ابن تیمیه

حران زادگاه احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه
احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه حرانی معروف به ابن تیمیه (۲۲ ژانویه ۱۲۶۳ / ۲ بهمن ۶۴۱ در حران - ۲۸ سپتامبر ۱۳۲۸ / ۵ مهر ۷۰۷ در دمشق) عالم الهیات، حدیث و فقه، منطق‌دان و اخترشناس بود. او باور به این داشت که علوم طبیعی برتر از علوم ریاضی هستند و این را ردی بر فلسفه مشاء می‌دانست و همچنین کسانی که به پیروی از ارسطو قائل به آن هستند که بهترین فلسفه‌ها نخست فلسفه الهی و سپس فلسفه ریاضی و سپس فلسفه طبیعی است. چنان‌که در کتاب‌های متعددی از او شامل: ردی بر منطقیین، تعارض خرد و گفتار، رساله عرشی او نقض فلسفه الهی و بیان نیکی‌های فلسفه طبیعی (مانند فیزیک) و فلسفه ریاضی به خوبی مشخص است.
نه تنها فقیه حنبلی و سلفی نبود بلکه مبتکر و بنیان گذار نظریه وهابیت است. همه علماء اسلام با او مخالفت داشتند و او را یک منحرف دانسته و از او درخواست برگشت از عقائدش را داشتند و از انجایی که او مقاومت کرده و این را نپذیرفت به زندان افتاد. درباره القاب و عنوان درست او اختلاف بسیار است. چه او را با القابی چون مفسر، رجالی، مفتی و ادیب یاد کرده‌اند.
محمد بن خضر (م. ۶۲۲ق) پدر او روحانی حنبلی مذهب بود که در عقاید و فقه از مذهب «احمد بن حنبل» (م/۲۴۱) پیروی می‌کرد، از این جهت فرزند خود را به مدارس حنابله فرستاد تا فقه حنبلی را فرا گیرد. جد اعلای وی از دانشمندان حنبلی مذهب و نخستین فرد ملقب به ابن تیمیه بوده‌است.
آیین وهابیت در قرن ۱۲ هجری بر اساس افکار و آراء او پی ریزی گردید. به گونه‌ای که شناخت عقاید وهابیان در گرو شناخت ابن تیمیه و آراء و عقاید او است. البته محمد بن عبدالوهاب موسس وهابیت بخشی از عقائد او را گرفت، و قسمت‌های دیگر آنرا رها کرد و به آن اهمیت نداد. وی همچنین اصرار می‌ورزد که آنچه در قرآن و احادیث وارد شده، بر همان معانی لغوی و متداول عرفی باید حمل شود و از کسانی که این نوع از صفات را به کمک قرائن موجود در آیات و روایات بر معانی مجازی و کنائی و معقول حمل می‌کنند، مووله (تاویل گرا) نامیده انتقاد می‌کند و می‌گوید: «همه صحابه و تابعان نیز بر این عقیده بوده‌اند»
نسب
تقی‌الدین ابوالعباس احمد بن شهاب‌الدین عبدالحلیم بن مجدالدین عبدالسلام بن عبدالله بن ابی‌القاسم محمد بن الخضر بن محمد بن الخضر الحرانی الدمشقی الحنبلی.
مقدمه
سال‌های نخستین
مهاجرت به دمشق
زندگی در مصر
مرگ
او سرانجام در سال ۷۲۸ ه.ق درحالیکه به زندان قلعه دمشق به خاطر عقائد خود (که از نظر علماء هر چهار فرقه سنی و علماء شیعه منحرف بود ) افتاده بود بر اثر بیماری مرد.
دیدگاه‌ها
ابن تیمیه در کتاب بیان التلبیس الجهمیه می‌آورد: «ابن‌عباس از رسول‌الله نقل می‌کند که:رایت ربی عز وجل، شاب امرد و فرده جعد قطط، فی روضه خضرالله خداوند را به صورت نوجوانی دیدم که هنوز موی صورتش در نیامده، سرش پرمو و مجعد است».
زبان فارسی
وی روایتی را به پیامبر اسلام نسبت داده و نقل می‌کند: اگر کسی بتواند به زبان عربی سخن بگوید و به زبان فارسی سخن بگوید منافق است و با نقل قولی از عمر خلیفه دوم مسلمانان، مدعی می‌شود که سخن گفتن به زبان فارسی، آدم را بی‌مروت و نامرد و پست می‌سازد. می‌گوید: باری سعدبن ابی وقاص شنید که مردمی به زبان فارسی سخن می‌گویند، خطاب به آن‌ها گفت: «پس از آمدن اسلام بازهم دلبسته مجوسیت و آتش‌پرستی هستید؟» نیز از زبان مالک بن انس، یکی از پیشوایان فقهی اهل سنت و جماعت می‌نویسد که مالک بن انس روزی خطاب به حاضران در مسجد نبوی در مدینه با لحن خشن و عبوس و تهدیدآمیزی گفت:» هرگاه ببینم کسی به زبان فارسی حرف می‌زند، از مسجد بیرونش خواهم انداخت. ابن تیمیه در کتاب یادشده از ابن جنی، از علمای نامور نحو عربی، نقل می‌کند که باری گفت: «دلیل این‌که یک عده از آدم‌ها در جامعه اسلامی دچار انحراف شده‌اند و با شریعت اسلام از در مخالفت درآمده‌اند و در دام زندقه و الحاد افتاده‌اند، آشنایی درست نداشتن آن‌ها از زبان عربی بوده‌است».
مغول‌ها
ابن تیمیه علیه شیعیان و علویان و علیه مغولان فتواهایی دارد به دلیل برانداختن خلافت عباسی توسط مغولان، یکی از فتواهای معروف ابن تیمیه تکفیر و جهاد علیه مغولها است. وی حتی اسلام آوردن افراد قوم مغول را نمی‌پذیرد و معتقد است حتی اگر اسلام بیاورند نباید از آنها پذیرفت.
استادان
شیخ المجد ابن تیمیه (پدر)
شیخ زین‌الدین ابن المنجا
مجدالدین ابن عساکر
شاگردان
شمس‌الدین ابن قیم الجوزیه
ابو عبدالله محمد الذهبی صاحب میزان الاعتدال
اسماعیل بن عمر بن کثیر
محمد بن عبدالهادی المقدسی
ابوالعباس احمد بن الحسن الفارسی مشهور به قاضی الجبل
آثار
مقاله
در تفسیر
رساله در تفسیر وکیف یکون
تفسیر سوره الاخلاص
جواب اهل العلم والایمان
تفسیر المعوذتین
در عقاید
الایمان
الاستقامه
اقتضاء الصراط المستقیم
الفرقان بین اولیاء الرحمن واولیاء الشیطان
التوسل والوسیله
الرساله الحمویه
الرساله التدمریه
العقیده الواسطیه
رساله مراتب الاداره
الاحتجاج بالقدر
بیان الهدی من الضلال
الجواب الصحیح
معتقدات اهل الضلال
معارج الوصول
السوال عن العرش
بیان الفرقه الناجیه
درء تعارض العقل والنقل
منهاج السنه النبویه
ابطال قول الفلاسفه باثبات الجواهر العقلیه
شرح حدیث النزول
نقض المنطق
الرد علی المنطقیین
رفع الملام عن الائمه الاعلام
الواسطه بین الحق والخلق
در فقه
رساله القیاس
القواعد
رساله الحسبه
الامر بالمعروف
العقود
المظالم المشترکه
حقیقه الصیام
قصائد
القصیده التائیه
کتاب‌شناسی
منهاج السنه النبویه
توحید الالوهیه
قاعده جلیله فی التوسل و الوسیله
الاربعین آلتی رواها شیخ الاسلام بالسند
الاکلیل فی المتشابه و التاویل
التبیان فی نزول القرآن
الرساله الاکملیه
الرساله العرشیه
القاعده المراکشیه
رساله الی اهل البحرین فی رویه الکفار ربهم
رساله ایضاح الدلاله فی عموم الرساله
رساله فی امراض القلوب و شفاوها
رد منطق ابن تیمیه
عقاید فلسفی ابن تیمیه