راهپیمایی روز قدس در ایران (۱۳۸۸)

در ادامه اعتراضات گسترده مردم به نتایجی که از سوی وزارت کشور در انتخابات دهم ریاست جمهوری و نحوه برگزاری این انتخابات و در شرایطی که همچنان عده کثیری از رهبران اصلاحات در بازداشت و تحت شکنجه قرار داشتند، استراژی معترضان مبنی بر استفاده از تظاهرات‌ها و تجمعات قانونی و مذهبی جمهوری اسلامی جهت اعلام حضور و بیان دیدگاهایشان، برنامه‌ریزی و فراخوان‌های مختلفی برای حضور مردم در تظاهرات روز قدس در ۲۷ شهریور انجام شد.
این استراتژی پیش از این نیز در نمازجمعه ۲۶ تیر که به امامت هاشمی رفسنجانی اقامه شد با موفقیت انجام شده و میلیون‌ها نفر از مردم در بزرگترین نمازجمعه تاریخ ایران منتهی گشت.
رسانه‌های حکومتی و نزدیک به دولت احمدی نژاد و خامنه‌ای اقدام به تهدید معترضان کرده و خامنه‌ای نیز نسبت به استفاده از این روز برای بیان دیدگاههای معترضات هشدار داده بود. امامت نماز جمعه تهران در این روز، با وجود این که گفته می‌شد قرار است طبق روال سال‌های گذشته به عهده اکبر هاشمی رفسنجانی باشد، به احمد خاتمی محول شد و محمود احمدی‌نژاد نیز سخنران پیش از خطبه بود.
ولی با این وجود در روز قدس صدها هزار تن از طرفداران میرحسین موسوی در تظاهراتی در تهران شرکت کردند. در تظاهرات‌های مشابه در شهرهای شیراز، اصفهان، قم، اهواز، مشهد، تبریز، کرمانشاه و رشت نیز شعارهایی به نفع میرحسین موسوی و مهدی کروبی سر داه شد. این درحالی است که سعید قاسمی از فرماندهان سپاه پاسداران در طی سخنانی در دانشگاه امام صادق تعداد هواداران جنبش سبز در راهپیمایی روز قدس تهران را ۲ میلیون نفر اعلام کرد ولی آنان را ساواکی (سازمان اطلاعات و امنیت رژیم پهلوی) و اعضای سازمان مجاهدین خلق نامید. نیروهای امنیتی و نظامی در برخی نقاط با معترضان برخورد کردند و رئیس پلیس تهران دستگیری ۳۵ نفر در جریان تظاهرات روز قدس در تهران را تایید کرد.
پیش‌زمینه
دعوت رهبران جنبش سبز برای حضور
حزب اعتماد ملی: حزب اعتماد ملی که دبیر کلی آن برعهده مهدی کروبی نامزد معترض دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری است در بیانه‌ای ضمن یادآوری سخنان خمینی درباره روز قدس مینویسد: سپس در ادامه در بند سوم این بیانیه ضمن دعوت مردم به راهپیمایی در روز قدس مینویسد:
هشدار برخی سران نظام
سید علی خامنه‌ای: علی خامنه‌ای در نماز جمعه ۲۱ رمضان روز قدس را یکی از برجسته‌ترین یادگارهای خمینی دانست و افزود که روز قدس روز زنده کردن یاد و نام فلسطین است. رهبر جمهوری اسلامی این روز را مظهر وحدت ملت ایران نامید و هشدار داد که مبادا کسانی از این روز برای ایجاد تفرقه استفاده کنند. خامنه‌ای گفت باید از تفرقه ترسید و با آن مبارزه کرد. خامنه‌ای نسبت به بهره‌برداری سیاسی از روز جهانی قدس هشدار داد و گفت که این گروهها را متوقف خواهد کرد.
حسین شریعتمداری: شریعتمداری در یادداشت روز یکشنبه ۲۲ شهریور روزنامه کیهان با عنوان فراتر ازخطا ! تظاهرکنندگانی را که قصد دارند با نمادهای سبز رنگ در راهپیمایی روز قدس شرکت کنند، به برخورد شدید تهدید کرد و آن‌ها را «مزدور اسرائیل» خواند. او به معترضان هشدار داد و گفت: شریعتمداری در توجیه لزوم برخورد فیزیکی طرفداران دولت با معترضان در روز راهپیمایی قدس راهپیمایان جنبش سبز را مصداق «دیوانه‌هایی که بر آن‌ها حرجی نیست» دانسته و نوشته است:
انتصاب احمد خاتمی و احمدی‌نژاد
بر خلاف ۲۷ سال گذشته که خطبه‌های روز قدس را آیت‌الله هاشمی رفسنجانی قرائت میکرد در این سال، احمد خاتمی از سوی ستاد اقامه نمازجمعه به عنوان خطیب این روز انتخاب شد. همچنین محمود احمدی نژاد به عنوان سخنران پیش از خطبه‌ها انتخاب شد.
آیت‌الله رفسنجانی در واکنشی نسبت به این مسئله در نخستین مصاحبه خود پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران، در گفتگویی با شبکه خبری العالم اظهار داشت: رفسنجانی در این باره همچنین گفت:
بیانیه سپاه
سپاه پاسداران روز پنجشنبه ۲۶ شهریور طی اطلاعیه‌ای به کسانی که به گفته خود قصد رخنه و ایجاد انحراف و تفرقه بین مردم را دارند هشدار داد. در این اطلاعیه‌ای آمده‌است:
این اطلاعیه ضمن هشدار به معترضین به نتایج انتخابات و اعلام برخورد قاطع سپاه و بسیج با آن‌ها می‌افزاید:
تظاهرات مردمی
با وجود حضور گسترده نیروهای لباس شخصی در خیابان‌های اطراف دانشگاه تهران و زد و خوردهای پراکنده‌ای که میان آن‌ها و تعدادی از راهپیمایان به وقوع پیوست، صدها هزار تن از حامیان موسوی با در دست داشتن عکس‌هایی از میرحسین و نمادهای سبز ضمن حمایت از ملت فلسطین و آزادی قدس مخالفت خود را با عملکرد دولت محمود احمدی‌نژاد اعلام کردند.
معترضان که این مراسم را فرصتی مهم برای حضور در سطح شهر و اعلام اعتراض خود می‌دانستند به دلیل ممانعت نیروهای لباس شخصی و ماموران انتظامی امکان نزدیک شدن به دانشگاه تهران را نیافتند و عمدتا در خیابان‌های کارگر شمالی(امیرآباد)، آزادی، بلوار کشاورز، میدان ولیعصر(عج)، کریمخان زند، میدان هفت‌تیر، خیابان ولیعصر(عج) به راهپیمایی و سر دادن شعار پرداختند.
در همین حال شاهدان عینی از زد و خوردهای پراکنده و دستگیری برخی معترضین توسط نیروهای لباس شخصی و ماموران انتظامی خبر دادند. از شلیک گاز اشک‌آور در برخی خیابان‌ها نیز خبرهایی رسید. در این راهپیمایی میرحسین موسوی، مهدی کروبی، سید محمد خاتمی و برخی دیگر از چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلب از یکسو و مسئولان رسمی عالی‌رتبه از جمله‌هاشمی رفسنجانی با حضور در بین مردم این روز را گرامی داشتند.
شخصیت‌های حاضر
میرحسین موسوی نخست وزیر سابق جمهوری اسلامی ایران و نامزد معترض به نتایج انتخابات خرداد ۱۳۸۸ در این تظاهرات شرکت کرده و مورد استقبال بسیار مردم قرار گرفت.
سید محمد خاتمی رئیس جمهوری پیشین جمهوری اسلامی ایران این راهپیمایی را از مسیر خیابان حجاب به سمت خیابان ولیعصر آغاز کرد و مورد استقبال مردم قرار گرفت. ولی در این مسیر مورد تعرض افرادی موسوم به گروه فشار و لباس شخصی به رهبری ابوالفضل شریعتمداری پسر حسین شریعتمداری مدیرمسئول روزنامه کیهان قرار گرفت که با دخالت مردم و پلیس ضد شورش این درگیری به پایان رسید و تنها عمامه خاتمی بر زمین افتاد. سپس با توجه به جمعیت انبود مردم، بلافاصله مردم در برابر این گروهک تندرو ایستادند و با حلقه زدن به دور او از او دفاع کردند. بعد از این حمله، خاتمی راهپمایی را ترک کرد.
مهدی کروبی نیز در میان استقبال پرشور مردم و در میان حلقه‌ای که مردم برای جلوگیری از هرگونه تعرضی به دور او زده‌اند از میدان هفت‌تیر به سمت دانشگاه تهران حرکت کرد.
اکبر هاشمی رفسنجانی در محدوده خیابان انقلاب بالاتر از میدان فردوسی به مردم ملحق شد.
صدای شعارهای معترضان در مصاحبه زنده احمدی‌نژاد
در حالی که محمود احمدی‌نژاد در حال مصاحبه زنده از شبکه ۲ صداوسیمای ایران بود، صدای شعار «احمدی احمدی، استعفا استعفا» به وضوح قابل شنیدن بود. احمدی‌نژاد که متوجه شعارها و اثرش بر مصاحبه شده بود، با دستپاچگی مصاحبه را به پایان برد.
درگیری‌ها
در یک تفاوت آشکار با راهپیمایی‌های اعتراضی پیشین، نیروهای پلیس در بیشتر اوقات خویشتنداری زیادی از خود نشان داده و در هنگام رویارویی معترضان با طرفداران دولت -که بسیاری از آن‌ها با اتوبوس از شهرهای دیگر به مراسم اعزام شده بودند- و دسته‌های بسیجی از دخالت پرهیز می‌کردند. نیروهای گارد ویژه در مسیرهای منتهی به دانشگاه تهران زنجیره‌های تشکیل داده بودند تا از ورود معترضان جلوگیری کنند که در این امر ناموفق بودند. همچنین فشار مردم در خیابان ۱۶ آذر برای عبور از بین نمازگزاران باعث درگیری جزیی شد که پلیس با وجود روزه‌دار بودن مردم به پرتاب گاز اشک‌آور اقدام کرد و غلامحسین الهام به همراه محافظانش از منطقه فرار کرد.
در مناطقی همچون میدان هفت تیر و تقاطع خیابان مطهری و ولیعصر درگیری شدیدی میان نیروهای پلیس و بسیجی با معترضان رخ داد و پلیس با استفاده از گاز اشک‌آور و تیراندازی هوایی و باتوم هجوم برده و سعی در متفرق کردن آنان داشت. معترضان هم در منطقه پل کریمخان و میدان ونک چند کلانتری را به آتش کشیدند.
بسیاری از تظاهرکنندگان در تهران و برخی شهرهای دیگر بازداشت شدند. بنا به گفته فرمانده نیروی انتظامی تهران بزرگ در این روز، ۳۵ نفر در تهران بازداشت شدند. اما خبرنامه امیرکبیر تعداد بازداشت‌شدگان در تهران را بیش از ۲۰۰ نفر برآورد کرده و از دستگیری ده‌ها نفر در اصفهان و شیراز خبر می‌دهد. در شیراز نیروهای ویژه در مقابله با تظاهر کنندگان از گاز فلفل استفاده می‌کردند اما معترضان با بسیجیان و پلیس درگیر شده و توانستند تعدادی از بازداشت‌شدگان را آزاد کنند. در مشهد هم تعداد زیادی از افرادی که نماد سبز همراه خود داشتند و علامت V نشان می‌دادند دستگیر شدند. رسانه‌های هوادار جنبش سبز تعداد بازداشت‌شدگان مشهد را حداقل ۵۰ نفر برآورد کرده‌اند.
شعارهای متفاوت
یکی از وجوه تمایز این راهپیمایی با مراسم هر ساله شعارهای این مراسم بود به‌طوری‌که شعارهای «مرگ برچین»، «مرگ بر روسیه» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» جزو شعارهای متفاوت با سال‌های پیش در این تظاهرات بود. بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه در هنگام سخنرانی محمود احمدی نژاد در نماز جمعه شعار مرگ بر دیکتاتور از خیابان‌های اطراف شنیده شد.
شعارها
تعدادی از شعارها:.
احمدی، احمدی این آخرین پیامه؛ جنبش سبز ایران آماده قیامه.
موسوی دستگیر بشه ایران قیامت میشه
کروبی دستگیر بشه ایران قیامت میشه
درود بر جنبش سبز ایران
ما اهل کوفه نیستیم، پول بگیریم بیاستیم.
منتظری زنده باد، صانعی پاینده باد
نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران
مردم چرا نشستین، ایران شده فلسطین
دروغگو، دروغگو ۶۳ درصدت کو؟
مرگ بر دیکتاتور
کروبی بت شکن بت بزرگ را بشکن
فلسطین آزاد است، ایران شکنجه گاه است.
فلسطین فلسطین ما هم مثل تو هستیم
علیرضا بهشتی، در پاسخ به نامه اعتراضی احمد توکلی به موسوی و خاتمی، که به برخی شعارها در این روز اعتراض کرده بود، نوشت:
نماز جمعه
بر خلاف ۲۷ سال گذشته که خطبه‌های روز قدس را هاشمی رفسنجانی قرائت میکرد امسال سید احمد خاتمی از سوی ستاد اقامه نمازجمعه به عنوان خطیب این روز انتخاب شد.
سخنرانی احمدی نژاد
محمود احمدی نژاد به عنوان سخنران پیش از خطبه‌ها مجددا هولوکاست را انکار کرد:
واکنش‌ها
اظهارات وی واکنش تند کشورهای مختلف را بدنبال داشت. فرانک والتر اشتاین‌مایر وزیر خارجه آلمان گفت:
رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید نیز گفت که احمدی نژاد با اظهاراتش کشورش را منزوی می‌کند.دیوید میلیبند وزیر امورخارجه بریتانیا انکار مجدد هولوکاست از سوی احمدی‌نژاد را انزجارآور و نشان از بی‌اطلاعی او دانست. وزارت امور خارجه روسیه نیز با صدور بیانیه‌ای اظهارات وی را غیر قابل قبول دانست.
فرازهایی از خطبه
سید احمد خاتمی، خطیب نماز جمعه تهران گفت:
وی اصول ۲۴، ۲۶ و ۲۷ را یادآوری کرد و گفت: این اصول تصریح دارد که نظام مقتدر اسلامی بیمی از طرح آرای مخالف ندارد چرا که آنچه که بر حق است بیمی از این آرا نباید داشته باشد. احمد خاتمی بر اساس اصل ۱۲ قانون اساسی دگراندیشی را در نظام اسلامی جرم ندانست و گفت:
او تفرقه در هر جامعه‌ای را عامل آسیب‌رسان آن جامعه عنوان کرد و گفت:
پس از تظاهرات
اختلال در شبکه مخابرات
همزمان با تظاهرات شبکه موبایل در محل‌های تظاهرات قطع شده بود. همچنین در ساعات پس از تظاهرات، اختلال‌هایی در شبکه پیام کوتاه کشور ایجاد شد.
عدم پخش مستقیم مسابقه فوتبال ورزشگاه آزادی
پس از تظاهرات اعتراض‌آمیز مخالفان دولت، مخالفان دولت در ورزشگاه آزادی و در مسابقه بین تیم‌های استقلال و استیل آذین که با حضور هفتاد هزار تماشگر برگزار شد، حضور یافتند. در حالی که قرار بود این بازی به‌طور زنده پخش شود به دلیل وجود عناصر و شعارهای سبز از سوی تماشاگران، عنوان شد که به دلیل مشکل فنی پخش مستقیم این بازی از شبکه ۳ میسر نیست. با این حال بخش‌هایی از این بازی به صورت سیاه و سفید از شبکه جام جم پخش می‌شد. در نهایت تلویزیون ایران مسابقه را با تاخیر یک ساعته، بدون صدای درون ورزشگاه، با یک دوربین تصویربرداری و با کیفیت پائین پخش کرد صدای شعارهای ضد دولتی در ورزشگاه از رادیو ورزش که بازی را بطور مستقیم پخش می‌کرد شنیده شد.
تشدید فیلترینگ
بعد از پایان راهپیمایی، عصر همان روز، به جهت سانسور خبری و جلوگیری از پخش اخبار و ویدیوها توسط مردم، دسترسی به شبکه اینترنت و شاهراه‌های ارتباطی کل کشور مختل شد. تا جایی که سایت‌های جیمیل و یاهو و یاهو مسنجر نیز برای جلوگیری از ارسال تصاویر و عکس‌های راهپیمایی فیلتر شدند. همچنین وبسایت پارلمان نیوز وابسته به فراکسیون خط امام نمایندگان مجلس شورای اسلامی هم برای دومین بار فیلتر شد.
دیدگاه‌ها درباره تظاهرات
میرحسین موسوی: در بیانیه شماره ۱۳ خود به تاریخ ۶ مهر درباره این روز گفت:
همچنین میرحسین موسوی در تاریخ ۸ مهر در دیدار با اعضای فراکسیون خط امام مجلس گفت