شهرستان تربت حیدریه

شهرستان تربت حیدریه یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی در شمال شرقی ایران می‌باشد. مرکز این شهرستان شهر تربت حیدریه است. بایگ، رباط سنگ و کدکن شهرهای دیگر آن هستند. در سال ۱۳۹۵، این شهرستان تعداد ۲۲۴۰۰۰ نفر جمعیت داشته‌است که به ترتیب پس از مشهد، نیشابور؛ سبزوار و تربت جام پنجمین شهرستان بزرگ استان خراسان رضوی است.
موقعیت جغرافیایی
شهرستان تربت حیدریه دارای ۴ بخش است. از لحاظ ارتباط دهی در حال حاضر بیش از ۹۳٪ جمعیت شهرستان از نعمت تلفن بهره‌مند هستند، مضافا به اینکه ۱۰۰٪ روستاهای بالای ۵ نفر جمعیت شهرستان نیز دارای ارتباط بوده و در مجموع حدود ۹۹.۸درصد جمعیت شهرستان به نوعی دسترسی به ارتباط دارند.
تربت حیدریه از شمال با شهرستان‌های مشهد و نیشابور، از سمت غرب با شهرستان کاشمر، از سمت شرق با شهرستان زاوه و از سمت جنوب با شهرستان‌های مه ولات و رشتخوار همسایه می‌باشد.
تقسیمات کشوری
بخش مرکزی شهرستان تربت حیدریه
دهستان بالا ولایت
دهستان پایین ولایت
شهرها: تربت حیدریه
بخش بایگ
دهستان بایگ
شهرها: بایگ
بخش کدکن
دهستان کدکن
دهستان رقیچه
شهرها: کدکن
بخش جلگه‌رخ
دهستان پایین‌رخ
دهستان میان‌رخ
دهستان بالارخ
شهرها: رباط سنگ
موقعیت طبیعی
تربت حیدریه از نظر زمین‌شناسی حد فاصل بین توده لوت در جنوب و حوضه رسوبی البرز واقع شده‌است و بیشتر از سری سنگ‌های رسوبی پوشیده شده‌است وجود سنگ‌های اولترابازیک، گسل‌های زیاد نبود چینه‌شناسی و دیگر شیب‌ها دال بر وقوع رخدادهای کوه زایی شدید در این منطقه‌است. قدیمی‌ترین سازنده زمین‌شناسی حوضه، از آهک لوسیت تشکیل و در شمال شرق چخماق رخنمون دارد.
زلزله نگاری
طبق بررسی‌های انجام شده در استان خراسان در هر ۴ سال یک بار زلزله رخ می‌دهد و با توجه به اسناد تاریخی هر ۲۰۰ تا ۱۵۰ سال احتمال یک زلزله مخرب وجود دارد در محدوده تربت حیدریه – بیرجند – قاینات دوره تکراری حدود ۱۰۰ ساله برای زلزله‌های با شدت ۴٫۷ درجه در مقیاس ریشتر پیش‌بینی شده‌است و به ترتیب احتمال وقوع زلزله با شدت ۷–۵٫۶ درجه در مقیاس ریشتر هر ۲۴ تا ۲۵ سال یک بار وجود دارد.
ارتفاعات
در محدوده شهرستان تربت حیدریه عمدتا سه رشته کوه به هم پیوسته که عموما جهت شرقی غربی داشته و موازی یکدیگر قرار درند به همراه ارتفاعات پراکنده در جنوب و جنوب شرقی عمده ارتفاعات این شهرستان را تشکیل می‌دهند در حد فاصل این ارتفاع دشت‌های حاصلخیزی همچون رخ، زاوه، رشتخوار و مه ولات مشاهده می‌شود سه رشته کوه عمده عبارتند از الف- رشته کوه‌های شمالی ب- رشته کوه‌های مرکزی ج- رشته کوه‌های جنوبی
رشته کوه‌های شمالی: این کوه‌ها دیواره شمالی جلگه رخ را تشکیل می‌دهند و واحدهای به هم پیوسته این رشته چنین است:
کوه عنبر با ارتفاع ۱۷۷۲ متر
کوه سفید گلبو با ارتفاع ۱۸۵۸ متر
قله کل با ارتفاع ۱۸۰۸ متر
کوه تیر بند سیاه با ارتفاع ۱۵۰۰ متر
کوه اره تیغ با ارتفاع ۲۰۵۵ متر
کوه پیازی با ارتفاع ۲۲۳۱ متر
کوه سحبا تخت موسوی با ارتفاع ۲۱۷۲ متر
کوه یال پلنگی با ارتفاع ۲۶۰۵ متر
رشته کوه‌های مرکزی: این کوه‌ها از منتهی‌الیه شرق شهرستان زاوه تا کرانه غربی شهر تربت حیدریه را تشکیل می‌دهند این رشته چنین است:
کوه‌های بازگیر شمال روستای علیک با ارتفاع ۲۹۰۰ متر
کوه سه کوته‌با با ارتفاع ۲۱۵۲ متر
کوه سلیمان با ارتفاع ۲۰۰۰ متر
کوه کله منار مشرف به جاده تربت حیدریه – فریمان به ارتفاع ۲۶۳۸ متری
کوه قدل با ارتفاع ۲۵۳۳ متر
کوه سلجانی با ارتفاع ۲۶۲۵ متر
کوه شاهرود به ارتفاع ۲۵۲۱ متر
کوه سرهنگ با ارتفاع ۲۵۰۰ متر
کوه شصت دره با ارتفاع ۲۶۰۸ متر
کوه بکاول به ارتفاع ۲۳۷۸ متر
کوه چهل تن در شمال کدکن به ارتفاع ۳۰۱۳ متر
کوه‌های جنوبی رود شصت دره
کدکن یکی از شهرهای تربت حیدریه است که دارای قدمت بسیار طولانی است همچنین از موقعیت جغرافیایی وطبیعت بسیار زیبایی برخوردار است