مردم تالش

مشاهده پرچم تالش (روی لینک پایین کلیک کنید)
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Talysh.svg/600px-Flag_of_Talysh.svg.png
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Talysh.svg
مردم تالش قومی ایرانی‌تبار هستند که سکونتگاه اصلی آن‌ها در البرز غربی از جنوب شرقی جمهوری آذربایجان آغاز شده و تا شمال غربی استان گیلان و استان اردبیل در ایران ادامه دارد.
منابع رسمی دولت جمهوری آذربایجان شمار تالشان آن کشور را در سال ۲۰۰۹ برابر با ۱۱۲ هزار نفر ذکر کرده‌اند که ۱٫۳ درصد از مردم این کشور را تشکیل می‌دهد. این منابع شمار تالش‌های جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۹۹ را ۷۶،۸۰۰ نفر یاد کرده‌بودند. تالشان خود اما معتقدند که تعداد تالش زبان‌های جمهوری آذربایجان بسیار بیشتر یک میلیون و نیم نفر می‌باشد. به باور تالش‌ها، شمار تالشان در ایران نیز بیش از ۶۰۰ هزار نفر است.
جغرافیای قوم و منطقه تالش نشین
موقعیت تالش و گویشوران سه لهجه اصلی آن
منطقه قومی تالش که یکی از نواحی ایرانی محل سکونت قوم تالش است با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب گیلان قرار دارد، یک سوم خاک استان گیلان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و به استناد منابع و شواهد بسیار، بازمانده اقوام کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد، از غرب به استان اردبیل از شمال به آستارا و از جنوب به رودبار و از شرق به دریای خزر و انزلی محدود شده و شامل شهرهای آستارا، تالش، پره سر، ماسال،شاندرمن، رضوانشهر، هشتپر، حویق، لیسار می‌باشد، همچنین جمعیت زیادی از تالشان در رشت و امام زاده هاشم و رودبار استان گیلان ساکن می‌باشند. علاوه بر این مردم مناطق عنبران (از توابع شهرستان نمین) و شاهرود و کلور (از توابع شهرستان خلخال) در استان اردبیل نیز تالش هستند.
تالش از سه جهت به کوههای تالش که ادامه رشته کوههای البرز هستند و از طرف دیگر به دریای خزر منتهی می‌شود. کشف آثار تمدن ۴۵۰۰ ساله در ییلاق (نوه دیی) تالش جلوه‌های بیشتری به این منطقه خوش آب و هوا داده‌است. همین تاریخ پرافتخار باعث شده تا سالشمار کادوسی مبدای خود را سال ۱۵۵۸ قبل از میلاد قرار دهد.
مردم تالش به زبان تالشی تکلم می‌نمایند که نزدیکترین زبان به زبان اوستایی می‌باشد. بخش اعظمی از تالش طی عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای از آن جدا شده و به روسیه ملحق شدند و هم اکنون تحت حاکمیت جمهوری آذربایجان می‌باشد.
شرایط اقتصادی و اجتماعی
تصویری از تالشان ایران در ۱۹۳۳ میلادی
از محصولات تولید شده در تالش می‌توان به برنج، توتون و مرکبات وچای اشاره کرد. این تنوع و فراوانی محصولات سبب شده که تالش بازارهای هفتگی پررونقی داشته باشد. از آن جمله می‌توان به یکشنبه بازار چوبر که اختصاص به معاملات دام دارد، پنجشنبه بازار شاندرمن که در آن انواع نهالها، دست ساخته‌های پشمی و نخی و فراورده‌های محلی مواد غذایی عرضه می‌شود همچنین می‌توان به چهارشنبه بازار رضوانشهر و پنجشنبه بازار تالش وسه شنبه بازار فومن و پره سر اشاره کرد که در آن اغلب زنان و مردان با لباسهای محلی حاضر شده و محصولات منطقه‌ای خود شامل برنج، انواع سبزیها و میوه‌های درختی را به فروش می‌رسانند.
شالیزارهای تالش با چشم‌انداز زیبا - کاخ سبز سردار امجد در هشتپر تالش- کاخ میر احمد خان تالشخان اف در لنکران (مرکز تالشخانات در قرن ۱۸وجدا شده از ایران)- جاده گیسوم تالش - پارک ملی هیراکانا واقع در جمهوری آذربایجان مابین آستارا و لنکران -یاناربلاق یا چشمه سوزان در منطقه آرچیوان نزدیک آستارای جمهوری آذربایجان و روستای تاریخی نوا دیی و ییلاق مریان و شهرک تاریخی ماسوله و دژتاریخی قلعه رودخان فومن و اماکن زیارتی شاهزاده ابراهیم شفت، که همه ساله پذیرای میلیون‌ها ایرانی و جهانگرد می‌باشد دیده می‌شود. جاده‌های تالش در ایران از بالاترین درصد تصادفات (طبق آمار منتشره از راهنمایی و رانندگی ایران) برخوردار است.
تاریخ تالش
تالش، سرزمینی که در روزگاران کهن به منطقه وسیعی گفته می‌شد که از شمال با آلبانیای قفقاز، و از شرق به دریای خزر و از جنوب به اسپیه‌رو یا سپیدرود و از آن به حدود مارلیک یا عمارلوی کنونی می‌رسید و از غرب نیز دشت و پهنه اردبیل، مغان و منطقه کوهستانی نیر و سراب را دربر می‌گرفت.
تالشی‌ها در نیمه دوم قرن هجدهم بعد از کشته شدن نادرشاه و آغاز هرج و مرج در ایران استقلال خود را به دست آوردن و حکومت خوانین تالشی را تاسیس کردند و شهر لنکران را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمودند. ناگفته نماند که لنکران از قدیمترین زمان تا به حال مرکز سکونت تالشی‌ها به‌شمار می‌رود. در سال ۱۸۱۳ میلادی با امضای عهدنامه گلستان بخشی از تالش به روسیه پیوست و در سال ۱۸۲۸ میلادی با امضای عهدنامه ترکمن چای این پیوند تصویب و تثبیت گردید تالشی‌ها به دو قسمت تقسیم شدند. یک قسمت آن تحت سلطه روسیه و بخش دیگر آن تحت حاکمیت دولت ایران قرار گرفت.
البته این بخشی از تاریخ پرفراز و نشیب تالشان می‌باشد.
شخصیت‌ها
مبارزان سیاسی
ملا عبد العزیز شریعتمدار کرگانرودی متولد کرگانرود طوالش ، سیاستمدار ، مشروطه خواه به دستور سفارت روسیه در رشت اعدام شد
سید فضل الله متولد جوکندان ، بزرگ خاندان میرمسعودی از نوادگان شیخ صفی الدین، آزادیخواه و مشروطه خواه
سید اشرف کرگانرودی (مرگ ۱۳۲۵) سیاستمدار، انقلابی مشروطه خواه
خان‌ها، فئودال‌ها
میر جمال‌الدین خان موسس خانات تالش، میرجمال‌الدین در جنگ داغستان (۱۱۵۳–۱۱۵۴) همراه نادرشاه بود.
سپهبدمیر مصطفی خان تالشی (۱۷۴۷-۱۸۱۴ لنکران)، حاکم، دیپلمات و از رهبران نظامی سده نوزدهم میلادی ایران
نصرت الله خان عمیدالسلطنه معروف به سردار امجد تالشی حاکم کرگانرود (هشتپر) در زمان ناصرالدن شاه
محمد باقر خان گشت رودخانی فومنی (۱۲۵۵ ه‌.ق فومن) حاکم فومن
امیر ساروخان مهرانی معروف به ساروخان تالش حاکم موروثی ولایت آستارا، دیپلمات و از فرماندهان نظامی دوران سلطنت شاه عباسبزرگ
سیاست
علی‌اکرم همت‌زاده یا علی‌اکرم همت‌اف (متولد ۱۹۴۸ لریک) نظامی، سیاستمدار و فعال حقوق بشر، تنها رئیس‌جمهور جمهوری خودگردان تالش-مغان
علی اکرم همت زاده همیشه معتقد بود که تالشان باید به ایران بازگردند چون کشور اصلی انهاست
علی‌اکرم همت‌زاده
هلال محمدف (۱۹۵۹، آستارا جمهوری آذربایجان) روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر ، نخست وزیری جمهوری خودگردان تالش-مغان
هلاکو رامبد(۱۲۹۸ تهران – ۱۳۸۶ نانسی فرانسه)نماینده شش دوره مردم طوالش در مجلس شورای ملی،وزیر مشاور و معاون سیاسی پارلمانی دولت آموزگار
دکترهوشنگ امیراحمدی متولد شاندرمن، علوم سیاسی، نویسنده (رئیس انجمن دوستی ایران آمریکا)
حسن ماسالی( ماسال) فعال سیاسی چپگرا، نماینده برون مرزی جبهه دموکراتیک ایران و مسئول امور ایران در حزب سبزهای آلمان
مذهبی
الله شکور پاشازاده (زاده ۲۶ اوت ۱۹۴۹ لنکران) شیخ‌الاسلام و ریاست اداره مسلمانان قفقاز از سال ۱۹۸۰ میلادی تاکنون
سید یونس عرفانی (زاده ۱۳۱۳ تالش) عضو مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران،رئیس کمیته منطقه ۸ انقلاب اسلامی، نماینده اولین دوره مجلس شورای اسلامی
احمد پروایی ریک (متولد ۱۳۶۱ هشتپر) نماینده منتخب استان گیلان در مجلس خبرگان رهبری
هنری،سینما،موسیقی
مجید مجیدی تالش، کارگردان، نویسنده و بازیگر
انوش نصر (نصرالله زاده ماسوله‌ای)(۱۳۱۸ رشت)، هنرپیشه
سعید جعفرزاده معروف به پرواز همای (۱۳۵۸ در احمد سرگوراب شفت) آهنگساز، شاعر، خواننده
روح انگیز میرزایی خواننده ترانه‌های گیل و تالش
بال اوغلان اشرف اف خواننده ترانه‌های تالشی و آذری
حسین صابری (سال ۱۳۲۱ داریباغ فومن)استاد پیشکسوت سرنا نوازی تالش، معروف به حسین دایی
اسماعیل شعبانف
فعال اجتماعی
اسماعیل شعبانف (۱۹۶۵ در لنکران) محقق علوم سیاسی و فعال اجتماعی،رییس جامعه تالش‌های روسیه
کاوه رضائی‌شیراز (1985 در رضوانشهر) فعال حقوق بشر
آتا خان ابیل اف (۱۹۶۵-لریک جمهوری آذربایجان) حقوقدان و فعال حقوق بشر تالشی زبان
توفیق شهبازاف متخلص به (الهام)(۱۹۴۱–۲۰۰۰)در روستای قزل آواد از توابع شهرستان ماساللی، سخنور روشندل
علمی
دکتر پرویز یگانی رودبار سرای توابع رضوانشهر،دانشمند I T
استادهارون شفیقی عنبرانی (۱۲۹۶ عنبران  ۱۳۸۳ کرج) نویسنده، شاعر
محمدرضا پورجعفری (۱۳۲۴- تالش ) فارغ‌التحصیل رشته زبان و ادبیات انگلیسی نویسنده و مترجم
عبدالحسین نیک‌گهر ( ۱۳۱۶- تالش) جامعه‌شناس و مترجم ایرانی
بهزاد بهزادی (۱۳۸۶–۱۳۰۶ آستارا) محقق، حقوقدان و متخصص زبان و ادبیات آذربایجان
دکتراحسان شفیقی (۱۳۳۶ نمین)، پژوهشگر، شاعر، استاد دانشگاه
علی رفیعی از اهالی روستای جیرده فومن، دکترای شرق‌شناسی از دانشگاه استراسبورگ فرانسه، هیئت علمی دانشگاه گیلان
دکتر محمد اسعد نظامی ناو (متولد ۱۳۱۲ خورشیدی) یک جامعه‌شناس
پروفسور فرهت حسینی نژاد (۱۳۴۰- روستای پونل تالش)، دانشمند علوم پزشکی
دکتر محمدتقی رهنمایی(۱۳۲۳ هشتپر)، پژوهشگر – جغرافیدان
دکتر کوروش طاهری طالش فوق تخصص جراحی دهان و فک و صورت و زیبایی،استاد و مدرس دانشگاه
دکتر یدالله طاهری طالش متخصص زنان و زایمان مالک بیمارستان خصوصی دکتر طاهری تالش
ناخدا احمد امیری از متخصصین نیروی دریایی ایران
ادبی
فخرالدین عباس زاده (۱۳۵۶ لریک تالش شمالی) محقق ، روزنامه‌نگار و سیاستمدار
کامیار عابدی( ۱۳۴۷ ماسال ) ادیب ، پژوهشگر
علی عبدلی( ۱۳۳۰- کلور خلخال)پژوهشگر زبان‌های تاتی و تالشی، نویسنده و شاعر
نوروزعلی محمداف زبان‌شناس، پژوهشگر و از بنیانگذاران و مدیران مرکز مدنیت تالش و نشریه صدای تالش
علی ناصر نصیراف شاعر و روزنامه‌نگار تالش شمالی ، عضو هیئت مدیره مرکز مدنیت تالشان و عضو اتحادیه نویسندگان و شاعران جمهوری آذربایجان
ورزش
اسماعیل حسن‌زاده (زاده ۱۳۴۴ در تالش) قاضی دادگستری، نائب رئیس کمیته انضباطی فوتبال غرب آسیا و رئیس کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال ایران
فردین معصومی ولدی (۱۳۵۶ در ماسال) کشتی‌گیر و مربی
محمد غلامی (متولد ۲۴ بهمن ۱۳۶۱ در رضوانشهر) بازیکن فوتبال
پژمان نوری (زاده ۲۲ تیر ۱۳۵۹- رضوانشهر) بازیکن فوتبال
صادق محرمی (زاده ۱۲ اسفند ۱۳۷۴ - هشتپر) بازیکن فوتبال دینامو زاگرب کروواسی
آرمان رمضانی (۱۳۷۰- ماسال)بازیکن فوتبال سایپا تهران
شهرهای تالش‌نشین
شهرهای که مردم تالش در آن‌ها اکثریت هستند:
آستارا
آستارا (جمهوری آذربایجان)
اسالم
ایمیشلی
پره سر
بیله سوار
چوبر
جلیل آباد
حویق
دیناچال
رضوانشهر
شاندرمن
عنبران
لریک
لنکران
لوندویل
لیسار
ماسال
ماساللی
ماسوله
میناباد
نمین
نفت چاله
خلخال
حیران (آستارا)
هشتپر
ماکلوان
یاردیملی
تالش گشتاسبی
جمهوری خودگردان تالش