جوزدان

شهر جوزدان (Juzdan)با قدمت ۸۰۰ ساله یکی از قدیمی‌ترین شهرهای استان اصفهان می‌باشد. شهر جوزدان در ۸کیلومتری جنوب شرقی نجف آباد واقع شده و از جنوب شرق به شهر جدید فولاد شهر و از غرب به زمین‌های کشاورزی و شهرک صنعتی نجف آباد (جوزدان) و جنوب به تپه‌ها و کوهای امتداد یافته رشته کوه‌های زاگرس موسوم به کوه پنجی مشرف می‌شود.
جمعیت
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت جوزدان در سال ۱۳۹۰ برابر با ۶۷۴۹ نفر بوده‌است که از این میان ۳۴۲۹ نفر مرد و ۳۳۲۰ زن بوده‌اند. این شهر ۱۸۴۹ خانوار دارد.
موقعیت جغرافیایی شهر جوزدان
شهر جوزدان بر روی دشت بنا شده‌است و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۶۳۵ متر می‌باشد. کوه‌های جنوبی روستا موسوم به کوه فشارچه می‌باشد و مرتفع‌ترین آن‌ها کوه پنجی می‌باشد که از شمال غربی نجف آباد به جنوب شرقی ان کشیده شده‌است. اقتصاد روستا بر پایه کشاورزی و دامداری بنا شده‌است، کشاورزی مهم‌ترین و اساسی‌ترین قطب اقتصادی این منطقه می‌باشد آب کشاورزی این روستا از چاه‌های حفر شده توسط اهالی و سه رشته قنات کهن که حدودا هرکدام ۱۰ کیلومتر طول دارند تامین می‌شود که به راستی حکایت از همت بلند مردم دارد؛ همچنین کانال آب‌رسانی جوزدان که منشعب شده از رودخانه زاینده رود است؛ و قلب حیاتی کشاورزی جوزدان است. این کانال از زاینده رود سرچشمه گرفته و پس از گذشتن از شهرها وروستاهای مختلف و سیراب کردن اراضی منطقه وارد جوزدان می‌شود و زمین‌های زراعی را پوشش می‌دهد و سپس به راه خود ادامه داده و در سر راه خود زمین‌های کشاورزی شرق کانال را نسبتا مشروب می‌کند سپس دو شاخه می‌گردد (یکی به طرف خمینی شهر و دیگری به طرف قهدریجان) و مجددا به زاینده رود می‌ریزد.
تاریخ
شهر جوزدان با قدمت ۸۰۰ ساله یکی از قدیمی‌ترین شهرهای استان اصفهان می‌باشد؛ که بهترین دلیل بر این مدعا سنگ‌های قدیمی موجود در ساختمان مسجد جامع (بقعه شیخ محمد) است که قدمت این مسجد را به دوران مغولی – تیموری می‌رساند و قنوات کهن و گنبدهای خشتی و همچنین آستان متبرکهه امامزاده ساره مریم جوزدان که براساس شواهد ذکرشده این بنا متعلق به خواهر ناتنی علی بن موسی رضا است.
هسته اولیه روستا را اهالی گرگ آباد (منطقه‌ای در مسیر کوه فشارچه کنونی) تشکیل داده‌اند که به دلیل وجود گرگ‌های وافر در این منطقه به این نام شهرت یافته‌است به علل نامشخص گرگ آباد منطقه مناسبی برای زندگی نبوده و ساکنانش این محل را ترک گفته (وجود خرابه‌هایی از حمام عمومی و چند دیوار گلی در صده قبل شاهد براین مدعا می‌باشد. بسیاری از آن‌ها به حوالی تهران مهاجرت می‌کنند و هنوز مهاجران گرگ آبادی در تهران پسوند فامیلی جوزدانی را همراه فامیل خود دارند و بقیه ساکنان زندگی را در کنار گرگ آباد (جوزدان فعلی) ادامه می‌دهند که جوزدان کنونی را به وجود می‌آورند.
ریشه نام شهر جوزدان
جوزدان متشکل از دوکلمه جوز به اضافه دان می‌باشد کلمه جوز در لغت عرب به معنی گردو می‌باشد و این روستا بعلت دارا بودن از درختان گردو فراوان، جوزدان نام گرفته که دان آن پسوند دارا بودن می‌باشد. جوزدان ترکیب یافته از نام‌های مختلف است که به ترتیب عبارتنداز جوزجان – جوزان (به نقل از کتاب مرده کشان جوزان نوشته ابوالقاسم پاینده ) - جوزدان می‌باشد البته بعضی‌ها نیز این چنین استنباط می‌کنند بعلت گرمای زیاد و خشک بودن هوای این روستا به جزدان معروف بوده‌است و کم‌کم به جوزدان تغیر نام داده است ولی این برداشت ریشه و سند معتبر ندارد.
اسامی محله‌ها
اولیاء
->توده‌ی
پشت مسجد
-> پش مچد
کوچه سیلاب
->کوچه زیلاب
شهید منتظری
->گود کنداله
شهرک قائم
->شرک
امامزاده
->امومزاده
مکان‌های زیارتی
امامزاده ساره مریم
بقعه شیخ محمد
آقا شاهزاده
شغل ساکنین منطقه
کشاورزی: زمین‌های کشاورزی جوزدان به کاشت انواع گونه‌های گیاهی جواب می‌دهد از جمله غلات، صیفی جات و انواع درختان میوه در قدیم مردم جوزدان به کاشت خشخاش اشتغال داشته‌اند و محور اقتصادی زندگی آن‌ها بر این گونه گیاه می‌چرخیده است که این گیاه برای پذیرایی از درباریان استفاده می‌شده‌است البته درآن زمان گشت تریاک مرسوم بوده و هنوز هم از تریاک جوزدان به بهترین نوع آن یاد می‌شود در زمان محمد رضا شاه با توجه به این که تریاک زیاد گشت می‌شده و برای اهالی منطقه خطرافرین بوده جنبه اقتصادی آن نادیده گرفته شده و کشت آن ممنوع گشت؛ و تمام تریاک‌های موجود درخانه‌های اهالی توسط امنیه‌های دولتی کشف و ضبط گردید که البته کاشت این گیاهان مذکور منسوخ شده و مردم روستا بیشتر به کشت غلات مهمی که برای آن‌ها صرفه اقتصادی دارد همت گماشته‌اند از جمله غلاتی چون گندم، جوو به ویژه برنج لازم است ذکر شود که برنج جوزدان از مرغوبیت و معروفیت خاصی برخوردار است و در بازار به برنج لنجان معروف است و نه تنها در کشور ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد بلکه به خارج از ایران نیز صادر می‌شود.
دامداری: از دیر باز در جوزدان دامداری رواج داشته‌است و تاکنون ادامه دارد کشاورزان در کنار کشاورزی از حرفه دامداری نیز بهره می‌برده‌اند و برخی فقط به صورت حرفه‌ای کار دامداری را ادامه می‌دهند تااکنون که در اطراف جوزدان دامداری‌های صنعتی رواج پیدا کرده‌است.
آثار تاریخی
۱- امامزاده ساره مریم که در قسمت شمال غربی ورودی روستا می‌باشد از دیر باز مورد توجه اهالی مردم کل منطقه بوده‌است که در کنار آن مزارع شهدا واقع شده و قبرستان روستا در جوار این امام زاده شریف می‌باشد و تا این زمان مردم برای زیارت و ادای نذورات خود به این محل میایند. درزمانهای گذشته بازارهای مرسوم در جوار امام زاده روزهای پنج شنبه برپا بوده‌است این بازارها معروف به «درپنج شنبه» بوده مردم هم برای زیارت و هم برای خرید مایحتاج درروز پنجشنبه به این مکان می‌آمدند کم‌کم با شکل‌گیری انقلاب اسلامی این پنجشنبه بازار هم برچیده شد.
۲- در کنار این امامزاده بقعه‌ای وجود دارد معروف به بقعه آغا شاهزاده (آغا بیگم) که در حال حاضر متروکه شده‌است.
۳- در قسمت شمال شرقی روستا برج کبوتر خانه می‌باشد که مدتی به جهت دیده بانی شکارگاه منطقه‌ای و بعدا جهت برداشت فضولات پرندگان استفاده می‌شده ظل السلطان حاکم اصفهان که شکارچی ماهری بوده‌است وباخوانین زمان خود در این منطقه شکار می‌کرده‌است در مورد جوزدان گفته است که جوزدان ده بسیار بزرگ وشکارگاه‌های مناسبی دارد و مانند قمشلو شکارش تعریف دارد. برج کبوترخانه به دلیل بی‌توجهی اهالی ومسئولین روبه تخریب نهاده بود که درسال ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ با همت امور میراث فرهنگی ترمیم و بازسازی گردید.
۴- مسجد جامع: مهم‌ترین واصلی‌ترین مکان تاریخی جوزدان که گویای هویت و قدمت روستا می‌باشد، تقریبا در مرکز روستا قرار دارد و به مرور زمان در اطراف آن ساخت وسازهایی صورت گرفت از وجود سنگ قبرهای موجود در این مسجد می‌توان به قدمت دیرین آن پی برد.
در ضلع جنوب غربی این مسجد بقعه‌ای وجوددارد به نام بقعه شیخ محمد. در کنار وی تنی چند از علمای آن زمان نیز مدفون می‌باشند، از جمله شیخ صفی الدین شیخ ملکشاه.
۵- باغ شاهزاده: در زبان عامه از آن به باغ شازده تعبیر می‌شود که درقدیم مقر حکومتی بوده؛ که شخصی به نام سارم الدوله آن را بنا نموده پس از آن باغ به پسرش اصغر میرزا به ارث می‌رسد. در وسط باغ امارت زیبایی و در پشت آن حمام و اتاق‌های خدمه می‌باشد که این اتاق‌ها و حمام تخریب شده (نمونه ساخت بنا و حمام آن مشابه به حمام ساخته شده در کاشان می‌باشد). هنوز کاج‌های بنا شده در زمان پهلوی پابرجا هستند و امارت وسط باغ هم بازسازی شده و در کنارآن استخر بزرگی بوده که هم‌اکنون هم وجود دارد و بقیه زمین برای امور تفریحی استفاده می‌شود که پس از انقلاب اسلامی قسمتی از آن توسط سپاه پاسداران و قسمتی دیگر از آن توسط آموزش و پرورش مورد استفاده واقع شد.
نکاتی از لهجه مردم شهر
۱- مضاف و موصوف همیشه «ی» می‌گردد. مثال:
آدم خوب ---> آدمی خوب
۲- حرف «د» ما قبل ساکن تبدیل به «ت» می‌شود. مثال
پراید ---> پرایت
آرد ---> آرت
۳- حرف «و» ساکن آخر کلمه به «ب» تبدیل می‌شود. مثال
گاو ---> گاب
۴- اصولآ در هر کجا که کسره قشنگ باشد فتحه بکار می‌رود و در هر کجا که فتحه کلمه را زیبا می‌کند کسره بکار می‌رود. مثال
مثال برای فتحه:
فرار ---> فرار
مثال برای کسره:
امروز ---> امروز
حیف ---> حیف
۵- صدای «ا» جایگاهی نداشته و به «او» تبدیل می‌شود. مثال
شما ---> شوما
کجا ---> کوجا
چادر ---> چادور
۶- حرف "و" در قالب حرف ربطی به " آ " تبدیل می‌شود. مثال
من و تو و حسن ---> منا تو آ حسن
اصولآ خود " آ " به عنوان یک حرف ربط به کار می‌رود. مثال:
من هستم، آ بابامم هستن.
۷- حرف «ه» در لهجه جوزدانی به نوعی نابود شده‌است. مثال
بچه‌ها ---> بچا
گربه‌ها ---> گربا
«ه» در آخر کلمات فعل به «د» ساکن تبدیل می‌شود. مثال:
بره ---> برد
بشه ---> بشد
«ه» به «ی» تبدیل می‌شود. مثال:
بهتر ---> بیتر
«ه» به «و» بدل می‌شود. مثال:
می‌آئیم ---> می‌یایم
نکته: به غیر از اول شخص مفرد، حروف «خوا» به «خ» تبدیل می‌شود. مثال:
می‌خوای ---> می‌خی
می‌خواین ---> می‌خین
۸- در برخی از افعال حرف «ی» به «اوی» تبدیل می‌شود. مثال
می‌گی ---> میگوی
۹- حرف اول کلمه " ب امری " باشد و حرف سوم "ی" باشد یک "ی" بعد از حرف "ب" اضافه می‌شود. مثال:
بگیر ---> بیگیر
بشین ---> بیشین
بریز ---> بیریز
ببین ---> بوبون
۱۰- حرف «س» در آخر لغات به معنای «است» می‌باشد. مثال:
چه خبره؟ ---> چه خبره
۱۱- نکته جالب دیگر در مورد کلمه «پس» است که اغلب «س» آن حذف می‌شود. مثال:
کجایین پس؟ ---> کوجاین پ؟
پس تو کجایی؟ ---> پ تو کوجای؟
تبصره: در لهجه‌های اصیل جوزدانی اصولآ «د» به «ز» تبدیل می‌شود. مثال:
گنبد ---> گنبز
۱۲- حرف «ی» در آخر کلمات حذف می‌شود. مثال
چیزهای زیادی هست ---> چیزا زیادی هست
بچه‌های اون محله ---> بچا اون محله
آدمای این دوره زمونه ---> آدما این دوره زمونه
۱۳- ساختار «د + فعل + د» به معنای تاکید بر انجام آن فعل است. مثال
د بیا د
د برو د
د جل باش د
و اما چند اصطلاح جوزونی:
۱۴- جخ به معنای «تازه» ---> من جخ رسیدم (که در بعضی موارد با هم بکار می‌رود ---> من جخ تازه رسیدم یعنی من همین الان رسیدم)
۱۵- کلمه سیزده که سینز تلفظ می‌شود و نوزده که نونز و دوازده که دواز خوانده می‌شود
۱۶- فعل زیبای «اسدم» که می‌شود گفت کلمه «گرفتم» را داغون کرده و صرف آن به شرح زیر است
اسدم - اسدی - اسد -اسدیم - اسدید - اسدند
۱۷- فعل بگم از جمله فعلهایی است که کسره حرف اول آن به «و» بدل شده و از استثنائاست. مثال:
بگو ---> بوگو
بگم ---> بوگم
۱۸- اصطلاح «جل باش» به معنای «عجله کن» که «ع» و «ه» اول و آخر کلمه از بین رفته‌است
۱۹- در اکثر موارد «ژ» به «ج» تبدیل می‌شود. مثال:
ماساژ ---> ماساج
پاساژ ---> پاساج
۲۰- در بعضی مواقع صورت کلی کلمه و حروف دگرگون می‌شود. مثال
جوجه ---> چوری
سماخ پالون--->آبکش
کلاغ ---> غلاغ
ا روسی--->کفش
مغازه ---> دوکون
بوکه--->بطری
صبون ---> صابون
چینه--->دیوار
سبا ---> فردا
جده--->جاده
چلالی--->سبد
قوطی گوگرد--->کبریت
کوک--->کیک گل
باخاری--->بخاری
چاچو--->چادر
خیال--->خیار
چوق--->چوب
او ---> آب
دری--->بشقاب
سلط--->سطل
مچد --->مسجد
تمون--->شلوار
لام ---> لامپ
درا پیش کن ---> در را ببند