کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی

کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی یکی از کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی است. این کمیسیون برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، دفاع، اطلاعات و امنیت تشکیل می‌شود. «کمیته حقوق بشر»، «کمیته سیاست خارجی»، «کمیته امنیت داخلی» و «کمیته دفاع» چهار کمیته‌ای هستند که در زیرمجموعه این کمیسیون به صورت تخصصی به بررسی مسائل مربوط به حوزه اختیارات کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی می‌پردازند. براساس قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی کمیسیون امنیت ملی نیز همچون سایر کمیسیون‌ها باید با حضور حداقل ۱۹ و حداکثر ۲۳ نماینده تشکیل شود اما در برخی دوره‌های مجلس، این کمیسیون با حضور بیش از ۲۳ نماینده به فعالیت پرداخت. انتخاب رئیس کمیسیون، نواب رئیس، دبیران اول و دوم و همچنین سخنگوی کمیسیون هر سال با رای اعضای کمیسیون امنیت ملی انجام می‌شود. برگزاری جلسات مشترک علنی و محرمانه کمیسیون با مقام‌های عالی‌رتبه وزارت امور خارجه یا دستگاه‌های مسئول در عرصه سیاست خارجی ایران، یکی از ابزارهای دیپلماتیک نمایندگان برای تاثیرگذاری غیرمستقیم بر سیاست خارجی کشور است.
از زمان تصویب قانون آیین‌نامه داخلی مجلس در دوره نخست تا دوره پنجم، تغییر عمده در ساختار کمیسیون‌ها به وجود نیامده بود. کمیسیون شوراها و امور داخلی کشور تا پایان مجلس پنجم فعال و دایر بود. این کمیسیون برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست داخلی، شوراها، امور غیر عمرانی شهرداری‌های و ثبت احوال فعال داشت. این در حالی بود که کمیسیون سیاست خارجی نیز در محدوده سیاست خارجی فعال بود. در اواسط مجلس پنجم، راهبرد تدوین آیین‌نامه داخلی جدید به سمت فشرده‌سازی حوزه‌های تخصصی کمیسیون‌ها، کاهش تعداد آنها و ادغام کمیسیون‌های غیرضروری در کمیسیون مرتبط بود. با تغییراتی که در آیین‌نامه داخلی مجلس در ترکیب و حوزه‌های تخصصی کمیسیون‌ها اعمال شد، «کمیسیون شوراها و امور داخلی کشور» و «کمیسیون سیاست خارجی» در همدیگر ادغام و کمیسیون جدیدی به نام «کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی» تشکیل شد. اما از آغاز سال دوم دوره هشتم، «کمیسیون شوراها و امور داخلی» از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی منفک شد و بار دیگر فعالیت مستقل را آغاز نمود.
براساس نظریه تکثرگرایی سیاسی، بازیگران عرصه سیاست بین‌الملل متعدد و متکثر هستند که علاوه بر دولت‌ها، شامل بازیگران غیردولتی نیز می‌شود که این امر، ضرورت توجه به دیپلماسی عمومی و مدیریت افکار عمومی را برای سیاستگذاران افزایش داده‌است. فقدان تعامل پایدار کمیسیون امنیت ملی مجلس با نخبگان سیاسی، نظامی، اقتصادی و فکری، یکی از عوامل غفلت از دیپلماسی عمومی در روابط پارلمانی ایران است. کمرنگ بودن نقش این کمیسیون در فعالیت‌های دیپلماتیک مجلس شورای اسلامی باعث شده تا راهکارهایی نظیر اصلاح قانون آیین‌نامه داخلی مجلس به منظور حضور نمایندگان باتجربه و متخصص در ترکیب کمیسیون مطرح گردد.
فهرست روسای کمیسیون
نام
آغاز تصدی
پایان تصدی
گرایش سیاسی
حزب سیاسی
دوره مجلس
کمیسیون امور خارجه
۱
سید محمد خاتمی
۱۳۵۹
۱۳۶۱
جمهوری اسلامی
دوره نخست
۲
محمدعلی هادی نجف‌آبادی
۱۳۶۱
۱۳۶۳
جمهوری اسلامی
۲
احمد عزیزی
۱۳۶۳
۱۳۶۶
دوره دوم
۳
محمود مروی سماورچی
۱۳۶۶
۱۳۶۷
جمهوری اسلامی
۴
صادق خلخالی
۱۳۶۷
۱۳۶۸
جناح چپ
روحانیون مبارز
دوره سوم
۵
سعید رجائی خراسانی
۱۳۶۸
۱۳۷۱
جناح راست
کمیسیون سیاست خارجه
۶
حسن روحانی
۱۳۷۱
۱۳۷۹
جناح راست
روحانیت مبارز
دوره چهارم
دوره پنجم
کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی
۷
محسن میردامادی
۱۳۷۹
۱۳۸۳
جناح اصلاح‌طلبان
جبهه مشارکت
دوره ششم
۸
علاءالدین بروجردی
۱۳۸۳
۱۳۹۷
جناح اصول‌گرایان
جبهه پیروان
دوره هفتم
دوره هشتم
دوره نهم
دورهدهم
۹
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه
۱۳۹۷
در حال تصدی
جناح اصول‌گرایان
منبع