معماری چینی

کلاه فرنگی‌ای در میان باغ
معماری چین نیز همانند سایر هنرهای آن از گستردگی و تنوع فراوان برخوردار است، هر چند آثار معماری آنان گاه به علت استفاده از مصالح کم دوام از بین رفته‌اند، ولیکن آنچه از این آثار باقی‌مانده، گویای این حقیقت است که آثار چین در حد معماریهای مصر و بین النهرین و ایران باستان است. به‌طور کلی معماری چین شامل معابد (کنفوسیوسی، لائوتسه، بودایی) پاگودا، قصر، دیوار بزرگ چین، خانه و دیرها، آرامگاهها و معابد صخره‌ای (غارها) است.
معماری چین یگانه سیستم معماری در جهان است که ترکیب بندی چوبی عمد ه ان می‌باشد که تجلی بخش عمیق اصول اخلاقی چینی‌ها و دیدگاه‌های زیبائی، ارزش و طبیعت است.
خصوصیات معماری چین
خصوصیات عمده هنر معماری چین که بر اساس سنن عمیق فرهنگی مبتنی است به قرار ذیل است:
به علت برجسته ساختن ایده تقدم قدرت امپراتوری بر هر چیز و نظریه طبقاتی موفقیت‌های حاصله دربرنامه‌ریزی قصرها و شهرها بیشتربوده‌است.
به زیبایی مجتمع توجه خاصی شده لذادر ترکیب بندی عمده معماریها شکل برقراری خانه‌ها وحیاط‌ها به شکلی است که دو طرف همانند اهرم متقابل عمل کنند.
به طبیعت به هماهنگی عالی معماری با طبیعت عطف توجه خاصی شده‌است. در تاریخ چین در زمینه خصوصیات هنری و سبک و شیوه‌های سازندگی و طراحی معماری به تبادلات با خارج اهمیت زیادی داده شده و این مسئله بر معماری ژاپن، کره، ویتنام و مغولستان تاثیرات زیادی داشته‌است.
خانه چینی
نمونه‌ای از خانه چینی در پکن
اولین سکونتگاههای چینی گودالهایی هستند که به صورت دایره ساخته شده‌اند و روی آن را با شاخ و برگ درختان پوشانده‌اند.
از نظر تزئینی نمونه‌های خانه گلی دوره هان کاملا شبیه سبک‌های موجود در چین است. مدخل اصلی در داخل توسط “ مانع ارواح ” (دیواری در مقابل مدخل) حفاظت می‌شود، به‌طوری‌که حیاط از داخل خانه از نظر پنهان است. بر اساس عقاید چینی، شیاطین و ارواح پلید در خط مستقیم حرکت می‌کردند و این دیوارها در مقابل مدخل مانع ورود آن‌ها به داخل خانه می‌شدند.
ساختمان معماری خانه امروز چین دقیقا به نمونه اولیه خویش در هزار سال پیش شباهت دارد. اجزای ضروری این ساختمانها عبارتند از: یک تالار چهار گوشه زیر یک بام نوک تیز با قرنیزهای بر آمده، بر روی یک شبکه نگاهدارنده و ستونهای چوبی، که دیوارها هیچ نقشی در نگاهداری از سقف ندارند بلکه در حکم پرده‌ها و تیغه‌های جداکننده می‌باشند. معماری چین در چهارچوب این فرمول محدود، توجهش را بر نمای ساختمان متمرکز می‌کند. کارایی ساختمان غالبا تابع تزئینات آن بود. جالب توجه‌است که در طی چند قرن جهت همه ساختمان‌ها شمالی  جنوبی بوده‌است. در معابد یا منازل چینی بام بسیار اهمیت دارد، جنس آن از آجر و کاشی است و اگر بر سریرهای سلطنتی سایه افکند زرد و گرنه سبز، ارغوانی، سرخ یا آبی است.
قصرها و کاخ‌ها
کاخها و قصرهای درباری پرابهت و مجلل و سنگفرش شده از آجرهای زراندود و مواد یشمی است و تاکنون نیز جلال و درخشندگی خاص خود را حفظ کرده‌است. از دوران سلسله امپراتوری چین قصرها محل اقامت و زندگی امپراتور و خاندان او بوده و کاخها مکان رتق و فتق امور دولتی از طرف امپرائور گردیده بود. مقیاس ساختمان‌های قصر و کاخ در سالیان بعد پیوسته توسعه یافت.
خصوصیات
خصوصیات مشخص آن‌ها گنبد بسیار بزرگ و شیروانی پوشیده از آجرهای کاشی زرد رنگ و همچنین نقاشیهای پرطمطرق، سقف‌های گنبدی باحکاکی‌های ظریف و زیبا، زیرسازی مستحکم، پارتیشن‌ها، تیرهای چوبی و ستونهای سنگ مرمری و بناهای متنوع و رنگارنگ حاشیه آن می‌باشد.
کاخ تای خه در شهر ممنوعه پکن از نمونه‌های معماری قصرها و کاخهای امپراتوری محسوب می‌شود. در چین باستان در زمینه سازندگی کاخ به منظور تجسم تقدم قدرت امپراتوری بر هرچیز و نمایاندن نظام طبقاتی با محوریت امپراتوری، ترکیب‌بندی سخت محوری در معماری‌های یادشده مراعات شده‌است.
معابد چینی
در معماری هر کشوری پرستشگاهها از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردارند. مجموعه معابد به جای مانده در کشور چین با توجه به تعدد و تنوع ادیان مورد قبول در آن بسیار متنوع می‌باشند. که این معابد عبارتند از:
معابد بودایی: به این معابد راههای طبیعی بسیار زیادی منتهی می‌شود، که معمولا بر سرازیرهای پیچ در پیچ کشیده شده و با دروازه‌های آراسته‌ای به نام “ پای لوش “ مشخص گردیده‌است. برای رهانیدن شیطان در برخی مدخلها، پیکره‌های کراهت انگیزی گذاشته شده‌است. رواج آئین بودایی ظاهرا تغییر مهمی در طرح معابد چینی بوجود نیاورد، چون معابد تائویی و بودایی را از روی یک نقشه می‌ساختند که در واقع همان نقشه خانه چینیان بود و آن را برای مقاصد مذهبی آماده می‌کردند. ترتیب حیاط سازی، با تالارهای مجاور، شبیه خانه‌های مسکونی بود. تالارهای واقع در حیاطهای جلو اختصاص به پرستش خدایان یا بودا داشت، در صورتی که نقاط مسکونی در پشت معبد محل اقامت راهبان بود. عمده مصالح معابد بودایی چوب و سنگ است. سقف شیروانی است و از پوشش سفالی یا چوبی ساخته شده‌است. در بیشتر معابد روی سقف بنایی به شکل کشتی قرار دارد که از نظر هنر بودایی سمبلیک است و به طور کلی سقف این بناها دارای تزئینات پر کاری است. در معبد رنگ مسلط بر مجموعه بنا رنگ قرمز است.
معابد کنفوسیوسی: دلاویزترین معابد چینی آنهایی است که در پکن به دین ملی و رسمی آن کشور اختصاص داده شده‌است. معبد کنفوسیوس دارای طاقهای باشکوهی است که با ظرافت بسیار کنده کاری شده، ولی خود معبد بیشتر نمودار حالت فلسفی دارد تا هنری. به‌طور کلی ستونهای معابد، چوبی و سنگی است و غالبا به صورت ستون پیکره‌ای از اژدها و سیمرغ که در روبروی مدخل معبد قرار داده شده‌است.
پاگودا
از آثار برجسته و شاخص هنر معماری خاور دور به ویژه چین پاگودا است. این بناهای چتری شکل. چند طبقه‌اند که تعداد طبقات آنها فرد است چون عدد زوج در نزد چینی‌ها نحس است. پاگودا از درون دارای پله‌های مارپیچی و گردان است. هر چتر به ایوان گردی ختم می‌شود که ماموران حکومتی در این ایوانها مسائل مملکتی را را بررسی می‌کردند، دومین کارکرد این بناها جهت دعا و نیایش بوده و سوم پیشگویان چین در آن بخش طالع بینی می‌کردند و از طرفی جهت وزش باد را مشخص می‌نمود.
پاگودا نوعی از ساختمان‌سازی و معماری بودایی است که به نماد کشور چین تبدیل شده‌است، این بناها که بیشتر در روستاها برافراشته شده‌اند و جزء طبیعی آن نقاط به نظر می‌رسند و از استوپای هندی تقلید شده‌اند، با این تفاوت که چینیها به جای نقشه گرد، نقشه چهار، شش یا هشت ضلعی را ترجیح می‌دادند و طبقات را تا ارتفاع حداکثر ۹۰متر روی یکدیگر می‌انباشتند.
دیوار چین
مهمترین آثار چینی‌ها دیوار چین است که تا به امروز پا برجاست. این دیوار از شمال شرق چین به سمت شمال غرب امتداد دارد که طول آن ۶۴۰۰ کیلومتر و ارتفاع دیوار ۷ الی ۵/۷ متر است، عرض دیوار هم حدودا ۵/۷ متر است، به فاصله هر چند متر برجهای دیده بانی در دیوار بزرگ تعبیه گردیده‌است. دیوار دارای چهار دروازه بزرگ است، مصالح این دیوار از آجر و سنگ است، سازنده این دیوار “ شی هوانگ دی ” خاقان “ بنیانگذار سلسله چین ” بود. این دیوار جهت حفاظت چین از هجوم اقوام بیابانگرد زرد پوست به نام “ هونها ” بوده‌است. این دیوار از قرن ۴ ق. م به صورت دیوارهای بریده از چینه و گل وجود داشته‌است ولی در زمان امپراطوری شی هوانگ دی، این دیوارهای مجزا به یکدیگر متصل شد و از مصالح سنگ و آجر در ان استفاده کرد.
سبک‌های معماری چینی (شمالی و جنوبی)
در ساختمان‌های مذهبی اعم از پاگوداها و معبدها می‌توان دو سبک مشخص معماری چینی را مشاهده کرد. این دو سبک معمولا شمالی و جنوبی خوانده می‌شود.
تفاوت عمده میان این دو سبک عبارتند از: انحنای شیب سقف و مقدار تزئینات لبه بامها و پیش آمدگی آنهاست. در سبک جنوبی، سقفها به اندازه‌ای انحنا پیدا کرده‌اند که گوشه‌های آنها، مثل شاخ گاو به طرف بالا متمایل می‌شود.
سبک شمالی را غالبا سبک قصری می‌نامند، زیرا که بهترین نمونه‌های این نوع معماری را در عمارات با شکوه شهر ممنوع و آرامگاههای خاقانهای سلسله‌های منگ و منچو می‌توان دید. در سبک قصری، انحنای بام نرم است و به شیب و سقف چادر شبیه شده‌است، تزئینات نیز کمتر و محدودتر است. مجسمه فقط در گوشه‌های بامها دیده می‌شود.
ساختمانهای اندکی از روزگاران گذشته بر جای مانده‌اند یا سبک معماری چین در سده‌های گذشته دستخوش تحولات چشمگیر نشده‌است، ساختمان در چین امروز دقیقا به نمونه اولیه خویش در هزار سال پیش شباهت دارد.
چین