سرگئی پاراجانف

سرگی پاراجانف (به ارمنی    تلفظ:سارکیس هوسپی پاراجانیان) , (به روسی    تلفظ:سرگی یوسیفوویچ پاراجانوف) (۹ ژانویه ۱۹۲۴–۲۰ ژوئیه ۱۹۹۰) کارگردان روسی - ارمنی بود.
سینمای او ملهم از سینمای آندری تارکوفسکی و پیر پائولو پازولینی بود. سینمای وی در دسته سینمای شاعرانه، هنری و جهانشمول محسوب می‌شود. فیلم رنگ انار وی از سوی فیلمسازانی چون گدار و فلینی به عنوان یک شاهکار شناخته شده است.
سال‌های اولیه زندگی
سرگئی پاراجانف در سال ۱۹۲۴ میلادی در یک خانواده ارمنی در شهر تفلیس (تبلیسی امروزی) جمهوری گرجستان چشم به جهان گشود. نام پدرش هووسپ پاراجانیان و اسم مادرش سیرانوش بیجانف (بیجانیان) بود. والدینش هر دو هنرپیشه بودند و پاراجانف در محیطی رشد کرد که مملو از زیبایی‌های هنری، تلاش‌های پیگیر و ماجراجویانه، تنوع فرهنگ، علاقه‌مندی مفرط به هنر و خاطره‌های فراموش ناشدنی بود.
در سال ۱۹۴۵ تحت نظر ایگور ساوچنکو با سینما و کارگردانی آشنا شد. در سال ۱۹۵۲ در استودیوی فیلم الکساندر داوژنکو، در شهر کیف شروع به کار کرد، در همین استودیو بود که به عنوان تهیه کننده - کارگردان و با همکاری یاکوف بازلیان فیلم «آندریش» را تهیه و تولید کرد.
سه فیلم «خانم اول»، «رپسودی اوکراینی» و «گل روی سنگ» وی تریلوژی‌ای علیه قوانین واقع گرایانه سوسیالیستی بود.
سال‌های بعد
دو فیلم سایه‌های اجداد فراموش شده و رنگ انار که به فاصله چهار سال از یکدیگر ساخته شدند (۱۹۶۸–۱۹۶۴) اوج کار زیبایی شناختی پاراجانف به حساب می‌آیند. فیلم سایه‌های اجداد فراموش شده که جوایز متعددی را کسب کرده بود نمایشش در شوروی ممنوع شد. پاراجانف در سال ۱۹۶۸ در استودیوی «آرمن‌فیلم»، فیلم رنگ انار (سایات نوا) را ساخت که در آن اصول هنری و زیبا شناختی سینمای خود را به حد اعلا رسانید. حکومت شوروی برای نمایش آن محدودیت‌هایی وضع کرد و حتی از نمایش و انتشار جهانی آن جلوگیری به عمل آورد، ویرایش‌هایی روی آن توسط یوتکوویچ صورت گرفت و در نهایت فیلم در ارمنستان به نمایش درآمد.
فیلم‌شناسی
فیلم‌های پاراجانف فاقد فضای سیاست زده شوروی بود و متاسفانه چند فیلم او توقیف یا گم شده‌اند. حتی نمونه فیلم مستندی که برای یونیسف ساخته بود. فیلم‌های مشهور او عبارتند از:
سال
عنوان فارسی
عنوان اصلی
فارسی نویسی
یادداشت‌ها
۱۹۵۱
داستان مولداویایی
(روسی)  
مولداوسکایا اسکازا
فیلم کوتاه - گم شده است
۱۹۵۴
آندریش
(به روسی) 
آندریش
دنباله داستان مولدیویایی.
۱۹۵۸
دومکا
(روسی)
دومکا
مستند -زندگی یک گروه موسیقی کلاسیک
۱۹۵۸
خانم اول

پرویج پارن
فیلمی عجیب پیرامون عشق و احساسات در یک روستا
۱۹۵۹
ناتالیا اوشویج
(روسی)  
ناتالیا اوشویج
مستند. مستندی درباره یک بازیگر اوکراینی
۱۹۶۰
دست‌های طلایی
(به روسی)  
زولوتی روکی
مستند. نمایش هنر فولک اوکراین
۱۹۶۱
رپسودی اوکراینی
(روسی)  
اوکراینزکیا رسپودیا
دختر ساده یی که خواننده یی شهیر می‌شود
۱۹۶۲
گل روی سنگ
(روسی)  
تسوتک نا کمه
داستان شهرکی که جنگی ناگهانی بین مذهب و سیاست در آن رخ می‌دهد
۱۹۶۴
سایه‌های اجداد فراموش شده
(روسی)   
تینی ابوتیخ پردکیو
۱۹۶۵
دیوارنگاره‌های کیو
(روسی) 
کیوسکی فرسکی
قبل از تولید متوقف شد. ۱۵ دقیقه‌اش باقی‌مانده است.
۱۹۶۷
هاکوپ هوناتانیان
(ارمنی)  
هاکوپ هوناتانیان
مستند کوتاه درباره نقاش ارمنی قرن ۱۸
۱۹۶۸
رنگ انار (همچنین سایات نووا)
(ارمنی)-
سایات نووا
۱۹۶۸
بچه‌ها به سوی کومیتاس
(ارمنی)  
یرخانر کومیتاسین
مستند برای یونیسف. گم شده است (?).
۱۹۸۴
افسانه قلعه سورام
(گرجی) ამბავი სურამის ციხისა
امباوی سورامیس تسیخیسا
یک افسانه قدیمی و باستانی گرجستانی
۱۹۸۵
آرابسک بر اساس جانمایه‌ای از پیروسمانی

آرابسکی نا تمو پیروسمانی
مستند کوتاه.
۱۹۸۸
عاشق غریب
(گرجی) აშიკი ქერიბი
آشیکی کریبی
براساس شعری از میخائیل لرمانتوف شاعر روس
۱۹۸۹–۱۹۹۰
اعتراف
(ارمنی) 
خوستوانانک
فیلم ناتمامآخرین بهار
نقل قول‌ها
زیبایی دنیا را نجات خواهد داد.
کارگردانی درباره حقیقت است، درباره خدا، عشق و تراژدی است..
فهرست کارگردانان ارمنی