بیژن عبدالکریمی

بیژن عبدالکریمی (متولد ۱۳۴۲ در تهران) فیلسوف ایرانی و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال است. وی از اعضای هیئت مدیره انجمن فلسفه میان‌فرهنگی ایران است. پژوهش‌های او عمدتا در حوزه نقد سنت‌های فکری، فلسفه هایدگر، فلسفه فرهنگ و فلسفه سیاسی است.
عبدالکریمی دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفه را به ترتیب در سال‌های ۱۳۶۷ و ۱۳۷۳ در دانشگاه تهران به پایان رساند و در سال ۱۳۸۰ از دوره دکتری فلسفه در دانشگاه اسلامی علیگر فارغ‌التحصیل شد.
از چپ: بیژن عبدالکریمی، علی‌اکبر رشاد و محمدمهدی میرباقری در همایش علم دینی، ۹ خرداد ۱۳۹۱، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
دیدگاه‌ها
عبدالکریمی از منتقدان جدی نگاه سیاسی به مقوله فرهنگ، علوم انسانی اسلامی و اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها است و معتقد است باید رویکرد اونتولوژیک جایگزین رویکردهای تئولوژیک و ایدئولوژیک شود. او بر بازخوانی سنت فکری متفکرانی همچون علی شریعتی و احمد فردید تاکید می‌کند و رویکرد صاحبنظرانی چون عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و محمد مجتهد شبستری نسبت به متون مقدس را مورد نقد قرار داده‌است.
او همچنین به نقد «تفکر تئولوژیک» پرداخته‌است و عنوان کرده‌است که آنچه در برخی از محافل تحت عنوان «امتناع تفکر در ایران» سخن گفته می‌شود باید به منزله «امتناع تفکر در پارادایم تفکر تئولوژیک» فهم شود. او در اشاره به شکل‌گیری فضاهای ذهنی تئولوژیک از متکلمان سخن گفت: «بعد از ظهور هر دینی، یک گروه متکلم برای حفظ وحدت پیروان و دفاع از اعتقادات آنان به وجود آمدند تا به رفع و دفع «شبهات» بپردازند، متکلمانی که درست برخلاف فیلسوفان به «سئوال» با دیده بدبینی می‌نگریستند و می‌نگرند و کاربرد تعبیر «شبهه» در لسان آنان و در سنت کلامی ما به خوبی این بدبینی را نشان می‌دهد. در نظر متکلمان «شبهه» پرسشی است که گویی برای اخلال در وحدت امت و متزلزل کردن ایمان مومنان اظهار می‌شود.». او موکدا بیان داشت که «مراد من از تفکر تئولوژیک، شناخت خداوند یا دین و دینداری در معنای ارتباط با حقیقت قدسی نیست و ما با نقد تئولوژی، خواهان نقد دینداری و دعوت به سکولاریسم نیستیم».
ویژگی‌های تفکر تئولوژیک
مهمترین ویژگی‌هایی را که عبدالکریمی برای تفکر تئولوژیک برشمرد به اختصار می‌توان چنین بیان داشت:
تفکر تئولوژیک، تفکری جدلی است، یعنی این نحوه از تفکر بیش از آنکه دغدغه فهم انسان، جهان، تاریخ، هستی و حقیقت را داشته باشد، خود را متعهد به دفاع و توجیه پاره‌ای از باورهای تاریخی می‌داند.
تفکر تئولوژیک، در مواجهه با اغلب شواهد بی‌اعتباری یک باور، از سرسپردگی ایمانی، از آن باور دفاع می‌کند و وجه تمایزهای بی‌معنی به کار می‌برد.
تفکر تئولوژیک به تاریخی بودن باورهای خود، آگاه نیست و باورهای خود را حقایقی ازلی و ابدی می‌انگارد.
تفکر تئولوژیک، تفکری دوری است، یعنی استدلال‌هایش مبتنی بر مفروضات از پیش پذیرفته شده و توجیه این مفروضات است.
تفکر تئولوژیک، تفکری سیستماتیک به معنایی خاص است. این نحوه از تفکر، سیستم ساز است. در سیستم‌های تئولوژیک همواره پاره‌ای از اجزا، پاره‌ای دیگر را تایید می‌کند و هر بخش از سیستم بخش دیگر سیستم را تکافو می‌کند.
تفکر تئولوژیک حتی با کتاب مقدس، آیات و روایات و عبارات بزرگان و آبای دین مورد اعتقاد خود، به نحوی ابزاری و دوگانه برخورد می‌کند؛ یعنی تا آنجا به آیات و روایات تمسک می‌جوید که در جهت اثبات معتقدات نظام کلامی و تئولوژیک مورد نظر خویش باشد، در غیر این صورت این آیات و روایات به سهولت مورد غفلت واقع شده یا مورد تفسیرهای عجیب و غریب قرار می‌گیرد.
کتاب‌ها
تالیف
مشرکی در خانواده پیامبر، حسن محدثی و بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۹۶
پایان تئولوژی (دوجلدی)، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۹۵
تفکر و سیاست: نسبت مابعدالطبیعه و فلسفه سیاسی در افلاطون، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۶
، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۹۲ (چاپ اول ۱۳۸۱)
رهایی‌بخشی یا سلطه: نقدی بر نظام آموزش و پرورش ایران، بیژن عبدالکریمی و محمدعلی محمدی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۱
مونیسم یا پلورالیسم: واکاوی هستی‌شناسی یک نظریه اجتماعی (تحلیل و نقد دیدگاه داریوش شایگان در افسون‌زدگی جدید)، داریوش شایگان، بیژن عبدالکریمی، رضا داوری اردکانی، مسعود پدرام و محمدمهدی مجاهدی، تهران: مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها، ۱۳۸۳
قصه من و تو (مجموعه شعر)، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۰
ما و پست‌مدرنیسم: نقد و بررسی گفتمان پست‌مدرنیسم در ایران، بیژن عبدالکریمی و محمدعلی محمدی، تهران: جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۴
هگل یا مارکس: نقدی بر جریان روشنفکری ایران، بیژن عبدالکریمی و محمد رضایی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۴
ن‌گ‌اه‌ی دوب‌اره ب‌ه م‌ب‌ان‌ی ف‌ل‌س‌ف‌ه س‌ی‌اس‌ی ش‌ری‌ع‌ت‌ی: ت‌ام‌ل‌ی ب‌ر پ‌ارادوک‌س دم‌ک‌راس‌ی م‌ت‌ع‌ه‌د، بیژن عبدالکریمی، تهران: نشر اشراقیه، ۱۳۶۸
شریعتی و سیاست‌زدگی، بیژن عبدالکریمی، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۷
ما و جهان نیچه‌ای، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات علم، ۱۳۸۷
هایدگر در ایران، بیژن عبدالکریمی، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۹۲
شریعتی و تفکر آینده ما، بیژن عبدالکریمی، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۳
ترجمه
بررسی روشنگرانه اندیشه‌های مارتین هایدگر، والتر بیمل، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، تهران: انتشارات سروش، ۱۳۸۱
هایدگر، پاتریشیا آلتنبرند جانسون، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، تهران: انتشارات علم، ۱۳۸۷
تکنولوژی رسانه‌ای از منظری انتقادی، پوست ون لون، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، احد علیقلیان (مترجم)، تهران: همشهری، ۱۳۸۸
ویرایش
نوشته‌های اساسی شریعتی، بیژن عبدالکریمی (به اهتمام)، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۳
ادبیات و فلسفه در گفتگو، هانس گئورگ گادامر، زهرا زواریان (مترجم)، بیژن عبدالکریمی (ویراستار)، تهران: نقش و نگار
اگزیستانسیالیسم، دین، و اخلاق، ثریا احمدی و سعیده مرادی، بیژن عبدالکریمی (ویراستار)، تهران: علم، ۱۳۹۰
رضا داوری اردکانی
عبدالکریم سروش