احمد متین‌دفتری

احمد متین دفتری ملقب به اعتضادلشکر و متین‌الدوله (۴ بهمن ۱۲۷۵ تهران - ۵ تیر ۱۳۵۰ تهران) جوان‌ترین نخست‌وزیر ایران در زمان رضاشاه در ۴۳ سالگی بود. او از استادان حقوق بود و علاوه بر مقام استادی دانشکده حقوق، در عرصه سیاست ایران نیز حضور داشت و به مقام نمایندگی مجلس شورای ملی و مجلس سنا و وزارت دادگستری و نخست‌وزیری رسید.
زندگی‌نامه
دکتر احمد متین دفتری، فرزند میرزا محمودخان اعتضاد لشکر (عین‌الممالک) بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدرسه آلمانی‌های تهران به پایان رساند. بعد از مدرسه عالی حقوق، لیسانس گرفت و برای ادامه تحصیل به سوئیس ر فت. در دانشکده حقوق شهر لوزان، با ارائه پایان‌نامه دکترای خود تحت عنوان ” کلید استقلال اقتصادی، الغای کاپیتولاسیون در ایران ” موفق به دریافت درجه دکترای حقوق شد. بین سالهای ۱۰ – ۱۳۰۸ (ش) در دادگاه‌های فرانسه، سوئیس و آلمان به کار آموزی و وکالت پرداخت. در سال ۱۳۰۶ (ش) پس از گشایش دادگستری نوین به استخدام رسمی دادگستری درآمد و تا سال ۱۳۱۸(ش) به ترتیب مدیر، معاون کفیل و عاقبت وزیر دادگستری شد.
در خلال فعالیت‌های قضایی خود، قوانین مهمی را برای تسهیل در کارها و امور قضایی دادگاه‌های کشور، تدوین کرد که اهم آن‌ها عبارتند از: قانون تشکیلات دادگستری، قانون استخدام قضات، جلد دوم وسوم قانون مدنی، قانون آیین دادرسی مدنی، قانون امور حسبی، لایحه قانون کیفر و آیین دادرسی کیفری، قانون اجرای احکام و قانون تعدیل مال الاجاره. در سال ۱۳۱۲ (ش) پس از یک دوره کوتاه که تدریس نمی‌کرد، در مدارس نظام، مدرسه صنعتی، مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی و سرانجام دانشکده حقوق دانشگاه تهران به عنوان استاد ثابت به تدریس مشغول شد وتا زمان بازنشستگی در سال ۴۸–۱۳۴۷ (ش) به این کار ادامه داد. درس اصلی او در آغاز تدریس، رویه قضایی بود، اما بعدها درس مشهور آیین دادرسی مدنی (اصول محاکمات حقوقی) را که خود بانی و تدوین‌کننده آن بود، تدریس می‌کرد. احمد متین دفتری در مقام استاد حقوق بین‌الملل و آیین دادرسی کیفری و مدنی چند کتاب ارزنده هم در رشته حقوق عرضه کرده‌است.
بخشی از سمت‌ها و عناوین علمی و قضایی دکتر متین دفتری عبارتند از: دومین وزیر دادگستری نوین (۱۸–۱۳۱۵ ش)، قاضی دیوان داوری بین‌المللی لاهه (۱۳۱۶ش)، داور حقوقی و نماینده دولت در جامعه ملل (۱۹۳۰ م)، رئیس هیئت نمایندگی ایران در یازدهمین کنگره بین‌المللی جزایی و ششمین کنفرانس بین‌المللی حقوق جزایی و دومین کنفرانس بین‌المللی حقوق تطبیقی، استاد آکادمی حقوق بین‌المللی لاهه به مدت یک سال (۱۹۳۷ م)، دادرس دیوان داوری لاهه به مدت شش سال از ۱۹۳۹ (م) که پس از پایان این دوره، مجددا به این سمت انتخاب شد. بعدها وارد وزارت امور خارجه شد و از آنجا به وزارت دادگستری (در زمان علی‌اکبر داور) منتقل گردید. در زمان وزارت صدرالاشراف معاون وزیر و در زمان نخست وزیری محمود جم، وزیر دادگستری شد. در سال ۱۳۱۸ (۱۹۳۹) در اوج قدرت حزب نازی در آلمان به دستور رضاشاه پهلوی یک کابینه جوان به نخست‌وزیری احمد متین دفتری روی کار آمد. سیاست خارجی این کابینه نزدیک شدن به آلمان بود. عملا نیز روابط تجاری و صنعتی بین ایران و آلمان توسعه یافت. ولی این دوران نه ماه بیشتر طول نکشید و مدتی را در زندان رضاشاه به سر برد. در کابینه احمد قوام وزیر مشاور شد. در سال ۱۳۲۶ نماینده مشکین شهر در مجلس شورای ملی و دو سال بعد سناتور انتخابی تهران شد و سال‌ها در کسوت سناتوری باقی ماند و در همین سمت درگذشت.
دکتر احمد متین دفتری در تیرماه ۱۳۵۰ (ش) در سن ۷۶ سالگی در تهران دارفانی را وداع گفت. پیکرش در قبرستان حضرت عبدالعظیم (س) در تهران، به خاک سپرده شده‌است. آرامگاه او در باغچه علیجان شاه عبدالعظیم قرار دارد.
آثار تالیفی و تحقیقی
محاکمات فوری
آیین دادرسی مدنی
آیین دادرسی کیفری
رساله‌های متعدد در باره جامعه بین‌المللی و سیاست جزایی وسازمان ملل متفق
کلید استقلال اقتصادی ایران
الغای کاپیتولاسیون در ایران (به زبان فرانسه).
تبارنامه