ابن ربن طبری

ابن ربان طبری ، با عنوان کامل ابوالحسن علی ابن سهل ربان طبری ، در ایران ربن طبری حکیم، پزشک، فیلسوف و روانشناس شهیر ایرانی سده ۳ قمری (۹ میلادی) در طبرستان مازندران کنونی، کاشف مسری بودن سل ریوی و استاد زکریای رازی بوده‌است.
زندگی
از تاریخ تولد و درگذشت وی اطلاعات درستی در دسترس نیست ولی زادگاه او در آمل بوده و مهم‌ترین اطلاعاتی که درباره زندگی او در دست است، اطلاعاتی است که خود در کتاب‌هایش آورده‌است. وی فرزند سهل بن بشر از منجم یهودی ایرانی در طبرستان بوده‌است.
به سبب همزمانی او با متوکل عباسی می‌توان گفت که وی تا اواخر نیمه اول قرن ۳ (قمری) زنده بوده‌است. عده‌ای با توجه به اینکه «ربن» و «راب» از القاب روحانیون یهود است، او را یهودی انگاشته‌اند. برخی نیز او را در ابتدا زرتشتی دانسته‌اند. در حالی که خود در کتاب «الدین و الدوله» آورده‌است که ابتدا مسیحی بوده و سپس با تعمق در اندیشه‌های اسلامی و معانی قرآنی به اسلام گرویده‌است و البته در جایی تایید نشده.
جمال‌الدین قفطی درباره وی می‌گوید: علی بن ربن الطبری که کنیه‌اش ابوالحسن بود، در صناعت طب فاضل و در طبرستان در خدمت ولات آن سامان می‌زیست. در علوم حکمتی و طبیعی متبحر و چون در طبرستان فتنه روی داد به ری آمد و محمد بن زکریای رازی در آنجا بخدمتش رسید و از وی بهره گرفت.
پزشکی
ابن ربن پزشکی را نزد پدرش آموخت، سپس با استفاده از آثار یونانیان و دانشمندان دیگر آن را تکمیل کرد او استاد زکریای رازی است. جوانی‌اش را در طبرستان گذراند. سپس در ۲۲۴ (قمری) به عراق رفت و در سامرا اقامت گزید و مورد احترام معتصم قرار گرفت. او در زمان متوکل و با راهنمایی و در منادمت او اسلام را پذیرفت.
ابن ربن از نظر علمی چنان مقامی داشت که او را همطراز رازی و مجوسی و ابن سینا نام برده و یکی از ۴ دانشمند و پزشک بزرگ مسلمان دانسته‌اند. او مسری بودن سل ریوی کشف کرد.
آثار
آثار بسیار به او نسبت داده شده که برخی به دست ما رسیده‌اند و از برخی نامشان باقی‌است. معروف‌ترین آثار او:
فردوس الحکمه
فردوس الحکمه، دائرهالمعارفی است طبی و یکی از قدیمی‌ترین و اولین و معتبرترین آثار جامع طب اسلامی و از نخستین کتابهای پزشکی است. ابن ربن در تالیفات این کتاب از نظرات در آثار بقراط، جالینوس، ارسطو، ابن ماسویه، حنین بن اسحاق و رساله‌های هندی و دیگر آثار گذشتگان بهره برده‌است. فردوس الحکمه نخستین بار متن عربی آن به وسیله محمد زبیر صدیقی به سال ۱۹۲۸ م در برلین به چاپ رسید و در سال ۱۹۷۱ م در بیروت دوباره چاپ شد. هم چنین عبدالکریم سامی جندی با پژوهش دوباره آن به سال ۲۰۰۲ م/۱۴۲۳ ق با همیاری دارالکتب العلمیه در بیروت به چاپ رسانید. کوتاه شده‌ای از آن را رونتال به زبان آلمانی برگرداند. نیز دست نوشته‌های آن در کتابخانه‌های دانشگاه تهران، رامپور، ایاصوفیه، برلین، و بریتانیا و جز آنها دیده شده‌است. این کتاب در ۷ نوع تدوین یافته‌است. هر نوع، مشتمل بر چند مقاله است و هر مقاله، خود دارای چند باب است. در مجموع، این اثر، شامل ۳۰ مقاله و ۳۶۰ باب است. برهان‌الدین کرمانی و ابن بیطار از جمله تاثیر یافته‌گان این اثر ربن طبری هستند.
جلد کتاب چاپ شده فردوس الحکمه در دانشگاه لکنو هندوستان
دیگر
الدین و الدوله فی اثبات نبوه النبی محمد. در این کتاب، ابن ربن حقانیت دین اسلام و برتری آن را بر ادیان دیگر مورد بررسی قرار داده و اطلاعاتی درباره ادیان هند و فرق گوناگون اسلام و مسیحیت و غیره آورده‌است. اسن کتاب در سال ۱۹۲۳ میلادی در انگلستان از روی نسخه کتابخانه جان ریلاند و همچنین در سال ۱۳۴۲ قمری (مطابق با ۱۹۲۳ میلادی) در چاپخانه المقتطف مصر به چاپ رسید.
تحفه الملوک
کتاب فی الامثال و الادب علی مذاهب الفرس و الروم و العرب
کتاب منافع الاطعمه و الاشربه و العقاقیر
کتاب عرفان الحیوه یا ارفاق الحیاه
کتاب فی ترتیب الاغذیه
کتاب فی الحجامه
حفظ الصحه
کتاب الرد علی اصناف الناصری
الکتاب اللولو.
تدریس آثار
آثار وی در دانشگاه گوته فرانکفورت آلمان و دانشگاه بیرمنگام انگلیس تدریس می‌شود.