موریس هولباخ

موریس هولباخ (به فرانسه mɔˈʁis ˈalbvaks؛ ۱۶ مارس ۱۹۴۵–۱۱ مارس ۱۸۷۷) فیلسوف و جامعه‌شناس فرانسوی که بخاطر تکمیل مفهوم حافظه جمعی نام‌آور شد.
زندگی‌نامه
او که در رمس بدنیا آمده بود در اکول نرمال سوپریور فرانسه درس خواند. در آنجا با هنری برگسون که سخت بر او تاثیر گذارد فلسفه خواند. در ۱۹۰۱ دانشنامه فلسفه گرفت. پیش از سفر به آلمان در سال ۱۹۰۴ در چند دانشکده درس داد. در آلمان در دانشگاه گوتینگن درس خواند و به فهرست نویسی کارهای لایبنیتس پرداخت. نامزد هم ویراستاری کار لایبنیتس شد که هیچگاه به بار ننشست. بسال ۱۹۰۵ به فرانسه بازگشت و پس از دیدار امیل دورکهایم به جامعه‌شناسی کشیده شد. دیری نگذشت که به هیئت تحریریه لانی سوسیولوژیک (LAnnée Sociologique) پیوست و با ویراستاری بخشهای اقتصاد و آمار همکار فرانسوا سیمان (François Simiand) شد. در سال ۱۹۰۹ به فرانسه بازگشت تا در برلین به مطالعه مارکسیسم و اقتصاد پردازد.
هولباخ در سراسر جنگ جهانی اول در وزارت جنگ کشورش کار می‌کرد. کمی پس از پایان جنگ استاد جامعه‌شناسی و آموزش و پرورش در دانشگاه استراسبورگ شد. بیش از یک دهه در این سمت ماند و یکسال مرخصی گرفته در دانشگاه شیکاگو استاد مهمان شد تا اینکه در ۱۹۳۵ به دانشگاه سوربن فراخوانده شد. در سوربن درس جامعه‌شناسی می‌گفت و همکاری تنگاتنگی با مارسل موس داشت و سردبیر آنال د سوسیولوژی شد که بجای لانی سوسیولوژیک درمی‌آمد. در سال ۱۹۴۴ یکی از بزرگترین افتخارات فرانسه، کرسی درس کول دو فرانس در روانشناسی اجتماعی به او داده شد. این جامعه گرا (سوسیالیست) دیرین پس از اشغال پاریس توسط نازی‌ها گرفتار گشتاپو و به بوخنوالد تبعید شد و در سال ۱۹۴۵همان‌جا به بیماری شکم روش (اسهال) از دنیا رفت.
بخشی از کتابهایش را بیوه‌اش به کتبخانه مرکز پژوهشهای جامعه‌شناسی (Centre détudes sociologiques) داد که اینک کتابخانه علوم انسانی و اجتماعی پاریس-دکارت سی ان آر اس (Human and Social Sciences Library Paris Descartes-CNRS.) نام دارد.
مهمترین اندیشه‌ها
مهم‌ترین کمک وی به علم جامعه‌شناسی در کتابش حافظه جمعی (La Mémoire collective)، ۱۹۵۰ آمده که در آن این نظریه را جا انداخت که جامعه می‌تواند حافظه‌ای جمعی داشته باشد و این حافظه بستگی به چارچوب اجتماعی دارد که گروه در آن جای گرفته‌است. از این رو نه تنها با حافظه فردی بلکه با حافظه گروهی سر و کار داریم که بیرون و فراتر از فرد می‌زید. در نتیجه درک افراد از گذشته بستگی تنگاتنگی با آگاه گروهی دارد.
کتاب مهمی هم در خودکشی دارد بنام علل خودکشی (Les Causes du suicide) که در سال ۱۹۳۰ درآمد. در این کتاب به دقت از پی امیل دورکهایم رفته نظریه‌های او در این باره را شرح و بسط داده‌است.
کتابشناسی*
Christian Baudelot, Marie Jaisson, Maurice Halbwachs, sociologue retrouvé, Collection Figures normaliennes, Éditions Rue dUlm, 2007, 168 pages - .
Stephan Egger (Hg.), Maurice Halbwachs- Aspekte des Werks, UVK Verlagsgesellschaft mbH, Konstanz, 2003,
Jean-Christophe Marcel, "Mauss et Halbwachs: vers la fondation d’une psychologie collective (1920-1945)”, Sociologie et sociétés, vol. 36, n°2, automne 2004, p. 73-90. Montréal: Les Presses de l’Université de Montréal.
Gilles Montigny, Maurice Halbwachs: Vie, œuvre, concepts, Editeur: Ellipses Marketing (25 mai 2005) Collection: Les grands théoriciens - .
Christian Topalov, Maurice Halbwachs et les villes (1908-1912). Une enquête dhistoire sociale des sciences sociales, Annales, Histoire et sciences sociales, vol. 53, n° 5, 1997, p. ۱۰۵۷–۱۰۸۳.
Christian de Montlibert (dir.), Maurice Halbwachs 1877-1945, Strasbourg, Presses Universitaires de Strasbourg, 1997,
Christian de Montlibert, Maurice Halbwachs à Strasbourg: une philosophie rationaliste en action, Revue des Sciences Sociales, 2008, n°40, p. ۸۲–۹۳.
Christian de Montlibert, Une histoire qui fait lHistoire: la mort de Maurice Halbwachs à Buchenwald, Revue des Sciences Sociales, 2006, n° 35, pp.۱۱۴–۱۲۱.
Bruno Péquignot (dir.), Maurice Halbwachs: le temps, la mémoire et lémotion, Paris, éditions LHarmattan, 2007
Michel Verret, Lectures sociologiques: Bourdieu, Passeron, Hoggart, Halbwachs, Janet, Le Play, Girard, Naville, Paris, Harmattan, 2009 .
Dietmar Wetzel, Maurice Halbwachs, Konstanz, UVK Verlagsgesellschaft, 2009 .
Annette Becker, Maurice Halbwachs, un intellectuel en guerres mondiales 1914-1945, Paris, Agnès Viénot, 2003 .
Gérard Namer, Halbwachs et la mémoire sociale, Paris, L’Harmattan, 2000 .
Realino Marra, Halbwachs, la memoria collettiva e lo spazio giuridico, in "Sociologia del diritto", XV-1, 1988, pp. 141-50.
Lorenzo Migliorati, Al falò della vita sociale. Maurice Halbwachs e la sociologia dei consumi, in M. Halbwachs, Come vive la classe operaia. La gerarchia dei bisogni nelle società industriali complesse, a cura di D. Secondulfo e L. Migliorati, Roma, Carocci, 2014, pp. XV-XXXVIII.
Teresa Grande, Lorenzo Migliorati (a cura di), Maurice Halbwachs. Un sociologo della complessità sociale, Morlacchi, Perugia, 2016 (ISBN 978-8-8607-4797-6)