ملا عبدالکریم مدرس

ماموستا عبدالکریم مدرس (به کردی: ماموستاعه‌بدولکه‌ریم مودهریس - Mela Ebdulkerîm Muderrîs) (زاده مه ۱۹۰۵ - درگذشت ۳۰ اوت ۲۰۰۵) با تخلص شعری نامی، فقیه، مفسر، محقق، مترجم و شاعر معاصر کرد در روستای تکیه نزدیک مرکز ناحیه خورمال در استان سلیمانیه دیده به جهان گشود. استاد ملا عبدالکریم مدرس سال‌هاست که برای محققان و دانشمندان عرب و عجم، کرد و ترک و در اغلب کشورهای اسلامی به ویژه حوزه عراق، ایران، ترکیه، سوریه، عربستان، اردن و کشورهای حاشیه خلیج فارس شناخته شده و حتی در اقصی نقاط جهان اسلام همچون اندونزی و نیز الجزایر و پاکستان به سبب آثار و تالیفاتش با افکار واندیشه‌ها و آثار و نوشته‌هایش آشنایی دارند.
مدرس با دقت نظر و وسعت تتبع از محققان و ادبا و نویسندگان و مصححان معاصر تاریخ کرد و کردستان به‌شمار می‌رود که در زمینه‌های علوم اسلامی، فقه شافعی، تاریخ مشاهیر کرد، تصحیح و تقنیح شعر شعرا، علوم ادبی و بلاغی و لغوی، عرفان و تصوف به ویژه طریقت نقشبندیه، حکمت و فلسفه، صاحب نظر است؛ سرتاسر زندگی او را، تدریس و تعلیم، تحقیق و تالیف و سفرهای علمی متعدد تشکیل می‌دهد. در حوزه‌های علمیه دینی عراق مورد استناد بود. وی با تبحر در ادبیات کردی، عربی و فارسی آثاری تالیف نمود. مدرس از پرکارترین نویسندگان قرن بیستم کردستان دانست. شمار تالیفات و ترجمه‌های وی به بیش از شصت جلد می‌رسد. تالیفات وی به زبان‌های کردی، عربی و فارسی می‌باشند. شهرت مدرس به خاطر کارهای زیاد او در زمینه‌های مختلف ادبی، تاریخی و فقهی است.
زندگی‌نامه
عبد الکریم ابن محمد ابن فاتح ابن سلمان ابن مصطفی ابن محمد از عشیره هوزی قاضی در قریه تکیه در ماه مه به سال ۱۹۰۵ دیده به جهان گشود. عبدالکریم چون به حد تمییز رسید تحصیل مقدماتی علوم اسلامی را آغاز کرد؛ نخست قرآن کریم و معدود کتاب‌های دینی و آموزشی حوزه‌های علوم دینی آن دوره را فراگرفت. در دوران کودکی پدرش را از دست داد و تحت نظر مادر و عموهایش به ادامه تحصیل پرداخت. در اول محرم ۱۳۳۱ه‌.ق در سن هشت سالگی مطالعه کتاب تصریف زنجانی را در علم صرف آغاز کرد و در مدارس دینی کردستان برای کسب علم و دانش همواره در تکاپو و سیر و سفر بود. مصادف با جنگ جهانی اول به شهر سلیمانیه رفت و شرح سیوطی بر الفیه ابن مالک را در آن جا به اتمام رساند. در ایام خشکسالی و قحطی شدید از منطقه سلیمانیه به هورامان بازگشت و در مدرسه خانقاه که تحت نظر حضرت شیخ علاءالدین نقشبندی اداره می‌شد، اقامت نمود؛ به گفته استاد مدرس، ایشان همچون پدری مهربان وی را از لحاظ مادی و معنوی مساعدت نمود. از جمله کسانی که فقهای جدیدی را برای کسب علوم و تحقیق و پژوهش و نوشتن حواشی و تعلیقات و تحقیقات بر وی گشود، علامه شهید شیخ عمر بن قره داغی بود. ملا عبدالکریم علاوه بر فراگیری علوم اسلامی و ادبی در محضر شیخ عمر ابن قره داغی اخلاق وسلوک عالیه، عزت نفس، قناعت و توکل بر خدا را از استادش به عنوان میراثی گرانبها و ارزشمند از مکتب اخلاقی و عرفان وی آموخت که تاثیرات فراوانی در شخصیت او داشت. پس از اتمام دروس علمی در سال ۱۳۴۳ ه‌.ق در سن ۲۰ سالگی به در یافت اجازه فتاوی علمی با حضور علما و فضلای کردستان نائل آمد. استاد مدرس همچنان تا حدود سال ۱۴۲۰ به تدریس و تحقیق و امامت خود در بارگاه گیلانی ادامه داد و در سالهای آخر عمرش هم گاهی از حافظه، تدریس و افاده می‌نمود و محضرش، مجمع علما و صالحان و طالبان نقاط گوناگون جهان اسلام بود. تا آن که در صبحگاه روز سه شنبه ۲۴ ماه رجب ۱۴۲۶ قمری برابر با ۸ شهریور ماه سال ۱۳۸۴ شمسی و ۳۰ اوت ۲۰۰۵ میلادی درگذشت و پیکر او با حضور هزاران نفر از علما، مردم و علاقه‌مندانش تشییع و در بارگاه عبدالقادر گیلانی در جایی که خود قبلا تعیین کرده بود، در کنار مرقد شیخ رضا طالبانی و شیخ عبدالرحمن ابو الوفای نقشبندی به خاک سپرده شد.
نظر ماموستا هیمن در مورد مدرس
هیمن شاعر کرد قدردانی خود از این عالم برجسته را بیان می‌کند و جایگاه علمی او را به تصویر می‌کشد و می‌گوید:
«هه موو کوردیکی پاک، چاک، دیندار، دلسوز و ئه‌دب‌دوست ئه‌گه‌ر به دل و گیان خوی به‌منه‌ت بار و قه‌رزاری ماموستای هیژاو زانای کورد مه لا عه بدولکه ریم موده ریس نه‌زانی ناهه‌قی ده‌کا. چونکه ماموستا و کوره کارامه و لیزانه‌کانی به هه‌موو هیز و توانای خویانه‌وه به هیچ باریک له خزمه‌تی کوردی چاره ره شی، دووره به‌شی هژار دریخیان نه کردووه …
جاریک له‌گه‌ل چه‌ند ماموستای گه‌وره و ماقول له باره‌گای حه‌زره‌تی غه‌وس گه‌یلانی له حوجره ته‌نگ و بچکوله‌که دا له خزمه‌تی ماموستا دانیشتبووین، من نه و بیره‌م به میشکدا ده‌هات ئه‌گر هه‌موو نووسینه به نرخه‌کانی ئه‌م ماموستا کورته بالا، ره‌زا سووک، خویین شیرین و قسه خوشه‌بینی و له تایه‌کی ترازوی باوی و جسته لاوازی خوشی و له تایه‌کی دیکه‌یش بخه نایا سه‌ری وه میچی حوجره که نا که‌وی؟»
آثار و تالیفات
آثار و تالیفات به زبان کردی
باخچه گولان
بارانی ره حمه ت
به هار و گولزار
بنه ماله زانیاران
بهارستان مولانا جامی
ته صریفی زنجانی
ته فسیری نامی
په ناو سکالا حه ج‌نامه
خولاسه ته فسیری نامی
دوو رسته مرواری
دیوانی فقهی قادری هه ماوهند
دیوانی مه حوی، تصحیح و شرح دیوان مه حوی
دیوانی مه وله وی، تصحیح و شرح دیوان مه وله وی
دیوانی نالی، تصحیح و شرح دیوان نالی
روژگاری ژیانم
روژگای به هه شت
ریگای پیغه مبه ر
سه رچاوه ئایین
سوسه نی کوسار
شه ریعه تی ئیسلام
شه مامه بوندار
شه وچرا
که راماتی حه‌زره‌تی زیائه‌دین
له په نای پیغه مبه ر
لیموی مه زه دار
مه ولود نامه و میعراج نامه
نوسراوه کانی کاک ئه‌حمه‌دی شیخ
مووناجات (پارانه وه کان)
نامه به ختیار
نامه پیروز
نامه هوشیار
نامه بودار
نووری ئیسلام
نووری قورئان
هونراوه له په نای پیغه مبه ر و یاوه رانیدا
وه فات نامه
وه نه وه شه نازدار
ووتاری ئایینی
یادی مه ردان
ئه ساسی سه عاده ت (بناغه به خته وه ری)
ئیمان وئیسلام
آثار و تالیفات به زبان عربی
نورالاسلام
نورالایمان
صفوه اللآلی
اسناد الاعلام
جواهر الفتاوی
رسائل العرفان
الفرائد الجدیده
خلاصه جواهر الکلام
شرح العقیده المرضیه
الوسیله فی شرح الفضیله
ارشاد الناسک الی المناسک
اعلام بالغیب والهام بلا ریب
ارشاد الانام الی ارکان الاسلام
مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن
علماونا فی خدمه العلم والدین
جواهر الکلام فی عقاید اهل الاسلام
رسائل الرحمه فی المنطق والحکمه
الانوار القدسیه فی الاحوال الشخصیه
القصیده الوردیه فی سیره خیر البریه
الورده العنبریه فی سیره خیر البریه
آثار و تالیفات به زبان فارسی
رساله شمشیرکاری
گردآوری و شرح فوائح مولوی کرد با نام فوائد الفوائح
نمونه‌ای از شعرهای او
سروده‌های زیربخشی از مولودنامه ملا عبدالکریم مدرس می‌باشد:
ئه پیغه‌مبه‌ری ره‌هبه‌ری ئیسلام برژی به سه‌رتا سه‌لات و سه‌لام
ئه یادگاری نه‌ته‌وه ئاده‌م بو تو بوو دنیا ده‌رچوو له عه‌ده‌م
دلی به یادی تو نوورانی بی‌له‌گهل فریشته ئه‌بی به هاوده‌م
چاوی بروانی بو ناو چاوانت وه‌ر ئه‌گری نووری باره‌گای قیده‌م
ئه پیغه‌مبه‌ری ره‌هبه‌ری ئیسلام برژی به سه‌رتا سه‌لات و سه‌لام
ئه پیغه‌مبه‌ری شیرین ره‌نگ و بو ده‌ستی هانامان به دامانی تو
دونیای رووناکم لی بووه به شه‌و مه‌ینه‌ت له سه‌رم جه‌م بووه کو کو
سایه شک نابه‌م له گه‌رمای ده‌ردا مه‌گه‌ر سیبه‌ری کالای ئالای تو
خوت زویر مه‌که له بی‌شه‌رمیمان لا بکه‌ره‌وه ئه‌مجاره‌ش له نو
ئه پیغه‌مبه‌ری ره‌هبه‌ری ئیسلام برژی به سه‌رتا سه‌لات و سه‌لام