روزنامه‌نگاری در افغانستان

روز نامه نگاری درافغانستان :نشر اولین روز نامه افغانستان در سال ۱۸۷۵ میلادی یا ۱۲۵۴ هجری شمسی در دوره سلطنت امیر شیر علی خان آغاز گردیده‌است؛ که درین کشور روزنامه‌نگاری ازشمس النهار آغاز و تا امروز ادامه دارد. به اساس نوشته رسول رهین در افغانستان در چند دوره روزنامه نویسی محدودیتهای داشته‌است. تقریبا در دوره سلطنت تمامی پادشاهان روزنامه‌نگاری متعلق به دولت و توصیف دولت و شاه بوده‌است.
شمس النهار
شمس النهار دارای ۱۶ صفحه ودر ماه دو یا سه مرتبه منتشر می‌گردید و مقالات آن عمدتا توسط یکی از رجال فرهنگی آن روزگار افغانستان به نام عبدالقادر پیشاوری نگاشته می‌شد. این فرد منشی امیرشیرعلی خان نیز بود. امیر شیر علی خان تا حدود امکان از این روز نامه حمایت می‌نمود. این اخبار تا مدتی در حکومت پسرامیر شیرعلی خان محمدیعقوب خان نیز ادامه یافت؛ ولی بعدا دولت انگلیس از پخش این اخبار جلوگیری نمود. زیرا در آن زمان سیاست خارجی افغانستان تحت اداره انگلیسها بود. این نشریه درزمان حکومت امیرعبدالرحمان خان دوباره چاپ گردید.
سراج الاخبار
این نشریه در۹ میزان ۱۲۸۰ تا ۳۰ دلو ۱۲۹۷ هجری شمسی در زمان امیر حبیب اله خان پسر عبدالرحمان خان دو بار به نشر رسید. در مرحله اول این روزنامه درسال ۱۲۸۴ شمسی صرف یکبار به نشر رسید؛ و مسئولیت نشر این روزنامه را عبدالرئوف قندهاری برعهده داشت.
مرحله دوم نشر سراج الاخبارپس از شش سال بتاریخ ۱۲ مهر ۱۲۹۰ شمسی می‌باشد که مسئولیت آن را محمود طرزی برعهده داشت. درین زمان سراج الاخبار در هر ۱۵ روز یک بار منتشر می‌گردید که نقش مهمی در شکل گیری اجتماع سیاسی مردمان آن دوره را داشت. درین دوره جهان به سمت دموکراسی پیش می‌رفت. و درگوشهای ملت آوازه مشروطه خواهی پخش گردیده بود. این روزنامه در تغییرات فکری مردم خیلی اثر داشت. از اینکه این نشریه مردم را علیه انگلیسها را ترغیب و تشویق می‌نمود در نتیجه امیر برای ۱۲ سال معارف را بروی مردم بست. بستن نشر بار دوم این روزنامه طوریست که گروه به عزم کشتن امیر با تفنگچه بروی حمله نمودند امیرحبیب اله جان به سلامت برده مسولیت این حمله را بدوش اهل مدارس و نویسندگان انداخت در بار دوم پس از ۸ سال فعالیت این روز نامه را ممنوع قرار داد.
دوره امانیه
پس از تلاش زیاد روشنفکران مبارز توانستن سلطنت امیر حبیب اله را از پاه درآورند. شاه امان اله را که عضو گروپ مشروطه خواهان بود حاکمیت دولت افغانستان را بدوش گرفت. پس ازاین جریده سراج اخبار به طرز جدید به انتشارات خود آغاز نمود. بعد از سراج الاخبار نشریات جدیدی نیز به وجود آمد که از جمله آنها می‌توان بهارشاد النسوان، اولین مجله زنان افغانستان در دوران معاصر اشاره کرد. نشریه ارشاد النسوان در دفاع و بلند بردن سطح فکری زنان به نشر می‌رسید. این روز نامه تحت نظر ملکه ثریا همسر امان‌الله خان منتشر می‌شد. مسوولیت این روزنامه را اسمارسمیه، همسر محمود طرزی و سردبیری آن را روح افزا، دختر محمد زمان خان خازن الملک برعهده داشتند. بتاریخ ۵٫۵٫۱۹۲۷/ اولین شماره جریده انیس درشهر کابل به نشر خود آغاز نمود که الی امروز پس از چند بار سانسور به نشر خود ادامه داده‌است. از دیگر نشریات دوران امان‌الله خان می‌توان به سراج الاطفال، اولین نشریه کودکان افغانستان که به طور ضمیمه در کنار سراج الاخبار منتشر می‌شد. علاوه براین می‌توان به ده‌ها نشریه دیگر اشاره کرد.
غیر از نشریات فوق که در کابل منتشر می‌شدند نشریاتی دیگری بودند که در استان‌ها منتشر می‌شد. از جمله آنها می‌توان از اتفاق اسلام نام برد. این روز نامه با مدیریت مرحوم صلاح الدین سلجوقی در هرات منتشر می‌شد. نشریات دیگری مانند اتحاد مشرقی با مسولیت برهان الدین کشککی در ننگرهار به نشر می‌رسید. روزنامه طلوع افغان در قندهار با مسولیت عبدالعزیز خان و پوهاند عبدالحی حبیبی منتشر می‌گردید.
دردوره پادشاهی محمد ظاهر شاه
پس از سقوط حکومت شاه امان اله خان ۲۴ جدی ۱۳۰۷ هجری شمسی الی دهه ۱۳۴۰ یعنی ۳۳ سال مطبوعات ۱۰۰ فیصد در کنترل و سانسور دولت قرار داشت. پس از آنکه ظاهر شاه خود مستقلانه زمام حکومت را بدست گرفت. پس از سال۱۳۴۳ ه‌.ش در کشور مطبوعات را آزاد اعلان نمود. درکشور احزاب سیاسی به انتشار جراید و روزنامه‌ها آغاز نمودند؛ که می‌توان از جریدهپرچم از جناح پرچم، شعله جاوید از نشریات سازمان جوانان مترقیافغانستان، خلق از جناح خلق، کاروان، مردم، پیام وجدان، اتحاد ملی روز نامه وحدت، پیام امروز، افغان ملت، مساوات، صدای عوام، صبا، کمک، کاروان، خیبر، گهیز، پروانه، هدف، جبهه ملی، پکتیکا، سپیده دم، افغان ولس، اتحاد ملی، روزگار، ندای حق، ملت، افکار نو، پیکار، انیس، هیواد، شوخک، kabul Times کابل تایمز، روزنامه بیدار در مزار شریف و پیام حق در هرات به نشر می‌رسید. اکثریت این جراید در زمانی‌که هاشم میوندوال رهبر حزب مساوات در افغانستان صدراعظم بود به نشر آغاز نمودن.
نشر روزنامه در دوره سردار محمد داود خان
درین دوره روزنامه بنام جمهوریت از طرف دولت بچاپ می‌رسید. بقیه در تحت سانسور دولت قرار داشت. در مزار شریف روز نامه بیدار و درهرات پیام حق به نشر می‌رسید.
در دوره حزب دموکراتیک خلق افغانستان
درین دوره مطبوعات تحت سانسور قرار داشت. در دوره کارمل از ۲۷ دسامبر ۱۹۷۹ تا ۲۴ نوامبر ۱۹۸۶ روزنامه دولتی بنام حقیقت انقلاب ثور و حقیقت سرباز و روزنامه کار وجود داشت.
در اخیر حکومت دکتر محمد نجیب‌الله مطبوعات از کنترل و سانسور برآمد. درکشور پارلمان تشکیل گردید احزاب آزاد شد و یک تعداد احزاب آغاز به نشر روز نامه نمودن. روز نامه وطن، کار، سرباز، انیس، پیام، پیام صلح وغیره در مدت کوتاه بنش خود ادامه دادند.
در زمان مجاهدین
در دوره مجاهدین کار روز نامه نگاری بطی پیش می‌رفت زیرا جنگهای تنظیمی اثرات ناگوار در هر عرصه وارد نموده بود. در همین عصر مطبعه دولتی طعمه آتش قرار گرفت. زمانیکه تنظیم‌ها در پاکستان بودند هرکدام ان نشریه داشتن. نام آن روز نامه‌ها عبارت بودند از روز نامه شهادت، مجاهد، جبهه ملی وغیره بود. پس از اینکه آنها داخل کابل شد با مشکلات زیاد گاه گاهی روز نامه‌های ذیل بچاپ می‌رسید هفته نامه کابل، روز نامه صبح امید، فریاد عصر، هنداره، شهر، ارشادالنسوان، امهات المومنین و بالاحصار…
روز نامه نگاری در حاکمیت طالبان
اکثریت طالبان به جز از کتابهای اسلامی و شرعی همه کتابها و انتشارات را غیرمجاز می‌دانستند و بنام کتب شیطانی یا کافری می‌نامیدند؛ ولی با حاکمیت طالبان در افغانستان روزنامه‌نگاری و نشر جراید نیز کاملا در اختیار حکومت قرار گرفت و جرایدی مانند شریعت، حزب مومن، الخلافه الاسلامیه در افغانستان صرفا منعکس کننده اخبار جنگ، فرمانهای رهبران طالبان اعلامیه‌های دولتی و دیگر دیدگاه‌های گروه طالبان بودند. در این دوره هیچ جریده آزاد وجود نداشت.
دوره دموکراسی
پس از سال ۲۰۰۲ میلادی دوره جدیدی در روزنامه‌نگاری افغانستان آغاز می‌شود که روزنامه‌های بیشماری در کشور روزانه به نشر می‌رسد. در جنب روزنامه جراید مجلات و نشر کتب رونق بیشتر نمود. نویسندگان و هنر مندان از خاک و باد فراموش شده جسته به دنیای امید داخل شدند؛ و زمینه رشد برای نویسندگان، هنرمندان و فرهنگیان جوانان مجددا مساعد شد. تا فعلا افغانستان دارای این تعداد اطلاعات جمعی‌اند
روزنامه‌ها
روزنامه آرمان ملی
روزنامه اراده
روزنامه اصلاح
روزنامه اطلاعات روز
روزنامه افغانستان
روزنامه انیس
روزنامه پیمان
روزنامه چراغ
روزنامه راه نجات
روزنامه ماندگار
روزنامه هشت صبح
آموزش روزنامه‌نگاری
در سال‌های اخیر جوانان افغانستانی علاقه زیادی به آموزش روزنامه‌نگاری حرفه‌ای نشان داده‌اند. با وجود این، یک پژوهش بر روی موسسات آموزش روزنامه‌نگاری و دپارتمان‌های روزنامه‌نگاری در افغانستان نشان می‌دهد که آموزش در این عرصه به شدت قوم گرا، ناکارامد، و کم کیفیت است.