دورسون‌آباد

روستای دورسون آباد (درسون‌آباد هم نوشته شده) نام روستایی است در جنوب شهر تهران در نزدیکی پالایشگاه تهران.
روستای دورسون آباد با ۲۳۴ خانوار و ۵۰۰ هکتار اراضی کشاورزی مرغوب را شاید بتوان از اولین قربانیان آلودگی‌های پالایشگاه تهران دانست.
فاجعه زیست‌محیطی در دورسون‌آباد
تنها در فاصله کوتاهی از سکونت گاه‌ها و اراضی کشاورزی دورسون آباد یکی از فجیع‌ترین و هول‌انگیزترین مناظر آلودگی زیست‌محیطی پسماندهای خطرناک نفتی را می‌توان مشاهده کرد.
روستای دورسون آباد در دو کیلومتری جنوب پالایشگاه قرار دارد و مادر چاه قنات روستا در داخل پالایشگاه است. تعداد دو سد نفتی بسیار بزرگ حاوی پسماندهای بسیار خطرناک با بیش از ده حوضچه تکمیلی درده متری بالادست اراضی کشاورزی روستا و در ۳۰۰ متری منازل روستایی قرار دارند. شایان ذکراست سدهای نفتی ذکر شده که به سد عظیم آباد شهرت دارند در حدود ۶ سال پیش به دنبال یک بارندگی شدید شکست و آب همراه با پسماندهای بسیار خطرناک نفتی وارد اراضی کشاورزی شد و خسارات زیادی به بارآورد. پس از این حادثه پالایشگاه اقدام به تعبیه حوضچه‌های کوچک برای تخلیه مازاد و سرریز این دوسد کرد. قابل ذکر آن است که این دو سد نیز مازاد سرریز سد بزرگ اصلی فاضلاب پالایشگاه هستند که در داخل سایت پالایشگاه قرار دارند و در هر نیم ساعت یک تانکر از پسماندهای نفتی به آن اضافه می‌شود. به گفته شورای اسلامی روستا، هر روز بر تعداد این حوضچه‌های مرگ افزوده می‌شود و”به زودی تمامی اراضی کشاورزی ما تبدیل به این نوع حوضچه‌ها می‌شود “
بوی نفت، گاز، گوگرد و آلاینده‌های دیگر در فضا کاملا احساس می‌شود. هر ساله در فصل مهاجرت، پرندگانی که از این مسیر عبور می‌کنند، فوج فوج با مشاهده سرابی که از انعکاس نور بر این دریاچه‌های مرگ ایجاد می‌شود، روی سطح آن‌ها فرود می‌آیند اما به محض تماس با لایه‌های ضخیم و چسبناک نفت و قیر در دام مرگ می‌افتند.
آلودگی وسیع و خانمان برانداز سال ۱۳۵۳ را شاید بتوان یکی از مهم‌ترین حوادث زیست‌محیطی کشور در صنعت پالایش نفت نامید. در آن سال سد ذخایر فاضلاب پالایشگاه تهران برسر مردم، منازل و اراضی کشاورزی روستای دورسون آباد خراب شد و خسارات هنگفت و جبران‌ناپذیری وارد کرد. نفت و روغن روستا را در بر گرفت. شدت جریان فاضلاب نفتی به قدری بالابود که سکونتگاه‌ها تماما ویران شد و روستاییان به ناچار به مدت یکسال چادر نشین شدند و سرانجام برای مردم منازل جدید ساخته شد و زندگی در روستا دوباره جریان پیدا کرد.
به تدریج با توسعه پالایشگاه و دیگر شرکت‌های نفتی میزان آلودگی‌های منطقه اعم از آب، هوا، خاک، به شدت بالامی‌رود و کشاورزان که هنوز از زیر بار خسارات شکستن سدها کمر راست نکرده بودند بار دیگر با فاجعه آلودگی شدید آب قنات - تنها منبع حیاتی روستا - مواجه شدند .بعلاوه آلودگی زیاد آب به نفت و سایر مواد اشتعال زا سبب بروز چندین فقره آتش سوزی‌های بزرگ می‌شود که به نوبه خود خسارات فراوانی به بار آورد که آمار جزییات آن در ایستگاه آتش نشانی باقر شهر موجود است. به دنبال این خسارات شکایت به فرمانداری شهرستان ری و دیگر مسئولین ذی‌ربط و همچنین دادگستری می‌رسد. مسئولین منطقه (مدیر عامل پالایشگاه، بخشداری کهریزک، مسئولین حقوقی پالایشگاه، دادگستری کهریزک، شهرداری باقر شهر، اداره محیط زیست شهرستان ری و..) جلسه پشت جلسه برگزار می‌کنند که در نهایت طبق صورت جلسه مورخ ۵/۳/۸۲ نماینده پالایشگاه تهران خسارات وارده را پذیرفته و قرار می‌شود بدون قید و شرط نسبت به پرداخت خسارات اقدام نماید. به‌علاوه مقرر می‌شود که آب جایگزین در عوض آب قنات برای کشاورزان روستا بدهند و نیز برای جلوگیری از هر گونه حادثه احتمالی و بهبود نسبی کیفیت آب قنات با ایجاد و نصب سپریتور جهت جداسازی مشتقات نفتی از آب تمهیدات لازم دیگر معمول گردد .
در سال ۲۰۰۵ مشکل همچنان باقی بوده‌است و هر چند با نصب سپریتور روزانه حدود دو تانکر روغن و نفت از آب قنات جدا می‌شود که در واقع حقابه کشاورزی روستاییان نیزاز این طریق روزانه به هدر می‌رود و این مسئله از موارد بسیار بارزی است که پالایشگاه باید جبران خسارات کند به‌علاوه آنکه باید توجه داشت روغن و نفت جدا شده جای زیاد دوری نمی‌رود بلکه در حوضچه‌های بالادست اراضی کشاورزی تخلیه شده و مجددا وارد منابع آب زیرزمینی می‌شود.
دورسون آباد نظیر بسیاری دیگر از روستاهای جنوب تهران که روزگاری یکی از مراکز مهم کشاورزی منطقه جنوب تهران محسوب می‌شد که به برکت آب و خاک خوب (سیاه خاک) و با پشتکار و تجربه کشاورزان ماهر، قادر بود از هر هکتار زمین چغندر کاری ۸۰ تن و از هر هکتارگندم کاری ۹ تن برداشت کند و بهترین پنبه را به بازار عرضه می‌کرد و صیفی جات و سبز ی و پیاز در آن کشت می‌شد باغات پر محصول و دام بسیار داشت. در سال ۲۰۰۵ به لطف و موهبت توسعه صنعتی فله‌ای پالایشگاه و شرکت‌های وابسته دیگر بسیاری از این محصولات در آن دیگر به عمل نمی‌آید. محصولات گندم به کمتر از ۴ تن در هکتار رسیده و قیمت پنبه آن که به رنگ سیاه بدست می‌آید در بازار به نصف قیمت واقعی رسیده‌است.
خسارات پالایشگاه به روستا
خساراتی که پالایشگاه به روستا وارد کرده‌است:
ویرانی خاک کشاورزی، از دست رفتن پتانسیل خاک برای کشت محصولات چغندر، سبزی جات، پیاز، صیفی و به حداقل رسیدن پتانسیل خاک و آب برای تولید گند م و پنبه و باغات میوه.
تخریب آب قنات که تنها منبع آب آشامیدنی و کشاورزی روستا بوده و جایگزین کردن آب آلوده چاه ” قلعه نو چمن ” که سبب بروز بیماری‌های مهلک پوستی، چشمی، ریزش مو، دستگاه تناسلی، گوارشی و … شده (به گفته بهورز روستا تنها در سه ماهه اول سال جاری (۱۳۸۳) چهل مورد بیماری پوستی ثبت شده که برخی از آن‌ها به مراکز بزرگ‌تر درمانی تهران ارجاع داده شده‌اند و از این طریق نیز خسارات جبران‌ناپذیر دیگری را بر دوش روستاییان تحمیل کرده‌است .
آقای افشار از شورای این روستا خسارات دیگر را اینچنین نام می‌برد:
۱۹۰۰تا ۲۵۰۰ راس گوسفند و گاو داشتیم که مردند یا مردم مجبور شدند آن‌ها را بفروشند.
۱۲۰ درخت توت داشتیم که خشک شدند
۵۰۰ اصله درختان کهنسال از بین رفت
۲۳۰۰ اصله درخت میوه (انار – انگور – انجیل و..) که خشک شد
۱۲۶ اصله درخت کاج داشتیم که آتش گرفت
بیش از ۲۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی کاربریدر مجموع به بیش از ۷۵ کشاورز میلیون‌ها تومان خسارت وارد شده و تاکنون بیش از ۱۳۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی مرده‌است. خسارت‌های یاد شده غیر از هزینه درمانی سرسام‌آوری است که آب آلوده انتقالی منتقل از چاه قلعه نو به همه مردم روستا تحمیل کرده‌است.
(برداشت آزاد با ذکر منبع).