اقتصاد افغانستان

تعمیر وزارت مالیه افغانستان مرجع با صلاحیت اقتصاد افغانستان
انار بی‌دانه تگاب وانار دانه دار تاشقرغان قندهار یکی از صادرات افغانستان است
اقتصاد افغانستان بر اثر جنگ‌های چندین دهه از هم پاشیده بود. تا سالهای ۱۹۹۲میزان اقتصاد افغانستان تدریجا در حال نزول بود. تا آنکه از سال ۱۹۹۵الی ۲۰۰۱ اقتصاد این کشور در زمین فرورفت. کشور ازین ناحیه شدیدا صدمه دید و سبب فرورفتگی عمیقی در حیات اقتصادی این ملت شد. در نتیجه سرمایه دورانی و ارزش پول این کشور به نسبت عدم پشتیبانی بانکی و ازبین رفتن اکثر سرمایه ثابت از چرخش باز افتاد. مرگ ومیر اطفال بالاتر از ۶۰ درصد مرگ مادران در حال زایمان از هر چهار نفر به یکنفر کشانده شد. سطح بیکاری به حد نهائی خود رسید، به جز تولیدات ناچیز زراعتی دیگر همه تولیدات وجود نداشت. امراض فقر مانند عدم تعلیم و تربیت اطفال، شیوع امراض، گرسنگی، عدم احترام به حقوق انسان و صدها مسایل دیگر بروز نمود؛ که هر کدام گوشه‌ای از جامعه را رنج می‌داد. اقتصاد افغانستان به میزان قابل توجه پس از سال ۲۰۰۲ به نسبت کمکهای بین‌المللی ازدیاد یافت. در سال ۲۰۰۲ جامعه جهانی در شهر بن مبلغ ۹۷ میلیارد دلار را غرض کمک به افغانستان وعده دادند که از آن جمله ۳۹ میلیارد دلار آن در عرصه‌های ساختمانی، راه ومیدان سازی، اعمار کانال‌ها، آبرسانی شهر و دهات کمک به دهاقین و مالداران دهات، تربیه اردو و پولیس، تعلیم و تربیت معارف، و تقویه دولت به مصرف رسیده‌است. زیاده ازین پول هارا دونرها از طریق خود به شرکت اعمارکننده یا قرار دادی پرداخته‌اند؛ که فارغ از پلان انکشافی دولت شمرده شده‌است. عواید ناخالص این کشور۲۷٫۳۶ GDP-PPP میلیارد دلار در سال۲۰۱۰ بوده که ۱۱۱ مین کشوردر جهان محسوب می‌گردد. عواید نا خالص به نرخ رسمی ۱۵٫۶۱ بیلون در سال ۲۰۱۰ بوده‌است. رشد درآمد نا خالص ۸٫۳٪ در سال ۲۰۱۰ بوده‌است. غرض اصلاح وبهبود کشاورزی تعداد زیادی از سازمان‌ها کشاورزی خارجی دهقانان را از طریق اداره انکشاف دهات همکاری نمودند. سازمان‌ها در نظر دارند محصولات زراعتی افغانستان را از لحاظ کیفیت و کمیت ارتقا دهند تا بتواند جلوگیری از کشت کوکنار گردد. امروز افغانستان ۹۲ درصد گندم خودرا خودش تولید می‌کند. با این حال این کشور وابسته به کمکهای خارج درقطار کشورهای فقیر و در حال انکشاف شمرده می‌شود. درآمدسرانه این کشور حدود ۸۰۰–۹۰۰ دلار می‌باشد. ۸۰ درصد نفوس مشغول کشاورزی و مالداری می‌باشد. ۶۷٪ بودجه عادی دولت و ۱۰۰٪ بودجه قوای مسلح از طریق همکاری کشورهای خارج بخصوص ایالات متحده آمریکا پرداخته می‌شود. با قطع شدن چنین همکاری افغانستان وضع اقتصادی بدی را سپری خواهد نمود. غرض پر ساختن این خلا یگانه وسیله که می‌تواند عواید این کشور را نجات دهد همانا استفاده از معادن افغانستان می‌باشد. ارزش مجموعی معادن افغانستان ۱۱۳۱٫۸۴۰ میلیارد دلار بوده که می‌تواند ازین مدرک سالانه مبلغ ۳–۵ میلیارد دلار عواید بدست آرند. طوری‌که معلوم گردید مصارف سالانه دولت افغانستان ۶٫۹ میلیارد دلار آمریکائی در یک سال می‌باشد. با بدست آوردن چنین مبلغ افغانستان می‌تواند بودجه داخلی خود را تامین نماید. در طی مدت ۱۱ سال دولت افغانستان نتوانست اراضی زراعتی، تاسیسات کشاورزی و صنعتی، سدهای برقی خویش را را توسعه دهد تا می‌توانست بودجه عادی خود را خود تمویل نماید. کنون ده درصد نفوس مشغول کار صنعت می‌باشد. محصولات صنعتی این کشور کوکا کولا، نساجی، چرم، بوت لوازم پلاستیک، زغال سنگ، گاز، کوبالت، مس، صابون، صنایع دستی، فرنیچر، کود کیمیاوی وچوب می‌باشد. حدود ۳۵ درصد نفوس از نبودن نان خانه برق آب آشامیدنی صحی رنج می‌برند. واحد پولی افغانستان افغانی است. یک افغانی به صد پول تقسیم شده‌است. پول‌های فلزی این کشور یک افغانی دو افغانی پنج افغانی و پول‌های کاغذی آن ۱۰-۲۰-۵۰-۱۰۰-۵۰۰-۱۰۰۰ افغانی می‌باشد. قیمت یک دلار در اطراف ۴۸–۵۲ افغانی از سال ۲۰۰۲–۲۰۱۲ بوده‌است. حسابات مالی سال از۲۱ دسامبر الی ۲۰ دسامبر سال آینده می‌باشد. به اساس ارقام بانک مرکزی کنون در معاملات بانکی ۱۱۹ میلیارد افغانی در معامله است. بانک مرکزی و بانک جهانی در هفته ۶۰–۵۰میلون دلار را به بازار عرضه می‌دارند.
تاریخچه اقتصاد افغانستان
در مجموع اقتصاد دانان و سیاست مداران تاریخچه اقتصاد افغانستان را در سه دوره خلاصه نموده‌است. عبدالحی حبیبی درکتاب تاریخ صنایع افغانستان تاریخ سیاسی اقتصادی افغانستان را در سه دوره خلاصه نموده‌است.
۱#. دوره قبل التاریخ که انسانهای آن زمان از طریق شکار و محصولات نباتات طبیعی امرار معاش می‌نمودند. الی دوره دوم اینها توانستند ظروف مسی فلزی بسازند.
۲#. دوره دوم: مرحله اول این دوره سرودها است که درین دوره مردم خط را نمی‌شناختن ولی تاریخ و رویداد را بشکل قصها افسانه‌ها نسل به نسل انتقال نموده‌است درین دوره سیستم تبادله اجناس زیاده مروج بود و مردم دین را شناختن زراعت را می‌شناختن صنایع فلزی و اسباب زراعتی را تولید می‌نمودند. مرحله دوم دوره دوم از تمدن بلخ و بخدی شروع الی ورود اعراب دوام می‌کند. تمدن باختران، کوشانیان هخامنشیان شامل این دوره می‌باشد. درین مرحله خط زیورات سکه فلزی را می‌شناختند ابزار کار استفاده از حیوانات سنگتراشی و ساختن ظروف از صنایع آنزمان بوده‌است.
۳#ورود اعراب است. درین دوره مردم افغانستان معماری نجاری فلزسازی بافندگی عطاری تجارت را شناختن. دولتهای غزنویان تیموریان بابر درانی پرقدرت و دارای اقتصاد قوی بودند.
در قرن ۱۸ حضور انگلیس در هندوستان بالای اقتصاد افغانستان تاثیرات منفی را وارد نمود. در ایام سلطنت احمدشاه درانی و تیمور شاه درانی ثروت زیادی در افغانستان تجمع نموده بود. پس از سلطنت شاه زمان نفاق و خانه جنگی در ضیف ساختن اقتصاد افغانستان تاثیرات ناگوار نمود. از گذشته‌ها الی امروز بنیاد اقتصاد مردم افغانستان زراعت مالداری و تا حدودی کم استخراج معادن احجار بوده‌است.
برای اولین بار در افغانستان در سال ۱۳۰۰هجری شمسی فابریکه تولید برف جبل السراج احداث گردید. عصر پیشرفت و ترقی در افغانستان از زمان محمد ظاهر شاه آغاز گردید. در کشور پلانهای انکشافی ۵ ساله و ۲۵ ساله طرح و تا۲ مرحله کاملا تطبیق گردید. درمرحله سوم مشکلات در بودجه وارد گردیده و مرحله چهارم نیز به صورت موفقیت‌آمیز به اکمال رسید. در نتیجه افغانستان صاحب شاهراه حلقوی ۱۱سد برق ۵۲۰۰ موسسات صنایع کوچک و فابریکات گردید. وضع حمل و نقلی خصوصی و دولتی بهتر و منظم گردید. از تاسیسات و فابریکه‌های مهم آنوقت فابریکه نساجی گلبهار، نساجی بگرامی، نساجی افغان، پشمینه بافی، نختابی کابل، بوت آهو، پشمینه بافی قندهار، کود وبرق مزارشریف، صابون سازی، سیلوها، فابریکه سمنت غوری، جبلالسراج، و هرات، دوچرخه‌سازی پامیر، پلاستیک سازیها، دستگاه ساختمانی هلمند، افغانی، بنائی، سپین غر، راه میدان سازی، فابریکه پایه سازی، تصدی جنگلک، فابریکه حجاری بتون، فابریکه حجاری و نجاری، کابل فلز، خشکشویی‌ها، کامازها، افسوتر، فابریکه‌های کشمش پاکی، بانک‌ها شرکت‌های صادراتی بین‌المللی، بنادر تجارتی، سفارت خانه‌ها، وزارت خانه‌ها، تاسیسات و بناهای دولتی، فابریکه شکر بغلان، فابریکه جین و پرس مزارشریف، فابریکه روغن‌سازی سپین زر، استخراج زغال سنگ وسایر معادن، ایجاد مکاتب و لیسه‌ها، توزیع کوپون مواد اولیه به مامورین، توشیع قوانین، قوای مسلح مجهز، تشکیل احزاب سیاسی، کوپراتیفها و اتحادیه‌های صنفی، مطابع، میدانهای هوائی، محلات رهایشی، شرکت صادراتی قالین، قره قل وغیره می‌باشد. در آنزمان افغانستان از لحاظ تولیدات زراعتی متکی بخود بوده سالانه صادرات میوه جات خشک تازه پوست قالین و نباتات طبی را داشت؛ که توازن اقتصاد کشور را مستحکم حفظ نموده بود. در طول پادشاهی محمد ظاهرشاه نرخ ارزها ثابت بوده از ۳۴ افغانی هیچگاه بلند نرفته‌است. تشکیل سرای صرافی شهزاده مشکلات هزاران تاجرین و سایر افغانها را مرفوع ساخته‌است که الی امروز این مارکیت موجود است.
صادرات افغانستان
صادرات عمده افغانستان به کشورهای آمریکا هند پاکستان وفرانسه می‌باشد. مجموعا صادرات که در سال ۲۰۰۸صورت گرفته‌است ۶۰۳ میلون دلار عواید بدست آمده‌است. یک بر سه حصه این عواید از درک فروش محصولات بته کوکنار بدست می‌آید. محصولات زراعتی و احجار قیمتی و نیمه قیمتی، پنبه، صنایع دستی، نباتات طبی پشم پوست روده زغال سنگ و کبالت از صادرات مهم این کشور به‌شمار می‌رود.
صادرات این کشور درسال ۲۰۰۹ مبلغ ۵۴۷ میلیون دلار بوده که در قطار ۱۶۴ مین کشور جهان محسوب می‌شود. صادرات سال ۲۰۰۸ مبلغ ۶۰۳ میلیون دلار می‌باشد که ارقام منفی صادرات غیرقانونی یعنی reexports کوکنار و حشیش می‌باشد. درصدی صادرات افغانستان به کشور
پاکستان ۲۵٫۹ ٪، هند (۲۵٫۵ ٪)، ایالات متحده ۱۴٫۹ درصد، تاجیکستان ۹٫۶ ٪، آلمان ۵ ٪ (۲۰۱۰) می‌باشد.
برنامه GSP :در سپتمبر سال۲۰۰۷ ایالات متحده آمریکا غرض تشویق تجارت افغانستان برنامه تجارتی ۳۲٫۶ میلیارد دلاری را با افغانستان بنا نمود. درین برنامه ۵۰۰۰ قلم اموال افغانستان می‌تواند بدون محصول گمرکی داخل ایالات متحده آمریکا شود. در صورت که دولتهای افغانستان تجارت خودرا سریع و هر ساله رشد دهد می‌تواند تا ۳۰ سال این قرار داد را پوره نماید. درغیر ان الی ۵۰ سال همه صادرات ما به نرخ خوب بازار خواهد داشت.
اداره انکشاف صادرات افغانستان :این اداره دولتی درسال ۲۰۰۶بکار آغاز نموده‌است. هدف این اداره به مقاصد همکاری و انکشاف تجارت دولتی و خصوصی می‌باشد. این اداره ۲ درصد مالیه حاصل می‌نماید.
واردات افغانستان
واردات افغانستان در سال ۲۰۰۸ بالغ بر ۸٫۲۷ میلیارد دلار گردیده بود. واردات افغانستان طور عمده منسوجات، محصولات نفتی، ماشین آلات و دیگر کالاهای سرمایه‌ای، مواد ساختمانی و مواد غذائی می‌باشد. واردات از کشورهای روسیه آمریکا هند چین جاپان کره جنوبی آلمان کنیا و پاکستان صورت می‌گیرد.
واردات افغانستان ۵٫۳ میلیارد در سال (۲۰۰۸) می‌باشد به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۱۰مین کشور می‌باشد. واردات در سال ۲۰۰۷ مبلغ ۴٫۵ میلیارد دلار بوده‌است.
درصدی واردات افغانستان بتناسب کشورها:
ایالات متحده ۲۹٫۱ ٪، پاکستان (۲۳٫۳ ٪)، هند ۷٫۶ ٪، روسیه ۴٫۵ ٪، آلمان ۴٫۲ ٪ (۲۰۱۰)
بنادر افغانستان : شیرخان بندر، حیرتان، آقنه، تورغندی در شمال افغانستان، اسلام قلعه و چابهار با ایران، سپن بولدک تورخم و غلام جان با پاکستان، علاوه براین بنادر بنادر دیگر که رسمت ندارد در کشور وجود دارد ولی استفاده اعظمی صورت نمی‌گیرد. مثلا پل بدخشان تاجکستان، نورستان پاکستان کنر با پاکستان فراه و نیمروز با ایران وغیره. درین اواخر دولت افغانستان می‌خواهد یک بندر راه خشکه را در داخل خاک اعمار نماید.
مقروضیت دولت جمهوری افغانستان
دولت افغانستان مبلغ ۱۲۳۲ بیلون دلار مقروض می‌باشد. مبلغ ۱۲۳۸۱٫۷۸ بیلون دلار از طرف کشورهای کمک‌کننده معافیت حاصل نمود. این قرض زیاده از طرف کشور روسیه پرداخته شده‌بود. این قرضه ۳٫۴٪ در رشداقتصادی کشور تمام گردیده است.
مجموع قروض خارجی قبل از سال ۲۰۰۱ را که درآینده جمهوری اسلامی افغانستان باید بپردازد یا معافیت حاصل نماید قرار ذیل می‌باشد.
قروض صندوق توسعه‌ای حکومت کویت بالغ به ۲۱،۹ میلیون دلار آمریکائی
قروض دولت ایران بالغ به ۹،۹۹ میلیون دلار آمریکائی
قروض صندوق انکشافی اوپک مبلغ ۱٫۹۴ میلیون دلار آمریکائی می‌باشد.
قروض حکومت بلغاریا بالغ بر ۵۱،۰۴ میلیون دلار آمریکائی می‌باشد. (از درک برق حرارتی کابل)
مجموع معافیت قروض خارجی جمهوری اسلامی افغانستان به تفکیک کشورهای معاف‌کننده و تاریخ اعلان معافیت.
حکومت چین در ماه مارس ۲۰۰۴ مبلغ ۱۸٫۸۰ میلیون دلار آمریکائی قرضه خودرا معاف نمود.
حکومت دانمارک مبلغ ۵ میلون کرون را که مبلغ ۰٫۹ میلیون دلار می‌شود معاف نمود.
دولت اسلوواکی در ماه ژانویه ۲۰۰۵ مبلغ ۲۹٫۳۴ میلیون دلار را معاف نمود.
دولت جرمنی در ماه سپتمبر ۲۰۰۲ مبلغ ۶۷٫۵۱ میلیون دلار آمریکا را معاف نمود.
دولت آلمان در ماه حوت سال ۱۳۸۵ مبلغ ۲۹٫۶ میلیون دلار را معاف نمود.
دولت روسیه در ماه اوت سال ۲۰۰۷ مبلغ ۱۰۳۱۶٫۲۲ میلیون دلار را معاف نمود.
دولت عربستان سعودی در ماه ژانویه سال ۲۰۰۸ مبلغ ۲۴ میلیون دلار را معاف نمود.
دولت عراق در ماه می‌سال ۲۰۰۸ مبلغ ۹٫۵ میلیون دلار قرضه خود را معاف نمود.
دولت کرواسی مبلغ ۰٫۴۹ میلیون دلار را معاف نمود.
بانک انکشاف جهانی در ماه می‌۲۰۱۰ مبلغ ۶۹٫۸ میلیون دلار را معاف نمود.
دولت ایالات متحده مبلغ ۱۰۸٫۵ میلیون دلار قرضه خویش را در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۰ معاف نمود.
قر وض جمهوری دموکراتیک جرمنی سابق بتاریخ ۱۷ مارس ۲۰۱۰ مبلغ میلیون دلار آمریکائی قرضه خودرا معاف نمود.
اتاقهای تجارت وصنایع در افغانستان
اتاق تجارت و صنایع افغانستان منحیث یک نهاد مستقل قانونی غیر سیاسی غیرانتفاعی و غیردولتی بوده که در راستای خدمت به جامعه سکتور خصوصی افغانستان فعالیت می‌نمایند. این نهاد ملی مدافع سکتور خصوصی افغانستان می‌باشد. علاوه بر حمایت لازم از تاجران و سرمایه گذران ملی، سرمایه‌گذاران خارجی و بین‌المللی را نیز جهت دست یافتن به یک تجارت موفق در افغانستان حمایت و رهنمایی می‌نماید تا با فعالیت در چوکات سکتور خصوصی افغانستان به اهداف شان نایل شود.
اتاق تجارت و صنایع واحد افغانستان از اثر ادغام اتاقهای تجارت و صنایع اسبق که در سال ۱۹۳۱ میلادی تاسیس گردیده قسما در چوکات دولت فعالیت می‌نمود. در سال ۲۰۰۴ اتاق تجارت بین‌المللی افغانستان به طرز موثر‌تر توسط متشبثین خصوصی تاسیس گردید. تا آنکه در ۱۹ حوت سال ۱۳۸۶ برابر با ۹ مارس ۲۰۰۸ به عنوان یک نهاد نیرومند ملی، موثر و نماینده واقعی سکتور خصوصی افغانستان فعالیت خود را آغاز نمود. اتاقهای تجارت افغانستان علاوه بر کابل در ۲۰ولایت ویک ولسوالی نمایندگی دارد. علاوه براینکه در داخل فعالیت دارند غرض سهولت تاجرین در ده کشور اروپائی آمریکائی و آسیائی نمایندگی دارند. اتاقهای تجارت وصنایع افغانستان رابط نزدیک تجارتی با کشورهای همسایه داشته با کشورهای چین پاکستان وایران ۴ اتاق تجارت وصنایع مشترک دارد. با ۱۳ کشور اروپائی و آسیایی همکاری داشته و رابطه نزدیک دارد. عضویت اتاق تجارت بین‌المللی (ICC)، عضویت اتاق تجارت اسلامی (ICC)، عضویت اتاق تجارت سازمان همکاری‌های منطقه‌ای جنوب آسیا (SAARC)، سازمان ترانسپورت جاده (IRU)، سازمان همکاری‌های اقتصادی جنوب آسیا (SAARC)، سازمان بین‌المللی کار (ILO) و سازمان همکاری‌های اقتصادی (ECO) را نیز دارا می‌باشد. این نهاد دارای ۲۱ سکتور و ۹ دفتر می‌باشد.
کمکهای بلاعوض سال۱۳۹۰ افغانستان
بمنظور ثبات و خودکفائی افغانستان جامعه بین‌المللی مبلغ ۹۷ میلیارد دلار را غرض کمک به افغانستان وعده دادند؛ که همه سال این پول در پروژه‌های انکشافی و عادی دولت افغانستان به مصرف می‌رسد. تمویل کنندگان کمک‌های بلاعوض کشورها شرکت‌ها و سازمان‌های غیردولتی می‌باشد که پلان کاری آن توسط اداره (USAID) پلان‌گذاری و کنترل می‌گردد. کمکهای بلا عوض بخش عمده‌ای بودجه ملی افغانستان را تحت پوشش قرار می‌دهد. در سال ۱۳۹۰ کمک‌های بلاعوض ۴۴٫۵٪ بودجه عادی را تشکیل داده و تقریبا۷۴٪ مصارف بودجه انکشافی را تمویل می‌نماید. منابع اساسی کمک‌های بلاعوض تمویل کنندگان در قسمت بودجه عادی از طریق صندوق امانتی بازسازی افغانستان، (ARTF)، صندوق امانتی نظم و قانون «LOTFA»، برای پولیس ملی افغان و قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) برای ارتش ملی افغانستان فراهم می‌گردد. قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) وجوهی را برای پولیس ملی افغانستان نیز فراهم می‌نماید. مجموع کمک‌های بلاعوض برای بودجه عادی سال ۱۳۹۰ مبلغ ۶۶٫۷۱۰ میلیارد افغانی تخمین گردیده که نشان دهنده ۳۷٫۵٪ افزایش می‌باشد. کمک‌های بلاعوض صندوق امانتی برای بازسازی افغانستان در هر سال حدود ۲۵ میلیون دلار آمریکایی (معادل ۱۱۷۵ میلیون افغانی) جهت متکی ساختن هر چه بیشتر حکومت به منابع داخلی کاهش می‌یابد. توقع می‌رود تا کمک از طریق صندوق امانتی برای بازسازی افغانستان برای بودجه عادی الی سال ۱۳۹۷ به صفر تقرب نماید.
با در نظر داشت افزایش تعداد نیروهای اردوی ملی و پولیس ملی افغانستان، پیش‌بینی می‌گردد تا کمک‌های بلاعوض صندوق امانتی برای نظم و قانون (LOTFA) و قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) به ترتیب الی مبلغ ۲۵٫۶۳۸ میلیارد افغانی و ۲۷٫۸۰۹ میلیارد افغانی افزایش یابد. همچنان قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان مبلغ ۳٫۸۶۲ میلیارد افغانی را برای پولیس ملی فراهم می‌نماید. افزایش کمک‌های بلاعوض تمویل کنندگان برای سکتور امنیت، حکومت نیز تعهد نموده تا تمویل سکتور امنیت را الی مبلغ ۳٫۰ میلیارد افغانی افزایش دهد.
در سال ۱۳۹۰ حکومت مصارف معاش و ۳،۲۵۰ افغانی معاشات تشویقی تا ۳٪ از نیروهای پولیس ملی که بالغ بر ۰٫۵ میلیارد افغانی می‌گردد تمویل می‌نماید؛ و همچنان مصارف اعاشه ۸۲،۰۰۰ نفر نیروهای پولیس (که بالغ بر ۳٫۳ میلیارد افغانی می‌گردد تمویل خواهد نمود. در بودجه سال ۱۳۹۰، حکومت مصارف اعاشه و معاش نیروهای اردوی ملی رااز ۸۷،۰۰۰ نفر به ۱۰۰،۰۰۰ نفر افزایش خواهد داد. این امر تمویل حکومت از بودجه سکتور امنیت را افزایش داده و تمویل دونرها را الی ۱٫۸ میلیارد افغانی کاهش می‌دهد. قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A)امتیازات تشویقی، امتیازات مناطق پر خطر و مصارف اعاشه و معاش نیروهای امنیتی بالاتر از ۱۰۰،۰۰۰ نفر را پرداخت خواهد نمود. مجموع منابع بودجه انکشافی در سال ۱۳۹۰ مبلغ ۶۵٫۸۶۲ میلیارد افغانی تخمین گردیده که متشکل از۳۴٫۹۴۴ میلیارد افغانی از منابع جدید و ۲۴٫۷۳۴ میلیارد افغانی از وجوه غیر اختیاری انتقالی سال گذشته می‌باشد. بر علاوه، مبلغ ۱۱٫۹۹۸ میلیارد افغانی از عواید داخلی و معدن مس عینک برای تمویل پروژه‌های اختیاری انکشافی می‌باشد.
بانکداری در افغانستان
چرخش اقتصادی یک کشور توسط بانک‌ها صورت می‌گیرد. گفته می‌توانیم بانک‌ها نبض اقتصادی یک کشوررا در دست دارند. زیرا همین بانک‌ها است که پول چاپ می‌کند کنترل مناسبات پولی را می‌نماید از همه مهم‌تر سرمایه از خارج توسط همین مرجع انتقال و توسط همین مرجع در پروژه‌ها و بنیادهای جدید تاسیس یک کشور به مصرف می‌رسد. درحقیقت محل حفاظت سرمایه کشور می‌باشد. در افغانستان سیستم بانکداری دولتی و خصوصی وجود دارد؛ که همه این بانک‌ها توسط د افغانستان بانک یا بانک مرکزی افغانستان کنترل می‌گردد. در سیتم دولتی علاوه بر افغانستان بانک و بانک ملی بانک‌های سکتوری از قبیل بانک پشتنی تجارتی بانک، بانک انکشاف زراعتی، بانک انکشاف صنعتی می‌باشد. قانون جدید بانکداری دولت افغانستان تلاش نمود تا ضمن توسعه بانک‌های دولتی زمینه را برای گسترش و فعالیت بانک‌های خصوصی نیز فراهم نماید تا این بانک‌ها در راستای تحقق برنامه‌های اقتصادی کشور فعالیت نمایند و منابع مالی را به سوی فعالیت‌های سودمند و مولد اقتصادی سوق دهند. فعالیت بانک‌های خصوصی افغانستان سریع‌تر از بانک‌های دولتی‌اند و دلیل آن اینست که سیتم بانک‌های خصوصی کاملا از سیتم جدید بانکداری و انترنیت مجهز می‌باشند. در انتقال پول ازیک ولایت به ولایت دیگر مشکلات مردم را مرفوع نموده‌اند. پس از ورود قوتهای بین‌المللی سیستم و نظام بانکداری کشورهای غربی تا حدودی تاثیرات خودرا بالای بانک‌های کشور انداخته سود یا مفاد نا جایز بدست می‌آورند. قبلا زیاده‌ترین تکس بانکی ۱۰٪ بود و از سرمایه ۱۱٪ درسال دولت به سهامداران مفاد می‌پرداخت. فعلا تکس به ۲۰٪ رسیده‌است؛ که این مفاد نمی‌تواند ایجاد تاسیسات بنیادی را در افغانستان نماید. کشورهای اسلامی روش بانکی مخصوص دارند که از کشورهای غربی متفاوت‌اند. سر مایه نقدی بانک‌های افغانستان۱۴۴،۹۸ میلیارد می‌رسد که با این پول می‌توانند در ترقی کشورو فعالیت بانکداری اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.
تاریخچه بانکداری افغانستان
تعمیر جدید کابل بانک نمای شهر را زیبا ساخته‌است
درطول سلطنت پادشاهان افغانستان سود جوئی از طریق پول با پول حرام و خلاف شریعت اسلامی پنداشته می‌شد. بدین لحاظ رسما هیچ بانکی الی سال ۱۳۱۲ وجود نداشت. مال شاهی در خزانه شاهی حفظ می‌شد. مردم سرمایه خودرا خود حفاظت می‌نمودند در بسا شهرها از طرف یک فامیل بزرگ امانت خانه‌ها ساخته می‌شد که فقد پول بدون سود حفاظت می‌شد. یک تعداد صرفان که وجود داشت به نام سود خور دوزخی یاد می‌نمودند که در اجتماع به نام حرام خور جای نداشتند. پس از ورود انگلیس تعداد صرفان هندی بین افغانستان هندوستان فعالیت می‌نمودند. پول‌های بارزش وقت سکه اشرفی (طلا عربی) نقره نیکلای (نقره اصل روسی) روپیه هندی و پوند انگلیسی بود. تبادله این نوع پول‌ها در تجارت و رفتن به حج و سفرها صورت می‌گرفت. این صرافان بیشتر در بازارهای کابل و قندهار فعالیت داشتند ارزهای مورد ضرورت دولت نیز از همین صرافان خریداری می‌گردید، این روند ادامه داشت تا اینکه در سال ۱۳۱۱ با ابتکار یکی از تاجران ملی عبدالمجید «زابلی» شرکت را به نام شرکت سهامی هاشمی تاسیس نمود که بعدا در ماه ثور سال (۱۳۱۲ه ش) این شرکت سهامی به نام بانک ملی افغان مسمی و بحیث اولین بانک در افغانستان عرض وجود کرد. در ابتدا این بانک به عنوان یگانه بانک در کشور وظایف بانک مرکزی را پیش می‌برد و به گذشت زمان هر روز وظایف و فعالیت‌های این بانک گسترش می‌یافت و در سلسله همین انکشافات دومین بانک در افغانستان به عنوان بانک مرکزی افغانستان (د افغانستان بانک) بتاریخ ۱۷/۱۱/۱۳۱۸ به سرمایه ابتدائی ۱۲۰ میلیون افغانی در پایتخت کشور (شهر کابل) افتتاح شد که بعدا در سال ۱۳۵۴ سرمایه د افغانستان بانک به یک میلیارد افغانی ارتقاء کرد که این رقم در ماده هشتم (۸) قانون (۱۳۷۳) پول و بانکداری ۱۰ میلیارد افغانی نشان داده شده‌است. نظام بانکداری در افغانستان با تاسیس بانک ملی توسط محترم «رابلی» پا به عرصه وجود گذاشت چنانچه قبل از تاسیس د افغانستان بانک، بانک ملی امور بانکداری دولتی را نیز پیش می‌برد که بعد از تاسیس د افغانستان بانک وظایف بانکداری دولتی به د افغانستان بانک واگذار گردید. چاپ و نشر پول از بانک ملی به د افغانستان بانک سپرده شد که د افغانستان بانک توانست تحولات و انکشافات بزرگی را در رابطه به چاپ و نشر پول افغانی بوجود آورد. پس از سال۲۰۰۲ مطابق به ماده دوازدهم قانون اساسی د افغانستان بانک یک بانک مستقل و بانک دولتی را تمثیل می‌نمود. افغانستان بانک توانست که قوانین چون قانون د افغانستان بانک، پول و بانکداری، قانون مبارزه علیه تطهیر پول، عواید ناشی از جرایم، مبارزه علیه تمویل تروریزم و غیره را تسوید نماید که بعد از توشیح مقام ریاست جمهوری اسلامی افغانستان در معرض اجراء گذاشته شد. بانک مرکزی افغانستان و نظام بانکداری افغانستان با روی کار شدن دولت جدید جمهوری اسلامی افغانستان خصوصا بعد از توشیع قوانین جدید د افغانستان بانک و قانون پول و بانکداری وارد مرحله جدید شد. د افغانستان بانک با تطبیق ریفورم پولی با چاپ و نشر پول جدید به خوبی توانست بحران تورم پولی را در کشور مهار کند که پایانی بود برای تغییر شکل پولی افغانستان. زیرا تا حال با روی کار آمدن هر رژیم جدید شکل و نوع پول افغانی دست‌خوش تغییر بوده‌است. د افغانستان بانک برای اولین بار پلان استراتژیک پنج ساله‌ای خویش را در سال ۱۳۸۸ هجری شمسی ترتیب و به دست اجراء گذاشت. این پلان که از (۱۳۸۸)شروع و تا (۱۳۹۲) ادامه می‌یابد بر تعهدات راسخ بانک در زمینه تحقق ماموریت اش مبنی بر ثبات قیمت‌ها و ایجاد نظام مالی مستحکم تاکید جدی صورت گرفته‌است.
بانکهای دولتی :پشتنی بانک، بانک ملی افغان، افغانستان بانک (بانک مرکزی افغانستان)
بانکهای خصوصی :تمامی بانک‌های خصوصی افغانستان پس از ۲۰۰۴ تاسیس شده‌است. عبارتند از عزیزی بانک، کابل بانک، یوناتید بانک، بانک بین‌المللی افغانستان، آرین بانک، باختر بانک، بانک الفلاح، برک بانک، غضنفر بانک، حبیب بانک لمیتد، میوند بانک، نشنل بانک پاکستان، پنجاب نشنل بانک، استاندارد چارترد بانک، فرست مایکروفاینانس بانک می‌باشد. از جمله ۵ بانک خارجی است که ۳بانک پاکستانی یک عربی ویک خارجی است.
جدول تشریح‌کننده خصوصیات بارز اقتصادی افغانستان
معلومات اقتصادی در مورد افغانستان
تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید-GDP-ppp):
۲۷،۳۶ میلیارد (تخمین سال ۲۰۱۰) به مقایسه کشورهای جهان: ۱۱۱
۲۵،۲۸ میلیارد (۲۰۰۹)
۲۰،۹۲ میلیارد (۲۰۰۸)
تخمینات در سال ۲۰۱۰ و به دلار آمریکایی صورت گرفته‌است.
GDP (نرخ تبادل رسمی):
۱۵،۶۱ میلیارد (۲۰۱۰ تخمین) نرخ رشد واقعی تولید ناخالص داخلی:۸٫۲ ٪ (۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان: ۱۷
۲۰٫۹ ٪ (۲۰۰۹)
۳٫۶ ٪ (۲۰۰۸)
GDP-PPP) - درآمد سرانه نا خالص ملی (: مبلغ ۹۰۰ دلار در سال(۲۰۱۰)به مقایسه کشورهای جهان: ۲۱۸
۹۰۰ دلار(۲۰۰۹ تخمین)
۸۰۰ دلار(۲۰۰۸ تخمین) البته تخمینات در سال ۲۰۱۰ به دلار آمریکایی سنجیده شده‌است.
تولید ناخالص داخلی—ترکیب بر اساس بخش:
کشاورزی: ۳۱٫۶ ٪
صنعت: ۲۶٫۳ ٪
خدمات: ۴۲٫۱ ٪
البته اطلاعات بدون تولید تریاک می‌باشد. اطلاعات (۲۰۰۸)
نیروی کار:۱۵ میلیون (۲۰۰۴)به مقایسه کشورهای جهان: ۳۹
نیروی کاراز روی شغل:
کشاورزی: ۷۸٫۶ ٪
صنعت: ۵٫۷ ٪
خدمات: ۱۵٫۷ ٪ (۰۸/۰۹ تخمینات سالهای)
تعداد بیکاران به درصد:۳۵ ٪ (۲۰۰۸ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان: ۱۸۰
۴۰ ٪ در(۲۰۰۵)
جمعیت زیر خط فقر:
۳۶ ٪ سالهای (۰۸/۰۹)
درآمد ویا مصارف خانوار توسط سهم درصد:
پایین‌ترین از ۱۰ ٪: ۳٫۸ ٪
بالاترین از ۱۰ ٪ - ۲۴ ٪
سرمایه‌گذاری (ناخالص ثابت):
٪ نا معلوم
بودجه:
درآمد: ۱ میلیارد دلار
هزینه:۳،۳ میلیارد $
توجه داشته باشید: افغانستان مبلغ ۲،۶ میلیارد دلار از صندوق وجهی بازسازی دریافت کرده و مبلغ ۶۳میلیون دلار را از صندوق قوانین و فرمایش (۰۹/۱۰ تخمین) بدست آورده‌است.
مالیات و درآمدهای دیگر:
۶٫۴ ٪ از تولید ناخالص داخلی (سالهای ۰۹/۱۰) به مقایسه کشورهای جهان: ۲۰۹
فعلا تکس دولتی ۲۰٪می‌باشد.
مازاد بودجه (+) یا کسری (--): ۱۴٫۷- ٪ از تولید ناخالص داخلی (۰۹/۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان در مقام ۲۰۳
نرخ تورم (قیمت مصرف‌کننده):
۰٫۹ ٪ (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان در مقام ۱۹ قرار دارد
۸٫۳ - ٪ (۲۰۰۸ تخمین)
نرخ وام دهی نخست بانک تجارتی:
۱۵٫۶۸۹ ٪ (تخمین ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰) به مقایسه کشورهای جهان: ۵۰
۱۵٫۲۲۲ ٪تخمین (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹)
عرضه پول خورد:۵٫۳۰۷ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان: ۸۷
۳٫۹۴۳* میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹)
عرضه پول گسترده:
۵٫۶۵۹ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ تخمین) مقایسه کشور را به جهان: ۱۱۸
۴٫۱۴۹ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ تخمین)
سهام اعتباری داخلی:
۳۶۳٫۶ میلیون دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تخمین) مقایسه کشور را به جهان: ۱۷۳
۲۰٫۰۶ میلیون دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۷ تخمین)
ارزش بازار سهام عمومی معامله:
دلار NA
محصولات کشاورزی:
تریاک، گندم، میوه، آجیل، پشم، گوشت گوسفند، sheepskins, lambskins
صنایع:
در مقیاس کوچک تولید منسوجات، صابون، مبلمان، کفش، کود، پوشاک، محصولات غذایی، نوشیدنی‌های غیر الکلی، آب معدنی، سیمان، فرش دست باف، گاز طبیعی، زغال سنگ، مس
نرخ رشد تولید صنعتی:
٪ NA
تولید برق:
۲۸۵،۵ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۶۹
مصرف برق:
۲۳۱،۱ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۷۹
برق - صادرات:
۰کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین)
برق - واردات:
۲۳۰ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۸ تخمین)
نفت—تولید:
۰ بشکه / روز (۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۴۸
نفت—مصرف:
۴۸۰۰ بشکه / روز (۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۷۱
نفت—صادرات:
۰ بشکه / روز (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۳۳
نفت—واردات:
۴۵۱۲ بشکه / روز (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۶۲
نفت—ثابت کرد ذخایر:
۰ BBL (1 ژانویه ۲۰۱۱ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۰۲
تولید گاز طبیعی:
۳۰ میلیون متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۸۷
مصرف گاز طبیعی:
۳۰ میلیون متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۰۹
گاز طبیعی—صادرات:
۰ متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۴۹
گاز طبیعی—واردات:
۰ متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین) مقایسه کشور جهان: ۷۶
گاز طبیعی—ذخایر ثابت کرد:
۴۹٫۵۵ میلیارد متر مکعب (۱ ژانویه ۲۰۱۱ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۶۶
بیلانس حساب جاری:
۲،۴۷۵- میلیارد دلار (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۶۴
۸۵ میلیون (۲۰۰۸ تخمین)
صادرات:
۵۴۷ میلیون (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۶۴
۶۰۳ میلیون (۲۰۰۸ تخمین) توجه داشته باشید: نه از جمله صادرات غیرقانونی یا reexports
صادرات—کالاها:
تریاک، میوه‌ها و آجیل، فرش دست باف، پشم، پنبه، پوست و pelts، سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی
صادرات—شریک‌ها:
پاکستان ۲۵٫۹ ٪، هند (۲۵٫۵ ٪)، ایالات متحده ۱۴٫۹ درصد، تاجیکستان ۹٫۶ ٪، آلمان ۵ ٪ (۲۰۱۰)
واردات:
۵،۳ میلیارد (۲۰۰۸ تخمین) به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۱۰
۴٫۵ میلیارد (۲۰۰۷)
واردات—کالاها:
ماشین آلات و دیگر کالاهای سرمایه‌ای، مواد غذایی، منسوجات، فراورده‌های نفتی
درصدی واردات بتناسب کشورها:
ایالات متحده ۲۹٫۱ ٪، پاکستان (۲۳٫۳ ٪)، هند ۷٫۶ ٪، روسیه ۴٫۵ ٪، آلمان ۴٫۲ ٪ (۲۰۱۰)
بدهی—خارجی:
۲،۷ میلیارد دلار درسالهای ۱۳۸۷ و۱۳۸۸به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۴۹ مبلغ ۱٫۲۸ میلیارد درسال ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰
نرخ دلار در مارکیت:
افغانی (AFA) به ازای هر دلار ایالات متحده—۴۶٫۴۵ (۲۰۱۰)
۵۰٫۲۳ (۲۰۰۹)
عواید ناخالص افغانستان
عواید ملی : طبق ارزیابی اداره «صندوق بین‌المللی پول» عواید نا خالص این کشور ۲۷،۴۴ بیلون دلار و عواید نا خالص سرانه مبلغ ۹۰۰ دلار درسال و از جمله ۱۸۳ مملکت یکصدو ششمین (۱۰۶)مملکت به‌شمار می‌رود.طبق گزارش سی آی‌ای فیست بوک عواید ناخالص افغانستان از سال ۱۹۹۳ الی ۲۰۱۰ مبلغ ۲۷،۳۶۰ میلیارد دلار بوده‌است. در گزارش بانک جهانی عواید ناخالص افغانستان از۲۰۰۵–۲۰۱۰ مبلغ ۳۱،۰۴۴ میلیارد دلار درسال بوده‌است. جدول ذیل به میلیارد دلار در سال سنجش گردیده‌است.
جدول عواید نا خالص داخلی سالهای گذشته و آینده افغانستان ازطریق نرخ تبادله رسمی
نام وسال
نام کشور
۲۰۰۰
۲۰۰۱
۲۰۰۲
۲۰۰۳
۲۰۰۴
۲۰۰۵
۲۰۰۶
۲۰۰۷
۲۰۰۸
۲۰۰۹
میلون دلار
۰
۰
۴،۱۴۲
۴،۵۸۴
۵،۲۸۰
۶،۲۷۲
۷،۰۶۶
۸،۶۴۶
۱۰،۱۸۸
۱۲،۴۶۶
سال
نام مملکت
۲۰۱۰
۲۰۱۱
۲۰۱۲
۲۰۱۳
۲۰۱۴
۲۰۱۵
۲۰۱۶
به میلون دلار
۱۵،۶۰۸
۱۸،۳۳۲
۱۹،۱۹۱
۲۱،۰۵۶
۲۳،۱۹۳
۲۵،۷۲۳
۳۰،۶۶۱
توقع برده شده‌است که عواید ناخالص این کشور الی سال ۲۰۱۶ به مبلغ ذیل رشد خواهد نمود. لست ذیل توسط صندوق وجعی بین‌المللی ترتیب گردیده‌است.
لست تخمینی عواید ناخالص داخلی سال گذشته وسالهای آینده . GDP- ppp
مملکت
۲۰۱۱
۲۰۱۲
۲۰۱۳
۲۰۱۴
۲۰۱۵
۲۰۱۶
سال تخمین
۲۹٫۶۱۶
۳۲٫۰۲۶
۳۴٫۷۶۷
۳۷٫۵۸۹
۴۰٫۸۵۸
۴۴٫۵۴۱
اکتبر ۲۰۱۰
عواید سرانه :طبق ارزیابی اداره سی آی‌ای درآمد سرانه افغانستان از سال ۲۰۰۰–۲۰۱۰ مبلغ ۵۰۰ دلار و در جمله ۱۷۰ مین کشور جهان به‌شمار می‌رفت. طبق ارزیابی بانک جهانی درآمد سرانه افغانستان از سال ۱۹۹۰–۲۰۱۰ مبلغ ۵۰۱ دلار در سال بوده از ۱۹۰ کشور جهان ۱۷۵ مین کشور درحال پیشرفت بوده‌است.
عواید ناخالص افغانستان به مقدار ۳۱ درصد از بخش زراعت ۲۶ قیصد از بخش صنعت ۴۳ درصد از بخش خدمات بدست
می‌آید. تعداد افراد مستعد بکار حدود ۱۵ میلون می‌باشد. از جمله ۸۰درصد مشغول زراعت و مالداری ۱۰درصد مشغول صنعت ۱۰مشغول خدمات می‌باشد.
عواید سرانه افغانستان از سال ۱۹۶۰الی ۲۰۱۶ به ارزش دلار آمریکائی
نام مملکت
۱۹۶۰
۱۹۶۱
۱۹۶۲
۱۹۶۳
۱۹۶۴
۱۹۶۵
۱۹۶۶
۱۹۶۷
۱۹۶۸
۱۹۶۹
۵۶
۵۶
۵۴
۷۳
۷۶
۹۴
۱۲۸
۱۵۰
۱۲۰
۱۲۱
نام مملکت
۱۹۷۰
۱۹۷۱
۱۹۷۲
۱۹۷۳
۱۹۷۴
۱۹۷۵
۱۹۷۶
۱۹۷۷
۱۹۷۸
۱۹۷۹
۱۴۶
۱۴۹
۱۲۷
۱۳۴
۱۶۳
۱۷۵
۱۸۵
۲۰۸
۲۲۷
۲۴۸
نام مملکت
۱۹۸۰
۱۹۸۱
۱۹۸۲
۱۹۸۳
۱۹۸۴
۱۹۸۵
۱۹۸۶
۱۹۸۷
۱۹۸۸
۱۹۸۹
بودجه ملی افغانستان
بودجه ملی افغانستان شامل بودجه عادی و انکشافی می‌باشد. بودجه ملی سال ۱۳۸۹ تقریبا ۸٫۷۹۳ میلیارد دلار می‌باشد. این رقم شامل فندهای توسعه‌ای بوده که خارج ازشبکه‌های حکومت به مصرف خواهند رسید. مصارف نظر به اهداف آن تقسیم می‌گردند.
مصرف عملی، پولی است که به هزینه روزمره دولت مانند معاشات کارمندان و پولیس، مصارفات و خدمات دفاتر وادارات دولتی و خریداری وسایل و ماشین آلات و وسایط نقلیه به مصرف می‌رسد. بسیاری از این مصارف از مالیات و دیگر منابع داخلی تمویل می‌گردند. مصرف عملی سال ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۳۹۷ میلیارد دلار می‌باشد.
بودجه انکشافی در کنار بودجه عملی قرار دارد. این پول بالای توسعه و بهبود عرضه خدمات به مردم به مصرف می‌رسد.
بودجه انکشافی به دو دسته تقسیم گردیده‌است:
بودجه انکشافی اصلی : شامل مساعدت انکشافی است که توسط وزارت مالیه افغانستان، از طریق نحوه عملکردهای حسابدهی دولت، اداره می‌شود و بودجه انکشافی ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۲۸۴ میلیارد دلار است.
بودجه انکشافی خارجی : مبالغی است که تمویل‌کننده‌گان آن را کمک کرده، اما از طریق نحوه عملکردهای دولت به مصرف نمی‌رسد. این مبالغ مستقیما توسط تمویل‌کننده‌گان به شرکای قراردادی توزیع می‌گردد. بودجه انکشافی خارجی برای سال ۱۳۸۹ مبلغ ۱۱۲ میلیارد دلار می‌باشد. در مجموع، بودجه انکشافی توسط مراجع بین‌المللی (کشورها و سازمان‌ها) تمویل می‌گردد. این مراجع در کنفرانس لندن ۱۳۸۹ تعهد نمودند که ۵۰ درصد کمک‌های انکشافی را از طریق حکومت افغانستان الی اخیر ۱۳۹۱ فراهم خواهند نمود.
ایجاد بودجه سالانه یک پروسه پیچیده و طولانی می‌باشد. مسوولیت اداره این پروسه بحکم قانون اساسی به وزارت مالیه سپرده شده‌است. آماده‌سازی بودجه سالانه مدت یک سال را دربر می‌گیرد. وزارت مالیه جدول زمانی آماده‌سازی بودجه را طرح‌ریزی و از آن نظارت می‌کند.
بالاثر همکاری کشورهای مساعدت‌کننده، تمامی وزارات افغانستان استراتژی و برنامه ۵ ساله و یا اضافه از آن را طرح‌ریزی نموده‌اند. استراتژی وزارت مالیه افغانستان از سال ۱۳۸۸ الی ۱۳۹۲می‌باشد. در این مدت طرح شده‌است تا به تدریج کمکهای خارجی تنزیل یافته و ۸۰ درصد بودجه داخلی از طریق منابع داخلی تمویل گردد.
بودجه مالی سال ۱۳۹۰ مبلغ ۲۲۶ میلیارد افغانی (۴٫۸ میلیارد دلار) نهایتا پس از دوبار رد توسط پارلمان افغانستان بتصویب رسید؛ از این ۲۲۶ میلیارد افغانی، مبلغ ۱۵۳،۹ میلیارد افغانی (۳٫۲۷ میلیارد دلار) برای مصارف بودجه عادی کشور و بالغ بر ۷۲،۵ میلیارد افغانی (۱،۵۴ میلیارد دلار) آن برای مصارف بودجه انکشافی می‌باشد. پروژه‌های انکشافی سال ۱۳۹۰:
سرک حلقوی ولایت بدخشان
جاده بزرگ قلعه مراد بیک الی جبل السراج
جاده هرات - چغچران
پروژه آبرسانی ولایت نیمروز
بازسازی میدان هوایی ولایت خوست
اعمار دانشگاه در ولایت بغلان
ادامه کار ساختمان دانشگاه هرات
اعمار دانشگاه در ولایت پکتبا
مراکز مختلف در بخش‌های وزارت صحت
چالشها در عدم تطبیق بودجه انکشافی
در چند سال گذشته دولت نتوانسته است بودجه انکشافی خود را بطور صد درصد به مصرف برساند. طبق بیانات وزارت مالیه افغانستان، از شروع سال ۱۳۹۰ تا فعلا (مشخص نیست متن از کدام ربع سال ۱۳۹۰ می‌باشد) تمامی وزارات ۳۳٪ پلان را سال را تطبیق نموده‌اند. علت عدم تطبیق برنامه‌ها، تاخیر درتصویب پروژه‌ها، بی‌امنیتی، مشکلات اداری، دیر رسیدن مبالغ، وسعت پلان و نداشتن کارکنان فنی و غیره می‌باشد.
دلایل عدم تطبیق برنامه‌ها در ذیل موشکافانه تحلیل گردیده‌اند:
عدم اداره و حاکمیت دولتی و موجودیت بی‌امنی و عدم دریافت کارگر در ساحه باعث عدم تطبیق پروژه می‌گردد.
بعضی کمکها وعده می‌شود ولی در عمل چنین کمک یا نمی‌رسد یا قسمتی آن می‌رسد ویا ناوقت می‌رسد.
بروکراسی کاغذ پرانی وسایر مسایل اداری توسط دولت و شورای ملی باعث عدم تطبیق پروژه می‌شود.
بعضی پروژه بنا بر نفوذ قدرت که وکلا پارلمان در شورا ملی دارد جبرا بالای دولت تحمیل می‌نماید در حالیکه ظرفیت سازی پروژه تکمیل نگردیده ضرورت به وقت دارد تا تکمیل گردد. پروژه‌ها به علت دریافت کارگر، کار فهم، قرار دادی وغیره معطل می‌ماند.
به وقت تسلیم ندادن پروژه توسط قرارکننده‌گان می‌باشد. بعضا قرار داد کنندگان هم مشکلات و معذرت معقول وغیر معقول می‌یابند.
کنترل ونظارت بعضی از پروژها توسط کنترل کنندگان در جریان کار ویا در اثنای تکمیل پروژه معطل قرار اد می‌شود.
بنا بر آمار کمیسیون مالی مجلس نمایندگان افغانستان حدود ۲۰۰ پروژه برنامه‌ریزی شده در این سال به اجرا گذاشته نشده و پول این پروژه‌ها همچنان باقی مانده‌است.
چگونگی تطبیق پلان وزارت خانه‌های افغانستان
دولت اسلامی افغانستان در مدت ۹ ماه سال ۱۳۹۰ از ۲۴۹ میلیارد بودجه سال صرف ۳۳٪ که حدود ۸۲ میلیارد افغانی می‌شود استفاده نموده‌است. امکان دارد تا اخیر سال ۱۳۹۰ به ۴۰–۴۵٪ برسد. هکذا کسر بودجه الی ۸۰ درصد می‌باشد.
وزارت فواعد عامه
این وزارت یکی از مهمترین وزارت خانه سکتوری افغانستان می‌باشد. وظیفه این وزارت سروی طرح ونظارت از میدانهای هوائی، راه و شاهراه، خطوط آهن را دارد. بودجه این وزارت درسال ۱۳۹۰ مبلغ ۳۸۰٫۶ میلون دلار می‌باشد که در ۵۰ پروژه باید مصرف گردد تا فعلا ۲۱ جدی ۱۳۹۰ حدود ۱۱۴ میلون دلار مصرف گردیده که ۳۲ درصد می‌شود. طبق گزارش وزارت از ۵۰ پروژه ۱۷ پروژه قبلا تکمیل گردیده‌است. ۲۲ پروژه تحت کار ۱۱ پروژه در حالت داوطلبانه قرار دارد. مهمترین پروژه‌های این وزارت ترمیم و اعمار سرک قیصار بالا مرغاب، قلعه مراد بیگ جبلالسراج شهراه ارلملک، و اشکاشم فیض آباد می‌باشد. مهمترین شهراه که افسانه شده‌است سرک قیصار بالا مرغاب است که امکان دارد هرگز اعمار نگردد تطبیق این سرک شهراه حلقوی افغانستان را تکمیل می‌نماید.
وزارت صحت عامه
وزارت صحت عامه در سال ۱۶۴٫۷میلون دلار پلان داشت که تا فعلا ۴۲ درصد تطبیق گردیده‌است. این وزارت دارای ۴۰ پروژه انکشافی می‌باشد که پروژه‌ها ساختمانی و سایر مسایل می‌باشد. علت عدم تطبیق تدارک مواد می‌باشد؛ که وقت زیاد را در بر می‌گیرد.
گزارش تطبیق پلان ۹ ماهه وزارت خانه‌های افغانستان
نام وزارت
%تطبیق پلان
چگونگی
نام وزرات
%تطبیق پلان
چگونگی
اداره ملی مبارزه باحوادث
صفر
وزارت تحصیلات عالی
۲۱
کمیسیون مستقل انتخابات
صفر
وزارت معارف
۲۸
کمیسیون مستقل حقوق بشر
وزارت امور مهاجرین و عودت‌کنندگان
۴۰
اداره جیودیزی و کارتوگرافی
صفر
وزارت اقتصاد
۱۶
شرکت بریشنا
۱
وزارت امور زنان افغانستان
۴۴
آبرسانی و کانالیزاسیون
۲
وزارت زراعت
۳۶
اداره عالی مبارزه بافساد اداری
۳
وزارت انرژی و آب
۳۱
وزارت امورخارجه
۴
وزارت فواید عامه
۲۶
وزارت اطلاعات و فرهنگ
۵
وزارت انکشاف دهات
۴۷
وزارت دفاع ملی
۹
وزارت هوانوردی و ترانسپورت
۳۳
وزارت تجارت و صنایع
۱۰
وزارت اقوام و قبایل
۴۸
معادن و اقتصاد
۱۴
وزارت مبارزه با مواد مخدر
۱۸
دفتر ریاست جمهوری افغانستان
۱۷
وزارت انکشاف شهری
۲۸
وزارت مخابرات
۵۷
وزارت عدلیه
۴۸
صحت عامه
۴۰
دادستانی کل
۴۲
مجلس بزرگان
۲۱
اداره ارگان‌های محل
۱۷
مجلس نمایندگان
۳۱
اداره محیط زیست
۶۸
اداره امور
۳۷
آکادمی علوم
۳۷
دادگاه عالی
۴۳
کمیته ملی المپیک
۸۷
وزارت مالیه
۴۲
اداره کنترل و تفتیش
۲۷
وزارت حج و اوقاف
۴۸
اداره کوچی‌ها
۴۲
وزارت تجارت
۱۰
اداره بریشنا
۱
وزارت امور داخله
۱۸
برد مستقل کابل جدید
۵۵
کسر بودجه در افغانستان
زمانیکه که یک شرکت یا یک وزارت ویا دولت مصارفش نسبت عوایدش ازدیاد یابد کسر بودجه صورت می‌گیرد. کسر بودجه دراکثر کشورهای جهان حتی آمریکا نیز رخ می‌دهد. یکی از علل مهم بلند و پائین رفتن بهای ارز، اجناس، و تغیرات در قیمت اجناس می‌باشد. تطبیق ننمودن پلان ۱۰۰٪ در وقت و زمانش و ده‌ها مشکلات دیگر نیز کسر بودجه را ببار میاورد.
کابل نو
شهر جدید کابل مبلغ ۳۵ میلیاردهزینه دارد
قبلا نقشه شهر کابل برای ۵۰۰هزار باشنده ترتیب گردیده بود. در طی ۳۲ سال جنگ نفوس این شهر به ۴٫۵ میلون کشید. حدود ۱٫۸ میلون نفر در ۶۸٪ شهر کابل خارج نقشه کابل در خانه‌های خود سر زندگی می‌نمایند؛ که بیجا ساختن اینها ناممکن است. شهر به مشکلات کانالیزاسیون آب هوای تنفسی ازدیاد کثافات مبتلا است. طبق اظهارات مهندس محمد یوسف پشتون که اساس کزار کابل جدید و وزیر انکشاف شهری در آن زمان بود، کابل پس از ۱۵ سال دارای نفوس ۶٫۵ یا ۷ میلون خواهد بود؛ که برای آن‌ها آ ب وهوا موجود کافی نخواهد بود. بدین منظور ضرورت است تا شهر را وسعت داد. درسال ۱۳۸۶ مهندس محمد یوسف پشتون پروژه ساخت کابل جدید را به جناب حامد کرزی پیشنهاد کرد. ایشان بورد را موظف نمود تا یک شهر جدید را به منظور انکشاف تهیه منازل رهایشی برای ساکنین کابل جستجو نموده و پلان آن را ترتیب نمایند. برنامه‌ریزی این شهردر ۲۴ مارچ سال ۲۰۰۹ به تصویب شورای وزیران رسید. قرار است پایتخت از شهر کابل کهنه به این شهر منتقل گردد. این پروژه به چند مرحله تقسیم شده‌است. مرحله اول در سال ۲۰۱۲ شروع و در سال ۲۰۱۵ باید ختم گردد. درین مرحله باید برای ۴۰۰هزار نفر ۸۰ هزار مسکن اعمار گردد. پیش‌بینی شده‌است تا کار این پروژه در سال ۲۰۲۵ به اختتام برسد. این شهردر ولسوالی دهسبز واقع شمال کابل فعلی به مساحت ۵۰۰ کیلومتر مربع پلان شده‌است. قرار است در این شهر ۳ میلون نفوس جا داده شود. شهر کابل جدید مطابق به مودل جدید وقت اعمار خواهد شد. مصارف مجموعی این شهر به ۳۵ میلیارد دلار کشانیده خواهد شد. در نظر است شرکت جاپانی به نام جایکا زیر بنا این شهر را اعمار نماید.
مقالات ویکی‌پدیا انگلیسی که با این مقاله ارتباط دارد
Economic of Afghanistan
Lists of countries by GDP
List of countries by future GDP (PPP) estimates (2011–2016)
List of countries by past and future GDP (PPP) (1980–2016)
List of countries by GDP (nominal) per capita
List of countries by GDP (PPP)
مقاله‌های که پیوند با این مقاله دارد
وزارت اقتصاد افغانستان
بانک مرکزی افغانستان