زبان ناهواتل

زبان ناهواتل (ˈna:watɬ) یک زیرگروه از زبان‌های مرتبط و بهم وابسته بومی در آمریکای مرکزی و بخش‌هایی از ایالات متحده آمریکاست که امروزه حدود یک و نیم میلیون تن گویشور دارد. این زبان از خانواده زبان‌های یوتو-آزتک محسوب می‌شود. زبان ناهواتل گویش‌های متعددی دارد که بیشتر آن‌ها روبه نابودی هستند. زبان مادری امیلیانو ساپاتا ناهواتل بوده‌است. پیش از ورود زبان اسپانای ناهواتل مهم‌ترن زبان مکزیک بوده برای همین این زبان را با نام مکزیکی (Mexicano) نیز می‌شناسند.
پیشینه زبان
زبان ناهواتل از حدود سده هفتم میلادی تا کنون در مناطق آمریکای مرکزی تکلم می‌شده و زبان آزتک‌ها نیز بوده‌است. اوج رواج این زبان برپایه گاه‌نگاری آمریکای مرکزی در دوره پساکلاسیک بوده‌است. حسب نفوذ و قدرت امپراتوری آزتک این زبان به نواحی دیگری مانند تنوشتیتلان سوق داده شد و در همان زبان به عنوان زبان با اعتبار آمریکای مرکزی رواج یافت.
ادبیات ناهواتل
تا پیش از ورود مهاجمان اروپایی این زبان از نظر ادبی تنها جنبه شفاهی داشت و مکتوب نبود. با بکارگیری الفبای لاتین برای نگارش این زبان در سده هفدهم و پس از آن ادبیات این زبان ترقی کرد. بدنبال استقلال مکزیک بر پردازش به این زبان افزوده شد و آثار ادبی گوناگونی در زمینه شعر و داستان‌های بومی و ملی پدید آمد و مدارک زیادی نیز از آن دوران در دست است.
پژوهش درباره زبان ناهواتل
تا کنون پژوهش‌ها و تحقیقات فراوانی در زمینه زبان ناهواتل انجام شده. این زبان در بسیاری از دانشگاه‌های آمریکا و مکزیک تدریس می‌شود و امکانات آموزش پیش از دانشگاه نیز در کشور مکزیک برای این زبان فراهم است. زبان ناهواتل نسبت به سایر زبان‌های بومی آمریکا از اقبال بیشتری برخوردار بوده و بیش از سایر زبان‌ها شناخته شده‌است.
گویشوران امروزی
زبان ناهواتل امروزه از زبان‌های در خطر نابودی قرار ارد. این زبان در مکزیک به سرعت به سود زبان اسپانیایی در حال پسروی است و در آمریکا نیز در بسیاری مناطق جای خود را به انگلیسی سپرد. زبان ناهواتل در ۱۸۹۵ زبان مادری ۵٪ از جمعیت مکزیک بود. این درحالیست که امروزه گوشوران ان زبان تنها ۱٫۴۹٪ از جمعیت کشور را شامل می‌شوند. دلیل عمده این امر را مهاجرت گسترده روستاییان مکزیک از نواحی مرتفع کوهستانی به دورن شهرهای بزرگ و اسپانیایی زبان مکزیک است. با توجه به اینکه در شهرها زبان اصلی و گفتاری اسپانیایی است این زبان کم‌کم جایگاه خود را در میان آن جمعیت مهاجر از دست داد.
از نیمه اول قرن بیستم تا نیمه دهه هشتاد همان قرن سیاست‌های زبان آموزشی در مکزیک مبتنی بر اسپانیایی‌سازی و تک‌زبانی بود. این امر موجب شکست این زبان در تلاش برای بقا در عصر جدید شد. در آن دوره هیچ نوشته یا آثار ادبی به زبان ناهواتل در این کشور چاپ نشد. با آغاز دهه ۹۰ از قرن بیستم سیاست‌های دولت مکزیک درباره زبان‌ها و فرهنگ‌های بومی تغییر کرد و از آن زمان به آموزش و ابقای زبان‌های بوم مکزیک اهتمام ورزیده‌شد. امروزه از سوی حاکمیت مکزیک بجز زبان اسپانیایی تمامی زبان‌های بومی این کشور به رسمیت شناخته شده و جایگاه زبان رسمی یافته‌اند. هرچند عملا اسپانیایی هنوز بعنوان تک‌زبان رسمی و میانجی ادامه می‌دهد.
نمونه زبانی
متن زیر گوشه‌ای از بیانیه‌ایست که در ۱۹۱۸ توسط امیلیانو زاپاتا به زبان ناهواتل صادر شد:
پیام به اطراف و اکناف فرستاده می‌شود
دو شهر در این منطقه واقع شده‌اند
که در گیرودار مبارزه همگانی‌اند.
هم‌اکنون ساکنان این سرزمین
مبارزه را پایان دادند
و هم آن زندگی شیطانی و سیاه کارانسیسمو
دل من عمیقا شادمان است
و با ادای احترام و
به نام آنان که در عرصه‌های نبرد بودند،
برای شما فرستادم
درود و شادباش.
و با تمامی خواسته‌ام
این دو شهر را دعوت می‌نمایم،
برای ملحق شدن و نبرد و مبارزه
برای ایجاد عدالت
و نه برای صدور یک بیانیه بیهوده و بی‌ارزش
تا نگذارید به پایان رسانند
خوبی و شادی در زندگی شمایان‌را.
ما درود می‌فرستم بر مبارزان
که با این عمل خود در پایان شادی به ارمغان آورند
و با حرص و ریا به نبرد برخیزند
در نبرد فاتحانه‌شان
که آن را پایانی نیست و نخواهد بود
تا پایان یافتن این استبداد سیاه
این دله دروغگو که به تمسخر گرفته
و فریب می‌دهد مردم را
بنام ونوستیانو کارانزا
که شکوه مبارزه را به ارمغان می‌آورد
و کسی‌که از سرزمین مادری ما مکزیک شرم نداشته‌باشد
به آن بی‌حرمتی کرده‌است.
آزتک‌ها
سرخپوستان مکزیک
زبان مایایی