لهجه اراکی

لهجه اراکی . در شهر اراک و حومه آن این لهجه را به صورت کمرنگ‌تر و در روستاهای اطراف به صورت غلیظ‌تر می‌توان مشاهده کرد. قبل از پیدایش شهر اراک گویش‌های متفاوتی در منطقه وجود داشت، اما با مهاجرت گروه‌های مختلف و اسکان آن‌ها در شهر ترکیب خاصی از لهجه‌ها ی مختلف به وجود آمد که امروزه به نام لهجه اراکی شناخته می‌شود.
آواشناسی
یکی از ویژگی‌های بارز گویش اراکی که ان را از لهجه معیار فارسی متمایز کرده، تبدیل، تخفیف و قلب شدن حروف است. در زیر برخی از تفاوت‌های آوایی حروف در لهجه اراکی نشان داده شده‌است.
نوع تغییر
از شکل اصلی آوا
به شکل تغییر یافته آوا
مثال در زبان فارسی معیار
مثال در لهجه اراکی
تخفیف
من
م
من رفتم
م رفتم
تخفیف
تو هستی
تنی
محمد تو هستی؟
ممد تنی؟
تبدیل
وا؟
وی!
وا؟ اصلا به قیافش نمی‌خوره
وی! اص بشش نمیا
تخفیف
دهان
دن
دهانم سوخت
دنم سختا
تبدیل
چه چیزی
چیشی
چه چیزی می‌گویی؟
چیشی می‌گی؟
تبدیل
او
آب بخور
او باخور
تبدیل
نشتستن
نشتن
بیا بنشین اینجا
بیا بنیش اینج
کاهش
نمی
ناما، نم
نمی‌توانم
نمتونم
نمی‌خواهم
ناماخام
قلب
ب
واو
شب
شو
تب
تو
لغت‌شناسی
در لهجه اراکی همانند لهجه‌های دیگر گاهی جایگزینی برای بعضی از لغت‌های رایج در فارسی معیار آورده شده‌است.
+ برخی لغات لهجه اراکی
فارسی معیار
لهجه اراکی
گنجشک
ملوچ
نفر آخر
قاق
ملاقه
چمچه
کلاغ
قلاق
شوهر خواهر
یزنه
پدر زن
خسوره
دو زانو نشستن (چمباتمه)
چتلی
نوعی فحش که به یک بیماری هم می‌گویند
آتیشکی
نردبان
پازگینه
داس
دسغاله
ناودان
سول
دری وری
مله موتی
سوسک صحرایی با بال‌های براق
سوسوله برغی
رودل (بیماری)
چالمه و سقل سرد
کسی را روی کول گذاشتن
قلن قوشون گرفتن
عجیب و غریب (تافته جدا بافته)
بلاجیبی
زشت
بساخت
کسی که تازه با چیزی آشنا شده (ندیده)
نیده بیده
محتاج
تامارز
پرتاب کن
قو دی
فردا
صبا
پس فردا
صبا صبح
نیشگون
چنگوله
مسخره کردن
لیچار کردن
هنوز
هنی
ضربه‌ای که با نوک پا نواخته می‌شود
توک لقه
چوب کوچک(حدودا به ضخامت چوب کبریت)و کوتاه
چوله
با کنار مشت به کسی زدن (آرام)
سوقولمه
شعری به لهجه اراکی
شعر زیر نمونه‌ای از اشعار محلی است که به لهجه اراکی سروده شده‌است.
ای جز جیگر بزنی ایشالا د ولم کن کم سر به سرم بل بیخودی خون به دلم کن
ایی پیرن جا موندتا ورگی بل تو یخدون آتیش بگیری ببم منا اینقذه نچزون
هی نیششا طاق میله ذلیل مرده گنده مو‌تر اومدم، امرو که هیکل خونه مونده
مو قد تو بودم ننم ا جاش نمیجمید کاراش با مو بود اون و شورش همشا می‌خفتید
حالا مو باید صب تا پسین هی بکنم جون یا دنبال او باید برم یا عقب نون
امشو دو شو نخفتیدم بچم نمیله با پا لو تندور نره بفته سر به کله
وی وی! منا این نیم وجبی به تنگ آورده‌ای قد نکشه خدا کنه جونمرگ مرده
داغت بامونه بند دلم به حق قرئون یه دقه وخی بچیا بگیر بغل بگردون
با دسه هونگ شیطونه میگه بل تو دندش آتیش بگیره خدا کنه مرده و زندش
شعر طنز دیگری هم در اینباره وجود دارد. (علیرضاکاوسی)
شنیدم خوشگلا سنگه دلاشن
غریبی می‌کنن با آشناشن
تونم مثکه از اوناشی عزیزم
که عین لیزره برق نگاشن
مو بسکم چتلی نشتم تو مله
دیه مردم درامد سر صداشن
ننم دیشو تو مچد با مامانت
چینی گل کرده حرف و صوبتاشن
ننت گفته حسن بی‌کسب و کاره
ننم گفته بزرگه او خداشن
ننت گفته که ماکسیما نداره
ننم گفته ناکن از هم جداشن
فرسادی تو امرو صب پیامک
که صوبت می‌کنی امشو باها شن
دوواره پیغمی دادی چواشه
که کشکه خواسگارا ادعاشن
نوشتی با کلاس و خوبن اما
آمون از دس خالی بندیا شن
بشت گفتم، مودس وردار نیسم
همینه عاشقا حال و هواشن
شنیدم ناخوشن بابا، مامانت
مو میگم تا نامردن هردوتاشن
تو بل تا ای عاروسی سر بگیره
الهی قربن درد و بلاشن
ملوچم، ساختم یه کپه از عشق
بیا ای کپه ئا ازهم نپاشن
ضرب‌المثل اراکی
+ برخی ضرب‌المثل‌های اراکی
ضرب‌المثل اراکی
معنی و مفهوم
میون میونجی آروسی (عروسی) آم (عمو) گرجی
به کسی که کاری را بدون در نظر گرفتن موقعیت مناسب انجام بدهد می‌گویند.
ا غورباقه خو بلبل عمل نمیا
هر کس به شکل خانواده‌ای که در آن بزرگ شده در می‌آید.