ناصر کاتوزیان

امیرناصر کاتوزیان (زاده اردیبهشت ۱۳۱۰ در تهران - درگذشته ۱۱ شهریور ۱۳۹۳ در تهران) مشهور به دکتر ناصر کاتوزیان ، حقوقدان برجسته، استاد تمام دانشکده حقوق دانشگاه تهران، نویسنده، وکیل دادگستری و قاضی دادگستری و از تدوین کنندگان پیش‌نویس اولیه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بود. از وی به عنوان پدر علم حقوق ایران یاد می‌شود؛ بیشتر کتاب‌های وی از منابع اصلی درس حقوق مدنی دانشجویان حقوق به‌شمار می‌رود. در ۱۴ بهمن ۱۳۸۳ محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت ایران، نشان درجه‌یک فرهنگ و هنر و دانش را به وی اهدا کرد. ناصر کاتوزیان روز سه‌شنبه، ۱۱ شهریور ۱۳۹۳، در هشتادو سه سالگی، به دنبال بیماری ریوی در تهران درگذشت.
زندگی‌نامه
امیر ناصر کاتوزیان در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در تهران متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در دبستان اقبال و دوران متوسطه را در دبیرستان علمیه طی کرد. سپس وارد دانشگاه تهران شد و به تحصیل در رشته حقوق پرداخت. در ادامه تحصیلات خود رشته حقوق قضا را انتخاب کرد و در سال ۱۳۳۹ با دفاع از رساله دکتری خود با عنوان «وصیت» به اخذ عنوان دکتری حقوق نایل شد. محمود شهابی خراسانی از استادان مهم وی در زمینه حقوق است. ناصر کاتوزیان در تدوین پیش نویس اولیه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شرکت داشت و نظام ریاستی را بر نظام پارلمانی ترجیح داده و بعدها هم می‌گفت: «من فکر می‌کنم ما ایرانی‌ها اصولا طالب نظام ریاستی هستیم». ناصر کاتوزیان پس از انقلاب فرهنگی ۱۱ سال از استادی دانشگاه تهران برکنار شد تا آنکه مجددا از وی دعوت به عمل آمد. وی را پدر علم حقوق ایران می‌خوانند.
او ۵۷ جلد کتاب تالیف کرده‌است، که اکثر آن‌ها کتب آموزشی دانشگاهی هستند.
کاتوزیان یکی از نویسندگان اصلی پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی بود وی در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی در سال ۱۳۵۸ شرکت کرده و در فهرست کاندیداهای مورد حمایت جبهه ملی ایران، نهضت آزادی و سازمان مجاهدین خلق قرار داشت که موفق به راهیابی به مجلس نشد.
وی در بهمن‌ماه سال ۱۳۸۳ نشان درجه یک فرهنگ و هنر و دانش را ازسید محمد خاتمی رئیس‌جمهور وقت ایران دریافت کرد.
درگذشت
امیرناصر کاتوزیان، صبح سه شنبه یازدهم شهریور ۱۳۹۳ در تهران در سن ۸۳ سالگی درگذشت و به قطعه نام آوران بهشت زهرا (۲۵۵) ردیف ۳۱ شماره ۳ دفن گردید.
برخی از کتاب‌ها
مقدمه علم حقوق، (تاکنون بیش از ۱۱۰بار تجدید چاپ شده از ۱۳۴۷ به بعد)، آخرین ناشر انتشارات گنج دانش، (۱۳۹۶ به بعد).
قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، (تاکنون ۳۹ بار تجدید چاپ شده‌است) نشر میزان، ۱۳۹۲.
کلیات حقوق، نظریه عمومی، شرکت سهامی انتشار، (۱۳۷۹ به بعد).
فلسفه حقوق (۳ج)، شرکت سهامی انتشار، (۱۳۷۷ به بعد).
قواعد عمومی قراردادها (۵ ج)، شرکت سهامی انتشار و انتشارات گنج دانش، (۱۳۷۲به بعد).
عقود معین (۴ج)، شرکت سهامی انتشار و انتشارات گنج دانش، (۱۳۶۴ به بعد).
نظریه عمومی تعهدات، نشر میزان.
خانواده (۲ج)، شرکت سهامی انتشار و انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۷.
اعمال حقوقی، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶.
ایقاع، نظریه عمومی  ابقاء معین، نشر میزان.
الزامهای خارج از قرارداد (ضمان قهری)، (۲ج)، دانشگاه تهران، ۱۳۷۸.
الزام‌های خارج از قرارداد، جلد سوم، ویرایش دوم، همراه دکتر محسن ایزانلو، ۱۳۹۷.
تحولات حقوقی خصوصی، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۷.
مسوولیت ناشی از حوادث رانندگی، انتشارات دانشگاه تهران.
اموال و مالکیت، نشر میزان.
وصیت در حقوق مدنی ایران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۷.
ارث، نشر دادگستر، ۱۳۷۶.
حقوق انتقالی، نشر دادگستر، ۱۳۷۵.
گامی به سوی عدالت، (۲ج)، دانشکده حقوق، ۱۳۷۹.
توجیه و نقد رویه قضایی، نشر دادگستر، ۱۳۷۷.
رویه قضایی، نشر جنگل، ۱۳۹۱.
عدالت قضایی، نشر دادگستر، ۱۳۷۸.
اثبات و دلیل اثبات (ج۱)، نشر میزان، ۱۳۶۲; (ج۲) ۱۳۸۳.
گذری بر انقلاب ایران، شخصی، ۱۳۶۰.
درسهایی از عقود معین (۲ج)، انتشارات گنج دانش، ۱۳۸۱.
دوره مقدماتی، حقوق خانواده، نشر دادگستر، نشر میزان، ۱۳۸۰.
اعتبار امر قضاوت شده.
وقایع حقوقی، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۶.
آزادی اندیشه و بیان، سازمان ملل.
مسوولیت ناشی از عیب تولید، دانشگاه تهران، ۱۳۸۲.
شفعه، وصیت و ارث، دوره مقدماتی، نشر دادگستر.
مبانی حقوق عمومی.
گویاتر از گفتارها، انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۷.
گامی به سوی عدالت، سه جلد، نشر میزان.
برخی از مقالات
با توجه به اینکه پاره‌ای از مقاله‌ها (مانند اثر عقد ضمان و عدم تاثیر قوانین درگذشته و دوره مقدماتی حقوق مدنی و اعتبار قضیه محکوم بها) به‌طور مسلسل و در چندین شماره مجله با موضوعهای مختلف
چاپ شده و بسیاری از مقاله‌ها در دسترس نبود، تخمین زده می‌شود که جمع مقاله‌ها حدود ۴۰۰ بشود.
اثر عقد ضمان، مجله کانون وکلای دادگستری، بهمن ۱۳۳۲ تا دی ۱۳۳۴.
عدم تاثیر قوانین در گذشته، مجله حقوقی وزارت دادگستری، ۱۳۴۲.
تشخیص مطابقت قوانین عادی با قانون اساسی، مجله حقوقی دادگستری، ۱۳۳۵.
اعتبار قضیه محکوم بها، مجله حقوقی، در سلسله مقالات متعدد، ۱۳۳۸.
تفسیر قانون، مجله حقوقی در ۲ شماره، ۱۳۳۷.
دوره مقدماتی حقوق مدنی، مجله حقوقی، ۱۳۳۶.
مرور زمان اجراء اسناد رسمی، مجله کانون وکلای دادگستری، ش ۴۲، ۱۳۳۴.
مرور زمان اسناد تجاری، مجله حقوقی، ۲ ش، ۱۳۳۶، ش۴۷.
مقدمه‌ای بر جمهوری اسلامی، مجله جنبش، ۱۳۵۷.
صلح و عدالت و نیروی هسته‌ای، مجله نگین، ترجمه از فرانسه، ۱۳۳۱.
دولت خدمتگزار و مسوول به جای دولت حاکم، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
حافظ نظم یا بازوی عدالت، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
خانواده و دولت، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
پیامی به مجلس خبرگان، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
آزادی و حدود آن در اسلام، ۱۳۵۹.
آزادی مطبوعات و گوشه‌ای از آئینه تاریخ، مجله جنبش، ۱۳۵۷.
آزادی اندیشه در قانون اساسی و قانون مطبوعات، ایران فردا، ۱۳۷۷.
مقدمه‌ای بر حقوق عمومی، ۱۳۷۷.
مبانی فلسفی و حقوقی آزادی، ۱۳۷۶.
اهمیت ذاتی قانون و فنون قانونگذاری، ۱۳۷۷.
حکومت عقل به جای حکومت زور در روابط بین‌المللی، ۱۳۵۸.
پیوندهای ناموزون در پیش‌نویس قانون اساسی، ۱۳۵۸.
نقدی تحلیلی بر پیش‌نویس قانون اساسی، ۱۳۵۸ در چند مقاله.
لزوم پاسداری از قانون اساسی، ۱۳۵۸.
در جستجوی راه وحدت، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
جایگاه حقوق اسلامی در نظم حقوقی، ۱۳۶۸.
شوراهای محلی و دموکراسی، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
دانشگاه در جهان امروز، ۱۳۶۳.
طرح سازمان ملی دانشگاهیان و دورنمای اداره دانشگاه‌ها، ۱۳۵۷.
آرایش یا پیرایش، ۱۳۵۸.
بی‌اعتباری رژیم و نقش دادگستری، ۱۳۵۷.
تحولات نظام حقوقی پس از انقلاب اسلامی، ۱۳۵۸.
درباره دادگاه خلق دولت، ۱۳۵۷.
ثروت خاندانهای سلطنتی و نحوه رسیدگی به آن، ۱۳۵۷.
قوانین کیفری خفیف‌تر، مجله دانشکده، ۱۳۷۰.
جرایم مطبوعاتی، ۱۳۷۶.
امر به معروف و نهی از منکر یا عامل انقلاب فرهنگی وسیاسی، ۱۳۵۷.
گذری بر انقلاب ایران، ۱۳۶۰.
پیوند مذهب و انقلاب در ایران، ۱۳۵۸.
سکوت تحمیلی، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
جشن استقلال الجزایر و آموختنیها، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
شکوه همبستگی ملی و پاسداری از آن، ۱۳۵۷.
تفسیر و اجرای قوانین در سایه قانون اساسی، ۱۳۷۵.
ارتباط فقه با حقوق و نقش آن در قانونگذاری، خراسان، ش۱۴۴۹۰–۹۱.
قوه قضائیه باید از سیاست پرهیز کند، مجله پیام امروز، ش۳۳، ۱۳۷۰.
حقوق، رسوب تاریخی اخلاق، ایران فردا، ش ۱۰.
عدالت معاوضی در قراردادها، ۱۳۷۲.
گذشته و آینده؛ دو نیم از یک حقیقت، مجله کانون وکلا، دوره جدید، ش ۵و۶.
استصحاب؛ حکومت یقین بر شک، نشریه دانشکده حقوق، ۱۳۶۰.
سخنی درباره عدالت، مجله عدالت، ۱۳۷۲.
فلسفه فقه، مجله نقد و نظر، ۱۳۷۵.
عدالت، نشریه دانشکده.
سیر پیدایش اندیشه شخصیت حقوقی وقف در اسلام، میراث جاویدان، ۱۳۷۲.
مسوولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی، مجله دانشکده حقوق، ش ۲۵.
تحول نهاد وقف و دورنمای آینده آن، نشریه دانشکده حقوق؛ مجله نقد و نظر، ۱۳۷۸–۷۹.
توجیه و مبنای تضامن غاصبان (ترتب ایادی) در فقه، میراث جاویدان.
حق حبس و تسلیم منفعت در اجاره اشخاص، مجله حقوقی دادگستری، ۱۳۳۹.
نقدی تحلیلی بر قانون روابط موجر و مستاجر مصوب۱۳۷۶/۵/۲۶، مجله دانشکده، ۱۳۷۶.
سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق، مجله دانشکده حقوق، ش ۲۱.
تعلیق در تعهدات، تحولات حقوق خصوصی، دانشگاه تهران.
مبنای حقوقی انفساخ عقد جایز در اثر مرگ و حجر یکی ازدو طرف، مجله دانشکده حقوق، ش ۲۵.
طبیعت قراردادهای الحاقی، مجله مجتمع قضایی قم، ۱۳۷۷.
اثر قراردادها در مسوولیت مدنی، مجله حقوقی دادگستری، ش ۴.
استنباط احکام مدنی از قوانین، مجله حقوقی دادگستری، ش ۱، ۱۳۴۲.
تضمین ایمنی بیع، مجله حقوق دادگستری، ش ۶.
نقش قراردادهای خصوصی در نکاح، مجله دانشکده حقوق، ش ۳۰.
ضمانت اجرای ماده ۲۸۴ قانون تجارت، مجله حقوقی وزارت دادگستری، ۱۳۳۸.
فقه سنتی، فقه پویا، پیام هاجر، ۱۳۶۶.
خطای ورزشی و مسوولیت ورزشی، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۷۲.
اهمیت شناخت مبنای التزام به عقد و تحول آن در تاریخ حقوق، مجله دانشکده حقوق.
ارزش سنت و جذبه عدالت در توارث همسران، مجله دانشکده حقوق و نقد و نظر، ۱۳۷۸.
معمای تجدید نظر در احکام و تعارض نیروهای اجتماعی، مجله دانشکده حقوق.
عصر تجربه و حقوق تجربی، اصول جبران خسارت در نظام حقوقی آمریکا، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۷۷.
Lesion Contriacts مجله دانشکده حقوق ایران و دانشکده حقوق ویسکانسین، ۱۹۷۰.
مظلومی به نام دانشگاه، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
حاکمیت در جمهوری اسلامی، مجله جنبش، ش ۵۳ و ۵۴،۱۲ شهریور ۱۳۵۸.
حقوق و اخلاق، مجله جنبش، نهم مهر ۱۳۵۸.
شورای نگهبان و سوء تفاهم، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
ما و قانون اساسی، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
ابهام در وضع دانشگاه، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
بعدی تازه و خطرناک در انقلاب ایران، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
منطقه‌ای کردن انتخابات یا تجزیه حق حاکمیت، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
پیوند مذهب و انقلاب در ایران، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
خبر تاسف‌آور هفته، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
دادگستری در انتظار تجربه‌ای تازه، مجله جنبش، ۱۳۵۸.
انقلاب فرهنگی و تعطیل دانشگاه‌ها، مجله جنبش، ۱۳۵۹.
سرنوشت قانون اساسی در قوه قضائیه، انقلاب اسلامی، ۱۳۵۹.
پیمان آزادی گروگانها، میزان، انقلاب اسلامی، ۱۳۵۹.
مبانی نظم و آرامش در دانشگاه، ۱۳۵۹.
گذری بر تدوین اولین پیش‌نویس قانون اساسی، نشریه حقوق اساسی، ۱۳۸۲.
سهم عدالت در قضاوت، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۲.
کارشناسی، علم و تجربه در خدمت عدالت، مجله جنبش، ۱۳۵۸; مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۲.
رابطه فقه و حقوق، نامه مفید، ش ۴۲، ۱۳۸۳.
اصول منطقی حاکم بر تفسیر قانون اساسی، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۴.
اماره و اثبات، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۴.
آیین رسیدگی به اصالت سند، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۳.
پژوهش در خدمت عدالت، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۳.
ستایش قرارداد یا اداره قرارداد، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۸۰.
نقد قانونگرایی افراطی، دانشکده حقوق، ۱۳۷۹; نقد و نظر، سال ۶، ش ۳و۴.
سهم عدالت در زندگی اجتماعی و حقوقی، مجله دانشکده حقوق.
تطور حقوق مدنی، مجله همبستگی، ش ۳۳، ۱۳۷۹.
حقوق زنان، یاس نو، ش ۲۰۸، ۱۳۸۲.
بررسی قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، اطلاعات، ۱۳۷۹.
جرم سیاسی و حمایت از مجرمان سیاسی، حیات نو، ۱۳۷۹.
اهمیت و اثر اخلاق اسلامی و دستاوردهای علوم جدید درسیاست کیفری، جهان اندیشه، سال ۱، ش ۷، ۱۳۵۹.
گر ایمن کنی مردمان را به داد، اطلاعات، ۵ اردیبهشت۱۳۸۰.
نیرنگ به قانون در روابط موجر و مستاجر، مجله دانشکده حقوق، ۱۳۷۸.
توالد بدون عشق، مجله کانون وکلا.
مسوولیت ظهرنویسان و ضامنان چک، مجله کانون وکلا.
دعوای اخذ به شفعه، مجله کانون وکلا.
احراز رشد کودک پس از بلوغ، نقد رویه قضایی، مجله کانون وکلا.
ماهیت و آثار قولنامه، مجله کانون وکلا.
دعاوی قولنامه همراه با وجه التزام، مجله کانون وکلا.
معامله وکیل با خود، مجله کانون وکلا.
ماهیت و قلمرو دیه، زیان ناشی از جرم، مجله دانشکده حقوق؛ مجله کانون وکلا، ۱۶۴.