علی‌آباد کتول

علی‌آباد کتول ، شهری است در استان گلستان ایران. این شهر مرکز شهرستان علی‌آبادکتول این استان است. علی‌آبادکتول به‌طور میانگین معتدل‌ترین شهر دراستان و یکی از معتدل‌ترین شهرهای ایران می‌باشد. به دلیل قرار گرفتن این شهر منطقه پست وکم ارتفاع و قرار گرفتن در کنار چند تپه، جنگل و دو دهنه کوهستانی، آب و هوای این شهر منحصربه‌فرد شده‌است. آبشارکبودوال بلندترین آبشار تمام خزه جهان و تنها آبشار خزه‌ای ایران نیز در این شهر قرار دارد. این شهر یکی از بزرگترین ذخیره گاه‌های چوب سرخدار در جهان است. هرچند قطع بی‌رویه این درخت کم‌یاب و منحصربه‌فرد آن را به کمترین میزان در سالهای اخیر رسانده‌است. این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ با ۷۷هزار نفر جمعیت به عنوان سومین شهر استان از نظر جمعیت می‌باشد. مساحت شهرستان علی‌آباد ۱۱۶۳ کیلومتر مربع است که محدوده شهری علی‌آباد حدود ۲۰ کیلومتر مربع را شامل می‌شود؛ که پس از گرگان با ۵۵ کیلومتر مربع و گنبدکاووس با ۲۵ کیلومتری مربع سومین ناحیه شهری استان و دهمین ناحیه شهری بزرگ در شمال ایران است. تنها نیروگاه استان درعلی‌آباد قرار دارد. بولوار دانشگاه و خیابان امام رضا از خیابان‌های مهم علی‌آباد کتول هستند. میدان اصلی این شهر، میدان ولایت است.
تاریخچه
با انجام عملیات بررسی و شناسایی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گلستان تاریخ علی‌آباد کتول ۷۰۰۰ سال برآورد شده‌است. این تخمین بر اساس آثار شناسایی شده شامل محوطه، تپه و بناهای تاریخی است و بناهای شناسایی شده متعلق به دوران اسلامی است که شامل ۴ حمام، یک بنای مسکونی یک پل و یک آسیاب آبی است که بیشترین آثار شناسایی شده در بخش جلگه‌ای شهرستان کتول قرار دارد.
رابینوی انگلیسی در کتاب مازندران و استرآباد از نظر جغرافیائی این منطقه را بدین وصف آورده‌است:
بلوک کتول در جنوب شرقی استرآباد و در جنوب استرآباد رستاق واقع است حدود آن از کوهستان تا صحرائی است که در دشت ترکمنها است؛ و محدود است به رود کرک KARK  و جلگه کمالان از شرق به نهر سرخ محله و از شمال به اراضی دوجی و از جنوب به میقان در بسطام طول آن از شرق به مغرب تقریبا ۱۰ مایل و از شمال به جنوب ۳۰ مایل است قسمت عمده آن پوشیده از جنگل است و صحرای علفزار نیز دارد (۱۲۸۵ تا ۱۲۹۱ خ).
وجه تسمیه
در کتاب سیاسی، اجتماعی کتول (نوشته محمد ابراهیم نظری)، واژه کتول از دو واژه اوستایی کته (kate) و اول (eul) تشکیل شده‌است. «کته» به معنای جا ومکان و «اول» به معنای شیب و دره و گودال است وکتول به مجموعه آبادی‌هایی گفته می‌شود که در درون دره و کوه قرار دارند. عقیده دیگر براین است که «کتول» نام یک طایفه می‌با شد و این نام بعد از مهاجرت عده‌ای از امراء و بزرگان لشکری سیستانی به این منطقه در اواخر دوره صفویه رایج گردید. چنان‌که قسمتی از قشون استرآباد را در زمان شاه طهماسب دوم (۱۱۳۵ –۱۱۴۴ ه‌. ق) دسته کتول تشکیل می‌داد در اوایل دوره قاجاریه کتول به ۱۸ تیره اصلی تقسیم می‌گردید. در دوران ناصرالدین شاه، کتول یکی از ۶ بلوک ناحیه استرآباد بود.
کتول همچنین در زبان مازندرانی به معنای «کسی که رسم چوپانی را نداند»، «کشاورز و زارع»، «گاو شیرده» و «غریب یا کسی که از وطن به دور افتاده» می‌باشد.
هنر
فعالیت‌های هنری از جمله چادر شب بافی، صنایع دستی و نمد بافی و ساخت ابزار موسیقی از قبیل: تار دوتار سه تار کمانچه و… و خود موسیقی محلی را می‌توان نام برد.
مردم
مردم علی‌آبادکتول اکثرا از قومیت کتولی هستند و به کتولی که گویشی از زبان مازندرانی هست سخن می‌گویند اقوام مازندرانی، شاهرودی، ترک‌های زنجانی، سیستانی، نیشابوری، کاشمری، سبزواری و فندرسکی از دیگر اقوام این شهر هستند که هرکدام دارای گویش‌های متفاوت خود هستند. کتولی گویشی از زبان مازندرانی است و گویش فندرسکی برگرفته از بخش فندرسک است.
مذهب مردم شهر شیعه و اغلب کتولی، مازندرانی، ترک‌های زنجانی، سیستانی، کاشمری، نیشابوری و سبزواری هستند. عده‌ای از اهل تسنن ترکمن و بلوچ و حدود ۱۰ تا ۲۰ خانوار ارمنی که ازروس‌ها مهاجر هستند و به مالقان مشهورند در این شهرستان زندگی می‌کنند.
گویش سیستانی هم از گویش‌های مهاجر استان گلستان به حساب می‌آید.
ورزش
عمده ورزش این شهر ورزش‌های رزمی بخصوص کاراته و تکواندو بوده‌است که در گذشته تیم کاراته دانشگاه آزاد علی‌آباد کتول در لیگ برتر شرکت داشته‌است. از مربیان به نام و مطرح این شهرستان می‌بتوان به اسماعیل حاجی‌آبادی و رحمت نظری و موسی الرضا علینژاد (مربیان تیم ملی کاراته) و سید احمد حسینی (مربی خوش‌نام تکواندو شهرستان) نام برد، همچنین از قهرمانان رشته ورزشی کاراته می‌توان به محسن اشرفی کاتا روی اسبق تیم ملی و حمید حسین‌پور قهرمان چندین دوره مسابقات کشوری و مسابقات آزاد جهانی نام برد. همچنین این شهر دارای استعدادهایی در رشته‌های کشتی فوتبال والیبال وزنه‌برداری (حسین حوری قهرمانان آسیا) و شطرنج می‌باشد.
برخی از اماکن ورزشی در علی‌آباد :
استادیوم ورزشی شهید علی‌آبادی
سالن سرداران شهید علی‌آباد
زمین فوتبال محله خارکلاته
سالن شهدای جنگلده
سالن داوود مزرعه
سالن جمهوری اسلامی
سالن جانبازان
سالن ورزشی دانشگاه آزاد
سالن ورزشی تختی
سالن ورزشی بسیج
مجموعه ورزشی الغدیر
مجموعه ورزشی تختی
شهرداری علی‌آباد
شهرداری علی‌آباد با ساختمانی مدرن و طراحی شده مناسب برای کاربری اداری با هدف بهینه‌سازی فضای اداری و صرفه جویی انرژی درخیابان امام رضا (ع) مقابل مصلی نماز جمعه قرار دارد. برخی از سازمان‌های تابع شهرداری در زیر نوشته شده‌است.
ناحیه یک خدمات شهری علی‌آباد کتول
ناحیه دو خدمات شهری علی‌آباد کتول
سازمان حمل و نقل عمومی علی‌آباد کتول
سازمان تاکسیرانی علی‌آباد کتول
سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی علی‌آباد کتول
سازمان میادین میوه و تره بار علی‌آباد کتول
روستاها و ییلاقات
روستاهای سعد آباد، شیرین آباد، امیرآباد فندرسک، چینو، مایان (ماهیان)، نرسو، ریگ چشمه، چلی، بالا چلی، گنو، غریب آباد، طاویر، چه جا، لنگو، سیاه مرز کوه، نرسو، افرا تخته، الستان، وسیع سر، زرین گل، کردآباد، حسین‌آباد و اسلام‌آباد، زیر مجموعه علی‌آباد کتول قرار دارند.
گردشگری
آبشار کبودوال
آبشار تمام خزه‌ای کبودوال، سد علی‌آباد کتول - دو دهنه زیبا و بکر زینگل و محمدآباد با ییلاقات زیبا ی آن: روستاهای شیرین آباد افرا تخته، چینو، خولیندره، مایان، نرسو، ریگ چشمه، چلی، بالا چلی، گنو، غریب آباد، چه جا، لنگو، سیاه مرز کوه، نرسو، الستان، وسیع سرو و منطقه کوهستانی چلی، بالاچلی، شاهوار و جنگل ابر از مهمترین مناطق گردشگری این شهرستان می‌باشد.
زیرساخت
واحدهای علمی و آموزش عالی
در علی‌آباد حدود ۱۲۰۰۰ دانشجو در ۶ واحد آموزش عالی مشغول به تحصیل هستند. دانشگاه آزاد واحد علی‌آباد کتول بزرگترین واحد دانشگاهی آزاد در استان نقش مهمی در تولید علم شهرستان داراست.
دانشگاه آزاد واحد علی آبادکتول
دانشگاه پیام نور واحد علی‌آباد کتول
دانشگاه جامع علمی کاربردی بهزیستی گلستان
دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه جامع گلستان
دانشکده فنی و حرفه‌ای امام خمینی علی‌آباد کتول (انستیتو فناوری کورش کبیر سابق)
دانشکده فنی حرفه‌ای سما واحد علی‌آبادکتول
شبکه بهداشتی درمانی
بیمارستان قائم
بیمارستان بقیهالله العظم
درمانگاه شهیدمطهری تامین اجتماعی
درمانگاه شفا
درمانگاه امام رضا سپاه پاسداران
درمانگاه تخصصی قائم
درمانگاه خاتم
درمانگاه شهید کرامتی
درمانگاه امام علی
درمانگاه شهری شماره ۱
درمانگاه شهری شماره ۲
درمانگاه شهری شماره ۳