زبان‌های کردی

کردی یک زنجیره گویشی از زبان‌های هندواروپایی در شاخه زبان‌های ایرانی غربی است که کردها هم اینک با آن سخن می‌گویند. زبانهای کردی از زبانهای ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان فارسی و بلوچی خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است. در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست و زبان واحدی به نام کردی وجود ندارد، «زبان کردی» به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست، آنچه هست زبانهای مستقلی (سورانی، کرمانجی و …) است که مجموعا کردی نامیده می‌شوند بلکه امروزه به طیفی از زبان‌های ایرانی شمال غربی اطلاق می‌شود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبان‌شناسی دور هستند. این زبان‌ها عبارتند از: کردی شمالی (کرمانجی)، کردی جنوبی:کلهری می‌باشند. (در این گویش در ابتدای بیشتر افعال حرفی وجود ندارد و افعال بدون پیشوند هستنداما در ابتدای فعل‌ها در گویش سورانی «یه» و در گویش شکاکی «د» در ابتدای فعل وجود دارد مثال:کرمانشاهی:چم(میروم) سورانی: یهچم(میروم)، و شکاکی: دهچم(میروم) ) و کردی مرکزی(سورانی). به لحاظ زبان شناختی، و قومیتی زبان گورانی و زازا را نمی‌توان کردی شمرد. این زبان‌ها جز شاخه زازا-گورانی از زبان‌های ایرانی شمال غربی‌اند.
البته زبان کردی در هر شهر و حتی روستاهای نزدیک به هم الفاظ و تفاوت‌هایی هر چند جزیی نیز دار که این موضوع در دو استان کردستان و ایلام شایع‌تر است و در استان کرمانشاه تفاوت‌ها در این حد نیست.
زبانهای کردی شباهتهایی به زبانهای بلوچی، گیلکی، و تالشی دارد، این زبان‌ها نیز متعلق به زیرگروه شمال غربی زبانهای ایرانی هستند. از دیگر زبانهای مشابه به زبان کردی که زیرگروه جنوب غربی زبانهای ایرانی به‌شمار میایند، لری و فارسی هستند؛ که هرکدام در مناطق وسیعی تکلم می‌شوند.
گویش‌های مختلف عمدتا در بخشهایی از ایران، عراق، سوریه و ترکیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمعیتهای پراکنده کرد همچنین در جمهوری آذربایجان، ارمنستان، لبنان و اسرائیل نیز زندگی می‌کنند.
ارتباط زبان اوستایی، مادی و پهلوی با زبان‌های کردی
در سالهای اخیر تصور نادرستی در بین عوام از ارتباط زبان اوستایی و کردی ایجاد شده‌است. زبان اوستایی یک زبان ایرانی شرقی است و زبان‌های کردی جزو شاخه غربی زبانهای ایرانی‌اند و به طبع نمی‌توانند بازمانده یک زبان ایرانی شرقی (اوستایی) باشند. همانندی‌های فارسی، کردی، بلوچی و هر زبان ایرانی دیگر با اوستایی بدین دلیل است که همه این زبان‌ها ایرانی‌اند و از یک نیای مشترک زبان نیا-ایرانی منشعب شده‌اند.
از زبان مادی نیز تنها واژگان انگشت شماری در آثار دیگر زبان‌ها به جای مانده و به طبع بر اساس چند واژه معدود نمی‌توان هیچ زبانی را بازمانده زبان مادی دانست.
همچنین زبان اوستایی و مادی متعلق به دوره کهن یا باستانی زبانهای ایرانی‌اند و هیچ بازمانده شناخته شده‌ای در دوره میانه زبانهای ایرانی ندارند. همه زبانهای کردی متعلق به دوره نوین زبانهای ایرانی‌اند و نیای مستقیمی در دوره میانه ندارند.
زبان پهلوی ساسانی که نام درست آن پارسی میانه است و پارسیگ نامیده می‌شده، نیای مستقیم زبان فارسی است و طبیعتا همانند فارسی یک زبان ایرانی جنوب غربی است و ارتباطی با زبانهای کردی ندارد.
زبان پهلوی اشکانی (زبان پارتی) یک زبان ایرانی شمالغربی است و از این نظر با کردی، تالشی، گیلکی، زازایی، گورانی هم خانواده است اما هیچ‌کدام از این زبان‌ها بازمانده مستقیم این زبان نیستند!
ولادیمیر مینورسکی خاورشناس روسی معتقد است اقوام کردها بازمانده مادها هستند، ولی هیچ ادعا و اثبات زبانشناختی مبنی بر ارتباط زبان‌های کردی امروز با زبان مادی ارائه نداده‌است و فقط از دید تاریخی به مسئله نگریسته‌است. همان‌طور که گفته آمد، زبان مادی متعلق به دوره کهن یا باستانی زبانهای ایرانی‌اند و هیچ بازمانده شناخته شده‌ای در دوره میانه زبانهای ایرانی ندارند. همه زبانهای کردی متعلق به دوره نوین زبانهای ایرانی‌اند و نیای مستقیمی در دوره میانه ندارند و از زبان مادی نیز تنها چند واژه در نوشته‌های دیگر زبانهای باستانی به جای مانده‌است.
در مقابل، گارنیک آساتریان نیز معتقد است که تنها بازمانده زبان مادی شاید تاتی در آذربایجان و زبانهای مرکزی کاشان باشد».
گویش‌ها
در برخی دسته‌بندی‌ها کردی به سه دسته اصلی شمالی، جنوبی و میانه تقسیم شده که خود شامل بیست و دو نوع گویش می‌باشد و هر گویش نوع نگارش و تلفظ خاصی دارد. تلاش برای یک زبان استاندارد برای کردی نتوانسته به موفقیت‌های چشمگیری برسد.
شاخه‌های اصلی زبان کردی عبارتند از:
کردی شمال-غرب: کرمانجی، بادینی، بایزیدی، بوتانی، شکاکی و…
کردی مرکزی: سورانی، جافی، مکریانی و…
گویشهای جنوبی کردی: کلهری، لکی، ایلامی .
زبان کردی مرکزی در عراق زبان رسمی است در حالی که در کشور سوریه ممنوع است. تا اوت ۲۰۰۲ در ترکیه محدودیت‌های شدیدی بر آن (کردی کرمانجی) اعمال می‌شد گرچه هنوز کاربرد آن در ترکیه محدود است. در ایران نیز در برخی رسانه‌ها امکان استفاده از آن وجود دارد در حالی که استفاده از آن در نظام آموزشی دولتی هنوز صورت نپذیرفته‌است.
زبان کردی اخص را کرمانجی می‌نامند که خود لهجه‌های متعدد دارد مانند: مکری، سلیمانیه‌ای، اردلانی، کرمانشاهی، بایزیدی، عبدویی، ملکشاهی، زندی. زبان کردی با دسته شمالی لهجه‌های ایرانی غربی بعض مشابهات دارد، و از زبانهای مهم دسته غربی بشمار می‌رود و صاحب اشعار و تصانیف، قصص و سنن ادبی است.
کلهری، سورانی، لکی
گویش جنوبی: شامل لهجه‌های: کلهری،لکی ایلامی و… است که جغرافیایش در کردستان ایران شامل استانهای ایلام،کرمانشاه، کردستان،شمال و غرب لرستان در حریم کردستان (جنوب کردستان) در شهرهای چون: خانقین، مندلی، زرباطیه، بدره، جسان، جلولا و دیگر مناطق پیوسته به آن می‌باشد.
گویش سورانی:
شامل ته لهجه‌های: مکری، بابانی، گروسی، اردلانی و جافی است؛ و جغرافیای آن در حوزه حضور ایلات گویشور آن یعنی در کردستان عراق در استانهای اربیل، سلیمانیه، کرکوک و شهرهای پیرامون آن‌ها و در کردستان ایران در استانهای آذربایجان غربی و استان کردستان و شهرهای شمالی استان کرمانشاه (روانسر، جوانرود، ثلاث باباجانی، پاوه) می‌باشد. لهجه‌های مکریانی و بابانی از ته لهجه‌های کردی سورانی، شکل استاندارد گویش سورانی هستند که در منطقه بوکان و سلیمانیه رایج است.
گورانی زازاکی
گورانی زازایی اما از نظر زبان‌شناسی وقومیتیگورانی زبانی است مستقل و متمایز از کردی، اما در طول سالها تاثیرات متقابلی بین این دو زبان وجود داشته‌است. دانشوران اروپایی معتقدند که گورانی از کردی جدا است و کردی مترادف با گروه کرمانجی‌زبان (کرمانجی شمالی، مرکزی و جنوبی) است، در حالی که کردها معتقدند که زبان کردی هر یک از زبان‌های منحصربه‌فرد یا گویش‌هایی که توسط کردها گویش می‌شود و توسط گروه‌های قومی همسایه گویش نمی‌شود را در برمی‌گیرد که بحثی اجتماعی سیاسی است و چندان به زبان‌شناسی مرتبط نمی‌باشد.
زبان گورانی (که شامل اورامی می‌شود) اغلب به عنوان بخشی از شاخه زازا-گورانی زبان‌های هندوایرانی و ایرانی طبقه‌بندی می‌شود. اما زبان زازاکی که در قسمت‌های شمالی کردستان گویش می‌شود، هم از نظر دستوری و هم از نظر واژگان متفاوت است و به‌طور کلی توسط گویشوران گورانی قابل فهم نیست اما مرتبط با گورانی در نظر گرفته می‌شود. تقریبا همه جوامع زازاکی‌زبان، و نیز گویشوران یک زبان از نزدیک مرتبط دیگر به نام شبکی که در بخش‌هایی از کشور عراق گویش می‌شود دارد
تاریخچه زبان کردی
رده‌بندی
هندواروپایی
هندوایرانی
ایرانی
ایرانی غربی
ایرانی شمال غربی
زبان‌های کردی‌تبار :
کرمانجی
سورانی
گویش‌های جنوبی کردی، کلهری، کردی ایلامی
مقایسه واژگان زبان کردی با دیگر زبان‌های هندواروپایی
کردی
آلمانی
ایتالیایی
انگلیسی
پرتغالی
اسپانیایی
سوئدی
فارسی
فرانسوی
هلندی
کرمانجی
سورانی
فیلی
لکی
var
êware
êware
îware
abend
sera
evening
tarde
tarde
afton
ivār
soir
evond
bra
bra
bra
bira
bruder
fratello
brother
irmão
hermano
bror, broder
barādar
frère
broer, broeder
te, tu
to, tu
ti
tû
du
voi
you
tu
te, tú
du
to
te, tu
je
hesin
asin
asin
asin
eisen
ferro
iron
ferro
hierro
järn
āhan
fer
ijzeren
erd
herd
zoiw
zemi
erde
terra
earth
terra
tierra
jorden
Zamin
terre
aanaarden
êre
êre
êre
êre
hier
qui
here
aqui
aquí
här
inja
Ici
hingiv
hengwín
hangewin
hesell/engoiîn
honig
miele
honey
mel
honung
angabin
angabin
honing
kurt
kurt
kull
kull
kurz
corto
short
curto
corto
kort
kutāh
court
kort
lêv
lêw
lêw
liç,liu
lippe
labbro
lip
lábio
labio
läpp
lab
lèvre
lip
meh
mang
mang
mang
mond
mese
maan
nav
naw
naw
nûm
name
nome
name
nome
nombre
nämna
nām
nom
naam
na
na
ne
ne
nein
non
no
não
no
nej
na
non
neen
nú, nuh
nwê
nú
nûw
neu
nuovo
new
novo
nuevo
ny
now
nouveau
nieuw
neh
no
nû
nôě
neun
nove
nine
nove
nueve
nio
noh
neuf
negen
pardêz
perdê
behesht
behesht
paradies
paradise
paradise
paraíso
paraíso
paradis
pardis
paradis
paradijs
spenax
espenax
sfenaj
spinat
spinacio
spinach
espinafre
espinaca
spenat
esfanāj
épinard
spinazie
stêr
estêre
esare
asare
stern
stella
star
estrela
estrella
stjärna
setāre
astre
ster
dot
Kiç
dot
dit
dochter
dlop
dlop
dlop
tillp/tike
دبیره
در گذشته، زبان کردی تنها با نویسه عربی نوشته می‌شد؛ اما پس از جنگ جهانی اول و در پی جایگزینی نویسه عربی در ترکیه با نویسه لاتین، کردی نیز در این کشور با نویسه لاتین نوشته شد. غیر از این، کردهای ساکن در شوروی سابق نویسه سیریلیک به‌کار می‌بردند. هم‌اکنون در ایران و عراق کردی با نویسه عربی نوشته می‌شود.
واژگان کردی
بخش اصلی واژگان زبان کردی از ریشه‌های کهن ایرانی است. پس از هجوم اعراب علی‌رغم گسترش اسلام و به زعم آن فرهنگ و ادبیات عربی در بخش وسیعی از کردستان همچون دیگر مناطق خاورمیانه، به دلایل مختلف از جمله کوهستانی و منزوی بودن محیط زیست کردزبانان، زبان کردی توانست خود را از سیل وام‌واژه‌های زبان‌های مجاور از جمله عربی به ویژه در زمینه نوشتار حفظ بنماید. در کردی نوشتاری کمترین درصد واژگان عربی در مقایسه با دیگر زبان‌های خاورمیانه که تحت تاثیر زبان عربی قرار گرفته‌اند وجود دارد و البته بیشتر آن تعداد واژگان دخیل نیز لغات مذهبی است.
آواها
زبان کردی دارای ۸ حرف صدادار است:
کردی
a
e
ê
i
î
o
u
û
فارسی
آ (مثل آرام)
ا مثل اشک
ا مثل امروز
ای کوتاه (در فارسی معادل ندارد)
ای (مثل ایلام)
ا (مثل اردک)
او کوتاه (در فارسی معادل ندارد)
او (مثل دوست)
و نیز دارای ۲۳ حرف بی‌صدا است:
کردی
b
c
ç
d
f
g
h
j
k
l
m
n
p
q
r
s
ş
t
v
w
x
y
z
فارسی
ب
ج
چ
د
ف
گ
ه
ژ
ک
ل
م
ن
پ
ق
ر
س
ش
ت
و «ق در نگارش جدیدعربی (توجه: ف با سه نقطه روی آن» ، مثل very یا violin)
و (به گونه‌ای که در عربی تلفظ می‌شود) (مثل window)
خ
ی (مثل یاور)
ز
ساختار
ضمیر
ضمیرهای شخصی
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
زازایی
تالشی
حالت‌های rectus
ich
ez
min
mi
man
ez
ez
du
tu
to
ti
to
tı
te
er, sie, es
ew
ew
ewe
u
o, a
av
wir
ême
îme
mā
ma
ama
ihr
hûn
êwe
îwe
şoma
şıma
şema
sie pl.
ew
ewan
ewane
ioin
îşān
ê
avon
حالت‌های obliquus
mein(s), mir, mich
min
min
mi(n)
mi(n)
man
mı(n)
me(n)
dein(s), dir, dich
te
to
ti
tû
to
to
te
sein(s), ihm, ihn
wî
ew
ewe
io
u
ey
ay
ihr(s), ihr, ihr
wê
ew
ewe
io
u
aye
ay
unser(s), uns, uns
me
ême
îme
îme
mā
ma
ama
euer(s), euch, euch
we
êwe
îwe
hûme
şoma
şıma
şema
ihre(s), ihnen, sie pl.
wan
ewan
ewane
ioin /yioin
îşān / înhā
inan
avon
ضمیرهای اشاره
ضمیرهای اشاره
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
پارسی
زازایی
نام‌ها
dieser, diese, diese pl.
ev
em
ev
ye, yioine/ioine
in, işān / inhā
(ı)no, (ı)na, (ı)nê
حالت‌ها
diesem
vî
em
ev
ye
in
(ı)ney
dieser
vê
em
ev
ye
in
(ı)naye
diese, diesen
van
em
ev
yioine/ioine
işān / inhā
(ı)ninan
ضمیرهای پسوندی
در سورانی و کلهری ضمیرهای پسوندی مانند فارسی هستند. آن‌ها در انتهای کلمه قرار گرفته و دو کلمه را به هم پیوند می‌دهند. مثلا:
فارسی
سورانی
کلهری
Mal
Mal
Mal
hin/hên
Mal am
Mal em
Mal em
hin mi
ضمیرهای پسوندی:
فارسی
سورانی و کلهری
پس‌آوا
سورانی و کلهری
قطعی
نامعین
معین
-am
-em
-m
-ekem
ekêm
-at
-et
-t
-eket
ekêt
-ash
-î
-y
-ekey
-ekêy
-man
-man
-man
-ekeman
-ekêman
-tan
-tan
-tan
-eketan
-ekêtan
-shan
-yan
-yan
-ekeyan
-ekêyan
نمونه‌هایی برای حالت مفرد ("Kur" در کردی یعنی پسر):
فارسی
سورانی و کلهری
قطعی
نامعین
معین
Pesar am
Kur em
Kur ek em
Kurr ekê m
Pesar at
Kur et
Kur ek et
Kur ekê t
Pesar ash
Kur î
Kur ek î
Kur ekê y
Pesar man
Kur man
Kur ek man
Kur ekê man
Pesar tan
Kur tan
Kur ek tan
Kur ekê tan
Pesar shan pl.
Kur yan
Kur ek yan
Kur ekê yan
نمونه‌هایی برای حالت جمع:
فارسی
سورانی و کلهری
قطعی
نامعین
معین
Pesar an am
Kur an em
Kurek an em
Kurek an êm
Pesar an at
Kur an et
Kurek an et
Kurek an êt
Pesar an ash
Kur an î
Kurek an î
Kurek an êy
Pesar an man
Kur an man
Kurek an man
Kurek an êman
Pesar an tan
Kur an tan
Kurek an tan
Kurek an êtan
Pesar an shan pl.
Kur an yan
Kurek an yan
Kurek an êyan
اضافه
در کردی هم مانند دیگر زبان‌های ایرانی «اضافه» وجود دارد.
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
Haus
Mal
Mal
hin hên
Mal
Mal
Mein Haus
Mala min
Malî min
hin mi
Male man
شکل اضافه در کردی بسیار شبیه فارسی است؛ تنها در گویش کرمانجی هنگامی که اضافه مفرد باشد، بسته به اینکه اضافه مذکر باشد یا مونث به ترتیب پس از آن «ê» یا "a" می‌آید.
شکل‌های «اضافه» در زبان کردی:
کرمانجی
سورانی
کلهری
حالت‌ها
مفرد مذکر
مفرد مونث
جمع
مفرد مذکر
مفرد مونث
جمع
مفرد مذکر
مفرد مونث
جمع
در مثال‌های زیر پسوند اضافه پررنگ آورده شده‌است. در زبان کردی خواندگار به معنی شاگرد و مامسته به معنی آموزگار است.
کرمانجی
سورانی
کلهری
معنی
حالت‌های پسوند اضافه
xwendekar- ê mamoste
xwendekar- î mamoste
xwendekar- î mamoste
shagerd- e amuzgar
xwendekar- a mamoste
shagerd- e amuzgar
xwendekar- ên mamoste
xwendekar- anî mamoste
xwendekar- anî mamoste
shagerd- ane amuzgar
xwendekar- ên mamoste-yan
xwendekar- anî mamoste-yan
xwendekar- anî mamoste-yan
shagerd- ane amuzgar-an
همان‌طور که مشاهده شد در همه گویش‌ها کلمه آموزگار بی‌جنسیت بود و تنها در گویش کرمانجی هنگامی که شاگرد مفرد بود، جنسیت آن تعیین‌کننده پسوند پس از آن بود.
مثال‌هایی دیگر:
کرمانجی
سورانی
کلهری
معنی
Xwendekarê mamoste baş e
Xwendekarî mamoste baş e
Xwendekarî mamoste xas e
Shagerde amuzgar xub ast
Ew xwendekarê mamoste dibîne
Ew xwendekarî mamoste debîne
Ewe xwendekarî mamoste wînûd
U shagerde amuzgar (ra) binad
Bide Xwendekarê mamoste
Bide Xwendekarî mamoste
Bide Xwendekarî mamoste
Bede shagerde amuzgar
Xwendekarê mamoste bide
Xwendekarî mamoste bide
Xwendekarî mamoste bide
shagerde amuzgar bede
گذشته
در کرمانجی بر خلاف دیگر زبانهای هندواروپایی، شکل گذشته فعل بستگی به این دارد که فعل لازم است یا متعدی. در این نمونه با توجه به اینکه «دیدن» متعدی است و «رفتن» لازم شکل گذشته آن‌ها در گویش کرمانجی با هم تفاوت دارد.
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
Min tu dîtî
Min to dîtim
Mi ti dîtim
Mi tû nim dî
Man to (ra) dîdam
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
Ich ging
Ez çûm
Min çûm
Mi çûm
Man raftam
حال
در کردی زمان حال با پیشوند «د» ساخته می‌شود؛ مانند فارسی پس از «د» ریشه فعل و پس از آن پسوند شخصی می‌آید (مثلا مانند فارس برای اول شخص پسوند «م» می‌آید). در گویش جنوبی -همچنین در چندین لهجه از گویش‌های مرکزی و شمالی- پیشوند «د» نادیده انگاشته تواند شد.
برای نمونه فعل رفتن که ریشه آن در زبان‌های کردی‌تبار « ç » است، چنین صرف می‌شود:
آلمانی
کرمانجی
سوران
گورانی
فارسی
Ich gehe
Ez di ç im
Min de ç im
Mi ç im
Man ravam
Du gehst
Tu diçî
To deçî
Ti çîd
To ravi
Er/Sie/Es geht
Ew diçe
Ew deçe
Ewe çûd
U ravad
Wir gehen
Em diçin
Ême deçin
Îme çîm
Ma ravim
Ihr geht
Hûn diçin
Ewe deçin
Îwe çin
Shoma ravid
Sie gehen
Ew diçin
Ewan deçin
Ewane çin
Ishan ravand
نمونه‌های دیگری از اول شخص مفرد در پی می‌آید. زیر ریشه فعل‌ها خط کشیده شده‌است.
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
Ich mache
Ez di k im
Min de k im
Man kon am
Ich esse
Ez di xw m
Min de xw m
Mi me xw m
Man xor am
Ich nehme
Ez di gir im
Min de gir im
Mi gir im
Man gu yam
Ich weiß
Ez di zan im
Min de zan im
Mi zan im
Man dan am
Ich komme
Ez t ê m
Min t ê m
Min t ê m
Man a yam
Ich töte
Ez di kuj im
Min de kuj im
Mi kuj im
Man kush am
Ich sterbe
Ez di mir im
Min de mir im
Mi mir im
Man mir am
Ich lebe
Ez di jî m
Min de jî m
Mi jî m
Man zi yam
Ich weine
Ez di grî m
Min de grî m
Mi grî m
Man gery am
استثنائا از آنجا که تلفظ «de-ê-im» دشوار است، «têm» تلفظ می‌شود.
فرمان دادن
در زبان کردی مانند پارسی با پیشوند «ب» دستور داده می‌شود. در آغاز پیشوند ب می‌آید و سپس ریشه فعل:
آلمانی
کرمانجی
سورانی
کلهری
فارسی
Mache!
Bi k e!
Bi k e!
Bi k e!
be kon
Iss!
Bi xw !
Bi xw !
Bi xw !
be xor
Nimm!
Bi gir e!
Bi gir e!
Bi gir e!
Be gu
Gehe!
Bi ç e!
Bi ç e!
Bi ç e!
be ro
Wisse!
Bi zan e!
Bi zan e!
Bi zan e!
be dan
Komme!
B ê !
B ê !
B ê !
bi a
Töte!
Bi kuj e!
Bi kuj e!
Bi kuj e!
be kosh
Stirb!
Bi mir e!
Bi mir e!
Bi mir e!
be mir
Lebe!
Bi jî !
Bi jî !
Bi jî !
be zî
Weine!
Bi grî !
Bi grî !
Bi grî !
be gery
مقایسه زمان‌ها در گویش‌های مختلف کردی
Erkewazî
Kelhurî
Soranî
Kurmancî
Hewramî
English
me hati m
mi hati m
min hati m
ez hati m
I came
me xwe m /xweri m
mi xwe m /dixwe m
min exwe m /dexo m
ez dixwi m
min meweru
I eat
mi nan xwardi m
min nani m xward
min nan xward
I ate the meal
mi nan xwe m
min nan dexwi m
I am eating the meal
me nan xwardisi m
mi na xwardêa m
min nani m dexward
min nan dixward
I was eating the meal
me hati m ow
mi hati m e
min hatû m e
ez hati m e
I have come
me hatü m
mi hatü m
min hatibû m
ez hatibû m
I had come
کد زبانی
کد ISO-۶۳۹/۱ زبان کردی KU،
کد ISO-۶۳۹/۲ آن KUR
کد DIN ۲۳۳۵ آن KU است.
طبقه‌بندی
زبان کردی عضوی از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی است که خود شاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است و آن نیز به نوبه خود شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی است.
روز زبان کردی
روز ۱۵ مه برابر با ۲۵ اردیبهشت به عنوان روز زبان کردی تعیین شده‌است. در این روز نخستین شماره از مجله کردی زبان هاوار توسط جلادت بدرخان در شهر دمشق منتشر شد. هاوار نخستین نشریه کردی زبان تا زمان خود به‌شمار می‌آمد.
کردها و تقسیم‌بندی زبانی
زبان کردی سورانی
زبان کردی کرمانجی
گروسی
روزنامه‌های کردی
سرزمین کردستان
ماه‌های کردی
مردم کرد
موسیقی کردی
فهرست نام‌های کردی