ام‌کلثوم دختر ابوبکر

ام کلثوم دختر ابوبکر و اسماء بنت عمیس می‌باشد. بعد از فوت ابوبکر، علی بن ابی‌طالب با اسماء بنت عمیس ازدواج کرد و سرپرستی فرزندان وی‌ام کلثوم و محمد بن ابوبکر را به عهده گرفت لذا او را بنت علی خطاب می‌کردند. ام کلثوم با عمر ازدواج کرد برخی نوشته‌اند زید بن عمر حاصل این ازدواج بود.
مسلم است بین مورخین ام کلثوم که زوجه عمر بوده، در زمان حسن بن علی در مدینه با پسرش زید بن عمر از دنیا رفته و حضرت بر هر دو جنازه یک نماز میت خوانده‌اند و همین مدرک عده‌ای از فقها در اثبات جواز یک نماز بر دو میت می‌باشد.
بعضی از علمای اهل سنت وجود ام کلثوم بنت ابی بکر را قبول ندارند. اما عده‌ای از علمای اهل سنت قبول دارند که چنین دختری بوده‌است و بعد از مرگ ابوبکر، ربیبه علی بن ابی طالب شده‌است و به ازدواج عمر درآمده‌است.
محی الدین نووی، مهمترین شارح صحیح مسلم در کتاب تهذیب الاسماء می‌گوید عمر با ام‌کلثوم دختر ابوبکر ازدواج کرده‌است. اختا عائشه: اللتان ارادهما ابو بکر الصدیق، بقوله لعائشه: انما هما اخواک واختاک، قالت: هذان اخوای، فمن اختای؟ فقال: ذو بطن بنت خارجه، فانی اظنها جاریه. ذکر هذه القصه فی باب‌الهبه من المهذب، وقد تقدم بیانهما فی اسماء الرجال فی النوع الرابع فی الاخوه، وهاتان الاختان هما اسماء بنت ابی بکر، وام کلثوم، وهی آلتی کانت حملا، وقد تقدم هناک ایضاح القصه، وام کلثوم هذه تزوجها عمر بن الخطاب. یعنی: دو خواهر عائشه؛ همان دو نفری که مقصود ابوبکر صدیق! از سخنانش به عائشه بودند، که به او گفت «دو برادرت و دو خواهرت (از من ارث می‌برند)؛ عائشه گفت: این دو نفر برادران من هستند؛ اما دو خواهر من چه کسانی هستند (من که یک خواهر بیشتر ندارم)؛ در پاسخ گفت: آن کسی که در شکم دختر خارجه است؛ من گمان دارم که او نیز دختر است؛ این ماجرا را در باب هبه کتاب مهذب آورده‌است اکثر نسب شناسان شیعه نیز همین کلام نووی را قبول داشته و ام‌کلثوم همسر عمر را از نسل علی بن ابی طالب نمی‌دانند.
مرعشی نجفی که شجره نامه‌های موجود خاندان پیامبر در اختیار ایشان بود در حاشیه شرح احقاق الحق همین مطلب را اشاره کرده و آن را نظر محققین می‌دانند. هاجرت مع زوجها الی الحبشه، ثم الی المدینه المنوره، تزوجها بعد جعفر ابو بکر، فتولدت له منها عده اولاد منهم ام کلثوم و هی آلتی رباها علی بن ابی طالب وتزوجها الثانی، فکانت ربیته وبمنزله احدی بناته، وکان یخاطب محمد بابنی و ام کلثوم هذه بنتی، فمن ثم سری الوهم الی عده من المحدثین والمورخین فکم لهذه الشبهه من نظیر، ومنشا الاکثر الاشتراک فی الاسم او الوصف، ثم بعد موت ابی بکر تزوجها علی بن ابی طالب. همراه با شوهرش به حبشه هجرت کرده و سپس به مدینه آمد؛ پس از جعفر ابوبکر با او ازدواج کرده و چند فرزند برای او آورد که از جمله آن‌ها ام‌کلثوم است؛ که علی بن ابی طالب او را بزرگ کرده و خلیفه دوم نیز با او ازدواج کرد؛ او دختر خوانده علی و مانند یکی از دختران ایشان بود؛ و علی، محمد را پسر خویش و ام‌کلثوم را دختر خویش خطاب می‌کردند؛ و به همین سبب عده‌ای از محدثین و مورخین به توهم افتاده‌اند؛ و این اشتباه، مشابهات بسیار دارد که منشا آن‌ها اشتراک در اسم یا وصف بوده‌است؛ و پس از مردن ابوبکر، علی با اسماء ازدواج کرد. در مقابل این نظر تنها یک اشکال مطرح کرده‌اند؛ برخی ادعا کرده‌اند که این دختر نمی‌تواند ربیبه علی بن ابی طالب باشد؛ چرا که طبق روایات اهل سنت، مادر ام‌کلثوم حبیبه بن خارجه بوده و او نیز پس از مردن ابوبکر با خبیب بن اساف ازدواج کرده، نه با علی، اما به نظر نمی‌رسد که این اشکال وارد باشد چرا که طبق منابع قدیم تاریخ نزد اهل سنت، خبیب بن اساف در جنگ یمامه و در زمان ابوبکر کشته شده‌است.
محمد بن حبیب بغدادی در المحبر می‌نویسد: خبیب بن اساف قتل یوم الیمامه. خبیب بن اساف در روز یمامه (جنگ با مسیلمه کذاب) کشته شد.
به این هم باید دقت کرد که با مراجعه به منابع اهل سنت مشاهده می‌شود که گاهی یک روایت از یک راوی با دو هویت مختلف نقل شده‌است: در یک نقل آن را از ام‌کلثوم دختر ابوبکر و در نقل دیگر از ام‌کلثوم دختر علی بن ابی طالب آورده‌اند.
ابن ابی شیبه، روایت ذیل را از ام‌کلثوم دختر ابوبکر نقل می‌کند: حدثنا عفان حدثنا حماد بن سلمه اخبرنا جبر بن حبیب عن ام کلثوم بنت ابی بکر عن عائشه ان النبی ص علمها هذا الدعاء اللهم انی اسالک من الخیر کله عاجله وآجله ما علمت منه وما لم اعلم واعوذ بک من الشر کله ما علمت منه وما لم اعلم اللهم انی اسالک من خیر ما سالک عبدک ونبیک واعوذ بک من شر ما عاذ به عبدک ونبیک اللهم انی اسالک الجنه وما قرب الیها من قول او عمل واعوذ بک من النار وما قرب الیها من قول او عمل واسالک ان تجعل کل قضاء تقضیه لی خیرا. عفان برای ما روایت کرد که حماد بن سلمه برای او روایت کرده‌است که جبر بن حبیب برای او روایت کرده‌است که ام‌کلثوم دختر ابوبکر از عائشه روایت کرده‌است که… در حالی که یکی از نویسندگان اهل سنت به نام اسحاق بن راهویه، همین روایت را از ام‌کلثوم دختر علی بن ابی طالب به نقل از عائشه نقل کرده‌است: اخبرنا النضر نا شعبه نا جبر بن حبیب قال سمعت ام کلثوم بنت علی تحدث عن عائشه ان النبی ص لیکلمه فی حاجه وعائشه تصلی فقال النبی ص یا عائشه علیک بالجوامع والکوامل قولی اللهم انی اسالک من الخیر کله عاجله وآجله ما عملت منه وما لم اعلم واعوذ بک من الشر کله عاجله وآجله ما عملت منه وما لم اعلم اللهم انی اسالک الجنه وما قرب الیها من قول او عمل واعوذ بک من النار وما قرب الیها من قول او عمل اللهم انی اسالک مما سالک منه محمد واعوذ بک مما استعاذ منه محمد ص اللهم ما قضیت لی من قضاء فاجعل عاقبته لی رشدا نضر برای ما روایت کرده‌است که شعبه برای او روایت کرده‌است که حبیب بن جبر برای او روایت کرده‌است که از ام‌کلثوم دختر علی شنیده‌است که… این ضد و نقیض گویی، نظر کسانی را که‌ام کلثوم را دختر علی می‌دانند، در موضع ضعف قرار می‌دهد.