جنوبگان

جنوبگان
جنوبگان به قاره‌ای گفته می‌شود که پیرامون قطب جنوب، زمین را دربر گرفته‌است. این قاره سردترین نقطه کره زمین است و کمابیش تمام سطح آن با یخ پوشیده شده‌است. کشف این قاره در اواخر ژانویه ۱۸۲۰ توسط کاپیتان جیمز کوک صورت گرفت.
جنوبگان پنجمین قاره بزرگ کره زمین پس از آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی است؛ ولی با این وجود کمترین جمعیت را میان همه قاره‌ها دارد. همچنین بلندترین میانگین بلندی، کمترین میانگین رطوبت و پایین‌ترین میانگین دما در میان همه قاره‌های جهان به این قاره تعلق دارد.
باور به وجود سرزمینی جنوبگانی یعنی قاره‌ای بس بزرگ که در دورترین نقطه کره زمین قرار گرفته باشد تا بتواند توازن کره زمین را در برابر خشکی‌های عظیم شمال آن حفظ کند از زمان بطلمیوس یعنی سده نخست میلادی وجود داشته‌است. بطلمیوس این مسئله را مطرح می‌کرد که وجود چنین سرزمینی برای حفظ قرینگی خشکی‌ها لازم است. ترسیم خشکی‌های بزرگی در جنوب کره زمین در نقشه‌های قدیمی از جمله در نقشه‌های معروف پیری رئیس، دریاسالار امپراتوری عثمانی (سده ۱۶ میلادی) رایج بود. حتی پس از این‌که در اواخر سده هفدهم کاشفان دریافتند آمریکای جنوبی و استرالیا جزئی از جنوبگان افسانه‌ای نیستند همچنان در باور جغرافی‌دانان آن دوره، منطقه قطب جنوب بسیار بزرگ‌تر از مساحت راستین آن تصور می‌شد.
پنگوئن امپراتور از پرندگانی است که تنها در این قاره زندگی می‌کند.
اهمیت جنوبگان
تصویر ماهواره‌ای که نمایان‌گر جنوبگان از فضای بیرونی است.
کوه‌های تانگرا
نقشه جزیره لیوینگستون و جزیره گرینویچپایگاه علمی ارهیدسکی در جزیره لیوینگستون در جزایر شتلند جنوبی
اهمیت زیست‌محیطی و مطالعاتی
به دلیل تاثیر جنوبگان بر روی اقلیم زمین، موقعیت منحصر به فرد آن در قطب جنوب، منابع عظیم زیست‌محیطی و طبیعی و محیط زیست دست نخورده‌اش به کانون توجه جهانیان تبدیل شده‌است. به صورتی‌که می‌توان از آن به عنوان یک آزمایشگاه طبیعی جهت مطالعات علمی در بسیاری از شاخه‌های علوم بهره جست. زیرا این منطقه، ناحیه‌ای کلیدی و مهم برای فهم اکوسیستم کره زمین و محیط زیست آن است. ویژگی‌های منحصر به فرد جنوبگان، در طی ۵۰ سال گذشته، امکان تحقیق بر روی منشا خشکی‌ها، آلودگی و تغییر در اقلیم زمین را برای دانشمندان فراهم آورده‌است. هواشناسی جنوبگان شاخص‌های مورد نیاز جهت پیش‌بینی مدل‌های هواشناسی نیم‌کره جنوبی و الگوی چرخش سامانه‌های اقیانوسی در اختیار محققان قرار می‌دهد. مغزه‌های یخی بدست آمده از این قاره به عنوان یک مخزن ارزشمند اطلاعات در خصوص اقلیم گذشته و تاریخ محیطی زمین محسوب می‌شوند.
اهمیت اقتصادی و راهبردی
جنوبگان منطقه‌ای مهم از دید اقتصادی و راهبردی است. اهمیت اقتصادی آن به دلیل وجود منابع طبیعی و نفت خام است. اهمیت استراتژیک آن به خاطر مسیر دماغه هورن است که در زمان جنگ سرد، اهمیتی حیاتی برای آمریکا داشت. زیرا ناوهای هواپیمابر آمریکایی نمی‌توانند از کانال پاناما عبور کنند.
اگرچه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اهمیت اقتصادی جنوبگان به خاطر منافع نفتی بر اهمیت استراتژیک آن برتری یافته‌است.
ادعاهای مالکیت
بر اساس این پیمان، جنوبگان تنها منطقه‌ای برای تحقیقات علمی است و هر گونه فعالیت نظامی و ادعای مالکیت در آن ممنوع است.
تا کنون ۷ کشور بر بیشتر نقاط جنوبگان ادعای مالکیت داشته‌اند. یک منطقه نیز مورد ادعا قرار نگرفته‌است.
+نقشه مناطق مورد ادعای مالکیت
تاریخ
ادعا
نام کشور
قلمرو
مختصات قلمرو
نقشه
۱۹۰۸
قلمرو بریتانیایی جنوبگان
۲۰ درجه غربی تا ۸۰ درجه غربی
90x90پیکسل
۱۹۲۳
سرزمین راس (Ross)
۱۵۰درجه غربی تا ۱۶۰ درجه شرقی
90x90پیکسل
۱۹۲۴
سرزمین ادلی
۱۴۲ درجه و ۲ دقیقه شرقی
تا ۱۳۶ درجه و ۱۱ دقیقه شرقی
90x90پیکسل
۱۹۲۹
جزیره پتر یکم
90x90پیکسل
۱۹۳۳
قلمرو جنوبگان استرالیا
۱۶۰درجه شرقی تا
۱۴۲درجه و ۲ دقیقه شرقی
و
۱۳۶ درجه و ۱۱ دقیقه شرقی
تا ۴۴ درجه و ۳۸ دقیقه شرقی
90x90پیکسل
۱۹۳۹
سرزمین شهبانو ماود
۴۴°۳۸ شرقی تا ۲۰درجه غربی
90x90پیکسل
۱۹۴۰
قلمرو جنوبگان شیلی
۵۳ درجه غربی تا ۹۰ درجه غربی
90x90پیکسل
۱۹۴۳
جنوبگان آرژانتین
۲۵ درجه غربی تا ۷۴ درجه غربی
90x90پیکسل
بدون ادعای مالکیت
منطقه بدون ادعای مالکیت
(سرزمین ماری برد)
۹۰درجه غربی تا ۱۵۰درجه غربی
(به غیر از جزیره پتر یکم)
90x90پیکسل
قطب جنوب
سیستم پیمان جنوبگان
پیمان‌نامه جنوبگان
تاریخ جنوبگان
فهرست آتشفشان‌های جنوبگان
بومگاه جنوبگانی
شمالگان