حصر آبادان

محاصره آبادان نبرد بزرگی در اوایل جنگ ایران و عراق بود. در تاریخ ۱۸/۷/۵۹ شمسی ارتش متجاوز عراق با عبور از روی رود کارون و احداث دو پل شناور در منطقه مارد و سلمانیه موفق گردید تا نیروهای خود را برای تسخیر شهر آبادان به شرق کارون اعزام کند و در این تاریخ با قطع جاده ارتباطی آبادان به اهواز مسافرین و مردمی را که از آبادان در حال خارج شدن بودند به اسارت خود در آوردند و در تاریخ ۱۹/۷/۵۹ نیز اقدام به قطع جاده ارتباطی آبادان به ماهشهر نمودند و با عبور از این جاده و رسیدن به شمال آبادان و ساحل شمالی بهمنشیر که یکی از دو رودخانه‌ای است که آبادان را محصور نموده‌اند موفق شدند این شهر را محاصره نمایند.
در این محاصره که زاویه‌ای ۲۷۰درجه را تشکیل می‌داد مردم برای خروج از شهر دچار مشکلات زیادی شدند اما تعداد زیادی از مردم نیز برای مقاومت در مقابل دشمن در شهر ماندند تا دشمن موفق به تسخیر شهر نشود اما نیروی مدافع شهر هیچگونه سلاح موثر نظامی در اختیار نداشت و در واقع سلاح‌های موجود تنها بدرد یک جنگ خیابانی می‌خورد نه نبردی در مقابل ارتش تا بن دندان مسلح ارتش عراق ولی مردم و نیروهای اکثر غیر حرفه‌ای موجود در شهر با تمام توان در مقابل دشمن صف ارائی کردند.
برنامه‌ریزی
در سپتامبر ۱۹۸۰ صدام حسین رئیس جمهور عراق هجومی غافلگیرانه را علیه ایران برنامه‌ریزی و به خاک ایران در جبهه گسترده‌ای حمله کرد.
نبرد
در ۳ نوامبر نیروهای عراقی به آبادان در استان خوزستان ایران رسیدند. پایداری ایران ثابت کرد بیش از حد قوی است، با این حال، فرماندهان عراقی برای تقویت قوا فراخوانده شدند.
محاصره
عملیات‌های ایران در دوره محاصره
عملیات کوی ذوالفقاری
این عملیات در تاریخ ۹ مهر ۱۳۵۹ با هدف عقب راندن ارتش عراق از جزیره آبادان صورت گرفت. در این عملیات بیش از ۷۰۰ نفر از نیروهای عراقی کشته شدند و ۵۰۰ نفر دیگر به اسارت درآمدند.
چهل روز پس از شروع هجوم گسترده عراق به ایران، ارتش عراق تصمیم به تغییر روش خود گرفت و بجای اقدام برای تصرف اهواز با جابه‌جایی نیرو و تقویت محور شلمچه – خرمشهر، تلاش خود را برای تصرف شهرهای آبادان و خرمشهر افزایش داد و روز چهارم آبان توانست بخش غربی خرمشهر را به تصرف خود در آورد. با افزایش تلفات، بهترین روش به‌جای درگیرشدن با مردم شهرها، این بود که شهرهای آبادان و خرمشهر را از منطقه‌ای خالی از سکنه دور بزند. به همین دلیل پس از تصرف بخش غربی خرمشهر، نیروهای جدیدی را برای عبور از کارون در سمت شمال شهرهای آبادان و خرمشهر و قطع هر دو جاده ارتباطی اهواز با این دو شهر، گسیل داشت. ارتش عراق در این تغییر، با مقاومت چندانی روبه‌رو نشد و به‌سرعت توانست برجاده اهواز – خرمشهر تسلط یابد. در روز ۸ آبان، واحدهای مهندسی عراق روی کارون پل زدند و امکان حضور نیروهای عراقی در شمال آبادان فراهم شد. این نیروها از کارون عبور کردند و جاده اهواز – آبادان را نیز بستند. بسیاری از خودروهای عبوری، بی‌خبر از این اتفاق، در چنگ دشمن گرفتار شدند. تندگویان، وزیر نفت ایران یکی از کسانی بود که به اسارت نیروهای عراقی درآمد. تا روز ۹ آبان، مردم در شهرهای آبادان و شرق خرمشهر، هنوز از این تغییر سمت حرکت عراقیها بی‌خبر بودند و اکثر اقدامات مقاومتی آنها در خط تماس غربی شکل گرفته بود تا اینکه در روز ۹ آبان دریاقلی سورانی که یک نفر اوراقچی معمولی در حاشیه آبادان بود، دید که عراقیها بی‌سر و صدا نخلهای کوی ذوالفقاری را قطع کرده‌اند و بعد از پل زدن روی بهمن شیر به طرف جاده خسروآباد می‌روند تا محاصره آبادان را تکمیل کنند. او با عجله، فاصله نه کیلومتری کوی ذوالفقاری تا مقر سپاه آبادان را رکاب زد و بلافاصله پس از رسیدن بر سر حسن بنادری، فرمانده سپاه آبادان فریاد کشید که: عراقیها از کوی ذوالقاری آمدند! علی شمخانی، فرمانده سپاه خوزستان در زمان جنگ، اینچنین روایت می‌کند:
بلافاصله نیروهای نظامی داخل شهر اعم از سپاه، بسیج و مردم محلی (عرب زبان و غیر عرب) به منطقه ذوالفقاری آمده و به سه گروه ۱۲، ۱۳ نفری تقسیم شدند. دو گروه از وسط و یک گروه هم به سمت چپ (از حاشیه بهمنشیر) رفتند تا عراقی‌ها را دور زده و به پل دست یابند. تعدادی از افراد شرکت کننده در عملیات اسلحه نداشتند و هنگامی که کسی کشته یا زخمی می‌شد، با اسلحه او می‌جنگیدند. سرانجام مهاجمان که تا جاده خسروآباد پیش آمده بودند، به داخل نخلستان عقب رانده شدند. نیروهای محور چپ به نزدیک پلی که عراقی‌ها نصب کرده بودند رسیدند و با انهدام تجهیزات در حال عبور از آن، پل را مسدود و عقبه عراقیها را قطع کردند. عراقی‌ها با مشاهده این وضع نا امیدانه به مقاومت‌های پراکنده دست زدند، عده‌ای هم تسلیم شدند یا به قصد فرارخود را به بهمنشیر انداختند. به این ترتیب عملیات متوقف کردن پیش روی مهاجمان و عقب راندن آنها تا ساعت ۱ بامداد ۱۰ آبان با موفقیت به پایان رسید. دو شب بعد از این عملیات، عراقیها با اطلاعاتی که از جاسوسان خود به دست آورده بود، کلبه گلی دریاقلی سورانی را هدف خمپاره‌ها قرار دادند. وی که به شدت مجروح شده بود پس از رسیدگی اولیه، برای درمان با قطار به تهران اعزام شد، لیکن در راه شهید شد و در بهشت زهرای تهران در ردیف ۹۲ قطعه ۳۴ دفن گردید.
عملیات جاده ماهشهر
این عملیات در تاریخ ۳ آبان ۱۳۵۹ با هدف عقب راندن ارتش عراق از منطقه اشغالی شرق کارون صورت گرفت.
عملیات سه راهی آبادان
این عملیات در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۵۹ با هدف گسترش مواضع ایران در شمال آبادان صورت گرفت.
عملیات توکل
این عملیات در تاریخ ۲۰ دی ۱۳۵۹ با هدف عقب راندن ارتش عراق تا نوار مرزی صورت گرفت.
عملیات تپه‌های مدن
این عملیات در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۰ با هدف آزادسازی تپه‌های مدن صورت گرفت.
عملیات فرمانده کل قوا
این عملیات در تاریخ ۲۱ خرداد ۱۳۶۰ با هدف عقب راندن ارتش عراق از جنوب سلمانیه صورت گرفت.
این عملیات زمینه بسیار موثری برای طراحی و اجرای عملیات شکست حصر آبادان فراهم کرد.
عملیات شهید چمران
این عملیات در تاریخ ۴ مرداد ۱۳۶۰ با هدف آزادسازی جاده آبادان – ماهشهر صورت گرفت.
عملیات ثامن الائمه (ع) (شکست محاصره آبادان)
این عملیات در تاریخ ۵ تا ۷ مهر ۱۳۶۰ با هدف شکست حصر آبادان و عقب راندن نیروهای عراقی به غرب کارون در منطقه شمال آبادان صورت گرفت.
شکست حصر آبادان