کشیشتف زانوسی

کشیشتف زانوسی (؛ ؛ زاده ۱۷ ژوئن ۱۹۳۹ در ورشو) که در برخی منابع فارسی به‌صورت « کریستف زانوسی » نوشته شده است، مولف، کارگردان، تهیه کننده و فیلم‌نامه‌نویس مشهور لهستانی است.
زندگی‌نامه
کشیشتف زانوسی اندکی پیش از آغاز جنگ دوم جهانی در هفدهمین روز از ششمین ماه میلادی سال ۱۹۳۹ در ورشو به دنیا آمد. در بیست سالگی تحصیل در رشته فیزیک در دانشگاه ورشو را به اتمام رساند و پس از آن به فلسفه روی آورد و پس از سه سال تحصیل در واقع در شهر کراکوف، به دلیل تصمیم دانشگاه مبنی بر تعطیلی موقت این رشته آن را نیمه‌کاره رها ساخت. در پی آن، به دلیل دلبستگی به هنر و ادبیات، تحصیلاتش را در رشته کارگردانی در مدرسه عالی فیلم، تلویزیون و تئاتر در شهر ووج به مدت پنج سال ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ میلادی دوره کارشناسی ارشد این رشته را نیز به پایان رسانید.
وی نخستین فیلم بلند سینمایی‌اش را در آخرین سال تحصیل و با عنوان «مرگ کشیش (Śmierć prowincjała) ساخت. با همین فیلم در جشنواره‌های ونیز، مانهایم و مسکو موفق به دریافت چندین جایزه شد. با پایان تحصیلات، نخست در گروه موسوم به فیلم‌سازان آماتور به فعالیت پرداخت و پس از چهار سال به معاونت اتحادیه فیلم‌سازان لهستان برگزیده شد. از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۳ میلادی در این سمت مشغول به کار بود و همزمان به کار نویسندگی و کارگردانی می‌پرداخت. او همچنین طی سال‌های ۱۹۷۹–۱۹۷۵ میلادی سرپرستی شورای فدراسیون انجمن‌های نقد فیلم لهستان را عهده‌دار بود. زانوسی از سال ۱۹۸۰ میلادی و به موازات گسترش دامنه فعالیت‌هایش ابتدا مدیر هنری و پس از آن مدیر کل استودیوی فیلم‌تر ( ) بوده‌است. وی در سال ۱۹۹۰ میلادی به مدیریت فدراسیون اروپایی کارگرانان فیلم ( ) برگزیده شد. در سال ۱۹۹۲ میلادی موفق به دریافت درجه پروفسوری از در شهر کاتویتسه (کاتوویتس) گردید. او همچنین در آکادمی فیلم اروپا( )، هیئت علمی آکادمی هنرهای زیبا و ادبیات در واتیکان، انجمن قلم و نیز عضویت دارد. از میان دیگر مسئولیت‌های زانوسی می‌توان به فعالیت در کمیته فرهنگی واتیکان به عنوان مشاور اشاره نمود. دو در لوبلین و در اوپوله به ترتیب در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۱۰ میلادی عنوان دکترای افتخاری خویش را به زانوسی اهدا کرده‌اند.
کشیشتف زانوسی تاکنون در کارنامه هنری خود کارگردانی ۲۶ فیلم بلند سینمایی و ۲۳ فیلم و سریال تلویزیونی و نیز تالیف ۱۳ کتاب را به ثبت رسانده است. او از فستیوال‌هایی چون لوکارنو، ماردل پلاته، روتردام و جشنواره فیلم فجر تهران برنده جوایزی شده است. زانوسی یکی از کارگردانانی است که سبک و آثارش الگوی نسل معاصر کارگردانان لهستانی متعلق به موج نو قرارگرفته است. از برجسته‌ترین شاگردان زانوسی می‌توان به اگنیشکا هلند ( ) اشاره کرد.
ویژگی‌های آثار زانوسی
آثار زانوسی ترکیبی از فلسفه، ادبیات و هنر است. کشیشتف زانوسی از دوستان و همفکران نزدیک کریشتوف کیشلوفسکی بود و هر دو به یک نحله فکری و هنری در سینمای لهستان تعلق دارند که به سینمای معناگرا یا سینمای موج نو تعبیر شده است. آثار وی همچنین با نگاهی انتقادآمیز به لایه‌های مختلف جامعه کمونیستی همراه است. برای زانوسی، فیلم وسیله‌ای است برای بیان اندیشه‌ای خاص و همیشه صحنه، تصویر، مکان و زمان در درجه دوم اهمیت قرار دارند. سناریوی اکثر فیلم‌هایش را خود نگاشته و در بسیاری موارد علاوه بر کارگردانی، تهیه کنندگی آن‌ها را نیز بر عهده داشته است. تعدادی از فیلم‌های زانوسی در خارج از لهستان و بیشتر در آلمان فیلم برداری و تهیه شده است، به همین دلیل نام اصلی بعضی از فیلم‌هایش به زبان آلمانی است.
آثار
فیلم‌های بلند سینمایی
زانوسی در حال کارگردانی فیلم فرد نامطلوب، مسکو ۲۰۰۴ م.
(Struktura kryształu)، ۱۹۶۹ م.
(Życie rodzinne)، ۱۹۷۰ م.
(Za ścianą)، ۱۹۷۱ م.
(Iluminacja)، ۱۹۷۲ م.
(Bilans kwartalny)، ۱۹۷۴ م.
(Catamount Killing)، ۱۹۷۴ م.
(Barwy ochronne)، ۱۹۷۶ م.
(Spirala)، ۱۹۷۸ م.
(Kontrakt)، ۱۹۸۰ م.
(Constans)، ۱۹۸۰ م.
(From a far Country)، ۱۹۸۱ م.
(Imperatyw)، ۱۹۸۲ م.
(The Year of Quiet Sun)، ۱۹۸۴ م.
(Le pouvoir du mal)، ۱۹۸۵ م.
(Wherever You Are)، ۱۹۸۸ م.
(Stan posiadania)، ۱۹۸۹ م.
(Życie za życie. Maksymilian Kolbe)، ۱۹۹۰ م.
(The Silent Touch)، ۱۹۹۲ م.
(Cwał)، ۱۹۹۵ م.
(Our Gods Brother)، ۱۹۹۷ م.
(Życie jako smiertelna choroba przenoszona droga plciowa)، ۲۰۰۰ م.
(Suplement)، ۲۰۰۲ م.
(Persona non grata)، ۲۰۰۵ م.
Il Sole Nero، ۲۰۰۷ م.
(Serce na dłoni)، ۲۰۰۸ م.
(Rewizyta)، ۲۰۰۹ م.
فیلم‌های تلویزیونی
(Twarzą w twarz)، ۱۹۶۷ م.
(Zaliczenie)، ۱۹۶۸ م.
(Góry o zmierzchu)، ۱۹۷۰ م.
نقش (Die Rolle)، ۱۹۷۰ م.
فرضیه (Hipoteza)، ۱۹۷۲ م.
(Nachtdienst)، ۱۹۷۵ م.
(Anatomie Stunde)، ۱۹۷۷ م.
(Haus der Frauen)، ۱۹۷۷ م.
(Wege in der Nacht)، ۱۹۷۹ م.
(Versuchung)، ۱۹۸۱ م.
(Unerreichbare)، ۱۹۸۲ م.
ریش آبی (Blaubart)، ۱۹۸۳ م.
(Erloschene Zeiten)، ۱۹۸۷ م.
(Das lange Gespräch mit dem Voge)، ۱۹۹۰ م.
سری فیلم‌های تلویزیونی «داستان‌های پایان هفته
(Damski interes)، ۱۹۹۶ م.
(Słaba wiara)، ۱۹۹۶ م.
(Urok wszeteczny)، ۱۹۹۶ م.
(Niepisane prawa)، ۱۹۹۶ م.
(Dusza śpiewa)، ۱۹۹۷ م.
(Ostatni krąg)، ۱۹۹۷ م.
(Linia opóźniająca)، ۱۹۹۷ م.
(Skarby ukryte)، ۲۰۰۰ م.
تالیفات
در زمینه مونتاژ فیلم‌های آماتوری (O montażu w filmie amatorskim)، ۱۹۶۸ م.
مجموعه رمان: چهره در چهره، امتحان، شانس، کوه‌ها در تاریکی، نقش، فراسوی دیوار، مهربانی از پیش پرداخته شده، فرضیه، مرگ کشیش (Nowele filmowe: Twarzą w twarz. Zaliczenie. Szansa. Góry o zmierzchu. Rola. Za ścianą. Miłosierdzie płatne z góry. Hipoteza. Śmierć prowincjonała)، ورشو ۱۹۷۸ م.
فیلم‌نامه‌ها (Scenariusze filmowe)، ورشو ۱۹۷۸ م.
گفتگو درباره فیلم‌های آماتوری (Rozmowy o filmie amatorskim)، ۱۹۷۸ م.
قرارداد (Kontrakt)، ورشو ۱۹۸۰ م.
فیلم‌نامه‌ها - ۲ (Scenariusze filmowe II)، ورشو ۱۹۸۵ م.
فیلم‌نامه‌ها - ۳ (Scenariusze filmowe III)، ورشو ۱۹۹۲ م.
داستان‌های پایان هفته (Opowieści weekendowe. Cykl nowel telewizyjnych)، وروتسواو ۱۹۹۷ م.
زمان مردن فرارسیده‌است - مجموعه خاطرات و نظرات (Pora umierać. Wspomnienia, refleksje, anegdoty)، ورشو ۱۹۹۷ م.
فیلم‌نامه‌ها - ۴ (Scenariusze filmowe IV)، ورشو ۱۹۹۸ م.
بین بازار و سالن (Między jarmarkiem a salonem)، ورشو ۱۹۹۹ م.
شتر و گوش سوزنی (Wielbłąd i ucho igielne)، زاموشچ ۲۰۰۱ م.
« » نمی‌میرد!… در اروپای خانوادگی (Bigos nie zginie
… w rodzinnej Europie)، ورشو ۲۰۰۳ م.
مهم‌ترین جایزه‌ها
جایزه لهستان برای خلاقیت هنری، ۱۹۷۱ م.
جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز برای فیلم قانون تغییرناپذیر، ۱۹۸۲ م.
شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز برای سالی از خورشید خاموش، ۱۹۸۴ م.
جایزه ملی درجه یک لهستان برای فعالیت‌های هنری در زمینه سینما و تلویزیون، ۱۹۸۴ م.
نامزدی دریافت جایزه برتر گلدن گلوب برای فیلم سال خورشید آرام، ۱۹۸۵ م.
جایزه Lumière برای خلاقیت‌های هنری در بخش فیلم، ۱۹۸۷ م.
جایزه کمیته سینماگران لهستان برای برترین فیلم ساز، ۱۹۹۱ م.
جایزه مخصوص هیئت داوران جشنواره فیلم توکیو برای فیلم تاختن، ۱۹۹۶ م.
جایزه «سال‌های پایانی قرن بیستم» از سوی گروه بین‌المللی خوانندگان کتاب در سن مینیاتو، ۱۹۹۸ م.
جایزه آفرینش‌های هنری از سوی مجله فبیوفست ( ) در پراگ، ۲۰۰۲ م.
جایزه برای همه فعالیت‌ها و خلاقیت‌های هنری، بیست و نهمین جشنواره فلاینو، ایتالیا
جایزه فیلم‌ساز برگزیده، نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم بیت‌المقدس
جایزه روبرت برسون از سوی وزارت فرهنگ واتیکان، اهدا شده در جشنواره ونیز، ۲۰۰۳ م.
جایزه پونتی فیچی از سوی انجمن اندیشه در ورشو، ۲۰۰۹ م.