جوجه‌تیغی

جوجه‌تیغی به جانوران پستانداری گفته می‌شود که در خانواده خارپشت‌ها قرار می‌گیرند. گاه تشی نیز به دلیل خارهایی که بر پشت آن قرار دارد جوجه تیغی و خارپشت نامیده می‌شود اما تشی جانوری کاملا متفاوت از راسته جوندگان است، در حالی که جوجه‌تیغی‌ها کوچکتر و همه‌چیزخوار و از راسته پستانداران حشره‌خوار هستند.
در مجموع ۱۷ گونه جوجه تیغی در نقاط مختلف آسیا، اروپا، آفریقا شناسایی شده که در پنج سرده زیستی جای می‌گیرند. این حیوان بومی بر جدید یعنی استرالیا و آمریکا نیست. نزدیکترین خویشاوندان این جانور حشره‌خوارها یعنی اعضای خانواده Soricidae هستند که ظاهری بسان موش کور دارند اما مثل جوجه تیغی‌ها به راسته حشره‌خوارها تعلق دارند. جوجه تیغی‌ها از پستانداران اولیه به‌شمار می‌روند و مثل اغلب آن‌ها به زندگی شب‌زی و رژیم غذایی حشره‌خواری خو گرفته‌اند.
این جانور به‌وسیله خارهای که برپشتش قرار دارد از خود دفاع می‌کند. این خارها در واقع موهایی توخالی هستند که کراتین موجود در آن‌ها باعث تیزی و سفتی شده‌است و بر خلاف باور عمومی سمی نیست. جوجه‌تیغی‌ها اغلب در هنگام احساس خطر خود را به صورت گلوله درمی‌آورند به طوری‌که تمام تیغ‌های آن‌ها رو به سمت بیرون قرار می‌گیرد. تمام گونه‌های جوجه تیغی از این مکانیسم دفاعی بهره‌مند هستند اما موفقیت آن‌ها بستگی به میزان تیغ‌هایشان دارد. به همین دلیل گونه‌هایی از جوجه‌تیغی که برای وزن کمتر از تیغ‌های کمتری برخوردارند بیشتر تمایل دارند تا از دشمن فرار کرده و گاهی به او حمله کنند و از تیغ‌هایشان به عنوان آخرین حربه استفاده کنند.
سرده‌ها و گونه‌ها
جوجه‌تیغی گوش‌دراز
An urban European hedgehog out foraging at night.
زیرخانواده Erinaceinae ( Hedgehogs )
سرده جوجه‌تیغی‌های آفریقایی
جوجه‌تیغی چهارانگشتی، Atelerix albiventris
جوجه‌تیغی آفریقایی شمالی، Atelerix algirus
جوجه‌تیغی آفریقایی جنوبی، Atelerix frontalis
جوجه‌تیغی سومالی، Atelerix sclateri
سرده جوجه‌تیغی‌های گوش‌کوچک
جوجه‌تیغی آمور، Erinaceus amurensis
خارپشت سینه‌سفید، Erinaceus concolor
جوجه‌تیغی اروپایی، Erinaceus europaeus
جوجه‌تیغی سینه‌سفید شمالی، Erinaceus roumanicus
سرده جوجه‌تیغی‌های گوش‌دراز
جوجه‌تیغی گوش‌دراز، Hemiechinus auritus
جوجه‌تیغی گوش‌دراز هندی، Hemiechinus collaris
سرده جوجه‌تیغی‌های دشتی
جوجه‌تیغی دوری، Mesechinus dauuricus
جوجه‌تیغی هیو، Mesechinus hughi
سرده جوجه‌تیغی‌های بیابانی
خارپشت بیابانی، Paraechinus aethiopicus
خارپشت ایرانی، Paraechinus hypomelas
جوجه‌تیغی هندی، Paraechinus micropus
جوجه‌تیغی شکم‌برهنه، Paraechinus nudiventris
تغذیه
جوجه‌تیغی اروپایی
جوجه‌تیغی‌ها در طول روز می‌خوابند، عصرها در جستجوی غذا به بیرون می‌روند، حتی گاهی تا نیم فرسنگ از پی غذا راه طی می‌کنند. جوجه تیغی عمدتا حشره‌خوار است و غذای اصلی آن را بی‌مهرگان مانند حشرات و لارو آن‌ها و حلزون و کرم خاکی تشکیل می‌دهد. گاهی از مهره‌داران کوچک مثل قورباغه، موش و مارمولک و تخم پرندگان، و همین‌طور غذاهای گیاهی مثل ریشه علف‌ها، میوه‌ها و قارچ نیز تغذیه می‌کنند. جوجه‌تیغی‌ها غذای خود را عمدتا به کمک حس بویایی می‌یابند. جوجه‌تیغی‌ها در مقایسه با اندازه جثه‌شان زیاد غذا می‌خورند. در سرمای زمستان هنگامی که غذای دیگر به وفور در دسترس نیست زمستان‌خوابی می‌کنند و از ذخیره چربی که در فصل فراوانی غذا ذخیره کرده‌اند استفاده می‌کنند.
جوجه تیغی دشمنان طبیعی زیادی مثل پرندگان شکاری به ویژه جغدها، راسو، روباه، گرگ، گورکن و خدنگ دارد اما شکار جوجه تیغی بالغ برای دشمنان طبیعی آن بسیار دشوار است. شاه‌بوف از شکارچیانی است که در شکار جوجه تیغی تبحر دارد. در بریتانیا گورکن دشمن طبیعی اصلی جوجه تیغی است و مشاهده شده که در مناطقی که جمعیت گورکن در آن فراوان است جمعیت جوجه تیغی کم است.
کاربرد
از جوجه تیغی هم به عنوان حیوان خانگی هم در بعضی فرهنگها به عنوان غذا استفاده می‌شود. (به عنوان مثال در مصر به عنوان غذا به مصرف می‌رسیده‌است) اما مهمترین استفاده‌ای که می‌توان از جوجه تیغی کرد در کنترل آفات در کشاورزی است به طوریکه هر عدد جوجه تیغی قادر است ۲۰۰ گرم حشره را در هر شب خورده و بدین طریق به کنترل آفات و حشرات در کشاورزی کمک کند.