حاج ملا آقاجان

آرامگاه شیخ محمود عتیق در قبرستان پائین زنجان
محمود عتیق معروف به حاج‌ملاآقاجان زنجانی در سال ۱۲۵۲ هجری شمسی به دنیا آمد و در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی در گذشت. او از علمای بزرگ شهر زنجان بود.
چند سال پس از درگذشت حاج‌ملاآقاجان زنجانی، یکی از شاگردانش، (سید حسن ابطحی) کتابی بعنوان پرواز روح را نوشته و در آن کتاب کراماتی را به او نسبت داده که هیچکدام از این کرامات، بصورت علمی اثبات نشده است.
زندگی
دو نقل از محل تولد ایشان درج شده در کتاب «پرواز روح» نوشته سید حسن ابطحی آمده او در روستای آق‌کند از توابع زنجان به دنیا آمد؛ ولی در کتاب «سیر روح» ابوالقاسم طاهری (‌‫۱۳۰۹-‌۱۳۸۴ خورشیدی‌) آمده محل تولد ایشان در باکوی شوروی است و در نوجوانی به دلیل انقلاب بلشویکها به ایران مهاجرت کرده و در روستای آقکند از توابع زنجان ساکن شده‌اند.
وی علوم دینی را در مدرسه «سید» زنجان آغاز کرد. نزد علمای بزرگی تلمذ کرد، مثل فیاض دیزجی و آخوند ملا قربانعلی زنجانی. در فقه، اصول، فلسفه و عرفان تحصیل کرد و حتی در علوم غریبه نیز ید طولایی یافت. در همان دوره بود که شروع به تهذیب نفس کرد. ارادتش به اهل‌بیت مثال‌زدنی بود و از جمله بنده‌های به واقع مخلص و مجاهد خدا بود.
خیلی از بزرگان عرفان، دیدار با ملا آقا جان را از نقاط عطف و تاثیرگذار زندگی‌شان می‌دانستند، علمایی مثل محمد جواد انصاری همدانی و شیخ جعفر مجتهدی. بعضی از علمای بزرگ، مثل حسن مصطفوی، سید موسی شبیری زنجانی، علامه طباطبایی و علامه مهدی دشیری به علم و دانش او اعتراف کرده بودند و او را از نوابغ زمان خود به‌شمار می‌آوردند.
سید حسن ابطحی در کنار حاج‌ملاآقاجان
او در سال ۱۳۳۵هجری شمسی از دنیا رفت مقبره وی در قبرستان پائین شهر زنجان می‌باشد. سید حسن ابطحی که بیش از همه شاگردان یاد استادش را زنده نگاه داشت در کتابی به نام پرواز روح به بررسی زندگی وی می‌پردازد. حاج ملا آقا جان در آخرین نامه‌اش که چند روز قبل از فوتش نوشته بود خطاب به سید حسن ابطحی چنین گفته: «تو تنها فردی بودی که مرا تا حدی شناختی» .
مقبره وی تاکنون چندین بار توسط سید حسن ابطحی مرمت و بازسازی شده و اکنون زیارتگاه مشهوری در زنجان است.
نظرات علمی و اخلاقی
حاج ملا آقا جان معتقد بود :
تنها وسیله‌ای که انسان را سریعتر به مقاصد معنوی و ترقیات روحی می‌رساند توسل به خاندان عصمت به معنی عام آن و تکمیل محبت و ولایت آن‌ها در دل است.
او معتقد بود از حرمهای ائمه انسان بهتر می‌تواند برای کسب کمالات استفاده کند ائمه زنده‌اند و پاسخ زائرین خود را می‌دهند
او معتقد بود که ترقیات روحی پس از انجام واجبات و ترک محرمات بدون توسلات جدی و حقیقی به خاندان عصمت امکان پذیر نیست
هر مقدار انسان به ترقیات روحی بیشتری بپردازد صفات حیوانی او بیشتر تحت‌الشعاع عقلش قرار می‌گیرند تا جاییکه حتی تمام قوای بدنی او تحت تاثیر قوای روحی و عقلی او واقع می‌شوند
او همواره توصیه می‌کرد در زندگی طوری رفتار کن که میهمان خودش بدون دعوت به منزلت بیاید
او اعتقاد داشت که انسان هیچگاه در کمالات متوقف نمی‌شود و چون روح او بینهایت باقی است باید بی‌نهایت هم کمالات داشته باشد
او هیچوقت دوست نداشت در مجلسی که منبر می‌رود کسی سیگار بکشد و اگر کسی در مجلس وی سیگار میکشید به او میگفت اگر انسان بتواند تمام حواسش را به جنبه‌های روحی بدهد بیشتر از مجلس استفاده می‌کند
او روح را کاملا مجزا از بدن می‌دانست و روح را دارای شخصیت واقعی انسان و بدن را مرکب سواری او می‌دانست و اگر در مجلسی فقط به غذای بدن توجه می‌شد مورد اعتراض او واقع می‌گردید و میگفت کار شما مثل این است که به اسب من کاه و جو داده‌اید ولی خود من را گرسنه گذاشته‌اید
او درباره ائمه اطهار معتقد بود نباید غلو صورت بگیرد و منظور از غلو این است که معتقد به آنچه در آن‌ها نیست بشویم و زیاده روی کنیم و مصادیق غلو را چنین عنوان می‌کرد : ائمه یا یکی از آن‌ها یا روح آن‌ها خداست که این غلو است و اشتباه است
امامان را خدا خلق نکرده و آن‌ها همیشگی هستند که این اعتقاد هم افراطی و غلط است
خدا تمام کارها را به ائمه واگذار کرده و خودش کناری نشسته که این اعتقاد نیز غلو می‌باشد
و مورد آخر اینکه ائمه نیز پیغمبر هستند که این اعتقاد نیز اشتباه است
غیر از این چهار مورد هر کمالاتی که عقلمان محال نداند و می‌پذیرد می‌توانیم در حق خاندان عصمت بگوییم
او معتقد بود همانگونه که خدا هیچ چیز را بدون اسبابش خلق نمی‌کند همچنین ماسوی الله را هم بوسیله نور پاک محمد و آل محمد خلق کرده‌است
او می‌گفت انسان نسبت به فرزندان پیغمبر باید عشق بورزد و حتی غیر معصومین آن‌ها را هم به خاطر پیامبر اکرم باید دوست داشته باشد
او میگفت هرکجا امامزاده‌ای باشد ولو اصل و نسبش را ندانی یا اصلا کسی از امامزاده‌ها در آن محل دفن نشده باشد زیارت کن زیرا اولا آن محل به نام فرزند پیامبر ساخته و معرفی شده و ثانیا ما روح امامزاده را زیارت می‌کنیم حال می‌خواهد بدنش آنجا دفن شده و از بین رفته باشد یا به کلی دفن نشده باشد فرقی نمی‌کند
او میگفت برای اینکه روضه خوان دچار قساوت قلب نشود باید اول: در وقت مطالعه مقتل با وضو باشد و آن را عبادت بداند . دوم: خود را در محیطی که مقتل بیان کرده تصور کند و مصیبت را لمس و احساس نماید. سوم : به هر نحو ممکن هنگام مطالعه مقتل اشک بریزد تا مانع قساوتش شود
او میگفت همانطور که غیبت ولی عصر دو قسمت داشته و به غیبت صغری و غیبت کبری تقسیم میشد همچنین ظهور هم به دو قسمت تقسیم می‌شود یکی ظهور صغری است که از سال 1340 قمری شروع شده و یکی ظهور کبری است.