بزرگراه شهید زین‌الدین

بزرگراه شهید زین‌الدین یکی از بزرگراه‌های شرقی-غربی شهر تهران است. هم اکنون سه بزرگراه شهید زین‌الدین، همت و خرازی از شرقی‌ترین محور تهران در جاجرود به آخرین نقطه شهر در غرب تهران وردآورد متصل شده است. طول بزرگراه ۱۲ کیلومتر می‌باشد و طول کلی با احتساب شهید همت و شهید خرازی ۵۴ کیلومتر است. سرعت مجاز در این بزرگراه ۱۱۰ کیلومتر در ساعت پیش‌بینی شده است. تکمیل این بزرگراه از اواخر سال ۷۳ با شروع ساخت پل‌های خیابان شریعتی و پاسداران در امتداد شرقی بزرگراه شهید همت آغاز گردید و در نهایت سال ۸۴ به بزرگراه امام علی رسید. عملیات اجرایی و ابلاغ طرح حدفاصل بزرگراه امام علی تا سه راه آزمایش (حکیمیه، جاده دماوند و تلو) در نیمه دوم سال ۸۲ انجام گردید که همزمان با آن کلنگ احداث پل قنات کوثر بر زمین زده شد. پیمانکار این طرح بجز تقاطع غیر همسطح شهید قائمی (پل استخر) که توسط مجتمع عمرانی ایرانشهر صورت پذیرفت در مابقی مقاطع حد فاصل بزرگراه امام علی تا سه راه آزمایش توسط موسسه شهید رجایی وابسته به قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا انجام شده است.
تاریخچه ساخت و بهره برداری
از خیابان شریعتی تا بزرگراه شهید صیاد شیرازی ؛ در اواخر مرداد سال ۷۷ با بهره‌برداری از بزرگراه شهید زین الدین حدفاصل خیابان شریعتی تا بزرگراه شهید صیاد شیرازی در شمال شرق تهران رفت‌وآمد خودروها در بزرگراه رسالت، خیابان‌های شریعتی و پاسداران روان‌تر شد. این قسمت از بزرگراه با توجه به تراکم سازه‌های شهری در منطقه، یکی از مهمترین و اصلی‌ترین شریان‌های ارتباطی تهران می‌باشد که در شبکه بزرگراهی شهر تهران نقش ستون فقرات را ایفا می‌نماید. از دیگر تاثیرات ترافیکی، کاسته شدن حجم عبور خودروها از بزرگراه شهید همت و خیابان بنی هاشم است که پیش از این به ویژه در ساعت اوج آمد و شد ترافیک فشرده، مردم را آزار می‌داد. برای ساخت این بزرگراه موانع و معارض مرتبط با شرکت‌های گاز و برق از میان برداشته شده و علاوه بر این پل روگذر سواره در مکان تلاقی مسیر آزاد راه با خیابان شهید عراقی ساخته شده است.
از بزرگراه شهید صیاد شیرازی تا امام علی ؛ در تاریخ چهارشنبه ۸ تیر ۱۳۸۴ یک ونیم کیلومتر از بزرگراه شهید زین الدین حد فاصل دو بزرگراه صیاد شیرازی و امام علی و با صرف هزینه‌ای حدود ۵۰ میلیارد تومان، مورد افتتاح و بهره‌برداری قرار گرفت تا شاهد تاثیرات ترافیکی چشمگیری در بزرگراه‌های رسالت، بابایی، صدر و مدرس حد فاصل رسالت تا بابایی باشیم. ادامه بزرگراه شهید زین الدین از همین نقطه تا قنات کوثر و پل هنگام به طول ۲ کیلومتر با برآوردی معادل ۹۰ میلیارد تومان نیز در دست اقدام است که عمده هزینه اعلام شده مربوط به خرید املاک معارض بر سر راه این طرح است که عمدتا از میان بافتهای فرسوده و ریزدانه موجود در سطح منطقه عبور می‌کند. در میان شریانهای بزرگراهی سطح شهر تهران بزرگراه ۷۶ کیلومتری عباس‌آباد متشکل از بزرگراه‌های شهید همت، شهید زین الدین و وفادار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این بزرگراه با ۴۴ کیلومتر طول از مناطق ۴، ۳، ۲، ۵، ۲۲ می‌گذرد. این بزرگراه در طول خود کلیه شریانهای شمالی- جنوبی تهران را قطع می‌کند. از آنجا که بخش اعظم بزرگراه زین الدین حد فاصل تقاطع آزادگان و همت تا سه راه آزمایش در رینگ بزرگ شهر تهران قرار دارد و چنانچه تا پایان سال آینده به اتمام برسد، ورودی‌های شهر تهران به مقصد مرکز شهر بدون مواجهه با چراغ قرمز به راحتی از طریق گذرگاه کمربندی میسر خواهد بود.
از سراج تا قنات کوثر و فلکه چهارم تهرانپارس ؛ در تاریخ سه شنبه ۱۲ دی ۱۳۸۵ به منظور تسهیل ترافیک و گسترش شبکه بزرگراهی پایتخت، بزرگراه شهید زین الدین، حدفاصل خیابان سراج تا قنات کوثر و فلکه چهارم تهرانپارس به بهره‌برداری رسید.
در این مقطع زمانی هنوز بخش‌های مختلفی از این بزرگراه فعالیت عمرانی‌اش را آغاز نکرده است و به دلیل معارضان ملکی، امکان فعالیت در آن وجود ندارد. برپایه این گزارش مقدار بودجه هزینه شده برای افتتاح ۱۵۵۰ متر این بزرگراه که امروز به بهره‌برداری خواهد رسید، رقمی درحدود ۶/۵ میلیارد تومان اعلام شده است.
بزرگراه شهید زین الدین برای اتصال به قسمت شرقی تهران، پس از گذشت از خیابان هنگام با احداث پل روی آن به خیابان سراج خواهد رسید؛ که هنوز (آذر ۸۵) در این قسمت از بزرگراه به دلیل معارضان ملکی خصوصی، عملیات عمرانی آغاز نشده است. ضلع شرقی این بزرگراه از خیابان سراج آغاز شده و پس از عبور از بزرگراه شهید باقری و قنات کوثر به فلکه چهارم تهرانپارس می‌رسد. عمده عملیات عمرانی این بزرگراه احداث پل روگذر بر بزرگراه شهید باقری به طول ۸۳ متر است، این پل دارای عرض دهنه ۴۰ متر بوده و دارای دو دهانه ۲۴ متر و دو دهانه ۱۷ متر است.
پل خیابان سراج ؛ در تاریخ هفتم مرداد ۱۳۸۷ مراسم افتتاح تقاطع غیرهمسطح زین‌الدین - سراج برگزار گردید. طرح تقاطع غیرهمسطح بزرگراه زین‌الدین – سراج از ارزان‌ترین طرح‌هایی است که با همکاری سازمان مهندسی و عمران و با صرف هزینه‌ای کمتر از۲ میلیارد تومان انجام شده است. برای احداث این طرح که به موقع انجام شد، تاسیسات زیر بنایی را حفظ کرده و با رفع کمترین معارض به پایان رسید. پل سراج تاثیر زیادی در روان‌سازی ترافیک شمال به جنوب خیابان سراج و تردد آسان دانشجویان دانشگاه علم و صنعت را به‌دنبال خواهد داشت. از ویژگی‌های پل سراج اشاره به مطالعات زیست‌محیطی و فرهنگی در احداث پل سراج می‌باشد و با نگاه محله محوری و قطع نکردن محلات و مناطق مسکونی و حفظ ارتباطات آن‌ها، این پل احداث گردیده است. بیشتر تقاطع‌هایی که در محورهای بزرگراهی احداث می‌شوند، شرقی – غربی است و اکثر محورهای شمالی – جنوبی به‌صورت زیر گذر و رو گذر احداث می‌شود.
حد فاصل بزرگراه امام علی تا پل استخر ؛ در تاریخ ۳۰ مهر ماه ۹۰ این بزرگراه که عملیات اجرایی آن حدفاصل بزرگراه امام علی تا پل استخر که هم اکنون به نام پل شهید قائمی نامگذاری شده در سال ۸۲ آغاز شده بود بعد از ۸ سال فراز و نشیب به همراه پل‌های هنگام، سراج، قنات کوثر و پل بزرگ استخر که بر در تقاطع بلوار پروین و خیابان استخر احداث شده به طول تقریبی ۷ کیلومتر به بهره‌برداری رسید. یکی از مشکلات بر سرراه تکمیل بزرگراه شهید زین‌الدین در ۸ سال گذشته (۸۲ تا ۹۰) وجود معارضان متعدد ملکی، تاسیساتی، نظامی، فضای سبز و… بوده است چنانچه ۴۰۰ هزار متر مربع تملک معارضان صورت گرفت که این کار علاوه بر آن که هزینه‌های گزافی را به دنبال داشت، سختی‌های بسیاری نیز ایجاد کرد. از مشکلات عمده در این مسیر عبور از ضلع جنوبی جنگل لویزان بود که در بهمن ماه ۸۴ بعلت درگیری مابین شهرداری تهران و منابع طبیعی عملیات اجرای آن با احکام قضایی متوقف و عملیات اجرایی آن ۱۸ ماه متوقف و عملیات اجرایی مجدد در شهریور ۸۶ آغاز گردید. از مشکلات خاصی که در این مسیر بالاخص پس از افتتاح این مسیر نمایان گشت دسترسی غیر ایمن و غیر فنی از خیابان توحید (شهیدان قزوینی) به بزرگراه زین الدین در جنب پارک پلیس بود که بعلت بی‌توجهی و عدم آینده نگری شهروندان ساکن در این حوالی و عدم پیگیری توسط مسئولین ذیربط در شهرداری منطقه ۴ در زمان احداث بزرگراه به آن توجهی نشد و بعلت حوادث و تصادفات در فروردین ۹۱ توسط راهنمایی و رانندگی مسدود گردید که بعلت تجمع و اعتراض ساکنان این امر در همان روز متوقف شد و تا در نهایت با طرح‌های ارائه شده توسط یکی از شهروندان به معاونت حمل و نقل و ترافیک (مرکز) و معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران با اصلاح هندسی این محل طی دو مرحله ابتدا در پاییز سال ۹۲ راستگرد خیابان توحید به راستگرد (رمپ) شرق زین الدین به شمال باقری متصل و در نهایت در ۲۶ فروردین ۹۳ از راستگرد (رمپ) یاد شده دسترسی از مابین فضای سبز لوپ ضلع شمال شرقی پل قنات کوثر به غرب بزرگراه زین الدین ایجاد می‌گردد. مجموعه طرح اجرا شده در نوع خود کم‌نظیر بوده و با پیگیری شهروند مسئول و پشتوانه مهندسی و عمرانی مناسب، این مهم تحقق پذیرفته است.
قطعه نهایی از پل استخر تا سه راه آزمایش ؛ در تاریخ هشتم مهرماه ۹۱ با تکمیل این قطعه به طول تقریبی ۵ کیلومتر و افتتاح همزمان بزرگراه شهید خرازی در غرب تهران این بزرگراه ۵۴ کیلومتری که سالهای طولانی وعده آن داده شده بود، تکمیل و امکان تردد یکپارچه در آن فراهم گردید. در این مسیر (شرق تهران) عملیات عمرانی و معارضان متعددی جابجا یا حذف گردیدند که مجموع آنها بیش از ۱۴ هزار متر مربع معارض وجود داشته که پیش از بزرگراه امام علی، از لحاظ تعدد معارضان بزرگراه شهید زین الدین در رتبه اول قرار داشت. همچنین رفع معارض لوله‌های آب ۸۰۰ و ۱۴۰۰ میلی‌متر تهران در مسیر و کنار پایه‌های پل وفادار یکی ازمهمترین بخش‌های این پروژه محسوب می‌گردید، لازم است ذکر شود پل وفادار به طول ۱۰۷۷ متر یکی از پل‌های این بزرگراه است که در زمره یکی از طولانی‌ترین پل‌های تهران محسوب می‌شود. این پل از نظر سازه‌ای زیبایی‌های خاصی داشته و ۶ متر از آن بدون پایه و به صورت کنسول طراحی و احداث شده است. در ضمن در این مسیر چندین پل دیگر از جمله در محل خیابان احسان، بلوار عباسپور (منتهی به حکیمیه)، خیابان سازمان آب احداث و مورد بهره‌برداری قراری گرفته تا محلات اطراف این بزرگراه دچار مشکل نگردند در نهایت این بزرگراه در تقاطع پل‌های موسوم به شهید متوسلیان (سه راه آزمایش) به بزرگراه آبعلی و جاده دماوند و بزرگراه شهید یاسینی متصل و به نقطه پایانی خود رسید .
خطوط حمل و نقل عمومی
در این بزرگراه فقط در بخش غربی خط ۳ مترو ( شهرک قائم - پایانه آزادگان ) ایستگاهی در محدوده بزرگراه شهید صیاد شیرازی ، شمال خیابان بنی هاشم و بلوار گیلان با نام شهید زین‌الدین دایر می‌باشد و تا انتهای بزرگراه در محدوده حکیمیه و پایانه جدید شرق در حال حاضر ایستگاهی دایر نمی‌باشد . از اشکالات اساسی این بزرگراه با وجود نیاز شهروندان فقدان خط اتوبوسرانی در جهت غرب به شرق ( سه راه ضرابخانه و بزرگراه شهید همت ) و بالعکس می‌باشد . خطوط اتوبوسرانی در این بزرگراه بصورت مقطعی در کنارگذرهای آن تردد و بدینصورت فعال می‌باشند :
خط ۲۲۳ از میدان رسالت به شهرک پارس در مسیر خیابان هنگام ، میدان الغدیر ، بلوار دلاوران ، تکاوران ، شهید جهانشاهلو ( سی متری دوم )، خیابان سراج ، بوار استقلال و مطهری ، قنات کوثر ، بزرگراه باقری ، فلکه چهارم تهرانپارس ، کنارگذر بزرگراه زین الدین ، پارک پلیس ، خیابان شهیدان قزوینی ( توحید )
خط اتوبوس ۳۹۹ پایانه علم و صنعت به شهرک شهید بهشتی در مسیر خیابان‌های رسالت، گلبرگ، خوشوقت (حجربن عدی) از فلکه اول، چهارراه اشراق (فلکه دوم)، فلکه سوم و چهارم تهرانپارس ، کنارگذر بزرگراه زین الدین ، پارک پلیس ، خیابان‌های توحید، استقلال، استخر و ۲۴۴ شرقی در محله کوهسار
خط اتوبوس ۲۲۴ پایانه علم و صنعت به پایانه افق (حکیمیه) در مسیر بزرگراه رسالت، خیابان فرجام، چهارراه اشراق (فلکه دوم)، خیابان‌های جشنواره و پروین، میدان استخر، کنارگذر بزرگراه زین الدین ، دانشگاه آزاد تهران شمال تا دسترسی‌های محلی حکیمیه