بهار (همدان)

بهار یکی از شهرهای غربی ایران است که با گستره‌ای معادل ۱۳۳۹ کیلومتر مربع، حدود ۲/۷ درصد از وسعت استان همدان را تشکیل می‌دهد. این شهر از لحاظ کشاورزی رتبه اول تولید و صادرات سیب‌زمینی را دارا می‌باشد و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای سه بخش، شش دهستان و سه‌شهر: بهار، لالجین و صالح آباد می‌باشد.
اقلیم، تاریخچه
در سال ۱۳۸۷ شهرستان بهار تعداد ۷۰ روستای دارای سکنه معادل ۳/۶ درصد از کل روستاهای دارای سکنه استان همدان را به خود اختصاص داده‌است. این شهرستان از نظر طبیعی، دارای آب و هوای خشک و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه‌ای است. رشته کوه الوند و شهر همدان در جنوب غربی و غرب شهرستان بهار قرار دارد. بقیه وسعت شهرستان را دشت «بهار» در بر می‌گیرد. نقطه خروجی آب‌های بهار در کوشک آباد با ارتفاع ۱۶۸۰ متر واقع گردیده‌است. رودخانه‌های جاری این شهرستان عبارتند از: سیمینه‌رود، بهادربیگ و قره آغاج
موقعیت شهر بهار پانزده کیلومتری شمال شهر همدان است. تا نیم قرن اخیر دهستانی معتبر و مرکز بخش سیمینه رود بود. حمدالله مستوفی در ذیل تاریخ خود غیر مستقیم از منطقه بهار و توابع آن باضافه قسمتی دیگر از اراضی مجاور شهرهمدان را تحت عنوان ناحیت فریوار برمی‌شمارد. اصطلاح فریوار در قرن پنجم ه.ق. از زبان راوندی نیز آمده‌است.
در کتب قدیم از شهر بهار به عنوان مرکزی آباد یاد شده‌است. خرابی‌های قلعه شهر، بنام «دئولر قلعه سی» هنوز موجود است. در پیشینه تاریخی بهار چه پیش از اسلام و چه بعد از اسلام ابهام جدی وجود دارد. ساکنان بهار از قدیم به شغل باغ‌داری و بوستانکاری اشتغال داشتند. مذهب مردم بهار شیعه دوازده امامی است.
تاریخچه بهار
سابقه تاریخی شهر بهار بر اساس اسناد مکتوب تا دوران صفویه قطعی بوده و در این رابطه مراوده‌هایی که بزرگان و نام‌آوران این شهر درگذشته انجام داده‌انده قابل اثبات است. سندی که تا زمان صفوی موجودیت بهار به اثبات می‌رساند همان حضور جعفرخان زند است که مدتی در بهار مقیم بوده و مبیین تاثیرگذاری مردان این دیار در معادلات سیاسی و فرهنگی کشور است. سند معتبر دیگری که مشارکت بهاریان را در سرنوشت سیاسی کشور به ثبوت می‌رساند قطعه عکس یادگاری ستارخان و باقرخان با خان یا فرزند خان بهار کمی پیش از انقلاب مشروطه است. عکس مزبور زمان جوانی دو سردار ملی را نشان می‌دهد که حتما مدتی مهمان بهاری‌ها بوده‌اند. با اینکه شهر بهار از دیرباز ویژگی و خصوصیات فرهنگ آذری را داشته‌است و از نظر زبان و فرهنگ با همدان تفاوت داشته و شاید دلیل حضور سرداران ملی از خطه آذربایجان در بهار تشابه فرهنگی بوده و بهار به همدان ترجیح داده‌اند به سبب بیگانه بودن با زبان و فرهنگ همدان است. ولی اخیرا مسئولین استانی با شایعه ایجاد کلان شهر همدان در صدد هستند شهر بهار را تابع شهر همدان کنند که مقوله‌ای مطالعه نشده و سهل‌انگارنه باشد انما با توجه به منافع فراوانی که برای استان به همرا دارد می‌توان باعث رشد و پیشرفت منطقه شود. و مطامعی است که تحقق خواهد یافت .
مهمانان تاریخی بهار
تیره‌های گوناگون ایل بهارلو عبارت هستند از "ابراهیم خانی - احمد لو - اسماعیل خانی - بربر - بکله - بوربور - بهارلو - بهارلویی -بهاءلو - بهاءلوئی - بهالو - بهالویی - تلکه - جامه بزرگی - جرغه - جوقه - جرگه - حاجی تار لو - حاجی‌تر لو - حاجی طاهر لو - حاجی عطار لو - حیدر لو - رسول خانی - سقز - سکیز - سلیمانی - شیخ - صحراگرد - صفی خانی - طاهری - طراوتی - عیسی بیگ لو - قره اولاد - کریم لو - کلاه پوستی - محمدخانی - مشهد لو - ناصر بیگ لو - نظر بیگ لو - ورثه و…"
زبان مردم بهار
اکثر سکنه شهر بهار یا بهاریان اصیل به لهجه خاص سخن می‌گویند. این شهر از ابتدای موجودیت به شدت مهاجر پذیر بوده به همین سبب در برخی مناطق این شهر تکلم زبان فارسی رواج یافته شده‌است. گویش بهاری لهجه‌ای خاص از زبان ترکی آذربایجانی است. زبان بهاری به علت اقبال نسل جدید از زبان فارسی در شرف انقراض است.
دشت بهار
کاربرد اراضی بهار به سبب مشاغل مردم این خطه که اصالتا باغ‌دار و بوستانکار بودند، شکل گرفته بود. یعنی زمین‌های حاشیه شهر تماما تاکستان بود و پرورش باغ انگور بهار را حقیقتا هیچ‌یک از اقوام ایرانی بلد نبودند. اینک بخاطر جایگزین کشت سیب زمینی حدود ۹۸ درصد باغات بهار محو و نابود گشته‌است.
دشت‌های بهار که متعاقب باغات بهار آغاز و امتداد می‌یافت در گذشته برای کشت هندوانه و خربزه بکار گرفته می‌شد، تخصص فوق‌العاده و منحصر به فرد زارعین بهار در کشت بستان یعنی به عمل آوری هندوانه و خربزه بی‌نظیر بود. به ظن قوی پرورش باغ و بوستان هنر نیاکان بسیار بسیار کهن این دیار بود که متاسفانه دانش آن در دهه‌های اخیر نابود گشت.
یکی از اصول تغییرناپذیر بوستانکاری سنتی، اختصاص زمین بایر (بعن  بعت) بود که بقول اساتید این فن، زمین مزروعی که یکبار کشت هندوانه یا خربزه در آن انجام می‌پذیرفت دیگر قابل کشت این دو محصول نمی‌بود. این موضوع باعث می‌شد برای تهیه زمین بایر، بوستانکاران بهاری اطراف و اکناف ایران را درنوردند و تواما امتزاج فرهنگی ایجاد کنند. در گذشته مردان گمنامی همچون سعی‌مراد، علی‌بهاری و رضا بهاری از پیشکسوتان روابط با اقوام دیگر بویژ کردها بودند.
دشت کوزه کولان
شهرت شهر بهار از قدیم‌الایام به دشت‌های آن به ویژه «دشت قرق» و «دشت کوزه‌کولان» بود و کوزه کولان جلگه‌ای است منتهی به دامنه‌های کوه الوند که کهن‌ترین مسیر ارتباط پایتخت کشور ماد به سمت مغرب و جنوب غربی ایران یعنی به سر زمین‌های شوش، بابل، کد و سومر از این ناحیه عبور می‌نمود. اکنون آزاد راه همدان - کرمانشاه - سنندج و سه‌راهی معروف به گلوگاه، محل تلاقی غرب کشور با مرکز، در دشت کوزه کولان قرار دارد.
دشت قرق
مکانی با شرایط شکارگاهی و سبزه‌زار از گذشته‌های دور. تا چند دهه اخیر که چاه‌های عمیق این ناحیه حفر نشده بود در قرق بهار - منطقه‌ای در جنب بهار - تالابی وجود داشت نسبتا عمیق که در میان گیاهان مردابی آن انواع پرندگان مهاجر به چرا می‌پرداختند همچنین محل صید ماهی و مرغابی برای صیادان بود.
تالاب دشت قرق که در گذشته بسیار وسیع‌تر بوده در دوره هخامنشی به دریاچه زراومند مشهور بود و در عصر ساسانیان به بهرام آوند اشتهار داشت. در رساله پهلوی شهرستان‌های ایران نیز بدان اشاره شده‌است. موقعیت قرق‌بهار را به لحاظ جغرافیایی دره الوند محسوب شده و اینجا پست‌ترین نقطه شمالی جبال الوند است که اکثر آب‌هایی که از ذوبان قلل مرتفع الوند سرازیر می‌شود در این ناحیه تالابی تشکیل می‌دهد.
اکنون بیش از یکصد حلقه چاه فعال و نیمه فعال کار پمپاژ آب را از قرق‌بهار به شهر همدان انجام می‌دهند. همچنین کاشت سیب زمینی بدون برنامه‌ریزی باعث نابودی تدریجی دریاچه زریوار گشته‌است، دریاچه‌ای که بیشه‌زار آن چراگاه حیوانات وحشی و پرندگان کنار آب‌زی بوده و باتلاقی هم از گذشته‌های دور در آنجا وجود داشت و مجموعه کاملی از اکو سیستم گیاهان، جانوران و پرندگان بومی و مهاجر به‌شمار می‌رفت. به استناد برخی متون کهن بهرام گور همراه اسبش در این باتلاق عمیق فرورفت و تلاش‌ها برای یافتن او بی‌ثمر ماند.
نمایندگان بهار
شهر بهار، قبل از انقلاب اسلامی ایران نمایندگانی به مجلس شورای ملی فرستاده بود، ولی متاسفانه در آن دوران از افراد غیر بومی برای نمایندگی
انتخاب می‌شد که اولویت‌های مردم برای ایشان اهمیت نداشت فقط فرصتی بود تا آن نمایندگان به مدارج عالی صعود نمایند. اغلب نمایندگان از شهر همدان یا حتی از تهران نامزد نمایندگی می‌شد که پیوند دورادوری با سکنه این دیار داشتند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا مدتی همین رویه ادامه داشت یعنی نمایندگان مردم از افراد غیره بومی انتخاب شد که دستاورد برخی از آن‌ها به ضرر منافع مردم این دیار منجر گشت فی‌المثل امتیاز بهره‌برداری و ارسال آب دریاچه به شهر همدان که باعث تسریع خکشی دریاچه گشت یا شهر بهار از چهار جهت نیاز مبرم به پل گذری داشت که هیچگاه نمایندگان این خطه به این نیاز اساسی توجه ننمودند، یا اصلا نمی‌دانستند منافع مردم اینجا چیست. در دوره پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی رضا طلایی نیک نمایندگی شهر بهار و کبودرآهنگ را بر عهده گرفت و دستاورد آن خاتمه احداث بیمارستان آیت‌الله‌بهاری شهر بهار بود که از دو سه دهه نیمه‌کاره رها شده بود.
روال بومی شدن نماینده، از آن پس همچنان ادامه دارد، و در دوره نهم نمایندگی مجلس شورای اسلامی، رقابت میان رضا طلایی‌نیک نامزد اصولگرا با شعار
«پیروی از ولایت با خدمت و بصیرت»، و سردار پور مختار با سابقه عضویت در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نامزد دیگر اصولگرایان با شعار «جهاد اقتصادی، غنای فرهنگی، رفاه اجتماعی» برگزار شد که همان‌طور که اشاره شد نماینده فعلی سردار محمدعلی پورمختار متولد و ساکن لالجین برنده این دوره از انتخابات شد.
مراکز علمی و آموزشی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد بهار
دانشگاه پیام نور مرکز بهار
دبیرستان دخترانه حجاب
مرکز فنی و حرفه‌ای پسرانه
مرکز فنی و حرفه‌ای دخترانه
دبیرستان شریعتی
لالجین
غار علی صدر
دریاچه زراومند