سید تقی طباطبایی قمی

سید محمد تقی طباطبایی قمی (متولد اسفند ۱۳۰۱ در مشهد، درگذشته ۶ آبان ۱۳۹۵ در کربلا) از مراجع تقلید شیعه بود. وی از شاگردان مشهور سید ابوالقاسم خویی به‌شمار می‌رفت که از او اجازه اجتهاد کتبی دارند.
او از معدود مراجع تقلیدی به‌شمار می‌رفت که در مراسم‌های عزاداری سالروز شهادت ائمه شیعه برهنه می‌شد و سینه زنان عزاداری می‌کرد، طوری که به لقب (فقیه سینه زنان عالم) مشهور شد.
وی یکی از سه نفری بود که سید ابوالقاسم خویی در زمان حیات خویش، اجتهاد وی را به صورت کتبی اعلام و تایید کرده بود و اجازه اجتهاد او نیز منتشر شد. صاحب خویی فرزند سید ابوالقاسم خویی نیز هم این مسئله را تایید کرده‌است. دو نفر دیگر سید علی سیستانی و میرزا علی فلسفی بوده‌اند.
وی در سن ۹۴ سالگی قم را ترک و عازم زیارت عتبات عالیات شد. او پس از زیارت شهرهای نجف، کاظمین و سامرا؛ رهسپار کربلا شد و در این شهر درگذشت. پیکر وی برای تشییع به نجف منتقل شد و در غرفه ۳۰ حرم علی بن ابی‌طالب امام اول شیعیان به خاک سپرده شد.
زندگی‌نامه
سید تقی طباطبایی قمی (مشهور به حاج آقا تقی قمی) در اسفند ماه سال ۱۳۰۱ در شهر مشهد به دنیا آمد.
پدر او سید حسین طباطبایی قمی از مراجع تقلید به نام بود که در پی ابراز مخالفت با فرمان رضا شاه مبنی بر کشف حجاب اجباری زنان در سال ۱۳۱۴ خورشیدی (۱۹۳۶ میلادی) ناچار به ترک ایران و اقامت در عراق شد.
برادر وی سید حسن طباطبایی قمی نیز از مراجع مطرح تقلید و منتقد نظریه ولایت فقیه بود که در سال ۱۳۸۶ در شهر مشهد درگذشت. همچنین وی دایی امام موسی صدر و باجناغ علامه امینی بود.
تحصیل
وی مقدمات را نزد پدر خود سید حسین طباطبایی قمی فرا گرفت و سپس برای ادامه تحصیل به کربلا و نجف عزیمت کرد. وی چندین سال از محضر سید محمدهادی میلانی، سید عبدالهادی شیرازی، شیخ حسین حلی، محمدکاظم شیرازی و به خصوص سید ابوالقاسم خویی استفاده کامل نمود.
اجتهاد
بر طبق اسناد موجود سید ابوالقاسم خویی در زمان حیات و با وجود داشتن شاگردان زیاد، تنها برای سه نفر از شاگردانشان اجازه کتبی اجتهاد صادر کرد. نخستین اجازه به میرزا علی فلسفی در ذی القعده ۱۳۸۰ هجری قمری اختصاص داشت. دومین اجازه کتبی در ذی الحجه همان سال به سید علی سیستانی داده شد و اجازه سوم نیز برای سید تقی طباطبایی قمی ابلاغ کتبی شد.
تدریس
پس از رسیدن به درجات عالی اجتهاد، وی به تدریس متون فقه و اصول در نجف پرداخت و سپس در مسجد هندی در حوزه علمیه نجف شروع به تدریس خارج فقه و اصول کرد. در پی اخراج تعداد کثیری از روحانیان بزرگ توسط رژیم بعث عراق از نجف، وی نیز به ناچار در سال در سال ۱۳۵۹ مجبور به ترک نجف شد. وی سپس به شهر قم رفت و مشغول به تدریس فقه و اصول در حوزه علمیه قم شد؛ و از آن تاریخ تا زمان مرگ همچنان در شهر قم سکونت داشت.
تالیفات
وی تالیفات متعددی بر جای گذاشته‌است که عمدتا به زبان عربی نوشته شده‌است و تعدادی از آنها به زبانهای فارسی و انگلیسی هم برگردانده شده. در زیر عناوین تعدادی از کتابهای وی آمده‌است:
آراونا فی اصول الفقه (دوره ۳ جلدی)
الانوار البهیه فی القواعد الفقهیه
الدرر و اللئالی فی فروع العلم الاجمالی
الدلایل فی شرح منتخب المسایل (دوره ۵ جلدی)
العروه الوثقی (دوره ۲ جلدی)
الغایه القصوی فی التعلیق علی العروه الوثقی (دوره ۵ جلدی)
الگوی زن اصیل و آزاد
امیر المومنین (علیه السلام)
ثلاث رسائل (العداله، التوبه، قاعده لاضرر)
دراساتنا من الفقه الجعفری
شهید کربلا از قبل از ولادت تا بعد از شهادت
عمده المطالب فی التعلیق علی المکاسب (دوره ۴ جلدی)
مباحث فقهیه – الوصیه – الشرکه – صله الرحم
مبانی منهاج الصالحین (دوره ۱۰ جلدی)
مصباح الناسک فی شرح المناسک (دوره ۲ جلدی)
هدایه الاعلام الی مدارک شرائع الاحکام
انتشار مجموعه گفتار
در سال ۱۳۶۳ و به همت عباس حاجیانی دشتی، مجموعه گفتارهای سید تقی طباطبایی قمی در کتابی تحت عنوان درسهایی از شفاعت منتشر شد. این کتاب تاکنون چندین بار تجدید چاپ شده‌است.
شاگردان
برخی از شاگردان مطرح وی در حوزه‌های علمیه قم و نجف به شرح زیر هستند.
حسن نبوی مازندرانی
احمد طباطبائی تربتی
علی محسنی خوئی
علی مروجی قزوینی
سید حسین حسینی قمی
محمد کاهانی
عباس حاجیانی دشتی
محمود ارکانی بهبهانی
حسین نجل
علاء الدین حکیم
جعفر حسینی کویتی
مرتضی آل شبر موسوی
سیدکمال حسینی مازندرانی
غالب السیلاوی
زهیر یوسف الدروره
مهدی المصلی
عبدالله الدرویش
حسین الخنیزی
حسین البدر
حسین الجنوبی
بدر الشماع
دیدگاه‌های سیاسی
وی در زمره مراجع مستقل محسوب می‌شد، که علاقه چندانی به دخالت در امور سیاسی نداشت. او از جمله مراجع منتقد ولایت مطلقه فقیه بود، و در جریان سفر سید علی خامنه‌ای به قم در پاییز سال ۱۳۸۹ از جمله مراجع تقلیدی بود که از دیدار با وی خودداری کرد. حسین وحید خراسانی، سید محمدصادق روحانی و چندین تن دیگر از این‌جمله بودند. پیام تسلیت سیدعلی خامنه‌ای در هفتم آبانماه (یک روز پس از درگذشت ایشان) منتشر شد.
دیدگاه‌های شخصی و فقهی
با وجود داشتن تالیفات متعدد فقهی و مقلدین بسیار، وی مبادرت به ارائه رساله عملیه و تاسیس وبسایت شخصی نکرد. برخی از اعتقادات فقهی سید تقی طباطبایی قمی در مورد مسائل مختلف دینی در پایگاه خبری ردود عقائدیه آمده‌است.
او از جمله مراجع تقلید شیعه بود که در تمام طول سال مراسم عزای حسینی را در بیت خودش (در قم) و بیت برادرش سید حسن طباطبایی قمی (در مشهد) برگزار می‌کرد. شهرت ویژه وی در این بود که در روز عاشورا با درآوردن پیراهن و به صورت برهنه در جمع عزاداران حاضر می‌شد، و به سینه زدن و مرثیه خوانی در وصف اهل بیت می‌پرداخت.
او قمه‌زنی در غم اباعبدالله را واجب کفایی می‌دانست و بر این اعتقاد بود که به کار بردن لفظ افراط و تفریط برای عزاداری حسین بن علی معنایی ندارد.
وی در زمره منتقدان تفکرات علی شریعتی محسوب می‌شد و برخی از تفکرات وی را مغایر با مبانی دین اسلام می‌دانست.
درگذشت
وی در واپسین روزهای دهه دوم محرم ۱۴۳۸ هجری قمری قم را ترک و عازم زیارت عتبات عالیات در عراق شد. او پس از زیارت ائمه شهرهای نجف، کاظمین و سامرا؛ رهسپار کربلا شد. وی که سال‌ها با بیماری دست پنجه و نرم می‌کرد، در شامگاه ۶ آبانماه ۱۳۹۵ هجری شمسی (مصادف با ۲۵ محرم ۱۴۳۸) در سن ۹۴ سالگی در کربلا درگذشت. سپس پیکر وی برای تشییع به نجف منتقل شد و در غرفه ۳۰ حرم علی بن ابی‌طالب امام اول شیعیان (در حجره کناری محل دفن ابوالقاسم خویی) که به دستور سیدعلی سیستانی آماده شده بود پس از درگذشت سیدتقی طباطبایی قمی به او تخصیص یافت و در همان‌جا به خاک سپرده شد.
در پی درگذشت سیدتقی طباطبائی قمی مراجع تراز اول من جمله سید علی سیستانی، حسین وحید خراسانی، سید علی خامنه‌ای، سید موسی شبیری زنجانی، لطف‌الله صافی گلپایگانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید محمدصادق روحانی، سید صادق حسینی شیرازی، ناصر مکارم شیرازی، عبدالله جوادی آملی، بشیر نجفی، محمداسحاق فیاض، یوسف صانعی، اسدالله بیات زنجانی، سید محمدسعید حکیم، سید محمدتقی مدرسی، سید محمدعلی علوی گرگانی، حسین مظاهری، دیگر مراجع تقلید و بیوت مراجع راحل پیام تسلیت خود را به بیت طباطبائی قمی ابلاغ کردند.
همچنین پیامهای تسلیت جداگانه‌ای از سوی رسای قوای سه‌گانه وقت؛ حسن روحانی، علی لاریجانی، صادق لاریجانی و سایر شخصیت‌های سیاسی و مملکتی به بیت آیت‌الله طباطبائی قمی ارسال شد.
به مناسبت درگذشت او درس‌های حوزه‌های علمیه نجف، قم و مشهد و برخی از کشورهای اسلامی تعطیل شد. نماز میت بر جنازه وی را فرزند بزرگش سیدحسین در شهر نجف اشرف اقامه کرد.
همچنین مراسم مختلف عزاداری و ترحیم آیت‌الله طباطبائی قمی، از طرف مراجع عظام تقلید در نجف، قم و سایر شهرهای اسلامی برگزار شد. و مراجع اعظام تقلید من جمله وحید خراسانی برای عرض تسلیت به بازماندگان خاندان قمی شخصا به بیت وی حضور یافتند.
مراجع تقلید شیعه
سید حسین طباطبایی قمی
سید حسن طباطبایی قمی