ارباب حلقه‌ها

طرح‌های جلد سه‌گانه ارباب حلقه‌ها به نقاشی خود جی. ر. ر. تالکین در چاپ اول کتاب.
ارباب حلقه‌ها (به انگلیسی: The Lord of the Rings) رمانی به سبک خیال‌پردازی حماسی به قلم جی. آر. آر. تالکین نویسنده و زبان‌شناس انگلیسی است. این مجموعه داستان ادامه اثر پیشین تالکین با نام هابیت است که در همین ژانر نوشته شده بود. این کتاب طی ۱۲ سال از سال ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۹ که بیشتر آن در زمان جنگ جهانی دوم بوده نگارش شده‌است. اگرچه این کتاب دربین خوانندگان به شکل یک سه‌گانه جا افتاده است، اما در ابتدا بنا بود این اثر جلد اول کتاب سیلماریلیون باشد که نویسنده به دلایل اقتصادی تصمیم به حذف جلد دوم گرفت و کتاب ارباب حلقه‌ها را در سال ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۵ در سه جلد منتشر کرد. از آن زمان تاکنون کتاب ارباب حلقه‌ها بارها تجدید چاپ شده و به زبان‌های زیادی ترجمه شده‌است. کتاب ارباب حلقه‌ها یکی از مشهورترین و تاثیرگذارترین کتاب‌های ادبیات در قرن ۲۱ به‌شمار می‌رود.
این داستان در سال ۱۹۵۴ و ۱۹۵۵ میلادی در سه جلد - با عناوین یاران حلقه، دو برج و بازگشت پادشاه - به چاپ رسید. گروه لد زپلین نخستین گروه در عرصه موسیقی بود که برای خلق راک حماسی از بن مایه داستان ارباب حلقه‌ها در اشعارش استفاده می‌کرد.
تا امروز دو تولید سینمایی بر مبنای این داستان انجام شده‌است که از میان آن دو، فیلم‌های سه‌گانه‌ای به کارگردانی پیتر جکسون شاخص‌تر هستند. این فیلم‌ها در سال‌های ۲۰۰۱، ۲۰۰۲،۲۰۰۳ به نمایش درآمدند.
داستان و شخصیت‌پردازی
عنوان این مجموعه به شخصیت منفی این داستان، سائرون اشاره دارد که قبلا حلقه یگانه را خلق کرده تا بر دیگر حلقه‌های قدرت تسلط داشته باشد و از آن‌ها به عنوان سلاحی برای فتح و تسلط بر سرزمین میانه استفاده کند. این داستان در سرزمینی خیالی به نام سرزمین میانی که در زبان الفی به نام آردا شناخته می‌شود در جریان است. از شخصیت‌های معروف داستان می‌توان به آراگورن و سائورون اشاره کرد. آراگورن پسر آراتورن که از نژاد نومه نور است، وارث پادشاهی فراموش شده الندیل و ایزیلدور در سرزمین میانه است. آراگورن پس از نابود شدن سائرون به عنوان پادشاه اله سار تاج‌گذاری کرد و صلح را به ارمغان آورد. ارباب تاریکی یا سائرون شخصیت منفی اصلی اثر است و کسی است که حلقه یکتا را برای کنترل نوزده حلقه دیگر قدرت ساخته است و از همین رو «ارباب حلقه‌ها» خوانده می‌شود. سائورون خود یکی از خدمت‌گزاران ارباب تاریکی قبلی - مورگوت (ملکور) - بوده که از شخصیت‌های مهم کتاب دیگر تالکین - سیلماریلیون - است. کتاب سیلماریون سرآغازی بر تاریخ و چگونگی ساخت سرزمین میانی محسوب می‌شود.
نقدهای رمان
ارباب حلقه‌ها جزو آن دسته از آثار قرن بیستم و مدرنی است که به هر دلیل مورد کژفهمی پژوهشگران ادبیات قرار گرفته‌است. مایکل دراوت و هیلاری وین ادعا کرده‌اند که «علت اصلی اینکه منتقدان مدرنیست و پسامدرنیست ارباب حلقه‌ها را طرد می‌کنند این است که آنان سطح نوشتار جملات تالکین را پایین‌تر از بسیاری از هم‌عصرانش می‌دانند. آثار تالکین و نقد آن‌ها کمتر از آن چیزی که باید، در حلقه نقد ادبی نخبگان تاثیرگذار خواهد بود، مگر آنکه در پژوهش‌های آتی معطوف به آثار تالکین مسئله سبک به‌طور کامل موردتوجه قرار بگیرد». خود دراوت در مقاله‌ای جدیدتر با عنوان «سبک نوشتاری تالکین» (Tolkien’s Prose Style) قدمی در راستای چنین پروژه‌هایی برداشته‌است و کتاب شیپی و رزبری (و همچنین مقاله ارسلا لگووین) تلاش‌های ارزشمندی در همین راستا به‌شمار می‌روند.
به‌علاوه، دراوت و وین می‌گویند «دلیل اصلی خصومت با اثر تالکین محتوای سیاسی محتمل یا موضوع آن است» که اغلب آن را ارتجاعی می‌دانند. البته نقدهای اخیر آثار تالکین با این استنباط به مقابله برخاسته‌اند. مثلا پاتریک کاری استدلال می‌کند که ارزش‌های (اجتماعی، زیست‌بوم‌شناختی و معنوی) مستتر در ارباب حلقه‌ها «دقیقا مبین شرایطی» است که خسارت‌های «دهشتناک» نوگرایی بر جای گذاشته است و «این‌ها همان ارزش‌هایی هستند که امروزه خطر آن‌ها را بیش‌ازپیش حس می‌کنیم».
اما از نظرگاه سومی نیز ارباب حلقه‌ها دچار کژفهمی شده‌است و این مشابه دو کژفهمی مورداشاره دراوت و وین نیز هست و آن چیزی نیست جز شیوه روایت. پژوهش رزمری جکسون درباره فانتزی یکی از نمونه‌های بارز این کژفهمی است.
در مورد بن‌مایه و منشا اثر تالکین بحث‌های زیادی صورت گرفته‌است. این اثر گرچه به نوبه خود اثری بزرگ است اما در واقع بخشی از پروژه عظیم تالکین در مورد اسطوره آفرینی (Mythopoeia) بوده که تالکین از سال 1917 روی آن کار می‌کرده‌است. رشته افسانه‌های (Legendarium) تالکین شامل همه نوشته‌های اسطوره آفرینی او می‌شود و در واقع پیش‌زمینه‌ای برای ارباب حلقه‌ها به وجود می‌آورد. زبان‌شناسی تاریخی، اسطوره شناسی، مذهب، انزجار نویسنده از صنعتی شدن، اثرهای فانتزی قبلی و تجربیات تالکین در جنگ جهانی اول همه از جمله مواردی هستند که می‌توان گفت در پیدایش ارباب حلقه‌ها نقش بزرگی ایفا کرده‌اند. این بن‌مایه‌ها و تاثیرات اغلب توسط خود تالکین رد شده‌است.
ترجمه فارسی
سه گانه ارباب حلقه‌ها در ایران نخستین بار توسط رضا علیزاده ترجمه شد و در سال ۱۳۸۲ توسط انتشارات روزنه به چاپ رسید. هر سه کتاب دارای نقشه‌هایی از سرزمین میانه هستند. همچنین در ابتدای کتاب اول و در پایان کتاب سوم، مترجم اطلاعاتی درمورد داستان و سرزمین میانه و نژادهای ساکن آن، زبانشان، کتابت شان و… آورده است.
فیلم سینمایی
سه‌گانه فیلم ارباب حلقه‌ها به کارگردانی پیتر جکسون تهیه شد و در استودیوی نیولاین سینما به عنوان پرفروش‌ترین فیلم در زمان اکران خود محبوبیت جهانی یافت. این فیلم در سه قسمت با نام‌های یاران حلقه، دو برج، بازگشت پادشاه مابین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ تهیه و کارگردانی شد. قسمت سوم آن نیز در سال ۲۰۰۳ بیشترین جوایز اسکار را از آن خود کرد.
خیال‌پردازی (گونه هنری)
۱۰۰ کتاب قرن لوموند