علی‌محمد فره‌وشی

علی‌محمد فره‌وشی ملقب به مترجم همایون ، یا: علی‌محمد مترجم همایون فره‌وشی (زاده: ۱۲۵۴ خورشیدی در دولت آباد اصفهان، درگذشت: ۱۳۴۷ خورشیدی در تهران)، از پایه‌گذاران مدارس نوین در ایران و از نخستین نویسندگان کتاب‌های درسی جدید برای دانش‌آموزان ایرانی به شمار می‌رفت. مترجم همایون همچنین تسلط کم‌مانندی بر زبان فرانسوی داشت و از جمله مترجمان زبردست ایران شناخته می‌شد و از جمله برخی از سفرنامه‌های مهم مستشرقین اروپایی در ایران را برای نخستین بار به فارسی ترجمه نمود.
علی محمد فره وشی
فره وشی یکی از فعالان سیاسی عصر قاجار بود و در تکاپوهای مشروطه خواهی نیز دست داشت. او در حدود سن ۸۶ سالگی، گزارشی از تکاپوهای هم مسلکان خویش به نام آزاد مردانی که مشعل مشروطیت را برافروختند را نگاشت.
وی پدر دکتر بهرام فره‌وشی، زبان‌شناس، و متخصص برجسته زبان‌های ایرانی و فرهنگ ایران باستان محسوب می‌شود.
زندگینامه
علی‌محمد فره‌وشی در سال ۱۲۵۴ خورشیدی در دولت آباد اصفهان زاده شد. تحصیلات مقدماتی خود را در زادگاهش به انجام رسانید. سپس برای تحصیل عربی و مبانی طب به تهران آمد و مدتی در تهران تحصیل کرد. و سپس اسلامبول را برای تکمیل تحصیلات خویش انتخاب کرد و مدتی نیز درآنجا تحصیل نمود. پس از بازگشت از اسلامبول، در مدرسه دارالفنون به فراگیری زبان فرانسه و ریاضیات پرداخت و بعد وارد خدمت وزارت فرهنگ گردید. وی کار خود را در وزارت فرهنگ با سرپرستی دبستان دانش و آموزگاری زبان و ریاضی در مدرسه کمالیه شروع کرد. مترجم همایون سپس به عنوان کارمند وزارت فرهنگ، و در مناصب و مسئولیت‌های مختلف فرهنگی به شهرهای مختلف ایران، همچون کرمان، زنجان، تبریز، ارومیه و اصفهان انتقال یافت و عمدتا در رده‌های بالای فرهنگ (آموزش و پرورش) شهرستان‌ها و استان‌های مختلف خدمت کرد. وی در دوران خدمت خویش، مدارس بسیاری را در نقاط مختلف ایران تاسیس نمود.
از جمله مهمترین مسئولیت‌ها و مشاغل او می‌توان به این موارد اشاره نمود: بازرس عالی وزارت فرهنگ، ریاست اداره معارف زنجان، ریاست مدرسه معقول و منقول چهارباغ اصفهان، سرپرستی مدارس ارامنه در جلفا، سرپرستی آموزشگاههای زرتشتیان در تهران.
وی در کنار مشاغل مهم خود در وزارت فرهنگ، به کار تالیف و ترجمه نیز اشتغال داشت و علاوه بر تالیف برخی کتاب‌های درسی مدارس، ترجمه‌ها و تالیفات متعدد دیگری در زمینه‌های گوناگون دیگر نیز از خود به یادگار گذاشت.
وی سرانجام در سال ۱۳۴۷ خورشیدی و در سن ۹۴ سالگی در تهران درگذشت.
آثار
از علی‌محمد مترجم همایون فره‌وشی، ترجمه‌های زیادی از کتاب‌های مربوط به ایران و همینطور چندین تالیف درسی در رشته‌های گوناگون برای مدارس به یادگار باقی مانده‌است. از جمله آثار وی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
تالیفات
حساب سال اول
حساب مقدماتی
اصول جبر و مقابله
حساب مظفری
حساب نوین
حل المسائل جبر
هندسه
علم الاشیاء
جغرافیای راهنما
دستور دانش
باستان نامه
ایرانی که من شناخته‌ام
ترجمه‌ها
بندانگشتی
ترجمه سفرنامه مادام ژان دیولافوا (سفرنامه ایران، کلده و شوش)
ترجمه سفرنامه از خراسان تا کشور بختیاری، نوشته: هانری رنه دالمانی (این سفرنامه مهم، در سال ۱۳۳۳ خورشیدی، توسط عبدالحسین صنعتی زاده کرمانی از اروپا به ایران آورده شد و ابراهیم رمضانی مدیر کتابفروشی ابن سینا آن را خریداری نمود و برای ترجمه در اختیار علی محمد فره وشی متخلص به مترجم همایون گذاشت. )
ترجمه روبنسون سوئیس
درباره او
مهدی بامداد در کتاب شرح حال رجال ایران، ضمن تجلیل از علی‌محمد مترجم همایون فره‌وشی، وی را از خدمتگذاران حقیقی فرهنگ ایران و از معلمین کهنسالی دانسته که سالیان دراز در تهران و بسیاری از شهرهای ایران، چون زنجان، ارومیه، کرمان، تبریز و اصفهان، سمت‌های مهم فرهنگی داشته‌است. وی همچنین فرهوشی را از معلمین بسیار خوب وزارت فرهنگ می‌داند، که شاگردانش از معلومات و تدریس او، خوب استفاده می‌کردند و به لحاظ اخلاقی نیز، مرد بسیار نیکی بود.