مارکو گریگوریان

مارکو گریگوریان (به ارمنی   - به انگلیسی Marcos Grigorian)، معروف به مارک گریگوری (زاده ۵ دسامبر ۱۹۲۵ در کروپتکین، کراسنودار - درگذشته ۲۷ اوت ۲۰۰۷ در ایروان)، نقاش، بازیگر و هنرشناس ایرانی ارمنی‌تبار می‌باشد.
ابتدای زندگی
مارکو سومین فرزند از یک خانواده ارمنی بود که در نسل‌کشی ارمنی‌ها از وان به قارص و سپس به روسیه مهاجرت کرده بودند. مارکو در ۵ دسامبر ۱۹۲۵ میلادی برابر با ۱۳۰۴ خورشیدی در کروپتکین، کراسنودار در روسیه به دنیا آمد.
مهاجرت به ایران
در سال ۱۳۰۹ خورشیدی خانواده وی به تبریز مهاجرت کرد؛ پدرش بعد از مرگ همسر به تهران آمد و مارکو در مدرسه ارمنی‌ها به تحصیل ادامه داد. مدتی بعد همراه پدر به آبادان و سپس به اصفهان رفتند، و مارکو دیپلم خود را در «مدرسه کانانیان» در محله جلفا اصفهان گرفت.
تحصیلات
در سال ۱۳۱۹ خورشیدی خانواده گریگوریان به تهران بازگشت و مارکو وارد کالج آمریکایی تهران شد. آموختن نقاشی را در سال ۱۳۲۷ خورشیدی در «مدرسه کمال‌الملک» آغاز کرد. دو سال بعد مارکو به ایتالیا رفت و در «آکادمی هنرهای زیبای رم» ثبت نام کرد و تحت آموزش پروفسور روبرتو ملی قرار گرفت. مارکو در سال ۱۳۳۳ خورشیدی بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی، با آموخته‌های خود از اکسپرسیونیسم ایتالیا به ایران بازگشت.
زندگی هنری
مارکو گریگوریان از آن پس نقش مهمی در صحنه هنر مدرن در ایران داشت. او گالری استاتیک را در تهران تاسیس کرد که مرکز تجمع مدرنیست‌های جوان محسوب می‌شد و کانونی بود برای نقاشانی که شیوه بیان آزاد را اتخاذ کرده بودند. وی کلاس‌هایی را نیز در این گالری برگزار می‌کرد و به آموزش هنرمندان جوان می‌پرداخت. از شاگردان او در این سال‌ها حسین زنده‌رودی و فرامرز پیلارام بودند.
از مهم‌ترین فعالیت‌های مارکو گریگوریان تحقیق در مورد هنرهای سنتی ایران، گردآوری تابلوهای نقاشی قهوه‌خانه‌ای و حمایت از نقاشان بازمانده این شیوه بود. گریگوریان مقالاتی در مورد این هنرمندان و شیوه نقاشی آنها نوشت و نمونه‌هایی از کارهایشان را در نشریات چاپ کرد. او به ویژه توجه خاصی به بانیان این مکتب، از جمله حسین قوللر آقاسی، نقاش و راوی داستان‌های حماسی، و محمد مدبر، نقاش پرده‌های مذهبی، نشان داد. او با گردآوری آثار این هنرمندان از شهرهای مختلف، نمایشگاهی در «خانه ایران در پاریس» برگزار کرد که به گرمی از آن استقبال شد.
مارکو گریگوریان در دوسالانه ونیز نماینده غرفه ایران بود و همچنین در سال ۱۳۳۷ خورشیدی به عنوان عضو هیئت داوران در آن مشارکت داشت. در سال ۱۳۳۷ خورشیدی به ایران بازگشت و به‌عنوان سرپرست گروه گرافیک در اداره کل هنرهای زیبا مشغول به کار شد. در همان سال اولین «دوسالانه ونیز تهران» را تحت نظارت اداره کل هنرهای زیبا برگزار کرد و با معرفی و نمایش آثار نقاشان نوگرای ایران، نقش مهمی در تداوم روند نقاشی مدرن ایران ایفا کرد. دوسالانه ونیز تهران تا پنج دوره فعالیت داشت.
مارکو گریگوریان در سال ۱۳۴۱ خورشیدی به ایالات متحده آمریکا رفت و به ادامه فعالیت‌های تجربی خود پرداخت و آثار خود را در چندین نمایشگاه به نمایش گذاشت. در همین دوره به تدریس در دانشگاه و برگزاری کنفرانس در مورد هنرهای سنتی ایران پراخت.
گریگوریان در سال ۱۳۴۹ خورشیدی از سوی دانشکده هنرهای زیبا برای تدریس دعوت شد و به ایران بازگشت. در آبان ماه سال ۱۳۵۳ خورشیدی گروه نقاشان آزاد را همراه با فرامرز پیلارام، عبدالرضا دریابیگی، مسعود عربشاهی، سیراک ملکونیان، مرتضی ممیز و غلامحسین نامی بنیان گذاشت.
مهاجرت به ارمنستان و ادامه فعالیت هنری
گریگوریان پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران به آمریکا مهاجرت کرد. در سال ۱۹۹۰ میلادی به ارمنستان رفت و مجموعه‌ای از آثار کاهگلی خود را در ایروان به نمایش گذاشت. در سال‌های بعد مجموعه کم‌نظیر خود را به ایروان منتقل کرد و آن را به نام «مجموعه مارکو و سابرینا گریگوریان» در موزه‌ای به نام موزه خاورمیانه، که خود آن را تاسیس کرده بود، جای داد و این آثار را به مردم ارمنستان اهدا کرد.
درگذشت
مارکو گریگوریان در روز ۲۷ اوت ۲۰۰۷ (۵ شهریور ۱۳۸۶) در سن ۸۲ سالگی در شهر ایروان درگذشت و در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شد.
فیلم‌شناسی
او با نام مارک گریگوری به عنوان هنرپیشه نقش اول در هشت فیلم ایرانی بازی کرده است.
آرامش قبل از طوفان (۱۳۳۹ - ۱۹۶۰)
گرگ صحرا (۱۳۴۰ - ۱۹۶۱)
کلید (۱۳۴۱ - ۱۹۶۲)
طلای سفید (۱۳۴۱ - ۱۹۶۲)
آخرین گذرگاه (۱۳۴۱ - ۱۹۶۲)
شهر بزرگ (۱۳۴۴ - ۱۹۶۵)
مردی در طوفان (۱۳۵۱ - ۱۹۷۲)
حرفه‌ای (۱۳۵۵ - ۱۹۷۶)
فهرست نقاشان ارمنی
فهرست هنرمندان ارمنی