نبیل زرندی

ملا محمد زرندی (۱۸۳۱-۱۸۹۲)، مشهور به نبیل زرندی یا نبیل اعظم ، مورخ بهائی در دوران بهاءالله‌است. زرندی یکی از ۱۹ حواری اولیه بهاءالله به حساب می‌آید. نبیل به معنای شریف و نجیب، با فضل و کمال بوده و به حساب ابجد برابر ۹۲ و محمد نام وی است.
او در جوانی چوپان بود، در زمان سید علی محمد باب، به او ایمان آورد و در طول دوران بهاءالله از پیروان او شد و در راه او بلایای بسیاری را تحمل کرد. تاریخ مطالع الانوار را او به رشته تحریر درآورده‌است که به ملاحظه بهاءالله و ترجمه شوقی افندی، ولی امرالله رسیده‌است. همچنین اشعار عاشقانه و عارفانه‌ای از جمله مثنوی از او باقیست. الواح مهمی از جمله سوره الصبر و سوره الحج به افتخار او از سوی بهاءالله نگاشته شد. شرحی از احوال او در تذکرهالوفا و در تاریخ مطالع الانوار وجود دارد.
ادعای من یظهر الهی
سید علی محمد شیرازی مشهور به باب
من یظهره الله (به معنی: کسی که خدا ظاهرش می‌کند) به باور بابیان و بهائیان، فردی است که بنا به کتاب بیان فرستاده خدا است و خداوند بعد از سید علی محمد باب او را به پیامبری برخواهد گزید تا راهنمای بشر و نجاتگر عالم باشد. به اعتقاد بهائیان، من یظهره الله، همان بهاءالله، شارع دیانت بهائی است.
باب به کرات در آثار خود به ظهور من یظهره‌الله اشاره می‌کند. به اعتقاد دنیس مکین پس از مرگ باب همه یا دست کم اکثر پیروانش ظهور من یظهره الله را در فاصله‌ای خیلی دور پیش بینی می‌کردند. عموما تصور می‌شد ظهور من یظهره الله زودتر از دست کم ۲۰۰۰ سال از ظهور باب و قبل از مورد قبول گرفتن دین باب در بسیاری از کشورها رخ نخواهد داد. در عین حال باب گفته بود که تنها خدا زمان ظهور وی را می‌داند. وی همچنین گفته بود که هیچ‌کس نمی‌تواند به دروغ چنین ادعایی کند و وی ناگهان ظاهر خواهد شد. بعد از اعدام باب در سال ۱۸۵۰ تعدادی از بابیان و تا فاصله ۲۰ سال از مرگ باب بیش از ۲۵ نفر ادعای من یظهره‌الله‌ای کردند. دنیس مکین نام بیست نفر از مدعیان را (که البته همه آنها را مدعی من یظهره اللهی نمی‌داند) فهرست کرده‌است. میرزا اسدالله خویی دایان یکی از اولین کسانی بود که چنین ادعایی کرد و قبل از این که طرفداران قابل توجهی کسب کند در بغداد احتمالا با توطئه صبح ازل به قتل رسید. البته ازلیان بهاء الله را قاتل او دانسته‌اند. عمه عبدالبهاء در رساله تنبیه النائمین این امر را به ماجرای پیراهن عثمان تشبیه کرده است. بعدها بهاءالله در سال ۱۸۶۳ خصوصی و بعد‌تر در سال ۱۸۶۶ ادعای من یظهری کرد.
پروفسورادوارد براون چنین نگاشته‌است:
در حقیقت باب در تکاپوی عرضه کردن مذهب خویش به دو طریق بود که تا حد ممکن مستقل از شخصیت خودش بود. اول اینکه، همانطور که در ابتدا دیدید، او اعلام کرد که این مذهب را اصلا پایانی نیست و ظهور «من یظهره الله»، را پیش بینی کرده بود که او برای کامل کردن مذهبی که باب آنرا بنیان نهاده بود خواهد آمد. ثانیا او (باب) صلاحیت معنوی را حتی طی دوران زندگی خود به تنهایی روی خودش متمرکز نکرده بود، بلکه روی آنچه او آنرا یگانگی و وحدت می‌خواند تکیه کرده بود، یعنی نوعی پیشوایی، که شامل خود او «نقطه» و هجده نفر دیگر بنام «حروف حی» بود. جوانی به نام میرزا یحیی که توسط باب به «صبح ازل» لقب یافته بود بعد از خود باب در آن یگانگی بالاترین مرتبه را گرفته بود.
Daltaban Peyrevi در مقدمه کتاب فراخوان کامل به بهشت بیان چنین نوشته‌است:
در کتاب تنبیه النائمین و هشت بهشت به نام برخی از این افراد که مدعی مقام من یظهره الله بودند اشاره شده‌است.
مرگ مرموز
میرزا آقاخان کرمانی در رساله هشت بهشت (ص ۳۱۰) از قتل میرزا محمد نبیل زرندی (صاحب کتاب تاریخ نبیل زرندی) پس از فوت میرزا حسینعلی نوری بهاء توسط فرزندان بهاءالله اشاره دارد. میرزا آقا خان متذکر می‌شود که ظاهرا زرندی بر آن بود که خود را جانشین بهاء بخواند. قاتلان، زرندی را خفه کرده و به دریا افکندند.
مدعیان ظهور
نبیل زرندی قبل از اینکه جزو حواریون بها لله باشد خودش یکبار ادعای من یظهرالهی نموده بود در باره وی در کتاب هشت بهشت و تنبیه النائمین
به دفعات گفته شده‌است.
ابو القاسم افنان در کتاب عهد اعلی آورده:" بعد از شهادت حضرت باب ۲۵ نفر ادعا کردند که مظاهر حق اند یعنی هر یک من یظهره الله موعود می‌باشند…"
سپس نام آنها را به شرح زیر می‌آورد:
۱- شیخ اسماعیل ۲- سید بصیر هندی ۳- میرزا اسدالله خویی ۴- ملا شیخ علی ملقب به عظیم۵ - سید علا ۶- میرزا عبدالله متخلص به غوغا ۷- میرزا حسین قطب نیریزی۸- حاجی میرزا موسی قمی ۹- حاجی ملا هاشم کاشی ۱۰- حسین میلانی۱۱- ملا محمد نبیل زرندی و…
حواریون بهاءالله