شهرستان تالش

شهرستان طوالش یا تالش
از شهرستان‌های استان گیلان در شمال ایران است. جمعیت شهرستان طوالش ۲۰۰۶۴۹ نفر است (سال۱۳۹۵) که دومین شهرستان پرجمعیت استان گیلان پس از رشت است و مرکز آن شهر هشتپر با جمعیت بیش از ۵۴،۱۷۸ نفر است. این شهرستان دارای ۴ بخش و ۱۰ دهستان است.
شهرستان تالش در غرب استان گیلان با کوهستان‌ها و طبیعتی زیبا و دشت‌های دل‌انگیز و با واقع شدن در سواحل دریای خزر قطب اکوتوریسم ایران محسوب می‌شود. این شهرستان از شمال به آستارا، از شرق به دریای خزر، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به شهرستان رضوانشهر محدود می‌شود.
این شهرستان در دو بستر متفاوت از نظر توپوگرافی قرار گرفته‌است بخشی از شهرستان کوهستانی است و در امتداد کوه‌های مرتفع تالش درجهت شمالی  جنوبی کشیده شده و قسمتی دیگر، جلگه‌ای است که به صورت نوار باریکی بین کوهستان و دریای خزر واقع شده‌است. خاویار دریای خزر شهرت جهانی دارد و شهرستان تالش دومین قطب بزرگ تولید ماهیان خاویاری کشور است و بخش قابل توجهی ازمحصولات آن به خارج از کشورصادر می‌شود.شناسه ملی خودروهای شهرستان تالش( ایران ۵۶ س و ۷۶ ق)می‌باشد.
تقسیمات اداری
اولین قانون تقسیمات کشوری در آبان ماه ۱۳۱۶ خورشیدی، تهیه و تصویب شد. بر اساس این قانون ایران به‌استان‌های شمال، غرب، جنوب، شمال غرب، شمال شرق و مکران تقسیم شد. بر طبق این تقسیم‌بندی شهرستان گیلان و طوالش از توابع استان شمال بود و شامل مناطق زیر بود:
حومه فومنات، صومعه‌سرا، لشت نشا، کوچصفهان (مرکز: کوچصفهان)
بندر پهلوی:بندر پهلوی، چهار فریضه، خمام، گسکر (مرکز: بندر پهلوی)
لاهیجان:لاهیجان، رانکوه، دهشال (مرکز: لاهیجان)
طوالش:کرگانرود، اسالم، ماسال شاندرمن و شفارود (طالشدولاب) (مرکز:هشتپر)
این تقسیم‌بندی هم چند ماه بیشتر دوام نیاورد و در ۳ بهمن ماه همان سال مصوبه قبلی اصلاح شد و استان‌های ایران به‌استان‌های یکم تا دهم تغییر پیدا کردندپس از تصویب متمم قانون اساسی یعنی در ۱۴ ذیقعده سال ۱۳۲۵ هجری قمری تشکیل ایالات و ولایات به تصویب دومین دوره قانون‌گذاری مجلس شورای ملی رسید. در این قانون ولایت چنین تعریف شده‌است: قسمتی از مملکت که دارای یک شهر حاکم‌نشین و توابع باشد اعم از این که حکومت آن تابع پایتخت یا تابع مرکز ایالتی باشد. در آن زمان گیلان و طوالش جزو ۱۲ ولایت ایران بود؛ و شهرستان طوالش با بخش‌های کرگانرود، اسالم، شفارود و ماسال با مرکزیت هشتپر در سال ۱۳۲۳ در استان یکم به شهرستان مشتقل ارتقا پیدا کرد.
زبان
در شهرستان طوالش تالش‌ها در کنار گروه‌های قومی مختلفی زندگی می‌کنند زبان اصلی مردم شهرستان تالشی است. گویش‌های مختلفی مانند ترکی آذری و گیلکی و فارسی نیز صحبت می‌کنند. زبان تالشی بیشتر از زبان فارسی به زبان پهلوی قدیم (زبان ایرانیان باستان) نزدیک است.
مشخصات شهرستان
وسعت شهرستان: ۱۴۲۷ کیلومتر مربع
تراکم نسبی (نفر): ۵۰۱
درصد شهرنشین: ۶۴٫۲٪
منطقه قومی تالش که یکی از نواحی ایرانی محل سکونت مردم تالش است با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب گیلان قرار دارد، یک چهارم خاک استان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و به استناد منابع و شواهد بسیار، بازمانده اقوام کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد، از غرب به استان اردبیل، از شمال به آستارا و از جنوب به رودبار و از شرق به دریای خزر و انزلی محدود شده و شامل شهرستان‌های تالش، آستارا، ماسال، رضوانشهر، فومن، شفت، همچنین بخش‌هایی از مردم شهرستان‌های رودبار و خلخال صومعه سرا تالش زبان می‌باشد. تالش از سه جهت به کوه‌های تالش که ادامه رشته کوه‌های البرز هستند و از طرف دیگر به دریای خزر منتهی می‌شود. کشف آثار تمدن ۴۵۰۰ ساله در ییلاق (نوه دیی) تالش جلوه‌های بیشتری به این منطقه خوش آب و هوا داده‌است. مردم تالش به زبان تالشی تکلم می‌نمایند. بخش اعظمی از تالش طی عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای از آن جدا شده و به روسیه ملحق شدند.
جمعیت
شهرستان تالش دومین شهرستان استان گیلان بعد از شهرستان رشت می‌باشد.
با توجه به اینکه تا سال ۱۳۳۵ هیچ آمار رسمی دولتی در گیلان انجام نگرفته بود و آمارهای قبل از سال ۱۳۳۵ از یادداشت‌های خودزکو کنسول روسیه در رشت که بمدت ۶ سال در گیلان بوده و برآورد آماری‌اش را به تفکیک ولایت و بلوک‌های اداری آن زمان بدست آورده ارائه شده‌است.
میزان جمعیت محدوده شهرستان تالش در دویست سال اخیر بدین قرار است:
+ جمعیت محدوده شهرستان تالش
! سال
جمعیت (نفر)
۱
۱۲۱۰
۸۷۰۰
۲
۱۲۹۰
۳۰۷۰۰
۳
۱۳۳۵
۵۰۰۰۰
۴
۱۳۴۵
۶۵۰۰۰
۵
۱۳۵۵
۸۰۰۰۰
۶
۱۳۶۵
۱۲۵۰۰۰
۷
۱۳۷۵
۱۵۰۰۰۰
۸
۱۳۸۵
۱۸۰۴۸۵
۹
۱۳۹۰
۱۸۹۳۴۵
۱۰
۱۳۹۵
۲۰۰۶۰۰
تقسیمات شهرستان
نقشه شهرستان تالش
شهرستان طوالش از نظر گستردگی و وسعت بزرگ‌ترین شهرستان استان گیلان می‌باشد.
بخش مرکزی شهرستان طوالش
دهستان ساحلی جوکندان
دهستان طولارود
دهستان کوهستانی تالش
شهر: هشتپر
بخش کرگان‌رود
دهستان لیسار
دهستان خطبه‌سرا
شهر: لیسار
بخش اسالم
دهستان اسالم
دهستان خاله‌سرا
دهستان ناو
شهر: اسالم
بخش حویق
دهستان حویق
دهستان چوبر
شهرها: حویق و چوبر.
نمایندگان طوالش در مجلس
سردارمنصور (میرزا فتح‌الله خان):دوره سوم مجلس شورای ملی
حاج شیخ محمد حسین
حاج آقا رضا رفیع :ادوار پنجم، ششم، دوازدهم، چهاردهم، پانزدهم، شانزدهم و هفده مجلس شورای ملی
محسن همراز (فاضل الملک):دوره هفتم مجلس شورای ملی
سید حسین معینی: دوره یازده مجلس شورای ملی
سید مصطفی مصطفوی کاشانی فرزند سید محمود کاشانی: دوره هجده مجلس شورای ملی
هلاکو رامبد دوره نوزده تا بیست چهار مجلس شورای ملی
سید یونس عرفانی(۱۳۱۳ - شیرآباد تالش) :دوره اول مجلس شورای اسلامی (به دلیل فوت دوره اول ناتمام ماند)
سید مجتبی عرفانی (۱۳۳۴ - شیرآباد تالش):دوره‌های اول، دوم و چهارم مجلس شورای اسلامی
سید ابراهیم میر غفاری مریان (هشتپر):دوره سوم مجلس شورای اسلامی
عسکر اسلام دوست (اسالم):دوره سوم مجلس شورای اسلامی
بهمن محمدیاری(۱۳۴۱ - ماسال) :دوره پنجم، ششم و هفتم مجلس شورای اسلامی
محمود شکری (ریک هشتپر) :دوره هشتم و نهم مجلس شورای اسلامی
جاذبه‌های گردشگری
پارک سیاهداران (بام تالش)
سورتمه تالش
ییلاقات باستانی و تاریخی مریان و آق اولر
مجموعه ییلاقات ریک
ساحل قروق
منطقه کوهپایه‌ای کیشون بن
ییلاق سوباتان لیسار
قلعه صلصال لیسار
ییلاق اسبومار جوکندان
ساحل جوکندان
آبشار نیلرود جوکندان
تالاب جوکندان
پارک جنگلی و ساحلی گیسوم
جاده اسالم به خلخال
ییلاق توریستی کرمان و گردنه الماس در محور اسالم به خلخال
آبشار ویسادار پره سر
پارک جنگلی دکتر رستگار گیسوم
آبشار زمرد حویق
پارک ساحلی و جنگلی چوبر
(بقعه نرگس خاتون) چوبر
بقعه بابا اسماعیل، تره طول
بقعه سید نیکی
دریاچه سراگاه
کاخ سردار امجد در پارک شهر
آبشار لوشکی لمیر
استخر طعبیی سوغات بغیلان چاله بیجار لمیر
استخر طبیعی پرسه کش درزکری لمیر