نرگس

سرده نرگس گیاهی از خانواده نرگسیان (Amaryllidaceae) و راسته مارچوبگان می‌باشد. گیاهی دائمی و پیازدار می‌باشد. پیازهای آن درشت و دارای ورقه‌های فلسی یا مطبق است. به عبارت دیگر پیاز آن می‌تواند چندین سال متوالی گل دهد و گل آن همه ساله درشت‌تر گردد. گلهای نرگس به رنگ سفید، زرد، نارنجی، کم پر و پر پر هستند. برگهای این گیاه از بن ریشه بصورت صاف یا شیاردار بیرون می‌آیند و در طول ساقه قرار می‌گیرند. نرگس‌ها به اندازه‌های مختلف یافت می‌شوند از گلهای ۵ اینچی روی ساقه‌های ۲ فوتی گرفته تا گلهای ۵/۰ اینچی روی ساقه ۲ اینچی.
نرگس‌ها شاید آسانترین و مطمئن‌ترین پرورش از میان خانواده تمام گلها هستند و برای افراد مبتدی در باغبانی ایده آل است.
پیاز و برگها حاوی کریستالهای سمی هستند که فقط حشرات اصلی می‌توانند بدون آسیب رساندن به آن از آن مصرف کنند هر چند ممکن است جانوران آن‌ها را از زیر خاک بیرون بیاورند. گل و ساقه این گیاه سمی نیست فقط پیاز این گیاه است که بسیار زهرآگین است. نوع زرد رنگ آن از نوع سفید رنگش سمی‌تر است. سقراط این گیاه را به دلیل سمی بودن «گردنبند خدایان دوزخ» می‌نامید.
رده‌بندی انواع نرگس
یک گل نرگس
نرگس
گل نرگس در هوای بارانی
رده‌بندی یک گونه کشت شده (قابل کشت) نرگس بر پایه توصیف و سنجش یا از یک رده‌بندی ارائه شده توسط فردی که گونه‌ها را به ثبت می‌رساند، پایه‌گذاری شده‌است.
کد رنگ‌های استفاده شده برای توصیف رنگ نرگس‌ها به قرار زیر است:
W- سفید (سفید گونه)
G- سبز
Y- زرد
P – صورتی
O- نارنجی
R- قرمز
در توصیف گل نرگس هر نرگس را به دو بخش تقسیم می‌کنیم
گلبرگ‌ها
تاج گل
محدوده گونه‌های گل نرگس
رویشگاه‌های طبیعی در ایران
معروف‌ترین نوع گل نرگس در ایران، Narcissus tazetta نام دارد که به اشتباه به نام گل نرگس شیرازی معروف شده‌است، درصورتی که به علت شرایط آب و هوایی خاص امکان رویش گل نرگس در شهر شیراز وجود ندارد.
مقام اول کشت گل نرگس در ایران را منطقه «جره بالاده کازرون» دارا می‌باشد، هفتاد درصد گل نرگس در استان فارس و در این منطقه تولید می‌شود. گل نرگس در بعضی از نقاط کشور مثل بهبهان و خفت هم یافت می‌شود، این در حالی است که در برخی نواحی ایران گیاه نرگس به صورت خودرو وجود دارد.
بخش اعظم نرگس زارهای استان فارس در منطقه «جره»، «بلبلک»، «سرمشهد»، «فامور» قراردارند که گونه‌های متعددی را تولید می‌کنند. در این نرگس‌زارها چهار نوع گل نرگس شناسایی شده که نرگس «شهلا» وسعت بیشتری از مناطق تحت کشت را به خود اختصاص داده‌است. از انواع دیگر آن هم می‌توان به «پرپر یا شصت پر»، «پنجه گربه‌ای» و «مسکین» اشاره کرد.
گل نرگس به جهت داشتن زیبایی و بوی ویژه مشهور است بطوریکه در سال ۱۹۹۲ میلادی در جشنواره گل هلند رتبه نخست را به خود اختصاص داد. اما در ایران به علت نبود آگاهی و عدم تبلیغ کافی از این گیاه و خاستگاه آن، اطلاعات کافی منتشر نشده‌است و با وجود همه مزیتهایی که گل نرگس دارد تاکنون این گل سهم ناچیزی از گردشگری گل را به خود اختصاص داده است.
این گیاه پیازدار با ارتفاع بین ۳۰ تا ۴۵ سانتی‌متر و با گل‌های ۳ تا ۸ تایی در فصل زمستان به گل می‌نشیند حدود گل دهی نرگس‌های بالاده ۴۵ روز یعنی از اوایل دی ماه تا اواسط بهمن ماه می‌باشد.
پرورش گل نرگس
ساقه گیاه نرگس
ماه‌های مرداد و شهریور بهترین زمان برای کشت نرگس هستند، تا ریشه‌ها قبل از شروع زمستان قابلیت رشد را پیدا کنند. اگر چه پیازها باید تا ماه مهر کشت شوند، ولی تا آبان ماه قابل کشت هستند.
برای کشت، آن‌ها را به‌طور مجزا با فاصله‌های۱۵سانتیمتر در یک خاک با زهکشی خوب و مناسب کشت کنید؛ به طوری که حدود ۱۰ سانتیمتر خاک روی پیازها باشد. مقداری کود معمولی را با خاک مخلوط کنید و در زیر محل کاشت بریزید و اگر خاک، رسی و سنگین است، مقداری شن با آن مخلوط کنید تا به زهکشی خاک کمک کند. پیازها را در زمینی که از آب اشباع است، نکارید.
نرگس‌ها برای گل دهی سال بعد، نیاز به انرژی سرازیر شده از ساقه و برگ به پیازها دارند. به همین دلیل برگ‌ها را از محل طوقه قطع نکنید؛ چون این کار باعث می‌شود آن‌ها ضعیف شوند. هنگامی که ۶ هفته سپری شد، بعد از گل دهی می‌توانید برگ‌ها را قطع کنید؛ چون تاثیری بر گل دهی سال بعد ندارد. بعد از پژمرده شدن گل‌ها، آن‌ها را از بخش زیرین و پشت تخمدان قطع کنید. هر پیازی را که در ساقه و برگ آن نشانی از بیماری است، خارج کرده و آن را بسوزانید.
پس از گل دهی گیاه را هفته‌ای یک بار آبیاری و به وسیله کودهای غنی از پتاس تغذیه کنید، تا هنگامی که برگ‌ها زرد شوند. تعداد زیادی از نرگس‌ها، خیلی خوب به‌طور طبیعی سبز شده و نیاز به جابجایی ندارند. اگر شما باغ کوچکی دارید و دسته‌های نرگس خیلی زیاد و بزرگ شده‌اند، می‌توانید آن‌ها را خارج کرده و تقسیم کنید. پیازهای خارج شده را در مکانی خنک، تاریک و با تهویه مناسب تا زمان کشت بعدی ذخیره کنید. قبل از انبار کردن و نیز قبل از کشت دوباره، تمام پیازهایی را که هنگام لمس کردن حس می‌کنید، نرم هستند یا حالت اسفنجی پیدا کرده‌اند، جدا کرده و بسوزانید.
این گل بومی در جنوب اروپا، شمال آفریقا و همچنین مدیترانه غربی مخصوصا شبه جزیره ایبری هم وجود دارد. این گیاه را به ۱۳ بخش طبقه بندی کرده‌اند که می‌توانید انواع گل‌های نرگس را در این تصویر مشاهده فرماید.
پیازهای کشت شده در گلدان) برای ۱۶ الی ۲۰ هفته) باید حداقل در عمق ۵ تا ۱۰ سانتی‌متری کاشته شوند که این بستگی به شرایط آب و هوایی منطقه دارد.
بهترین گونه‌ها برای پرورش بستگی به مکانی دارد که می‌خواهید کشت کنید. اگر محیط بزرگی از زمین سبز دارید که می‌خواهید در آنجا نرگس‌ها را کشت کنید، نوع نرگس نم بهترین نتیجه را دارد. گونه‌های مختلف را در یک بخش با هم مخلوط نکنید؛ زیرا محصول این نوع کشت، نتیجه خوبی ندارد.
برای حاشیه و کناره‌های کوچک باغ‌های سنگی بهتر است از انواع کوچک‌تر برای پرورش مانند دو به دو یا پرتاب شعله استفاده شود.
در طول زمان پرورش، حداقل دوبار به وسیله قارچ کش شاخ و برگ نرگس‌ها را سمپاشی کنید.
گل‌های نرگس دو دسته هستند: گل نرگس واقعی و نرگس دروغین که نرگس دروغین، بدون بو است نوع طبیعی آن بسیار معطر و مقاوم در مقابل سرما و از بهترین نوع آن نرگس شهلا است.
عرضه این گل در بسته‌هایی که در فروشگاه‌های گل و دستفروشان حاشیه خیابان ارائه می‌شود نوید در راه بودن بهار را می‌دهد.
دستورالعملها
در زمان مناسبی در فصل پاییز پیاز نرگس را بخرید. هرچه پیاز آن بزرگ‌تر باشد گل شما بزرگ‌تر خواهد شد. پیازهایی که هیچ‌گونه بریدگی، خراش یا دندانه ندارند را انتخاب کنید. پیاز باید ریشه داشته باشد، اما نباید از بالای آن ساقه سبز شده باشد. اگر پیاز فورا کاشته نشود می‌تواند در یخچال نگه‌داری شود.
۲. یک گلدان انتخاب کنید. کسانی که پیاز را جداگانه خریداری می‌کنند باید گلدان مناسبی را برگزینند. گلدان باید سنگین باشد زیرا زمانی که گیاه شکوفه بدهد، بالای آن سنگین شده و می‌تواند یک گلدان سبک را واژگون کند. پیاز نرگس باید به خوبی بتواند خشک شود، بنابراین نیاز به حداقل یک سوراخ در کف گلدان برای تخلیه آب هست. سایز گلدان مهم است. برای کاشت یک پیاز، گلدان باید حداقل ۱۸ سانتی‌متر عمق داشته و عرض آن حداقل ۵ سانتی‌متر از پهن‌ترین قسمت پیاز بزرگ‌تر باشد.
۳. مقداری آب ولرم در یک کاسه ریخته و ریشه پیاز را به مدت ۲ ساعت در آن غوطه‌ور کنید. همه پیاز را داخل آب قرار ندهید، تنها قسمت انتهایی آن کافی است. این کار پیامی را به پیاز می‌رساند که وقت رشد کردن است. این کار را قبل از کاشت در گلدان انجام دهید.
۴. گلدان را تا نیمه با خاک گلدان پر کنید. پیاز را با ریشه در زیر خاک قرار دهید. اطراف پیاز را با خاک پر کرده و خاک را دور آن محکم کنید. یک سوم از قسمت بالای پیاز را بیرون از خاک بگذارید. پیاز را به خوبی آب بدهید. گلدان را در جایی گرم در زیر نور مستقیم خورشید قرار دهید. نور خورشید باعث فعال شدن پیاز می‌شود. تا زمانی که ساقه شروع به رشد کند به آن آب ندهید. این ممکن است ۲ یا ۳ هفته یا بیشتر طول بکشد.
۵. بعد از شروع رشد ساقه، هر زمان که حس کردید خاک خشک است به آن آب بدهید. هر دو هفته با دادن محلول آب و کود گیاهان خانگی به گیاه آن را تقویت کنید. گیاه را بچرخانید تا ساقه آن صاف قرارگرفته و اگر گیاه در حال خم شدن بود یک چوب بامبو در کنار آن قرار دهید.
نکات و هشدارها
یک گلدان سفالی بهترین گزینه برای کاشت پیاز نرگس است. این گلدان را می‌توانید با پیچیدن فویل‌های گل یا پارچه در اطرافش تزیین کنید. زمانی که گیاه شکوفه زد آن را از زیر نور مستقیم بردارید. این کار زمان شکوفه دادن را طولانی‌تر می‌کند.
پیاز نرگس را در یخچالی که در آن سیب دارید قرار ندهید. اگر این دو در مجاورت هم قرار داده شوند، سبب می‌شود پیار بی‌بار شده و شکوفه ندهد. در حین کاشت، همه پیاز را با خاک نپوشانید. بالای آن اگر پوشانده شود فاسد خواهد شد. پیازهای کاشته شده را در محل سرد قرار ندهید. این کار رشد را کم کرده یا کاملا مانع رشد می‌شود. این گیاه برای رشد به دمای ۲۱ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر نیاز دارد.
گونه‌ها
Narcissus poeticus
گل نرگس وحشی Narcissus jonquilla
نرگس Narcissus tazetta
نرگس دروغین Narcissus pseudonarcissus
Narcissus abilioi
Narcissus abscissus
Narcissus albicans
Narcissus albimarginatus
Narcissus alejandrei
Narcissus alentejanus
Narcissus alleniae
Narcissus aloysii-villarii
Narcissus andorranus
Narcissus arundanus
Narcissus assoanus
Narcissus asturiensis
Narcissus atlanticus
Narcissus bakeri
Narcissus boutignyanus
Narcissus brevitubulosus
Narcissus broussonetii
Narcissus bulbocodium
Narcissus buxtonii
Narcissus calcicola
Narcissus cantabricus
Narcissus caramulensis
Narcissus cardonae
Narcissus carpetanus
Narcissus carringtonii
Narcissus cavanillesii
Narcissus cazorlanus
Narcissus cernuus
Narcissus chevassutii
Narcissus christianssenii
Narcissus compressus
Narcissus confinalensis
Narcissus confusus
Narcissus cuatrecasasii
Narcissus cyclamineus
Narcissus dordae
Narcissus dubius
Narcissus elegans
Narcissus felineri
Narcissus flavus
Narcissus foliosus
Narcissus fosteri
Narcissus gaditanus
Narcissus georgemawii
Narcissus gigas
Narcissus gredensis
Narcissus hannibalis
Narcissus hedraeanthus
Narcissus hesperidis
Narcissus hispanicus
Narcissus incomparabilis
Narcissus incurvicervicus
Narcissus infundibulum
Narcissus jacetanus
Narcissus javieri
Narcissus jeanmonodii
Narcissus libarensis
Narcissus litigiosus
Narcissus lusitanicus
Narcissus maginae
Narcissus magnenii
Narcissus magni-abilii
Narcissus martinoae
Narcissus medioluteus
Narcissus moleroi
Narcissus montserratii
Narcissus munozii-garmendiae
Narcissus nevadensis
Narcissus nivalis
Narcissus nutans
Narcissus obesus
Narcissus obsoletus
Narcissus odorus
Narcissus paivae
Narcissus papyraceus
Narcissus perangustus
Narcissus perezlarae
Narcissus piifontianus
Narcissus poculiformis
Narcissus poeticus
Narcissus ponsii-sorollae
Narcissus pravianoi
Narcissus primigenius
Narcissus pugsleyi
Narcissus pujolii
Narcissus rafaelii
Narcissus rogendorfii
Narcissus romieuxii
Narcissus romoi
Narcissus rupicola
Narcissus rupidulus
Narcissus scaberulus
Narcissus serotinus
Narcissus somedanus
Narcissus supramontanus
Narcissus susannae
Narcissus taitii
Narcissus tenuior
Narcissus tingitanus
Narcissus tortifolius
Narcissus triandrus
Narcissus tuckeri
Narcissus viridiflorus
Narcissus xaverii