علی عبدالرازق

شیخ علی عبدالرازق ، فقیه، حقوقدان و از اصلاح طلبان مسلمان است. شهرت کتاب او «الاسلام و اصول الحکم» مرزهای مصر را درنوردید طوری که او را با نام صاحب کتاب «الاسلام و اصول الحکم» می‌شناسند
زندگینامه
علی عبدالرازق متولد سال ۱۸۸۸ در روستایی از توابع «المینا» در کشور مصر است. او در کودکی قرآن را حفظ کرد. خانواده‌اش از عالمان دینی بودند و به همین جهت عبدالرازق هم تحصیلات خود را در دانشگاه الازهر قاهره ادامه داد. پس از اتمام تحصیلات، او در سال ۱۹۱۵ به کشور انگلستان سفر کرد و در ۱۹۱۵ به مصر بازگشت. از ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۵ در سمت قاضی شرع و الازهر مشغول بود تا اینکه به خاطر تالیف کتاب جنجالی «الاسلام و اصول الحکم» به دادگاه ویژه علمای الازهر فرا خوانده شد.
گفته شده که از زمان ورود صنعت چاپ به مصر، هیچ کتابی جنجالی‌تر از «الاسلام و اصول الحکم» به چاپ نرسیده است. هیئت ۲۴نفره علمای طراز اول الازهر پس از جلسه محاکمه با حضور شیخ علی عبدالرازق، او را محکوم کرده و کتابش را مخالف با دین اسلام تشخیص دادند.
پس از اخراج از دانشگاه الازهر، عبدالرازق به لندن بازگشت و در دانشگاه آکسفورد مشغول تحصیل شد. او طی این سالها ضمن دیدار از کشورهای آفریقایی مقالاتی را در نشریه «السیاسه» مصر منتشر می‌کرد. نهایتا بعد از اتمام جنگ جهانی دوم و در زمانی که برادرش شیخ مصطفی عبدالرازق جزء شیوخ طراز اول دانشگاه الازهر بود، هیات علمای دانشگاه الازهر رای دادگاه سال ۱۹۲۵ را فسخ و تمام مناصب شرعی او اعاده کرد. اما عبدالرازق بعد از آن به کسوت فقیهان بازنگشت و به دانشگاه قاهره رفت و مدتی هم در سمت رییس دانشگاه قاهره باقی بود. او در این فاصله تحقیقات خود را روی موضوع حجیت «اجماع» در فقه متمرکز کرد و در نقد آن با استفاده از آرای فقیه بزرگ قرن سوم، ابراهیم بن سیار معتزلی، کتابی را تحت عنوان «الاجماع فی الشریعه الاسلامیه» به چاپ رساند.
او همچنین با سخنرانی در انجمن علمی عالی عربی، وابسته به دانشگاه اول عربی که زمانیزیرنظر شیخ محمد عبده بود درباره آنچه در کتابش تدوین کرده بود به مقایسه پیوند فکری موجود بین تفکر خودش و امام محمد عبده پرداخت.
نهایتا در ۲۳ سپتامبر ۱۹۶۶ بدون آنکه تحقیقاتش به اتمام برسد و آنچه را که آرزو داشت به نتیجه برساند در حالی که هنوز زوایای پنهان کتابش را آشکار نکرده بود درگذشت.
آراء و نظریات
عبدالرازق در کتاب خود، با الهام گیری از تعالیم شیخ محمد عبده که در کتاب «الاسلام والنصرانیه بین العلم و المدنیه» متجلی شد و همچنین با استفاده از متون قرآن، و تراث اسلامی درصدد اثبات این نکته است که اسلام هیچگاه بر شکل خاصی از حکومت تاکید نکرده و پدیده‌ای به نام خلافت اسلامی هیچ ربطی به ماهیت دین اسلام ندارد. بسیاری معتقدند شیخ علی عبدالرازق در کتابش، نظریات استاد خود امام محمد عبده را با وضوح بیشتری بیان می‌کند. انتشار کتاب او به خصوص پس از زوال امپراتوری عثمانی در ترکیه و الغای خلافت، شوک سنگینی را به طیف فقیهان سنتی وارد کرد و حتی فقهای برجسته دانشگاه الازهر چون شیخ عبدالوهاب خلاف، علی‌رغم نزدیکی افکار با عبدالرازق از اظهار نظر در چنین جوی خودداری کردند. یکی از سرسخت‌ترین معاندان او شیخ رشید رضا بود. رشید رضا بر عکس استاد خود شیخ محمد عبده، از طرز تلقی سنتی  تقلیدی دفاع کرده و درباره کتاب عبدالرازق چنین نوشت:
«بر بزرگان مصر جایز نیست که نسبت به این (کتاب) ساکت بمانند.. مولف رجالی از میان آنهاست. پس بر آنان واجب است که حکم اسلام را درباره این کتاب آشکار سازند. اگر در این رابطه کوتاهی صورت پذیرد، ممکن است یاران او سکوت آنان را، یا مجوزی برای کتاب یا ناتوانی در مواجهه‌ی ایشان با کتاب تلقی کنند»
عبدالرازق در کتاب خود به تفصیل، نظرات عنوان شده رشید رضا در کتاب «الخلافه او الامامه العظمی» را به چالش کشید.
همچنین عبدالرازق فصل مختصری از کتابش را به اجماع اختصاص داد و بعدها در کتاب دیگر خود، به طور کامل به نقد مبانی حجیت اجماع در فقه پرداخت. دیدگاههای عبدالرازق درباره اجماع مورد توجه فقیه بزرگ و رییس دانشگاه الازهر شیخ محمود شلتوت قرار گرفت. شیخ شلتوت هم در کتاب معروفش «الاسلام عقیده وشریعه» تحقیق اجماع نظری را امری غیرممکن برمی شمارد.
منابع و مصادر
اسلام و مبانی حکومت/ترجمه: محترم رحمانی، محمدتقی محمدی/نشر سراهی
الاجماع فی الشریعه الاسلامیه
الاسلام عقیده وشریعه
-کتاب اسلام و مبانی قدرت/ترجمه امیر رضایی/نشر قصیده سرا
ابراهیم بن سیار معتزلی
محمد عبده
محمود شلتوت
احمد صبحی منصور
محمد جواد غروی