هایائو میازاکی

هایائو میازاکی (زاده ۵ ژانویه ۱۹۴۱)، کارگردان معروف ژاپنی آثار پویانمایی است. وی علاوه بر کارگردانی، طراح، گرافیست، فیلمنامه‌نویس و تهیه‌کننده فیلم‌های پویانمایی است.
او در پروسه‌ای که بیش از پنجاه سال به طول انجامید، تحسین بین‌المللی را به عنوان آفریننده فیلم‌های انیمیشن بدست آورد و به همراه ایسائو تاکاهاتا، استودیوی پویانمایی جیبلی را بنا نهاد. موفقیت‌های میازاکی در حد انیماتور والت دیزنی نیک پارک و کارگردان آمریکایی، استیون اسپیلبرگ یا اورسن ولز است.
او در بون‌کیو واقع در توکیو متولد شد. میازاکی انیمیشن حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۶۱ زمانی که به توئی انیمیشن پیوست آغاز کرد. در آنجا، میازاکی به عنوان هنرمند طراح In-Between برای انیمیشن سفرهای گالیور فراتر از ماه کار می‌کرد و در این فیلم ایده‌های خود را در فیلم گنجاند و بدین صورت پایان فیلم را رقم زد. او درآن دهه به کار در نقش‌های مختلف در صنعت انیمیشن ادامه داد تا زمانی که قدرت کارگردانی اولین فیلم برجسته خود لوپین III: قصر کاگلیوسترو که در سال ۱۹۷۹ منتشر شد را پیدا کرد. پس از موفقیت فیلم بعدی او با عنوان ناوسیکا از دره باد به همراه ایسائو تاکاهاتا استودیو جیبلی بنا نهاد. از آن به بعد (تا زمان بازنشستگی موقت خود در سال ۱۹۹۷ پس از ساخت شاهزاده مونونوکه) او تولید بسیاری از فیلم‌های برجسته را بر عهده گرفت. بسیاری او را با نام والت دیزنی ژاپنی یاد می‌کنند.
با اینکه فیلم‌های میازاکی به مدت طولانی موفقیت‌های تجاری و منتقدانه‌ای را در ژاپن بدست آوردند، او تا حد زیادی در غرب ناشناخته باقی‌مانده بود تا زمانی که میرامکس فیلم شاهزاده مونونوکه را منتشر کرد. این فیلم بالاترین فروش در ژاپن را داشت (تا آنکه در سال ۱۹۹۷ توسط فیلم تایتانیک رکوردش شکسته شد) و این اولین فیلم انیمیشنی بود که که جایزه تصویر سال (Picture of the year) را در جوایز آکادمی ژاپن گرفت. میازاکی پس از زمان بازنشستگی موقت خود با «شهر اشباح» به انیمیشن بازگشت. این فیلم حتی فروش تایتانیک را نیز در ژاپن شکست و موفق به دریافت جایزه تصویر سال (Picture of the year) در جایزه آکادمی فیلم ژاپن شد و اولین فیلم انیمیشن برنده جایزه اسکار بود و همچنین برنده خرس طلایی جشنواره فیلم برلین شده‌است.
زندگی
هایائو میازاکی در ۵ ژانویه ۱۹۴۱ به عنوان دومین فرزند از خانواده یک پیمانکار هواپیما متولد شد. در طول جنگ دوم جهانی خانواده میازاکی ابتدا به اوتسونومیا و سپس به کانوما که کارخانه هواپیماسازی میازاکی در آن قرار داشت نقل مکان کردند. هرچند در دوران جنگ خانواده‌اش اوضاع اقتصادی مناسبی داشتند اما خود میازاکی معتقد است مشاهده اوتسونومیای در حال سوختن آن هم در حالی که تنها چهار و نیم سال داشت تاثیر عمیقی بر ذهنش گذاشته‌است. وی پس از اتمام مدرسه، در سال ۱۹۶۳ تحصیلات خود را در زمینه علوم سیاسی و علم اقتصاد در دانشگاه گاکوشوین به پایان رساند، در حالی که در باشگاه تحقیقاتی ادبیات کودکان فعالیت داشت.
زندگی حرفه‌ای
او در سال ۱۹۶۳ به استودیوی تولید فیلم توئی پیوست. در این استودیو، میازاکی به پیشرفت کاری خارق‌العاده‌ای دست یافت و از آن پس به عنوان طراح در سریال‌های مختلف انیمیشنی دعوت به کار شد. از جمله این انیمیشن‌ها می‌توان به سری کارتون‌های هایدی سال ۱۹۷۴، اشاره کرد.
در سال ۱۹۷۹ با نوشتن فیلم قلعه کاگلیوسترو، رویای فیلمنامه‌نویسی او به حقیقت پیوست. وی در سال ۱۹۸۵ به اتفاق ایسائو تاکاهاتا، استودیویی بنا نهاد که بعدها دارای شهرتی جهانی و عملا سکوی ترقی و پیشرفت حرفه‌ای برای سایر هنرمندان در زمینه پویانمایی شد. درآمد حاصل از فروش فیلم دومین فیلم میازاکی نائوسیکا از دره باد محصول ۱۹۸۴ که براساس مانگایی به همین نام ساخته شده امکان تاسیس استودیوی ژیبلی و در نتیجه مکان و امکان تولید فیلم‌های سایر فیلمسازهای مستعد را فراهم آورد.
میازاکی در کنار فیلم‌های کوتاه، هفت فیلم سینمایی نیز در استودیوی ژیبلی تولید کرد؛ و با همین رویداد، او یکی از مهمترین نمایندگان تولید انیمیشنهای ژاپنی شد.
در سال ۱۹۹۷، پس از ساخت فیلم پرنسس مونونوکه که در آن دوره از موفق‌ترین انیمیشن‌ها بود، میازاکی عقب‌نشینی خود را از مقام کارگردانی اعلام کرد تا جایی برای استعدادهای جوان‌تر باز کند و البته در سال ۲۰۰۱ دوباره به عرصه کارگردانی بازگشت. بازگشتی پر سر و صدا با فیلم شهر اشباح، فیلمی که رکورد پرفروشترین فیلم‌های انیمیشن در سطح جهانی را به خود اختصاص داد و جوایز خرس طلایی در سال ۲۰۰۲ و اسکار ۲۰۰۳ را از آن خود کرد.
فیلم بعدی میازاکی قصر متحرک هاول در سال ۲۰۰۴ به سینماها راه یافت. پروژه بعدی او پونیو روی صخره کنار دریا نام داشت که در ژوئیه سال ۲۰۰۸ در سینماهای ژاپن در اولین دور اکرانش، بیش از ۱،۲ میلیون بیننده داشته‌است. این فیلم در سال ۲۰۰۸ برای شرکت در شصت و پنجمین فستیوال فیلم ونیز دعوت شد. در سال ۲۰۰۶ فیلمی با نام حکایت دریای زمین نیز توسط پسر میازاکی، گورو میازاکی بدون کوچترین دخالت او در همان استودیوی فیلم جیبلی ساخته شد. بعد از دو سال تاخیر میازاکی اینبار با دنیای اسرارآمیز آریتی در سال ۲۰۱۰ به سینما بازگشت (که در این فیلم نویسندگی و تهیه‌کنندگی را بر عهده داشت) این فیلم در آمریکا بسیار فروش کرد و جزو ۴ انیمه برتر آمریکا قرار گرفت.
سپس در سال ۲۰۱۱ میازاکی پرژه بعدیش که فیلم برفراز تپه لاله‌ها بود (در این فیلم نویسنده و تهیه‌کننده بود و کارگردانی پسرش «گورو میازاکی») را ارائه داد که داستان دختری بود که پدرش را در جنگ بین ژاپن و کره از دست داده‌است و میازاکی بر خلاف فیلم‌های دیگرش بیشتر به مسائل کشورش پراخته بود.
بالغ بر ۴۴۵۰۰۰ نفر این فیلم را در زمان اکران دیده‌اند.
بعد از آن میازاکی به مدت دو سال فیلمی را روی پرده سینما نبرد تا سال ۲۰۱۳ که با فیلم باد وزیدن گرفته به سینماها بازگشت که این فیلم اعتراضات زیادی را هم برای او به دنبال داشت. تا جایی که به او اتهام حمایت از سازنده هواپیماهای جنگی را که باعث جنگ‌افروزی بیشتر می‌شوند زدند و گفتند فیلم جدید او کاملا سیاسی است و جبهه گیری‌های خود او را نشان می‌دهد.
موضوع انیمیشن‌ها
در فیلم‌های میازاکی می‌توان به آمیختگی فرهنگ سنتی از یک سو و تکنیک مدرن و نابودی طبیعت از سویی دیگر اشاره کرد. میازاکی در مصاحبه‌ای می‌گوید: من به مرحله‌ای رسیده‌ام که جز ساختن فیلم‌هایی که در آن‌ها از مشکل انسانیت به عنوان بخشی از اکوسیستم اشاره نشده باشد، راهی ندارم. میازاکی برای نشان دادن این موضوع از نشانه‌های ژاپنی و اروپایی استفاده کرده‌است. به عنوان مثال موضوع فیلم قصر متحرک هاول با اینکه رمانتیک است و در قصری زیبا و رمانتیک در الزاس آلمان است، ولی در عصر ماشین و صنعت اتفاق می‌افتد. موضوع داستانی فیلم بر اساس آتش‌سوزی و ویرانی شهر کولمار بر اثر اصابت یک بمب هوایی است، تصاویر این فیلم تکان‌دهنده و تاثیرگذار، در واقع به نوعی صنعت زدگی، ناسیونالیسم و میلیتاریسم را به سوال می‌کشند. فیلم شاهزاده مونونوکه نیز از مضمونی مشابه برخوردار است. شخصیت اول این فیلم پسری است که شاهزاده قبیله خود بوده و به دلیل جنگ با یک خدا و لمس شدن و اهریمنی شدن دستش توسط او که به وسیله انسان‌ها با گلوله‌ای آهنین به موجودی اهریمنی تبدیل شده بود، از قبیله جدا شده و تمام تلاش خود را می‌کند تا بین خدایان جنگل و دختری به نام «مونونوکه»، که بزرگ شده جنگل و گرگ‌ها است، با کارکنان کارخانه ذوب آهن و رئیسشان دوستی برقرار کند.
در این فیلم هم تکنیک مدرن با موجودات و نیروهای تخیلی نشات گرفته از روایت‌های سنتی ژاپنی است، سر و کار دارد. اغلب قهرمان‌های فیلم‌های میازاکی نقشی واسطه‌ای بین سنت و صنعت (مدرنیته) دارند. یکی از موضوعاتی که میازاکی همواره آن را به تصویر کشیده‌است نیز هواپیماهای فانتزی یا همان کشتی‌های هواگرداست و به علت جاافتادگی این هواپیماهای فانتزی در فیلم‌های میازاکی در قرن ۱۹ می‌توان فیلم‌های او را جزو دسته فیلم‌های استیم‌پانک شمرد.
فیلم‌شناسی
تا سال‌های ۱۹۸۰ روی فیلم‌های میازاکی به خصوص در آمریکا و فرانسه به شدت کار می‌شد، به گونه‌ای که به علت تغییرات گسترده در دیالوگ‌ها و برش‌های فیلم‌های وی به قدری به کلیت و شخصیت فیلم لطمه می‌خورد که استودیوی جیبلی برای مدتی به ناچار این دو کشور را از حق اکران فیلم‌های میازاکی محروم ساخت. پس از عقد قرارداد پخش بین استودیو جیبلی و شرکت پروژه‌های دیسنی در سال ۱۹۹۶ بنای ممنوعیت هرگونه تغییر یا برش در فیلم‌های میازاکی و در نتیجه اجازه پخش مجدد فیلم‌ها در غرب، گذاشته شد به‌طوری‌که این دست فیلم‌ها دوباره به شکل حرفه‌ای در بازار پخش شده و به فروش رسیدند و در این میان شاهزاده مونونوکه، اولین فیلم میازاکی بود که بدون هرگونه برش و حذفی به سینماهای آلمان راه یافت.
آثار
کارگردانی
۱۹۷۹
ناوسیکا از دره باد ۱۹۸۴
لاپوتا قلعه‌ای در آسمان ۱۹۸۶
همسایه من توتورو ۱۹۸۸
سرویس تحویل کیکی ۱۹۸۹
پورکو روسو ۱۹۹۲
شاهزاده مونونوکه ۱۹۹۷
شهر اشباح ۲۰۰۱
قصر متحرک هاول ۲۰۰۴
پونیو روی صخره کنار دریا ۲۰۰۸
باد وزیدن گرفته ۲۰۱۳
تهیه کنندگی
سرویس تحویل کیکی ۱۹۸۹
تنها دیروز ۱۹۹۱
پوم پوکو ۱۹۹۴
نجوای درون ۱۹۹۵
بازگشت گربه ۲۰۰۲
فیلم کوتاه مون مون عنکبوت آبی ۲۰۰۶
فیلم کوتاه در جستجوی خانه ۲۰۰۶
دنیای اسرارآمیز آریتی ۲۰۱۰
بر فراز تپه شقایق ۲۰۱۱