واروژان

واروژ هاخباندیان ( ملقب به واروژان (زاده ۱۳۱۵ – درگذشته ۱۳۵۶) موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز و تنظیم‌کننده مشهور ارمنی‌تبار ایرانی و از بنیانگذاران موسیقی پاپ در ایران بود.
واروژان از جمله آهنگسازانی بود که تحولی در موسیقی پاپ ایران ایجاد کردند و جدای از موسیقی‌های متن فیلم، او موسیقی ترانه‌های ایرانی را از تک صدایی به چندصدایی تبدیل کرد و از این جهت می‌توان او را نیمای ترانه‌های ایران دانست.
زندگی‌نامه
واروژان در ۱۳ آذر ۱۳۱۵ (۴ دسامبر ۱۹۳۶) در قزوین به دنیا آمد. به سبب فوت والدینش به مدرسه شبانه‌روزی ایتالیایی‌ها «اندیشه» سپرده شد که در این دوران، روش خواندن دعا هم راه با موسیقی پیانو در مدرسه، در شکل‌گیری علاقه‌اش به موسیقی، موثر شود.
پس از اتمام دوره هنرستان عالی موسیقی تهران به ایالات متحده آمریکا رفت و دوره آرنژمان موسیقی را به پایان برد. با این‌حال بحث‌های زیادی هست در خصوص این‌که آیا واروژان تحصیلات موسیقی خود را به پایان برده یا نه. در کتاب «واروژان» به کوشش حسین عصاران (تهران، رشدیه ۱۳۹۶) آمده که واروژان دوره هنرستان عالی موسیقی را نیمه تمام رها کرده. همچنین مستندانی مبنی بر اتمام تحصیلات موسیقی وی در آمریکا در دست نیست.
پس از بازگشت به آهنگسازی و رهبری ارکستر پرداخت و خیلی زود در موسیقی ایران تحولی به وجود آورد. پیش از آن که به ساخت موسیقی متن برای فیلم‌ها بپردازد در برخی از فیلم‌ها آهنگ ترانه‌هایی را که خوانده می‌شد، تنظیم کرده‌است. به همین دلیل هم نامش در فیلم‌هایی همچون جهنم سفید (ساموئل خاچیکیان، ۱۳۴۷) با چنین مسئولیتی ذکر شده.
حسن کچل (علی حاتمی، ۱۳۴۹) نخستین فیلمی محسوب می‌شود که نام واروژان در عنوان‌بندی آن در کنار چند آهنگساز مطرح دیگر به عنوان سازنده موسیقی متن و آهنگ‌ها آمده‌است. اما شاید بتوان رشید (پرویز نوری، ۱۳۵۰) را نخستین تجربه مستقل واروژان در زمینه ساخت موسیقی متن فیلم دانست. در کنار اسفندیار منفردزاده جزو آهنگسازان مطرح برای فیلم بوده‌است و به سبب آشنایی‌اش با موسیقی ایران در دوران تحصیل در هنرستان موسیقی تم ایرانی در آثارش به خوبی شنیده می‌شد.
بندانگشتی
موسیقی متن فیلم‌های همسفر، نازنین و مجموعه تلویزیونی سلطان صاحبقران از جمله آثارش هستند.
او آهنگ‌های فولکلور پری زنگنه را نیز با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اجرا کرده‌است.
آخرین اثر وی در زمینه آهنگسازی نیز ترانه‌ای بود با نام «اجازه» که مرگ اجازه ساخت ترانه‌ای دیگر را به او نداد.
واروژان هنرمند پرکاری بود. میراث او به رغم عمر کوتاه ۴۱ ساله‌اش افزون بر نوازندگی و آهنگسازی برای ۲۷ فیلم سینمایی و یک مجموعه تلویزیونی، حدود ۱۴۰ ترانه است که نام او را یه عنوان یک انقلابی در جریان آهنگسازی ترانه‌های ایرانی برای همیشه زنده نگاه می‌دارد.
جوایز
واروژان به خاطر موسیقی متن صبح روز چهارم (کامران شیردل، ۱۳۵۱) موفق به دریافت جایزه سپاس شد.
درگذشت
واروژان که از بیماری قلبی رنج می‌برد، هنگام ضبط موسیقی فیلم بر فراز آسمان‌ها، ساخته محمدعلی فردین، سکته کرد و پس از ۱۳ روز بستری شدن، در ساعت پنج و نیم صبح شنبه ۲۶ شهریور ۱۳۵۶ (۱۷ سپتامبر ۱۹۷۷) در ۴۰سالگی در بیمارستان جم تهران درگذشت و در گورستان ارامنه تهران (بوراستان) به خاک سپرده شد.
ترانه‌شناسی
فیلم‌شناسی
واروژان
واروژان
واروژان در طول عمر هنری خود برای ۲۵ فیلم سینمایی و دو مجموعه تلویزیونی موسیقی متن ساخت که عبارتند از:
ردیف
سال
عنوان
آهنگساز
نوازنده
تنظیم موسیقی
۱
۱۳۴۹
حسن کچل
۲
۱۳۵۰
رشید
۳
۱۳۵۱
دشنه
۴
۱۳۵۱
سرگروهبان
۵
۱۳۵۱
صبح روز چهارم
۶
۱۳۵۱
فدایی
۷
۱۳۵۱
قدیر
۸
۱۳۵۱
غریبه
۹
۱۳۵۲
تنها و گل‌ها
۱۰
۱۳۵۲
شهر قصه
۱۱
۱۳۵۲
خروس
۱۲
۱۳۵۳
ممل آمریکایی
۱۳
۱۳۵۴
هیچ‌کسی بابا نمیشه
۱۴
۱۳۵۴
شب غریبان
۱۵
۱۳۵۴
ذبیح
۱۶
۱۳۵۴
خانه خراب
۱۷
۱۳۵۴
کندو
۱۸
۱۳۵۴
همسفر
۱۹
۱۳۵۵
ماه عسل
۲۰
۱۳۵۵
بت
۲۱
۱۳۵۵
حرفه‌ای
۲۲
۱۳۵۵
شام آخر
۲۳
۱۳۵۵
علف‌های هرز
۲۴
۱۳۵۴
نازنین
۲۵
۱۳۵۶
در امتداد شب
۲۶
۱۳۵۶
سلام تهران
۲۷
۱۳۵۷
کوسه جنوب
۲۸
۱۳۵۷
بر فراز آسمان‌ها
مجموعه تلویزیونی
۱۳۵۴ - سلطان صاحبقران
بزرگداشت
در ۱۵ آذر ۱۳۸۶، به مناسبت ۷۱مین سالگرد تولد واروژان به همت و با همکاری اعضای «خانه ترانه» و با حضور خانواده واروژان، در فرهنگسرای دانشجو (بوستان شفق) مراسمی برای بزرگداشت این هنرمند فقید برگزار شد.
هشتادمین زادروز واروژان در ۸ دسامبر ۲۰۱۶ در محل سالن اجتماع کودکستان ارامنه تهران در کلوپ سوکریان با حضور هنرمندان و پیشکسوتان تاریخ معاصر موسیقی ایران از جمله: پوری بنایی، ناصر چشم آذر، پری زنگنه، محمد صالح اعلا، ویگن داوودی (بنیان‌گذار استودیو پاپ) هوشنگ گلمکانی و جمعی از نشریه‌های موسیقی و هنری با حضور خانواده او به پایان رسید. در حین اجرای مراسم اشعاری مخصوص از زویا زاکاریان و شهیار قنبری قرائت شد. ویگن داوودی از بازسازی و اجرای دوباره ۹۰ درصد آثار واروژان خبر داد. اجرای این برنامه هم به عهده رامتین خداپناهی بود.
فهرست آهنگسازان ارمنی