بیمارستان عیسی بن مریم

بیمارستان مسیحی (عیسی بن مریم) یکی دیگر از پهرست بلندبالای بیمارستانهای مسیونری (Christian mission hospitals) کلیساهای انجیلی و تبشیری (تبلیغی دین مسیحی) انگلیسیهاست که در ۱۲۸۲ خورشیدی (دوره پهلوی)، ۱۹۰۴ م، ساخته شده‌است و در اصفهان، خیابان شمس‌آبادی، نبش عباس‌آباد و پارس جای دارد. سازه آن در تاریخ با شماره ثبت ۱۳۱۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دو بیمارستان دیگر به همین نام انگلیسی کریستین هاسپیتال یکی در انگلیس و دیگری در ایالت میسوری آمریکا وجود دارد.
جای‌باش (مکان)
نمای بیمارستان از خیابان شهید آیت‌آلله ابوالحسن شمس‌آبادی (شهناز پهلوی)، ۱۳۹۲خ.این بیمارستان در زمینی ۱۱۰۰۰ متری که به دست بازرگانی به نام امین الشریعه در محله تبریزیهای اصفهان برای هیئت مرسلین کلیسای انگلیکان (Church Missionary Society, CMS) خریداری و سند آن به نام انجمن مسیونرهای کلیسایی زده شده بود برپا گردید. مسیونرهای انگلیسی بیمارستان مسیحیان را با ۷۵۰۰ متر زیربنا بر روی آن زمین وقف انجمن کلیسایی انگلیکان کردند. این بیمارستان از شمال به کوچه پارس، از جنوب به عباس‌آباد، از شرق به خیابان شهناز (دوره پهلوی) یا شمس‌آبادی (دوره جمهوری اسلامی)، و از غرب با کلیسای حضرت لوقا همسایه دیوار دیوار می‌باشد.
سرگذشت بیمارستانهای مسیحیان اسپهان
انجمن فرستادگان کلیسایی
مسیحیت از ۴۰۰ سال پیش از اسلام به ایران راه یافت. در سال ۹۸۴ خورشیدی شاه عباس دوازده هزار ارامنی را به ایران کوچاند. در ۱۱۷۸ خورشیدی در لندن یک انجمن نیکوکاری به نام فرستادگان (میسیونرها یا مرسلین) یا انجمن مسیونرهای کلیسایی با یاری مردم انگلیس بنیادگذاری شد تا در کشورهای واپس‌مانده آموزشگاه، درمانگاه، بیمارستان، و کلیسا بسازند. تاکنون بیش از ۶۰۰۰ مدرسه و ۴۶ بیمارستان مسیونری مسیحی به دست این گروه ساخته شده‌است.
در این راه مردم هلند، سوئیس و سوئد نیز به یاریشان شتافتند. آنان در کشورهای دیگری همچون عراق، لبنان، فلسطین، اسرائیل، سودان، مصر و شهرهای یزد، شیراز، کرمان، تهران… دست به برپایی همتافتهای (مجوعه‌های) کالج-کلیسا-کلینیک زدند تا به شیوه‌ای همه‌سودرسان و آبرومند دلها را برای آیین مسیح پذیرا سازند.
همتافتهای کالج-کلیسا-کلینیک
انجمن مسیحی شماری کلیسا-کلینیک دیگر نیز برپا کرد. کلیسای شمعون و بیمارستان مرسلین در شیراز، کلیسایی در یزد، توما در تهران، بیمارستان مرسلین در یزد، کلیسایی در کرمان، و یک همتافت (مجموعه) کالج-کلیسا-کلینیک در شهر اصفهان ساخته شد. از این میان در اسپهان بیش از دیگر شهرها کارشان گل کرد و مردم همراهشان شدند تا در گوشه گوشه شهر کاشته‌های آن‌ها یکی پس از دیگری به بار نشیند. چیزی نگذشت که مدرسه گارلند جویباره (۱۰۶۸خ)، مدرسه اسقف (کالج اصفهان یا همان دبیرستان ادب، در ۱۲۴۹خ)، دبیرستان دخترانه دوشیزگان (بهشت آئین به دست بانو نوراس آیدین)، کودکستان و دبستان رحمت آئین (به دست بانو آیزک)، آموزشگاه نابینایان پسرانه نورآئین، آموزشگاه نابینایان دخترانه کریستوفل (به دست ارنست کریستوفل بنیادگذار آموزشگاه‌های نابینایان و خنیاگری (موسیقی) نابینایان در ایران)، بیمارستان مسیحی (۱۲۸۲خ)، کلیسای لوقا (۱۲۸۸)، آموزشگاه پرستاری، آموزشگاه کارآموزی کشاورزی، مرغداری، و گاوداری برای نابینایان، مدرسه کار (در خیابان کاوه)، کتابفروشی گلستان، گاهنامه حضور، زمین فوتبال، خوابگاه دختران (اهدایی میس آیزک)، و هتل ایران‌تور (به سرپرستی ژان مک‌داول) در سایه‌سار این بوم سر برآوردند.
شاید بودن ارامنه در اسپهان به بخت‌یار شدن این جنبش فرهنگی کمک شایانی نموده باشد. در سال ۱۲۰۸ خ یک گروه از فرستادگان آمریکایی به ارومیه آمد تا کیش مسیح را گسترش دهد. در ۱۲۴۸ کشیش رابرت بروس نیز از انگلیس به اسپهان پای گذاشت که راهی هندوستان گردد ولی در اسپهان ماندگار شد تا به یاری گرسنگان خشکسالی سال ۱۲۵۰ بشتابد. او به گوشه و کنار جهان نامه‌نگاری کرد و پول و خوراک برای درماندگان اسپهان گردآوری نمود. رابرت بروس در آن زمان بیش از هفت هزار لیره استرلینگ را به سوی مردم قحطی زده سرازیر نمود و هزاران ایرانی را از مرگ رهاند. بروس ناصرالدین شاه را در انگلستان آنچنان پخت که او آزادی مذهب را در ایران جا بیندازد و در در سال ۱۲۵۸ خ کشیش هرنلی که یک پزشک اسکاتلندی بود را رهسپار اسپهان کند. او انجمن مسیونرها را در اسپهان پایه‌ریزی نمود و در کلیسای حضرت پولس که بروس آن را در کوی سنگتراشها ساخته بود به گسترش آیین مسیح پرداخت.
بیمارستان جلفا
پس از بازنشسته شدن هرنلی انجمن کلیساهای اسقفی انگلیکان در ۱۲۷۳ یک پزشک جوان، خوشرو و پر جنب و جوش به نام دونالد کار (Dr. Donald Carr) را به جلفای اسپهان فرستاند تا در قلمرو کلیسای حضرت پولس به درمان بیماران بپردازد. او با پای پیاده یا سوار بر الاغ خود را به اسپهان می‌رساند.
دکتر کار با همکاری دوشیزه مری برد (Miss. Mary Bird) دو درمانگاه در جلفای اسپهان گشودند ولی با ناسازگاری نیروهای بومی روبرو شدند. سپس به جویباره که مردم آن یهودی بودند رفتند تا درمانگاه دیگری باز کنند ولی آن هم بسیار زود بسته شد. آن‌ها سرانجام با پیگیری و پافشاری توانستند دستگاه دیوانسالار کشور را پذیرای خود کنند. در ۱۲۷۶ خورشیدی نخستین بیمارستان زنان در ایران به ریاست خانم دکتر املینا استوارت (Emmelina Stuvart) در جلفای اسپهان ساخته شد. در سال ۱۲۸۳ بیمارستان زنان و دو سال پس از آن بیمارستان مردان از جلفا به ساختمان بیمارستان مسیحی در خیابان شهناز جابجا گردید.
بیمارستان هوسپ بغوسخانیان
سرگذشت بیمارستان مسیحی اسپهان را باید در سرگذشت بیمارستان بغوسخانیان اسپهان نگریست. در واپسین سالهای سده نوزدهم مسیحی ارمنی‌های جلفای اسپهان که در جنوب زاینده‌رود زندگی می‌کردند از روی دسترسی نداشتن به درمانگاه و پزشک (همه حکیم‌باشی‌ها و عطاریها در آنسوی رودخانه و درون شهر اسپهان بودن و جلفا بیرون شهر بود) اراده می‌کنند که برای خود درمانگاهی دست و پا کنند. در ۱۲۷۸خ یکی از خلیفه‌های کلیسای جلفا به نام ماقاکیا درونیان فراخوان کمکهای مردمی برای ساخت درمانگاه را می‌دهد. کمکهایی از ارمنیهای اسپهان و هندوستان (کلکته، بنگال و مومبای) می‌رسد. در سال ۱۲۷۹خ درمانگاه ساخته می‌شود. هشت سال پس از آن بازرگانی ارمنی به نام هوسپ بغوسخانیان که در هندوستان به دادوستد و ساختن کنف سرگرم بود هرچه اندوخته داشت سرمایه می‌کند تا به درمانگاه کمک شود. پس کشیش کاراپت تومیکیان و هارتون آبکاریان پزشکان دیگری همچون دکتر راندولف (Dr. Randolf)، داروسازی به نام جانجیکیان (K. Janjikian) و دکتر دونالد کار (Dr. Donald Carr) را از بریتانیا به اسپهان فرامی‌خوانند. با آمدن این گروه جنبش جان تازه‌ای می‌گیرد. سیمون خانه خود را و سپس کلیسای وانک باغهای پیرامون خود را به دست پزشکان می‌سپارد تا بیمارستان هوسپ بغوسخانیان برپا گردد.
دکتر کار که زمینه را برای کار هرچه بیشتر آماده می‌بیند در اندیشه ساخت بیمارستانی دیگر در شمال زاینده‌رود و در میانه شهر اسپهان می‌افتد. آن‌ها بخش مردان و سپس بخش زنان بیمارستان جلفا را به این سوی رودخانه جابجا می‌کنند تا هسته نخستین بیمارستان مرسلین پی‌ریزی شود.
بیمارستان مسیحی
در آغاز (۱۲۸۳خ)، بازرگانی به نام امین الشریعه که خانه خود را آموزشگاهی برای اسقف تامسون نموده بود باغ جو کاری شده‌ای به بزرگی یازده هزار متر در کوی تبریزیها (عباس‌آباد) را به در خواست انجمن فرستادگان انگلیکان خریداری نمود تا بیمارستان جلفا بدانجا آورده شود. دکتر دونالد کار، بانو مری برد و اسقف تامسون این جابجایی را به سرانجام رساندند و نام آنرا بیمارستان مسیحی (Christian hospital) گذاشتند.
ساختمان نخستین بیمارستان مسیحی دربر گیرنده یک بخش زنان، یک سالن کوچک و یک آشپزخانه و رختشوخانه ساده بود. درگاه آمد و شد به بیمارستان در نبش کوچه پارس بود که به یک هشتی باز می‌شد. سپس راه شرقی به بخش مردان و راه جنوبی به خرند (حیاط) باز می‌شد. در سالهای پسین کنار هشتی درمانگاه چشم‌پزشکی ساخته شد و دکتر غلامحسین فروغی به درخواست بنیاد کریستوفل چشم‌پزشکی بیمارستان را راه‌اندازی کرد. نمونه‌ای دیگر از دشواری آن روزگار این بوده که دکتر کار خودش از بوشهر دستگاه پرتونگاری ایکس را بر بار شتر نهاده و به اسپهان آورده است.
بیمارستان مسیحی، در سال ۱۲۸۴ خورشیدی با راه‌اندازی بخش زنان در بال جنوبی و کنار خیابان عباس‌آباد گسترش یافت و دوبخشه شد (بیمارستان مردان و بیمارستان زنان). در آن زمان بیمارستان دارای دو ساختمان دو طبقه در سوی شمالی، دو سالن و دو اتاق کوچک شد و در بقیه زمین یک زیست‌بوم سرسبز درخت و گل‌کاری شد. پهنه بیمارستان نزدیک ۱۱ هزار مترمربع و زیر ساخت آن ۷۵۰۰ متر مربع و بقیه فضای سبز و دو خانه بود (خانه دکتر پانت و دکتر کار). علی همدانیان، حسین هراتی، اشراقی، کاشفی، محمدجعفر کازرونی، اصغر میرزا، و صارم‌الدوله نیز به این جنبش نیکوکاری پیوستند. پزشکان، ماماها و پرستارانی همچون میس میلز، میس برگ، میس هن از کشورهای گوناگونی مانند انگلیس، کانادا، آلمان، و استرالیا در این بیمارستان به درمان بیماران می‌پرداخته‌اند.
خیابان شهناز در آن سالها کوچه باغی باریک و کالسکه رو بود که در روند پهن‌سازی و آسفالت نمودن آن نمای باختری (شرقی) بیمارستان که بر خیابان شهناز بود درون خیابان افتاد و به دستور شهرداری ویران شد. سپس ساختمان نویی به جای آن ساختند و دو بخش مردان و زنان را به هم پیوستند که امروزه در میان آن دو درب اصلی و راهروی ورودی بیمارستان ساخته شده‌است. سوی دیگر خیابان عباس‌آباد زایشگاهی بود که بعدها بخش درمان کچلی با رادیوتراپی به آن افزوده شد و زایشگاه به بیمارستان آورده شد.
ارنست کریستوفل ازخود گذشته‌ای بود آلمانی تبار که برای برآورده ساختن آرزوی آشنایان و مردم خود از سوید، سوئیس و آلمان پولهایی را برای کمک به کودکان نابینا، ناشنوا، لال و بی‌سرپرست به ایران آورد. او نخست در سال ۱۳۰۴خ به ارومیه رفت و آموزشگاه نابینایان را در آنجا راه‌اندازی کرد. سپس خود را به به اسپهان رساند تا به جنبش نیکوکاری مسیحیان بپیوندد. او برای این کار باغی را در کنار زاینده رود، خیابان پهلوی، از حاج عبدالمحمود افیونی کرایه نمود. به زودی ناسازگاری تندروهای مسلمان آغاز شد و بارها کوشیدند آن آموزشگاه را ببندند ولی نتوانستند آنچنان که در این شیوه از آموزش و یاری‌رسانی یکه‌تاز و پیش‌آهنگ کشور شد. او توانست آموزشگاه خود را در کنار بیمارستان مسیحی جای دهد.
او به آموزش نابینایان بسنده نکرد و پرچم پیشگیری از کوری و درمان آن را در اسپهان برافراشت. او دکتر غلامحسین فروغی دستیار (معاون) دانشکده پزشکی آلمان را که چشم‌پزشک بود به ایران بازگرداند. کم‌کم بنیادی که زادگاهش اسپهان بود جهانی شد و در بیش از سد کشور جهان نزدیک به هزار آموزشگاه و کارگاه کارآفرینی برای روشندلان برپا نمود، گرچه برخی بنیادش را از اسپهان برچیدند.
اسقف تامسون، یکی از بنیادگذاران کالج اصفهان، کلیسای لوقا و بیمارستان.
دکتر دونالد کار (Dr. Donald Carr) از بنیادگذاران بیمارستان مسیحی
نمای درونی ایوانها و رواق بیمارستان مسیحی
گرچه ۷۵ سال پیش از آن بیمارستان بغوزخانیان در بخش ارمنی نشین اسپهان (جلفا) برپا گردیده بود ولی این بیمارستان نیز در زمان راه‌اندازی‌اش پیشرفته‌ترین بیمارستان شهر اصفهان شناخته می‌شد.
بخش پرتوشناسی (رادیولوژی) بیمارستان جلفابرمانگری (عمل جراحی) برای نخستین بار در بیمارستان بغوزخانیان و سپس بیمارستان مسیحی انجام شده‌است. پزشکان، ماماها و پرستاران از کشورهای گوناگونی مانند انگلیس، کانادا، آلمان، و استرالیا در این بیمارستان به درمان بیماران می‌پرداختند. دکتر شافتر که استاد کالج پزشکی لندن بود دستیاران (رزیدنتها) یی را از انگلیس به این بیمارستان می‌آورد تا زیر دیدبانی خودش، دکتر پانت (Dr. Ponte) و دکتر آندرانیک میناسکان (متخصص زنان که مسیحی ارمنی بود) آموزش ببینند.
نخستین پرتودرمانی (رادیوتراپی) در این بیمارستان در ساختمانی که هم‌اکنون در خیابان عباس‌آباد سازمان تامین اجتماعی و طب کار شده‌است انجام می‌گردیده. در آنجا کلاهی که مواد رادیواکتیو در آن جاسازی شده بود و کلاه اسرائیلی نام داشت بر سر بیماران دچار کچلی می‌گذاشتند تا درمان شوند؛ ولی به دلیل بروز چنگار (سرطان) پوست این شیوه کنار گذاشته شد. آن ساختمان نیز پس از انقلاب مصادره شد.
جای پای سران در بیمارستان مسیحی
بازدید محمدرضاشاه پهلوی از بیمارستان مسیحی اصفهان به همراهی دکتر وایلد. نگاره بردار: علیخانپوربازدید صدر اعظم آلمان و همسرش (در کناره چپ تصویر) همراه با دکتر فروغی و همسرش (در میانه تصویر) از بیمارستانسرشناسان نامداری همچون ملکه مادر بریتانیا و ملکه الیزابت دوم همراه با همسرش پرنس فلیپ، فرح پهلوی (شهبانوی ایران)، محمد رضا پهلوی (پادشاه ایران)، صدر اعظم آلمان و همسرش (به دعوت دکتر فروغی، نخستین چشم‌پزشک بیمارستان مسیحی)، پروفسور آرنولد توئینی (تاریخ‌نگار)، دکتر کراگ (اسلام‌شناس)، سرکنت گراب نماینده سازمان ملل، تاگور شاعر هندی، احسان یارشاطر (مدیر پروژه دانشنامه ایرانیکا) و بسیاری از سراسقفهای بزرگ جهان (همانند کشیش جان تیلور، سیمون برینگتون وارد، کمبل مک اینس (سر اسقف اورشلیم و خاور میانه)، اسقف استوکس از آمریکا، مارشیمون (بطریق کلیسای شرق آسوری)، سراسقف دامل (سراسقف هند/پاکستان/سیلان/برمه)، اسقف جان رابینسون) از این همتافت کالج-کلیسا-کلینیک بازدید کرده‌اند. ملکه ثریا اسفندیاری دومین همسر محمدرضا پهلوی نیز در این بیمارستان زاده شده‌است. اسقف حسن دهقانی تفتی که در دهه شصت سراسقف اعظم خاورمیانه در اورشلیم و اسقف‌یار کاتدرال وینچستر در انگلستان می‌شود، روزگاری یکی از گردانندگان همین همتافت کالج-کلیسا-کلینیک مسیحیان بوده‌است. نمای هنرمندانه و زیبای نبش چهارراه عباس‌آباد به دستان توانمند استاد عیسی بهادری- بنیادگذار هنرستان هنرهای زیبای اصفهان- ساخته شده‌است. وی دارای دیپلم «دونور»، نشان زرین نمایشگاه جهانی بروکسل و همچنین نشان دانش و هنر فرانسه است.
بازدید مادر ملکه بریتانیا (ملکه الیزابت) از بیمارستان مسیحی اسپهان. دکتر بهرام شماس متخصص بیهوشی نیز در پیشاپیش و کنار چپ او دیده می‌شود
الیزابت دوم و شهبانو فرح همراه با دکتر وایلد در بیمارستان، ۱۳ اسفند ۱۳۳۹
فرماندهان (روسای) بیمارستان در پیش از انقلاب دکتر دونالد کار، دکتر کنس توماس از استرالیا، دکتر جیم شافتر استاد دانشکده پزشکی لندن، دکتر وایت، دکتر وایلد و دکتر پانت بودند.
دکتر پانت، آخرین رئیس بیمارستان پیش از انقلاب
به دنبال منایع معتبرتری هستم که پس از پیدا کردن مجدد وارد سایت خواهد شد.
بیمارستان عیسی بن مریم (مسیحی) در روزگار جمهوری اسلامی
در جمهوری اسلامی دانشگاه دانش پزشکی اصفهان کوشش نمود تا بیمارستان را سرپا نگه دارد و آن را پا به پای دانش جهانی روزآمد سازد. در این راستا پزشکان، پرستاران و کارکنان بومی و ایرانی آنچه در توش و توز خود داشتند به کار بستند و هر یک بار سنگین خودگردانی بیمارستان را اندکی به پیش بردند.
دانشگاه پزشکی اصفهان افزون بر به دوش کشیدن بار سنگین دستمزدها و کارانه کارکنان و پزشکان، در بازسازی، نوسازی و گسترش ساختار گیتیک (فیزیکی) بیمارستان؛ و همچنین خرید دستگاه‌ها و ابزارهای نوین، برای بهبود چونایی (کیفیت) درمانها کوشش کرده است. دانشگاه و نیروهای سازمانی‌اش در این سالها بخش‌هایی به بیمارستان افزوده‌اند. نمونش‌وار می‌توان از بخش ارتوپدی و آموزشی شدن بیمارستان (زمان فرماندهی دکتر محمد جاودان)، سی سی یو (زمان دکتر محمد حسین دهقانی تفتی و گسترش آن در زمان دکتر حسن نورالهی)، آی سی یو (دکتر محمد احسان الماسی)، افزایش اتاقهای عمل (دکتر حسن نورالهی)، راه‌اندازی اتاق عملهای طبقه سوم (دکتر احمد رضائیان) بخش تیمارهای ویژه (ICU) (دکتر محمد احسان الماسی)، درمانگاه تخصصی بیمارستان (دکتر مهدی فقیه)، رساندن بیمارستان به جایگاه اورژانس شهری (دکتر مهدی ناجی)، و بخش ویژه (دکتر نورالهی) نام برد.
پرستاران، بهیاران و کمک‌بیهیاران در اتاق پذیرایی و استراحت بیمارستان.
کلیسای زیرزمین بیمارستان که دکتر حسن نورالهی آنرا جانی دوباره بخشید و به تالار سخنرانی تبدیل نمود.
دکتر حسن نورالهی در سه دوره فرماندهی (ریاست) بیمارستان عیسی بن مریم کوشید با نوسازی و نکوداشت ارزش هنری و دیرینگی بیمارستان بخشی از آسیبها را از میان بردارد. او کلیسای زیرزمین بیمارستان را که رها و فرسوده شده بود بازسازی کرد، نخستین سردر بیمارستان در کوچه پارس را که نماد چلیپایی (صلیب) آن پشت دیوارها پنهان گشته بود دوباره رونمایی کرد و آنرا با دیواری شیشه‌ای از گزند فرسایش بیشتر پاسداری نمود. او در یکصدمین سالگشت ساختن بیمارستان با برپایی گنجینه (موزه) بازمانده‌های کهن بیمارستان و نمایشگاه فرتور (عکس)های آن روزگار از بنیادگذاران بیمارستان ستایش کرد. او ایده راه‌اندازی موزه پزشکی اسپهان در بیمارستان مسیحی را در سر داشت.
بیمارستان تا سال ۱۳۹۲ خورشیدی دارای بخشهای سی سی یو، آی سی یو، مامایی، زایشگاه، ویژه، کودکان، نوزادان، جراحی زنان، اتاق عمل، درمانگاه، اورژانس، آزمایشگاه و پرتوشناسی (رادیولوژی) شده‌است تا بتواند عملهای ارتوپدی، زنان-مامایی، جراحی عمومی، زیبایی، فک و صورت، گوش-گلو-بینی، چشم، کودکان، اورولوژی، دستکاریهای درون‌بین (اندوسکوپیک)، و ستون مهره‌ها را پوشش دهد.
فرماندهان بیمارستان
دکتر دونالد کار
دکتر توماس
دکتر جیم شافتر
دکتر وایلد
دکتر پانت
دکتر بهرام شماس
دکتر سید سعید شریعت از ۱۳۵۸ تا ۱۳۵۹
دکتر محمد علی رجبی از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰
دکتر دکتر مهدی ناجی از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱
دکتر منصور شریفی از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۷
دکتر حسن نوراللهی از ۲/۲/۶۷ تا ۲۸/۱۱/۶۸
دکتر محمد جاودان از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۱
دکتر مهدی فقیه از ۱۶/۱۰/۷۱ تا ۱۳۷۴
دکتر حسن نوراللهی از ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۴
دکتر محمد احسان الماسی از ۱۳۷۵ به مدت ۳ماه
دکتر محمد حسین دهقانی از آبان ۱۳۷۵ تا مهر ۱۳۸۲
دکتر نوراللهی از ۱/۷/۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴
دکتر محمد احسان الماسی ۱۳۸۵
دکتر محمودرضا کریمی ۱۳۸۸
دکتر محمد احسان الماسی ۱۳۸۸
دکتر احمد رضائیان ۱۳۸۹
دکتر حمیدرضا میرزائیان ۱۳۹۲
دکتر احسان طیبی ۱۳۹۳
ارزش هنری بیمارستان مسیحی
بیمارستان تاریخی مسیحی (عیسی‌بن مریم) یکی از پدیده‌های ارزشمند اسپهان به شمار می‌رود. نمای بیرونی این سازه کهن کار عیسی بهادری یکی از هنرمندان شهر اسپهان می‌باشد. از جلوه‌های زیبا و یگانه این بیمارستان که می‌بایست از گزند پیامدهای پیرامونی پاسداری شود، آرایه‌ها (تزئینات) نمای بیرونی آن در نبش خیابان عباس‌آباد است. این آرایه و پیرایه‌ها کاشی و آجر با ستون‌های سنگی، نمونه‌ای یکتا از هنر کاشی‌کاری با آمیزه‌ای از شگردهای باستانی و نوین است. این کار آمیخته با نمادهای ایران باستان و نمادهای مسیحی است که دستینه (امضای) هنرمند و استاد برجسته عیسی بهادری را در خود دارد. این سازه ارزشمند هم‌اکنون در برخی بخشها دچار ترک خوردگی و ویرانی شده و دست‌اندازیهای کج‌اندیشانه نیز با کار گذاشتن دریچه و رنگ‌آمیزهای نادرست بخش‌هایی از آن را به سوی نابودی برده است به‌گونه‌ای که چند تا از چلیپاها (صلیب‌ها) ی نما نیز کنده و به جای آن‌ها یک کاشی ساده نابهنجار و زشت چسبانده شده‌است.
گوشه جنوب باختری بیمارستان مسیحی، نبش چهارراه عباس‌آباد، کاشیکاریهای استاد عیسی بهادری، آمیزه‌ای از هنر اسلامی-مسیحی و ایرانی-انگلیسی که نیاز به بازسازی دارد.
این نما مربوط به پایان دوران قاجار و آغاز دوره پهلوی است که در تاریخ ۲۲ امردادماه ۱۳۸۴ خورشیدی با شماره ۱۳۱۱۴ در پهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بر سردر کهنه بیمارستان بر زمینه‌ای از کاشی لاجوردی در زیر نقش چلیپا (صلیب)، نام بیمارستان مسیحی و سال ساخت آن ۱۲۸۲ خورشیدی برابر با ۱۹۰۴ نوشته شده بود که در زمان ریاست دکتر حسن نورالهی دوباره بازنمایی شد و با شیشه سکوریت از ویران شدن آن پیشگیری گردید.
در ساخت این بیمارستان از سازه‌های بومی، آمیخته با آجر و کاشی، و ویژگیهای معماری ایرانی همچون رواق، سرستون، نورگیر و … بهره‌گیری شده‌است. در تزیئنات تاق‌نمای بیرونی از بافتار نمادهای ایرانی همچون سرو شیراز و سرو خمره‌ای با چلیپای مسیحی در نگاره‌های کاشی‌کاری استفاده شده‌است.
شاید این کاشی‌کاری که با توجه به طرح آن در اصفهان یگانه است، میان سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۴۵ که استاد بهادری در اصفهان مدیر هنرستان هنرهای زیبا بوده، انجام شده باشد. استاد عیسی بهادری از شاگردان کمال‌الملک، اسماعیل آشتیانی و حسین بهزاد بود. او در رشته‌های طراحی نقشه قالی، منبت، موزائیک، کاشی‌کاری، قلمزنی و … پدیده‌های گرانبهایی دارد که همه آن‌ها نوآورانه می‌باشند.
در زیرزمین بیمارستان گنجینه (موزه) کوچکی به دست دکتر نورالهی برپا شده‌است که در آن تابوتهای گرانبهایی که در زمانهای بسیار دور، مسیحیان برای خود فراهم کرده بودند نگهداری می‌شود. ابزارهای پزشکی کهن نیز در این گنجینه نگهداری می‌شود
نماد چلیپا، کار استاد عیسی بهادری بر نمای نبش چهارراه عباس‌آباد
ارزش سیاسی-فرهنگی بیمارستان
بازخوانی سرگذشت این بیمارستان یادآور نامیست که اسقف حسن دهقانی تفتی بر سرنوشت خود نهاده است: یک چاه با دو چشمه؛ و بیمارستان مسیحی اصفهان نیز چشمه‌ای است به دو سرچشمه: یکی ایرانی و دیگری انگلیسی با آبشخوری اسلامی-مسیحی. می‌توان این توانش (پتانسیل) را در بازیافت دوباره دوستی و همسفرگی دو کشور ایران و انگلیس به کار بست. برای آب نمودن یخ بدگمانیها و ریزش دیوار بی‌اعتمادیها باید این بیمارستان را یک نقطه آغاز دانست و با پس دادن مالکیت آن به انجمن کلیسایی انگلیکان راه را به سوی اعتمادسازی جهانی و پیراستن چهره ایران بازتر نمود؛ پیش از آنکه فشارهای جهانی و سیاسی-قضایی بخواهد این کار را بکند. آنان که روزی خواسته یا ناخواسته و آگاهانه یا ناآگاهانه فرجامی دیگر را برای بیمارستان و حتی کشور خویش نوشتند اینک شایسته و بایسته است تا بار دیگر دست به کار شوند و برای پالودن (تطهیر) خویش از کج‌رویهای گذشته، حقیقت را بازگو کنند و راه جبران کژیها و ناراستی‌ها را باز نمایند. برای بهبود آن زخمهای کهنه و نزدیک‌سازی دلها می‌توان بیمارستان را به گونه‌ای دوگانه با همزیستی دوستانه ایران و انگلیس و مسیحی-مسلمان-دگرآئین کارگزاری نمود. شاید بدینسان بتوان بدهیهای چندین میلیاردی بیمارستان را که ریشه در سالهای گذشته دارد بازپرداخت نمود و بیمارستان و کالج آنرا را همچون دیگر همتایانش در لبنان و … به شاهراه پیشرفت و جهانی شدن بازگرداند. هرآینه پذیرش ناراستی‌های پیشین و کوشش برای بازگشت به راه راست در این نمونه الگویی شود برای دیگر نمونه‌ها و جنبشی شود برای وارهیدن از این بن‌بست.
جستارهای وابسته
فهرست آثار ملی ایران
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
حسینعلی منتظری
فتح‌الله امید نجف آبادی
سید مهدی هاشمی (پاسدار)
محمد عطریانفر
احمد سلامتیان
سید محمدکاظم موسوی بجنوردی
بن‌مایه‌ها (منابع)
آرام آلچوجیان، تاریخچه تاسیس بیمارستان هوسپ بغوسخانیان، ترجمه دکتر آندرانیک میناسکان، ۱۹۵۶
وبلاگ دکتر شاهین سپنتا (دامپزشکی که نامگذاری روزی به نام روز اصفهان به پیشنهاد او بود)، دوستدار فرهنگ، هنر و زیست‌بوم
گفتگو با کشیش نصرت‌الله شریفیان، کشیش کلیسای لوقا
خاطرات دکتر آندرانیک میناسکان، کارآزموده (متخصص) زنان و مامایی از کارکنان بیمارستان مسیح در سالهای پیش از واگشت (انقلاب) اسلامی
دکتر حسن نورالهی، محمدعلی کریم‌جعفری، مصطفی محمدی، تاریخچه بیمارستان عیسی بن مریم (ع)، گزارش روابط عمومی بیمارستان عیسی بن مریم در جشن یکصد سالگی بیمارستان
بخشهایی از این نوشتار گفتاوردی‌ست از کسانی که به این پرسمان (موضوع) آگاهی داشته یا با آن درگیر بوده‌اند.
خاطرات محمد محمدی ری شهری، وزیر اطلاعات
بایگانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی