تنظیم منابع آب در افغانستان

کوه‌های هندوکش افغانستان
از برف باری در ولایت بدخشان دریای آمو بوجود می‌آید «ولسوالی درواز»
آب ماده حیاتی است که خداوند به‌طور وافر و رایگان برای موجودات روی زمین داده‌است. آب نه تنها جز حیاتی موجودات زنده‌است. جز حتمی پیشرفت و تکامل بشریت است. هر قدر بشریت متمدن می‌شود به همان پیمانه مصارف آب ازدیاد می‌یابد. فابریکه جات و تاسیسات ساختمانی سیستم آب درمنازل، کشاورزی نفوس جهان همه وهمه مصارف آبرا چندین برابر ساخته‌است. طبق آمار سازمان ملل رشد کشورها و رشد نفوس با هم مطابقت نداشته رشد نفوس دو یا چندین برابر از رشد کشورها گردیده‌است. رشد نفوس در کشورهای آسیای نسبت به تمام قاره‌ها ازدیاد یافته‌است. در صورت ادامه چنین حالت نه تنها کمبود آب برای کشاورزی بلکه برای نوشیدن به مشکلات مواجه خواهد شد. سال‌ها قبل طور اوسط مصارف روزانه مردم الی ده لیتر بود.
در زمان ظاهر شاه ریاست آبرسانی برای فرد ۲۰–۲۵ لیتر سنجیده به همان پیمانه در شهر کابل آبرسانی می‌کرد. با ازدیاد نفوس و کم‌سرعت بودن کار دولتی توازن توزیع الی امروز ازبین رفت مردم در هر گوشه و کنار از آبهای زیرزمینی استفاده اعظمی می‌نمایند طبیعتا آب‌های زیر زمین برای زنده نگه داشتن اجسام زنده، حفظ نباتات و مرطوب نگه داشتن قشر و فضا زمین خلق شده‌است. مصارف آب یکنفر در کشورهایی پیشرفته ۵۰۰الی ۶۰۰ لیتر رسیده‌است درحالیکه دراکثر کشورهای آسیای توزیع آب به نورم۲۰الی ۲۵ لیتر سنجیده می‌شود. فعلا مصارف آبی یک انسان در همه عرصه‌ها روزانه۵۰۰۰الی۶۰۰۰ لیتر می‌باشد. حدود ۸۰–۸۵ درصد آبهای شیرین در عرصه کشاورزی ۸ درصد آن غرض آشامیدن به مصرف می‌رسد. دریک کیلو گوشت ۱۵۴۰۰لیتر آب به مصرف رسیده که ۹۳ درصد این آب در مزرعه به مصرف رسیده‌است. در یک کیلو گرام نان گندم ۱۶۰۰لیتر آب به مصرف رسیده از جمله ۷۰ درصد این آب در مزرعه به مصرف می‌رسد. دریک کیلو برنج مصارف آب آن ۲۵۰۰لیتر می‌باشد که ۶۹ درصد این آب در مزرعه به مصرف می‌رسد. دریک کیلو لباس پنبه ۱۰۰۰۰لیر آب به مصرف می‌رسد از جمله ۵۴ درصد این آب در مزرعه به مصرف رسیده‌است.
مساحت افغانستان۶۵۲،۲۲۵ کیلومتر مربع اوسط مقدار بارندگی ۲۵۰ملی متر یا ۰،۲۵متر. مقدار بارندگی درسال ۱۶۳بیلون مترمکعب تخمین شده می‌تواند؛ که از جمله ۵۷ بیلون متر مکعب آن را آبهای رودها، ۱۸ بیلون متر مکعب را آب‌های زیر زمینی متباقی طوری تبدیل به بخار و طوری جذب در خاک و مقداری در وجود اجسام زنده وسایر ملحوظات طبیعی ذخیره می‌شود؛ که شامل احصاییه شده نمی‌تواند.
اوسط ارتفاع در افغانستان ۱۲۰۰ متر از سطح بحر ارتفاعات مرکزی ۱۸۰۰ متر جلال‌آباد ۴۵۰ متر بدخشان ۲۵۰۰ متر می‌باشد. بلندترین نقطه افغانستان نوشاخ بدخشان اند که دارای ارتفاع ۷۴۹۲ و پست‌ترین نقطه رودآمو است که دارای ارتفاع ۲۵۰متر ار سطح بحر می‌باشد. اوسط بارندگی درمناطق غربی ۲۵۰ ملی متر درمناطق جنوب شرقی ۲۵۰ ملی متر در ساحات شمال شرقی و ارتفاعات بالاتر از ۳۰۰۰ متر و جبالها از ۴۵۰ الی ۱۰۰۰ ملی متر در سال می‌رسد. سطح بارندگی برف درکوهای پامیر و واخان ۱۰۰۰ ملی متر یا یک متر می‌باشد. شورای وزیران افغانستان در دلو ۱۳۸۶ استراتیژی سکتور آب افغانستان را تصویب نمودند غرض پیشبرد کار افغانستان را به پنج حوزه آبی تقسم نمودند. افغانستان از ۷۵ میلیارد مترمکعب آب خود صرف ۲۰ میلیارد متر مکعب آن را استفاده می‌نماید. علت فقر درهمین است که نتوانسته‌است اراضی زمین‌های زراعتی خویش را توسعه دهد و از انرژی این آبها استفاده نماید. درمصوبه پلانهای روی دست گرفته شده‌است تا افغانستان بتواند ظرفیت استفاده از آبهای سرزمینی خودرا ارتقاء دهد. دو رود افغانستان یعنی آمو دارای ظرفیت ۲۲ بیلون متر مکعب و دریای هلمند به ظرفیت ۹٫۳ بیلون مترمکعب می‌باشد. ضرورت است تا آب این روده‌ها در تحت پروژه‌ها گرفته شود تا بتواند افغانستان از فقر فرار نماید. سطح استفاده از آب رود آمو صفر و از هلمند ناچیز می‌باشد.
تولید انرژی برق توسط آب واستفاده از انرژی برقابی که فاقد دود وگازات زهری می‌باشد نعمت است که ارزان بدست می‌آید. افغانستان که دارای ۲۵ رودخانه بزرگ صدها رود کوچک وهزاران جوی و کوهای پر برف دارد. طبیعتا این کشور از لحاظ آب غنی است؛ ولی اینکه چگونه ازین استفاده نمایند ضرورت به سرمایه کدر فنی و کارکنان صادق دارد.
طبق راپور سارمان ملل و دانشگاه کابل درآمد سرانه آب درافغانستان ۲۷۷۵ متر مکعب می‌باشد. در صورت استفاده درست ازین آبها علاوه بر ضرورت خود می‌توان به کشورهای همجوار برق و آب داد. یک عده از کشورها وادارات خارجی که از روند کار آب افغانستان حمایت وهمکاری می‌نمایند عبارتند از USAIDیا اداره انکشاف بین‌المللی آمریکا، بانک جهانی، اتحادیه اروپا، اداره زراعت و خوراکه سازمان ملل متحد، موسسه تکنیکی آلمان GTZ، حمایت مالی و بازساز ی آب کابل وهرات KfW، اداره کمک‌های بین‌المللی جاپان، دولت هندوستان، دولت ایران، موسسه یونسکو، اداره انکشاف بین‌المللی کانادا، اداره انکشاف بین‌المللی انگلستان، دانمارک، ناروی، موسسه یونیسف، چین، بانک انکشاف اسلامی، سروی جیولوجی ایالات متحده آمریکا، و موسسه هبیتات ملل متحد می‌باشد.
دوران آب در طبعیت
در مراحل اول تمام کره زمین را آب پوشانیده بود پس از میلیون‌ها سال فرورفته گی‌ها در زمین بمیان آمده و خشکه پیدا شد. سپس جریان آب غرض فروریختن به نقاط پائینتر برای خود مجراها پیدا نمود که تا اکنون ادامه دارد. تسلسل طبیعی اب یا (هایدرولوژی سیستم) طوری است در زمستان آ بها تبخیر ننموده به آب‌های تحت‌الارضی ذخیره می‌شود در موقع گرما حدودی دوباره به فضا بعدا توسط باد از یک محل به محل دیگر منتقل و سپس به باران تبدیل می‌شود. خاک بمثابه اسفنج است که مقدار آب زیاد را جذب می‌کند. زمین و ابحار محل فلتر و تقطیر آبهای کثیف می‌باشد پس از جذب همه مکروبها و مواد مضر آب فلتر شده را دوباره به فضا و از فضا به زمین می‌ریزند. درافغانستان بیشترین آب در زراعت به مصرف می‌رسد. در موسم گرما هفتاد الی هشتاد درصد آب که برای زراعت به مصرف می‌رسد به فضا می‌رود. تبخیر آب از۲۰ درجه سانتی گراد آغاز می‌گردد. یعنی فضا نیز مقدار زیاد آبرا با خود دارد. کشورهای پیشرفته این بخارات آبرا توسط ایود نقره –نمک، کاربن دای اکساید جامد ویا توده‌های یخ به ابر و باران تبدیل می‌نمایند.
آبیاری مزارع زراعتی در افغانستان
افغانستان یک کشور زراعتی است ۸۰درصد این ملت به زراعت و مالداری اشتغال دارند. زراعت بدون آب ناممکن است. کشت نباتات درین کشور بشکل للمی و آبی می‌باشد. زیاده کشت للم در صفحات شمال افغانستان صورت می‌گیرد. زمین‌های جلال‌آباد و لغمان چون آب فراوان دارند سال ۳ حاصل می‌دهند. در قسمت‌های غربی و شمال از ولایت کندز الی بادغیس حدود یک میلون هکتار زمین مزروعی در کنار دریای آمو و مرغاب قرار دارد ولی به نسبت عدم ورود تکنالوژی اب این زمین‌ها بشکل دشت و لامزروع باقی مانده‌است اهالی این ولایتها از زمین‌ها بشکل للمی استفاده می‌نمایند. افغانستان دارای ۷۵ بیلون متر مکعب آب سالانه می‌باشد ولی حدود ۲۵ درصد یعنی ۲۰ میلیارد آن استفاده نموده متباقی ۷۵ درصد آن به کشورهای همجوار می‌ریزد. در تاریخ افغانستان زراعت پیشرفته و حفر جویبارها در زمان کوشانیان غزنویان باختران تیموریان بابریان و تیمورشاه درانی مروج گردید. سیتم آبیاری در افغانستان توسط وسایل مدرن نبوده بلکه مانند صدها سال قبل توسط جویهای خاکی آبیاری می‌شود که درصدی ضایعات خیلی زیاد می‌باشد. قبلا پلان بود که در پروژه‌های بند سرده غزنی سد سلما هرات و سد کجکی هلمند زراعت مدرن را مروج نمایند که پروژه تا فعلا موفق نگردیده‌است. زیاده زمین‌های افغانستان بشکل علفزار مورد استفاده مالداران قرار دارد. دهقانان افغانستان آب کشت مورد ضرورت خودرا از آب باران دریا چشمه‌ها (کاریز) هردو چاه بدست می‌آورند.
اراضی افغانستان از دیدگاه زراعت به ۶ گونه تقسیم شده‌است. - زمین‌های مزروعی -زمین‌های تحت غرس نهالها- که هردو قسمت۷٫۸میلون هکتار ۱۱٫۹۶ ٪ ساحه خاک را دربردارد-علفزارها ۳۱ میلون هکتار که حدود ۴۹ ٪-- جنگلات ۱٫۹ میلون هکتار ۳٪- زمین‌های تحت آب و زمین‌های غیر مزروعی می‌باشد. اراضی افغانستان طوریست که هر منطقه دشت ودره اب هوا مخصوص دارند. مثلا ولسوالی سروبی که در۳۰ کیلومتری کابل موقعیت دارد در زمستان برف باری ندارد ولایت قندهار خوست جلال‌آباد لغمان گرم سیر بوده در زمستان برف باری ندارد. ۱ بر۶حصه خاک را دشت تشکیل داده‌است که به مساحت ۱۰۸۷۰۴ کیلومترمربع ۱۰،۸۷۰میلون هکتار می‌شود. بالاتر از ۸۰ درصد منبع آبی افغانستان را کوهای هندوکش تشکیل می‌دهد. درمجموع ۷٫۸ میلون هکتار ساحه قابل کشت می‌باشد. ازجمله ۳٫۳ میلون هکتار (۱۸۱٫۵میلون جریب) آبی ۴٫۵ میلون هکتار(۲۲٫۵میلون جریب) للمی یا بارانی وجود دارد. ازجمله ۴ میلیون هکتار تحت کشت می‌باشد. در سال ۲۰۱۰ حدود ۳،۱ میلون هکتار تحت زرع علوفه جات و از جمله ۲ میلیون هکتار تحت زرع گندم قرار داشت. زمین‌های سیر آب حدود ۱٫۸ میلون هکتار را دربردارد. در ۱،۴۴ میلون هکتار به نسبت آب کافی دوبار کشت می‌شود طور طبیعی به جز چند نبات محدود همه نباتات درین خاک می‌رویند. دراکثر نقاط شمال جنوب و جنوب شرقی افغانستان حرارت در تابستان به ۴۵ درجه می‌کشاند. زیادترین آب درین مناطق به مصرف می‌رسد سطح تبخیر درین مناطق زیاد بوده در ظرف ۳–۶ روز زمین دوباره خشک می‌شود. حرارت زمین الی ۲۰ درجه بیشر از حرارت هوا می‌باشد. خشک سالی درهمین مناطق بروز می‌کند.
آبرسانی و کانالیزاسیون شهری
آبرسانی کلتور است که سال‌ها قبل درمیان جوامع بشری افغانستان وجود داشته‌است. مردم از سه منبع یعنی جویها چاه‌ها و چشمه آب می‌نوشیدند. در بعضی محلات بخصوص در شمال افغانستان مردم آب آشامیدنی خویش را در حوض‌های سرباز ذخیره می‌نمودند. در بعضی محلات مردم زیر تپه و کوه را حفر نموده در آنجا برف زمستان را جمع می‌نمودند. در تمام سال ازین آب استفاده می‌نمودند. همه این‌گونه آبها عاری از خطر نبوده در بعضی مواقع امراض چون کلرا لشمانیا وملاریا باعث خطر جدی باشندگان همان محل می‌گردید. تا فعلا مردم دهات بنا بر عدم دانائی کافی عقیده دارند آب روان که هفت ملاق زد آب پاک است. بنیاد رسانیدن آب صحی در شهر کابل توسط عبدالرحمن خان آغاز گردید. برای اولین بار آب صحی در درمانگاه ابن سینا تهیه گردید. سپس درزمان شاه امان‌الله کار انتقال آب آشامیدنی مردم کابل از حوض طبعی کوه پغمان به اکمال رسید. نلهای آب در چندین نقطه شهر غرض استفاده مردم نصب گردید. در زمان ظاهر شاه اولین فابریکه کوچک تصفیه آب درشهر کابل نصب و به شهریان کابل حدود چهار ساعت آب می‌رسانید به همین ترتیب پروژه آبرسانی در ولایات هرات مزارشریف جلال‌آباد آغاز گردید. ریاست آبرسانی در اکثر مدارس ولایات و ولسوالی‌ها نصب پمپ دستی یا بمبه را نمود. در بعضی پروژه‌ها که روسها و امریکایها کار می‌نمودند توانستن توزیع ۲۴ ساعته آب آشامیدنی را مهیا کنند این پروژه‌ها مانند مکرویان اول، دوم سوم وچهارم، پروژه تفحصات مزارشریف و پروژه فارم غازی آباد پروژه فارم سمرخیل پروژه وادی لشکرگاه پروژ مالداری هرات وغیره بودند. تسلسل توزیع آب آشامیدنی به نسبت جنگ‌های داخلی الی امروز قطع گردید. پس از سال ۲۰۰۲ دوباره پروژه‌های آبرسانی توسط ایالات متحده آمریکا آلمان وسایر کشورها از طریق چند مراجع به خصوص ریاست آبرسانی و وزارت انکشاف دهات وزارت شهرسازی تحت کار گرفته شد. طبق راپور یونیسف الی اکنون ۱۶،۸میلیون افغان یا ۷۰درصد خاک آ ب صحی آشامیدنی ندارند. قربانی آب غیر صحی در درجه اول اطفال است فعلا در افغانستان از هر چها طفل یکی آن می‌میرد. درسال ۵۰۰۰۰ طفل باالاثر مرض اسهال که ناشی از آب غیر صحی است می‌میرند. فعلا اداره بانک انکشاف جهانی اداره آغا خان، UNHCR,DACAAR, USAID, و از کشور آلمان کمپنی، GTZ,INVENT, KFW در پروژه آبرسانی همکاری می‌نمایند.
دراین اواخر بانک جهانی خواست تا دولت افغانستان از تجربه آبرسانی وفاضلاب کشور هند و برازیل استفاده به عمل آورند. این سازمان تلاش دارد تا افغانستان از آبهای سطحی خویش در صنعت و آشامیدن استفاده نمایند. بدین منظور قرارداد بین هند و افغانستان به امضاء رسید. میزان سرمایه شرکت آب و فاضلاب افغانستان یک میلیارد و ۵۹۰میلیون افغانی ویا سه میلیون و ۴۰۰هزار دلار اعلام شد. در این نشست اعلام شد که بانک جهانی و اداره توسعه بین‌المللی آمریکا ۴۱ میلیون دلار برای مدت پنج سال برای توسعه فعالیت‌های آبرسانی در اختیار شرکت آب و فاضلاب افغانستان قرار خواهد داد. هکذا بانک جهانی اعلام کرد که برای بازسازی پروژه‌های سیستم آبیاری بخش کشاورزی در مناطق روستایی افغانستان، مبلغ ۳۳میلیون و ۵۰۰هزار دلار کمک اختصاص داده‌است. این مبلغ در احیا و بازسازی ۹۳پروژه کوچک و بزرگ، توسعه تاسیسات هواشناسی آب در ۳۰ایستگاه و شش دستگاه آزمایشگاه اندازه‌گیری گل و لای هزینه خواهد شد. این نهاد مالی هفت سال قبل، ۴۰میلیون دلار برای بازسازی پروژه‌های اضطراری آبیاری در کابل، جلال‌آباد، قندهار، هرات، کندوز، هرات و مزار شریف اختصاص داده بود که از آن زمان تاکنون این کمک‌ها به ۵۳میلیون دلار رسیده‌است. سیستم آبیاری بخش کشاورزی کشور در سه دهه گذشته به علت دلایل متعدد آسیب زیادی دیده‌است. در حال حاضر بیش از یک میلیون هکتار زمین نیاز به بازسازی و احیای سیستم آبیاری دارد. طوری‌که ۱۲درصد زمین‌ها قابل کشت است و ۸۵درصد آن نیاز به آبیاری دارد فعلا ۲۵درصد سیستم آبیاری افغانستان فعال است.
طبق اظهارات شرکت آبرسانی افغانستان تنها دو میلیون نفوس در سراسر کشور دسترسی به آب آشامیدنی صحی دارند. حال آنکه نیازمندی مردم به آب در سطح کشور، ۳۰۰ هزار مترمکعب در ۲۴ ساعت بوده و سالانه ۹۳۶٫۶۸ میلیون متر مکعب آب مورد ضرورت مردم می‌باشد. به گفته رئیس شرکت آبرسانی افغانستان همین اکنون در سراسر کشور ۵۵ مخزن آب زیر زمینی و ۵۶ مخزن آب ارتفاعی وجود دارد که حجم مخازن به ۶۲۳۵۱ متر مکعب می‌رسد. مقدار پمپ شدن روزانه آب در کشور به ۹۷۵۳۴ متر مکعب آب تولید شده و ۱۵۷۶ نل‌های آب عامه‌است که مردم از آن استفاده می‌کنند. این در حالیست که در سطح کشور ۱۲۴ میلیون مترمکعب آب‌های شیرین موجود است. تولید آب در افغانستان توسط مراجع رسمی و شخصی ۱۴۰هزار مترمکعب می‌باشد. تا فعلا در سطح کشور ۴۵۶۶۶ عدد بمبه دستی نصب گردیده‌است. شهر کابل که دارای چهار میلون نفوس دارد دارای مجموعی ۳۴هزار متر مکعب آب تولیدات دارد که همه آب تحت‌العرضی است. شهر کابل دریک سال توانای ۴۴ میلون متر مکعب را دارد که این آب ناکافی بوده از چاه‌های اطراف کابل استفاده به عمل می‌آید. آب شهر کابل از۴۲ حلقه چاه عمیق، دو کاریز وسه پروژه بزرگ در سه نقطه شهر کابل بدست می‌آید. شهر کابل دارای ۳۰تا ۳۵هزار چاه خود سر دارند. مردم روزانه حد اقل ۳۵۰۰ مترمکعب آبرا استخراج می‌نمایند. تمامی پروژه هاو بلند منزل‌های شخصی از خود چاه عمیق دارند به همین ترتیب فاقد کانالیزاسیون. در کنار هر تعمیر چاه فاضلاب نیز حفر گردیده‌است.
طبق اظهارات نجیب اله پتان رئیس عمومی آبرسانی و کانالیزاسیون از سال ۲۰۰۲ به اینسو مطالعات تکنیکی ۳۴ ولایت افغانستان را توسط متخصصین بانک جهانی، کشور جرمنی و USAID انجام داده شده‌است. طبق همین مطالعات پلان سرمایه‌گذاری طی سه مرحله یعنی کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت ترتیب شده‌است که فعلا پلان مرحله کوتاه مدت در حال تطبیق قرار دار. اکنون در ۱۷ شهر، شبکه‌های خدمات آبرسانی فعالیت دارد. درمجموع از۶٫۶ میلیون نفوس شهری نشینان به دو میلیون نفوس خدمات آبرسانی را مهیا گردیده‌است. مرحله (کوتاه مدت) با تمویل مشترک بانک جهانی و و کشور آلمان به هزینه ۵۰ میلیون دالر از ۲۰۰۷ شروع گردیده در اخیر دسامبر۲۰۱۰ به پایه اکمال رسید. ۳۰ میلیون دالر سرمایه‌گذاری در ۱۴ مرکز ولایات به کمک بانک جهانی رویدست است.
تشکیل آب در کره زمین
قبل از سال ۱۳۸۰ تصور می‌شد که این ماده در زمین باالاثر عملیه autogasing گازات آتشفشان تولید شده‌است؛ ولی درسالهای پس از ۱۳۸۰ یک پارچه بزرگ از یخ از نزدیک زمین گذشت کمپنی ناسا توته ازین یخ را که با خاک مخلوط بود به زمین آورد پس از تحقیقات چند واضع گردید که آب در هنگام ساختن ستاره‌گان ساخته می‌شود. در۲۲ ژوئیه سال ۲۰۱۱ ابر را دریافتن که ۱۴۰ تریلون چند بزرگتر از حجم زمین بود. بناا آبی که در زمین است در زمین ساخته نشده بلکه از فضای خارج آمده‌است. زیرا دو بر سه حصه زمین آب است.
کوه‌های پر برف در ولایت پکتیا افغانستان
آب و منابع آب در افغانستان
مهمترین منابع آبی افغانستان عبارتند از
آب‌های چاه چشمه‌ها
آبهای بارندگی از قبیل باران برف ژاله وغیره
آبهای سطحی جوی‌ها، دریاچه‌ها، دریاها
بندها و حوض‌های طبیعی و مصنوعی
یخچالهای کوها و قلل‌ها
بخارات اتمسفر
عمده‌ترین کوه که دارای قلل‌های مملو از برف و یخچالها می‌باشد کوه هندوکش و شاخ‌های کوچک او می‌باشد این کوه تقریبا بالاتر از ۷۵ درصد خاک افغانستان را پوشانیده‌است. مجموعا کوهای هندوکش دارای طول ۹۹۶ کیلومتر می‌باشد. تاحدود۶۰۰ کیلومتر را به نام هندوکش متباقی را بنامهای دیگر می‌نامند شاخهای هندوکش عبارتند از کوه بابا با مسافت ۲۰۰ کیلومتر سیاه کوه۶۲۸ کیلومتر کوه پغمان کوه سلیمان سفید کوه یا سپین غر فیروز کوه ۳۵۲کیلومتر تیر بند ترکستان پاراپامیزاد وغیره می‌باشد. عرض هندوکش متفاوت اند عموما عرض این کوه ۱۰۰ الی ۲۴۰ کیلومتر می‌باشد. ارتفاع اوسط این کوه ۴۵۰۰ متر از سطح بحر می‌باشد. اوسط بارندگی درین مناطق از ۲۵۰ الی ۴۵۰ ملی متر درسال است. بارندگی در کوهای پامیر الی هزار ملی متر در سال می‌باشد. اکثر قلل هندوکش شرقی دارای یخچالهای دایمی می‌با شد هندوکش مرکزی مانند سالنگ‌ها یکاولنک دره صوف بامیان هزاره جات و چغچران مدت شش ماه پر از برف می‌باشند. در وادی، دامنه‌های کوها و تپه‌ها اطراف هندوکش کوهای پغمان و بابا سرخ پارسا، دره جات بهسود، سوخته وادی، میر سبز، ناهور، مالستان، دایه فولاد، ارزگان، غاب، دایکندی، ایماقستان و نواحی شرق و جنوب هندوکش مناطق استالف، گل دره، شکر دره، پغمان، جلگه میدان، جلریز، بیک سمند، دایمرداد، خوات، تورمی، قیاق گل بوری، تورکان، ککرک، شاکی، زرسنگ، قره باغ، زرد آلو، تمکی، رسنه، سنگ ماشه، دی چوپان، خاک افغان، وادی ارغنداب و گیزاب منبع بزرگ چشمه‌ها می‌باشد. ساحات کوه بابا مملو از تپه‌های خاکی است که این تپه‌ها در زمستان آبرا ذخیره نموده در تابستان منبع چشمه‌ها می‌باشد. تغیر ارتفاعات در ساختن بندهای برق، بندهای آبی زراعتی، حوض‌های آبی هموار در کنار دریا غرض تربیه ماهی و مرغابی وغیره ساختمان‌های زراعتی این کشور را کمک می‌کند. سطح ارتفاع شهر جلال‌آباد دارای ۴۵۰متر در حالیکه در بدخشان سطح ارتفاع بالاتر از ۲۸۰۰ متر بطور اوسط می‌رسد. زیاده‌ترین نقاط پرآب و شاداب را قسمت شمال شرقی افغانستان مانند کنر هار نورستان دره‌های پنجشیر بدخشان وتخار تشکیل می‌دهد.
قسمت‌های مرکزی کوهای هندوکش و کوه بابا که ولایتهای پروان میدان بامیان دایکندی چخچران پل خمری چارکنت شولگره سرپل را احتوا نموده‌است منبع بزرگ آبی کشور به حساب می‌آید. ۸۰ درصد منبع آبی کشوررا کوهای هندوکش تشکیل می‌دهد؛ که ازین مناطق دریاها سر چشمه گرفته پس از عبور چندین ولایات به کشورهای همسایه می‌ریزد. متاسفانه افغانستان بالا ثر مصروف بودن جنگ‌های چندین دهه نتوانسته معضلات این آبریزی را روی اوراق بیاورد. کشورهای همجوار غرض استفاده این آبها پروژه‌های بزرگ را اعمار نموده‌است. در آینده در صورت ادعا افغانستان احتمال بروز مشکلات زیادی را در برخواهد داشت؛ که یکی از عوامل نا امنی افغانستان درهمین راز نهفته‌است. گفته می‌شود که بزودی انرژی تیل حاک به پایان می‌انجامد و آب می‌ماند تمام انرژی برای کشورها، جنگ سوم بالای معضله تقسیم آب آغاز خواهد. شد فعلا افغانستان پنج کشور را آب می‌دهد یعنی حدود ۵۰میلیارد لیتر آب به ارزش ۵۰ میلیارد دالر رایگان به کشورهای همسایه داده می‌شود. درحالیکه پاکستان بندر کراچی را بالای مالتجاره افغانستان از مدت ۳۰ سال به این طرف مسدود نموده‌است که صد درصد خلاف موازین و مقررات بین‌المللی در مورد کشورهای محاط به خشکه می‌باشد. افغانستان نظر به ظرفیت آبی خود و توپو گرافی ناهموار که دارد در آینده‌ها اولین کشور تولید برق خواهد بود. در نواحی تنگی ابریشم و پلچرخی امکان ذخیره نمودن میلیون‌ها مترمکعب آب وجود دارد. با بند نمودن تنگی ابریشم چندین سد برقی می‌توان اعمار نمود. زیرا ارتفاع سروبی و کابل ۱۰۰۰ متر فرق دارد. افغانستان دارای چندین صد دریاچه و بیشر از ۲۵ دریا بزرگ می‌باشد مهمترین دریاهای که از کنار دشتهای پهن‌آور می‌گذرد عبارتند از رودآمو، رودهلمند، رودکابل، دریای اندراب یا قندز، هریرودو رودمرغاب می‌باشد.
دریای آمو (جیحون یااوکزس)
این دریا از کوهای پامیر افغانستان و تاجیکستان شروع می‌گردد و از شمال شرق رو به جنوب غرب جریان پیدا می‌کند، در قسمت پنج سرعت این دریا خیلی تند و با شتاب می‌گردد. در قسمت شمال شرقی بدخشان دریای آمو یک چرخ مثلثی زده بازهم به مسیر خود ادامه می‌دهد. در قلعه زال با دریای پنج تاجکستان یکجا می‌شود. پس از طی مسافت ۲۴۰۰ کیلومتر به دریای اورال می‌ریزد. کوهای پامیر دارای بارندگی ۱۰۰۰ ملی متر دریک سال بوده به همین دلیل این دریای بزرگ را به جریان انداخته‌است. این دریا بطول ۱۱۲۶ کیلومتر در داخل خاک افغانستان جریان داشته در سرحد ترکمنستان مسیر خودرا بطرف شمال غرب تغیر می‌دهد. این دریا دریک ثانیه ۲۰۰۰ متر مکعب و دریک سال ۲۲میلیارد آبرا انتقال می‌دهد. در کنار این دریا دشتهای لامزروع وکم ارتفاع به اندازه یک میلون هکتار (ده میلون جریب) قرار دارد؛ که با مصرف کم می‌تواند زیاده قسمت این دشتها را سیراب نمود.
عرض دریا در بسیاری از جاها بیشتر ازیک کیلومتر است. قسمت کم عرض آن در نواحی حیرتان واقع شده‌است. از لحاظ قانونی افغانستان از اینکه منشا این دریا است حق استفاده بیشتر را دارد. برخلاف ازبکستان ۶۰ درصد ازین آب استفاده می‌نماید و هم از طلا که این رود سالانه دارد. در صورت احداث پروژه‌ها در افغانستان با مشکلات و ممانعت‌های زیادی روبرو خواهد بود. این دریا در مرز دوکشور قرار دارد و به نام آبهای بین‌المللی یاد می‌شود دارای قانون خاص است. به منظور بیداری کشورها در حفظ ذخیره و تقسیم آب کنفرانس تحت نام آب برای حیات بتاریخ ۱۸الی ۲۰ جوزای سال ۱۳۸۹ در شهر دوشنبه به شرکت هفتاد کشور و ده‌ها سازمان بین‌المللی منطقه تشکیل گردید. درین کنفرانس امام علی رحمان اوف رئیس جمهور تاجکستان وضعیت موجود آب شیرین در جهان، تغییر اقلیم – گرم شدن کره زمین، ذوب شدن یخچال‌ها - اداره نادرست آب وضعیت آب‌های سرحدی را مورد بررسی قرار داد به‌طور غیرمستقیم ازبکستان را مورد انتقاد قرار داد.
جدول مقدار تولید و مصارف آب دریای آمو
نام کشور
سهم‌گیری درآب آمو بتناسب سال\کیلومتر مکعب
سهم که کشورها باید مستفید شوند به درصد
آبیاری اراضی به میلون هکتار
تخصیص آب
درصدی کل که استفاده می‌شود
افغانستان
۲۴**
۳۰٪
۱،۲
۰
۰
تاجیکستان
۴۹
٪ ۶۱
۰،۵
۹،۵
۱۵،۴
ازبکستان
۴،۸
٪ ۶
۲،۳
۲۹،۶
۴۸،۲
ترکمنستان
۰،۸۲
٪ ۱
۱،۷
۲۲
۸، ۳۵
قرقیزستان
۱،۶
٪ ۲
۱،۰
۴،۰
۶، ۰
مجموعه کل
۸۰،۲۲
٪ ۱۰۰
۸، ۵
۵، ۶۱
٪ ۱۰۰
رودخانه هلمند
دومین رودخانه پراهمیت رود هلمند است که از سنگلاخ یا ۸۰ کیلومتری غرب کابل سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب غرب کوهستان‌ها هزاره جات را پشت سر گذاشته در گرشک داخل ریگستانها دشت مارگو می‌شود. بعدا بطرف سیستان جریان نموده. به تالاب بین‌المللی‌هامون در منطقه سیستان ایران می‌ریزد. طول این رودخانه ۸۳۵ کیلومتر است. گرچه طول این رودخانه تا کول سیستان به ۱۱۵۰ کیلومتر می‌رسد و به واسطه گرمای زیاد و ریگستانی بودن مسیر، بیشتر در راه گم می‌شود. با آن همه آب این رودخانه هیچ وقت خشک نمی‌شود و جریان آن در سرچشمه خیلی تند و در انتها که به سیستان می‌رسد خیلی کنداست. در مسیر این رود سد کجکی با ظرفیت ۶۷۰میلون متر مکعب اعمار گردیده‌است. درسال ۲۰۱۱ کار بند کمال خان نیز درمسیر این دریا آغاز گردیده‌است. این بند درزمان داود خان سروی و به ارزش ۳۳ میلیون دالر با حکومت چکسلواکی قرارداد گردیده بود که در این ۳۲ سال کار آن متوقف بود. رودخانه هلمند در مجموع ۳۸۶۰۰۰کیلومتر مربع را می‌تواند آبریزی کند؛ و اگر از این آب درست استفاده شود می‌توان تمام زمین‌های اطراف این رودخانه را زیر کشت محصولات زراعی برد و باقی‌مانده آن را که بسیار زیاد است به کشور ایران بفرستیم تا هم تالاب بین‌المللی‌هامون که بیشتر آن درخاک ایران است آب‌گیری شود و مازاد آن از ایران به سمت پاکستان هدایت شود. فعلا کشور ایران با باقی‌مانده بسیار کم این آب برای کشاورزی در منطقه سیستان استفاده می‌نماید. تولیدات کشاورزی سیستان شامل گندم، جو، هندوانه، خربزه، و انگور می‌باشد.
فراه رود
یکی از رودخانه سیراب و پراهمیت افغانستان فرارود است این رودخانه از بند باین و خاک یارک ولسوالی دولینه سرچشمه گرفته پس از گذشتن از ریگستان‌های فراه در تالاب‌هامون می‌ریزد.. مناطق زیاد در غور، پرچمن و فراه به نام آن مسمی گردیده، ازین رودخانه در زمین‌های زراعتی استفاده به عمل می‌آید، اما در جوار این رودخانه زمین زراعتی کم است ولی با استفاده از تکنالوژی و ذخیره آب ولایت فراه که کاملا دشت است می‌توان آبیاری نمود. طول این رودخانه ۵۶۰ کیلومتر است.
رودخانه کابل
این دریا از محدوده سنگلاخ سرچشمه گرفته در دره اونی کوه پغمان از رودخانه هلمند جدا می‌شود سپس جلگه میدان را آبیاری نموده از ولسوالی چهارده، وارد شهر کابل می‌شود در چهلستون با رودخانه پغمان و در شینه با رود لوگر ملحق می‌شود سپس در جلگه سروبی با رودخانه پنجشیر ملحق شده به جلگه جلال‌آباد می‌ریزد. در اینجا رودکنر هم با اینها ملحق شده از باسول و دکه داخل علاقه آزاد افغان‌ها مهمند می‌گردد. سرانجام به رود سند می‌ریزد این رودخانه دارای طول ۷۰۰ کیلومتر بوده که ۴۶۰ کیلومتر آن در داخل خاک افغانستان جریان دارد. این رودخانه اهمیت استراتژیکی واقتصادی دارد. جلال آبادو لغمان دارای آفتاب فراوان و اقلیم گرم می‌باشد که برای کشت نباتات ستروس جوار زیتون شالی و سبزی جات خیلی مساعد است. زمین‌های این دو ولایت ۳ بار حاصل می‌دهد درصورت تغیر دادن مسیر رودخانه ساختن کانال‌ها این زمین‌ها قسمت زیادی از مشکلات غذائی را مرفوع خواهد نمود. بخصوص مصارف سبزیجات زمستانی شهر کابل از همین دو ولایت بدست می‌آید.
رود مرغاب
این رودخانه که معاون آن رودخانه کاشان است از نقطه اتصال سفید کوه و تیربند ترکستان سرچشمه گرفته به طرف غرب در وادی وسیعی جریان دارد. در نزدیکی بالا مرغاب رود قیصار هم به آن علاوه شده و پس از عبور از علاقه پنج‌ده وآق تپه رود کشک هم به ملحق می‌شود و سرانجام پس از طی مسافت ۹۶۰ کیلومتر در ریگستان قراقروم ترکمنستان می‌ریزد. این رودخانه از میان چندین کوه گذشته سپس به ارتفاعات هموار می‌ریزد با استفاده از تکنالوژی معاصر امکانات زیاد در ذخیره استحصال برق و مزروعی ساختن اراضی زراعتی مورد استفاده قرار داد.
هریرود
این رودخانه هم از دامنه‌های کوه بابا درمناطق مرکزی کشور سرچشمه می‌گیرد. هریرود فاصله طولانی را درداخل ولایت غور طی نموده وبا عبور از شهر چغچران مرکز آن ولایت وارد ولایت هرات می‌شود. سرانجام وارد ترکمنستان شده و در ریگزارهای قره قوم دفن می‌گردد. این رود۱۱۲۴ کیلومتر طول داشته و۵۶۰ کیلومتر آن درداخل افغانستان جاری است. شصت کیلومتر مرز مشترک میان دو کشور ایران و افغانستان را همین رودخانه تشکیل می‌دهد. سرسبزی ولایت هرات از آب هریرود می‌باشد ولی با آن همه، استفاده چندانی از آب این رودخانه در داخل افغانستان صورت نگرفته و اضافه آب آن جذب ریگستانهای کشورهای همسایه می‌گردید. درین اواخر دولت ایران و ترکمنستان ذخیره گاه بزرگ ازین اب غرض آبیاری جلوگیری از سیلاب مناطق دوکشور ساخته‌است
چالشها در روند سیاسی تنظیم آب در افغانستان
با رشد نفوس نا موزون مقدار آبهای آلوده و چرب ازدیاد یافته ظرفیت‌های آبهای شیرین پائین می‌آید. در سال ۲۰۱۱ تعداد متولدین ۱۳۴ میلیون و تعداد وفیات ۵۶ میلون بوده‌است. این رشد اکثرا در کشورهای در حال توسعه یا عقب مانده می‌باشد. در دو طرف افغانستان دو کشور قرار دارد که رشد نفوس آن از ۲ درصد اضافه‌اند این حتما بالای کشورهای همسایه تاثیر ناگوار دارد. بخصوص بالای ظرفیت‌های آب. در منطقه آسیای میانه افغانستان یگانه کشور است که ۷۵ میلیارد مکعب آب شیرین دارد صرف از ۲۰ میلون آن استفاده نموده متباقی به کشورهای همسایه می‌ریزد. درطی ۳۰ سال که افغانستان مصروف جنگ بود کشورهای همسایه از آب دریاهای افغانستان درکشورهای خود پروژه‌های را بنا نمودند که برای آن‌ها نیز حیاتی است. این پروژه‌ها طوری بنا شده‌است که اصلا آبی برای افغانستان باقی نخواهد ماند.
آب دریای کابل در حصه اتک به دریای سند ریخته سر زمین‌های ملتان، علی پور و حیدر آباد را سیر آب و سرسبز می‌سازد. پاکستان کشوری است که نان گندم درآن جا خیلی اساس است و پاکستان پروژه‌های کشت گندم خودرا از همین آب تامین می‌کند. درحالیکه از مدت ۳۰ سال است که پا کستان بندر تجارتی آبی خودرا بالای افغانستان به منظورهای خیلی ناروا مسدود نموده‌است که خلاف موازین کشورهای محاط به خشکه‌است. کشورهای تاجکستان و قرغیزستان که مانند افغانستان دارای منابع غنی آب اند نیز معضلات آب با سایر کشورهای آنطرف آمو دارند؛ ولی آن‌ها آب و برق ۲۴ ساعته طور نارمل دارند.
آن عده کشورهای آسیای میانه که در حوزه جهیل اورال قرار دارند مهمترین تامین‌کننده آب شیرین برای این کشورها همین جهیل به‌شمار می‌رود ۹۰ درصد اب جهیل اورال از ریختن آبهای رود آمو می‌باشد. کانال معروف قرا قوم شریان حیاتی آب ترکمنستان می‌باشد رودخانه آمو به عنوان بزرگترین تامین‌کننده آب برای این کانال به‌شمار می‌رود.. ترکمنستان جز اب این کانال دیگر منبع آبی ندارد که تمام ترکمنستان را آبیاری نماید. کانال قراقروم برای حل مشکلات خشک‌سالی و کم‌آبی ترکمنستان احداث شده و از جمله بزرگترین پروژه‌های عمرانی داخلی شوروی سابق به‌شمار می‌رفت. این کانال حجم بسیار زیاد آب رودخانه آمو را در شرق ترکمنستان گرفته و به داخل خاک این کشور جاری می‌سازد. کانال قره قروم دارای ۱۳۰۰ کیلومتر طول بوده و در مسیر شرق به غرب جریان دارد. این کانا ل حدود یک میلیون هکتار زمین کشاورزی را که شامل کشت‌زارهای پنبه می‌باشد، آبیاری می‌کند. ترکمنستان خشکترین منطقه آسیای میانه‌است
کشور تاجیکستان علاوه بر استفاده وسیع در بخش کشاورزی از آب آمو، در نظر دارد که به تعداد ۱۴ نیروگاه برقی را با توان مجموعی چهارهزار میگاوات، بالای رودخانه آمو اعمار کند که بزرگترین آن‌ها نیروگاه دشت جم با ظرفیت تولیدی ۱۵٫۶ میلیارد کیلوات ساعت برق در سال خواهد بود. هزینه این پروژه تقریبا چهار هزار میلیون دلار آمریکایی تخمین شده‌است.
زیاده‌ترین آب دریای آمو را جمهوری ازبکستان در کشت نباتات به مصرف می‌رساند. دریای آمو دو بار داخل ازبکستان شده در اخیر به جهیل ارال می‌ریزد که کشور قزاقستان از آن نیز استفاده می‌نماید. مزارع شش ولایت ازبکستان از آب دریای آمو سر سبز است. هکذا ازبکستان سد بزرگ (تورپالانگ) در جنوب ولایت سرخان دریا اعمار نموده‌است. کانال بزرگ بخارا به منظور آبیاری و استحصال آب استیشن برق نوایی نیز بالای آب این دریا است. وهم از بکستان چندین بند و کانال ازین دریا ساخته‌است. وهم درین اواخر ترکمنستان وایران سد دیگری را در مسیر دریای مرغاب اعمار نموده‌اند که هردو کشور آز آن استفاده می‌نمایند؛ ولی خواننده محترم با این همه کانال‌ها وسدهای که ساخته شده‌است یکی ازین کشورها نه به افغانستان توجه کرده‌اند نه به حیثیت بین‌المللی. تا حال چندین بار نشست نموده‌اند ولی اصلا افغانستان را اطلاع ننموده‌اند. در حالیکه مردم این کشور از گرسنگی وبی آبی می‌میرند.
ایران کشور همسایه غربی افغانستان که از دریای هیرمند و هریرود استفاده می‌نماید. دولت ایران طی خشکسالی‌های اخیر بااستفاده از مشورت‌های تخصصی جاپانی‌ها، آب رودخانه هیرمند، رادر گودال‌های که در کنار مرز با افغانستان اعمار گردیده هدایت نموده و ذخیره می‌نماید. این ذخیره گاه‌های (مصنوعی) درایران به نام چاه‌های نیمه زابل یاد می‌شود که قبلا تعداد آن‌ها به سه حلقه می‌رسید و این چاه‌نیمه‌ها به ظرفیت ۰٫۷ میلیارد متر مکعب برای مصرف آشامیدنی و حقابه زیست‌محیطی تالاب بین‌المللی‌هامون احداث گردیده بودند اما دولت ایران با احداث چاه‌نیمه چهارمی ظرفیت آن‌ها را به ۱ میلیارد متر مکعب رسانید. برای احداث چاه‌نیمه چهارم در مجاورت چاه‌نیمه‌های قبلی که با میلیون‌ها دلار احداث شده‌اند مبلغ هشتاد میلیون دلار پول به مصرف رسیده وکار احداث آن دراوایل سال ۱۳۸۳ شمسی به پایان رسید.
طرح احداث خط لوله ۱۹۲ کیلومتری (آب برای شهر یک میلیون جمعیتی زاهدان) از پروژه‌های مهم دیگری است که جهت انتقال آب ذخیره شده از رود هیرمند، در چاه‌نیمه‌ها به شهر زاهدان درسال ۱۳۸۳ به بهره‌برداری سپرده شد. قراراست که آب انتقال شده توسط این خط لوله که مقدار آن به ۳۷ میلیون مترمکعب برسد، نیازهای آبی (هشتصد هزار نفر) از ساکنان شهر زاهدان مرکز استان سیستان وبلوچستان رادر سال تامین کند. برای اجرای این پروژه هم مبلغی درحدود ۷۵ میلیون دالر به مصرف رسیده‌است. این در حالی است که به اساس معاهده سال ۱۳۵۱ در مورد تقسیم آب رودخانه هیرمند، جانب ایران حق استفاده از آب هیرمند را به‌طوری‌که در حال حاضر جریان دارد، دارا نمی‌باشد. زیرا مطابق به مفاد قرارداد تقسیم آب هیرمند بین دوکشور از مجموع ۱۷۶ متر مکعب فی ثانیه آب هیرمند، حقابه ایران صرف ۲۶ مترمکعب فی ثانیه که معادل ۸۲۰ میلیون مترمکعب درسال می‌شود، تعیین گردیده‌است. تامین آب موردنیاز شهر زاهدان با جمعیت تخمینا یک میلیونی آن از ذخیره‌های آب هیرمند، برخلاف مواد موافقت‌نامه تقسیم آب هیرمند میان ایران و افغانستان است، زیرا درهیچ ماده یا مواد آن افغانستان تعهدی به ایران نسپرده تا آب موردنیاز مرکز استان سیستان و بلوچستان و بخصوص شهر زاهدان را از رودخانه هیرمند تهیه کند.
ذخایر آب ونقش آن در توسعه زراعت و صنعت در افغانستان
سیستم آب در حفظ حیات انسانی، زراعت و صنعت نقش عظیم را دارد. بدین منظور کشورهای پیشرفته غرض تهیه آب به سطح کشور بنابر یک احصائیه خیلی‌ها دقیق عمل می‌نمایند. بدون احصائیه دقیق نفوس، مقدار زمین، نوع زمین، تعداد فابریکه‌ها، مقدار تولید آب صحی، مقدار آب مور ضرورت و مصارفات آب نمی‌توان پلان ساخت. آب در کشورهای پیشرفته مانند تیل ارزش داشته و به صفت منابع طبیعی حفظ می‌شود. امروز کشورهای همجوار و کشورهای عربی نیاز مبرم به آب شیرین دارند. قیمت یک مترمکعب آب شیرین ۱٫۵ دالر می‌باشد. مطابق به فیصله سازمان ملل در مورد آبریزی دریاها در دوکشور یک مقدار آب باید رایگان داده شود ویک مقدار آن باید به فروش رساند. با اعمار سدها و ذخیره گاهی می‌توان عواید حاصل نمود. مهمترین منبع آبی افغانستان یخچالهای دایمی قلل‌های بلندکوه هندو کش و چشمه‌ها می‌باشد. بالاتراز ۷۵ درصد خاک را کوها تشکیل داده‌است. تمامی دریاهای افغانستان ازین کوها منشا می‌گیرد. از سرازیر شدن این آبها نظر به موقعیت جغرافیای و سرعت آب می‌توان گاهی ذخیره فراوانی را ساخت. تکنولوژی امروز نظر به موقعیت جغرافیای دریا و آب انواع بندها را اختراع نموده‌است. کشیدن تونلهای آب توسط ماشینهای TBMساختن کاسه‌های بزرگ ابی توسط انفجارات اتمی ساختن کانال‌ها توسط Vertical cannal drilling machin و تی بی‌ایم وغیره ماشینهای مدرن که سرعت کارا خیلی سریع می‌سازد. از این رودها توسعه اراضی زراعتی را نمود و از انرژی پوتانشیل آن برق استحصال نمود.
واضع است که همه ساله در افغانستان نفوس ازدیاد می‌یابد با ازدیاد نفوس برخلاف زمین‌های زراعتی تحت ساختمان قرار می‌گیرد و آبی که برای زراعت طبیعی به مصرف می‌رسید به سایر موارد به مصرف می‌رسد. این آب پس از استفاده مخلوط با روغنیات و مواد کیمیاوی گردیده واپس تبخیر نمی‌کنند رطوبت نسبتی نیز پائین می‌آید. ملت افغان از قدیم‌الایام زراعت پیشه بودند آبی که توسط جوی‌ها داخل محلات مسکونی می‌گردید مطابق به نفوس و زمین مورد ضرورت کافی بود. در سه دهه جنگ مردم کشت وکار را رها کرده مهاجر گردیدند در زمان برگشت نفوس دوچند ازدیاد یافت. لازم بود تا مقدار منابع آب و زمین زراعتی ازدیاد میافت ولی چنین نشد. بنا بر چندین عوامل تعداد از زمین‌ها این کشور از کشت بازماند. در نتیجه کشور از حالت خود کفائی برآمده محتاج است تا یک تعداد از محصولات زراعتی و تولیدات محصولات زراعتی را از خارج وارد کند. پس از سال ۲۰۰۲ که تحولات در افغانستان رونما گردید دولت افغانستان الی سال ۲۰۰۹ روی عوامل نامعلوم اهمیت زراعت را فراموش نموده بود. ضرورت بود الی خروج خارجیها در اعمار بندها. ذخیره گاهی کانال‌ها وتوسعه اراضی زراعتی می‌کوشید تا ملت ما کمافی سالهای قبل از لحاظ خوراک متکی بخود می‌شد. در صورت بهبود زراعت صنعت این کشور رونق می‌گرفت. فعلا صرف ۱۲ درصد زمین این کشور تحت کشت حدود ۴۶ درصد آن علفزار و۳درصد آن جنگل است. باالاثر همکاری دولت آلمان وضع زراعت آبیاری و آبرسانی در ولایت کندز بهتر گردیده‌است. زیاده زمین‌های کندز تحت کشت گندم قرار گرفته‌است. با فعال ساختن پروژه‌های آبی می‌توان صنعت را رشد داد. صنعت ضرورت به برق زراعت پیشرفته، راه پخته و سیستم آبرسانی مدرن دارد. تهیه آب غرض صنعت زراعت و منازل توسط ساختمان‌های زراعتی ذخیره گاه‌های آبی حوض‌های مصنوعی کشیدن تونلهای آبی در اعماق زمین و کوها حفر هزاران چاهای عمیق آبی وغیره اکتفا پذیر خواهد بود. درسال ۲۰۱۱ دولت افغانستان به جهانیان اعلان نمود که افغانستان غرض تنظیم آب خویش مبلغ ۱۲ بیلون دالر ضرورت دارد. مقدار آب سرانه ۲۷۷۸ مترمکعب دریک سال می‌باشد درحالیکه ۱۴۲۰ متر مکعب آن در دسترس قرار دارد.
حوضه رودخانه‌های افغانستان
پنج حوزه آبی افغانستان
طبق پیشنهاد وزارت انرژی و آب وسایر مراجع ذی‌ربط افغانستان به پنج حوضه دریای تبدیل گردید که عبارتند از حوضه آمو، حوضه شمال، حوضه مرغاب و هریرود، حوضه هلمند و حوزه رود کابل می‌باشد. این پیشنهاد توسط رئیس جمهور افغانستان شش وزیران و رئیس اداره محیط زیست منظور گردید. یک تعداد از سازمان‌ها و بانک‌های که در حصه اعمار و احیا پنج حوزه همکاری نموده‌اند از قبیل بانک جهانی مبلغ ۷۵ میلون دالر در تمام ۵ حوزه. بانک آسیایی اداره(JFPR)مبلغ ۱۵ میلون دالر غرض احیا و ترمیم دریای شمال. اداره (JFPR) جاپان مبلغ ۱۰ میلون دالر را غرض احیا دریای بلخ. اتحادیه اروپا مبلغ ۱۵ میلون دالر غرض اعمار پروژه‌ها بالای دریای کندز. کشور کانادا و دوبی ADB مبلغ ۹۰ میلون دالر غرض احیا و اعمار در دریای مرغاب و هری رود. ادارهEC در بخش دریای آمو کمک نموده‌اند که ملت افغان ازین‌ها تشکر می‌نماید.
جدول پنج حوضه آبی افغانستان
اسم رود
الگو
رودهای که با این رودخانه ملحق می‌شود
اراض تحت پوشش به کیلومتر مربع
ظرفیت رودخانه به بیلون متر مکعب
کشور منبع
به کشور که می‌ریزد
رود آمو
100px
واخان کوکچه قندز پامیر پنج
۹۱٫۵
ازبکستان ترکمنستان
رود شمال
100px
شیرین تگاب سرپل بلخ
۷۱،۷
۱٫۸۸
رود هلمند
100px
هلمند ارغنداب غزنی ترنک ارغستان موسی قلعه
۲۶۴۹
۹،۳۰
ایران
دریای غربی
100px
خاش رود ادرسکن فراه رود هریرود مرغاب کشک گلران وغیره
۷۸،۴
۳،۰۶
ایران و ترکمنستان
رود کابل
100px
میدان کابل لوگر شتل غوربند پنجشیر علی شنگ علی نگار لغمان جلال‌آباد
۷۷،۷
۲۰،۷۶
پاکستان
مجموعه
۳۳رودخانه بزرگ
۲۹۶۸،۳
۵۷
علل خشکسالی
خشکسالی کشاورزی (Agricultural drought):
جنبه‌های مختلف خشکسالی اقلیمی یا خشکسالی هیدرولوژیکی را به تاثیرات کشاورزی پیوند می‌دهد. مفهوم این خشک سالی کمبود بارندگی، تفاوت تبخیر و تعرق واقعی با تبخیر و تعرق پتانسیل، کمبود رطوبت خاک، میزان محیط سبز، غلظت گازات درجه حرارت، سطح آبهای زیر زمینی یا مخازن می‌باشد. آب مورد نیاز گیاهان بستگی تام به شرایط غالب اقلیمی منطقه، خصوصیات بیولوژیکی گیاه مورد نظر، مرحله رشد و خصوصیات فیزیکی و بیولوژیکی خاک دارد. گفته می‌توانیم خشکسالی کشاورزی عبارتند از کمبود میزان آب مورد نیاز گیاهان مختلف در دوره‌های مختلف رشد از حالت بذر تا بلوغ می‌باشد. کمبود رطوبت خاک سطحی در هنگام جوانه زنی مرحله تولید گل و تکمیل نمودن ضروریات داخل تخم خیلی‌ها پراهمیت است. زیرا اگر در مرحله جوانی زدن آب نباشد نبات نمی‌روید در مرحله گل اگر آب نرسد تخم پوچ و میان تهی می‌آید در مرحله ساقه زنی اگر آب نرسد ساقه ضعیف یا چپه می‌شود یا مورد حمله آفات قرار می‌گیرد. یکی از بزرگترین علت خشکسالی اب وهوای گرم است. در هر نقطه دنیا که گرمی است بارندگی کم است هرقدر هوا سرد شود مقدار بارندگی ازدیاد میابد. در آن محلات که درجه حرارت کم و زیاد می‌شود بارندگی متعلق به این حرارت دارد.
منبع و منشا که از ان بخارات آب برمی‌خیزد خیلی‌ها مهم‌تر ازهمه‌است که با چه غلظت و فشار بخارات می‌آید با تغیرات فشار دریک محیط باد پیدا می‌شود و باد خود منبع سردکننده هوا است. با سرد شدن هوا باران می‌ریزد. در افغانستان جبهه بخارات گرم از بحر هند و جبهه بخارات سرد از سایبریا باعث بارشها می‌گردد. بارشها دونوع اند قاره ئی و منطقه ئی. بارشهای بین القاره زیاده در چهار فصل ارتباط دارد ولی منطقه‌ای مربوط به بخارات آب و سردی منطقه‌است. مثلا جنگلات غلو باعث ریزش باران می‌شود. نرسیدن جبهات دریک منطقه باعث نباریدن بارش نیز می‌گردد. خشک سالی می‌تواند یکساله ویا چندین ساله باشد؛ ولی دایمی نیست.
راه بیرون رفت از خشکسالی
خشک سالی یک عمل طبعی است کسی نمی‌تواند جلو این پدیده را گیرد. فقد یک وسیله خیلی‌ها کمک می‌کند آنهم غرس درختان درمنطقه می‌باشد. از اینکه یکی از خصوصیات انسان‌ها مبارزه با طبعیت نیز است لازم است از طریق دیگر مبارزه با خشک سالی صورت گیرد. هدف این مبارزه چگونه به مناطق که خشک سالی رخ دهد از طریق دیگر آب رساند تا کشت صورت گیرد و حاصل دهد.
اعمار سد آبی
سد عبارت ار مانع جریان آب است که در نتیجه ارتفاع آبرا بلند برده و در آن مقدار آب را ذخیره نماید از سد می‌توان برق استحصال نمود از آب آن در اراضی زراعتی استفاده نمود. تربیه ماهی و طیور نمود. علاوه براین سد آبی می‌تواند تفرجگاه باشد. تغیرات در محیط آب وهوا می‌آورد. مقوی اقتصاد است. بهترین سد آنست که بتواند آب زیادی را ذخیره کنداگر درمیان کوه یک کاسه بزرگ هموار خاکی باشد و سپس باز کوه دوم شروع شود می‌توان بند ساخت یعنی برای هر توپوگرافی نوع مخصوص سد ساخته می‌شود؛ ولی باید یادآوری نمایم تکنالوژی امروز به سطح رسیده‌است از آبهای جریان دار استحصال برق را می‌نمایند. ساختن سد در آبهای جریان دار درنشیب بین دوکوهنوع مخصوص ساختمان را در خود دارد که اب زیاد درآن باید ذخیره نشود. از سرعت آب برق استحصال می‌گردد. در هر سد سرعت آب باید صفر گردد بعدا از انرژی پوتانشیل یا از انرژی افتادن آب برق حاصل می‌گردد. دربین دو کوه‌های که آب دارای سرعت تیز ودارای سنگریزه و سنگ‌ها خیلی خطرناک است نباید سد ساخت در صورت ساختن روزی نه تنها شهرها بلکه مملکت‌ها را خراب خواهد کرد. درمیان تپه‌های پرعلف میوان بند ساخت. سدها را از کانکریت، سنگ، خاک، چوب و لاستیک می‌سازند. سدهای کانکریتی. به اشکال وزنی، میان خالی، میان پر، منحنی، مایل و پایه دار ساخته می‌شود. افغانستان مطابق به ماستر پلان برق، دارای (۲۴۰۰۰) میگاوات پوتانسیل بوده
از جمله ۲۳۰۰۰ ان آبی متباقی از زغال سنگ گاز ونفت می‌باشد. افغانستان دارای ۱۱ سد برقی می‌باشد ۳۰ سال قبل ازین سدها۴۵۴ بیلون کیلووات برق درساعت تولید می‌گردید. فعلا حدود ۲۸۰–۳۰۰ میگاوات برق تولید می‌کند و۵۰۰ ان وارداتی است.
انواع سدها بر اساس ساختمان
سدهای قوسی یا منحنی :معمول‌ترین سدها درجهان به شکل قوسی درمیان تنگه‌های کوه اعمار می‌گردد که نیروهای وارده بر سد توسط یک بدنه منحنی شکل به دوکنار یعنی سنگ و زمین منتقل می‌گردد. این صدها از کانکریت و آهن ساخته می‌شود. عرض این سد مربوط به این است که چه مقدار فشار بالای سد وارد می‌گردد. در بعضی آلات درقسمت عقبی پایه‌های مخروطی از کانکریت را نیز وصل می‌نمایند.
سدهای خاکی : این مودل سد از خاک کلی یا خاک رس ساخته می‌شود. تا در برابر فشار وارده از خود مقاومت نشان دهند. خاک رس طبیعتا در کنار و قسمت تحتانی تقریبا تمامی جوی و دریاها وجود دارد مانع نفوذ آب در کنار و تحت می‌شود. بدین منظور ازین خاک در سدها نیز استفاده می‌نمایند.
سدهای سنگریزه‌ای : مشابهت به سدهای خاکی دارد؛ ولی باین تفاوت که به عوض خاک دانه‌های سنگ خورد را می‌اندازند وهم ابعاد دانه‌های صورت سنگ به مراتب درشت‌تر می‌باشد.
سدهای وزنی: که وزن بدنه سد تعادل آن را در مقابل مجموعه نیروهای وارده حفظ می‌نماید.
سدهای پایه اداره : درین نوع سد فشار وارده بر سد توسط غلاف ویا پوست به پایه‌ها و از پایه‌ها به زمین انتقال می‌یابد.
سدهای چوبی : این سدها از چوبهای سخت و مقاوم ساخته می‌شود. شکل سدهای چوبی مانند سدهای فولادی از یک قالب چوبی ساخته می‌شوند؛ و هم در معیار کوچک از چندین صفحه ساخته می‌شود مقدار زیادی از چوب در زمین داخل گردیده و فشار وارده را به زمین انتقال می‌دهند.
سدهای فولادی : که از یک قالب فولادی و یک صفحه فولادی ساخته می‌شود و آن را درجریان آب مونتاژ می‌نمایند. در افغانستان در معیار کوچک ازین سد خیلی وافر دیده می‌شود به نام سربند می‌گویند. این سد متحرک و غیر متحرک ساخته می‌شود. این نوع سد درمعیار کوچک زیاده ساخته می‌شود.
اعمار ذخیره گاه آبی
ذخایر غرض کشاورزی
۱. ذخایر بزرگ
در جهان امروز علاوه برسد بعض از ذخیره گاه‌ها مخصوص غرض کشاورزی می‌باشد که دارای انرژی پتانسیل الکتریکی نمی‌باشند. درافغانستان در میان کوها و دشتها کاسه‌ها، چاه‌ها و حوض‌های طبیعی بزرگ آب وجود دارد که تعداد آن قلیل است. اب حوض‌های کوهی از جمع شدن برفها وبارش و حوض‌های هموار از بارش سال و از آبهای زیر زمینی می‌باشد. می‌توان تعداد این نوع را چندین برابر ساخت بخصوص در دشتها و سطوح هموار.
۲. ذخایر کوچک
در جهان امروز انواع مختلف ذخیره گاه‌های آب از آهن کانکریت و لاستیک به حجم کوچک و بزرگ ساخته می‌شود. می‌توان آب بارندگی سال را در آن ذخیره نمود. یکنوع ذخیره گا کوچک آن طوریست که در ارتفاع بلند یک نقطه بزرگ مدور را پلاستیک کاری می‌کنند واب بارندگی از پلاستیکها راسا داخل کاسه بزرگ ذخیره‌ای می‌شود. یا در یک خریطه بزرگ پلاستیک که طول آن تا دو صد متر کم یا اضافه‌است اب بارندگی را ذخیره می‌کنند. ویا چندین ذخیره گاه بزرگ از آهن ویا لاستیک غرض حفظ متقدم می‌سازند و آب آن را ازیک نقطه دیگر انتقال می‌دهند
اعمار کانال‌ها
یکی از وسیله مبارزه علیه خشک سالی استفاده از کانال‌ها است. آب کانال‌ها از دریای می‌آید که اصلا در آنجا خشک سالی وجود ندارد. کانال عبارتند از تغیر دادن مسیر آب دریا را به مسیر مورد نظر می‌گویند. کانال یکی از وسیله‌است می‌تواند منطقه بزرگ را آبریزی نماید. در افغانستان تا فعلا دو کانال بزرگ اعمار گردیده‌است.
۱. کانال ننگرهار: این کانال در سال ۱۳۳۷ توسط دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اعمار گردید این کانال حدود ۱۲۰هزارجریب کشتزار غازی آبادو هده را سیراب ساخته‌است.
۲. پروژه کانال رود هلمند: این پروژه در سال۱۳۵۱و۱۳۵۲ توسط ایالات متحده آمریکا فعال گردید. بزرگترین کانالی که از رودخانه هلمند جدا شده نهر بغرا است که درپنج کیلومتری گرشک از هلمند منشعب شده و بطول ۸۰ کیلومتر در سمت راست رودخانه به استقامت نادعلی واقع در چهل کیلومتری غرب شهر لشکرگاه امتداد یافته‌است. پروژه‌های مارجه و شمالان نیز ازاین کانال آبیاری می‌گردند. در صورت که مانند این پروژه چندین دیگر فعال گردد دیگر لازم نیست ملت افغانستان دنبال آب باران برود.
در طی خشکسالی‌های اخیر دولت افغانستان کار یک تعداد از کانال‌ها را به همکاری نیرو ائتلاف آغاز نموده‌است شامل چنین پروژه‌ها می‌باشد.
۱. اعمار ۸ کانال در لغمان که ۶ کانال آن به ارزش ۱٫۶میلون دالر با همکاری بانک جهانی دو کانال دیگر آن درمنطقه کا کس وکس عزیز خان به ارزش ۳۶۰هزار دالر از کمک بانک جهانی اعمار گردید.
۲. اعمار کانال در ولسوالی زنده جان ولایت هرات بطول ۳۲ کیلومتر به ارزش ۵ میلون دالر درحال اعمار است.
۳. اعمار کانال به ارزش ۱۸۰ هزار دالر در ولایت نورستان غرض جلوگیری سیلاب
۴. اعمار کانال بزرگ در ولسوالی چهار برجک ولایت نیمروز به طول ۴۵ کیلومتر به هزینه یک میلون سه صد هزار دالر از بودجه انکشافی ایلات متحده آمریکا در حال تکمیل است.
۵. اعمار کانال در دشت قلعه ولایت تخار آغاز گردیده‌است. این کانال به ارزش دو میلون دالر از طرف بانک جهانی اعمار می‌گردد.
۶. کار اعمار ۳۶ کانال آب و یک دیوار استنادی به ارزش بیش از یک میلیون دالر آمریکایی در ولسوالی غنی خیل ولایت ننگرهار خاتمه یافت. پروژه اعمار این کانال‌ها و دیوار استنادی به همکاری تکنیکی CIDG و کمک مالی اداره انکشافی بین‌المللی امریکاUSAID عملی شده‌است.
۷. بازسازی دو کانال بزرگ به درازای ۱۷۸ کیلومتر از دریای آمو و کوکچه به ولسوالی‌های دشت ارچی ولایت قندوز و خواجه غار ولایت تخار به ارزش ۱۰۰ میلون دالر میان بانک انکشاف آسیائی و وزارت مالیه افغانستان به امضا رسیده‌است.
۸. اعمار سربند کانال زراعتی شیخک و سربند کانال زراعتی کینتی در قریه‌های تاش گذر و تخته کوپرک ولایت سرپل از بودجه انکشافی وزارت زراعت، آبیاری و مالداری به ارزش ۳۰ میلیون افغانی تکمیل و به بهره‌برداری سپرد شد. این دو کانال در حدود ۲۰۰۰ هزار جریب زمین تحت آبیاری قرار گرفته و ده‌ها خانواده به آب آشامیدنی دسترسی پیدا کرده‌اند.
۹. بازسازی و احیای مجدد کانال عمومی و کانال‌های درجه دوم و سوم پروژه وادی ننگرهار به ارزش ۱۶٫۳ میلون دالر کمک بانک انکشاف آسیایی توسط شرکت (ISD) می‌باشد. کار این پروژه اعمار و بازسازی ۶۵ ساختمان که شامل پاک کاری کانال عمومی، تعویض دروازه‌های تنظیم‌کننده آب، ترمیم سیفون‌ها و تحکیمات آن، ترمیم وسایل تنظیم‌کننده اب شامل بوده توقع می‌رود طی ۱۸ ماه آینده تکمیل گردد.
۱۰. کانال ننگرهار به طول ۷۰ کیلومتر بزرگترین کانال آب درشرق افغانستان است که تقریبان نیم قرن پیش احداث گردیده‌است. این کانال درمجموع به مساحت ۲۵ کیلومتر زمین شامل ۳ هزار هکتار باغ و ۲۲ هزار هکتار زمین زراعتی در ولسوالی‌های سرخ رود، بهسود، بتی کوت، غنی خیل، و مهمند دره ولایت ننگرهار را تحت پوشش آبیاری قرار می‌دهد، ظرفیت اساسی کانال ننگرهار ۵۰ مترمکعب آب است و قابلیت آبیاری ۳۱ هزار هکتار زمین را دارد.
۱۱. سربند کانال آب زراعتی در ولسوالی فیروز نخچیر سمنگان به ارزش ۱۳۳۰۰۰۰۰ افغانی از کمک مالی بانک آسیایی ودولت جاپان بوده به بهره‌برداری سپرده شده‌است.
کانال بغلان: اعمار یک کانال آبیاری در مربوطات ولایت بغلان؛ سهولت‌های لازم را برای (۲۰۰) خانواده روستایی فراهم ساخت. این پروژه آبیاری به هزینه بیش از (۲) میلیون افغانی، مساعدت کشور جاپان از طریق برنامه انسجام ساحه‌ای وزارت احیا و انکشاف دهات در قریه سرباغان و موشی ولسوالی بنو ولایت بغلان تطبیق شده و شرایط سهل آبیاری را برای بیش از (۵۰۰) جریب زمین زراعتی و باغی قرار یاد شده مساعد گردانید.
پروژه‌های بزرگ ذخیره آب در افغانستان
طبق راپور وزارت انرژی و آب افغانستان درین اواخر پروژه‌های ذخایر آبهای سر زمینی تحت ادارهUSAID روی دست گرفته‌است این پروژه‌ها غرض تهیه آب آشامیدنی کشاورزی و انرژی در نظر گرفته شده‌است که بنامهای پروژه‌های دراز مدت میان مدت و کوتاه مدت ترتیب گردیده شده‌است. فعلا وزارت انرژی افغانستان مطالعه ۱۱۱ بند آبی را به ارزش ۱۰٫۷میلون دالر روی دست دارد. این مطالعات باید در سال ۱۳۹۱ ختم گردد. وزارت انرژی پلان ساخت ۴۰۰ بند آبی کوچک و بزرگ را درطی پنج سال یعنی الی سرطان ۱۳۹۴ باید به انجام رساند.
پروژه انکشافی علیا دریای آمو
که یکی از مهمترین و بزرگترین پروژه‌های آب و برق افغانستان به‌شمار می‌رود و دارای مشخصات عمده ذیل می‌باشد.
۱. احداث بند ذخیره بالای دریای آمو در مرز مشترک بین افغانستان و تاجکستان تا آب مورد ضرورت آبیاری صفحات شمال کشور را تهیه نماید. این بند همچنان مقدار ۱۰۰۰ میگاوات انرژی برق تولید خواهد کرد.
۲. کانال عمومی مربوطه بطول حدود ۳۵۰ کیلومتر بوده که از قلعه ذال ولایت کندز شروع گردیده و به ولسوالی اندخوی و نواحی آن در ولایات فاریاب ختم می‌گردد.
۳. این سد بیش از ۵۰۰ هزار هکتار زمین معادل دو نیم میلیون جریب اراضی فعلی و جدید در ولایات بلخ، جوزجان و فاریاب آبیاری خواهد کرد.
۴. نصب دستگاه استیشن برق آبی به ظرفیت ۱۰۰۰ میگاوات.
این پروژه یکی از مهمترین پروژه‌های آب و برق بوده که ساحه آن شامل چهار ولایت شمال افغانستان بوده و برای ده‌ها هزار نفر در منطقه کار ایجاد خواهد کرد.
پروژه میان مدت آبیاری کلیفت
۱. پروژه آبیاری کلیفت موازی ۲۰ هزار هکتار (۱۰۰ هزار جریب) زمین را آبیاری خواهد کرد.
۲. طول این پروژه ۱۳۰ کیلومتر می‌باشد که از جمله ۳۰ کیلومتر پایپ لین و متباقی ۱۰۰ کیلومتر آن به قسم کانال خواهد بود. این پروژه توسط پمپ باید فعال گردد که حدود ۲۰ میگاوات انرژی برق ضرورت دارد.
طرح مقدماتی و هدایت نامه تکنیکی و اقتصادی پروژه از طرف وزارت انرژی در حال اجراات قرار دارد.
طرح عاجل کوتاه مدت
تهیه آب آشامیدنی از ساحه خم آب آمو دریا برای ولسوالی اندخوی و نواحی همجوار آن با استفاده از ماشین پمپ الکتریکی.
پروژه برق آبی باغدره
این پروژه با ظرفیت تولیدی ۲۸۰ میگاوات بالای دریای پنجشیر، آغاز و در سال ۲۰۱۳ باید به تولید آغاز نماید. مرحله اول مطالعات امکان‌سنجی این پروژه تکمیل و قرار است مرحله دوم آن آغاز گردد
پروژه ذخیره آبی بند کمال خان
این سد در ولایت نیمروز بالای دریای هلمند احداث می‌گردد که دارای چندین مرحله می‌باشد. کار مرحله اول آن به هزینه ۹ میلون دالر با دولت تاجکستان به امضاء رسید. کار مرحله اول این بند در نوامبر۲۰۱۲ به تکمیل خواهد رسید. این بند علاوه براینکه چندین هزار هکتار زمین را سیراب می‌سازد۹ میگا وات برق نیز تولید می‌نماید.
بند سلطان
این بند در ۲۲ کیلومتری شهر غزنی در زمان سلطان محمود غزنوی غرض آبیاری اعمار گردیده بود. این بند در ولسوالی جغتوی ولایت میدان وردک موقعیت دارد؛ اما بخش اعظم آب آن به سمت ولسوالی خواجه عمری و شهر غزنی جریان دارد که به شمول خواجه عمری، زمین‌های زراعتی ولسوالی انده و گیرو را آبیاری می‌کند.
این بند چندین بار طور غیر اساسی ترمیم گردیده‌است. در سال ۱۳۸۴ باالاثر سیلاب ۷۰ درصد زمین‌های زراعتی را در ولایت غزنی تخریب نمود.
پروژه سلما
کار بند سلما ولایت هرات در زمان داود خان آغار الی ۲۰۰۵ متوقف بود درسال ۲۰۰۵ دولت هند مصارف ادامه کار این پروژه را بدوش گرفته‌است. در نظر است این پروژه هفتاد هزار هکتار زمین را سیراب و به ظرفیت ۴۲میگا وات برق را تولید نماید. مصارف این سد حدود هفتاد میلون دالر خواهد بود.
پروژه کانال مروارید
این کانال بزرگ به نام «مروارید» در ولسوالی شیوه ننگرهار اعمار در سال ۱۳۸۸ به بهره‌برداری سپرده شد. این کانال توسط کشور جاپان با هزینه ۱۰میلیون دالر اعمار گردید. کانال مروارید از دریای کنر از منطقه زیلی بابا ولایت کنر آغاز می‌شود و با از عبور از منطقه شیوه و دشت گمبیری به بند درونته می‌انجامد. کانال «مروارید» که ۲۴ کیلومتر طول دارد. در جریان ۷ سال ساخته شده و هزاران جریب زمین بایر و هزاران جریب زمین زراعتی را آبیاری خواهد کرد
پروژه ذخیره آب و تولید برق بخش آباد
قرار داد پروژه آب و تولید برق بخش آباد بالای دریای فرارود را با رئیس کمپنی خدمات مشورتی هندوستان در ۲۴ آگیست سال ۱۳۸۵امضا رسید. این پروژه در ساحه ۱۰۰ کیلومتری شهر فراه و در فاصله ۳۰ کیلومتری سرک عمومی کابل- هرات موقعیت دارد. اهداف این پروژه عبارت از ذخیره آب به حجم ۵۷۰ میلیون متر مکعب در ساحه بخش آباد می‌باشد. با تکمیل شدن این پروژه ۳۵۰۰۰ هکتار زمین زراعتی موجود و ۲۶۰۰۰ هکتار اراضی جدید تحت آبیاری قرار خواهد گرفت. قرار است با تکمیل این پروژه ۲۰ میگا وات برق نیز تولید گردد.
پروژه سد آب و تولید برق کامه
پروژه بند آب و برق کامه بر قسمت آخر دریای کنر، طرح بکر و جدیدی نیست. در سال ۱۹۷5 (1354) حین ریاست جمهوری محمد داود خان، راپور تکنیکی و مالی بند کامه با همکاری کمپنی جاپانی «سانیو» به پایه اکمال رسیده بود. طبق نقشه بند آبرسانی و برق ولسوالی کامه، این سد آبگردان ظرفیت آبیاری ۹۰۰۰ هکتار یا ۴۵۰۰۰ جریب اراضی مزروع و ۳۰۰۰ هکتار یا ۱۵۰۰۰ جریب زمین بایر را دارد. به عبارتی جمعا ۱۲۰۰۰ هکتار یا ۶۰۰۰۰ هزار جریب زمین از ذخیره آب‌بند مستفید شده می‌تواند. اعمار بند کامه ۱،۶۸ (یک اشاریه شصت و هشت) میلیارد دالر هزینه برداشته و نیروی تولید ۴۵ میگاوات برق را دارا می‌باشد. امور ساختمانی این بند باید طی دو سال به اتمام می‌رسید. قرارداد این بند با یک شرکت ایرانی اخذ گردیده بود.
باران مصنوعی
یکی از وسیله که می‌توان تا حدودی جلو خشکسالی را گرفت باران مصنوعی است. دانشمندان زمین را به شش طبقه وفضای بالاتر از زمین را به۵ طبقه تقسیمات نموده‌اند که تروپوسفر در فاصله ۶–۲۰کیلومتر، ستراتوسفیر الی ۵۰ کیلومتر، میزوسفیر از ۵۰–۸۵کیلومتر، ترموسفیر از ۸۵–۶۹۰کیلومتر و اکزوسفیر۶۹۰–۱۰۰۰۰کیلومتر بالاتر از زمین واقع‌اند. مهمترین قسمت که درآن باران مصنوعی صورت می‌گیرد تروپوسفر است.
تروپوسفر
قسمت که با باران مصنوعی ارتباط دارد تروپوسفر است. تروپوسفر گرم‌ترین ساحه اتمسفر می‌باشد. درین ساحه مقادیری زیادی گازات کاربن دای اکساید اکسیجن نایتروجن، گازات نجیبه و سایر گازات وجود دارد. هوای تروپوسفر پس از ۴–۵ کیلومتر به بعد به صفر درجه رسیده از ان به بعد سرد شده می‌رود. بخارات آب پس از ۴کلیو متر به هم نزدیک شده در فاصله‌های ۹–۱۰ کیلومتر در موجودیت ذرات کوچک دوباره به باران تبدیل می‌شوند.
باران مصنوعی
باروری یا تخم پاشی ابرها در واقع یک روند طبیعی است که در آن ابرها به بخار آب و سپس به باران تبدیل می‌شوند. روش باران مصنوعی برای اولین بار درسال ۱۹۵۰ توسط فرانسوی‌ها تجربه گردید. فعلا در ۲۴مملکت دنیا مروج است. باران مصنوعی در کشور چین هند آسترلیا آمریکا و کشورهای شرق میانه مروج بوده توانسته‌است از ۵–۲۵ درصد مقدار بارندگی را بلند مبرد. برای ایجاد باران مصنوعی باید عوامل چون ابر، رطوبت، گرمی هوا و سایر شرایط جوی فراهم باشد. رطوبت (وزن بخار آب موجود در یک متر مکعب هوا) عامل مهمی در تشکیل ابرهاست، هر قدر هوا گرمتر باشد، قابلیت بیشتری برای داشتن بخار آب و تشکیل ابر دارا می‌باشد. غرض اینکه چگونه ابر ساخته شود وباران ببارد لازم است هزارات ذرات آب هوا باهم یکجا شده پس از وزنبین شدن به زمین بریزد. برای تشکیل ابر وجود ذرات میکروسکوپی گرد و خاک، دوده، بلورهای نمک ویخ لازمی است.
دو اصول برای بارش از ابرها به نام روند باران گرم و روند باران سرد وجود دارد:
۱ باران گرم : در مناطق حاره، باران از ابرهایی می‌بارد که هرگز دمای آن‌ها زیر صفر نیست آن را باران گرم می‌نامند. در این ابرها قطرات درشت آب که ابر را تشکیل می‌دهند در برخورد با قطرات کوچک، آن‌ها را جذب و به این ترتیب شروع به بارش می‌کنند.
۲ باران سرد : زمانی که دمای ابر یا قسمتی از آن پایین‌تر از صفر باشد، بلورهای یخ با جذب رطوبت اطراف خود سریعا شروع به رشد می‌کنند تا اینکه وزن زیاد باعث فرود آن‌ها می‌شود. این بلورها هنگام فرود اگر از مکانهای گرم بگذرند به باران تبدیل می‌شود و در صورت سرد بودن بشکل برف فرود می‌آیند. در مناطق قطب شمال و جنوب که مقدار کاربن دای اکساید و ذرات گرد و دود نیست ویا خیلی کم است ولی همیشه برف می‌بارد دلیل ان یخ شدن ذرات کوچک بخار در هوا پس از یکجا شدن چندین هزار ذرات وزن زیاد شده بشکل برف پائین شده به زمین می‌ریزد در بعضی مناطق که هوای پائین یعنی ۲–۳کیلومتر گرم است برف آب شده به باران تبدیل می‌شود
انسان از طریق باروری ابرها می‌تواند از لحاظ تعداد و نوع هسته‌های تشکیل باران به طبیعت کمک کند. باروری بوسیله مواد جذب‌کننده رطوبت مانند بلور نمک و یوریا که می‌تواند برای سرعت دادن به روند بارش گرم بکار رود. باروری بوسیله یود نقره(AGI) و یخ خشک (کاربن دای اکساید یخ شده) پروپان مایع و نمک در افزایش باران در روند بارش سرد به ابرهایی که کمبود هسته دارند کمک می‌کند. تمامی ابرها نمی‌تواند باران را بیاورد بخصوص ابرهای که خیلی‌ها بلنداند.
روش آبیاری مدرن
نوع آبیاری مدرن که به نام آبیاری قطره یاد می‌شود
در بعضی از کشورهای که آب شیرین کم دارند. کشت بسیاری از نباتات خودرا در شیشه خانه‌ها ویا در
مزارع کشت می‌کنند که توسط پایپ‌ها و نل‌های آهنی صرف ریشه نبات را آب می‌دهند. بنامDripirrigation
یا آبیاری قطره یاد می‌شود.
حفظ جنگلات و غرس درختان
خوبترین وبهترین طریقه که می‌تواند تا حدودی زیادی جلو خشکی را بگیرد غرس درختان است. درختان درموقع گرمی دهن ستوماتا حجرات خودرا بند نموده آب خودرا به بیرون تبخیر نمی‌نمایند. ریشه درختان منبع حفظ آب است.
اکثر نباتات در زمان جوانه زدن و تولید تخم ویا گل به آب زیاد نیاز دارند. یک نبات در یک مرحله حد اقل به پنج بار آب فراوان ضرورت دارد. بدین لحاظ زیادترین آب شیرین برای کشت نباتات به مصرف می‌رسد. به اساس تجارب چندین ساله تا حد ممکن نباید از آبهای زیر زمینی برای کشت مزارع بزرگ استفاده نمود. زیرا تسلسل طبعی آب از بین می‌رود. برای غرس نباتات بلند قد می‌توان از آبهای زیر زمینی استفاده نمود زیرا نباتات بلند قد خود ذخیره‌کننده اب در خاک در خود و در محیط ماحول می‌باشد.
تمام مقاله توسط کریم پوپل نوشته شده‌است
وزارت زراعت، آبیاری و مالداری
آب
پروژه بند سلما
سد کجکی
کاریز
منابع آب آسیای میانه
پی‌نوشت‌ها