سعدآباد (دشتستان)

سعدآباد شهری است در استان بوشهر ایران.
سعدآباد مرکز بخش سعدآباد شهرستان دشتستان است.
این شهر در حدود 8500هزارنفر جمعیت دارد که یک رودخانه بنام شاپور از آن می‌گذرد.
" امکانات شهری"
سعدآباد دارای پارک ساحلی در کنار رودخانه شاپور می‌باشد
امکانات فراوان در شهر سعدآباد وجود دارد و مردم دیگر نیازی به شهرهای دیگر ندارند
مشخصات
جغرافیای سعدآباد
سعدآباد از بخش‌های مهم شهرستان دشتستان است که در شمال این شهرستان واقع شده و وسعت آن ۱۰۰۰ کیلو متر مربع است که ۱۵/۳ درصد از دشتستان را شامل می‌شود.
بخش سعدآباد از شمال و مشرق به استان فارس، از مغرب به بخش آبپخش و از جنوب به رودخانه دالکی محدود می‌شود.
رودخانه‌های دالکی و شاهپور به ترتیب در سراسر مشرق و مغرب این بخش جریان دارن و پس از پیوستن به یکدیگر در محل دورودگاه به منطقه حالتی جزیره گونه می‌دهند.
فاصله این شهر تا برازجان، مرکز شهرستان دشتستان ۲۴کیلومتر و تا بندر بوشهر، مرکزیت استان ۸۰ کیلومتر می‌باشد. سعدآباد بر روی طول جغرافیایی ۵۱ درجه و عرض جغرافیایی ۲۹ درجه قرار دارد.
ارتفاع متوسط این منطقه حدود ۵۰ متر از سطح دریا می‌باشد. هوای منطقه از اواسط بهار تا پایان تابستان گرم و خشک و در فصل پاییز و زمستان معتدل و بهاری می‌باشد.
بخش سعدآباد دارای ۱۷ روستای مسکونی، ده‌ها آبادی و ۲ دهستان وحدتیه و زیراه می‌باشد.
عمده پوشش گیاهی سعدآباد از نو گیاهان گرمسیری نظیر درخت نخل، گز، کنارو کهور می‌باشد. از لحاظ اقتصادی درآمد بیشتر مردم منطقه براساس کشاورزی و از فروش محصولات نخل، خرما و رطب می‌باشد.
در بخش سعدآباد بر اساس آمار اداره آبیاری بیش از ۱۵۰۰۰۰۰ اصله نخل وجود دارد.
سد شبانکاره که در سال ۱۳۱۹ خورشیدی بر رودخانه شاهپور در کنار شهر سعدآباد ساخته شده و سد سرقنات در نزدیکی روستای سرقنات از زیباترین مناظر منطقه هستند و از نظر آبیاری درختان خرما و اراضی کشاورزی نقش مهمی دارند.
وجه تسمیه شهر سعدآباد
این شهر در ابتدا به نام محمدآباد خوانده می‌شد، در سال ۱۳۰۸ قمری توسط اسماعیل خان شبانکاره‌ای به سعدآباد تغییر نام یافت. در آن زمان منطقه سعدآباد به قسمتی از تیول محمد حسن خان سعدالملک مافی بود و اسماعیل خان کارگزار او محسوب می‌شد. محمد حسن خان مافی برادر کوچک حسینقلی خان نظام السلطنه مافی بود که از سال ۱۳۰۵ – ۱۳۰۸ حکمران بوشهر و بنادر بود.
تصحیح:در اوائل سلطنت سلطان حسین صفوی شخصی بنام حاج محمد قطیف که اصالتا اهل بحرین بود به دشتستان کوچ نموده و با ایل و تبار خود به حوالی سعداباد امروز رسید. و از انجا که در کار کشاورزی مسلط بودو در کنار سعداباد رود شاهپور جریان داشت مسقط اراس خود را در پایین دست سعداباد قرار داد و شروع به احداث باغداری و کشاورزی نموده و یک جوی عظیم را که بعدا به نام پسراو جوی حاج مهدی نامیده شد بنا نهاد و این بعدها در زمان پسر او به اتمام رسید.وجه تسمیه محمد اباد بخاطر نام او محمد بوده و به همین خاطر کم کم روستای محمد اباد شکل گرفت. و او کم حاکم منطقه شد و در کل بلوک زیراه حکومت می‌کرد. و مباشر داشت.بعد از مرگ او قدرت به بدست دختران بازمانده‌اش رسید. و چند سالی دختران او با کمک مشاور بر منطقه حکومت کردند.ولی در مسافرتی که مباشر آن‌ها به اصفهان داشت اسناد مالکیت منطقه زیراه را جعل کرد. یا با ساخت و پاخت با مقامات بالاتر اخذ نمود. و چون دختران بازمانده از حاج محمد به خواسته او مبنی بر ازدواج تن نداده بودند،او بمرور خود را مالک و دختران را هم از میان برد. بعدها خوانین زیراه مدتی بر منطقه حکومت کردند و انگاه نوبت به اسما عیل خان شبانکاره رسید که مالک بلا منازع محمد اباد و منطقه زیراه شد.اسما عیل خان بپاس احترام سعد الملک مافی که منطقه را در تیول داشت و وزیر نا صر الدین شاه بود محمد اباد را سعداباد نامید. و سعد الملک هم به همین جهت از دربار نشان سرهنگی برای اسماعیل خان گرفت.
پیشینه تاریخی
شهر سعدآباد وارث شهر تاریخی توز (توج) است. این شهر در عصر ساسانی از رونق و اعتبار بسیار برخوردار بود و پارچه‌های توزی به تمام نقاط ایران و جهان صادر می‌شد.
جغرافی دانان، مورخین و شاعران در قرون اول هجری در آثار خود از این شهر یاد کرده‌اند.
لباس من به بهاران ز توزی و قصب است ………. به تیر ماه خز قیمتی و قز سمور
((فرخی))
کرده گردون ز توزی دیبا ………. کسوت و فرش من به شال و پلاس
((مسعود سعد سلمان))
بپوشید جاماسب توزی قبای ………. فرود آمد از کوه بی‌رهنمای
((فردوسی))
شهر توز در سال نوزدهم هجری به دست ((حکم بن عاص)) گشوده شدو پس از آن قومی عرب در آن ساکن شدند و تا اوایل قرن چهارم هجری قمری آبادان بود. پس از ان به دلایلی نا معلوم به تدریج از رونق و رواج آن کاسته گردید.
سال‌ها پس از ویرانی شهر توز، شخصی به نام ((حاج محمد قطیف)) همراه با زن و فرزندانش از بحرین به این منطقه آمد و در شمال خرابه هایه شهر باستانی توز سکونت اختیار نمود. وی بین روستاهای برمک، هلپه‌ای و زیراه فعلی ساختمانی احداث نمود. پیشکار وی به نام ((کربلایی ولی)) پس از مرگ حاج محمد چشم طمع به اموال او و دخترانش دوخته بود. سرانجام هر دو دختر را که حاضر به همسری وی نشده بودند، به قتل رسانید؛ که در آرامگاه پیر هداف دفن شدند.
بعد از آن کر بلایی ولی و فرزندانش بیش از یک قرن در ولایات دورودگاه، نظر آقا، عمویی و زیراه حکومت کردند. املاک زیراه و شبانکاره پس از آن جزوه تیول حسینقلی خان نظام السلطنه مافی (سعدالملک اول) و محمد حسن خان (سعدالملک دوم) قرار گرفت. حاکم شبانکاره، یعنی اسماعیل خان (درگذشته ۱۳۴۴ ق) منطقه را از سعدالملک اجاره کرده بود. اسماعیل خان آبادی سعدآباد را به افتخار سعدالملک در این منطقه بنا نمود. پس از درگذشت اسماعیل خان، به ترتیب فرزندانش لطفعلی خان و محمدعلی خان و پس از آن فرزندان محمد علی خان یعنی اردشیر خان و ملک منصور خان شبانکاره‌ای بر مناطق سعدآباد و شبانکاره حکومت کردند.
سعدآباد در دوران معاصر
مردم سعدآباد در جنبش‌های سیاسی و اجتماعی دوران معاصر، نقش مهمی داشته‌اند؛ از جمله نهضت ملی شدن نفت، که در حمایت از نهضت و رهبر آن دکتر محمد مصدق پس از کودتای ۲۸ امرداد۳۲ خورشیدی تعدادی از مردم سعدآباد دستگیر و روانه زندان شدند.
در دوران ستم فئودالی در اعتراض به ظلم و ستم خوانین که با گرفتن بهره مالکانه موجب فقر مردم می‌شدند قیام‌هایی روی داد که مهم‌ترین آن‌ها به قیام‌های جاقاش و گله میرو معروف است. دهقانان با هماهنگی قبلی در محلی به نام جاقاش و گله میرو جمع شدند که فئودال‌ها با همکاری نیروی ژاندارمری دهقانان را با خشونت و بی‌رحمی سرکوب کردند، که تعدادی شهید و زخمی شدند.
در جریان انقلاب اسلامی مردم سعدآباد در استان بوشهر پیشگام بودند که در روز ۱۲ دی ۵۷ سه نفر شهید و تعدادی زخمی شدند.
در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران هم مردم سعدآباد همگام با سایر نقاط ایران در جبهه‌های جنگ حضور فعالی داشتند که با تقدبم ده‌ها شهید وفاداری خود در دفاع از میهن را به اثبات رساندند.
از جمله بسیجی دلاور محمد رضا حسینی (حیدری)که از دلاوری‌ها و سلحشوری‌های ان زنده یاد روایات متعددی مانده‌است .
آثار باستانی، جاذبه‌های گردشگری و زیارتگاها
آثارباستانی
کاخ هخامنشی ((بردک سیاه)) در روستای دورودگاه
کاخ هخامنشی ((سنگ سیاه)) بین روستای جتوط و نظرآقا
آثار باقی‌مانده از شهر توز (توج) نزدیک به روستای زیراه
غارهای سنگی ((چهل خانه)) در شمال شهر سعدآباد در حاشیه رودخانه شاهپور
تل خندق در شهر وحدتیه که به احتمال زیاد مربوط به دوره صفوبه می‌باشد (سکه شاه اسماعیل اول در آنجا پیدا شد)
قبرستان تاریخی بور نزدیک روستای سبا (کانسرخ)
آب انبار، قلعه و آسیاب‌های آبی در منطقه زیراه
آثار باقی‌مانده از سد شهر سبا بر رودخانه شاپور معروف به (کل غرون) که با استفاده از آجر ۴۰*۴۰ و ملات قیر ساخته شده‌است.
زیارتگاه، امامزاده
آمازاده شاه قطب الدین حیدر دورودگاه که از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می‌باشد.
امامزاده آقا میر هداف واقع در سعدآباد
امامزاده شاه قاسم در منطقه وحدتیه
امامزاده بی‌بی خاتون نظرآقا
امامزادگان آقانور و بی‌بی نور در روستای سیاه منصور سفلی
جاذبه‌های گردشگری
چشمه زیراه
آبشار شول
سراسر سواحل رودخانه شاپورو دالکی که در مشرق و مغرب بخش سعدآباد واقع شده‌اند
سد سعدآباد بر رودخانه شاپور
سد سرقنات بر روی رودخانه دالکی که آب نخیلات منطقه سعدآباد را تامین می‌کند.
کوه نرگسی در منطقه وحدتیه
پانویس و منابع
سعدآباد در گذر تاریخ (نصرالله محمدآبادی)
تصحیح: نصرالله بلوکی