محمدجعفر پوینده

محمدجعفر پوینده (۱۷ خرداد ۱۳۳۳ اشکذر، استان یزد - ۱۸ آذر ۱۳۷۷ تهران) مترجم، نویسنده و جامعه‌شناس ایرانی است که در جریان ترورهای موسوم به قتل‌های زنجیره‌ای توسط عوامل وزارت اطلاعات ایران به قتل رسید. پوینده از فعال‌ترین اعضای کانون نویسندگان ایران بود. وی تا پیش از مرگ در دفتر پژوهش‌های فرهنگی مشغول به کار بود.
محمدجعفر پوینده از طرفداران جریان چپ در ایران بود، اما به ایده‌های سنتی مارکسیسم باور نداشت و هرگز به سازمان یا حزبی سیاسی نپیوست، هرچند یک مدافع پرکار دمکراسی، حقوق بشر و آزادی نامحدود اندیشه و بیان بود.
زندگی
پوینده در سال ۱۳۳۳ در اشکذر، شهرستان اشکذر در استان یزد در خانواده‌ای فقیر متولد شد. در شش سالگی به دبستان رفت و از ده سالگی مشغول به کار شد. در سال ۱۳۴۹ دیپلم گرفت و در همان سال در رشته حقوق قضایی در دانشگاه تهران پذیرفته شد. فعالیت سیاسی را از دوران دانشجویی در تهران آغاز کرد و از سال ۱۳۵۳ هنگامی که برای ادامه تحصیل در دانشگاه سوربن به فرانسه رفت در خارج از کشور ادامه داد. در سال ۱۳۵۶ مدرک فوق لیسانس جامعه‌شناسی را از این دانشگاه دریافت کرد و در شهریور ۱۳۵۷ در بحبوحه انقلاب به کشورش بازگشت.
پوینده پس از انقلاب وقت خود را وقف ترجمه آثار مختلف فلسفی و ادبی کرد و کتاب‌های بسیاری را از زبان فرانسه به فارسی برگرداند که برخی از آن‌ها هنوز منتشر نشده‌اند.
مرگ
آرامگاه محمدجعفر پوینده
یک ماه پیش از مرگ غیرمنتظره پوینده، سقف اتاق اجاره‌ای‌اش فرو ریخت و میز کار و کتاب‌هایش زیر آوار مدفون شد. او در یادداشتی در مقدمه کتاب «تاریخ و آگاهی طبقاتی» این فشارها را چنین بیان می‌کند: «ترجمه کتاب تاریخ و آگاهی طبقاتی را در اوج انواع فشارهای طبقاتی و در بدترین اوضاع مادی و روانی ادامه دادم و شاید هم مجموعه همین فشارها بود که انگیزه و توان به پایان رساندن ترجمه این کتاب را در وجودم برانگیخت؛ و راستی چه تسلایی بهتر از به فارسی درآوردن یکی از مهم‌ترین کتاب‌های جهان در شناخت دنیای معاصر و ستم‌های طبقاتی آن؟ تا چه قبول افتد و چه در نظر آید».
پوینده در ۱۸ آذر ۱۳۷۷ از منزل خارج شد و ده روز بعد جسد وی در روستای بادامک در شهرستان شهریار پیدا شد. علت مرگ او خفگی اعلام شد. بعدها مشخص شد که او قربانی ترورهای سیاسی‌ای شده که عوامل وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی انجام داده‌اند و به قتل‌های زنجیره‌ای معروف شد. وی در خیابان ایرانشهر به قتل رسید. علی روشنی شخصی که طناب را به گردن او انداخته و خفه‌اش کرده بود به حبس ابد محکوم شد اما هیچگاه برای سپردن دوره محکومیت به زندان فرستاده نشد، تعداد دیگری از عاملان و آمران این قتل‌ها نیز به حبس محکوم شده اما مجازات نشدند. اما عامل اصلی یعنی سعید امامی قبل از آن که پرده از اعترافات او گشوده شود و آمرین این قتل‌ها را معرفی کند خبر خودکشی وی در زندان با خوردن داروی نظافت از رسانه‌های دولتی اعلام شد. مزار محمد جعفر پوینده در امامزاده طاهر کرج (گلشهر) در نزدیکی قبر محمد مختاری دیگر قربانی این قتل‌ها است. بر روی سنگ قبر او به دلیل جلوگیری مامورین جمهوری اسلامی هیچ اشاره‌ای به علت کشته شدن نشده‌است.
کتاب‌شناسی
آثار ادبی، فلسفی و اجتماعی که در طی عمر کوتاهش ترجمه کرد، بالغ بر ۳۶ اثر است. از آن جمله‌اند:
پیر دختر اثر انوره دو بالزاک - (۱۹۸۸)
گوبسک رباخوار، نوشته انوره دو بالزاک - (۱۹۸۹)
جامعه‌شناسی رمان، نوشته گئورگ لوکاچ - (۱۹۹۵)
تاریخ و آگاهی طبقاتی، نوشته گئورگ لوکاچ - (۱۹۹۸)
زبان‌شناسی اجتماعی، نوشته ژان لویی کالوه - (۲۰۰۰)
تحولات خانواده نوشته جمشید بهنام - (۲۰۰۴)
آرزوهای بربادرفته، نوشته انوره دو بالزاک - (۲۰۰۴)
سیاست ملی کتاب، نوشته آلوارو گارئونز - (بدون تاریخ)
سودای مکالمه، خنده، آزادی، نوشته میخائیل باختین - (بدون تاریخ)
راهنمای آموزش و مادران نوشته آنتون سمیونوویچ ماکارنکو
آموزش و تربیت کودکان نوشته آنتون سمیونوویچ ماکارنکو
راه زندگی نوشته آنتون سمیونوویچ ماکارنکو
سپیده‌دمان فلسفه تاریخ بورژوازی، نوشته ماکس هورکهایمر
جامعه‌شناسی ادبیات، نوشته لوسین گلدمن
جامعه، فرهنگ، ادبیات، نوشته لوسین گلدمن
در شناخت اندیشه گلدمن، نوشته سامی نعیر
کابوس اقتصادی، نوشته ویویان فورستر
درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، نوشته گئورگ لوکاچ، میخائیل باختین و دیگران
مکتب بوداپست، نوشته فرانسوا ریویر، گئورگ لوکاچ و…
درآمدی بر هگل، نوشته ژاک دونت
اعلامیه جهانی حقوق بشر و تاریخچه آن، نوشته گلن جانسون
پرسش و پاسخ درباره حقوق بشر، نوشته لیا لوین
پیکار با تبعیض جنسی، نوشته آندره میشل
هگل و اندیشه فلسفی در روسیه، نوشته گی پلانتی-بونژور
نقدی بر فلسفه معاصر روسیه، نوشته گی پلانتی-بونژور
منبع و پیوند به بیرون
لیا لوین. پرسش و پاسخ درباره حقوق بشر. محمدجعفر پوینده. نشر قطره، چهارم، ۱۳۷۸، ص ۵،
وب‌گاه ایرانیان
ادوارنیوز
دانشنامه ایرانیکا