شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد

شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل متحد معروف به اکوسوک (ECOSOC) یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد است که فصل دهم منشور به آن اختصاص دارد. این شورا مسئولیت توجه و رسیدگی به امور اجتماعی، اقتصادی و امور مربوط به ۱۴ آژانس تخصصی سازمان ملل را به عهده دارد. اولین جلسه اکوسوک در چرچ هاوس، لندن در ۲۳ ژانویه ۱۹۴۶ برگزار شد. از آن پس شورا هر سال تعدادی جلسه سازمانی جهت برنامه‌ریزی و تهیه دستور کار و یک نشست محتوایی یک ماهه در ماه ژوئیه جهت بررسی مسائل، در دستور کار خود قرار داده‌است. هم‌چنین شورا از سال ۱۹۹۸ در ماه آوریل نشستی با حضور وزرای اقتصادی کشورهای عضو بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول برگزار می‌نماید.
تعداد اعضای شورا هم اکنون ۵۴ عضو است که از بین ۵ منطقه جغرافیایی سازمان ملل برای یک دوره سه ساله توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شوند.جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر وضعیت ناظر را در این شورا دارد. شورای اجتماعی و اقتصادی به عنوان مرکزی برای گفتگو در باره مسائل اقتصادی و اجتماعی بین‌المللی و فرموله کردن سیاست‌های پیشنهادی به اعضا و مجموعه سازمان ملل متحد عمل می‌کند.
وظایف اصلی این شورا شامل توسعه سطح استانداردهای زندگی، اشتغال برای همه، پیشرفت اقتصادی، بهداشتی و اجتماعی؛ ارائه راه‌حل‌ها برای مسائل اقتصاد بین‌الملل و مشکلات بهداشتی و اجتماعی؛ سهولت‌بخشی به همکاری‌های فرهنگی و آموزشی؛ و پیشرفت در احترام به حقوق بشر و آزادی‌های اساسی می‌باشد.
ترکیب شورای اقتصادی و اجتماعی
شورا دارای ۵۴ عضو می‌باشد که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای دوره سه ساله انتخاب می‌شوند.هم‌چنین اکوسوک یکی از ارکانی است که زیر نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند. تعداد اعضای شورا در ابتدا ۱۸ کشور بود که به علت افزایش اعضای سازمان ملل، منشور با دو تغییر این تعداد را افزایش داد. با اولین تغییر تعداد اعضای شورای اقتصادی و اجتماعی به ۲۷ دولت در ۱۹۶۵ و با دومین تغییر در ۱۹۷۴ این تعداد به ۵۴ دولت رسید. کرسی‌های شورا بر اساس مناطق جغرافیایی تقسیم شده که ۱۴ کرسی به کشورهای آفریقائی، ۱۱ کرسی به کشورهای آسیایی، ۶ کرسی به کشورهای اروپای شرقی، ۱۰ کرسی به کشورهای آمریکای لاتین و دریای کارائیب و ۱۳ کرسی به کشورهای اروپای غربی و سایر مناطق اختصاص دارد.
این شورا طی دوره‌های سه ساله کار می‌کند. دولت‌های عضو می‌توانند مجددا و بلافاصله برای دوره بعد هم انتخاب شوند. هر سال ۱/۳ اعضای این شورا تغییر می‌کند. سایر دولت‌های غیر عضو می‌توانند در بحث‌ها، بدون داشتن حق رای شرکت کنند. دولت‌های غیر عضو سازمان ملل، جنبش‌های آزادی بخش ملی و نمایندگان موسسات تخصصی می‌توانند به عنوان ناظر در اجلاس شورای اقتصادی و اجتماعی شرکت کنند.
رئیس
رئیس شورا برای دوره‌ای یکساله و از میان قدرت‌های کوچک یا متوسط عضو انتخاب می‌شود.
کشورهای آفریقائی(۱۴)
کشورهای آسیایی (۱۱)
کشورهای اروپای شرقی(۶)
کشورهای آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب (۱۰)
کشورهای اروپای غربی و سایر کشورها (۱۳)
(2010)
(2012)
(2011)
(2012)
(2010)
(2012)
(2010)
(2010)
(2012)
(2012)
(2010)
(2011)
(2010)
(2010)
(2012)
(2011)
(2012)
(2010)
(2012)
(2010)
(2012)
(2011)
(2012)
(2011)
(2011)
(2012)
(2010)
(2012)
(2011)
(2011)
(2011)
(2012)
(2011)
(2012)
(2011)
(2010)
(2010)
(2011)
(2011)
(2012)
(2010)
(2011)
(2010)
(2010)
(2011)
(2010)
(2011)
(2011)
(2011)
(2010)
(2010)
(2012)
(2012)
(2012)
طرز کار شورای اقتصادی و اجتماعی
اجلاس‌ها
نمایی از درون ساختمان شورای اقتصادی و اجتماعی
شورای اقتصادی و اجتماعی سالانه سه اجلاس برگزار می‌کند.اجلاس اول که بسیار کوتاه است و شامل جلسات تدارکاتی، میزگردها و بحث‌های گروهی فراوان است و اختصاص به تصویب دستور کار بعدی دارد. اجلاس دوم به بررسی مسائل اجتماعی می‌پردازد و در نیویورک برگزار می‌شود. اجلاس سوم که معمولا در ژنو (مقر اروپایی سازمان ملل متحد) برگزار می‌شود، مسائل اقتصادی را بررسی می‌نماید.
وظایف و اختیارات
شورای اقتصادی اجتماعی دارای صلاحیت و وظایف بسیار گسترده‌ای است. اگرچه این نهاد یکی از ارکان اصلی سازمان ملل است ولی تحت‌نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند و گزارش فعالیت‌های خود را به مجمع می‌دهد، تصمیمات مجمع عمومی را اجرا می‌نماید و به نوعی بازوی عملیاتی و اجرایی مجمع عمومی به حساب می‌آید. فعالیت‌های اصلی این شورا عبارتند از:
ایجاد هماهنگی میان ارکان مختلف سیستم ملل متحد؛
نهاد مسئول انجام فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل؛
انجام مطالعات و گزارش‌هایی درباره مسائل بین‌المللی مربوط به امور اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی و سایر امور مربوطه؛
ارائه توصیه‌هایی برای پیش‌برد حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همه؛
تدارک و سازمان دادن کنفرانس‌های مهم بین‌المللی در خصوص مسائل اقتصادی و اجتماعی؛
هماهنگ‌سازی فعالیت‌های موسسات تخصصی وابسته به سازمان ملل؛
نظارت بر ارکان فرعی که توسط خود شورا یا سایر ارکان ایجاد شده‌است (این نظارت به این نحو است که این ارکان گزارش خود را به شورا می‌دهند و شورا این گزارش‌ها را در گزارشی که به مجمع عمومی می‌دهد لحاظ می‌کند).
نهادهای کمکی و وابسته
شورای اقتصادی و اجتماعی برای تحقق بخشیدن به اهداف خود تعداد زیادی نهاد فرعی و وابسته به وجود آورده‌است. این نهادها یا از کارشناسان یا از نمایندگان دولت‌های عضو شورا یا از نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی تشکیل می‌شود. گزارش این ارکان و نهادها مبنای کار شورا قرار می‌گیرد. تشکیلات وابسته به شورا عبارتند از:
کمسیون‌های دائمی
این کمسیون‌ها به‌طور منظم تشکیل جلسه می‌دهند و گزارش خود را به شورا ارائه می‌کنند. صلاحیت این کمسیون‌ها یا موضوعی است یا منطقه‌ای.
کمیسیونهای کاربردی
صلاحیت این کمسیون‌ها موضوعی است و نقش آن‌ها بررسی و ارائه توصیه درباره مسائل مربوط به حوزه‌های مسئولیت و تخصص خود است. این کمسیون‌ها عبارتند از:
کمیسیون توسعه اجتماعی
کمیسیون حقوق بشر(UNCHR) که در سال ۲۰۰۶ منحل و جای خود را به شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد (UNHRC)، که زیر مجموعه مجمع عمومی می‌باشد، بخشید.
کمیسیون مواد مخدر
کمیسیون جلوگیری از جرائم و عدالت کیفری
کمیسیون توسعه دانش و تکنولوژی (CSTD)
کمیسیون توسعه پایدار (CSD)
کمیسیون وضعیت زنان (UN CSW)
کمیسیون جمعیت و توسعه
کمیسیون آمار
کمیسیونهای منطقه‌ای
کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای اروپا (ECE) (در ۱۹۴۷ ایجاد شده و مقر آن در ژنو، سوئیس است)
کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای آفریقا (ECA) (در ۱۹۵۸ ایجاد شده و مقر آن در آدیس آبابا، اتیوپی است)
کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب (ECLAC) (در ۱۹۴۸ ایجاد شده و مقر آن در سانتیاگو، شیلی است)
کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای آسیا و اقیانوس آرام (ESCAP) (در ۱۹۴۷ ایجاد شد و مقر آن در بانکوک، تایلند است)
کمیسیون اقتصادی و اجتماعی ملل متحد برای آسیای غربی (ESCWA) (در ۱۹۷۳ ایجاد شده و مقر آن در بیروت، لبنان است)
کمیته‌های دائمی
کمیته برنامه و هماهنگی
کمیته سازمان‌های غیردولتی
کمیته مذاکرات با آژانس‌های بین‌المللی
گروه‌های ویژه
گروه ویژه تخصصی بین الدول در خصوص انرژی و توسعه پایدار
کارگروه ویژه انفورماتیک
گروه‌های ویژه متشکل از متخصصان دولتی
کمیته متخصصان کالاهای خطرناک و سیستم هماهنگ طبقه‌بندی شیمیایی
گروه تخصصی سازمان ملل در خصوص نام‌های جغرافیایی
گروه‌های تخصصی
کمیته سیاست‌گذاری توسعه
کمیته کارشناسان مدیریت عمومی
کمیته کارشناسان بین‌المللی در مسائل مالیاتی، حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی
کمیته انرژی و توسعه پایدار
دیگر نهادها
هیئت امنای تحقیق بین‌المللی و موسسه آموزشی به منظور ارتقای زنان
انجمن دائمی ملل متحد برای مسائل بومیان (UNPFII)
مجمع سازمان ملل درباره جنگل‌ها
رابطه شورای اقتصادی اجتماعی با سازمان‌های بین‌المللی دیگر
رابطه با کارگزاری‌های تخصصی سازمان ملل
نهادهای تابعه سازمان ملل نهادهای مستقلی هستند که با سازمان ملل و یکدیگر کار می‌کنند، و بر اساس نظام همکاری شورای اقتصادی و اجتماعی با هم همکاری دارند. در زیر اسامی تعدادی از نهادهای بین‌المللی آمده که همگی به شورا گزارش، و برای اجلاس اساسی آن توصیه می‌دهند.
برنامه عمران ملل متحد (UNDP)
سازمان جهانی کار (ILO)
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)
سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (UNESCO)
سازمان بهداشت جهانی (WHO)
گروه بانک جهانی (WB)
بانک جهانی برای بازسازی و توسعه (IBDR)
انجمن بین‌المللی توسعه (IDA)
موسسه بین‌المللی اقتصاد (IFC)
آژانس تضمین سرمایه‌گذاری‌های چندجانبه(MIGA)
مرکز بین‌المللی حل و فصل مناقشات سرمایه‌گذاری (ICSID)
صندوق بین‌المللی پول (IMO)
اتحادیه جهانی ارتباطات (ITU)
اتحادیه جهانی پست (UPU)
سازمان هواشناسی جهانی (WMO)
سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIPO)
صندوق جهانی توسعه کشاورزی (IFAD)
صندوق کودکان ملل متحد (UNICEF)
سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO)
دفتر مشاوره‌ای سازمان ملل متحد (UNOPS)
سازمان جهانی پناهندگان (IRO-در سال ۱۹۵۲ منحل شد)
هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر
رابطه با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی
برای اولین بار سازمان‌های غیردولتی (NGOs) توانستند از طریق شورای اقتصادی و اجتماعی در سال ۱۹۴۶ در سازمان ملل متحد حضور رسمی داشته باشند و به فعالیت بپردازند. شورا می‌تواند با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی درباره مسائلی که در حیطه صلاحیت‌اش قرار دارد مشورت کند. در حال حاضر ۳۳۳۶ سازمان غیردولتی با شورا ارتباط مشورتی دارند. در واقع شورا در سازمان‌های غیردولتی نقش مشاوره‌ای دارد.
رای‌گیری در شورای اقتصادی و اجتماعی
اکوسوک بعد از بحث در موارد مختلف می‌تواند توصیه‌نامه یا قطعنامه صادر نماید. تصمیمات شورای اقتصادی و اجتماعی با اکثریت آرای حاضر و رای‌دهنده اتخاذ می‌شود. البته تصمیمات شورا در هیچ حالتی الزامی نیست.
تمامی دولت‌های عضو شورای افتصادی و اجتماعی دارای یک حق رای خواهند بود.