هالینا پوشویاتوسکا

هالینا پوشویاتوسکا شاعر و نویسنده نامدار زن لهستانی و یکی از مهمترین چهره‌های ادبیات مدرن لهستان است. بسیاری هالینا پوشویاتوسکا را جزو بهترین شاعران زن لهستان و هم‌ردیف برنده جایزه نوبل، ویسلاوا شیمبورسکا می‌دانند.
زندگی
هالینا پوشویاتوسکا در ۹ مه ۱۹۳۵ در شهر چستوهووا و با نام «هالینا میگا» زاده شد. در زمستان ۱۹۴۵ وقتی که جبهه جنگ دوم جهانی از شهر چستوهووا می‌گذشت، هالینا دچار سرماخوردگی و آنژین شد که به دلیل شرایط جنگی و نبود دارو، این آنژین به قلب هالینا منتقل شد و به طوری که از آن پس او دچار مشکلات شدید قلبی درمان‌ناپذیری شد به طوری که اکثر زندگی‌اش در بیمارستان و استراحتگاه می‌گذشت.
در استراحتگاه هم بود که با عکاس جوانی به نام آدولف پوشویاتوسکی آشنا شد و در سال ۱۹۵۴ با او ازدواج کرد. آدولف زیباترین عکس‌ها را از هالینا گرفت و تابلوی نقاشی همسر شاعرش را نیز کشید. اما با گذشت دو سال زندگی زناشویی، آدولف در اثر بیماری قلبی درگذشت و هالینای ۲۱ ساله بیوه شد. او از آن پس دیگر هرگز ازدواج نکرد.
هالینا خود نیز مشکلات قلبی داشت و چندان امیدی به ادامه حیاتش وجود نداشت؛ ولی امکانی فراهم شد تا او برای جراحی به آمریکا برود. عمل در سال ۱۹۵۸ با موفقیت صورت گرفت. هالینا می‌خواست تا حد امکان از آینده به‌دست‌آورده خویش استفاده کند سعی کرد هر چه زودتر انگلیسی بیاموزد. او برای ادامه تحصیل در اسمیس کالج در نورتهامپتون ماساچوست پذیرفته شد و به مدت سه سال در آن‌جا درس خواند. پس از بازگشت به لهستان به در قدیمی‌ترین دانشگاه لهستان، دانشگاه یاگیه‌لونیان شهر کراکو برگشت تا در مقطع دکترا فلسفه بخواند. او به‌عنوان دانشجوی دکترا تدریس هم می‌کرد.
پس از پنج–شش سال وضع قلبش دوباره عود کرد. هالینا برای عمل به ورشو رفت و چند روز بعد از دومین جراحی قلبی، در ۱۱ اکتبر سال ۱۹۶۷ درگذشت. او در همان بیمارستانی درگذشت که بعدها در سال ۱۹۹۶ کریشتوف کیشلووسکی نیز در آن درگذشت.
فعالیت ادبی
هالینا نخستین شعر خود را در ۲۱ سالگی در مطبوعات به چاپ رساند. یک سال بعد، نخستین مجموعه شعرش را با نام «سرود بت‌پرستانه» منتشر کرد. این مجموعه با اقبال شاعران و منتقدان لهستانی روبرو شد. این عضو انجمن نویسندگان و شاعران لهستان طی زندگانی‌اش دو دفتر شعر دیگر نیز منتشر کرد: مجموعه شعر «امروز» (۱۹۶۳) و «چامه‌ای برای دستان» (۱۹۶۶) به‌اضافه رمان کوتاه خودزندگی‌نامه‌ای «داستانی برای دوستی» (۱۹۶۷).
پس از درگذشت هالینا، اشعار چاپ‌نشده بسیاری از او پیدا شد، به‌اضافه قصه‌ای برای کودکان، نمایش‌نامه‌ها و نامه‌هایش. دو مجموعه شعر دیگر پس از مرگ زودرس شاعر منتشر شد: «خاطره‌ای دیگر» (۱۹۶۸) و «اشعار بازیافته» (۱۹۹۷). «اشعار بازیافته» شامل اشعار چاپ‌شده و چاپ‌نشده و قصه‌های کودکان و نمایش‌نامه‌ها و نامه‌های هالینا بود.
در مجموع، هالینا طی زندگی ۳۲ساله خود بیش از ۵۰۰ شعر سروده‌است. در سال ۱۹۹۷ مجموعه آثار او در کراکو چاپ شد.
سبک
هالینا جزو نسل شاعرانی بود که به نام نسل «زمان معاصر» در لهستان شناخته می‌شوند. هالینا شعر سپید می‌سرود و قالب‌شکنی می‌کرد؛ شعرش به شکل آزاد بود و وزن هجایی به کار نمی‌برد؛ از حروف بزرگ (که طبق روش سنتی می‌بایست بر سر هر سطر بیاید) پرهیز می‌کرد و حتی نقطه‌گذاری هم نمی‌کرد. اکثر اشعارش هیچ نام و عنوانی ندارد. هالینا شاعری بود که راجع به زنانگی خود می‌گفت؛ زنی بود شجاع که سعی بر این داشت تا درباره شور و آرزو و دلتنگی‌هایش به‌عنوان یک زن صحبت کند. موضوع اصلی شعر هالینا مرگ و عشق است. با وجود این‌که مرگ همچنان در آستانه زندگی‌اش در کمین بود، هالینا به افسردگی تن نمی‌داد و شوق زندگی و انرژی مثبت در درونش می‌جوشید. این برداشت عاشقانه از زندگی در شعرش انعکاسی می‌یابد. علاقه او به تفکر فلسفی نیز در اشعارش مشهود است.
یادمان شاعر
چهل سال پس از درگذشت شاعر، در سال ۲۰۰۷ در خانه پدری‌اش موزه «هالینا پوشویاتووسکا» تاسیس شد. از آن زمان مسوولیت این موزه بر عهده برادر کوچک هالینا، زبیگنیو میگا است. در لهستان به نام هالینا پوشویاتووسکا چند مسابقه شعر و دکلمه شعر برای نوجوانان وجود دارد. غیر از موزه‌ای به نام این بانوی شاعر لهستانی، در شهر زادگاهش نیمکتی وجود دارد به‌نام «هالینا» که تندیسی از شاعر بر آن نشسته‌است با گربه‌ای کنار پایش.
آثارشناسی
شعر:
سرود بت‌پرستانه (۱۹۵۸)
امروز (۱۹۶۳)
چامه‌ای برای دستان (۱۹۶۶)
خاطره دیگری (۱۹۶۸)
اشعار بازیافته (۱۹۶۸)
داستان:
داستانی برای دوستی (۱۹۶۷)
اشعار بازیافته (۱۹۶۸)
ترجمه آثار به فارسی
هالینا پوشویاتوسکا با ترجمه مجموعه شعر «میان کلمات و پروانه‌ها» ترجمه مینو مهرآذر و «ای زندگی ترکم کنی می‌میرم» ترجمه علی‌رضا دولتشاهی و ایونا نویسکا در ایران معرفی شده‌است:
میان کلمات و پروانه‌ها: گزیده اشعار، مینو مهرآذر، تهران: نشر قو، ۱۳۸۶
«ای زندگی، ترکم کنی می‌میرم: گزینه اشعار، علی‌رضا دولتشاهی و ایونا نویسکا، تهران: انتشارات بال، ۱۳۸۹
نمونه اثر
نمونه شعر
فریاد می‌زنم
هرگاه که می‌خواهم زنده باشم
آن‌گاه که زندگی ترک می‌گویدم
به آن می‌چسبم
می‌گویم زندگی
زود است رفتن
دست گرمش در دستم
لبم کنار گوشش
نجوا می‌کنم
ای زندگی
— زندگی گویی معشوقی‌ست
که می‌رود —
از گردنش می‌آویزم
فریاد می‌زنم
ترکم کنی می‌میرم
نمونه نثر
پی‌نوشت