زیست‌سنجشی

260px
زیست‌سنجشی ، یا بیومتریک ، به نوع خاصی از روش‌های امنیتی گفته می‌شود که در آن برای کنترل دسترسی و برقراری امنیت از ویژگی‌های قابل اندازه‌گیری بدن انسان یا هر موجود زنده دیگر استفاده می‌شود. همانگونه که از کلمه بیومتریک بر می‌آید در این روش با استفاده از الگوریتم‌های ریاضی از اندام‌ها برداشت‌های ثابت و یکتایی می‌شود که می‌توان از آن به عنوان یک کلمه عبور یکسان و غیرقابل تقلید و گاه غیرقابل تغییر استفاده کرد. به هر خصوصیت زیستی یا فیزیکی که با رایانه قابل اندازه‌گیری و بازشناسی خودکار باشد زیست‌سنجه گفته می‌شود.
اگرچه در ظاهر جستاری نو است اما بشر مدت زیادی‌است که از آن بهره می‌برد و مثال زنده آن عکس‌هایی‌است که در کارت‌های مختلف از آن استفاده می‌شود. در واقع در تمامی آن کارت‌ها کنترل‌کننده با دیدن عکس و مقایسه آن با چهره واقعی فرد از اصول اولیه زیست‌سنجی پیروی می‌کند. مثال دیگر استفاده از اثر انگشت است که قدمتی بس طولانی در اذهان عمومی بشر دارد.
شرایط اصلی برای تبدیل یک خاصیت قابل اندازه‌گیری بدن به یک خاصیت مناسب جهت استفاده به عنوان یک متود شناسایی :
یک عضو بدن برای مطرح‌شدن به عنوان یک وسیله سنجش، باید شرایط خاصی داشته‌باشد. مثلا شرط ثبوت؛ رنگ مو یا وزن به دلیل متغیر بودن یک خاصیت بیومتریک مناسب نیستند، در ضمن خواص انتخاب شده می‌بایست بتوانند نشان‌دهنده یک انسان خاص باشند و به سهولت قابل دسترسی باشند یعنی برای بررسی آن نیاز به زحمت زیادی نباشد.
بطور کلی ویژگی‌های بیومتریک به دو دسته تقسیم می‌شوند:
خصوصیات وابسته به فیزیک انسان، این دسته از ویژگی‌ها به مجموعه‌ای از خصوصیات همراه انسان اعم از اثرانگشت، عنبیه چشم، چهره، DNA و غیره اشاره دارد، این ویژگی‌ها عمدتا از بدو تولد انسان و گهگاه قبل از تولد انسان شروع به شکل‌گیری نموده و تا آخر عمر در بدن انسان ثابت و غیرقابل تغییر (گهگاه با تغییرات اندک) می‌مانند.
خصوصیات رفتاری انسان‌ها، این ویژگی‌ها در حقیقت خصوصیات ناشی از رفتارهای انسان‌هاست نظیر راه رفتن؛ که گاهی با نگاه کردن آن از پشت سر می‌توان تشخیص داد که وی کدام یک از دوستان است، نحوه فشردن دکمه‌ها (مثلا موبایل) و غیره که می‌تواند بیانگر مشخصات یک انسان خاص باشد.
انواع روش‌های تعیین هویت زیست‌سنجی موجود
تعیین هویت از طریق اثر انگشت
تعیین هویت از طریق بررسی دقیق کف دست
تعیین هویت از طریق رگ‌های کف دست
تعیین هویت از طریق کنترل شبکیه چشم
تعیین هویت از طریق کنترل رگ‌های چشم
تعیین هویت از طریق صورت
تعیین هویت از طریق امضا
تعیین هویت از طریق شناسایی صدا
تعیین هویت از طریق عنبیه چشم
تعیین هویت از طریق راه رفتن
تعیین هویت از طریق چهره
ارزیابی ویژگی‌های بیومتریک انسان
معمولا ویژگی‌های انسان‌ها با ۹ پارامتر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد که عبارتند از : .
۱- عمومیت، هر شخص دارای آن ویژگی باشد.
۲- یکتایی، چه تعداد نمونه متفاوت را می‌توان تفکیک کرد.
۳- دوام، معیاری برای آنکه سنجش شود یک ویژگی چه مدت عمر می‌کند.
۴- قابلیت ارزیابی، سهولت استفاده برای ارزیابی نمونه‌های متفاوت.
۵- کارایی، دقت، سرعت و پایداری روش مورد استفاده.
۶- مقبولیت، میزان پذیرش تکنولوژی.
۷- جایگزین، سهولت در استفاده از جایگزین
۸- تصدیق هویت، در تصدیق هویت مشخصه یک فرد به پایگاه اطلاعات ارسال می‌شود و هدف بررسی آن به منظور تصدیق هویت آن فرد می‌باشد که پاسخ سیستم الزاما مثبت یا منفی است.
۹- تشخیص هویت، در سیستم‌های تشخیص هویت مشخصه بیومتریک فرد به سیستم ارائه می‌شود و سیستم با جستجوی پایگاه اطلاعات مشخصات فرد را در صورت موجود بودن استخراج می‌کند.
مزایای استفاده از روش‌های امنیتی زیست‌سنجشی
با این روش تقریبا می‌توان مطمئن بود که شخص همان است که باید به منابع دسترسی داشته باشد. برای نمونه
اثر انگشت همواره یکتا و یکسان است، مشکلاتی مانند فراموش کردن گذرواژه (رمز عبور) یا گم کردن آن در این روش وجود ندارد.
سرعت این روش بسیار بالا است و نیازی به آموزش ندارد، امکان سرقت آلاتی که در آن از روش امنیتی زیست‌سنجشی استفاده شده نیز بسیار کم و در پاره‌ای از موارد صفر است.