آغ‌بلاغ (خلخال)

آقبلاغ کرد نوشته شده توسط محمد ندیری آقبلاغ
موقعیت جغرافیایی روستای اقبلاغ کرد:
روستای اقبلاغ کرد از روستاهای استان اردبیل از توابع دهستان سنجبد شرقی در بخش مرکزی شهرستان خلخال واقع شده است. فاصله این روستا تا خلخال ۱۳کیلومتر و ارتفاع از سطح دریا ۲۱۰۰ متر است.
موقع ریاضی روستا:
روستای اقبلاغ کرد در شمال شهر خلخال در ۴۸ درجه، ۳۰ دقیقه، ۳۹ ثانیه طول جغرافیایی شرقی و ۳۷ درجه، ۴۸ دقیقه، ۳۸ ثانیه عرض جغرافیایی شمالی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.
موقع نسبی روستا:
منطقه مورد مطالعه از شمال به روستای کلستان از جنوب به روستای غفور اباد از جنوب شرقی به کالار و از غرب به روستای نواشنق محدود است.
زبان و مذهب:
قومیت اهالی ناحیه اقبلاغ کرد کرد زبان است و با گویش کرمانجی سخن می‌گویند اما در حال حاضر رواج تکلم به زبان فارسی در میان این منطقه معمول شده است چراکه مهاجرت آنها به شهرهای شمالی کشور از جمله تالش رضوانشهر(هشتپر) و کیاشهر در چند سال اخیر شدت یافته و همچنین وضعیت شغلی آنان( دوره گردی) ایجاب می‌کند که حداقل ۳ تا ۴ ماه از سال را مهاجرت کنند ، این امر را بیشتر کرده و این آشنایی به حدی در آنها موثر بوده که در انتخاب زبان فرزندان خود ، فارسی را به زبان مادری خود (کرمانجی) ترجیح می‌دهند.از این رو احتمال اینکه در منطقه در چند سال آینده زبان کرمانجی به کلی از بین رفته و به دست فراموشی سپرده شود، خیلی زیاد است. البته این امر در روستاهای بلوکانلو ، مصطفی لو، لنیر، کلستان، مورستان، آقبلاغ دیده می‌شود ولی این وضعیت در چهارآبادی پیرانلو، چلنبر، اردبیل و همچنین مهاجرت بیش از حد ساکنین آنها به مرکز شهرستان خلخال و دیگر نقاط ترک زبان، زبان ترکی شدید‌تر است.
لذا نفوذ زبان ترکی در این مناطق به حدی است که تنها بزرگان محل به زبان کردی آشنایی دارند و فقط در مواقع ضروری در معاشرت با دیگر افراد منطقه به آن زبان تکلم می‌کنند.تمام کرمانج‌ها خلخال از جمله روستای اقبلاغ کرد، به لحاظ مذهبی تماما شیعه مذهبند.
اقلیم( آب و هوا):
آب و هوای روستای اقبلاغ کرد به طور کلی از نوع آب و هوای سرد نیمه مرطوب است. ارتفاعات تالش یا باغرو که در شرق منطقه مورد مطالعه قرار دارد ، مانند سدی دریای خزر ( مازندران) از فلات آذربایجان جدا میکند . این ارتفاعات مانع نفوذ رطوبت دریای خزر به داخل منطقه می‌شود.
میانگین بارندگی سالیانه روستای اقبلاغ کرد ۴۵۵ میلی متر و میانگین دمای سالیانه ۴/۷ درجه سانتی گراد است. لذا دارای تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد است.
جاذبه‌های گردشگری روستای اقبلاغ کرد
– کوه شاه عجم: ارتفاع ۳۰۰۹
– چشمه‌های آب سرد: در مناطق ییلاقی روستا
– مراتع: در منطقه ییلاقی قرار دارد
منابع درآمد روستا:
کشاورزی، باغداری، دامداری، پرورش زنبور عسل، کارگری و گلیم بافی منابع در آمد بخش روستایی را تشکیل داده و باغداری شامل سیب درختی ، گیلاس، گردو، زردآلو، و آلبالو است.
در برخی نواحی روستا اقدام به کشت محدود صیفی جات و حبوبات(عدس) ، گندم و جو، سیب زمینی نموده‌اند. اما منابع اصلی و درآمد اولیه روستا را دامداری تشکیل می‌دهد.
در این روستا به دلیل وجود مراتع خوب (ییلاق) و آب فراوان دامداری یکی از مشاغل اصلی ساکنان منطقه به شمار می‌رود و به طور معمول هریک از ساکنان نقاط کوهپایه به فراخوانی مالی تعدادی دام نظیر: گوسفند، بز و گاو را نگهداری می‌کنند.
گوسفند، دام غالب منطقه را تشکیل می‌دهدلذا مردم روستا با فرا رسیدن فصل گرم دام خود را از منطقه قشلاق به منطقه ییلاقی که همرز با منطقه تالش است می‌برند. علاوه بر دامداری در اغلب منازل ساکنان روستا مرکز نگهداری مرغ، خروس نیز مرسوم است.
نام گذاری دامها در روستای اقبلاغ کرد بر اساس سن دام در گویش کرمانجی(کردی):
۱- پس(pas): گوسفند ماده ( بعد از زایمان) را پس می‌نامند.
۲- بران(baran): گوسفند نر است
۳- برخک(barxak): علاوه بر گوسفند حامله بره را تا شش ماهگی نیز برخک می‌گویند
۴- زا(za): گوسفند تازه زا را نامند.
۵- گاورمه(gawarme): از شش ماهگی تا یک سالگی گوسفند ماده را گاورمه می‌نامند.
۶- برندر(barandar): گوسفند یک ساله را نامند.
۷- هوال جویی( hawal joei): گوسفندی که دوبار زائیده باشد.
۸- دنک زایه( danak zaya): گوسفندی که یک بار زائیده باشد.
آب آشامیدنی روستا: در حال لوله کشی
امکانات روستا:
منطقه مورد نظر دارای برق، مدرسه ثقه السلام، مدسه راهنمایی مصطفی خمینی ، پنج باب مغازه، نانوایی( بربری،) ، مسجد ، مخابرات، ، شورای ده و دهیار می‌باشد.
مراتع روستای اقبلاغ کرد:
پوشش مراتع روستای اقبلاغ کرد به مانند سایر نقاط کوهستانی خلخال و تالش( هم مرز با مراتع روستا هستند) از نقاط عمده پرورش دام است. چون این مراتع جزء مراتع ییلاقی تابستانی یا مراتع سردسیری است لذا مردم روستا، آنهایی که دامدار هستند در اوایل فصل تابستان به این مناطق کوچ می‌کنند .
باید خاطر نشان کرد مراتع این روستا به قدری مرغوب و پر علف است که با مرتع کشورهای اروپایی قابل مقایسه می‌باشد. به طوری که هر سال هزاران نفر را از جاهای مختلف به طرف خود جذب می‌کند . پوشش گیاهی ناحیه از یونه، شبدر، گل گاوزبان، بلاغ اوتی، گل ختمی، گزنه، آویشن و گل پر و قارچ کوهی و …. می‌توان نام برد.
بیولوژی حیات وحش در روستای اقبلاغ کرد
روستای اقبلاغ کرد به دلیل دارا بودن اکوسیستم‌های گوناگون دارای گونه‌های مختلفی از جانوران و پرندگان می‌باشد و از این حیث دارای حیات وحش غنی و ارزشمندی است که می‌توان به گرگ، روباه، خرگوش، گربه وحشی، خرس، گراز، کبک و بلدرچین وحشی و … اشاره نمود.
با تخریب اکوسیستم‌های طبیعی بویژه نقاط جنگلی که در منطقه ییلاقی کوهستانی روستا قرار دارد شرایط زیستگاهی مطلوب برای بسیاری از جانوران منطقه مورد مطالعه از میان برده شده است.
موقعیت جغرافیایی
«آق بولاغ کرد (Āqbolāq-e Kord)از آبادی‌های دهستان سنجبدشرقی از بخش مرکزی شهرستان خلخال است که در ارتفاع 2084 متری از سطح دریا در 37 درجه و 42 دقیقه و 22 ثانیه عرض شمالی و 48 درجه و 33 دقیقه و 6 ثانیه طول شرقی در فاصله 11 کیلومتری خلخال قرارگرفته است و از سمت شمال به روستاهای کلستان سفلی ، کلستان علیا و حاجی آباد ، از سمت غرب به نواشانق ، از سمت جنوب غرب به غفورآباد از سمت جنوب به دهستان خانندبیل شرقی و از سمت شرق به استان گیلان منتهی می‌شود.» .
آب وهوا
«آب وهوای روستای آق بولاغ کرد ازنوع آب و هوای سردنیمه مرطوب است. ارتفاعات طالش یا باغرو در شرق دهستان سنجبدشرقی مانند سدی دریای خزر رااز فلات آذربایجان جدا میکند و مانع از نفوذ رطوبت دریای خزر به داخل منطقه می‌شود.میانگین بارندگی سالیانه روستای آق بولاغ کرد 455 میلی متر و میانگین دمای سالیانه 4/7 درجه سانتی گراد است. روستای آق بولاغ در حصاری از ارتفاعات و کوههای بلندی مثل کوه سره ، عجم ، قاراچی قرارگرفته است ، قسمت عمده‌ای از مناطق کوهستانی روستای آق بولاغ در سمت شمال شرقی و شمال غرب و غرب قرار گرفته است.» .
اکوسیستم وحیات وحش
«آق بولاغ کرد به دلیل دارا بودن اکوسیستم‌های گوناگون دارای گونه‌های مختلفی از جانوران و پرندگان می‌باشد و از این حیث دارای حیات وحش غنی و ارزشمندی است که می‌توان به گرگ، روباه ، خرگوش ، گربه وحشی ، خرس ، گراز ، کبک و بلدرچین وحشی و … اشاره نمود. با تخریب اکوسیستم‌های طبیعی بویژه نقاط جنگلی که در منطقه ییلاقی کوهستانی روستا قرار دارد شرایط زیستگاهی مطلوب برای بسیاری از جانوران منطقه مورد مطالعه از بین رفته است.» .
وضعیت اقتصادی
« کشاورزی ، باغداری ، دامداری ، پرورش زنبورعسل ، کارگری و گلیم بافی از منابع متعدد درآمد اهالی به شمار می‌روند اما منبع اصلی و درآمد اولیه روستا از طریق دامداری است. وجود مراتع خوب وسرسبز ییلاقات آق بولاغ و آب فراوان ، دامداری را به یکی از مشاغل اصلی ساکنان آق بولاغ تبدیل کرده است و هریک از ساکنان آن به فراخور حال تعدادی بز و گاو و گوسفندفراهم آورده و به نگهداری آن مشغول است.گوسفند، دام غالب منطقه را تشکیل می‌دهد و مردم روستا با فرارسیدن فصل گرما دام خود را به منطقه ییلاقی خود درمجاورت منطقه طالش به نام سلطنه خانی می‌برند.
باغداری شامل تولید محصولات مختلف سردرختی مانند سیب ، گیلاس ، زردآلو ، گردو وآلبالو است. در برخی نواحی روستا اقدام به کشت محدود صیفی جات و حبوبات (عدس) ، گندم ، جو و سیب زمینی نموده‌اند. علاوه بر دامداری در اغلب منازل ساکنان روستا ، نگهداری مرغ وخروس نیز مرسوم است.
آق بولاغ کرد درسرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 دارای 109 خانوار با 559 نفر جمعیت بود که 267 نفرآن مرد و 292 نفرزن بودند. گرچه تعداد جمعیت آق بولاغ کرد درسرشماری سال1390 با کمی کاهش به 109خانوار با480 نفر تقلیل می‌یابد با اینهمه روستا از لحاظ تراکم جمعیت دربین روستاهای کرمانج نشین سمت شمال خلخال رتبه سوم را بعد از روستای لنبر و بلوکانلو به خود اختصاص می‌دهد.» .
نژاد و زبان
«اهالی روستای آق بولاغ کرد مانند سایر آبادی‌های دهستان سنجبدشرقی اصالتا قومیت کردی دارند وتا همین اواخر با گویش کرمانجی تکلم می‌کردند. تمام کرمانج‌های خلخال از جمله اهالی روستای آق بولاغ به لحاظ مذهبی شیعه مذهبند. » .
امکانات معیشتی
«آق بولاغ کرد دارای مدارس ابتدایی و راهنمایی ، مسجد ، شورای اسلامی روستا ، روشتایی برق ، شورای ده و دهیاری ، دفتر مخابراتی ، خانه بهداشت و آب آشامیدنی بهداشتی است.
عملیات آسفالت جاده ارتباطی آن که به دلیل فقدان اعتبار مدتها راکد مانده بود در سال 1393با اختصاص 2 میلیارد و300 میلیون ریال انجام گرفت. عملیات گازرسانی به آق بولاغ درسال 1394 آغاز شده وانتظار می‌رود بابهره برداری ازآن درآینده نزدیکی امکان دسترسی به گازطبیعی برای اهالی این آبادی هم فراهم آید.» .