ولسوالی خواهان

ولسوالی خواهان یا ( شهرستان خواهان ) یکی از ۲۷ ولسوالی‌های ولایت بدخشان افغانستان است؛ و در قسمت شمال شهر فیض آباد مرکز ولایت بدخشان موقعیت دارد، مرکز این ناحیه شهرخواهان است؛ و جمعیت این ناحیه ۲۵٫۰۰۰ نفر برآورد شده است؛ و مرکز این ولسوالی از سطح دریا هزارو چهل-(۹۶۰) متر ارتفاع دارد و بلندترین قله در این ولسوالی بنام کوه کلات باارتفاع چهار هزارو نود-(۴۰۹۰) متر در بلندی‌های به-یک چشمه و قاقدشت جای گیرست، و پائین‌ترین محل آن یال مونک است که هفتصد شانزده-(۷۱۶) متراز سطح دریاارتفاع دارد.
جغرافیا
کولدره(ی) خواهان و محله شاهون (ی) شوراآباد.
شهرستان خواهان سرزمین به زاویه ۲۲ درجه در شمال غرب استان بدخشان افغانستان و در کناری رود پنج جای دارد؛ و در حدود (۱۶۰) کیلومتر از مرکز ولایت خط مستقیم وراه مواصلاتی موجوده ۲۳۰ کیلومترفاصله دارد و تا هنوز راه حمل و نقل که بتواند بسادگی آن را به مرکز ولایت بدخشان واسائیر ولسوالیهاوصل کند ساخته نشده است.
این شهرستان از جنوب غرب با ولسوالی راغستان، از شرق شمال با ولسوالی کوف آب، و از شمال غرب با دو ناحیه جمهوری ، ناحیه درواز ولایت مختار کوهستان بدخشان، و ناحیه شوراآباد ولایت ختلان، همسرحد می‌باشد. شهرستان خواهان از دو نوع اقلیم برخودار است گرم و سرد ساحه مرکز آن در جریان زمستان نسبتا معتدل و در جریان تابستان بسیار گرم است ولی نواحی اطراف آن در موسوم زمستان بسیار سرد ودرنیمه بهاروتابستان هوای معتدیل و گوارا دارد و بعضی از قسمت‌های آن تا شش ماه از برف پوشیده است مانند مناطق از روساتاهای حوض شاه، جروو، سفید سنگان و منطقه ایش.
تاریخ
قبل ازسال ۱۸۹۶ میلادی که مرزدریای آمو قرارداده شدخواهان یکی ازمناطق ولسوالی دروازها بودکه درآن زمان دروازها یک حکومت خودمختاروتحت اداره حکومت مرکزی حکومت بخارا قرارداشت وتوسط یکی ازنماینده شاهان درواز این محل اداره می‌شد که بنام شاه دفعه دار یادمی شد
بعد از اینکه دراین سال مربوط به افغانستان شد بحیث علاقه داری مربوط ولسوالی دروازولایت بدخشان افغانستان یکی ازواحدهای اداری این کشوربوجودآمدودرسال ۱۳۶۳ بحیث ولسوالی ازطرف دولت آن زمان منظوری حاصیل نمود
فرهنگ و نژاد
جمع از دختر بچه‌های خوهانی در ۳ جوئن ۲۰۱۲ .
باشندگان این شهرستان را تاجیکان تشکیل می‌دهند و به زبان فارسی دری حرف می‌زنند. مردم این شهرستان مسلمان سنی هستند؛ و باهم خویشاوندی و پیوندهای دیرینه‌ای دارند. مردم خواهان مانند دگر اقوام و ساکنان بدخشان به عنعنات وسنتهای دیرینه خویش پابند هستند؛ و هرچند عده طی سال‌های جنگ به عنوان گروهی از مردم سوءاستفاده بردند ولی برعکس باعث انزوا خودشان شد.
اقتصاد و درآمد مردم
پنج، در این تصویر.
مردم این شهرستان عمومآ کشاورز پیشه دامدار و باغ دار اند مردم بالای زمین‌های خود کار و زحمت می‌کشند. قسمت مرکزی این شهرستان چراگاهای خوبی برای زمستان و نواحی اطراف آن مانند وادی ایش، و قنغوراب، فرخمدشت، وادی کوتل کشترمه؛ سبزدشت، خپک دشت، جوساره، ایلاق نفچ ئیل وغیره برای تابستانی دارند و میان مرکز واطراف آن وادی ایش، و دشت قنغوراب و قریه جات حوض شاه، سیلدان، غوزان مرتفع و کوهستانی است. با داشتنی رودهای فراوان مانند رود سفیدآب، پری خم، ایش آب، جیروآب، زریچ آب تمام زمین‌های این شهرستان للمی کشت میشوندو محصولات کشاورزی (زراعتی) این شهرستان قرار ذیل اند. (گندم سیاه)، سرخ سفید جو، کنجد، زغر، جواری(ذرت)، ماش، نخود مشنگ، باقلی، کچالو(سیب زمینی)، لوبیا. مردم ساحات اطراف این شهرستان بیشترشان پالیز کار اند و در آخر ماه بهار اول تابستان آنرا در زمین می‌پاشند و در ماهای آخر تابستان اول پاییز مصولات خود را که عبارت از تربوز(هندوانه) و خربزه می‌باشد بدست میاورند. باغ داری و درختان با ثمر آن عبارتند از. زردالو، آلبالو، شفتالو(هلو)، آلو بخارا، آلوچه، سیب، گلابی، ناک، انار، انار سفید دانه - انار سیاه دانه، انار ترش انجیر، انگور، چهار مغز(گردو)، توت، توغ. انارمرکزخواهان سیب زریچ وانکورباغ‌های برشار شهرت خوبی داشته که درکتاب ارمغان بدخشان نوشته شاه عبدالله بدخشی ازآن وصف گردیده است
روستاها ودهستانها
شهرستان خواهان دارای دو بخش می‌باشد بخش مرکزی و بخش خلدسک. و روستاهای این شهرستان با ترتیب (الفبا) بشرح زیر است.
امبران باریکی بوستانک باغ سنگک بیدخاه(۱) بیدخاه (۲) پاره امبران پاشهر آباد پری خم تیجکیل تی شهرک تی کمر جیرو بالا جیرو پایین سربلند چدگه چشمه توت چشنک ئیل حوض شاه بالا حوض شاه پایین حیدرآباد خنگان خمی بهار خمی توغ خیرآباد دربندک دره آسیابا دودرگاه دولت‌آباد روینزار زارده زریچ دریل سبزدشت سفیدآب سفیدسنگان سنگ آب سیلدان شالیل شهر نو شینگ دره غلیل غوزانکج گاه کجی کولدره گوزون لالمرغ لقمان لنگر نوروک نماز پس و…