شبکه دو

شبکه ۲ سیمای جمهوری اسلامی ایران که در تداول عامه با نام شبکه دوم یا کانال دو شناخته می‌شود، یکی از شبکه‌های تلویزیونی دولتی کشور ایران است که در مجموعه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مدیریت می‌شود. این شبکه از سوی مسئولان اجرائی‌اش با نام شبکه خانواده سیما نیز یاد می‌شود. دفتر این شبکه در میدان آرژانتین تهران، انتهای خیابان الوند واقع است.
تاریخچه
در سال ۱۳۰۸ وزارت فرهنگ، اداره کل هنرهای زیبا را تاسیس کرد. این اداره علاوه بر نظارت بر کلیه فعالیت‌های هنری، مسئولیت استفاده از وسایل سمعی و بصری مدارس را نیز عهده‌دار بود. ایجاد آزمایشگاه‌های سمعی و بصری، دانش‌سرای مقدماتی و دانش‌سرای عالی نیز جزء فعالیت‌های این اداره بود.
در سال ۱۳۴۱ اداره‌ای به نام اداره آموزش فعالیت‌های سمعی و بصری در وزارت فرهنگ تشکیل گردید که بعدا با نام دفتر آموزش سمعی و بصری فعالیت‌های خود را ادامه داد. توجه به فیلم به عنوان یک رسانه آموزشی در سطح جهانی سبب گردید این اداره اقدام به تشکیل جشنواره‌های بین‌المللی فیلم‌های آموزشی کند.
تلویزیون آموزشی در سال ۱۳۴۴ زیر نظر وزارت آموزش و پرورش و به همت آقای علاءالدین دولتشاهی تاسیس شد و کار خود را بعد از دو سال، با پخش برنامه‌های درسی در زمینه فیزیک، شیمی، جبر، علوم طبیعی، زبان و دستور فارسی شروع کرد. هدف از پخش این برنامه‌ها جبران کمبود معلم‌های متخصص و جبران کمبود آزمایشگاه‌ها بود.
در سال ۱۳۵۲ تهیه برنامه‌های آموزشی به سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران زیر عنوان تلویزیون آموزشی و به مدیریت آقای علاءالدین دولتشاهی واگذار شد و برنامه‌های آموزشی با پخش دروس راهنمایی در سال ۱۳۵۳ مجددا شروع به فعالیت کرد و هم‌زمان حدود سه هزار دستگاه تلویزیون بین مدارس شهرهای بزرگ کشور توزیع شد.
در سال ۱۳۵۸ علاءالدین دولتشاهی از این سازمان پاکسازی شد و این شبکه به شبکه ۲ سیمای جمهوری اسلامی ایران تغییر نام پیدا کرد.
گروه‌های برنامه‌ساز
این شبکه دارای نه گروه برنامه‌ساز است. این گروه‌ها شامل گروه کودک و نوجوان، گروه فیلم و سریال، گروه مستند، گروه تامین برنامه، گروه اجتماعی و اقتصادی، گروه فرهنگ و تاریخ و هنر، گروه پیام‌نما، گروه معارف و گروه سیاسی است. همچنین واحد مرکزی خبر صدا و سیما تعدادی از بخش‌های خبری خود را از شبکه دو به روی آنتن می‌فرستد. این بخش‌های خبری شامل که در روزهای غیرتعطیل به مدت حدود بیست دقیقه پخش می‌شود، اخبار سراسری که در ساعت ۲۲ و ۳۰ دقیقه شب به وقت تهران و به مدت پانزده دقیقه پخش می‌شود، اخبار جوانه‌ها که خبرهای ویژه کودکان و نوجوانان را به مدت پانزده دقیقه در ساعت ۱۶ پخش می‌کند، می‌باشند. هم چنین در ساعت ۱۵ روزهای جمعه یک بخش خبری ویژه ناشنوایان پخش می‌شود. گفتگوی ویژه خبری از دیگر برنامه‌های واحد مرکزی خبر است که از شبکه دو پخش می‌شود. این برنامه پس از اتمام اخبار سراسری در ساعت ۲۲ و ۴۵ دقیقه آغاز شده و تا ساعت ۲۳ و ۳۰ دقیقه ادامه می‌یابد. در برخی از شب‌ها مدت زمان این برنامه تمدید نیز می‌شود.
گروه کودک و نوجوان
این گروه بخش عمده‌ای از برنامه‌های شبکه دو را تولید می‌کند. قالب برنامه‌های این گروه را جنگ‌های زنده تلویزیونی، مسابقه، انیمیشن و برنامه‌های عروسکی تشکیل می‌دهد. تعداد تولیدات این گروه پس از تصمیم صدا و سیما مبنی بر تبدیل شبکه دو به شبکه کودک در تابستان ۱۳۸۷ (با ادغام گروه کودک و نوجوان شبکه یک در گروه کودک و نوجوان شبکه دو) افزایش یافت. برنامه‌ها و تولیدات این گروه معمولا در ساعات میانی صبح و عصر پخش میشوند.
گروه فیلم‌های تلویزیونی
با انحلال گروه فیلم و سریال دو گروه فیلم‌های تلویزیونی و گروه مجموعه‌های تلویزیونی تاسیس شدند و گروه فیلم‌های تلویزیونی به تولید فیلم‌های تلویزیونی با مضمون خانوادگی می‌پردازد.
گروه مجموعه‌های تلویزیونی
این گروه به تولید مجموعه‌های تلویزیونی با مضمون خانوادگی می‌پردازد.
گروه اجتماعی و اقتصادی
عمده تولیدات این گروه را جنگ‌های تلویزیونی تشکیل می‌دهد. این شبکه به تولید برخی برنامه‌های ورزشی نیز می‌پردازد.
گروه مستند
این گروه به تهیه فیلم‌های مستند با رویکرد اجتماعی پرداخته و به ویژه در مناسبت‌های تاریخ معاصر ایران مانند سالگرد جنگ ایران و عراق، پیروزی انقلاب ایران و… به پخش تصاویر آرشیوی می‌پردازد.
گروه معارف
برنامه‌های این گروه بیشتر در زمان اذان ظهر و مغرب به افق تهران پخش می‌شود. تهیه برنامه‌های گفتگو در مناسبت‌های مذهبی شیعیان از دیگر وظایف این گروه است.
گروه سیاسی
برنامه جهان سیاست که به موضوعات سیاسی روز جهان پرداخته و پنج‌شنبه‌ها از شبکه دو پخش می‌شود، از جمله تولیدات این گروه‌است. گروه سیاسی هم چنین در روزهای نزدیک به برگزاری انتخابات در جمهوری اسلامی برنامه‌هایی با هدف افزایش مشارکت رای‌دهندگان پخش می‌کند.
گروه فرهنگ و تاریخ و هنر
برنامه پلی به گذشته با اجری خسرو معتضد که هر شب از شبکه دو پخش شده و به بررسی رویدادهای تاریخ معاصر ایران می‌پردازد، از جمله تولیدات این گروه است.
گروه تامین برنامه
این گروه دارای دو بخش تامین برنامه داخلی و خارجی است. این گروه به خرید فیلم‌ها و سریال‌های خارجی و همچنین فیلم‌های سینمایی ایرانی برای پخش از شبکه دو می‌پردازد. این شبکه مانند سایر شبکه‌های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران برخی صحنه‌های فیلم‌ها و سریال‌های خارجی را به دلیل مسائل اخلاقی حذف یا دستکاری می‌کند. گروه تامین برنامه برخی برنامه‌های متنوع دیگر مانند دوربین مخفی، تصاویر سیرک و… را از شبکه‌های خارجی ضبط و در قالب برنامه‌هایی مانند رنگارنگ پخش می‌کند.
گروه پیام‌نما
این گروه محتوای پیام‌نما (تله تکست) شبکه دو را تولید می‌کند. بخش باشگاه پرواز (باشگاه مخاطبان) یکی از پرطرفدارترین بخش‌های این پیام نما است که در آن مخاطبان در بخش‌های مختلف این باشگاه با هم به گفتگو می‌پردازند. از دیگر بخش‌های این پیام نما می‌توان به صفیر سیمرغ (مجله معارفی)، یک سبد سیب (مجله پزشکی)، کلبه مهربانی (مجله خانواده)، برگزیده اخبار ایران و جهان، کفشدوزک و آفتابگردون (مجلات ویژه کودک و نوجوان) را نام برد.
فهرست شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
فهرست شبکه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان