طرح مسکن مهر

ساختمان‌های مسکن مهر در بروجرد مسکن مهر طرحی بود در دولت محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت ایران، برای خانه‌دار کردن قشرهای کم درآمد که طبق آن دولت با واگذاری قطعه زمین رایگان سعی داشت خانه‌سازی را تشویق کند. تا روز ۲۲ مردادماه سال ۱۳۹۶ تعداد ۱،۸۳۹،۸۲۹ واحد مسکن مهر تکمیل و افتتاح شده که ۴۵ درصد از این تعداد در زمان دولت حسن روحانی افتتاح شده‌است. تعداد ۱،۵۶۸،۴۵۲ واحد از کل واحدهای افتتاح شده تحویل خانوارها شده‌است که ۵۶ درصد آن در زمان روحانی به خانواده‌ها تحویل شد. این طرح پس از افزایش شدید بهای مسکن در ایران شروع شد. دولت برای تامین مالی این طرح از بانک مرکزی قرض کرد، که منجر به رشد نقدینگی و افزایش تورم شد به‌طوری‌که نیمی از کل پول‌های چاپ شده در تاریخ ایران صرف ساختن مسکن مهر شد. خانه‌های ساخته شده در این طرح عموما در حاشیه شهرها بودند و فکری برای امکانات گوناگون نظیر آب و برق و گاز و تلفن آن‌ها نشده بود.
طرح مسکن مهر
مسکن مهر توسط محمد سعیدی کیا وزیر مسکن و شهرسازی به عنوان طرح اصلی دولت نهم در تامین نیاز مسکن مردم عنوان شد که سالانه تعداد یک میلیون و پانصد هزار واحد مسکونی یا زمین در سطح کشور واگذار شود. علی نیکزاد خرداد ۱۳۹۲ گفت از آغاز کار این دولت ساخت ۴ میلیون و ۴۰۰هزار واحد مسکن مهر شروع شده که نیمی از آن در روستاها بوده و ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد تا خرداد ۹۲ تحویل داده شده و مابقی باید تا پایان دولت دهم تحویل داده شوند. اما در شهرها حدود ۱،۲۰۰،۰۰۰ واحد تا زمان درج گزارش تکمیل شده و بقیه در دست ساخت است که تحویل آن تا دولت یازدهم به طول می‌انجامد.
انتقادها و حاشیه‌ها
این طرح با مشکلات عمده‌ای همچون توقف پرداخت وام توسط بانک‌های دولتی برای بیش از ۱۸ ماه مواجه شد.
برخی کارشناسان معتقد بودند که ساخت و ساز مسکن مشکل‌تر از آن است که از تعداد شرکت تعاونی و مردم عادی براید. دولت در سال ۸۹ طرح مسکن زوجهای جوان را ارائه کرد.
طرح مسکن مهر در ابتدا در قالب بند د تبصره ۶ قانون بودجه سال ۱۳۸۶ آغاز شد و سپس بر مبنای قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، به صورت پیوسته در دستور کار قرار گرفت. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که این طرح که در حقیقت شامل اجاره بلند مدت زمین جهت احداث مسکن است، در طرح جامع مسکن نیز پیشنهاد شده بود. اما حجم پیشنهاد شده در آن طرح بسیار کمتر بود که توسط احمدی‌نژاد و به صورت غیر کارشناسانه از ۲۰ هزار واحد در سال به ۵/۱ میلیون واحد در سال افزایش یافت.
مبنای اصلی مسکن مهر بر این امر مبتنی است که ارزش زمین، بخش قابل توجهی از هزینه تمام شده مسکن را به خود اختصاص می‌دهد. این سهم در کل کشور در دوره ۳۵ ساله برابر ۴۰ درصد و در دهه اخیر برابر ۴۵ درصد بوده‌است. همچنین در استان تهران این سهم به حدود ۶۰ درصد بالغ می‌شود؛ بنابراین با حذف یا کاهش ارزش زمین از هزینه تمام شده مسکن، می‌توان تا حدود زیادی هزینه مسکن را کاهش داد؛ بنابراین طرح مسکن مهر بر اجاره بلند مدت زمین جهت احداث مسکن مبتنی است.
اما نکاتی که در این میان در نظر گرفته نشده‌است آن است که ارزش زمین در شهرهای مختلف دارای اختلافاتی فاحش است. به عبارت دیگر ارزش زمین در کلان‌شهرها رقم بسیار بالایی است و به همین دلیل مسکن مهر در کلان‌شهرها (در حقیقت شهرهای جدید مجاور کلان‌شهرها) جوابگو خواهد بود و البته این امر خود موجب افزایش تمایل به مهاجرت به این شهرها خواهد شد.
این پروژه البته مشکلات جدی دیگری نیز در عرصه اقتصاد ملی، مدیریت شهری، برنامه‌ریزی توسعه شهری و … ایجاد نموده‌است که در مقالات متعددی مورد بحث واقع شده‌است. اما متاسفانه دولت و به ویژه وزیر مسکن و شهرسازی دولت دهم، بارها در جلسات غیررسمی اعلام نموده‌است که معتقد است «با اجرای پروژه مسکن مهر می‌توان اشتباه بودن تئوری‌های اقتصادی را اثبات نمود.»
بعد از آنکه در نیمه دوم سال ۹۵ توقف ساخت مسکن مهر جدید در مجلس تصویب شد، چندی بعد ۱۰ میلیون تومان سقف تسهیلات آن افزایش پیدا کرد و پس از آن سایت مسکن مهر از دسترس خارج شد و متقاضیان قادر به استفاده از این سایت نیستند.
احمد اصغری مهرآبادی مجری ویژه پروژه مسکن مهر با اعلام آخرین وضعیت پیشرفت فیزیکی واحدهای مسکن مهر در اردیبهشت ۱۳۹۶، از معطلی ۴۰۲ هزار واحد مسکن مهر آماده به دلیل عدم برخورداری از خدمات زیربنایی (آب، برق و…)، کم‌کاری برخی تعاونی‌های مسکن، مسیر دشوار و کند تامین خدمات روبنایی (مدرسه، مسجد و…)، وجود واحدهای فاقد متقاضی و همچنین باز بودن پرونده ۳۶ هزار واحد مسکن مهر در دادگاه‌ها به‌عنوان مهم‌ترین مشکلات این پروژه یاد کرد و افزود: برخی از این مشکلات از همان ابتدای شروع پروژه مسکن مهر مشخص بود.
به گفته وی هم‌اکنون از مجموع کل ۲ میلیون و۳۰۰ هزار واحد مسکن مهر، تعداد واحدهای بدون مشکل و دارای متقاضی، به ۲ میلیون و ۶۲ هزار واحد رسیده‌است که پیشرفت فیزیکی طرح مسکن مهر در این واحدها معادل ۳/ ۹۶ درصد است. این در حالی است که پیشرفت فیزیکی مسکن مهر با احتساب واحدهای تحویل شده به متقاضیان مسکن مهر از مجموع ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار واحد مسکن مهر هم‌اکنون ۶۷ درصد است. مهرآبادی افزود: دولت در اواخر سال گذشته موفق شد ۸۰۰ میلیارد تومان اسناد خزانه برای تکمیل آب و برق واحدهای مسکن‌مهر در اختیار وزارت نیرو قرار دهد و ۲۰۰ میلیارد تومان نیز برای آماده‌سازی این واحدها به وزارت راه و شهرسازی پرداخت شد.
مهرآبادی با بیان اینکه قیمت تمام شده مسکن مهر در هر نقطه از کشور و در هر پروژه مختلف متفاوت است، خاطرنشان کرد: میانگین هر متر مربع واحد مسکن مهر بین۴۲۰ تا ۴۵۰ هزار تومان است؛ البته این قیمت در برخی از پروژه‌ها به مترمربعی۷۰۰ هزار تومان می‌رسد و در برخی دیگر از پروژه‌ها تا ۲۹۰ هزار تومان در هر مترمربع به‌عنوان قیمت تمام شده ساخت و ساز کاهش می‌یابد.
زلزله کرمانشاه و جنجال ایمنی
ساختمان‌های مسکن آسیب دیده در زمین‌لرزه کرمانشاه در سرپل ذهاب
ایمنی پایین مسکن مهر ساخته‌شده در ایران پس از زمین‌لرزه ۱۳۹۶ کرمانشاه بیشتر مطرح شد.
حسن روحانی در بازدید مستقیم از کرمانشاه گفت:
پیش از آن مسعود شریفی، مدیر کل استانی راه و شهرسازی کرمانشاه گفته بود:
روزنامه دنیای اقتصاد در پاسخ آورده‌است: به فرض که این ادعای گسل صحیح باشد چرا بدون کارشناسی این تعداد انبوه از مسکن مهر را روی گسل ساخته‌اند که فقط پس از ۲ سال ساخت فرو بریزد؟
اما علی بیت‌اللهی دبیر کارگروه ملی زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفت:
دو روز پس از رخ دادن زلزله سرویس اقتصادی خبرگزاری مجلس شورای اسلامی نیز با انتشار تصاویر خودش به موضوع بی‌کیفیت بودن و رعایت نشدن استانداردها در مسکن مهر که با نخستین زلزله فرو ریخت اشاره کرد. همان‌طور که حسن روحانی اشاره کرده بود تفاوت تخریب گسترده مسکن مهر در مقایسه با آپارتمان‌های ساده مجاور خودش در خبرگزاری‌ها نیز منعکس شد. اما از نکات شگفت‌آور برای کارشناسان در حال بررسی مسکن مهر این منطقه آن بود که کیفیت بتن استفاده شده آنقدر پایین بوده که با دست مانند «کاه‌گل» (همان‌طور که در ویدئو منتشر شده نشان داده و به کاه‌گل اشاره شده‌است) خرد می‌شود. برخی مردم مشکل را مربوط به مصالح ارزان دانستند اما مشکلات این نوع مسکن در ایران به‌صورت کلی طراحی و نظارت بر ساخت نیز می‌باشد؛ برای نمونه در یکی از تصاویر منتشرشده از مسکن مهر پس از زلزله مشخص شد کارگران آجرها را به‌صورت غیراصولی فقط ریخته و سیمان کرده‌اند.
حسن قربانخانی، رئیس سازمان نظام مهندسی ایران، در اظهارنظری اعلام کرد که «سازمان نظام مهندسی هیچ نظارتی در ساخت واحدهای مسکن مهر نداشته و هیچ مهندس ناظری هم از سوی این سازمان برای واحدهای مسکن مهر معرفی نشده‌اند».
۷۰ درصد کشته‌شدگان از سرپل ذهاب گزارش شده‌است و گزارش‌های تصویری خبرگزاری‌های مختلف از ایسنا، ایرنا، وبگاه جماران تا خبرگزاری انتخاب حاکی از آن است که ساخت این ساختمان‌ها غیراصولی بوده و در سرپل ذهاب آسیب‌های زیادی خورده‌است همچون فرو ریختن بسیاری از دیوارها و سقف‌ها و حتی فرو ریختن کامل یکی یا تعدادی از ساختمان‌ها. وبگاه جماران از فرو ریختن کامل یکی از ساختمان‌ها نیز خبر داد.
اما در بین برخی خبرگزاری‌ها همچون مشرق نیوز، روزنامه کیهان با اصرار بر گفته‌های مسئولان استانی و حتی فرو نریختن اسکلت ساختمان سعی کردند که موضوع آسیب‌های مسکن مهر سر پل ذهاب را توجیه کرده و خبرگزاری‌های دیگر را به بازی سیاسی متهم کنند.
اسحاق جهانگیری روز دوشنبه، ۲۲ آبان، اعلام کرد که «بیشتر خانه‌های تخریب شده در زلزله متعلق به ساختمان‌های مسکن مهر است». معاون استاندار کرمانشاه از کشته شدن ۲ نفر از ساکنان خانه‌های «مسکن مهر دولتی» و ۱۰۰ نفر از ساکنان خانه‌های «مسکن مهر خودمالک» سرپل ذهاب خبر داد. وی در تشریح عناوین «مسکن مهر دولتی» و «مسکن مهر خودمالک» گفت: «در مسکن مهر دولتی، زمین دولتی بود و سازه تحت نظر دولت ساخته شد و مسکن مهر خودمالکی نیز در این شهر وجود دارد که توسط مردم ساخته شده ولی تحت عنوان مسکن مهر وام گرفته‌است که در مجتمع‌های دولتی سازه بر اثر زلزله تخریب نشده‌است ولی در خودمالک‌ها چهار طبقه فروریخته‌اند.» وحید حقانیان در سفر به مناطق زلزله‌زده این‌گونه بیان کرد که «۲۷ نفر از سازمان نظام مهندسی زنجان آمدند، دیدند و گفتند سازه‌ها مشکلی ندارد» و افزود که «خدا لعنت کند معاون اول رئیس‌جمهور، آقای جهانگیری را که اولین تخم لق سیاسی را گذاشت و در جلسه اقتصاد مقاومتی اعلام کرد» که خانه‌های مسکن مهر در زلزله تخریب شده‌است. حسن روحانی، سالم ماندن منازل مسکونی خودساخته از سوی مردم در سرپل ذهاب و فروریختن ساختمان‌های ساخت دولت در این منطقه که بیمارستان سرپل‌ذهاب نیز از آن جمله می‌باشد را نشانه «فساد» دانست. او در اینباره گفت: «اینکه خانه ساخته خود مردم در منطقه سرپل ذهاب سالم مانده و در مقابل یک ساختمان دولتی فرو ریخته، نشان‌دهنده وقوع فساد در این زمینه است.». او در ادامه افزود که «مشخص است که در بخش پیمانکاری ساخت‌وساز فساد وجود داشته‌است.» حسن قربانخانی، رئیس سازمان نظام مهندسی ایران، اعلام کرد که «سازمان نظام مهندسی هیچ نظارتی در ساخت واحدهای مسکن مهر نداشته و هیچ مهندس ناظری هم از سوی این سازمان برای واحدهای مسکن مهر معرفی نشده‌اند». رادیو زمانه با اشاره به تخریب شدن بیمارستان این منطقه و استفاده از عبارت «بورژوازی» نوشت که علی‌رغم اشکالات جدی طرح مسکن مهر، حملات دولت به آن در حقیقت حمله به ایده مسکن اجتماعی و گریز از مسئولیت دولت در قبال سامان دادن به مسکن در برابر سوداگری سودجویان و بساز و بفروش‌ها در این عرصه است.
حاشیه‌ها درباره تعداد کشته‌ها
اما درباره تعداد کشته‌ها کیهان با نقل نظر یک مقام محلی که قربانیان مسکن مهر را تنها ۲ نفر ذکر کرده بود و سخن منسوب به اسحاق جهان‌گیری درباره کشته‌های بالا مسکن مهر را رد کرد. اما علی نیکزاد، وزیر مسکن دولت احمدی‌نژاد طی یک نامه سرگشاده، ضمن انتقاد از اظهارنظر جهانگیری از او درخواست کرد که به جای پاس دادن همه مشکلات به دولت گذشته از عملکرد خودش بگوید. او همچنین نوشت بازسازی ۳۷۰۰ مسکن روستایی و ساخت ۸۸۸۴۰ مسکن روستایی و شهری در دولت نهم و دهم باعث کاهش قابل توجه تلفات شده‌است. بعدا وحید حقانیان، معاون اجرایی بیت رهبری با انتقاد شدید از جهانگیری و متهم کردن او به سیاسی‌کاری گفت که در بازدید کارشناسی ۲۷ نفر از سازمان نظام مهندسی زنجان، سازه‌ها سالم و استاندارد بوده و تخریب دیوارها ناشی از شدت زلزله بوده‌است معاون استاندار کرمانشاه بعدا در مصاحبه با خبرگزاری تسنیم گفت که مسکن مهر غیردولتی که به وسیله خود مردم ساخته شده بوده ۱۰۰ نفر تلفات داشته‌است در حالی مسکن مهر دولت-ساز تنها ۲ نفر تلفات داشته‌است.
مسکن مهر خصولتی احمدی‌نژاد و روحانی
مجید نیک نژاد، نایب رئیس انجمن انبوه‌سازان کرمانشاه ۲۶ آبان گفت که بخش بزرگی از مسکن مهر کرمانشاه به تعاونی‌های خصولتی واگذار شد. از طرفی به گزارش ایلنا در سال ۱۳۹۵ سهم دولت روحانی از تحویل مسکن مهری که پایه‌های آن در دولت‌های قبل ریخته شده ۷۰ درصد است (تحویل شتاب‌زده) و مطابق «گزارش اخیر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس» که توسط سازمان بازرسی کل کشور بررسی شده بود، خانه از بنیان خراب بوده‌است:
زمین‌لرزه بجنورد، خسارات و ناامنی
ساخت مسکن مهر بجنورد هم‌زمان با خراسان شمالی سال ۱۳۸۸ در دوران دولت نهم و دهم آغاز شده بود، که تا سال ۱۳۹۱ در دولت دهم بالغ بر ۲۵ هزار و ۹۰۳ واحد به مرحله بهره‌برداری رسیده بودند، و ۶۵۰۰ واحد از آن تا فروردین ۱۳۹۱ افتتاح شدند. زمین‌لرزه ۵٫۷ ریشتری در عمق ۸ کیلومتری، اردیبهشت ۱۳۹۶ خسارات جدی به این ساختمان‌ها در بجنورد وارد کرد از جمله شکاف خوردن دیوارها در سراسر مجتمع و به دلیل خطر ریزش آوار منجر به تخلیه گلستان‌شهر و نگرانی از دوباره مستقر شدن شد. دوباره شهریور و مهر ۱۳۹۶ تقریبا یک تا دو ماه پیش از زمین‌لرزه ازگله کرمانشاه زمین‌لرزه‌هایی با قدرت ۲٫۲ و ۱٫۷ و ۱٫۹ و ۱٫۵ در ۴ نوبت متفاوت (از ۱۹ شهریور تا ۲۳ مهر) در بجنورد توسط مرکز لرزه‌نگاری کشور دانشگاه تهران ثبت شدند، و سه‌شنبه ۲۵ مهر نهایتا زلزله ۴٫۷ ریشتری مردم را از نگرانی به خیابان‌ها آورد. روزنامه دنیای اقتصاد در ۲۵ مهر ۱۳۹۶ نوشت:
دیدگاه سیاست‌مداران
سید علی خامنه‌ای : اگر احتمالا با اصل طرح مسکن مهر یا نحوه تزریق اعتبارهای بانکی به آن مخالفتی وجود دارد، اما این را هم بدانیم که اکنون چند میلیون نفر چشم‌انتظار تکمیل مسکن مهر هستند و باید این کار به‌طور جدی پیگیری شود و به اتمام برسد”
حسن روحانی : در اجرای مسکن مهر مقداری بی‌تدبیری صورت گرفت یعنی در مرحله اجرا، عجله شد مثلا در شهری، مکانی را در نظر گرفتند که محل مناسبی نبود.
دولت برای اینکه مسکن مهر را به نمایش بگذارد از بودجه بخش‌های دیگر هم برداشت و به مسکن مهر داد که این هم نادرست بود. نباید قانون را نقض کنیم.
عباس آخوندی :مسکن مهر طرح مزخرفی است؛ و در جای دیگری می‌گوید :بنده در برنامه اولیه خود نیز اعلام کردم که دولت جدید به تعهدات قبلی پایبند است، اما مسکن مهر طرح چندان جالبی نبوده که ادامه یابد و باید متوقف شود در مکان‌های نامناسب چندین هزار واحد مسکونی ایجاد شده‌است، مسکن فقط یک چهاردیواری یا خانه نیست بلکه مردم خدمات مختلف، روابط اجتماعی درست و امکانات حمل و نقل مناسب می‌خواهند.
«مسکن مهر طرحی بود که همه بنیادهای آن اشتباه بود از مکان‌یابی گرفته تا طراحی مهندسی و فنی، تامین مالی و انتخاب افراد و احساس امنیت مهمترین مسئله مسکن مهر است. کسانی که طرح‌هایی همانند مسکن مهر را وارد نظام اقتصادی کشور کردند هم مردم را گرفتار کردند هم دولت را»
مصطفی پورمحمدی : طرح مسکن مهر مدلی است که ناقص اجرا شده‌است. در اجرای این طرح به جای این‌که از منابع مردمی استفاده شود به منابع ملی فشار آورده شد و همین باعث تورم و گرانی گردید. با این طرح مسکن زیاد شد، اما گران شد. قرار بود با اجرای طرح مسکن مهر قیمت‌ها کاهش پیدا کند اما مسکن گران‌تر شد.
محمدرضا باهنر : پروژه‌های مسکن مهر موجب افزایش قیمت ملک و قیمت رهن و اجاره شده‌است. در صورت رئیس‌جمهور شدنم پروژه‌های نیمه کاره مسکن مهر را تمام خواهم کرد اما برای ادامه پروژه‌های جدید نیاز به بازنگری و تدوین برنامه جدید دارم.
یحیی آل اسحاق : برنامه دولت برای مسکن مهر باید به اتمام رسیده و هرچه سریعتر از آن بهره‌برداری شود. هم‌اکنون طرح مسکن مهر نیازمند ۴۰ هزار میلیارد تومان اعتبار است تا به اتمام برسد اما دولت نباید به تنهایی اتمام این طرح را در دست بگیرد بلکه باید به کمک بخش خصوصی و مردم این کار صورت بگیرد.
محمد باقر قالیباف :بحث مسکن مهر را ما ادامه می‌دهیم ولی نه این‌طور که در وسط بیابان بدون ساختار شروع به تولید مسکن بشود و ساختمان‌های نوساز از هم‌اکنون بافت فرسوده هستند. اگر بخواهیم تمام مایحتاج شهر را در وسط بیابان تامین کنیم فقط متری ۳ میلیون تومان هزینه آن می‌شود.
غلامعلی حداد عادل :باید در کنار سرعت در خانه‌سازی و مسکن مهر، این فکر را دنبال کنیم که معماری لباس جامعه است و باید لباس هر ملتی چه لباس فردی و چه جمعی با فرهنگ ملت تناسب داشته باشد.
محمد سعیدی‌کیا :مسکن مهر باید با اصلاحاتی ادامه پیدا کند و از مردم پول گرفته شده‌است و به همین دلیل دولت جمهوری اسلامی با هر رئیس‌جمهوری باید قول خود را اجرا کند. مسکن مهر تنها سی درصد مسئله مسکن کشور بوده و سایر مسایل را نیز باید توجه داشت.
علی نیکزاد : طرح مسکن مهر یکی از ابتکارات بسیار خوب و موفق دولت نهم و دهم بود که آثار و برکات فراوانی در حل معضل مسکن داشته‌است. سرمایه‌گذاری در حوزه مسکن موجب اشتغال‌زایی و تسریع در امر ازدواج جوانان می‌شود که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
محمد شریعتمداری : مهم‌ترین دستاورد مسکن مهر باید کاهش اجاره بها در شهرها و روستاها باشد، اما متاسفانه در حال حاضر مسکن مهر چنین دستاوردی برای کشور نداشته و سوالی که این‌جا مطرح می‌شود این است که چرا تلاش‌های مسکن مهر نتایج خوبی نداشته‌است!؟
محسن رضایی : مسکن مهر را ادامه می‌دهیم اما منابع آن باید از جایی به غیر از بانک مرکزی تامین شود و با استقراض دولتی مخالفم. باید رضایتمندی مردم را از مسکن مهر بالا ببریم در بعضی از شهرها رضایت مردم خوب است و در بعضی شهرها پایین است و باید افزایش پیدا کند.
علی لاریجانی : حجم انبوهی از تسهیلات به مسکن مهر داده می‌شود، در حالی که این موضوع به تولید کمکی نمی‌کند؛ بنابراین حتما اولویت اشتباهی است. ۵۴ درصد تسهیلات در سال گذشته به مسکن مهر اختصاص یافته‌است، مسکن مهر موضوع مهمی است ولی اگر کشوری متوازن حرکت نکند، در اقتصاد مشکلاتی به وجود می‌آید.
احمد اصغری مهرآبادی :مسکن مهر، بزرگترین طرح عمرانی کشور است که در بیش از هزار و صد شهر کشور با اهداف خیر خواهانه تصویب شد اما به دلیل شتابزدگی در مکان‌یابی در برخی نقاط اشتباه رخ داده و در اجرا هزینه‌های زیادی به دولت تحمیل کرده‌است
علی عبدالعلی‌زاده :
اولین ایراد این طرح این است که؛ معین نشده گروه هدف طرح مسکن مهر، چه کسانی هستند. زمین‌های ارزان را به چه گروهی می‌خواهیم بدهیم؟ آیا افرادی که این زمین‌های ارزان یا رایگان را می‌گیرند، می‌توانند خودشان آن را بسازند یا خیر؟ هدف، زمین دادن است یا خانه‌دار کردن مردم؟ اگر هدف، خانه‌دار کردن گروه‌های هدف است، پس زمین، تنها ۲۵ درصد بحث است، ۷۵ درصد مسائل ساختن و سکونت داخل خانه‌ها، خدمات دادن، آماده‌سازی و سایر مسائل است. محل این زمین‌ها هم مطلب مهمی است.