشنده: تابان، کنایه از خورشید است
رز: نام گل
رزمیار: رزمنده، مبارز
رستم: تنومند و قوی اندام، جهان پهلوان ایرانی و قهرمان بزرگ شاهنامه
رکسانا: نورانی، روشن
روبینا: یاقوت سرخ
رودابه: فرزند تابان، زن پسرزا، نام قلعه‌ای در غرب ایران
رونیا: چهره‌ای که مارا به یادنیاکان می‌اندازد-اصیل زاده
روزبه: خوشبخت: بهروز، از موبدان بهرام گور ساسانی
روجا: درخشان‌ترین ستاره شب، آخرین ستاره که تا سپیده صبح می‌درخشد. نام دختر و از نام‌های مازندرانی
روشنک: مشعل دار، همچنین نام دارویی گیاهی است
روناک: روشن
روماک: صادق، منظم، صاف و تمیز، محکم، نام پسر و از نام‌های مازندرانی
روئین: پسر پیران ویسه
رهام: رهام پسر گودرز و نوه کشواد، از سرداران بهرام‌گور در جنگ با خاقان چین، از پهلوانان ایران در شاهنامه که در جنگ‌های رستم شرکت می‌کرد و از دوران کیکاووس تا اوائل پادشاهی لهراسب نام او در شاهنامه می‌آید. به معنای پرنده شکست ناپذیر.
رهی: راهی شده، روان، مسافر
ریبار: رهگذر، نامی کردی
ریونیز: نام داماد طوس و پسر کوچک کاوس
راسپینا: پائیز، لغت زند و پازند
روژان: خورشید، روز، نام کردی، دختر
روژانو: روز نو، نام کردی، دختر
روژین: مانند روز، مانند خورشید نامی دخترانه کردی
رحمان:بخشنده، سخاوتمند نامی عربی پسرانه
رویا:خواب شیرین و خوش
ریحانه:بوی خوش
ز
زادبخت: خوشبخت، خوش‌اقبال
زاد به: بهزاد، نیک زاده شده
زاد چهر: دارای نژاد پاک و اصیل
زاد فر: زاده روشنی
زال: فرزند سپید موی سام نریمان و پدر رستم قهرمان ملی ایرانیان
زادماسب: برادر شاپور ساسانی، نام یکی از قضات ساسانی
زانیار: دانا، دانشمند (نام اصیل ایرانی)
زاوا: داماد، نامی کردی
زردشت: صاحب شتر زرد و زرین، پیامبر ایران باستان
زرنگار: طلا کوب، زرین
زری: طلائی، زربفت
زریر: نام گیاهی زرد رنگ. برادر گشتاسب
زرین: طلائی رنگ، منسوب به زر
زرینه: آنچه منسوب به زر است
زلیخا: لغزنده - زن فرعون که عاشق یوسف شد
زمانه: روزگار، دهر
زونا: گیاهی با گل کبود رنگ، نامی کردی
زویا: در گویش طبری به معنی درخشان و در زبان روسی عزیزترین کس و زندگی می‌باشد
زوبین: (ژوبین) پسر کاوس
زیبا: خوشگل، قشنگ، خوب ونیکو
زیبار: قبیله‌ای از کردها، نامی کردی
زیما: زمین، لغت اوستائی
: زنده، پابرجا - نامی کردی
زویا: در گویش طبری به معنی درخشان و در زبان روسی عزیزترین کس
ژ
ژاله: شبنم، قطره
ژالان: گل‌های دارای قطره و شبنم - نامی کردی
ژیار: زندگی، زندگی شهری - نامی کردی
ژیان: زندگی، نام دختر و پسر، کردی
ژینا: زندگی و حیات - نامی کردی
ژیوار: زندگی-نامی کردی
ژیلا: زیبا عاشق دوست داشتنی
روژان: خورشید، روز، اسم کردی
س
سارا: خالص - زبده - شاهزاده خانم - بی‌غل وغش
سارک: سار کوچک، پرنده‌ای سیاه رنگ و بزرگ‌تر از گنجشک
سارنگ: نام‌سازی شبیه به کمانچه
ساره: خالص، بی‌آلایش - نامی کردی
سارینا: پاک، ناب - خالص، مقدس
ساسان: سوال‌کننده، رئیس معبد آناهید استخر که خاندان ساسانیان به او منسوبند
ساغر: پیاله شرابخوری، جام
سام: بلند مرتبه - جهان پهلوان ایرانی وجد رستم
سامان: ترتیب، نظام، زندگی
سانا: سهل و آسان
ساناز: کمیاب، نادر، زودقهر نام گلی است - اسمی ترکی است
سانیار: حامی و یار و پشتیبان - نامی کردی
ساویز: خوش‌اخلاق، مهربان - نامی کردی
ساهی: آسمان صاف - نامی کردی
سایدا: (در کردی) سایه مادر، دختر
ساینا: سیمرغ، دانا و باخرد، فرشته پیروزی، خاندانی از موبدان زردشتی
سایه: منطقه تاریک پشت هر جسم، حمایت
سپنتا: مقدس،
سپند: اسفند
سپهر: آسمان، نام فرزند کیخسرو
سپهرداد: بخشیده آسمان - داماد داریوش هخامنشی
سپیدار: درخت سفید
سپید بانو: بانوی سفید و درخشان
سپیده: سحرگاه، سپیدی چشم
ستاره: کرات آسمانی که در شب می‌درخشند
ستایش :پرستش شده، سپاس، مورداحترام، یکی از نام‌های خداوند
ستی: دختر، سیت
سحر: سپیده دم، بامداد، پگاه
سرافراز: سربلند، متکبر
سرمد: همیشگی. دائم.
سرور: رئیس، پیشو
سروش: شنیدن و فرمانبرداری - فرشته مظهر اطاعت
سرور: شادمانی، خوشحالی
سوین: شادباش، عشق، علاقه، محبت شدید
سوبار: اسب سوار - لغت زند و پازند
سنبله: یک خوشه گندم
سودابه: دختر زا - سود ده
سوران: اسم شاخه اصلی زبان کردی، نام پسر
سوری: سرخ رو، نام دختر اردوان پنجم
سورن: خانواده‌ای در دوره اشکانیان که قدرتمند بودند
سورنا: سردار دلیر و خردمند پارتی
سوزان: سوزنده، ملتهب
سوزه: سبزه، نامی لری و کردی
سوسن: گلی به رنگهای سفید، کبود، زرد و حنایی
سوشیانت: برگزیده دینی
سومار: نام قبیله‌ای از کرده
سولان: نام گلی است، نامی کردی
سولماز: زنی که پیرو پژمرده نمی‌شود
سوگند: شاهد گرفتن خدا یا بزرگی را گویند
سها: نام ستاره‌ای در دب اصغر (اسم دختر)
سهراب: سرخ روی، نام پسر رستم که در جنگ با رستم فرمانده سپاه تورانیان بود
سهره: پرنده‌ای خوش آواز، با پرهای سبز و زرد
سهند: کوه آتشفشان قدیمی در آذربایجان
سهیلا: سهل، سهیل، سهیلا، بسیار آسان، بسیار روان، دراشعار به معنی آتش، ملایم و لطیف
سیامک: مجرد - نام پسر کیومرث
سیاوش: دارنده اسب سیاه، فرزند کیکاووس که ناجوانمردانه و بی‌گناه به قتل رسید
سیبوبه: مانند سیب، دانشمند شهیر ایرانی، منصف الکتاب
سیروس: صورت یونانی نام کورش پادشاه مشهور ایرانی
سینا: گشایش دهنده دل، مرد دانشمند، نام پدر شیخ ابوعلی سینا، سینه، سوراخ‌کننده، کوه طور سینا
سیما: چهره. صورت، قیافه. نشان و علامتی که شناخته شود بدان خیر و شر. (غیاث اللغات). نشان. (ترجمان القرآن ترتیب عادل بن علی ص ۶۰). نشان. علامت. (منتهی الارب)
سیمدخت: دختر نقره‌ای و سفید
سیمین: نقره‌ای، سفید، روشن براق
سیمین دخت: دختر نقره‌ای و سفید
سیروان: نام رودی در منطقه اورامان کردستان ایران، نام کردی، پسر
سمیرا: دختر گندمگون
ش
شاپرک: پروانه
شادی: شادمانی، خوشحالی، شور شادان: شادمان
شادفر: از نام‌های دوران هخامنشی
شادکام: نام برادر فریدون
شادمان: خوشحال
شادنوش: از نام‌های برگزیده
شادمهر: مهربان، با محبت
شاهرخ: از نام‌های برگزیده
شاهروز: نام پسر شاه بهرام پادشاه کشمیر
شایان: بسیار بزرگ
شایگان: گرانمایه، لایق
شاران: گردنبند درست شده از بادام - نامی کردی
شاهپور: پسر شاه، شاهزاده - نام چند تن از شاهان ساسانی
شاهد: پسر خوبروی
شاهدخت: دختر شاه، شاهزاده خانم
شاهرخ: شاه منظر، کسی که رخساری همچون شاه دارد
شاهو: نام یکی از رشته کوه‌های مهم در منطقه کردستان ایران
شاهین: پرنده‌ای شکاری
شاهیندخت: دخت شاهین
شایسته: سزاوار، لایق
شباهنگ: بلبل، ستاره کاروان کش
شب بو: نام گلی است که شب هنگام باز می‌شود
شبدیز: سیه فام، سیه چرده، نام اسب خسروپرویز
شبنم: رطوبتی که شب هنگام روی گل‌ها می‌نشیند
شراره: جرقه آتش، گرمای سوزان، عشق فراوان، نامی کردی
شرمین: شرمسار، خجل
شروین: یکی از سرداران معاصر شاپورذوالاکتاف ساسانی
شکفته: خندان، بشاش
شکوفه: گل درختان میوه دار، شکفته
شکیبا: بردبار
شمشاد: درختی زینتی و تقریبا همیشه سبزکه دستمایه بسیاری از شاعران است
شیشم: از ابزار خنیاگری
شمین: خوشبو، خوش عطر
شوان: شبان، چوپان - نامی کردی (ا) بمعنی شبان که چوپان و نگاه دارنده گوسفند باشد.. نام پسر علیداد خان از پارسی گویان هند است
ش  (اخ) تیره‌ای از ایل کلهر. (جغرافیای سیاسی کیهان ص ۶۱). رجوع به ایل کلهر شود
ش  (اخ) کوهی است در نزدیکی بستان ابن عامر. در اینجا کوه دیگری موسوم به شوانان نیز هست
شمیلا: از نام‌های ارمنی ایرانی به معنی بانوی بزرگوار
شورانگیز: فتنه انگیز، ایجادکننده شور و شوق
شوری: خوش قیافه، قد بلند- نامی کردی
شهاب: شعله آتش، سنگ آسمانی، ستاره دنباله دار
شهبار: درخورشاه، لایق شاه
شهباز: باز سفید رنگ، شاه باز
شهبال: پر بزرگ پرندگان
شهپر: پرشاهانه
شهداد: شاه عادل (شه=شاه، داد= عدل)
شهرآرا: آنکه به زیبایی مایه آرایش شهراست، آرایش دهنده شهر
شهرام: = شاهرام، «شه» به معنای «شاه» و والا مرتبه و «رام» نام فارسی فرشته‌ای موکول بر سعادت و روزی است، «شهرام» معادل فارسی «میکائیل» است
شهربانو: = شه بانو (همسر شاه)، ملکه، همسر امام حسین علیه السلام و مادر امام سجاد علیه السلام
شهرزاد: یا «شهزاد» به معنی شاهزاده - نقال قصه‌های هزار و یک شب
شهرناز: خواهر جمشید و همسر ضحاک ماردوش
شهرنوش: شیرینی شهر
شهروز: شاهروز - روز شاهان - شهرود نام‌سازی باستانی نیز بوده‌است.
شهره: مشهور و نامی
شهریار: پادشاه، یارشهر، نام پسر برزوپسر سهراب
شهلا: سیروان زن سیه چشم
شهناز: شاه ناز - دختری بود از خاندان آل بویه
شهنواز: نوازش شده شاه
شهین: منسوب به شاه
شیبا: نسیم شبانه - نامی کردی
شیدا: آشفته و عاشق
شیدسا: شید (خورشید)+سا (پسوند شباهت)، مانند خورشید
شیده: خورشید، درخشان
شیدوش: نام پسر گودرز. پهلوان نامی زمان
شیردل: پهلوان و دلاور
شیرزاد: شیر بچه، همچون شیر
شیرنگ: به رنگ شیر، مانند شیر
شیرو: پهلوان معاصر با گشتاسب، نام سردار فریدون
شیرین دخت: دختر شیرین
شیما: دخترانه، نامی کردی، دختر خالدار
شینا: قدرتمند، توانا - نامی کردی
شیرین: مطبوع و گوارا، معشوقه خسرو پرویز
شیوا: شیرین بیان، خوش زبان، ایزد بزرگ هندیان باستان
شیوانا: از مصدر شیوانیدن، فریبنده، مسحورکننده - فرهنگ عمید
ط
طغرل: باز شکاری
طوس: فرزند نوذر پهلوان ایرانی شاهنامه
طوطی: پرنده سبز رنگ و سخنگوست و نام برخی زنان در فارسی دری است - طوطی تازی شده توتی است یعنی پرندهای که توت می‌خورد
طهماسب: دارای اسب قوی - نام پسر منوچهر
طهمورث: روباه تیزرو و قوی، پادشاه پیشدادیان و پدر جمشید
طرلان: باز شکاری - نامی ترکی است
طوطیا: مانند طوطی
طناز: تنناز - طناز تازی شده تنناز است
طوبی: نام درختی در بهشت
طاهره: پاکیزه و پاک‌دامن
طاهر:پاک
طنین: آوای دلنشین - موسیقی زیبا
غ
غوغا: آشوب، هیاهو
غنچه: گل نشکفته، کنایه از دهان معشوق
غزاله: آهوی ماده، وقتی خورشید در بالاترین نقطه قرار دارد هنگام ظهر، استعاره از معشوق در اشعار قدیم فارسی
ف
فرابرز: نام یکی از سرداران داریوش کبیر، به تعبیر دهخدا شاید همان فرامرز باشد، بلند بالا
فراز: بلندی و شکوه
فرامرز: شکوه مرزداری - نام پسر رستم دستان
فرانک:پروانه کوچک، سیاه گوش، نام مادر فریدون، نام همسر بهرام گور ساسانی
فراهان: محل شکوه و جلال
فربد: مناعت، بزرگی
فربغ: شکوه خداوند
فرجاد: دانشمند و فاضل
فرح:شادی بخش
فرخ: تابان و زیبا - نام یکی از امیران سیستان در عهد سلجوقیان - مبارک
فرخ‌پی: نیک‌پی و نیک قدم
فرخ داد: مبارک آفریده شده
فرخ رو: دارای صورت زیب
فرخ زاد: مبارک زاد، خجسته زاد، رستم فرخزاد سردار معروف ساسانیان است
فرخ‌لقا: درای چهره زیبا، خوشگل
فرخ مهر: زیبا چون خورشید
فرداد: داده شکوه وزیبائی
فردیس: بهشت، بوستان
فردین: یگانه، شکوه دین، مخفف فروردین ماه اول بهار
فرزاد: زاده فرو شکوه
فرزام: شایسته و لایق
فرزان: عاقل، حکیم، دانشمند
فرزانه: دانشمند، عاقل و عالم، هنرمند، دانا، استاد
فرزین: عالم، وزیر دربار
فرشاد: شا دمان، مسرور، خوشحال
فرشته: فرستاده الهی و آسمانی
فرشید: درخشانتر، نام برادر پیران ویسه
فرمان: دستور، حکم
فرنام:بالاترین نام
فرناز: داری ناز فراوان
فرناد: صدای باشکوه
فرنگیس (فری گیس): نام دختر افراسیاب و همسر دوم سیاوش
فرنود: دلیل و برهان
فرنوش: شکوه، نام پادشاه باستانی ماد
فرنیا: (فر) در فارسی یعنی دارای جلال و شکوه و (نیا) یعنی جد و پدربزرگ و در کل (فرنیا) یعنی (دارنده اصل و نسب و نیاکان بزرگ) و این اسم برای دختران مورد استفاده قرار می‌گیرد و ریشه آن در نهایت به زرتشت می‌رسد.
فروتن: افتاده حال، متواضع
فرود: پائین - نام پسر سیاوش، نام پسر کیخسرو نام پسر خسرو پرویزو شیرین. فرود به معنای فروتن و کسی است که به نرمی با دیگران رفتار می‌نماید.
فروز: روشنائی، روشنی
فروزان: تابان، درخشان
فروزش: روشنی، تابش، درخشش
فروزنده: درخشان، درخشنده
فروغ: روشنائی، تابش
فروهل: نام پهلوانی ایرانی
فرهاد: عاشق افسانه‌ای شیرین
فرهنگ: شکوه، ادب، تربیت
فرهود: صداقت و راستی در دین
فربار: همراه خوب و شایسته
فریا: فریاد و آواز بلند، نام کردی، دختر؛
فریان: آزاده، آزادگی (نام پسر)؛ زبان سانسکریت (faryan)
فریبا: زیبا و فریبنده
فرید: بی‌همتا
فریداد: هدیه خدا، داده خدا
فریدخت: دختر خجسته
فریدون: دارای شکوهی اینچنین، پادشاه پیشداری که بر ضحاک ماردوش غلبه کرد
فریمان: فر و شکوه ایمان
فریناز: عشوه گر، پریناز
فرینوش: شکوه شیرین
فریوش: زنگ، همان پریوش هم هست
فیدان: نامی ترکی برای دختران-غنچه -گل بهاری- شکوفه
فیروز: پیروز و مظفر
فیروزه: سنگی گرانبها با رنگ فیروزه‌ای
فرزیب: فراتر از زیبایی، شکوه زیبایی
ق
قابوس: معرب کاووس است
قباد: سرور گرامی، شاه محبوب، پدر کیکاوس از پادشاهان کیانی
قدسی: بهشتی، روحانی
قزل ارسلان: شیر سرخ - نام دوتن ازاتابکان آذربایجان - نامی ترکی
ک
کابان: کدبانو، نامی کردی برای دختران
کابوک: کبوتر، نامی کردی برای دختران
کارا: فعال و کوش
کارن: شجاع و دلیر، نام فرزند کاوه آهنگر
کارو: نوید دهنده- نامی ارمنی برای پسران
کاراکو: نام یکی از سرداران ماد
کاساندا: نام همسر کوروش بزرگ
کامبخت: کسی که بخت به کام اوست
کامبخش: آرزو دهنده، مراد بخش
کامبیز: صورت فرانسوی «کمبوجیه» پسر کورش است
کامجو: کامجوینده
کامدین: یکی از دانایان دین زردشت
کامران: سعادتمند و خوشبخت
کامراوا: به مقصود و مراد رسیدن
کامک: آرزو و خواهش کوچک
کامنوش: کامروا، خوشبخت
کامیاب:پیروز و خوشبخت
کامیار: کامروا و پیروز
کانیار: معدن شانس، نامی کردی
کانی: چشمه، نام کردی، دختر
کاوان: صخره سنگی-انقلاب کبیر-کردی-پسر
کاووس: پادشاه توانا - از پادشاهان کیانی و پسر کیقباد
کاوه: آهنگر معروف ایران باستان که علیه ضحاک قیام کرد
کتایون: جهان بانو، دختر قیصر روم و مادر اسفندیار
کرشمه: ناز و غمزه
کسری: معرب خسرو است
کلاله: موی پیچیده، دختری با موهای مجعد
کمبوجیه: نام پسر کورش کمبوجیه‌است
کوشا: کوشنده، ساعی
کوروش: پادشاه نامی ایرانی، موسس سلسله هخامنشیان
کوهیار: دوست دار کوه، محکم، استوار و پابرجا، نام برادر مازیار فرمانروای طبرستان و دلاور ایرانی در لشکر کیخسرو
کهبد: خداوند کوه، عابد
کهرام: رام شده کوه نام برادر و سردار افراسیاب
کهزاد: زاده کوه، کسی که در کوه زائیده شده‌است
کیا: بزرگ، قوی، مرزبان، نگهبان، خدا
کیارش: شهریار بزرگ، پسر کیقباد
کی آرمین: پسر کیقباد
کیان: پادشاه (نامی آرامی)
کیانا: فرستاده (نامی آرامی)
کیانچهر: دارای چهره پادشاهان
کیاندخت: شاهدخت، دختر شاه
کیانوش: بسیار شیرین، نام یکی از دو برادر فریدون در شاهنامه
کیاوش: بزرگوار - نام پدر کیقباد
کیوش:مانند پادشاه
کیخسرو: پادشاه نیکنام، نام پسر سیاوش و سومین پادشاه کیانیان
کیقباد: پادشاه محبوب - پدر کیکاوس و سر سلسله کیانیان
کیکاووس: سیاه‌چرده، سبزه، نام پسر کیقباد و پدر کیاوش
کیمیا: همچون نقره، نقره فام (نامی مصری)
کیمیا: ماده‌ای که به گمان قدما فلزاتی مانند مس و قلع را به طلا و نقره تبدیل می‌کند، اکسیر؛ / هر چیز نایاب و دست نیافتنی؛ افسون، مکر و حیله؛ انسان کامل مکمل که می‌تواند سالکان را تربیت کند و به مقامات عرفانی برساند.
کیمیا: تدبیر و چاره
کیوان: سیاره زحل و دومین سیاره منظومه شمسی پس از مشتری است.
کیوان دخت: دختر سیاره کیوان
کیومرث: نخستین انسان، و به گفته شاهنامه نخستین پادشاه
کیهان: جهان و گیتی
کیاندخت: دختر گیتی
کیهانه: جهان کوچک
کیاسان: همچون پادشاهان ( دخترانه )
گ
گابان: یکی از یاران کرد پیامبر اسلام (ص) که به استقبال اسلام رفت
گئومات: نام موبدی بلندپایه در زمان پادشاهی کمبوجیه، پسر کورش بزرگ.
گرد آفرید: پهلوان زاده شده
گردان: پهلوانان، یلان
گرشا: به ر وایت شاهنامه همان کیومرث اولین پادشاه است
گرشاسب: صاحب اسب لاغر، پهلوان ایرانی و جد رستم
گرشین: شعله آبی، نامی کردی برای دختران
گرگین: منسوب به گرگ، پسر میلاد از پهلوانان زمان کیخسرو
گزل: زیبا، نامی ترکمنی است
گشتاسب: صاحب اسب رمنده، پدر داریوش هخامنشی
گشسب: دارنده اسب نر
گشسب بانو: دختر رستم و زن گیو
گل: گیاهان رنگی کوچک که دستمایه شاعرانند
گل آذین: حالت قرار گرفتن گل‌ها روی شاخه
گل‌آرا: آراینده گل
گلاره: نور چشم، نامی کردی
گلاریس: موی بافته شده کردی
گلارین: پاک، زلال (کردی)
گلاویژ: ستاره شباهنگ، نام کردی، دختر
گل افروز: فروزنده گل
گلاله: دسته گل
گل‌اندام: آنکه اندامش مانند گل است
گلاویز: گیاهی برای زینت گل
گلباد: داری بوی گل
گلبار: پرگل، گل افشان
گلبام: گلبانگ
گلبان: نگهدارنده گل
گلبانو: بانوی چون گل
گلبرگ: هر یک از برگ‌های یک گل، مثل برگ گل
گلبو: معطر، خوشبو
گلبهار: مثل گل بهاری
گلبیز: گل افشان
گلپاره: تکه گل، پاره‌ای از گل
گلپر: برگ گل، پر گل
گلپری: پری همچون گل
گلپوش: پرازگل، پوشیده از گل
گل پونه: کسی که چهره‌اش به لطافت گل است
گلچین: باغبان، عاشق گل، کسی که گل می‌چیند.
گلچهر: به زیبایی گل، شبیه گل
گلدخت: دختر گل
گلدیس: به رنگ گل، مانند گل
گلربا: رباینده گل
گلرخ: بسیار زیبا همچون گل
گلرنگ: به رنگ گل، شرابی رنگ
گلرو: زیبا و سرخ رو
گلشن: گلزار و گلستان
گلریز: ریزنده گل
گلزاد: زائیده گل
گلزار: گلستان، جای پرگل
گلسا: مثل گل
گلشید: درخشان چون گل
گلشیفته: شیفته گل
گلنار: گل انار، شکوفه انار
گلناز: کسی که ناز و غمزه‌اش مثل گل است
گلنسا: گل بانو، خانم گل
گلنواز: نوازش شده گل
گلنوش: شیرین مثل گل
گلی: مانند گل، قرمز رنگ
گودرز: از پهلوانان عهد کاوس وکیخسرو و یکی از پادشاهان معروف اشکانی
گوماتو: انقلابی زمان مادها که برای براندازی مادها و هخامنشیان قیام کرد
گهر چهر: آنکه چهره‌اش همچون گوهر است
گوهر ناز: کسی که همچون گوهر نازش گرانبهاست
گیتی: دنیا، جهان، عالم
گیسو: موی بلند زنان
گیلدا: طلا (اسپانیایی)، دختری از تبار گیلک (؟)، بخند (به زبان ترکی)
گیلزاد: زاده گیلان
گیو: پهلوان نامی شاهنامه و پدر بیژن
ل
لادن: گلی به رنگهای زرد و نارنجی (اسم لاتینی)
لاله: گلی که رنگهای گوناگون دارد و معروفترین آن لاله سرخ و صحرائی است
لاله رخ: کسی که روی همچون لاله دارد
لاله دخت: دختر لاله
لبخند: تبسم
لقاء: چهره، سیم
لومانا: نام محلی در کردستان، نامی کردی برای دختران
لهراسب: دارای اسب تندرو، از پادشاهای کیانی و پدر گشتاسب
لیانا: روشن
لیدا: محبوب همه (اسم یونانی)
لیندا:
لیلا: معانی پارسی این نام عبارت است از: باقی‌مانده و ته مانده شراب در جام و شروع حالت مستی. عشق (گمشده‌ای در تاریکی)
لیوسا: مانند خورشید، زیبا (لیو: خورشید، سا: مثل، مانند)
لیموآ: دختر لیمو. افسانه‌ای در رابطه با زاده شدن دختری از برکت لیمو یا از میان درخت لیمو.
م
ماتان: سفیدوزیبا- نامی ترکی برای دختران
مارال: آهو، غزال، زیبا- نامی ترکی برای دختران
ماری: کبک ماده، نامی کردی
مارتیا: انسانیت، جوانمرد، نام سردار ایلامی که علیه داریوش شورش کرد
مازار: یکی از سرداران مادی کورش
مازیار: اورا مزدایار - پسر قارون فرمانروای طبرستان
مازستا: خوب، بهتر، بهترین (نام پسر داریوش اول)
مانلی:اسم دختر- جاویدان- در گویش محلی مازندران به معنی برابم بمان
ماکان: شجاعت - نامی دیلمی برای پسران
ماردین: نام کردی، پسر
مامک: مادر کوچک و مهربان
مالک:صاحب- بزرگ مالک نام فرماند کورش کبیر بود که بر روی فرمانده‌گان بیشتر است
مونا: عاقل - * ماتان: نام دختر اردشیر
مبینا:روشنایی
مانا: ماندگار، جاودان، از نام‌های خداوند، پارسی بن مضارع ماندن (مان) + ا
ماننا: نام یکی از اقوام باستانی آذربایجان- نامی ترکی برای دختران
ماندانا: دختر آژدهاک و مادر کورش هخامنشی
مانوش: کوهی که منوچهردربالای آن متولد شده‌است
مانی: پیامبر ایرانی در زمان شاپور ساسانی
مانیا: خسته شده، نامی کردی
ماهان: منسوب به ماه
ماهاندخت: دختر ماهان
ماه برزین: یکی از بزرگان دولت ساسانیان
ماه جهان: زیبای جهان
ماهچهر: زیبا رو، قشنگ
ماهدخت: دختر ماه
ماهرخ: آنکه صورتی چون ماه زیبا دارد
ماهزاد: زاده ماه
ماهنی: آهنگ، ترانه- نامی ترکی برای دختران
مایسا: مثل مادر
محدثه: سخنگو -نامی عربی برای دختران
مدیحه: مدح و ستایش - -نامی عربی برای دختران
مذگان: فروتنی، برگرفته ازسپندارمذ و اسفندگان. نشاندهنده عشق مادری
مردآویز: جنگنده و دلاور
مرجان: گیاهی دریایی
مرداس: مرد آسمانی - نام پدر ضحاک که مرد نیکی بود و بدست پسرش کشته شد
مرزبان: مرزدار - مرزبان بن رستم نویسنده کتاب مرزبان نامه
مرمر: ازسنگهای آهکی که صیقلی و جلا پذیر است، سنگ مرمر
مریم: نام مادر عیسی، به معنای گلی سفید و خوشبو و دارای عطر با دوام (عبری و عربی)
مزدا: دانای بزرگ، پروردگار
مزدک: خردمند کوچک - مردی که در زمان ساسانیان ادعای پیغمبری کرد اما کشته شد
مژده: نوید، بشارت
مژان: غنچه گل نرگس
مژگان: مژه‌ها
مستان: شادان، شادمان
مستانه: خوشحال، مانند مست
مسیح: لقب عیسی، به معنی مسح شده، نامی برای پسران
مسیحا: انسان رهائی بخش، روح قدسی، مرد آسمانی. پسر هادی
مشکاندخت: دختر خوشبو
مشکناز: مشک ناز دار
مشکین دخت: دختر مشک آلود و معطر
مشیا: نام نخستین مرد در اوستا
ملورین:مروارید سیاه به زبان بلوچی نامی برای دختران
ملورینا:مروارید در صدف در زبان سیستانی نامی برای دختران
ملیکا:ملکه-فرشته
منیژه: پاک و سفید روی - نام دختر افراسیاب
منوچهر: کسی که چهره بهشتی دارد - از پادشاهان پیشدادی
مهان: منسوب به ماه است
مهبانو: بانوی بزرگ، بانوی همچون ماه
مهبد: کنایه از زیباتر از ماه، نام یکی از وزیران انوشیروان ساسانی، پسوند «بد» به معنای صاحب یا حافظ
مه داد: از فرماندهان نظامی پارسیان ویکی از نام‌های دوران هخامنشی
مهتاب: ماه تابان، ماه تابناک
مهدیار: ۱)مهدی+یار=یارحضرت مهدی، ۲)مه+دیار=زیباروی سرزمین، ۳)مهد+یار=دوستدار میهن
مهدیس: ماهرو، زیبا، خوشگل
مه جبین: آنکه پیشانیش مانند ماه درخشان است
مه دخت: ماه دخت، دختر ماه
مهر آذر: یکی از موبدان پارس در زمان انوشیروان - خورشید آذر
مهر آرا: آرایش دهنده مهر
مهر آسا: همچون خورشید زیبا روی
مهر آفاق: خورشید افقه
مهر آفرین: عشق آفرین، آفریننده عشق
مهر آیین: دارای آیین و کیش خورشید
مهرآب: کسی که فروغ خورشید دارد - نام جد مادری رستم
مهرداد: داده خورشید
مهر افزون: بالا برنده عشق و محبت
مهرام: رام شده ماه
مهران: به معنی منسوب به مهر (خورشید) است و یکی از خاندانهای عصر ساسانی.
مهراد: (مه = مهتر) + (راد = جوانمرد)، ۱- جوانمرد مهتر و بزرگتر
مهراندخت: دختر مهر و محبت
مهراندیش: دارای اندیشه با مهر و محبت
مهرانفر: شکوه
مهرانگیز: ایجادکننده مهر و محبت و عشق مهرپویا: پوینده مهر
مهراوه: مرکب از مهر (محبت یا خورشید) + اوه (پسوند شباهت): الهه خورشید
مهرداد: داده خورشید - نام چند تن از پادشاهان اشکانی
مهر دخت: دختر آفتاب
مهرزاده: زاده خورشید، زیبا روی
مهرسانا: مانند خورشید، زیبا روی، درخشان
مهرناز: ناز خورشید
مهرنوش: خورشید جاویدان - یکی از پسران اسفندیار که بدست فرامرز کشته شد
مهرنکار: آرایش دهنده خورشید، مهر آرا- نام یزدگرد
مهرنیا: ازنژاد مهر
مهروز: آنکه روزی چون خورشید دارد
مهری: منسوب به مهر، منسوب به خورشید
مهریار: دوست خورشید
مهسا: مانند ماه زیبا روی
مهستی: ماه هستی، ماه روزگار، گرانبهاترین
مه سیما: آنکه صورتی چون ماه دارد
مهشاد: ماه شادمان
مهشید: پرتوماه
مهنام: آنکه نامش چون ماه است
مهناز: نازماه
مهنوش: ماه همیشگی، جاودان
مهوش: مانند ماه
مهیار: فرمانده‌ای دوران هخامنشیان، نام پهلوانی در شاهنامه
مهین: ماه زیبا رو
مهین دخت: دختر بزرگ
میتا: دوست، نامی کردی برای پسران
میترا: دوستی و محبت و مهر. نام همسر رامسس دوم (فراعنه مصر)
میخک: گلی زیبا به رنگهای قرمز، سفید، صورتی وزرد
میشا: گل همیشه بهار، نامی کردی برای پسران
میلاد: دانش آموز، شاگرد - نامی کردی
مینا: گلی کوچک و زینتی، گردنبند
مینا دخت: دختر مین
مینو: بهشت، جنت
مینودخت: دختر بهشت، دختر پاک
مینوسا: مانند بهشت
مینو فر: دارای شکوه بهشتی
معین: یاری رسان، کمک‌کننده
مرسانا:هدیه خداوند
ن
نادر: کمیاب، بی‌همتا
نیک مهر :پسری با محبت و مهربان
نادیا: امید
ناز آفرین: معشوقی که ناز فراوان می‌کند
نازبانو: بانوی ناز دار
نازپرور: پرورش یافته در ناز
نازچهر: کشی که چهره ناز دارد
نازفر: دارای شکوه
نازلی: پرناز و غمزه - نامی ترکی برای دختران
نازی: با ناز، اهل ناز
نازیدخت: دختر ناز
نازیلا: طناز - نامی ترکی برای دختران
نامور: مشهور، ارزنده
نامیا: مشهور (در گویش کوچکسرا- نام پسر)
نانی: منسوب به نان
ناهید: پاک و بی‌آلایش - نام مادر اسفندیار و مادر اسکندر
ناهیرا: معشوقه پسر داریوش
نجمه: ستاره، کوکب (نام دختر)
نائیریکا: در فرهنگ ایران باستان دختری زیبا و دانا که پس از مرگ برشخص نیک گفتار و نیک کردار و نیک پندار ظاهر شده و او را از پل چینوت (صراط) می‌گذراند.
ندا: آواز، بانگ، فریاد
نرسی: فرشته وحی در اوستا - نام پسر شاپور نوه اردشیر بابکان
نرگس: گلی خوشبو و زیبا
نریمان: پهلوان، دلیر - نام پدر سام
نسترن: گلی سفید و زیبا از گونه‌های نرگس
نسرین: گلی سفید و پر برگ
نسرین دخت: دختر نسرین
نسرین نوش: نام همسر بهرام گور
نسیم: بوی خوش و باد ملایم
نشاط: شادمانی، شادی-نام دختر
نصرت: یاری
نکیسا: نوازنده و خواننده دربار خسرو پرویز ساسانی
نگار: نقش، بت، صنم
نگاره: شکل دارای نقش و نگار
نگارین: نقاشی شده
نگین: گوهر قیمتی
نلی: نوعی دیگر از نیلی -
نلین:رنگین کمان
نفیسه:گران‌بها، قیمتی؛ (در قدیم) ارجمند و گرامی؛
نیلاس:عشق بی‌پایان
نوا: ناله، آواز
نوژا: مثل درخت صنوبر همیشه سبز
نوش (انوش): زندگی جاوید
نوش آذر: آتش جاویدان - از آتشکده‌های عصر ساسانی
نوش آور: چیزی که زندگی و حیات می‌آورد
نوشا: نوشنده، آشامنده
نوش آفرین: آفریننده شادی و شیرینی
نوشدخت: دختر شاد
نوشروان (انوشیروان): جاویدان، اولین خسرو ساسانی
نوشفر: شکوه جاوید
نوشناز: دارای ناز و ادای شیرین
نوشین: گوارا و شیرین
نوید: مژده و بشارت
نوین: تازه، جدید
نوین دخت: دختر تازه به دنیا آمده
نیک بین: خوش بین
نیک‌پی: پاک نژاد
نیکتا: بی‌همتا کسی که در نیکی همتا ندارد
نیک چهر: خوشگل و زیب
نیک خواه: شخص خیر خواه و خیراندیش
نیکداد: بخشنده نیکی
نیکدخت: دختر پاک و نیکو
نیکدل: دل پاک
نیکزاد: زاده نیکی و پاکی
نیلوفر: گل پیچک و زینتی به رنگهای سفید و سرخ وآبی /نام فرشته گه در روز هفتم وهشتم مرداد فرمانروابود و در باستان انرا جشن م گرفتند
نیلی: نیلگون، به رنگ آسمان، کسی که همانند آسمان بیکران و یکرنگ است
نیما: کمان - نامی مازندرانی برای پسران
نیوشا: شنونده
و
وارنی: ثروتمند، دارا - دارنده-صفت و نامی ترکی
واحد: یگانه، یکتا، بی‌همتا
وامق: دوست دارنده، عاشق - عاشق عذر
ورجاوند: ارجمند - به اعتقاد زردشتیان کسی که درآخر زمان ایران را آباد می‌کند
وریا: بیدار، آگاه - نامی محبوب برای پسران در میان کردها
وشمگیر: شکارچی بلدرچین - نامی دیلمی برای پسران
وهرز: نام مرزبان کشور یمن درعهد انوشیروان
وهسودان: نیک آسوده و آرام - عنوان یکی از سلاطین آذربایجان
ویدا: آموزنده و تعلیم دهنده
ویس: نام معشوق رامین در داستان ویس و رامین
ویشتاسب: صاحب اسبان فراوان
ویگن: جهش و پرش - نامی ارمنی برای پسران
ونداد: امید، آرزو، نام سردار ایرانی، بشارت پیروزی
ونوشه: بنفشه به زبان مازندرانی
وجیهه: نامی ایرانی
ویانا: نام دختران کردی (عاشق و دلدار) و اوستایی (فرزانگی و فرهیختگی و دانایی)
ه
هژیر: خوب چهره، نام یکی از پسران گودرز که بدست سهراب کشته شد
هخامنش: دوستار اندیشه - نام جد کورش کبیر
هربد (هیربد): حاکم آتشکده، موبد موبدان
هرمز: اهورمزدا، خدای بزرگ ایرانیان - نام پسر بهمن و نام پسر انوشروان
همایون: مبارک، خجسته - نام تنی چند از پادشاهان هندوستان
هاله:سایه
هما: فرخنده، مبارک، مرغ سعادت - نام دختر گشتاسب و خواهر اسفندیار
همادخت: دختر مبارک و فرخنده بخت
همدم: رفیق و مونس و همزبان
همراز: محرم اسرار
همراه: دوست و یار موافق
هلاله: هلال ماه - گل لاله
هنگامه: غوغا، شلوغی، دادوفریاد
هوتن: خوش‌اندام، نام یکی از متحدان داریوش درحمله به مغان
هور: خورشید، آفتاب
هورتاش: همچون خورشید
هورچهر: تابان روی، زیب
هورداد: فرستاده و داده خورشید
هوردخت: دختر خورشید
هورزاد: زاده خورشید
هورمزد: روز اول فروردین (نوروز)
هورموند: نام یکی از سرداران قدیم ایرانی
هوروش: خورشید مانند، مثل خورشید
هوشنگ: هوش و درایت - نام یکی از سلاطین پیشدادی و فرزند سیامک -یا خوش صورت= (هو=صورت و شنگ=شادوخوش)
هوشیار: با هوش و آگاه
هومان: نیک‌اندیش، نام یکی از سرداران افراسیاب و نیز نام برادر پیران ویسه
هومن: نیک‌اندیش، مخفف کلمه هومان
هونام: خوشنام، نیکنام
هویدا: آشکار و نمایان
هیتاسب: صاحب اسب بسته شده
هیرمند: یکی از القاب گستاسب، آتش‌پرست
هیوا: میوه به - نامی ترکی برای دختران
هیوا: امید وآرزو - نامی کردی برای دختران و پسران
هورام: اسم قدیمی سرزمین هورامان (اورامان)
هاوژین: همدم و یار زندگی(ژین =زندگی)، نام کردی دختر
هاوین: خورشید، تابستان، نام کردی، دختر
هستی: زندگی
ی
یادگار: آنچه از انسان به جای ماند - پسر پادشاه گرجستان
یاسمن (یاسمین): گل زیبائی به رنگ سفید و زرد و کبود
یاشار: جاوید- نامی ترکی برای پسران
یاور: کمک و همدست و یار
یزدان: خداوند، آفریدگار هستی
یکتا: بی‌نظیر
یگانه: بی‌نظیر، بی‌مانند بی‌همتا صمیمی همدل یکرنگ تنهاومنحصر به فرد
یوتاب: درخشنده و بی‌مانند
یوشع: نام پسر نوح پیغمبر
ییلماز: بی‌باک، شجاع- نامی ترکی برای پسران
یسنا: نماز و ستایش و پرستش
یسان: سزاوار ولایق
هلیا نور زیبایی طراوت معشوقه
رایج‌ترین نام‌ها در ایران
فهرست نام‌های ایرانی