قطار شهری اصفهان

قطار شهری اصفهان یک سامانه حمل و نقل همگانی در شهرستان اصفهان است. کار ساخت قطارشهری اصفهان از سال ۱۳۸۰ آغاز شد اما با توجه به بافت تاریخی این شهر به کندی پیش رفت. خطاهای اجرایی نیز در طولانی‌تر شدن اجرای این پروژه موثر بوده‌اند. سازمان قطار شهری اصفهان و حومه مسئولیت ساخت و بهره‌برداری متروی اصفهان را بر عهده دارد.
برای شهر اصفهان ۳ خط قطار شهری در نظر گرفته شده‌است؛ خط ۱ مسیر شمال به جنوب، خط ۲ شمال شرقی به غرب و خط ۳ از جنوب به غرب می‌باشد. همچنین برخی از شهرهای اطراف نیز از طریق این سامانه به خطوط مترو اصفهان متصل می‌گردند.
تاریخچه
پیشنهاد ساخت مترو در اصفهان در زمان احداث کارخانه ذوب آهن در دهه ۱۳۴۰ داده‌شد. در این طرح قرار بود فرودگاه بین‌المللی اصفهان به شهرستان فولادشهر و سپس کارخانه ذوب آهن متصل گردد که اجرایی نشد.
نخستین طرح جامع حمل و نقل شهر اصفهان در سال ۱۳۵۵ توسط مهندسین مشاور سوئدی ولوو صورت گرفت اما به مرحله اجرا نرسید. پس از انقلاب ایران، در سال ۱۳۵۹ مطالعات جامع حمل و نقل اصفهان توسط سازمان مدیریت برنامه و بودجه استان انجام شد. طی آن به مدت یک سال مطالعات مترو اصفهان توسط شرکت مهندسین مشاور پاسیفیک کوماگائی گومی صورت گرفت. در سال ۱۳۶۳ نیز مطالعات حمل ونقل برون‌شهری محدود به منطقه صنعتی حاشیه زاینده رود توسط مجتمع شرکت فولاد مبارکه اصفهان و دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شد.
بین سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۹ مطالعات جامع حمل ونقل و ترافیک اصفهان با مدیریت سازمان حمل ونقل و ترافیک و توسط دانشگاه صنعتی اصفهان انجام و در پی آن بین سالهای ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۳ مطالعات پیش امکان‌پذیری حمل و نقل انبوه توسط شرکت فرانسوی سوفرتو و در سال ۱۳۷۴ مطالعات امکان‌پذیری آن توسط شرکت استرلیایی PPK انجام شد و شبکه حمل ونقل انبوه منطقه اصفهان مشخص گردید.
پس از آن، از سال ۱۳۷۵ به مدت دو سال طراحی اولیه خطوط اولویت دار قطارشهری اصفهان و حومه انجام گرفت و پس از تصویب بودجه احداث قطارشهری توسط مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۹، عملیات اجرایی خط یک مترو اصفهان از سال ۱۳۸۰ آغاز شد.
خطوط
نقشه متروی اصفهان
نام خط
اولین
فعالیت
افتتاح
کامل
نوع
طول
(به کیلومتر)
تعداد
ایستگاه‌ها
تعداد سفرها
در سال (۰۰۰s)
درون‌شهری
یک
۱۳۹۴
۱۳۹۶
مترو
۲۰٫۲
۲۰
دو
مترو
۲۴٫۴
۲۳
سه
مترو
۸٫۸
۷
مجموع
۵۳٫۴
۴۸
برون‌شهری
اصفهان - زرین شهر
مترو
۵۷
اصفهان - شاهین شهر
مترو
۲۰
اصفهان - بهارستان
مترو
۱۴٫۵
۴
بهارستان - مجلسی
مترو
۵۱
۸
مجموع
۱۴۲٫۵
درون‌شهری
خط یک
این خط از شمال شهر اصفهان آغاز شده و پس از طی مسیری به طول ۲۰٫۲ کیلومتر به پایانه مسافربری صفه در جنوب اصفهان می‌رسد. در این خط ۲۰ ایستگاه وجود دارد.
ساخت این خط در سال ۱۳۸۱ آغاز و پس از ۱۷ سال به طور کامل افتتاح شد. فاز نخست شامل ۱۰ ایستگاه به طول ۱۱ کیلومتر بوده که در ۲۳ مهرماه ۱۳۹۴ افتتاح شد. فاز دوم به فاصله یک سال پس از فاز اول در ۱۳ آبان ۱۳۹۵ به بهره‌برداری رسید. این فاز شامل ایستگاه تختی بوده‌است. در مرداد ماه ۱۳۹۶ ایستگاه‌های سی و سه پل، دکتر شریعتی و آزادی (دروازه شیراز) به بهره‌برداری آزمایشی رسیدند و قطار برای اولین بار از زیر زاینده رود عبور کرد و در حال حاضر این ایستگاه‌ها فعال و مورد استفاده مردم اصفهان هستند. فاز چهارم این پروژه شامل ۶ ایستگاه امام حسین(دروازه دولت)، انقلاب، دانشگاه، کارگر، کوی امام و دفاع مقدس(صفه) در آخرین روزهای سال ۱۳۹۶ به بهره برداری رسید و خط ۱ مترو اصفهان تکمیل شد. برخی از ایستگاه‌های این خط هنوز تکمیل نشده‌اند اما به مسافران خدمات ارائه می‌کنند.
ایستگاه‌های خط یک عبارتند از:
افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی
ایستگاه تختی
نام ایستگاه
مکان
مساحت
(متر مربع)
فاصله تا ایستگاه
قبل (متر)
شروع به کار
توضیحات
قدس (عاشق آباد)
شهرک قدس، خیابان امام خمینی
۱۳،۶۰۰
۱۳۹۴
بهارستان
ملک شهر، خیابان بهارستان
۸،۲۰۰
۱۳۶۰
۱۳۹۴
گلستان
ملک شهر، خیابان بهارستان
۹،۴۷۸
۱۴۰۰
۱۳۹۴
شهید مفتح
خیابان بهارستان، نبش خیابان شهید مفتح
۱۳،۶۶۱
۱۳۲۶
۱۳۹۴
شهید علیخانی
میدان شهید علیخانی
۱۶،۹۸۵
۱۲۹۸
۱۳۹۴
جابر
تقاطع خیابان‌های جابر و شهبازی
۶،۹۲۰
۱۱۳۴
۱۳۹۴
کاوه
خیابان کاوه، جنب پایانه کاوه
۱۲،۱۴۵
۱۲۹۵
۱۳۹۴
دپو
شهید چمران
خیابان کاوه، نرسیده به بزرگراه شهید چمران، نبش خیابان شمس آباد
۹،۸۸۰
۱۲۹۸
۱۳۹۴
شهید باهنر
خیابان کاوه، نبش خیابان ۲۵ آبان
۸،۷۵۷
۹۰۲
۱۳۹۴
شهدا
میدان شهدا
۱۱،۷۰۰
۸۳۹
۱۳۹۵
تختی
چهارراه تختی
۱۲،۰۰۰
۸۷۸
۱۳۹۵
امام حسین
میدان امام حسین (دروازه دولت)
۱۹،۳۶۲
۷۲۲
۱۳۹۶
تلاقی با خط ۲
انقلاب
میدان انقلاب
۱۳،۸۹۳
۱۰۱۰
۱۳۹۶
سی و سه پل
ابتدای خیابان چهارباغ بالا
۱۰،۷۵۸
۸۹۵
۱۳۹۶
دکتر شریعتی
خیابان چهارباغ بالا، مقابل بیمارستان شریعتی
۸،۷۴۰
۱۱۹۴
۱۳۹۶
آزادی
میدان آزادی (دروازه شیراز)
۲۱،۸۶۸
۷۱۹
۱۳۹۶
تلاقی با خط ۳
دانشگاه
خیابان هزارجریب، مقابل درب شرقی دانشگاه اصفهان
۱۱،۱۸۰
۸۴۵
۱۳۹۶
کارگر
خیابان هزارجریب، مقابل خیابان کارگر
۱۳،۸۵۰
۱۰۹۷
۱۳۹۶
کوی امام (خوابگاه)
خیابان هزارجریب، مقابل آموزشکده شهید مهاجر
۱۵،۵۶۸
۸۷۰
۱۳۹۶
دفاع مقدس (پایانه صفه)
میدان دفاع مقدس، جنب پایانه صفه
۱۶،۳۰۰
۱۱۸۵
۱۳۹۶
خط دو
خط شرقی-غربی از خمینی شهر شروع و پس از عبور از خیابان اشرفی اصفهانی (کهندژ) و در ایستگاه مشترک امام حسین از زیر خط شمالی-جنوبی وارد خیابان سپه شده و از زیر قسمت شمال میدان نقش جهان به سمت خیابان حافظ می‌رود. این خط در خیابان هاتف به سمت شمال ادامه می‌یابد و پس از عبور از روی میدان لاله در طول خیابان زینبیه ادامه می‌یابد. طول کل مسیر ۲۴٫۴ کیلومتر و دارای ۲۳ ایستگاه می‌باشد. فاز یک این مسیر مورد تصویب قرار گرفته و اجرای آن آغاز شده‌است.
افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی
ایستگاه‌های این خط عبارتند از:
نام ایستگاه
توضیحات
خمینی شهر
ماریین
پیام نور
رهنان
صمدیه
جاوان
کهندژ
شهید خرازی
کاشانی
خلجا
میدان امام حسین (ع) (دروازه دولت)
تلاقی با خط ۱
آمادگاه
نقش جهان
امام علی
ابن سینا
قدس
شاهد
لاله
مهدیه
عاشق اصفهانی
زینبیه
شهید غفاری
دپو
خط سه
خط سوم قطار شهری اصفهان از ایستگاه آزادی آغاز می‌شود و با عبور از بلوار دانشگاه و بلوار ارتش به پایانه جنوب غرب شهر اصفهان واقع در جنوب تقاطع اندیشه می‌رسد و سپس به سمت فولادشهر و زرین‌شهر امتداد می‌یابد. طول این مسیر حدود ۸/۸ کیلومتر و شامل ۷ ایستگاه می‌باشد.
ایستگاه‌های خط سه عبارتند از:
افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی
نام ایستگاه
توضیحات
میدان آزادی
تلاقی با خط ۱
حکیم نظامی
ارتش
سیمین
چهارباغ فردوس
کشاورز
قائمیه
هفت تخت رستم (کوه دمبه)
برون‌شهری
اصفهان - زرین شهر
این خط به طول ۵۷ کیلومتر از ایستگاه آزادی اصفهان آغاز و با عبور از شهرهای فلاورجان، فولادشهر، زرین شهر، شهر جدید مجلسی و کارخانه ذوب آهن اصفهان به ساکنان این مناطق نیز سرویس دهی می‌کند.
اصفهان - شاهین شهر
خط مترو اصفهان - شاهین شهر از ابتدای خط یک قطارشهری اصفهان آغاز شده و پس از عبور از داخل شهر اصفهان، به بختیار دشت و سپس از سمت غرب به شهرستان شاهین شهر می‌رسد. اجرای این خط با مشارکت شرکت چینی نورینکو خواهد بود. از ۲۰ کیلومتر طول مسیر این خط، ۱۶٫۷ کیلومتر در حوزه شهرستان شاهین شهر و مابقی در حوزه شهرستان اصفهان می‌باشد.
اصفهان - بهارستان
این خط از انتهای خط یک قطارشهری اصفهان آغاز شده و پس از عبور از سپاهان شهر به بهارستان ختم خواهد شد. طول این خط برابر ۱۴٫۵ کیلومتر خواهد بود. این پروژه در مراحل پایانی ریل‌گذاری قرار دارد.
بهارستان - مجلسی
این خط از شهر بهارستان شروع و با طی ۵۱ کیلومتر و گذر از سه راهی مبارکه، روستای دهسرخ، زیبا شهر، میدان شهید نصوحی و میدان دفاع مقدس مبارکه و مجتمع فولاد مبارکه، نهایتا به شهر جدید مجلسی ختم می‌شود.
تاثیر یادگارهای تاریخی بر روند اجرا
وجود آثار تاریخی متعدد در اصفهان و همچنین شرایط اقلیمی و نوع خاک، عبور خطوط مترو در مناطق تاریخی شهر را با مشکل مواجه کرد چرا که این امکان وجود داشت لرزش‌های ایجاد شده در هنگام عبور مترو از زیر مناطق تاریخی و همچنین ساخت و حفاری در این مناطق آسیب‌های جدی به آثار تاریخی وارد کنند. بخشی از خطوط یک و دو قطارشهری از زیر آثار تاریخی مهم شهر اصفهان عبور می‌کنند.
براساس قانون و با توجه به اینکه چهارباغ عباسی با شماره ۱۱۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است، انجام هرگونه پروژه عمرانی در حوالی آن، تنها با نظر موافق سازمان میراث فرهنگی کشور میسر است. سیف‌الله امینیان، مدیر میراث فرهنگی اصفهان، اعلام کرد که سازمان میراث فرهنگی اصفهان، مخالفت خود را با عبور مترو از چهارباغ عباسی، حد فاصل میدان دروازه دولت تا سی و سه پل، در مکاتبات و جلسات مختلف به مقامات ارشد استان، استاندار و مقامات مسوول سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشوراعلام کرده‌است. او بر پیشنهاد سازمان میراث فرهنگی بر عبور مترو از خیابان شمس‌آبادی تاکید کرد. در جلسه‌ای که در ۱۲ مهرماه ۱۳۸۰ در سازمان میراث فرهنگی کشور و با حضور نمایندگان شهرداری، سازمان قطار شهری اصفهان و میراث فرهنگی تشکیل شد، با توجه به نوع خاک، لایه بندی خاک و شرایط اقلیمی، عبور مترو به صورت زیرزمینی از محور چهارباغ خسارت بار ارزیابی گردید.
در سال ۱۳۸۳ رئیس وقت سازمان نظام مهندسی اصفهان، عبدالله کوپایی، عضو هیئت مدیره «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه»، در مصاحبه با ایسنا لزوم عبور مترو از خیابان چهار باغ را مورد تایید قرار داد .
در یک برنامه زنده تلویزیونی که از شبکه یک در ۲۶ شهریور ۱۳۸۸ پخش شد، حبیب اله تحویل پور، معاون فرهنگی شهرداری اصفهان، ضمن تکذیب عبور مترو از چهارباغ اصفهان گفت: «مترو از چهارباغ اصفهان گذر نکرده و مسیر آن بین خیابان شمس‌آبادی و چهارباغ است». در همین برنامه ابوالفضل قربانی، سخنگوی شورای شهر اصفهان، اظهار داشت که موضوع متروی اصفهان پس از رسیدن به خیابان چهارباغ سیاسی شده‌است
نگرانی دیگر، احتمال حضور متکدیان، دوره‌گردها و دستفروشان در کنار ایستگاه‌های مترو و در کنار مناطق توریستی شهر است .
عبور از نزدیکی سی و سه پل
در ۱۶ فروردین ۱۳۸۸، شرکت الموت اعلام کرد که دستگاه حفار تونل غربی با موفقیت از زیر زاینده رود عبور کرده‌است . همچنین در همین منبع که به نظر می‌آید در تاریخی بعد از ۱۶ فروردین ۱۳۸۸ به روز رسانی شده‌است اشاره شده که حفاری تونل شرقی نیز که در اردیبهشت ۱۳۸۸ آغاز شده بود از زیر زاینده رود در طی ۳۰ روز حفاری، با موفقیت عبور کرده‌است.
در ۹ شهریور ۱۳۸۸، خبرگزاری میراث فرهنگی گزارش کرد که تونل شرقی خط «شمال- جنوب»، پس از گذشتن از زیر زاینده رود با انحراف از مسیر، درکنار سی و سه پل در حدود ۴۰ متر به اشتباه حفاری کرده‌است. بنا بر این گزارش از واگن‌های حمل خاک حفاری شده، مصالح غیرمعمول مشاهده شده که به قسمتی از پی یک سازه شباهت دارد و این احتمال می‌رود که دستگاه حفار، در اثر انحراف از مسیر، با ورودی جنوبی سی و سه پل برخورد کرده‌است و مصالح غیرعادی قسمتی از پی سی و سه پل باشد. درصورت صحت این مسئله و آسیب وارد آمدن به پی این پل تاریخی، احتمال نشست آن در زمان جاری شدن مجدد آب در رودخانه زاینده رود وجود دارد.
در ۱۱ شهریور ۱۳۸۸، عبدالجواد زعفرانی، رئیس «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه»، خبر انحراف دستگاه حفاری تونل شرقی خط شمال به جنوب را در نزدیکی سی‌وسه‌پل تایید کرد. او میزان انحراف را ۳۵ تا ۴۰ متر از مسیر اصلی بیان کرد و آن را ناشی از نقص فنی در دوربین دستگاه حفاری دانست .
در ۲۵ شهریور ۱۳۸۸، سیدمرتضی سقائیان نژاد، شهردار اصفهان، اعلام کرد که انحراف مسیر مترو تعمدی است. او با شاره به اینکه «نامه‌ای مبنی بر تعمدی بودن در انحراف متروی اصفهان وجود دارد که نمی‌توان اصل این نامه را در اختیار رسانه‌ها قرار داد» افزود «چون متن این نامه محرمانه‌است نمی‌توان از یک ارگان خاص در این خصوص نام برد». او همچنین فاصله تونل از پایه‌های پل را در نقطه انحراف ۴۳٫۲۶ متر و در نقطه میانی ۴۵٫۷۷ متر اعلام کرد. او با اشاره به هشت راهکار ارائه شده توسط مشاور آلمانی، تنها از ادامه مسیر فعلی با قوس موجود و جابجایی ۱۰۰ متری ایستگاه مترو نام برد
احتمال عبور خط دوم مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان
اولین تائیدیه محکم عبور مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان، به میزگرد تخصصی شهر تاریخی اصفهان در افق توسعه پایدار بر می‌گردد که دوسال قبل به همت چند رسانه در اصفهان برگزار شد. در این نشست، عباس حاج رسولی‌ها به صراحت از طرح عبور مترو از میدان نقش جهان سخن گفت و اعلام کرد خط شرقی-غربی مترو اصفهان که از زیر میدان نقش جهان عبور می‌کند مصوبه شورای عالی ترافیک را دارد و تنها در صورت لغو این مصوبه اجرایی نمی‌شود.
این در حالی که مسعود علویان‌صدر، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در گفتگویی در خرداد ماه سال ۹۱ گذشته درخروجی رسانه‌ها قرار گرفت، نسبت به حذف میدان نقش جهان از لیست آثار جهانی در صورت عبور مترو از زیر آن هشدار داده و اعلام کرد: براساس گزارشی که در زمان حضورکارشناسان یونسکو در ایران ارائه شد، مسوولان قطار شهری اصفهان در اجرای محور شرقی  غربی که از زیر میدان نقش جهان می‌گذرد، اصرار دارند و این موضوع خطری جدی برای میدان نقش جهان و مجموعه اطراف آن محسوب می‌شود.
در چنین شرایطی، عباس حاج رسولی‌ها رئیس شورای شهر اصفهان در گفتگویی مدعی شد که مترو اصفهان هم از یوسنکو و هم سازمان میراث فرهنگی تائیدیه دارد و آنان عبور از زیر میدان نقش جهان را تایید کرده‌اند.
یک روز پس از این اظهارنظر، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان ادعای رئیس شورای شهر اصفهان را تکذیب کرد.
معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز ضمن رد ادعای وجود تائیدیه سازمان میراث فرهنگی و یونسکو برای خط دوم مترو اصفهان، از نامه‌نگاری با شورای عالی ترافیک برای جلوگیری از عبور قطار شهری از حریم میدان نقش جهان اصفهان خبر داد. علویان صدر تصریح کرد: تمامی رایزنی‌ها و تلاش خود را برای رفع خطر از میدان تاریخی نقش جهان به کار خواهیم بست و به هیچ نهادی اجازه نمی‌دهیم تا خلاف موازین، میراث جهانی ایرانیان را تهدید کنند.
استاندار اصفهان نیز به ادعای وجود تائیدیه برای خط دوم مترو اصفهان واکنش نشان داده و در خصوص احتمال عبور خط دوم مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان گفته بود: متاسفانه خط اول متروی اصفهان پس از اجرا، چالش بزرگی را به همراه داشت و باید مراقب باشیم تا در خصوص خط دوم این موضوع مجددا اتفاق نیفتد زیرا پس از اجرای خط اول متروی اصفهان یا اتفاقاتی نظیر آن باید کسانی که دغدغه آثار باستانی دارند و به هویت اصفهان فکر می‌کنند دائما موضوع را از طریق رسانه‌ها دنبال کنند. هرچند پس از این اظهارنظرها و اعتراض به خبر کذب، عباس حاج رسولی‌ها، رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان در نشست مطبوعاتی مدعی شد، حضور نماینده میراث فرهنگی در جلسه شورای عالی ترافیک در زمان تصویب خط شرقی-غربی مترو اصفهان نشان مهر تایید این سازمان برخط دوم مترو اصفهان است. این در حالی است که صورت جلسه شصت و ششمین جلسه شورای عالی ترافیک نشان می‌دهد نماینده میراث فرهنگی در این جلسه حضور نداشته‌است و ادعای وجود تائیدیه سازمان میراث فرهنگی و یونسکو برای عبور مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان، ادعایی تو خالی است
سازمان قطارشهری اصفهان و حومه
سازمان قطارشهری اصفهان و حومه یکی از سازمان‌های زیرمجموعه شهرداری اصفهان است که تمام وظایف درباره قطارشهری را برعهده دارد. مدیریت این سازمان در حال حاضر بر عهده جواد شعرباف می‌باشد.
متروی تهران
متروی مشهد
متروی تبریز
متروی شیراز
متروی اهواز
متروی کرمان