تولون (اردبیل)

تولون یکی از روستاهای استان اردبیل است که در بخش مرکزی شهرستان گرمی در مرز ایران و جمهوری آذربایجان واقع شده‌است.
جغرافیای تولون
روستای تولون در ۲۵ کیلومتری جنوب غرب شهر گرمی مغان در ۴۸ درجه و ۴ دقیقه طول شرقی و ۳۸ درجه و ۵۶ دقیقه عرض شمالی، در مرز ایران وجمهوری آذربایجان، بین روستاهای آرمار مشهدلو، سلیمانلو، لسگه درق، خان‌کندی و عزیزلو واقع شده‌است.
آب و هوا
روستای تولون دارای آب و هوایی کوهستانی و خنک در تابستان و سرد و به شدت برفی در زمستان می‌باشد. بارندگی این روستا قابل ملاحظه بوده و حتی در خشک‌ترین ماه‌های سال نیز دارای بارندگی می‌باشد میانگین دمای سالانه تولون ۹/۲ درجه سانتیگراد با میانگین بارندگی سالانه ۴۰۶ میلیمتر می‌باشد. متوسط بیشینه دمای آن در مردادماه تا مثبت بیست و یک (۲۱) درجه سلسیوس افزایش می‌یابد درحالیکه میانگین کمینه دمای آن در دی ماه تا منفی سه (۳-) درجه سلسیوس کاهش می‌یابد. بیشترین متوسط بارش در اردیبهشت ماه به میزان ۵۸ میلیمتر بوده و کمترین متوسط بارش در تیرماه به مقدار ۱۸ میلیمتر می‌باشد. این ویژگیهای اقلیمی و موقعیت توپوگرافیکی، شرایط جوی و آب و هوایی منحصربفرد تولون موجب شده‌است تا بیشتر اهالی آن به صورت خوش نشین از اواسط بهار و در ماه‌های گرم سال خصوصا مرداد و شهریور به روستا آمده از آب و هوای خنک و مطبوع آن لذت کافی را ببرند. اکثر اهالی بقیه فصول سال را جهت انجام فعالیتهای اقتصادی و کسب درآمد در شهرهای دور و نزدیک همچون تهران، اردبیل و گرمی ساکن می‌باشند.
نمودار اقلیمی روستای تولون
تاریخچه تولون
تولون از روستاهای تاریخی و مهم منطقه مغان محسوب می‌شود. این روستا مخصوصا در دوره حکومت نادرشاه از شهرت و آبادانی خاصی برخوردار بوده‌است. در تاریخ معاصر در جریان جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط متفقین در شهریور ۱۳۲۴ نیروهای ارتش سرخ شوروی هنگام عبور از مرزهای تولون با مقاومت اهالی این روستا به فرماندهی خان شجاع منطقه (میرجلیل خاقانی) روبرو شده بودند که با تلفات فراوان از محل متواری شدند.
جمعیت تولون
براساس سرشماری‌های نفوس و مسکن سالهای ۱۳۶۵، ۱۳۷۰، ۱۳۷۵، ۱۳۸۵ این روستا به ترتیب ۱۳۳، ۱۰۸، ۱۰۶، ۸۹ خانوار و ۸۱۵، ۶۶۷، ۵۲۶، ۳۳۶ نفر جمعیت داشته است. در سرشماری ۱۳۸۵ از کل جمعیت آن ۱۴۸ نفر مرد و ۱۸۷ نفر زن بوده‌اند. در این سال از ۳۱۷ نفر جمعیت ۶ ساله و بالاتر آن ۲۵۵ نفر و بیش از ۸۰ درصد باسواد بوده همچنین تعداد ۶۸ نفر از مردان و ۳ نفر از زنان شاغل و فقط ۱ نفز از مردان بیکار گزارش شده‌اند.
بر اساس آخرین نتایج سرشماری ۱۳۹۰ روستای تولون دارای ۸۴ خانوار با ۲۷۵ نفر جمعیت می‌باشد که نسبت به ۵ سال قبل ۶۱ نفر کاهش جمعیت داشته است.
اقتصاد و شغل
این روستا محلی مناسب برای دامپروری و کشاورزی بوده و به همین جهت اکثر ساکنان آن به دامپروری و کشاورزی دیم مشغول و از این طریق امرار معاش و کسب درآمد می‌نمایندو به سبب کوهستانی بودن، دامداری در آن بیشتر از کشاورزی رونق دارد. باغداری و کشت درختان گردو، سیب، آلوچه، زردآلو، گیلاس و.. به طور محدود انجام می‌شود و محصول گردوی تولون به سبب کیفیت بالا و مرغوبیت آن از شهرت نسبی برخوردار است.
تاریخچه فرهنگی تولون
بررسی تاریخ شفاهی تولون نشان می‌دهد که سالها قبل از احداث مدرسه به سبک نوین امروزی، علم آموزی و فراگیری علوم قرانی در منازل ساکنان انجام می‌شده و روحانیون و مربیان قرانی با ایجاد مکتب خانه و قران سرا به تعلیم کودکان تولون مشغول بوده‌اند. علاقه اهالی به فراگیری علوم جدید و کلاسیک موجب پیگیری جهت احداث مدرسه به سبک نوین شده و درسال ۱۳۲۸ اولین مدرسه روستای تولون به نام مدرسه میرجلیل خاقانی (مدرسه خاقانی تولون) دایر شده است. بطوریکه این مدرسه جزو قدیمی‌ترین مدارس دولتی شهرستان مغان (گرمی) نیز به شمار می‌رود. سالها بعد با پیگیریهای بعمل آمده مجوز تاسیس مدرسه راهنمایی شهید ندایی تولون اخذ و ضمیمه این مدرسه شده است. وجود مساجد و مدارس در روستای تولون سبب غنای مذهبی و اعتلای فرهنگی اهالی بوده بطوریکه برگزاری مراسم تعزیه و سوگواری در سالیان متمادی موجب شکل گیری یکی از بزرگترین مراسم مذهبی فرهنگی منطقه به نام شبیه خوانی تولون شده است که مجریان آن غالبا از اهالی و دانش آموختگان همین مدارس قدیمی می‌باشند که پله‌های ترقی را پیموده‌اند.
جاذبه‌های گردشگری
روستای تولون به دلیل واقع شدن در دامنه کوه مغان گورکن دارای معماری زیبا و منحصر به فرد به اصطلاح ماسوله‌ای است و در ردیف روستاهای زیبای گردشگری ایران قرار دارد. همچنین تولون دارای مراتع سرسبز پوشیده از انواع رستنی‌ها و گیاهان دارویی، گل‌های رنگارنگ، برکه‌ها و چشمه‌های آب سرد خودجوش مسکن اعصاب و روان و جویبارهای جاری است.
اسامی چند نقطه محل گردشگری
۱-دولان بلاغی
۲- ایسمی خان باغی
۳- سوکسر
۴-علی داشی
۵-مدرسه میرجلیل خاقانی
رودخانه تولون
کوه‌های اطراف روستای خان کندی (قبله داشی و قلی تاش) سرچشمه رودخانه تولون (تولون چایی) یکی از مهم‌ترین رود خانه‌های فصلی شهرستان گرمی می‌باشد که با شیبی تند پس از طی مسیر میان روستاهای لسگه درق، عزیزلو، تولون، سلیمانلو، مشهدلو، قشلاق و روستای تنگ سرانجام به شهر گرمی می‌رسد ودرآنجا برخی آن را گرمی چایی می‌نامند.
رودخانه تولون یا به زبان محلی تولون چایی با گذر از شهر گرمی شیب آن ملایم‌تر شده و در شمال شهرستان گرمی با رودخانه محلی دیگری تلفیق شده و در مرز جمهوری آذربایجان به رودخانه بالهارود پیوسته و در شهر بیله سوار وارد خاک جمهوری آذربایجان می‌شود.
رودخانه تولون (تولون چای)
همسایگان تولون
روستای خان‌کندی
روستای لسکه درق
روستای عزیزلو
روستای تولون
روستای سلیمانلو
روستای آرمار مشهدلو
خان‌کندی همسایه جنوبی تولون
تابلوی ورودی روستای تولون
منابع (پانویس)
تولون در ویکی پیدیای انگلیسی