خودپروردگی

چرخه خودپروردگی و دگرپروردگی
خودپروردگی‌ها با استفاده از نور، کربن دی‌اکسید (CO 2 ), و آب، اکسیژن و ترکیبات آلی پیچیده تهیه می‌کنند و برای این کار عمدتا از راه فتوسنتز (فلش سبز) به نتیجه می‌رسند. هر دو گونه ارگانیسم به وسیله تنفس یاخته‌ای از چنین ترکیباتی برای تولید (آدنوزین تری‌فسفات ATP) استفاده می‌کنند و دوباره CO2 و آب تشکیل می‌دهند (دو فلش قرمز).
خودپروردگی یا اتوتروفی (Autotrophy) واژه‌ای است در دانش زیست‌شناسی. در مقابل این واژه، لغت دگرپروردگی یا هتروتروفی (Heterotrophy) قرار دارد. به زیاگانی که دارای توانایی‌های خودپروردگی و دگرپروردگی باشند به ترتیب خودپرور یا خودپرورد(Autotroph) و دگرپرور یا دگرپرورد (Heterotrophy) گویند.
معنا
از دیدگاه لغوی، خودپرور جانداری است که خوراک خود را بدون وابستگی به موجودی دیگر تامین می‌کند و دگرپرور نیز به اندامگانی (Organism) گفته می‌شود که برای برآوردن نیازهای غذایی خود به زیاگان دیگر وابسته است.
در منابع علمی گوناگون، خودپرور (و عکس آن؛ دگرپرور) را به چند شیوه معنی کرده‌اند. تعریف مختصر این اصطلاح که در بیشتر منابع به آن اشاره شده‌است عبارت است از زیاگانی که انرژی و مواد مورد نیاز خود را بدون وابستگی به موجودی دیگر و تنها با استفاده از مواد معدنی (غیر آلی) به دست می‌آورند و با استفاده از آن‌ها مواد آلی پیچیده می‌سازند.
اما خوراک شامل بخش‌های گوناگونی است که هر کدام برای برطرف کردن قسمتی از نیازهای اساسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر این پایه منابعی مانند کتاب اصول بیوشیمی لنینجر (Lehninger Principles Of Biochemistry) خودپرور و دگرپرور را بر مبنای چرخه کربن تعریف کرده‌اند. (به غیر از چرخه کربن چرخه‌های دیگری نیز در تقسیم‌بندی موجودات وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها چرخه انرژی و چرخه نیتروژن است.) به این ترتیب خودپرور اندامگانی است که برای تامین کربن مورد نیاز خود به زیاگان دیگر وابسته نیست و این عنصر را به‌طور مستقیم از دی‌اکسید کربن (CO 2 ) موجود در هوا به دست می‌آورد اما دگرپروردها این نیاز را با کمک مولکولهای آلی که دیگر زیاگان ساخته‌اند رفع می‌کنند.
ویژگی‌ها
ویژگی خودپرورها این است که با استفاده از CO 2 هوا به عنوان منبع کربن همه مواد آلی مورد نیاز خود را به تنهایی می‌سازند. این گروه از زیاگان انرژی مورد استفاده برای سوخت‌وساز خود را از نور به دست می‌آورند و در نتیجه فوتوسنتزکننده نیز محسوب می‌شوند.
در مقابل دگرپروردها از اندامگان زنده یا از بقایای آن‌ها استفاده می‌کنند تا ماده خام خود را تامین نمایند. این گونه‌ها انرژی مورد نیاز را از دو راه به دست می‌آورند: دسته‌ای از نور (پس فوتوسنتزکننده‌اند) و گروهی از انرژی مواد شیمیایی (مواد معدنی یا مواد آلی). در نتیجه مواد آلی برای این موجودات (دست‌کم بخشی از آن‌ها که در نمودار زیر با نام ارگانوتروف مشخص شده‌اند) هم منبع عنصر کربن است و هم در حکم منبع انرژی.
با توجه به نمودار روشن می‌شود که گیاهان و سیانوباکتریها نقش بسیار مهمی در تامین نیازهای دیگر زیاگان دارند. زیرا از یک سو کرین معدنی را به آلی تبدیل می‌کنند که خوراک هتروتروف‌ها است و از سوی دیگر این تبدیل را با استفاده از انرژی نور خورشید یه انجام می‌رسانند؛ در نتیجه برایند این دو عمل آن‌ها وارد کردن کربن و انرژی موجود در بخش غیر زنده جهان به بخش زنده آن است.
گونه‌ها
سلسله‌ی گیاهان (Kingdom Of Plantae) و هم‌چنین سیانوباکتریها از سلسله باکتریها (Bacteria) (که در گذشته جلبک‌های سبز - آبی نامیده می‌شدند) موجودات اتوتروف و دیگر زیاگان، شامل سلسله جانوران (Animalia)، قارچها (Fungi)، آغازیان (Protista)، آرکی‌باکتریها (Archeae) و نیز باکتری‌های دیگر (به غیر از سیانوباکتری‌ها) در زمره هتروتروف‌ها قرار دارند.
واژه‌شناسی نام لاتین
اتوتروف (Autotroph) (از زبان یونانی؛ دارای دو بخش: خود، خویشتن = Autos و خوراک = Trophe)
هتروتروف (Heterotroph) (از زبان یونانی؛ دارای دو بخش: دیگری = Heterous و خوراک = Trophe)