هوهانس خان ماسحیان

هوهانس خان ماسحیان (مساعدالسلطنه)، (به زبان ارمنی   - به زبان لاتین Hovhannes Masehyan)، (متولد ۱۸۶۴ میلادی در تهران- وفات ۱۹۳۱ میلادی در تهران)، نویسنده، مترجم و سیاست‌مدار ایرانی ارمنی تبار بود.
زندگی‌نامه
هوهانس خان ماسحیان در سال ۱۲۴۳ خورشیدی (۱۸۶۴ میلادی) در کوچه ارامنه، محله شاه‌عبدالعظیم تهران دیده به جهان گشود. پدر وی زرونی ماسحیان (زرگر و جواهر ساز) و مادرش آنا یرواندیان بودند.
هوهانس خان تحصیلات خود را در پاییز سال ۱۸۶۹ میلادی در کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس آغاز کرد و یک سال بعد وارد (مدرسه هایگازیان) شد؛ چون شاگرد ممتاز مدرسه بود مسئولان مدرسه به او نشان صلیب طلا اهدا کردند.
برای آموزش زبان فرانسه، او را به شهر تبریز نزد دایی‌اش، آندون خان یرواندیان فرستادند؛ او یکی از معلمان مظفرالدین‌شاه قاجار بود و زبان فرانسه تعلیم می‌داد. هوهانس خان در سال ۱۸۸۱ میلادی برای کسب معلومات بیشتر به کشور فرانسه رفت و در شهر پاریس در کلژ دو فرانس به تحصیل پرداخت؛ پس از سه سال فارغ‌التحصیل شد و به تهران مراجعت کرد.
هوهانس خان در تهران در دارالترجمه دولتی استخدام شد و سمت مترجمی ناصرالدین‌شاه را نیز به عهده گرفت. شاه به او لقب «خان» داد. در سال ۱۸۸۷ میلادی وقتی که یک هیئت سیاسی به نمایندگی از سوی شاه برای تبریک گفتن به ملکه ویکتوریا که پنجاهمین سال ولادت او را در انگلستان جشن گرفته بودند به عنوان مترجم همراه هیئت شد. در این سال هوهانس خان ملقب به «عمادالوزاره» شد و یک قطعه (نشان شیر و خورشید درجه سوم) به او اهدا گردید.
در سال ۱۸۹۴ میلادی اولین روزنامه ارمنی زبان تهران را به نام شاویق با همکاری تعدادی از ارمنیان منتشر کرد و تا بیش از سفر به روسیه سردبیری آن را به عهده داشت.
در سال ۱۸۹۴ میلادی هیئتی سیاسی از سوی دربار ایران به قصد عرض تسلیت به خاطر درگذشت الکساندر سوم و گفتن تبریک به خاطر تاجگذاری نیکلای دوم فرزند او، به دربار سن پترزبورگ رفت. هوهانس خان که ملقب به «مساعدالسلطنه» شده بود، به سمت مترجمی آن هیئت برگزیده شد. در این سفر تزار نیکلای دوم به هوهانس خان مساعد السلطنه نشان (درجه سوم سنت آنا) اعطا کرد. هوهانس خان مساعد السلطنه در سال ۱۸۹۵ میلادی به ریاست دفتر وزیر کشور منصوب شد. او در سال ۱۸۹۷ میلادی به عنوان مترجم، همراه هیئتی سیاسی از ایرانیان، برای عرض تبریک دربار ایران به مناسبت شصتمین سالگرد تولد ملکه ویکتوریا به انگلستان سفر کرد. پس از بازگشت به ایران به وزارت خارجه منتقل شد و سرپرستی دارالترجمه وزارت امور خارجه را به عهده گرفت. در سال ۱۸۹۸ میلادی در مدرسه دارالفنون، شعبه علوم سیاسی، به تدریس حقوق بین‌الملل و تاریخ جهان پرداخت. در سال ۱۹۰۵ میلادی به عنوان معاون کنسول ایران در کشور آلمان تعیین شد و به برلین رفت و در همان سال نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی کشتیرانی و سواحل دریاها و ایستگاه‌های رادیوئی شرکت کرد.
تصویری دیگر از هوهانس ماسحیان
هوهانس خان نزدیک به پنجاه جلد کتاب از نویسندگان مشهور اروپا مانند:الکساندر دوما، پیر لوئی، چارلز دیکنز و نویسندگان دیگر، برای مطالعه ناصرالدین شاه ترجمه کرد. او هنگامی که در تهران بود تعدادی نمایشنامه از آثار نویسندگان اروپایی ترجمه کرد و در اختیار انجمن دوستداران تئاتر که در سال ۱۸۸۱ میلادی تاسیس شده بود قرار داد. او با شرکت انتشاراتی ارمنیان در شهر تفلیس برای چاپ نمایشنامه‌هایی که از ویلیام شکسپیر ترجمه می‌کرد قراردادی منعقد کرده بود. نخستین نمایشنامه او هملت بود که در سال ۱۸۹۴ میلادی منتشر شد. از دیگر ترجمه‌های او از شکسپیر می‌توان به آثار:(آن طور که می‌خواهید، رومئو و ژولیت و نمایشنامه تاجر ونیزی) را نام برد.
هوهانس خان در سال ۱۹۰۸ میلادی به نمایندگی از سوی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی نویسندگان در شهر برلین شرکت جست. او تا سال ۱۹۱۱ میلادی در سفارتخانه ایران در برلین خدمت می‌کرد. در همان سال ابوالقاسم ناصرالملک نایب السلطنه؛ ریاست دفتری او را به عهده هوهانس خان گذاشت.
هوهانس خان در سال ۱۹۱۲ میلادی به سمت وزیر مختار ایران در کشور آلمان برگزیده شد. در بهار سال ۱۹۱۶ میلادی در شهر لندن به نمایندگی از ایران در مجمعی به نام شکسپیرشناسی شرکت نمود.
هوهانس خان به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، آلمانی، فارسی و ارمنی تسلط کامل داشت. او طی چهل سال فعالیت ادبی خود، تعداد بسیاری کتاب به زبان فارسی ترجمه کرده است؛ ولی از تعداد اندکی از ترجمه‌های او آگاهیم. طی سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۳ میلادی نمایشنامه‌های مکبث و اتلو را ترجمه نمود و در وین به چاپ رسید.
هوهانس خان در ۱۹۲۵ میلادی از سوی ارمنیان جنوب ایران به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب گردید. در دوره نمایندگی در مجلس شورای ملی بود که دولت ایران هوهانس خان را به سمت وزیر مختاری ایران در انگلستان برگزید و او را به انگلستان فرستاد. آخرین پست سیاسی هوهانس خان سفیر کبیری ایران در ژاپن بود.
هوهانس خان پس از گشایش سفارت ایران و انجام ماموریت خود در کشور ژاپن بیمار و رهسپار ایران شد. او در راه بازگشت به ایران در شهر خاربین، منچوری در گذشت. او را به تهران آوردند و روز ۱۲ فروردین ماه ۱۳۱۱ طی تشریفات رسمی در ده ونک در محوطه کلیسای میناس مقدس دفن کردند. به این مناسبات در روزنامه ایران روز پنجشنبه ۱۱ فروردین ۱۳۱۱ اطلاعیه‌ای به شرح زیر درج گردید:
پس از درگذشت اوانس خان روزنامه‌های خارج از کشور، به او لقب «ارمنی بزرگ» دادند. در سال ۱۹۶۴ میلادی که برابر با چهارصدمین سال تولد شکسپیر و صدمین سال تولد اوانس خان ماسحیان مساعدالسلطنه بود، ارمنیان تهران برای بزرگداشت او مراسم باشکوهی برپا کردند و از اوانس خان تجلیل نمودند.
آثار
سه کتاب از ترجمه‌های هوهانس ماسحیان به چاپ رسیده است.
کتاب (شورش هندوستان ۱۸۵۷) به کوشش صفاء الدین تبرائیان
کتاب (سفرنامه بنجامین آمریکایی)
کتاب (مسافرت‌های برادران شرلی)-۱۸۹۰ میلادی
مدال‌ها-نشانهای هوهانس خان
مدال و نشانهایی که هوهانس خان از دولت ایران و دولت‌های دیگر گرفته به ترتیب سال دریافت آنها به شرح زیر است:
نشان درجه سوم شیر و خورشید از دولت ایران (۱۸۸۷ میلادی)
نشان درجه دوم استانیسلاس از دولت روسیه تزاری (۱۸۹۵ میلادی)
نشان سرتیپی اول با حمایل از دولت ایران (۱۸۹۸ میلادی)
نشان عقاب قرمز پروس از درجه دوم (۱۸۹۹ میلادی)
نشان سنت موریس و سنت لازار از درجه کماندور از دولت ایتالیا (۱۹۰۱ میلادی)
نشان طلای علمی (۱۹۰۱ میلادی)
نشان عقاب مکلل از درجه دوم (۱۹۰۲ میلادی)
نشان فردریک و رتمبرک از درجه دوم با ستاره از دولت آلمان (۱۹۰۷ میلادی)
نشان درجه اول شیر و خورشید از دولت ایران (۱۹۰۷ میلادی)
ارمنی‌های ایران
فهرست ارمنی‌های ایران
فهرست نویسندگان ارمنی