نهادهای اقتصادی در نیروهای مسلح ایران

در نیروهای مسلح کشور ایران نهادهای اقتصادی خصوصی بوجود آمده‌اند که جزو بخشهای خصوصی شبه دولتی معروف شده‌اند. این شرکت‌ها نسبت به دیگر بخشهای خصوصی مورد اعتماد بیشتر حکومت قرار دارند. این شرکت‌ها از نظر مالکیت متعلق به اشخاص و گروه‌های نظامی یا پلیسی بوده و می‌توان گفت که گروه‌هایی اقتصادی‌اند که از نظر مالکیت یا مدیریت دارای ماهیتی نظامی هستند. این بخش با توجه به قدرت مستقل اقتصادی زیادی که برای خود ایجاد کرده‌اند و با توجه به اینکه امکانات نظامی و امنیتی و اطلاعاتی ایران را نیز در اختیار دارند قابلیت تشکیل یک قطب مستقل برای دخالت در بسیاری از تصمیمات در مسائل اقتصادی و سیاسی و داخلی را بطور غیر مستقیم دارا می‌باشند؛ و برخی عقیده دارند که یک «دولت پنهان» درحال شکل‌گیری است که در حال خریداری اموال و داراییهای دولت می‌باشد و با وجود تبلیغاتی که در کشور در مورد واگذاری‌ها از بخش دولتی به بخش خصوصی انجام می‌شود، در عمل دارایی‌ها از دولت آشکار به دولت پنهان منتقل می‌شود. ثروت انبوه، نفوذ و دسترسی به اطلاعات و… اهمیت بررسی شفاف عملکرد آن‌ها را بیشتر می‌کند؛ ولی فضای مبهم و بعضا عدم دسترسی سازمان بازرسی و سایر دستگاه‌های نظارتی به اطلاعات عملکرد این بنیادها و مشخص نبودن نسبت این ارگانها با سیاست‌های خصوصی‌سازی دولت در برخی حوزه‌های اقتصاد، راه را برای ورود بخش خصوصی به عرصه اقتصاد تنگ کرده‌است؛ و باعث شده که این نهادها، تاثیر مثبتی در روند خصوصی سازی در ایران نداشته و نظارتها در این زمینه نیز با مشکل مواجه شوند.
رابطه نیروهای مسلح و تجارت
تاثیر بر روی اقتصاد
با توجه به اینکه این نهادها شبه دولتی می‌باشند و در اینکه بخش شبه دولتی در ایران تاثیر مثبتی بر بخش خصوصی و خصوصی سازی در اقتصاد ایران گذارده باشد تردید جدی وجود دارد. این نهادها حتی در مقایسه با سایر شبه دولتی‌ها مورد اعتماد بیشتر حکومت هستند و چون در ایران نیروهای مسلح، اداره‌کننده سیستم‌های اطلاعاتی کشور می‌باشند، این نهادها از رانتهای اطلاعاتی بسیار قوی برخوردار بوده، عرصه را برای پیشرفت بخش خصوصی تنگ می‌نمایند.
تاثیر بر امنیت ملی
دکترین نظامی می‌کوشد تا چارچوبی مفهومی برای یک نیروی نظامی ارائه دهد:
نیرو چگونه خود را تعریف می‌کند («ما که هستیم؟»)
ماموریت آن چیست. («ما چه کار می‌کنیم؟»)
پرسشهای دیگر
لذا می‌توان گفت دکترین نظامی، آرا و نظرات افسران نظامی حرفه‌ای را منعکس می‌کند.
برخی نهادهای نظامی و امنیتی و… ارگانهایی هستند که به نظر می‌رسد سالهاست از اهداف اولیه خود فاصله گرفته‌اند و به تراستها و غولهای بزرگ اقتصادی تبدیل شده‌اند.
شرکت‌های خصوصی شبه دولتی وابسته به نیروهای مسلح
در نیروی انتظامی
بنیاد تعاون ناجا
بنیاد تعاون ناجا شرکت مادر فعالیت‌های اقتصادی نیروی انتظامی محسوب می‌شود. این نهاد که بدستور سید علی خامنه‌ای از تاریخ ۲۷/۵/۷۵ شروع به کار نمود؛ و مدعی بود که مجموعه‌ای با اهداف اقتصادی بوده و در رقابت با بخش خصوصی مترصد بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی بنفع خانواده ناجا می‌باشد. این نهاد در اوایل دوران شکل‌گیری خود (یعنی زمان فرماندهی سردار لطفیان و سردار قالیباف در ناجا) بیشتر در راستای اهداف مشخص و تعریف شده خود یعنی «بهبود و ارتقای سطح معیشت و تسهیلات رفاهی کارکنان نیروی انتظامی» گام بر می‌داشت، ولی بعدها با کمک دولت دکتر محمود احمدی نژاد و واگذاری بسیاری از طرح‌های عمرانی و ساختمانی قدرت گرفت، تا جایی که حتی کارکنان ناجا را هم جا گذاشت و به یکی از بزرگ‌ترین هلدینگ‌های اقتصادی کشور ایران تبدیل گردید.
بانک قوامین: بانک قوامین بانکی در ایران است که به نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران وابسته‌است و در ابتدا فقط به کارکنان نیروی انتظامی خدمات می‌داد و بعد از آن خدمات این بانک به عموم مردم ارائه شد.
در سپاه
بنا به اظهار نظر بهرام رحمانی:
بنیاد تعاون سپاه
یکی از شرکت‌های عضو کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین خریدار ۵۰+۱ درصد سهام شرکت مخابرات ایران است. با توجه به عدم اعتماد کامل حکومت به بخش خصوصی و به منظور حذف رقبای بخش خصوصی، سهام شرکت مخابرات ایران به صورت بلوکی عرضه شد. تنها رقیب سپاه برای خرید سهام مذکور شرکت «پیشگامان کویر یزد» بود که توسط مقامات دولتی ساعتی پیش از عرضه سهام، از عرصه رقابت حذف گردید.
قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا
از زیرمجموعه‌های سپاه و «بزرگ‌ترین پیمان‌کار پروژه‌های دولتی ایران» است.
این قرارگاه در وبسایت رسمی خود استراتژی جدیدی برای خود تعریف نموده از قول سردار رستم قاسمی اعلام داشته که: این قرار گاه قصد دارد با صرف نظر از پروژه‌های کوچک و متوسط، عهده‌دار اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی در کشور شود و با ایجاد فضای رقابت قیمت پروژه‌های بزرگ اقتصادی را واقعی کرده و در پروژه‌های بزرگ همانند فاز ۱۵ و ۱۶ پارس جنوبی جایگزین شرکت‌های بزرگ خارجی در عرصه سازندگی شود.
همچنین وی تصریح نموده:
ولی ابوالقاسم مظفری یکی دیگر از فرماندهان قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا اظهار داشته که این قرارگاه برای شرکت در مناقصات بخشی از توان نظامی کشور را به کار گرفته بود و پروژه‌ها را انجام می‌داد؛ ولی از چند سال پیش که سند راهبردی سپاه تصویب شد، سازندگی جزو ماموریت‌های سپاه قلمداد می‌شود.
بانک انصار
در ارتش
بنیاد تعاون ارتش
بانک حکمت ایرانیان:
قرارگاه سازندگی قائم (عج):
کارخانه‌های گروه صنعتی اسپادانا (اصفهان):
تولید درب و پنجره‌های UPVC1440 , آلومینیومی:
تولید شیشه دوجداره
تولید درهای چوبی:
تولید نمای آلومینیومی (کامپوزیت):
بنیاد بیمه صبا:
صندوق سرمایه‌گذاری و توسعه:
موسسه آموزشهای آزاد:
خصوصی‌سازی نیروهای مسلح
خصوصی‌سازی کارخانه‌های دولتی ایران
شبه دولتی
خصوصی سازی
بخش خصوصی