جراحی عروق

جراحی عروق یک رشته نوین فوق تخصصی در عرصه علوم پزشکی است که در آن اختلالهای سیستم عروقی، بیماریهای شریانها (سرخرگها)، ورید‌ها (سیاهرگها) و رگهای لنفاوی (چربی) با روشهای درمان دارویی، روشهای نیمه تهاجمی با استفاده از سوندها و کاتترها و بازسازی سیستم عروقی با روشهای جراحی درمان می‌شوند. این رشته با داخلی قلب و عروق و جراحی قلب و عروق که موضوع آن بیماریهای قلب، و عروق کرونری است متفاوت است. به دلیل وابستگی تمامی اعضای بدن به گردش خون وسعت این رشته از سر و گردن تا قفسه سینه و شکم و دستها و پاها را شامل می‌شود. نمونه‌هایی از موضوعات این رشته عبارت است از: سکته‌های مغزی ناشی از تنگی عروق کاروتید، فشار خون ناشی از تنگی شریانهای کلیوی، نارسایی کلیه و دیالیز، نارسایی خون به دستها و پاها، پیوند اعضاء، واریس، انسدادهای شریانی و وریدی، لنفادم، تعریق مرضی، مشکلات عروقی کبد، آنوریسم آئورت و فشار روی اعصاب محیطی می‌باشد. درمان این بیماریها در بعضی موارد بصورت دارویی، در بخش قابل توجهی بصورت جراحی باز یا با روشهای مدرن و کم تهاجمی مثل آنژیوپلاستی و استنت گذاری و آمبولیزاسیون یا لیزر انجام می‌شود که تمامی این اقدامات توسط جراح عروق انجام می‌شود.
این تخصص با پیشرفت جراحی عمومی و جراحی قلب و همچنین تکنیکهای نیمه تهاجمی پرتونگاری مداخله گر سیر تکاملی داشته‌است. جراح عروق برای تشخیص و درمان و اداره بیماری‌هایی که سیستم عروقی را درگیر می‌کنند (بجز عروق قلب و مغز) آموزش می‌بیند. جراحان قلب و ریه و متخصصین داخلی قلب به عروق قلب و جراحان اعصاب و نورورادیولوژیستها (رادیولوژی مداخله‌ای) به درمان بیماریهای عروق مغز می‌پردازند.
عروق بدن در جریان تصلب شرایین ممکن است دچار تنگی یا انسداد شوند و از طرفی هم ممکن است گشادشدگی مرضی ایجاد گردد. علاوه بر آن سوانح و حوادث می‌تواند موجب پارگی عروق یا آسیب عروق شوند.
تاریخچه و سیر تکاملی
از اولین پیشگامان جراحی عروق، جراح روس نیکولای کوروتکوف که روشهای اولیه جراحی را ابداع کرد و چارلز تئودور دوتر رادیولوژیست آمریکایی است که آنژیوپلاستی نیمه تهاجمی را ابداع کرد. از استرالیا کوشش رابرت پاتون کمک کرد که این رشته به عنوان یک تخصص ویژه شناخته شود. در دهه ۷۰ میلادی ادوین وایلی در سانفرانسیسکو یکی از اولین پیشتازان این رشته در آمریکا بود و آموزشهای فوق تخصصی در جراحی عروق را گذراند و برای شناساندن این رشته به عنوان تخصص کوشید. پیشرفت علوم پزشکی در جهان به همراه پیشرفت فناوری‌های موثر که امکان جراحی میکروواسکولار را حتی بر روی شرایین انگشتی (دیژیتال) به وجود آورد. همچنین، به وجود آمدن ابزار لازم برای مداخلات داخل عروقی باعث شده که جراحی عروق جایگاه ویژه در علوم بالینی پیدا نماید.
در آمریکا ابتدا دوره جراحی قلب و سینه به صورت فوق‌تخصص به وجود آمد که اعمال جراحی قلب و عروق و توراکس را با هم انجام می‌داد، سپس جراحی عروق هویت مستقل پیدا نموده و با توجه به وسعت اعمال جراحی عروق و بخصوص ترمیم ضایعات ترومایی و ضایعات عروقی این فوق تخصص در سال ۱۹۷۹ به صورت یک دوره مستقل به تصویب American board of surgery رسید و بورد فوق تخصصی جراحی عروق به صورت رسمی آغاز به کار کرد.
در ایران هم با توجه به شروع جنگ ایران و عراق و بخصوص ضایعات عروقی در بیماران با ترومای جنگی نیاز به این دوره احساس شد و دوره تکمیلی تخصصی دو ساله جراحی عروق در ۱۲ خرداد ۱۳۶۵ به تصویب شورای آموزش پزشکی و تخصصی وقت رسید.
دوره تکمیلی تخصصی جراحی عروق از سال ۱۳۶۰ در بیمارستان آیت الله طالقانی تهران به‌طور رسمی با سرپرستی ایرج فاضل و در بیمارستان شهدای تجریش به سرپرستی محمدرضا کلانترمعتمد پایه‌گذاری شد و سپس این دوره در بیمارستان‌های سینا تهران توسط محمدرضا ظفرقندی و در مشهد نیز توسط محمد هادی سعید مدقق شروع شده و در بیمارستان فوق تخصصی جراحی عروق علوی مشهد فعالیت دارند.
حوزه فعالیت
دسته‌های اصلی بیماری و روش‌های مربوط به آنها:
شاخص / بیماری
روش
ایسکمی حاد اندام
Balloon embolectomyThrombectomy Vascular bypass grafting قطع عضو
آنوریسم آئورت شکمی
Open aortic surgery
Endovascular Aneurysm Repair (EVAR)
Aortic dissection
Open aortic surgery
Thoracic Endovascular Aneurysm Repair (TEVAR)
انسداد Aortoiliac
آنژیوپلاستی
vascular bypass
آترواسکلروز
آنژیوپلاستی
vascular bypass
بیماری بورگر
sympathectomy
آنژیوپلاستی
IV PGI bypass
تنگی کاروتید
اندآرترکتومی کاروتید
Carotid stenting
بیماری مزمن کلیوی
Cimino fistula
Dialysis catheter placement
نارسایی مزمن وریدی
Endovenous laser treatment
Vein stripping
بیماری بافت همبند
ترومبوز سیاهرگی عمقی
Inferior vena cava filter
Thrombectomy
Endoleak
Fibromuscular dysplasia
angioplasty
آرتریت گیجگاهی
Lymphedema
Vascularized lymph node transfer
Lymphaticovenous anastomosis
Suction assisted lipectomy
Low level laser therapy
ایسکمی مزانتریک
Surgical revascularization
بیماری انسداد شریانی محیطی
آنژیوپلاستی با/بدون استنت گذاری
Vascular bypass
Endarterectomy
Atherectomy
Popliteal artery entrapment syndrome
پرفشاری ورید باب
Portosystemic shunt
Pseudoaneurysm
Covered stent
Surgical ligation with or without vascular bypass
آمبولی ریه
Inferior vena cava filter
Suction thrombectomy
Renovascular hypertension
Surgical revascularization
سکته مغزی و حملات ایسکمیک گذرا
Carotid endarterectomy
نشانگان خون‌دزدی زیرترقوه‌ای
Medical management
Carotid-subclavian bypass
Angioplasty and stenting
آنوریسم آئورت قفسه سینه
Hybrid arch debranching
Thoracic endovascular aneurysm repair
سندرم خروجی توراکس
Surgical decompression
رگهای واریسی
Vein stripping
Sclerotherapy
Endovenous Laser Treatment
سیاهرگ‌بری سرپایی
Vascular access steal syndrome
آنژیوگرافی
DRIL
Revision using distal inflow
MILLER banding
vascular access complications
روش‌های کم‌تهاجمی جراحی open surgery
رادیولوژی مداخله‌ای
جراحی عروق در ایران
بورد جراحی عروق با تصویب شورای گسترش در سال ۱۳۹۰ تشکیل گردید.
آموزش در ایران
در ایران پس از اتمام دوره پزشکی عمومی (۷ سال) داوطلبان در کنکور دستیاری شرکت می‌کنند تا در رشته جراحی عمومی پذیرفته شوند. بعد از اتمام این دوره که چهار سال به طول می‌انجامد در صورت قبولی در آزمون بورد تخصصی جراحی عمومی، فرد به عنوان جراح عمومی شناخته می‌گردد. بعد از قبولی در آزمون ورودی جراحی عروق دوره سه ساله این رشته فوق تخصصی شروع خواهد شد. در پایان این دوره مجددا آزمون بورد فوق تخصصی برگزار خواهد شد. در ایران چندین مرکز آموزشی و پژوهشی در زمینه جراحی عروق فعالند.