مدرسه سید

مدرسه سید یزدی مشهورترین و بزرگترین مدرسه دینی در نجف است.
ساختمان زیبای مدرسه سید در نجف، مرکز حوزه علمی شیعه در یکصد سال اخیر
تاریخ ساختمان
ساختمان این مدرسه که بین سالهای ۱۳۲۵ قمری تا ۱۳۲۷ بنا شده است از نمونه‌های هنری زیبا در معماری دوره قاجار است و با تزئینات کاشی کاری و سنگی بدیع خود چشم نواز بازدیدکنندگان این بناست.
بنیان این مدرسه همان‌طور که از نامش پیداست به دستور سید محمدکاظم طباطبایی یزدی که مرجع بزرگ دوره مشروطه و در راس مخالفان این جنبش بود، توسط استان قلی بیک، وزیر سلطان عبدالاحد بخاری در زمینی به مساحت ۷۵۰ متر مربع گذاشته شد و برای مخارج مدرسه از طرف وزیر مذکور، موقوفات بسیاری از جمله یازده دکان و بخشی از دو گرمابه در کوفه و کارگاه‌های متعددی تعیین شد.
این مدرسه فعالترین حوزه درسی در رشته‌های فقه و اصول و تفسیر در حوزه نجف تا روی کار آمدن صدام در عراق به فعالیت خود ادامه داد و پس از آن با متفرق شدن اساتید و شاگردان حوزه نجف از رونق آن کاسته شد.
با سقوط دولت صدام این مدرسه مورد توجه آیت‌الله سید علی سیستانی مرجع بلندپایه شیعه قرار گرفت و برای حفظ و مرمت بنای آن اقدام نمود. این بنا، زیر نظر دفتر آیت‌الله سیستانی در نجف، از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵ میلادی به مدت شش سال توسط گروه‌های مهندسی در حال ترمیم بوده است.
متولیان این مدرسه را طبق وقفنامه، خاندان سید یزدی برعهده داشتند که از آن میان سید محمدباقر طباطبایی یزدی و آخرین ایشان محقق طباطبایی بود. با آغاز دوره جدید فعالیت این مدرسه در حال حاضر تولیت آن را سید علی طباطبائی یزدی بر عهده دارد.
مهندس محمدحسین لبانی پایان‌نامه خود را در رشته معماری با عنوان «شیوه‌های پایداری (sustainability) در معماری مدارس علمیه نجف - نمونه موردی: مدرسه آیت‌الله سید محمدکاظم یزدی» درباره ویژگی‌های معماری این مدرسه نگداشته است.
با توجه به سکونت بسیاری از عالمان و عارفان در این مدرسه، فضای آن، در حوزه نجف قداستی داشته است، چنان‌که طبق اسناد و مکاتبات موجود در بخش خطی کتابخانه کاشف الغطاء در نجف، هنگام طراحی و اجرای اولین خیابان در نجف در مجاورت حرم امام علی (رو به قبله و موسوم به شارع الرسول)، که سبب می‌شد بخشی از ساختمان این مدرسه از بین برود، آیه الله شیخ محمدحسین کاشف الغطاء دستور انحراف خیابان از قبله را داده و نسبت به تخریب بخشی از مدرسه هشدار داده است و این مدرسه را در این اسناد «صحن دوم حرم امیرالمومنین» نامیده است.
برخی از شاگردان و اساتید و ساکنان مدرسه سید
این مدرسه از آن جهت که شخصیت‌های بارزی از حوزه نجف و برخی شخصیت‌های ایرانی را در خود پرورانده است مورد توجه است. از جمله کسانی که در این مدرسه حجره داشته‌اند و برای مدت طولانی به تحصیل مشغول بوده‌اند می‌توان به اینان اشاره کرد:
آیه الله شیخ محمدحسین کاشف الغطاء
آیه الله شیخ احمد کاشف الغطاء
آیه الله سید ابوالحسن اصفهانی
آیه الله سید محسن حکیم
آیه الله سید محمد روحانی
آیه الله سید صادق روحانی
آیه الله سید علی سیستانی
آیه الله سید محمدرضا سیستانی
آیه الله شیخ حسین وحید خراسانی
آیه الله شیخ محمداسحاق فیاض
آیه الله سید علی بهشتی
آیه الله سید محمدکاظم عصار
آیه الله شیخ محمدتقی بهجت
آیه الله سید محمد حسن میرجهانی
آیه الله سید عبدالکریم کشمیری
آیه الله شیخ مرتضی طالقانی
آیه الله علامه شیخ محمدتقی جعفری تبریزی
آیه الله شیخ محمدتقی آل‌راضی
آیه الله سید محمد فیروزآبادی
آیه الله سید محمد هرندی اصفهانی
آیه الله سید علی هاشمی گلپایگانی
آیه الله شیخ حسین حلی
آیه الله سید اسدالله مدنی تبریزی
آیه الله شیخ حسین راستی کاشانی
محدث جلیل القدر شیخ عباس قمی
آیه الله شیخ موسی قمی
آیه الله شیخ صادق سعیدی
دکتر ابوالقاسم گرجی
آیه الله شیخ محمود انصاری قمی
آیه الله شیخ محسن آصفی
آیه الله شیخ کاظم خوانساری
آیه الله میرزا حسن یزدی
آیه الله سید ابوالقاسم کوکبی
آیه الله میرزا علی فلسفی
آیه الله سید ابراهیم خراسانی
حجه الاسلام شیخ علی دوانی
حجه الاسلام سید محمود دعایی
کتابخانه مدرسه سید
کتابخانه این مدرسه، در کنار کتابخانه حسینیه شوشتری‌ها دو کتابخانه عمومی نجف تا پیش از تاسیس کتابخانه امیرالمومنین علیه السلام و شامل کتابهای خطی و کتاب‌های چاپی در موضوعات مختلف دینی و تاریخی بود. تاسیس این کتابخانه توسط فرزند سید یزدی، مرحوم آیه الله سید محمد طباطبائی یزدی، که خود فقیهی برجسته بود و در جنگ با ارتش انگلیس از دنیا رفت، انجام گرفت که خود کتابخانه خطی بسیار ارزشمندی داشت و نسخ خطی آن در جای جای منابع کتابشناسی از جمله الذریعه آقابزرگ تهرانی، یاد شده است. اما توسعه این کتابخانه در دوره متاخر و به اهتمام محقق طباطبائی شکل گرفت. مشارکت محقق طباطبائی با علامه امینی در فعالیت کتابخانه امیرالمومنین برای امتناع از کار موازی، سبب توقف توسعه کتابخانه مدرسه سید شد. در دوره حاکمیت صدام و جنگ با آمریکا که بسیاری از کتابخانه‌ها مورد غارت قرار گرفت، بخشی از این کتابخانه در امان ماند و امروزه همچنان از منابع کتابخانه‌ای ممتازی برخوردار است.
۱. السید محمدکاظم الیزدی، کامل سلمان الجبوری، انتشارات ذوی‌القربی، ۱۳۸۵، ص ۱۵۲.
۲. تراث النجف، العدد الاول، ۱۴۳۰، ص. ۲۷۱
۳. درباره تاریخ مدرسه سید، کتابخانه آن و خاندان سید یزدی به کتاب فراتر از روش آزمون و خطا، نوشته علی ابوالحسنی منذر، از انتشارات مرکز مطالعات تاریخ معاصر ایران مراجعه کنید.
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
محقق طباطبایی
کتابخانه محقق طباطبایی