کشاورزی در کوخرد هرمزگان

در دهستان کوخرد در بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران، از دیرباز مردم گندم و جو می‌کاشته‌اند، در آغاز هرسال تمام دشتهای کوخرد و روستاهای اطراف در زمین‌های جوکار جنب وجوشی خواصی برپا بود ومردم منطقه برای کاشت جو و گندم در صبح زود رهسپار این دشتها می‌شدند.
خشک‌کار و تل کار
عادتا این جو یا گندم قبل از باریدن باران موسمی می‌کاشتند، بنا براین به آن می‌گفتند خشک‌کار یعنی قبل از باریدن باران و در زمین خشک کاشته شده، همچنین همین کار که پس از باریدن باران انجام می‌دادند به آن می‌گفتند ((تل کار)) یعنی پس از باریدن باران و بعد اینکه
زمین «تل» شده جو و گندم کاشته‌اند، و " تل " به لهجه محلی یعنی ((خیس))
زمینی که بعد از باران با آب باران خیس شده‌است. جو یا گندمویا هردانه‌ای که در چنین زمینی می‌کاشتند «تل کار»
گویند.
چه به صورت خشک کار و چه تل کار، در پائیز و در پایان فصل گرما و در اول " مهیون تیر " که در کوخرد اول زمستان شروع می‌شود، مردم جو و گندم خشک کار می‌کنند.
کاشت وبرداشت
سالهای پیش یعنی سی تا چهل سال پیش کاشت گندم و جو به وسیله الاغ و گاو انجام می‌گرفت، به وسیله گاو و الاغ نیز خرمنها را خرد می‌کردند، بعد از درو کردن و جمع کردن خوشه‌ها در مکان مسطحی که آن را جاخرمن می‌نامند می‌برند که بعدا با گاو یا الاغ بروی آن خوشه‌ها که خرمن می‌نامند می‌برند و بطور دایره مانندی می‌چرخانند تا اینکه آن خوشه‌ها خرد شود وبعدا آن را به وسیله ابزاری که آن را " اوسن " نام دارد به باد می‌دهند ودانه از کاه جدا می‌گردد.
بونه
برای حمل خوشه‌های جو و گندم درو شده و نقل آن به جاخرمن از شبکه بزرگی که به لهجه محلی آن را بونه می‌گویند، استفاده می‌کردند به‌طوری‌که روی کمر الاغ قرار می‌دادند و به جاخرمن می‌رساندند.
گندم‌ها بادقت بته بته درو می‌کردند، کاشت و برداشت آنروزه گرچه پرزحمت بود ولی بیش از چند برابر حالا بود که با تراکتور کشت می‌شود، کشت آنروزها با ویژه خاصی برگزار می‌شد ولذت دیگری داشت برای کشاورزان و همچنین افراد منطقه، امروزها براحتی کشت وبرداشت می‌شود، به‌طوری‌که با تراکتور کشت می‌شود و با کمبا جمع می‌گردد، ولی رونق پیشین را ندارد. هرکس هرمقدار بخواهد کشت می‌نماید، کارش هم تاحدی است که در بارندگی مواظبت نماید آب روی زمین تبار می‌شود اگر به موقع باران ببارد یعنی آذر ماه یک باران، دی ماه یک باران و بهمن ماه یک باران وچه بهتر اسفند ماه هم یک باران دیگر ببارد سال وایام خوبی خواهد بود و محصول وفیری بدست خواهد آمد.
کاشت جو و گندم در دوران قدیم
در زمان‌های قدیم تمام مناطق کوخرد جو و گندم کاشته می‌شده، آثار بجا مانده نشان دهنده فعالیتی بی‌نظیر بوده و مردم کوخرد در امور کشاورزی مخصوصا کاشت جو و گندم فعالیت چشم‌گیری داشته‌اند و تمام زمین‌های دشت پاراو و حتی زمین‌های که در کوه واقع شده‌است نیز زیر کشت قرار داده شده‌است و تمام پشتخه‌ها ی واقع در کوه مانند: پشتخه باپیر، پشتخه مد کمدین، پشتخه بست گز، پشتخه او شیرینو، پشتخه پاراو، پشتخه چتی، پشتخه مرخاو، پشتخه دیوونی، پشتخه چک تونه مصلی، و حتی در بون کوه مانند: پشتخه شاه حسینی و پشتخه کنار ودیگر پشتخه‌های موجود در بون کوه زیر کشت می‌بردند، و همچنین در گری‌ها مانند: گری مد یوسفی و گری مد عبدالرحیمی و در لاورها مانند: مانند لاور کالون و لاور مد اودلی و تمام خور وخرها کوهستانی جو و گندم کاشته می‌شده‌است.
در تمام مناطق ذکر شده آثار لنگار (گاو آهن) هنوز و بعد از مرور این سالیان دور باقی‌مانده‌است ونشان می‌دهد که مردم کوخرد در تمام این پشتخه‌ها جو و گندم می‌کاشته‌اند، اما حالا دیگر مردم حوصله این کار پر زحمت ندارند وتمام این پشتخه‌ها متروک ومهجور ماند است، فقط آثار ی از شخم لنگار آن زمان دور در این پشتخه‌ها باقی‌مانده‌است که نشانی از فعالیت‌هایی کشاورزی و مردان زحمت کش آن دوران در کوخرد و روستاهای توابع برجای مانده‌است.
قیمت غذائی جو
جو از قیمت غذائی خاصی بر خوردار است، ولاکن بعلت نقص در ماده " الجلوتین " خودش به تنهایی برای ساخت نان مناسب نیست، مگر آنکه با گندم مخلوط شود، گویند بهتر است سه چیز باهم مکس شود و به آرد تبدیل شود: جو، و گندم، و ذره، یک ثلث آن جو و ثلث دیگر گندم و ثلث سوم ذره باشد. آنگه به آرد تبدیل شود مناسب‌تر است برای ساخت نان، در زمان قدیم خوراکی‌های زیادی از جو می‌ساختند مانند: سوپ و غیره، یک نوعی از این سوپ‌های در زمان قدیم عربها می‌ساختند که
آن را: " التلیین " یا (التلیینه) نام داشت و آن خیلی مفید و سودمند بود مخصوصا برای کسانی که بیماری شکم داشتند. در کوخرد مردم جو و گندم می‌کاشتند و بعد خرد کردن خرمنها و
جمع دانه‌های جو و گندم، زن‌ها دانه‌های جمع شده به وسیله آسیاب (آش) آن را به آرد تبدیل می‌کردند برای ساخت نان و از دست رنج خودشان نان تهیه می‌کردند، اما حالا مردم این کار پر زحمت را رها کرده‌اند وآرد آماده و بیشتر اوقات نان آماده از نانوائی خرید می‌کنند. اما هنوز جو و گندم می‌کارند در موسم کشت وکار، در ابتدای هرموسم جنب وجوش زیادی در دشت‌ها و زمین‌های کشاورزی دیده می‌شود و مردم برای کشت جو و گندم خودشان آماده می‌کنند. چنان‌که شاعر محلی می‌گوید:
از رحمت پروردگار این نعمت پر افتخار
واجب بتون بش شکرگزار هردم بگو لیل و نهار
رحمت کند برما نثار این مهیونه فصل بهار
برون شروع اشکه فر فرو از تکه ده تا بون کوه
تکه لمبیر و پس رو صحرا اچن گروه گروه
باز زارعین پر خروش صحرا اچن لنگار بدوش
دنیا چو باغ دلگشاء به به که چندین با صفاء
لنگار (گاو آهن) آلتی آهنین که طرف اول آن را بگردن الاغ یا گاو می‌بندند و قسمت اصلی آن به‌دنبال حیوان روی زمین قرار دارد و با آن زمین را شخم می‌زنند، که در کوخرد و منطقه به لهجه محلی آن را " بشکار " می‌گویند.
تصاویر
صحراها و کشتزارهای شهرستان بستک
آودون علی |
آودون غوچو |
باغ زرد |
بک احمد |
بندری |
بنه دگه |
بنگربیخ |
برکه لاوردشتک |
بشکرو |
پاراو کوخرد |
ترارو |
تونه مصلی |
تنب هنگ |
جعفرآباد |
درواه چان |
درواه |
دره بست گز |
دره کنخور |
صحرای خلوص |
گری امبرو |
لدخه خاء |
لاور کالون
لاورفقیه |
لمبیر ملکی |
مزاجان |
ناخهری |
فهرست منابع و مآخذ
محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
نگاره‌ها از: محمد محمدیان و عبداللطیف حیدریپور.
محمدیان، کوخردی، محمد، (شهرستان بستک و بخش کوخرد) ، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
الکوخردی، محمد، بن یوسف، (کوخرد حاضره اسلامیه علی ضفاف نهر مهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River) الطبعه الثالثه، دبی: سنه ۱۹۹۷ للمیلاد.
مهندس:، حاتم، محمد، غریب“ «تاریخ عرب الهوله Huwala Arab History» “، دوله الکویت، ج۱. چاپ سوم، القاهره، مصر، دارالامین للطباعه والنشر والتوزیع، ۸ شارع ابوالمعالی، سال انتشار ۱۹۹۷ میلادی، Engineer: Mohammed gharhb Hatem , third edition: Egypt (Cairo),1997 - 2013
کشاورزی در کوخرد هرمزگان