قراملک

اهالی محله قراملک تبریز - نمای جنوبی فرش آباد در میدان ماشین‌سازی تبریز - دهه چهل شمسی.
قره ملیک یکی از محله‌های کهن شهر تبریز است. این محله از سمت شمال به آجی چای از غرب به دشت تبریز و از جنوب به رواسان و کوی کارمندان راه آهن تبریز و از شرق به محله حکم‌آباد و شام غازان منتهی می‌شود. این محله در انتهای غربی تبریز و در داخل جلگه تبریز کنار (آجی چای) واقع شده‌است. مسجد جامع قراملک (بویوک مچید)، امام حسین (آشاغی کوچه مچیدی)، حضرت صاحب الزمان (خلفلر مچیدی) از مهم‌ترین مساجد در میان مساجد ده‌گانه محله قراملک است.
مغازه‌های قدیمی قراملک.
در عهد ناصرالدین شاه باروهای شهر به کلی از بین رفت. بدین جهت قسمتی از شهر که موسوم به قلعه (شامل محلات: چارمنار، سرخاب، شتربان، ویجویه ، مهادمهین ، نوبر، مقصودیه و غیره) بود اکنون از قسمت بیرون حصار (محلات: اهراب، لیل آباد ، چرنداب، خیابان، باغمیشه… الخ) جدا نیست و همچنین قصبات حومه قدیم واقع در سمت مغرب شهر (امیرخیز، چوست دوزان، حکم‌آباد ، قراملک، قره آغاج، آخونی، کوچه‌باغ، خطیب) و مارالان (واقع در سمت جنوب شرقی) به شهر ملحق شده‌است و شهر از سمت غرب و جنوب غربی توسعه می‌یابد.
به همین سبب در حال حاضر نیز معمول است که پا به سن گذاشته‌ها فقط قسمت بازار تبریز و داخل قلعه را شهر یا به اصطلاح ترکی «قالا» یعنی قلعه می‌خوانند.
نمای درونی مسجد امام حسین (ع) قراملک.
همان‌طور که ذکر شد قراملک به همراه خطیب و شنب غازان تا قبل حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار جزو قصبات حومه غرب تبریز به حساب می‌آمدند به همین جهت این مناطق نسبت به دیگر محلات مرکزی تبریز تاریخ مستقلی را دارا می‌باشند.
نمای بیرونی مسجد امام حسین (ع) قراملک.
درباره قدمت این منطقه اطلاعی بیشتری در دست نیست اما با توجه به داستانهای روایت شده از عاشیقها قدمت این منطقه به دوران حکومت اتابکان آذربایجان مربوط می‌شود. لازم به ذکر می‌باشد با توجه به چارداقهای با طرح بخصوص و منحصربه‌فرد گنبدی شکل بجا مانده در اراضی کشاورزی قراملک که جزو ابتدایی‌ترین خانه‌های بشریت می‌باشد این منطقه حرفهای زیادی درباره قدمت خود دارد که مجال کارشناسی زیادی را می‌طلبد.
در جریان انقلاب مشروطه، این محله از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین محله‌های شهر بوده و قراملکیان از عالم دینی خود مرحوم آیت الله میرزا حسن مجتهد تبریزی امام جمعه تبریز که مشروطه مشروعه خواه بوده‌است پیروی می‌کردند و تاریخ شاهد می‌باشد که بعد از بازگشت از تبعید ایشان را با استقبال کم‌نظیر بروی دوش خود وارد شهر کردند. شجاع نظام مرندی شجاع الدوله که از طرف محمدعلی‌شاه قاجار مامور به سرکوب جنبش مشروطه می‌شود به همراه کردها در این محله اردو می‌زنند که بعدها این محل پس از ترک لشکر استبداد با خاطره‌ای بد به نام آن‌ها با «کوردلر کوچه سی» برای نسل آینده به یادگار ماند با این حال تاریخ شاهد کمک اهالی به سردار مجاهد مرحوم ستارخان بوده‌است.
میدان اصلی و قدیمی قراملک در مرکز محله، با محوریت مسجد جامع قراملک و با نام میدان حسینیه مزین است که از دیرباز کانون خرید و فروش محصولات کشاورزان بوده‌است در واقع میدان حسینیه کانون اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، مذهبی قراملک می‌باشد. لهجه اهالی قراملک از لهجه قدیمی تبریز تبعیت می‌کند.
محله قراملک در حوزه استحفاظی شهرداری منطقه شش تبریز قرار گرفته‌است.
وجه تسمیه
از لحاظ لغوی قاراملیک کلمه‌ای است ترکی که از دو واژه (قارا+ملیک) تبدیل شده‌است.
قاراملیک هم با دو به مرور زمان در زبان عامیانه مردم ترک تبریز به قره ملیک و بعدها با گویش فارسی به قره ملک – قراملک تبدیل شده‌است(کرده‌اند)
پروفسور پاشا افندیئو Paşa Əfəndiyev فلکلورشناس معروف آذربایجانی در کتاب آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی در وجه تسمیه قراملک می‌نویسد که در زمان حکومت اتابکان آذربایجان پهلوانی جوان، فقیر و سیه چرده از تبریز طبق رسم آن زمانه در کشتی‌های معروف شاهزاده جهان پهلوان به اصرار مادر پیرش شرکت کرده و در دید حیرت زده مردم موفق می‌شود پشت پسر جهان پهلوان را سه بار بر زمین زده و بر پهلوان اتابکان غالب می‌شود این موفقیت چنان مردم تبریز را حیرت‌زده می‌کند که این پهلوان زبان زد عام و خاص می‌شود و بدنبال این شهرت مردان حکومتی با وی دشمنی می‌کنند و این ماجرا با حمله طغرل سلجوقی به تبریز مصادف می‌شود و دفاع جانانه و غیرتمندانه قاراملیک به همراه گروهش از تبریز و کشته شدنش در راه وطن مادری خویش در تاریخ قهرمانان ملی ثبت می‌شود. از آنزمان مردم تبریز نام این محله از شهر تبریز را با نام آن قهرمان ملی، قاراملیک نامیدند.
بعضی از صاحب نظران علت نام‌گذاری این محله را به اصلی و کرم در دوران صفویه مربوط می‌دانند. چرا که نام پدر اصلی یا آسلی (مریم)، قاراملیک بوده‌است و چون قاراملیک خود در منطقه کنونی قراملک سکنا داشته‌است این منطقه به این نام نامیده شده‌است.
با توجه به اینکه حکومت اتابکان آذربایجان قبل از حکومت صفویه بوده‌است بنظر می‌رسد که قاراملیک پدر اصلی نیز بخاطر اینکه اهل این منطقه بوده‌است، به پسوند منتسب به این منطقه یعنی قاراملیک نامیده شده‌است همچنان که اهالی بومی در حال حاضر نیز قراملکی نامیده می‌شوند.
مکان‌های تاریخی
این مناطق (قراملک-شام قازان) بعلت دوری از مرکز شهر همیشه مورد کم لطفی مسولین بوده و هست و مکانهای مقدس و تاریخی این مناطق دستخوش نابودی قرار گرفته‌اند. چنان‌که در محله شام قازان و قراملک دیگر خبری از آثار تاریخی نمی‌باشد.
مسجد جامع قراملک
تنها اثر تاریخی بجا مانده این مناطق مسجد جامع قراملک می‌باشد که بجا مانده از دوران صفوی می‌باشد.
یکی دیگر از مکانهای مقدس برای اهالی مقبره پیرحسن در کنار کنارگذرغرب تبریز واقع در اراضی کشاورزی قراملک می‌باشد که با بی‌توجهی مسولین در حال نابودی می‌باشد!
قراملک افتخار گذر جاده ابریشم را نیز از خود داشته‌است و خیابان وحدت امروزی همان جاده ابریشم باستانی می‌باشد و در کنار این جاده کاروانسراهایی که امروزه بجز اسامی خالی دیگر آثاری از آن‌ها باقی نمانده‌است.
باغات قراملک در کنار دیگر باغات محلات دیگر روزگاری تبریز را به شهر باغات معروف کرده بودند و بنا به گفته اهالی قدیمی باغ پدر آسلی یا اصلی (که امروزه دیگر اثری از آن نمانده جز دانستن موقعیت باغ) جایی حدود پانصد متر جلوتر از قبرستان روضه رضوان بود که امروزه دیگر به مدد کارخانجات خبری از سرسبزی نیست که هیچ حتی به هنگام شب که سکوت نسبت به روز بیشتر است صدای زوزه توربین‌ها و دستگاه‌های کارخانه‌ها استراحت شبانه مردم این محله را مختل کرده و بودجه‌ای را که هر کارخانه صنعتی می‌بایست برای آلودگی محیط زیست به درختکاری و ایجاد پارکها و باغات جدید بپردازد به دست فراموشی سپرده شده و مناطق سرسبز تبریز تبدیل به مناطق سیاه ماشینی و صنعتی شده‌است.
قراملک و نخستین شورای محلی شمالغرب کشور
اهالی محله قراملک تبریز در مورخه ۱۳۹۴/۰۲/۲۵ اولین شورایاری محلات شهر را در شمالغرب کشور و همچنین دومین شورایاری محلات شهر را در کشور بعد از شهر تهران برگزار کردند.
ماشین‌سازی تبریز نماد قراملک
مجسمه کارو اندیشه میدان ماشین‌سازی تبریز.
محله قراملک بعد از سال ۱۳۵۰ با ایجاد کارخانه بزرگ ماشین‌سازی تبریز تبدیل به منطقه‌ای با سه کاربری مسکونی و صنعتی و بعدها آکادمیک شد. به دنبال ماشین‌سازی سیل کارخانجات زیادی از قبیل ایدم، موتوژن، صنایع پمپ‌سازی ایران، کمپروسورسازی تبریز، لیفتراک‌سازی سهند، چرخشگر، بنیان دیزل، شهرک فناوری خودرو و… بسوی این منطقه سرازیر شدند و بدنبال ایجاد صنعت بعضی از این شرکت‌ها با خود دانشگاه جامع علمی کاربردی را نیز راه اندازی کردند و این منطقه را تبدیل به قطب صنعتی-دانشگاهی تبریز نمودند. اما با این حال شرکت ماشین‌سازی تبریز دیگر در سطح شهر تبدیل به نماد این محله شده‌است و مجسمه کار و اندیشه (که با ارتفاع چهار و نیم متر نماد صنعتی شدن شهر تبریز می‌باشد) اثر بهروز حشمت در وسط میدان ماشین‌سازی نماد محله قراملک می‌باشد؛ که البته به علت انجام پروژه قطار شهری این مجسمه هم اکنون در محوطه کارخانه ماشین‌سازی و جلوی ساختمان مرکزی کارخانه نصب گردیده که بعد از اتمام پروژه مجددا در جای قبلی نصب خواهد گردید
کوی‌ها
فهرست کوی‌های محله قراملک:
آشاغی کوچه (میدان قدس)
خلفلر (خیابان صافی)
کند ایچی (میدان حسینیه)
خانه‌های سازمانی ماشین‌سازی (کوی شهید بهشتی)
دوققولو باغی (خیابان پیروزی)
خشتان باغی (خیابان تلاش)
دالی خیاوان (از ابتدای جاده کارخانجات مدرسه)
ابوذر
پودوخ آباد (کوی آیدین)
- عبدیل آباد (خیابان بین کوی ابوذر تا میدان قدس)
- فرش آباد
قبرستان‌های قراملک
قراملک از قدیم‌الایام مانند دیگر محلات قدیمی، خود دارای قبرستانهایی مجزا از دیگر محلات تبریز بود که اموات خود را در این فبرستانها دفن می‌کردند که با توسعه شهر از بین رفته و تبدیل به خیابان شده‌اند یکی از این قبرستانها در محل کنونی میدان ماشین‌سازی می‌بود که اهالی محله خلفلر و میدان حسینیه
قراملک اموات خود را در آنجا دفن می‌کردند که بعد از ایجاد کارخانه ماشین‌سازی، کاربری آن عوض و تبدیل به میدان شده و اهالی اموات خود را از آنجا به قبرستان وادی السلام شهر قم و یا
به قبرستانی که آخر خیابان نهضت با نام قبرستان بهرام خیز (بهرام آغزی) ایجاد شد، انتقال دادند و قبرستان دیگری نیز کنار تازاباغ قراملک در انتهای خیابان وحدت بعد از تقاطع خیابان تلاش می‌بود که اهالی محله آشاغی کوچه اموات خود را در آنجا دفن می‌کردند که تبدیل به خیابان گشته و به روبه‌روی آن با نام جدید روضه رضوان انتقال یافت.
قبرستان بهرام خیز مزار شهید صافی (از شهدای انقلاب اسلامی) و عارفانی هم چون قاسیم عمی می‌باشد. لازم بذکر است که بعد از تخریب قبرستان قدیمی در میدان ماشین‌سازی، قبر قاسیم عمی به این قبرستان انتفال یافته‌است و روزهای پنج شنبه شاهد زائران زیادی می‌باشد.