حسن مصطفوی

میرزا حسن مصطفوی (۱۴۲۶ - ۱۳۳۴ قمری، برابر ۱۳۸۴–۱۲۹۵ خورشیدی)، که گاه علامه حسن مصطفوی هم خوانده می‌شود مولف تفسیر روشن، فرزند محمد رحیم تبریزی مصطفوی از مفسران معاصر.
زندگی
در روز چهارم شعبان سال ۱۳۳۴هجری قمری مطابق با سال ۱۲۹۷هجری شمسی، خداوند جلوه‌ای از رحمتش را با تولد یکی از اولیاء خاصش در شهر تبریز منطقه آذربایجان ایران نشان داد.
وی در سال ۱۲۹۵ در تبریز متولد شد و از کودکی مشغول به تحصیل و در پانزده سالگی پدر خود را از دست داد، و در سال ۱۳۱۳ پس از گذراندن علوم مقدماتی به قم مهاجرت کرد و سطوح عالی را از محضر اساتید حوزه علمیه قم فرا گرفت و مدت هفت سال از فقه و اصول آیت‌الله حجت کوهکمری استفاده نمود و ضمن آن به تدریس سطوح عالی اشتغال ورزید و در خلال آن به مطالعات علوم مختلف پرداخت.
حضرت علامه حسن مصطفوی دوران کودکی را در شهر تبریز در محضر پدر بزرگوارش آقا شیخ عبدالرحیم زندگی کرد.
پدرش آقا شیخ عبدالرحیم فرزند شیخ مصطفی از دانشمندان شهر و مشهور به زهد و تقوی بوده است.
نقل می‌کنند که او دارای روحیه‌ای بسیار لطیف و صاف، و با اینکه از نظر علمی صاحب رای ولی همیشه در سکوت و تواضع کامل به مردم خدمت می‌کرده است.
چندین حاشیه نویسی و توضیحات و تحقیق و بررسی در خصوص کتب اساسی فقه و اصول اسلامی از ایشان، بیانگر قدرت و تسلط علمی او در آن حیطه می‌باشد. او انسانی کاملا معنوی و قابل احترام در میان مردم بوده و در سن پنجاه و هفت سالگی مرحوم شده است.
مادرش فاطمه نام داشت و مادر بزرگش از سلسله سادات صحیح النسب و جلیل القدر تبریز بوده است.
دوران دبستان و دبیرستان را بصورت فوق‌العاده و استثنائی در شهر تبریز ایران گذرانده و در ضمن، شروع به تعلیم و تعلم در دروس ادبیات عربی و علوم پایه اسلامی نمود.
بعد از مدت کوتاهی از بدو ورود به مدرسه، اولیای مدرسه متوجه شدند که وی دارای هوش و استعداد استثنائی و عالی می‌باشد بطوریکه دروس مدرسه را براحتی و آسانی چند کلاس و مرتبه را در یکسال می‌گذراند.
در ضمن دروس مدرسه، شروع به تعلیم و تعلم در دروس ادبیات عربی و علوم اسلامی نمود که در سن پانزده سالگی تا پایان کتاب رسائل و مکاسب که قسمت مهمی از علوم دینی می‌باشد را به پایان رسانیده و جهت ادامه تحصیلات علوم الهی و دینی به شهر قم عزیمت فرمود.
از سن شانزده سالگی تا بیست و سه سالگی را در قم و از بیست و سه سالگی تا بیست و پنج سالگی را در نجف اشرف به تحصیلات علوم دینی و اسلامی مشغول گشت.
سپس مجددا به قم مراجعت و به مدت یکسال به تدریس تفسیر قرآن و علوم مرسومه مبادرت فرمود و در بیست و شش سالگی به تهران عزیمت و در همان سال ازدواج نمود. ایشان در ضمن این سالها موفق به گرفتن دکترای الهیات از دانشکده الهیات تبریز (معقول و منقول) گردید که حتی در همان سن و سال جوانی دانشکده مذکور از نوشته‌ها و مقالات وی به عنوان استاد اصلی در مقطع دکترا استفاده می‌نمود.
در تبریز از اساتید مبرز و توانمندی چون آقا شیخ علی اکبر اهری و جناب عمو زین الدینی و در قم از آیت الله حجت کوه کمره‌ای در فقه و اصول و در نجف از آیت الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی در فقه و از آیت الله آقا میرزا حسین نائینی در اصول و از آیت الله آقا شیخ محمد حسین اصفهانی هم در فقه و اصول، استفاده نمود. ایشان فرموده بودند که سید (آقا سید ابوالحسن اصفهانی) شخص بزرگ و انسان بی‌نظیری بود.
ایشان در سن بیست و شش سالگی در ضمن اینکه دارای دکترای الهیات بوده به عالیترین مرتبه و درجه اجتهاد نائل گردیده که توسط مراجع و دانشمندان و بزرگان آن زمان نظیر آیت الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی گواهی گردیده بود.
او به چهار زبان تسلط کامل پیدا کرد: ترکی، عربی، فرانسوی، عبری.
وقتی در تهران اقامت نمود بعضی از بزرگان آن زمان، مخصوصا آیت الله بروجردی مصرانه از ایشان تقاضا نمودند که جهت تدریس به قم مراجعت فرماید ولی ایشان نپذیرفته است.
ایشان زندگی‌اش را از درآمد تالیف و نشر کتاب‌ها و نوشته‌هایی که تالیف می‌فرموده می‌گذرانده است.
اکثر علما و دانشمندان و اساتید دانشگاه وقتی متوجه می‌شوند که چنین شخصیتی در شهر تهران سکونت دارد و روزانه دو ساعت یعنی ده تا دوازده صبح در محل دفتر انتشارات تشریف می‌آورد، در آنجا حاضر گردیده و از ایشان استفاده‌های علمی و معنوی می‌نمودند.
ایشان از آن زمان تا پایان عمر مبارک و شریفش را اکثرا در تهران زندگی فرموده است.
دوستان معنوی
از دوستان معنوی ایشان در آن زمان، یعنی از سن بیست تا حدود سی سالگی بدین شرح مختصر می‌توان نام برد:
انسان کامل و عارف بزرگ حاج ملا آقاجان زنجانی ؛ که ایشان در شهر زنجان ایران زندگی می‌کرده و از نظر معنوی بسیار شخصیت قوی و بزرگی بوده است.
استاد و عارف فرزانه حاج میرزا جواد آقا انصاری همدانی؛ که خود از علاقه مندان حاج ملا آقاجان زنجانی هم بوده و در شهرهمدان ایران زندگی می‌نموده و شخصیت والامقامی بوده است.
جناب حاجی محبوب؛ که ایشان اصلیتش از آفریقا ولی ساکن شهر تهران بوده و کاملا ناشناخته و مرتاض بوده است.
جناب آقا شیخ نورالدین خراسانی؛ که ایشان هم ناشناخته و مرتاض بوده و ضمنا در علوم غریبه هم استاد و در شهر مشهد ایران ساکن بوده است.
هر یک از این بزرگان دارای فضائل و کرامات خاص و انسان‌های والا مقام و معنوی و خارق‌العاده‌ای بوده‌اند؛ و این عالی مقامان اگرچه از نظر سنی به مراتب بزرگتر از حضرت علامه بوده‌اند ولی با احترام و ادب خاصی با ایشان ملاقات یا تماس داشته‌اند، بعنوان مثال در نامه‌ای از جناب حاج ملا آقاجان به حضرت علامه که در آن زمان علامه حدود سی سال داشته‌اند خطاب کرده و با این جمله شروع کرده است که «فدایت شوم».
مطمئنا و بر اساس شواهد و قرائن اساتید معنوی علامه مصطفوی فقط و بطور مستقیم امامان معصوم (ع) بوده‌اند و لاغیر. بدون تردید او ارتباط مستقیم معنوی با پیامبر اسلام (ص) و اولادش ائمه اطهار (ع) داشته و همچنین کاملا مرتبط با عالم غیب و شهود بوده است که این معنی کاملا از نوشته‌های او قابل درک می‌باشد. افکار و ادراک نورانی و عمیق و حقیقی او، بدون این نوع ارتباط امکان ندارد.
درگذشت
علامه مصطفوی در تاریخ نوزدهم جمادی الاول ۱۴۲۶ هجری قمری مطابق با پنجم تیر ماه ۱۳۸۴ هجری شمسی مطابق با بیست و ششم جون ۲۰۰۵ میلادی حدود ساعت ۱۴:۳۰ بعد از ظهر یکشنبه در منزلشان در تهران وفات فرمود و در مهمانی بزرگی که از طرف خداوند دعوت شده بود شرکت نمود.
آثار
پژوهش‌های قرآنی ذیل در آثار او جایگاه ویژه‌ای دارد:
التحقیق فی کلمات القرآن در ۱۴ جلد به عربی، این اثر از ریشه‌های کلمات قرآنی و تطبیق آنها با موارد و کاربرد آنها بحث و گفتگو می‌نماید که حاصل ۱۰ سال تحقیق و تفحص مولف و کتاب برگزیده سال ۱۳۶۲ ش است.
تفسیر روشن به زبان فارسی
تصحیح و تذییل متشابهات القرآن.
اشعه نور، ترجمه و شرح بر کتاب تفسیر آیه نور حاج شیخ هادی تهرانی.
خود آموز قرآن مجید.
سی و دو مجلس در تفسیر سوره حشر، پیرامون معاد و روز جزا ۲ جلد.