تویوتومی هیده‌یوشی

نشان خاندان تویوتومی
تویوتومی هیده‌یوشی ، هاشیبا هیده‌یوشی (۲ فوریه ۱۵۳۶–۱۸ سپتامبر ۱۵۹۸) یکی از دایمیوهای ژاپن در دوران آشوب‌زده سنگوکو بود که میان جناح‌های سیاسی کشور همبستگی ایجاد کرد و به جنگ داخلی پایان داد. دوران فرمانروایی هیده‌یوشی را اغلب دوره آزوچی–مومویاما می‌خوانند که از نام قلعه شخصی او قلعه مومویاما گرفته شده است. در میان میراث‌های فرهنگی که از او به یادگار مانده، یکی هم محدود کردن اجازه حمل سلاح فقط به افراد طبقه سامورایی بود. او جانشین اودا نوبوناگا بود.
پیشینه خانوادگی و سال‌های ابتدایی
پیشینه خانوادگی هیده‌یوشی چندان روشن نیست و اطلاعات متناقضی درباره آن وجود دارد. بر اساس کتاب تاریخی «تایکوسوجوکی» هیده‌یوشی در سال ۱۵۳۶ در ناحیه آیچی، ولایت اواری (امروزه منطقه ناکامورا در شهر ناگویا در استان آیچی) متولد شده، نام مادرش ناکا و نام پدرش کینوشیتا یائه‌مون بوده است. همچنین شغل پدر او آشیگارو (سرباز پیاده تفنگ‌دار) و در خدمت اودا نوبوهیده (پدر اودا نوبوناگا) ذکر شده است. اما به علت همزمان بودن تاریخ مرگ پدر هیده‌یوشی و ورود تفنگ به ژاپن توسط پرتغالی‌ها در سال ۱۵۴۳ صحت این گفته مورد تردید است. در کتاب تاریخی دیگری بنام «تویوکاگامی» نوشته تاکه‌ناکا شیگه‌کادو (۱۶۳۱–۱۵۷۳)، محل تولد یکسان است و ذکر شده که هیده‌یوشی از طبقات فقیر بوده اما نام پدر و مادر او در این کتاب نامشخص است. در کتاب تایکوکی زمان تولد ۶ فوریه ۱۵۳۷ ذکر شده و این تاریخ بیشتر مورد قبول محققان است. همچنین در این کتاب آمده که نام خانوادگی «کینوشیتا» نام خانوادگی پدر همسر اصلی او اونه بوده و همین موضوع در بین محققان این تردید را بوجود آورده که شاید هیده‌یوشی به علت پایین بودن طبقه اجتماعی به رسم آن زمان فاقد نام خانوادگی بوده و نام «کینوشیتا» را از پدر خود به ارث نبرده بلکه پس از ازدواج نام خانوادگی پدرزنش را بر خود گذاشته است. در کتاب تاریخ ژاپن نوشته لوئیس فرویس، آمده هیده‌یوشی فرزند کشاورز فقیری بوده است.
در مورد دوران کودکی او این روایت بسیار رایج است که مادر او ناکا پس از مرگ پدر هیده‌یوشی با چیکو آمی ازدواج مجدد می‌کند. هیده‌یوشی با ناپدریش ناسازگاری داشته و همواره تحت آزار قرار می‌گرفته به همین علت در سن ۱۵ سالگی مقداری مال به عنوان ارث پدری گرفته و به امید اینکه یک سامورایی شود خانه را ترک می‌کند. پس از آن وی مدتی به فروش سوزن مشغول بوده است.
شغل‌های اولیه
هیده‌یوشی در سن ۱۶ سالگی از ولایت خود خارج شد و برای اینکه بتواند یک سامورایی شود راهی سونپو مقر دایمیوی پرقدرت شرق ژاپن، ایماگاوا یوشیموتو شد. در هنگام گذر از ولایت مابین یعنی ولایت توتومی به یکی از خدمتگذاران خاندان ایماگاوا بنام ماتسوشیتا یوکی‌تسونا برخورد. یوکی‌تسونا از او خواست تا برای او کار کند. هیده‌یوشی به مدت دو سال در خدمت یوکی‌تسونا بود سپس در سن ۱۸ سالگی بار دیگر به ولایت اواری برگشت. برای بازگشت او دو دلیل متفاوت در کتاب‌های تاریخی مطرح شده است. در تایکو سوسه‌ایکی آمده به دلیل اینکه هیده‌یوشی بسیار در کارش دقیق و کوشا بود، حسادت دیگران را برانگیخته و مورد آزار و اذیت همکاران خود قرار گرفته است. به همین علت وی بعد از گرفتن مقداری پول از اربابش به ولایتش برگشته اما در هوآن تایکوکی ذکر شده که هیده‌یوشی مقداری پول از یوکی‌تسونا برای خرید جنس به امانت گرفته و با همان پول به ولایت اواری برگشته است.
هیدیوشی پس از بازگشت به ولایت اواری با واسطه یکی از آشنایانش به خدمت اودا نوبوناگا در می‌آید. در ابتدا وظیفه او کمک به سوار شدن اربابش بر اسب یا گذاشتن صندل جلوی پای نوبوناگا بوده تا اینکه بر اساس داستان‌های رایج، یک بار که نوبوناگا در هوای سرد زمستانی هنگام خارج شدن از داخل محل اقامتش می‌بیند که هیده‌یوشی صندل او را به سینه خود فشرده تا آنرا گرم کند، تحت تاثیر ملاحظه‌کاری هیدیوشی قرار می‌گیرد و او را آشیگارو (سرباز پیاده تفنگ‌دار) می‌کند و پس از گذشت چند سال بخاطر جدی بودن در کارش در راس آشیگاروهای خاندان اودا قرار می‌گیرد. نوبوناگا به شوخی معمولا او را «سارو» (به معنی میمون) خطاب می‌کرده‌است به همین علت «سارو» به عنوان لقب تویوتومی شناخته می‌شود.
قدرتمندترین دایمیوی ژاپن
پس از اینکه اودا نوبوناگا متحد و حامی وی توسط آکچی میتسوهیده در شورشی (حادثه معبد هوننو) به قتل رسید هیده‌یوشی، میتسوهیده را در نبرد یامازاکی شکست داده و کشت. در همان زمان (۱۵۸۳) جنگی بر سر تعیین فرمانروایی ژاپن، بین تویوتومی هیده‌یوشی و شیباتا کاتسوایه درگرفت. هیده‌یوشی، کاتسوایه را در نبرد شیزوگاتاکه مغلوب کرد. با این پیروزی هیده‌یوشی تبدیل به قدرتمندترین دایمیوی ژاپن شد.
ژاپن در سال ۱۵۸۴ (
نبرد کوماکی و ناگاکوته
در بهار سال ۱۵۸۴ اودا نوبوکاتسو، پسر دوم اودا نوبوناگا، از ایه‌یاسو درخواست کرد که در برابر هیده‌یوشی از او حمایت کند. این اقدامی خطرناک بود که می‌توانست به نابودی خاندان توکوگاوا بینجامد. نیروهای توکوگاوا به سمت قلعه اجدادی خاندان اودا در اواری حرکت کردند. هیده‌یوشی نیز با فرستادن ارتشی به آن جا این حمله را پاسخ داد. نبرد کوماکی و ناگاکوته تنها نبرد بین دو متحدکننده بزرگ ژاپن یعنی ایه‌یاسو و هیده‌یوشی است. این لشکرکشی چندین ماه بدون نتیجه‌ای قطعی ادامه داشت تا اینکه هیده‌یوشی درصدد مذاکره با ایه‌یاسو برآمد. هیده‌یوشی در ابتدا توانست اودا نوبوکاتسو را که برخلاف پدرش مردی سست اراده بود، متقاعد به صلح و سازش کند. سپس به ایه‌یاسو پیشنهاد آتش‌بس داد. ایه‌یاسو که بهانه خود را برای ادامه نبرد از دست داده بود، پیشنهاد صلح را پذیرفت. به عنوان قسمتی از قرارداد، پسر دوم ایه‌یاسو «اوگی مارو» (یوکی هیده‌یاسو) به فرزندخواندگی هیده‌یوشی درآمد.
تابع کردن توکوگاوا ایه‌یاسو
در سال ۱۵۸۵ هیده‌یوشی توانست مقام کانپاکو را کسب کند. علاوه بر آن سال بعد به مقام دایجو-دایجین (نخست‌وزیری ژاپن) رسید و بدین ترتیب از لحاظ قدرت اجرایی در بالاترین مقام کشوری قرار گرفت. پس از آن موری تروموتو دایمیوی ولایت آکی و چوسوکابه موتوچیکا دایمیوی ولایت توسا مقاومت را بی‌فایده دیدند و اطاعت او را پذیرفتند و تنها سه دایمیوی پرقدرت هوجو اوجیماسا، داته ماسامونه و شیمازو یوشی‌هیسا مستقل باقی ماندند. از طرف دیگر هیده‌یوشی با مشکل دیگری نیز مواجه بود. ایه‌یاسو، که بعد از او دومین دایمیوی پرقدرت ژاپن بود، به دلایل امنیتی و سیاسی به دعوت او برای رفتن به مقر او در قلعه اوساکا و ادای سوگند وفاداری پاسخ مثبت نمی‌داد. هیده‌یوشی نیاز داشت تا اعتماد ایه‌یاسو را جلب کند. ایه‌یاسو بعد از کشتن همسر اصلی‌اش همچنان بدون داشتن همسر اصلی زندگی می‌کرد. این نکته توجه هیده‌یوشی را جلب کرد و او را واداشت دست به اقدام عجیبی بزند؛ هیده‌یوشی خواهر کوچکتر خود آساهی هیمه را مجبور کرد تا از شوهرش طلاق بگیرد و با فرستادن خواهرش به نزد ایه‌یاسو به او پیشنهاد داد تا با خواهرش ازدواج کند. ایه‌یاسو در این زمان ۴۵ سال داشت و یک سال از آساهی هیمه بزرگتر بود. از آنجائیکه در صورت رد این پیشنهاد احتمال بروز درگیری نظامی با هیده‌یوشی می‌رفت، ایه‌یاسو به ناچار به خواسته هیده‌یوشی عمل کرد و آساهی هیمه را به عنوان همسر اصلی خود پذیرفت ولی برخلاف انتظار هیده‌یوشی باز به دعوت او پاسخ مثبت نداد. هیده‌یوشی که تا رسیدن به هدف دست بردار نبود، این بار مادر خود را به عنوان گروگان نزد ایه‌یاسو فرستاد. ایه‌یاسو که از علاقه بسیار او به مادرش خبر داشت، تصمیم گرفت به خواست هیده‌یوشی عمل کند. او به قلعه اوساکا رفت و در ضیافتی که در آن بسیاری از دایمیوها شرکت داشتند، در مقابل هیده‌یوشی سر فرودآورده و ادای احترام و وفاداری کرد.
هیده‌یوشی پس از رسیدن به مقام کانپاکو فرمان سوبوجی را صادر کرد. طبق این فرمان تمامی دایمیوها از انجام نبرد برای گسترش قلمرو و مقاصد شخصی خود منع شدند. در پی صدور این فرمان و با اجرای مجازات‌هایی که برای دایمیوهای خاطی اجرا شد، در نهایت تمامی دایمیوها در سراسر ژاپن به تبعیت از هیده‌یوشی درآمدند.
نبرد با خاندان هوجو
در ۱۵۹۰ هیده‌یوشی به آخرین دایمیو مستقل ژاپن هوجو اوجیماسا حمله برد. خاندان هوجو بر هشت استان ژاپن که جملگی در شرق این کشور قرار داشتند حکمرانی می‌کرد. هیده‌یوشی به آن‌ها دستور داد تا قدرت او را به عنوان بزرگترین دایمیو بپذیرند و آن‌ها سرپیچی کردند. ایه‌یاسو علی‌رغم دوست و متحد بودن با اوجیماسا با یک سپاه ۳۰۰۰۰ نفری به سپاه عظیم ۱۶۰۰۰۰ نفری هیده‌یوشی ملحق شد. هیده‌یوشی به مواضع متعددی از خاندان هوجو حمله‌ور شد. بیشتر نیروهای هوجو در قلعه تحت محاصره اوداوارا بودند. ارتش هیده‌یوشی پس از شش ماه قلعه را تسخیر کرد.
جانشینی هیده‌یوشی
در سال ۱۵۹۱ هیده‌یوشی اندکی پس از مرگ تنها فرزندش در سن خردسالی، پسرخواهر خود، تویوتومی هیده‌تسوگو، را به عنوان جانشین خود انتخاب کرد. هیده‌تسوگو مقام کانپاکو را به‌جای او عهده‌دار شد اما در سال ۱۵۹۳، دومین پسر هیده‌یوشی بنام تویوتومی هیده‌یوری از همسر محبوب او یودو-دونو به‌دنیا آمد و هیده‌یوشی او را به جانشینی خود برگزید. در سال ۱۵۹۵، هیده‌تسوگو که به عنوان رقیبی برای جانشینی هیده‌یوری درآمده بود، به توطئه براندازی متهم شد و به دستور هیده‌یوشی مجبور به انجام هاراکیری شد. پس از آن هیده‌یوشی دستور داد تمامی اعضای خانواده او از جمله کودکان، زن اصلی و زنان غیراصلی و خدمه زن خانواده او کشته شوند. بیرحمی و خشونت اجرای اعدام ۳۹ زن و کودک در ۵ سپتامبر ۱۵۹۵ به عنوان یکی از نقاط تاریک حکومت تویوتومی در تاریخ ژاپن باقی ماند. هیده‌یوشی با انجام این قتل‌عام از یک طرف زمینه نابودی خاندان خود را فراهم کرد و از طرف دیگر خشم خاندان‌های دیگر را برانگیخت. از جمله زنانی که در ۵ سپتامبر اعدام شدند، دختر ۱۵ ساله موگامی یوشی‌آکی بود که به تازگی همسر غیراصلی هیده‌تسوگو شده بود. کشتن او باعث شد خاندان پرقدرت موگامی به مدافع سرسخت توکوگاوا ایه‌یاسو تبدیل شده و ۵ سال بعد در نبرد سکیگاهارا در برابر نیروهای وفادار تویوتومی بجنگند.
در سال ۱۵۹۲ هیده‌یوشی به کره حمله برد تا پیش‌درآمدی برای هجوم به چین باشد. سامورایی‌های ایه‌یاسو در واقع هرگز در لشکرکشی شرکت نکردند. هر چند، خود ایه‌یاسو به عنوان یک مشاور نظامی به دستور هیده‌یوشی به کیوشو احضار شد. ایه‌یاسو پس از احضار به همراه نیروهایش در کیوشو، به عنوان سربازان ذخیره جهت لشکرکشی به کره برای پنج سال باقی ماندند.
در سال ۱۵۹۸ وضعیت جسمی هیده‌یوشی آشکارا دچار مشکل شده بود. او جلسه‌ای ترتیب داد که در آن بزرگترین دایمیوهای کشور را به عنوان هیئت بزرگان پنج‌گانه تعیین کرد. پنج نفری که از طرف هیده‌یوشی به عنوان هیئت بزرگان انتخاب شده بودند، عبارت بودند از:مائدا توشی‌ایه، موری تروموتو، اوکیتا هیده‌ایه، اوئسوگی کاگه‌کاتسو و ایه‌یاسو که از دیگر اعضای این هیئت پرقدرت‌تر بود. او همچنین ۵ نفر از سیاستمداران از جمله ایشیدا میتسوناری را به عنوان هیئت پنج‌گانه برای رسیدگی به امور کشوری تعیین کرد. هیده‌یوشی از تمامی آنان خواست تا سوگندنامه‌ای را مبنی بر حمایت از جانشینی پسرش هیده‌یوری تا رسیدن او به سن بلوغ امضا کنند. از آن‌جا که او از طرف ایه‌یاسو نیز احساس خطر می‌کرد، از او خواست نوه خردسالش سن هیمه را به ازدواج پسرش هیده‌یوری دربیاورد.
نابودی خاندان تویوتومی
بعد از مرگ تویوتومی هیده‌یوشی در سال ۱۵۹۸ میلادی این شورای پنج نفره به همراه ۵ سیاستمدار دیگر مانند ایشیدا میتسوناری و آسانو ناگاماسا حکمرانی ژاپن را بین خود تقسیم کرده و اداره کشور را برعهده گرفتند. نقطه پایان زندگی تویوتومی هیده‌یوری محاصره اوساکا (۱۶۱۴–۱۶۱۵) بود.
فهرست جنگ‌های تویوتومی هیده‌یوشی
جنگ‌های وحدت هیده‌یوشی
نبرد یامازاکی (۱۵۸۲)
نبرد شیزوگاتاکه (۱۵۸۳)
نبرد کوماکی و ناگاکوته (۱۵۸۴)
حمله شیکوکو (۱۵۸۵)
نبرد هتسوگیگاوا (۱۵۸۷)
محاصره اوداوارا (۱۵۹۰)
محاصره کونوئه (۱۵۹۱)
تهاجم هیده‌یوشی به کره (۱۵۹۸–۱۵۹۲)
محاصره بوسان (۱۵۹۲)
نبرد کیچو (۱۵۹۷–۱۵۹۸)
محاصره اولسان (۱۵۹۷–۱۵۹۸)
نبرد ساچئون (۱۵۹۸)
نبرد نوریانگ (۱۵۹۸)
فرزندان
هاشیبا هیده‌کاتسو (ایشی ماتسومارو) (در مورد صحت آن تردید وجود دارد)
تویوتومی تسوروماتسو در سن ۳ سالگی به علت بیماری درگذشت.
تویوتومی هیده‌یوری
فرزندخواندگان پسر
هاشیبا هیده‌کاتسو (اوتسوگی مارو) چهارمین پسر اودا نوبوناگا، در سن ۱۸ سالگی درگذشت.
تویوتومی هیده‌تسوگو اولین پسر خواهر هیده‌یوشی، در سال ۱۶۹۵ مجبور به هاراکیری شد.
تویوتومی هیده‌کاتسو دومین پسر خواهر هیده‌یوشی، در ۲۳ سالگی درگذشت.
یوکی هیده‌یاسو دومین پسر توکوگاوا ایه‌یاسو، پس از مرگ هیده‌یوشی به خدمت پدرش ایه‌یاسو درآمد.
کوبایاکاوا هیده‌آکی پسر برادر همسر اصلی هیده‌یوشی، پس از تولد نخستین پسر هیده‌یوشی در سال ۱۵۹۱، به فرزندخواندگی کوبایاکاوا تاکاکاگه درآمد.
نوع دیگر فرزندخواندگان پسر
تا دوره ادو نوع دیگر از فرزندخواندگی در ژاپن به نام «یوشی» (猶子) وجود داشت. در این نوع فرزندخواندگی، فرزندخوانده تنها از نظر اجتماعی بصورت فرزندخوانده پذیرفته می‌شد ولی از نظر مالی بدون ارتباط با پدرخوانده خود باقی می‌ماند و پس از مرگ پدرخوانده از نظر مالی ارثی را دریافت نمی‌کرد. در دوره سنگوکو و دوره ادو از نظر اجتماعی این موضوع بسیار حائز اهمیت بود که چه کسی حاضر است یک شخص را به فرزندخواندگی بپذیرد. کسانی که به این نحو به فرزندخواندگی هیده‌یوشی یا کونوئه ساکی‌هیسا که مقام کانپاکو را برعهده داشتند درمی‌آمدند می‌توانستند عهده‌دار مقام کانپاکو شوند.
اوکیتا هیده‌ایه
شاهزاده هاچیجو توشی‌هیتو ششمین پسر شاهزاده سانه‌هیتو و برادر امپراتور گو-یوزی
فرزندخواندگان دختر
گو هیمه چهارمین دختر مائدا توشی‌ایه، به ازدواج اوکیتا هیده‌ایه درآمد.
شجره نامه
گاهشماری رویدادها
سال
ماه و روزگاهشماری ژاپنی
رویداد
۱۵۳۶
تولد هیده‌یوشی در ولایت اواری (امروزه منطقه ناکامورا در شهر ناگویا در استان آیچی)
۱۵۵۴
شروع خدمت به اودا نوبوناگا
۱۵۶۱
ازدواج با نخستین همسرش اونه
۱۵۶۸
وارد شدن به کیوتو به تبعیت از اودا نوبوناگا
۱۵۷۰
پیروزی در نبرد آنه‌گاوا علیه خاندان آزای و خاندان آساکورا
۱۵۷۳
تغییر نام خانوادگی به «شیباتا»
ماه هشتم
پیروزی در محاصره اودانی و شکست خاندان آزای
۱۵۷۵
حمله به ولایت اچیزن
۱۵۷۷
نبرد در قلعه شیگیسان
۱۵۷۸
پیروزی در نبرد میکی
۱۵۸۲
وقوع حادثه معبد هوننو و مرگ اودا نوبوناگا
۱۵۸۳
پیروزی در نبرد شیزوگاتاکه
۱۵۸۴
وقوع نبرد کوماکی و ناگاکوته در مقابل توکوگاوا ایه‌یاسو
۱۵۸۵
رسیدن به بالاترین مقام اجرایی کشور بنام کانپاکو
۱۵۸۶
لشکرکشی کیوشو
۱۵۸۷
فرمان اخراج مبلغان مسیحی از ژاپن
۱۵۸۸
صدور پیغام تبعیت از ژاپن توسط خاندان شیمازو به پادشاهی ریوکیو
۱۵۸۹
تولد فرزند پسر بنام تویوتومی تسوروماتسو از همسر غیراصلی‌اش یودو دونو
۱۵۹۰
پیروزی در محاصره اوداوارا (۱۵۹۰)
۱۵۹۱
استعفا دادن از مقام کانپاکو و رسیدن به مقام دایجو-دایجین (صدراعظم)
۱۵۹۲
آغاز دوره اول از تهاجم هیده‌یوشی به کره (۱۵۹۸–۱۵۹۲)
۱۵۹۳
نقل مکان به قلعه فوشیمی تولد تویوتومی هیده‌یوری
۱۵۹۶
وقوع حادثه کشتی سان فیلیپ
۱۵۹۷
آغاز دوره دوم از تهاجم هیده‌یوشی به کره (۱۵۹۸–۱۵۹۲)
۱۵۹۸
مرگ در قلعه فوشیمی
منبع‌شناسی
منابعی که توسط معاصران هیده‌یوشی نوشته شده است.
『تنشوکی』- به دستور هیده‌یوشی توسط اومورا یوکو نوشته شده و قدیمی‌ترین زندگینامه در مورد هیده‌یوشی است.
『کاواسومی تایکوکی』- نویسنده گفته‌های سامورایی‌ها در مورد هیده‌یوشی را در این کتاب جمع‌آوری کرده است.
『تایکوساما کونکی نو ئوچی』اوتا گیوایچی -
منابعی که از نظر تحقیقی ارزش بالایی دارند:
『تایکو سوسه‌ایکی』- (سال‌های تحریر ۱۶۲۵ تا ۱۶۷۶) این کتاب بخصوص به حوادث نیمه اول زندگی هیده‌یوشی که در کتاب‌های تاریخی دیگر از آن یاد نشده است، پرداخته است.
『تایکوکی』- (سال انتشار ۱۶۲۶) مجموعه‌ای از زندگینامه‌های هیده‌یوشی است.
『اهون تایکوکی』- (سال انتشار ۱۷۹۷) بر اساس کتاب کاواسومی تایکوکی نوشته شده و مصور است.
فهرست جنگ‌های ژاپن
سانئی‌کتسو
سانادا مارو