سید جواد طباطبایی

سید جواد طباطبایی (زاده ۲۳ آذر ۱۳۲۴)استاد و پژوهشگر ایرانی در زمینه فلسفه و تاریخ و سیاست است. او عضو سابق هیئت علمی و معاون پژوهشی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است. وی از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۵ مشغول تدریس در موسسه مطالعات سیاسی-اقتصادی «پرسش» بوده‌است. طباطبایی در حال حاضر مدیر گروه فلسفه مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی است.
زندگی‌نامه
طباطبایی در سال ۱۳۲۴ در تبریز به دنیا آمد. در تبریز تحصیل کرد و برای تحصیل در رشته حقوق به دانشگاه تهران رفت. پس از اخذ لیسانس حقوق از دانشکده حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه تهران به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن به ادامه تحصیل پرداخت و با اخذ دیپلم مطالعات عالی D.E.S از رشته فلسفه سیاسی فارغ‌التحصیل شد.
در سال ۱۳۶۳ با نوشتن رساله‌ای درباره «تکوین اندیشه سیاسی هگل جوان»، با دریافت درجه ممتاز دکترای دولتی در رشته فلسفه سیاست به ایران بازگشت. پس از بازگشت به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد و معاون پژوهشی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شد. در همان حال، او سردبیری نشریه همین دانشکده را به عهده گرفت. او به اتهام «ملی‌گرایی» از کار برکنار و از دانشگاه اخراج شد. طباطبایی به کار پژوهشی خود در مراکز دیگر ادامه داد و با امکاناتی که در مراکز پژوهشی فرانسه، آلمان، و آمریکا فراهم آمد، پژوهشی درباره تاریخ اندیشه در ایران را دنبال کرد.
او در سال ۱۳۷۶ موفق شد جایزه نخل آکادمیک، عالی‌ترین نشان علمی فرانسه، و مدال نقره تحقیقات در علم سیاست را از دانشگاه کمبریج کسب کند. او هم‌اکنون عضو هیئت علمی دائرهالمعارف بزرگ اسلامی است دکتر جواد طباطبایی در کنار افرادی همچون محمدعلی قره‌داغی، آیت‌الله شیخ محمدآصف محسنی قندهاری و محمود ایوب موفق به کسب مقام برگزیده در جشنواره فارابی سال ۱۳۹۶ گشته و از سوی رئیس جمهور لوح تقدیر دریافت کردند.
حضور همزمان در حلقه لوئی آلتوسر و کشیش‌های یسوعی
او در سال‌های حضور در فرانسه و هم در حلقه لوئی آلتوسر، فیلسوف مارکسیست، بود و هم به حوزه گروهی از کشیش‌های یسوعی‌ای که در مسائل فلسفی در سطح بالایی بودند رفت‌وآمد داشت و با یکی از مفسران مطرح هگل در ارتباط بود. در همین حلقه بود که یادداشت‌ها و حاشیه‌هایی که لنین بر کتاب‌های هگل نوشته بود را ترجمه و با عنوان یادداشت‌هایی درباره دیالکتیک منتشر کرد. همچنین مجموعه مقاله‌هایی از آلتوسر را با عنوان لنین و فلسفه و چند مقاله دیگر ترجمه و منتشر کرد.
دیدگاه‌ها
طباطبایی از شارحان نظریه ایرانشهری است که در آن کل نظام سیاسی ایران را در گذر تاریخ متاثر از فرهنگ متکثر اقوام می‌داند. او طی گفتگویی که با مهرنامه در تابستان سال ۱۳۹۲ داشت، «مبنای اندیشه پان‌ترکیسم را درآمیختگی نوعی فراموشی تاریخی با افسانه‌بافی‌های به ظاهر تاریخی می‌داند که بدل به ملغمه‌ای از بیسوادی و بی‌شعوری شده‌است». دکتر طباطبایی در مصاحبه‌ای تحت عنوان «زبان ملی و برنامه آموزش زبان‌های محلی»، کتاب دده قورقود را اثری قزاقستانی معرفی نموده‌اند. این درحالی است که دانشنامه بریتانیکا این اثر را به ترکی اوغوز با عناصر ترکی آناطولی و ترکی آذربایجانی معرفی می‌نماید. همچنین در مقاله‌ای که در مجله بین‌المللی مطالعات خاورمیانه چاپ شده‌است، محل وقوع داستانهای این اثر شمال شرق آناطولی و شمال غرب آذربایجان ذکر شده‌است.
ایشان در مصاحبه با مجله فرانسوی لیبریشن بیان کرده‌است که دین اسلام را نظام معنایی مرده و اسلام سیاسی را حرکتی شکست خورده می‌داند. همچنین طباطبایی در مقاله تحت عنوان «بهار عربی و خطر اسلامگرایی» در مورد انقلاب اسلامی ایران اظهار کرده‌است که با حصول انقلاب، اسلام‌گرایان و چپ‌گرایان در نوع دوگانه اسلامی و مارکسیستی، پرچم کودتا را برای غلبه بر آزادی که خودشان از اشاعه دهندگان آن بوده‌اند، برافراشتند.
جواد طباطبایی زبان فارسی را یکی از قدیمی‌ترین و استوارترین زبانهایی می‌داند که تبدیل به زبان فرهنگی شده‌است. همچنین نزدیک شدن و قابل فهم شدن متقابل زبانهای ترکی را که از دید ایشان توسط ترکیه پیگیری می‌شود، خطر بزرگی برای آنچه «ما» تلقی می‌کند، می‌داند.
بازتاب در دیگر کشورها
جمهوری آذربایجان
سخنرانی جواد طباطبایی در همایش مناسبات قفقاز و ایران در کشور جمهوری آذربایجان بازتاب بسیاری داشت و یکی از سایت‌های خبری-تحلیلی به زبان ترکی آذربایجانی (سایت خبری-تحلیلی بادکوبه ) متن کامل سخنرانی طباطبایی را ترجمه و منتشر کرد. بندانگشتی
جوایز و افتخارات
دریافت جایزه نخل طلایی از دولت فرانسه
مدال نقره تحقیقات در علم سیاست از دانشگاه کمبریج
برگزیده جشنواره بین‌المللی فارابی
کتاب‌شناسی
ترجمه
لنین و فلسفه و سه مقاله دیگر، لوئی آلتوسر
یادداشت‌هایی درباره دیالکتیک، ولادیمیر لنین
فلسفه ایرانی و فلسفه تطبیقی، هانری کربن، تهران، انتشارات طوس، چاپ نخست ۱۳۶۵.
تاریخ فلسفه اسلامی، جلد دوم، تهران، انشارات کویر، چاپ نخست ۱۳۶۶.
تاریخ فلسفه اسلامی، متن کامل، تهران، انشارات کویر و انجمن ایران‌شناسی فرانسه، چاپ نخست ۱۳۷۳، چاپ ششم ۱۳۸۷.
تالیف
درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران، انشارات کویر، چاپ نخست ۱۳۶۷، چاپ دهم ۱۳۸۸.
زوال اندیشه سیاسی در ایران، ویراست دوم، تهران، انشارات کویر، چاپ نخست ۱۳۸۳، چاپ سوم ۱۳۸۵.
ابن‌خلدون و علوم اجتماعی، تهران، انتشارات طرح نو، چاپ نخست ۱۳۷۴، چاپ سوم ۱۳۸۶.
خواجه نظام‌الملک، تهران، انتشارات طرح نو، چاپ نخست ۱۳۷۵، انتشارات ستوده، تبریز، چاپ دوم ۱۳۸۵.
مفهوم ولایت مطلقه در اندیشه سیاسی سده‌های میانه، تهران، موسسه نگاه معاصر، چاپ نخست ۱۳۸۰، چاپ دوم ۱۳۸۱.
تاملی درباره ایران، جلد نخست، دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران، تهران، موسسه نگاه معاصر، چاپ نخست ۱۳۸۰، چاپ دوم ۱۳۸۱، چاپ سوم ۱۳۸۲، چاپ هفتم ۱۳۸۶.
تاریخ اندیشه سیاسی جدید در اروپا، بخش نخست از جلد نخست، جدال قدیم و جدید: از نوزایش (۱۵۰۰) تا انقلاب فرانسه (۱۷۸۹)، تهران، نشر ثالث، چاپ نخست ۱۳۸۲، چاپ دوم ۱۳۸۵.
سقوط اصفهان به گزارش کروسینسکی، تهران، موسسه نگاه معاصر، چاپ نخست ۱۳۸۲، چاپ سوم ۱۳۸۶.
تاملی درباره ایران، بخش نخست از جلد دوم، مکتب تبریز و مبانی تجددخواهی، تبریز، انتشارات ستوده، چاپ نخست ۱۳۸۴، چاپ دوم ۱۳۸۶.
تاملی درباره ایران، بخش دوم از جلد دوم، مبانی نظریه مشروطه‌خواهی، تبریز، انتشارات ستوده، چاپ نخست ۱۳۸۶.
فلسفه و سیاست، مجموعه مقالات سید جواد طباطبایی، نشر فلات، ۱۳۹۵؛ این کتاب به همراه کتاب فیلسوف سیاست که مقالاتی در بزرگداشت مقام علمی طباطبایی است، در سال ۹۵ منتشر شد.