سید محمدصادق روحانی

سید محمدصادق حسینی روحانی قمی (زاده ۱۳۰۵ در قم) از مراجع تقلید شیعه است . او در سن ۱۴ سالگی به درجه اجتهاد رسید و از شاگردان مشهور سید ابوالقاسم خویی به‌شمار می‌رود. وی هم‌اکنون در قم اقامت دارد.
خانواده
او در محرم سال ۱۳۴۵ قمری (برابر با ۱۳۰۵ هجری خورشیدی، و تابستان ۱۹۲۶ میلادی) در شهر قم متولد شد.
پدرش سید محمود روحانی قمی از استادان حوزه علمیه قم است که در سال ۱۳۰۷ (هجری قمری) در قم به‌دنیا آمد. ۳
سیدکاظم روحانی فرزند او همسر نفیسه اشراقی نوه دختری روح‌الله خمینی بوده‌است که طبق گفته بیت اشراقی در آبان ۱۳۷۴ از همدیگر جدا شدند.
تحصیلات و تدریس
وی دروس پایه ادبیات عرب را در قم نزد پدرش فراگرفت. سپس در سال ۱۳۵۵ (قمری) در سن ۱۰ سالگی به همراه برادربزرگترش برای استفاده از استادان بزرگ و نام‌آور حوزه علمیه نجف، راهی نجف شد و دوره چند ساله دروس «سطح» را در مدت یک سال به اتمام رساند و به امتحان و توصیه آیت‌الله خویی در سن ۱۱ سالگی وارد درس خارج فقه و اصول شد. روحانی پس از مدت کوتاهی که در دروس سید ابوالفاسم خویی شرکت کرد، با خواندن دروس اصول و فقه، آنان را برای عده‌ای از طلاب و علاقه‌مندان به دروس حوزوی، تدریس می‌کرد. او در اواخر سال ۱۳۲۹ (خورشیدی) وارد قم شد و در اوایل سال ۱۳۳۰ (خورشیدی) به تدریس دروس خارج فقه و اصول در صحن فاطمه معصومه پرداخت. بیش از نیم قرن است که او به تدریس علوم شیعه می‌پردازد.
مرجعیت
بعد از ورودش از حوزه علمیه نجف و شروع به تدریس درس خارج فقه و اصول و با توجه به نگارش کتاب عظیم فقه‌الصادق بعد از مرگ سید حسین طباطبایی بروجردی به پیشنهاد مدرسین، رساله عملیه‌اش منتشر شد. طبق آنچه در کتابخانه ملی ایران موجود است، اولین چاپ رساله توضیح‌المسائل او مربوط به سال ۱۳۴۰(خورشیدی) است. در حوزویان معروف است که دو بار سید حسین طباطبایی بروجردی در درس خارجش از کتاب فقه الصادق نقل قول کرده‌است.
استادان
عمده استادان او عبارت‌اند از:
کاظم شیرازی
محمدحسین غروی اصفهانی
آقا ضیاءالدین عراقی
سید ابوالحسن اصفهانی
محمدرضا آل یاسین
سید ابوالقاسم خویی
سید حسین طباطبایی بروجردی
حصر خانگی
سید محمدصادق روحانی در آذر ماه ۱۳۶۴ در جلسه درسش دو نوبت به نحوه تعیین حسینعلی منتظری به‌عنوان قائم مقام رهبری توسط مجلس خبرگان رهبری اعتراض کرد، و متعاقب آن ۱۵ سال در حبس خانگی در قم به سر برد. در مقابل، حسینعلی منتظری در کتاب خاطراتش که در سال ۱۳۷۹ منتشر شده نوشته که اولا تعطیل درس و حصر آقای روحانی بدون اطلاع وی بوده، ثانیا او بلافاصله به محمد محمدی ری‌شهری وزیر اطلاعات اعتراض و صریحا مخالفت خود را با حصر روحانی اعلام کرده، از حق اظهار نظر او دفاع نموده‌است. اما ری‌شهری به مخالفت منتظری توجهی نکرده‌است. منتظری علاوه بر آن نادرست بودن حصر حسن قمی و صادق روحانی را از طریق احمد خمینی به روح‌الله خمینی تذکر داده‌است. منتظری در پاسخ به سوالات فرزندش سعید منتظری در سال ۱۳۸۵ که پس از درگذشتش و در سال ۱۳۹۰ منتشر گردید انتساب این مسئله به خودش را اکیدا رد کرده نوشته‌است: «آقای روحانی حدود سیزده سال در حصر خانگی قرار داشت، که حدود سه سال و نیم آن در زمان قائم مقامی من بود. جای این سوال باقی است که اگر حصر ایشان به دستور من بوده، چرا پس از کنار رفتن و خانه نشین شدن من، حصر ایشان برطرف نگردید و ایشان نزدیک به ده سال دیگر در حصر قرار داشتند؟ اگر ایشان به صرف مخالفت با قائم مقامی اینجانب محصور شدند، پس آقایان -مطابق دیدگاه خودشان- باید به ایشان جایزه می‌دادند، چرا که در نهایت با ایشان هم نظرشدند بلکه ایشان زودتر به این نتیجه رسیده و مخالفت خود را اظهار کرده بود؛ نه این که ده سال دیگر حصر او را ادامه دهند! من فکر می‌کنم مسئله مخالفت ایشان با قائم مقامی من دستاویزی بود تا کسانی که برای رسیدن به قدرت پس از امام نقشه می‌کشیدند، یک مانع و رقیب را به نام و هزینه یک مانع و مزاحم دیگر از سر راه خود بردارند.» اکبر ه۳اشمی رفسنجانی در خاطراتش تایید کرده که حصر روحانی توسط ری‌شهری صورت گرفته‌است: «شب آقای ری‌شهری وزیر اطلاعات به منزل آمد… در مورد آقای سید صادق روحانی که با قائم مقامی رهبری منتظری مخالفت کرده، تصمیم به تعقیب محدود او گرفته‌اند. گفتم صلاح نیست.» او درباره مرجع عالی تصمیم‌گیری درباره حصر روحانی سکوت کرده‌است.
نامه ایندرا گاندی به صادق روحانی
ترجمه نامه ایندرا گاندی به صادق روحانی
برخی نظرات
متن پاسخ روحانی در رابطه با آزار حیوانات: در کتاب فقه الصادق ج(۳۳) ص ۴۹۰ فصلی را عنوان کرده‌ایم تبعالروایات مرویه از ائمه اطهار اولین مطلب نفقه حیوان مملوک بر صاحبش واجب است و حیوان اگر رها شود خودش نفقه را پیدا می‌کند در صورتیکه کافی نباشد بر مالکش واجب است حتی زنبور عسل که بمقتضای روایات باید مقداری از عسل در محل باقی بگذارند برای تغذیه آنها در روایات نبوی روایتی است از پیامبر اسلام فرمود در آتش جهنم دیدم یک گربه‌ای را که به صاحبش حمله می‌کند و او را چنگ می‌زند گفتند این گربه در خانه او بوده طعام به او نداده گرسنه مانده‌است و رها هم نمی‌کرده‌است آن را تا از جای دیگر خوراک تهیه کند. باز فرموده‌است پیغمبر اکرم برای دابه جنبنده، ستور بر صاحبش حقوقی است هروقت از او پیاده شد ابتدا علف به او بدهد و آب به او نشان دهد تا بیاشامد و با تازیانه به صورت آن نزند و حدی فوق طاقت به آن تحمیل نکند و روایات خیلی زیاد است که مستفاد از آنها است که به هر عنوان (سیرک) یا غیر آن اذیت آنها و کشتنشان جایز نیست و کوتاهی در خوراک آنها از محرمات مسلم است و چنانچه مایل به بیشتر باشید به فقه الصادق رجوع کنید.
او عقیده دارد که از مرجع تقلید فوت شده نمی‌توان تقلید کرد. بدین معنا که با فوت یک مرجع تقلید، مقلدین آن مرجع باید به یک مرجع تقلید اعلم آن‌زمان مراجعه و در مسائل شرعی از او تقلید کنند.
وی در رابطه با ازدواج «دختر باکره» اجازه و اذن پدر را شرط نمی‌دانند و معتقد است که دختر «بالغه و رشیده» می‌تواند بدون اذن پدر ازدواج دائم یا موقت داشته باشد.
همچنین در خصوص لطمه زدن به صورت، خود را مجروح کردن و قمه زدن در عزاداری محرم، وی آن را جائز و مستحسن دانسته‌است.
تالیفات
از تالیفات روحانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
فقه الصادق (به‌زبان عربی)/ در ۴۱ جلد و بیش از ۲۰ هزار صفحه
زبده الاصول (به‌زبان عربی) / در ۶ جلد
منهاج الفقاهه (به‌زبان عربی) / در ۶ جلد
المسائل المستحدثه (به‌زبان عربی)
تعلیق بر منهاج الصالحین (به‌زبان عربی) _ در ۳ جلد
تعلیق بر عروه الوثقی (به‌زبان عربی) _ در ۲ جلد
تعلیق بر وسیله النجاه (به‌زبان عربی) _ در ۲ جلد
رساله در لباس مشکوک (به‌زبان عربی)
رساله در قاعده لاضرر (به‌زبان عربی)
الجبر و الاختیار (به‌زبان عربی)
رساله در قرعه (به‌زبان عربی)
مناسک الحج (به‌زبان عربی)
المسائل المنتخبه (به‌زبان عربی)
رساله در فروع العلم الاجمالی (به‌زبان عربی)
الاجتهاد و التقلید (به‌زبان عربی)
القواعد الثلاثه (به‌زبان عربی)
«شرح مناسک الحج و العمره» (به‌زبان عربی)
«اجوبه المسایل الاعتقادیه» (به‌زبان عربی) _ در ۲ جلد
اللقاء الخاص (به‌زبان عربی) _ استفتایات
رساله توضیح المسائل (به‌زبان فارسی و اردو)
تحقیقی در مورد جبر و اختیار (به‌زبان فارسی)
نظام حکومت در اسلام (به‌زبان فارسی و ترکی و اردو)
مناسک حج (به‌زبان فارسی)
منتخب احکام (به‌زبان فارسی)
استفتائات قوه قضائیه و موسسه حقوقی وکلای بین‌الملل (به‌زبان فارسی)
احکام فقهی مسائل روز (به‌زبان فارسی)
استفتائات (پرسش و پاسخ‌های مسائل شرعی) (به‌زبان فارسی) / تاکنون در ۸ جلد منتشر شده
الف سوال و جواب (به‌زبان عربی)
اجوبه المسایل / به‌زبان عربی _ در ۲ جلد
التقلید و العقاید / به‌زبان عربی
الطهاره / به‌زبان عربی
فضایل و مصایب حضرت زهرا / به‌زبان فارسی و عربی
فضایل و مصایب حضرت زهرا / به‌زبان انگلیسی
امام زمان از ولادت تا ظهور / به‌زبان فارسی
عاشورا و قیام امام حسین / به‌زبان فارسی و انگلیسی
خاتم پیامبران و امیرمومنان و مقام معصومین / به‌زبان فارسی
امر به معروف و نهی از منکر / به‌زبان فارسی
راه سعادت / به‌زبان فارسی
قربان الشهاده / به‌زبان عربی
فقه الاجتهاد و التقلید / به‌زبان عربی
استفتایات قضایی _ پاسخ به ۶۰۰ سوال حقوقی و جرایی / به‌زبان فارسی