بخش کامفیروز

جغرافیا
بخش کامفیروز یکی از بخش‌های لر نشین شهرستان مرودشت در استان فارس ایران است.
منطقه کامفیروز یکی از بخشهای پنجگانه شهرستان مرودشت استان فارس می‌باشد که در ۱۲۰ کیلومتری مرکز استان یعنی شهر شیراز و ۸۰ کیلومتری مرکز شهرستان یعنی شهر مرودشت قرار دارد.
آزاد راه در حال تاسیس شیراز–اصفهان از این منطقه عبور میکند. این بخش دارای یک شهر (کامفیروز)، و دو دهستان ( دهستان کامفیروز جنوبی و دهستان خرم مکان) و ۲۰ روستا می‌باشد. دهستان کامفیروز جنوبی در شرق و شمال شرقی بخش کامفیروز قرار دارد و مرکز بخش کامفیروز یعنی شهر کامفیروز در این دهستان قرار دارد.
طبق سرشماری مرکز آمار ایران جمعیت این دهستان در سال ۱۳۸۵ دارای ۲۰۸۴ خانوار و ۱۰۱۱۵ نفر می‌باشد که از این تعداد ۷۳۹۶ نفر در روستهای این دهستان سکونت دارند و بقیه ساکن شهر کامفیروز هستند.
منطقه نمونه گردشگری بهشت گمشده و روستای هدف گردشگری جیدرزار در این دهستان قرار دارد. تعداد روستاهای این دهستان ۸ روستا می‌باشد که با توجه به عبور رودخانه کر از نزدیکی تعدادی از روستاها و نیز نزدیکی به منطقه نمونه بهشت گمشده و رودخانه تنگ بستانک همه روستاهای این دهستان قابلیت گردشگری دارند. چشم انداز شالیزارهای برنج و نیز کوهستانی بودن دهستان و قرار گرفتن روستای هدف گردشگری جیدرزار در دهانه تنگ بستانگ و دامنه کوه زیبایی خاصی به دهستان کامفیروز جنوبی بخشیده است. وجود تپه‌های باستانی علی آباد، و ثپه منصور آباد حاکی از قدمت طولانی این روستاها دارد. مردم دهستان کامفیروز جنوبی از قوم لر و در بعضی از روستاها اقلیت ترک زبان نیز وجود دارد و همگی شیعه مذهبند و دارای فرهنگ غنی و اصالت برخوردارند. دهستان خرم مکان
این دهستان در غرب و جنوب غربی بخش کامفیروز قرار دارد و منطقه را به شهرستان سپیدان از طریق جاده اصلی کامفیروز و جاده فرعی تنگ شول وصل میکند. بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران این دهستان در سال ۱۳۸۵ دارای ۱۷۱۴خانوار و ۸۷۶۶ نفر جمعیت می‌باشد. این دهستان دارای ۱۲ روستا یک مزرعه بنام مزرعه احمد منوچهری و یک آبادی بنام چم شیر می‌باشد. همه روستاهای این دهستان دارای جاذبه گردشگری میباشند. تل شاهرضا و تل آقا محمد بیگی در نزدیکی روستای خرم مکان، تل زیر حمام در نزدیکی روستای شول بزرگ حاکی از قدمت زیاد ایین روستاها می‌باشد. به لحاظ اکولوژیکی و جاذبه‌های طبیعی نیز سد زیبای درودزن به عنوان بزرگترین سد استان با ذخیره آب ۱ میلیارد متر مکعب آب و قابلیت ماهی گیری در دریاچه سد و همچنین پذیرایی از پرندگان مختلف در ایام سال و نیز عبور رودخانه کر از نزدیکی روستاهای خرم مکان چغا به عنوان یک دهستان با جاذبه گردشگری بالا مطرح می‌باشد. همچنین نزدیکی روستاهای خواجه و لیرمنجان و خرم مکان به سد درودزن و چشمه آبروا در نزدیکی روستای خواجه قابلیت گردشگری این روستاها را دو چندان کرده‌است. روستاهای منطقه تنگ شول نیز با توجه به جاری بودن رودخانه دایمی تنگ شول در این منطقه و نیز مراتع و باغات و نیز جنگلهای انبوه بلوط و نیز حیات وحش این منطقه و بند در حال احداث بروی این رودخانه در نزدیکی روستای آب باد در این منطقه همچنین یک واحد آب معدنی در نزدیکی روستای کربلایی محمد حسینی در حال احداث است که نشان از توان بالای چشمه‌های این منطقه برای جذب سرمایه در این بخش و نیز گردشگری می‌باشد. نزدیکی به ارتفاعات پوشیده از برف رنج نیز یکی دیگر از قابلیتهای این دهستان در زمینه توسعه ورزشهای زمستانی است. دهستان خرم مکان همگی شیعه مذهب و از قوم اصیل لر میباشند و به زبان لری تکلم میکنند.
پیشینه تاریخی
از نظر تاریخی سابقه‌ای بیش از ۴۰۰۰ هزار سال دارد و این پیشینه تاریخی به یمن وجود کر است نخستین گروه از قوم پارت در مسیر مهاجرت طولانی خود هنگامی که به این منطقه رسیدند مجذوب جریان رود کر و زمینهای مستعد دو سوی آن شده و آنجا را محل سکونت دائمی خود برگزیدند.
کامفیروز در منابع تاریخی به صورت زیر آمده‌است:
جایی است در فارس. (از معجم البلدان). جایی است به فارس در بالای مرودشت. (سرزمینهای خلافت شرقی) ناحیتی است بر کنار رودکر و بیشه‌ای عظیم است. همه درختان بلوط و زعرور و بید و معدن شیران است . چنانکه هیچ جای مانند آن شیران نباشد به شرزه و چیرگی و هوای آن سردسیر است به اعتدال و آب از رود است . آبی خوشگوار و حومه  آن تیرمایجان است و بیشتر دیه‌های آن خراب است. (فارسنامه  ابن بلخی نیکلسون ص ۱۲۴ و ۱۲۵). و رجوع به نزههالقلوب ص ۱۲۶ شود. نام ولایتی است از فارس. (برهان ) (آنندراج). بطول ۵۴ و عرض ۳۰ کیلومتر از شمال محدود به چهاردانگه و از مشرق برامجرد، از جنوب به بیضا و از مغرب به ممسنی، جمعیت آن ۶۰۰۰ تن و مرکز آن پالنگری و دارای ۳۳ قریه است. (حاشیه برهان از ص ۲۲۷ جغرافیایی سیاسی کیهان). نام شهری بوده به فارس از ابنیه  فیروز جد انوشیروان چون سال‌ها باران نمی‌آمد و او بدعای باران رفته در آن سرزمین باران ببارید و کام او برآمد آنجاشهری ساخته و کافیروز نام نهاد. در آب ریزان نوشته شد و کامفیروز ناحیتی است بر کنار بیشه  عظیم که درختان بلوط و بید و زعرور بسیار دارد و آن بیشه معدن شیران شرزه است و هوای آن سردسیر نزدیک به اعتدال است و آب آن خوشگوار و از رود است. و نهر کامفیروز ازبیضا و مرودشت و کربال گذشته به بحیره بختگان که در میان نیریز و خبر است می‌ریزد و بند امیر عضدالدوله در این رود است. (از آنندراج). وسعت و حدود ۹ فرسنگ است. طول آن ۵۴ کیلومتر و عرض آن ۳۰ کیلومتر. از شمال به بلوک چهاردانگه، از مشرق به بلوک رامجرد، از جنوب به بلوک بیضا، از مغرب به ناحیه  ممسنی محدود می‌شود. هوای آن معتدل محصولاتش غلات و برنج است. جمعیت آن ۶۰۰۰ تن است ، مرکزش پالنگری مشتمل بر ۳۳ قریه است. (جغرافیای غرب ایران ص ۱۱۰). نام یکی از دهستانهای هشتگانه بخش اردکان شهرستان شیراز. حدود و مشخصات آن بقرار زیر است : از شمال شهرستان آباده و گردنه  غلام کشته، از خاور و شمال خاوری دهستان ایرج، از باختر به دهستانهای حومه اردکان و کمهر و کاکان، از جنوب به دهستانهای رامجرد و بیضا و حومه . این دهستان در شمال خاوری بخش واقع و هوای آن معتدل است و از رودخانه‌های کروشول و بستانک و چشمه سارهای متعدد مشروب می‌شود. موقعیت : دامنه و جلگه است. محصولاتش غلات، حبوبات، برنج ، لبنیات. اهالی به کشاورزی و گله داری گذران میکنند. از صنایع دستی قالی و گلیم بافی است. از ۴۶ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده و دارای ۹۰۰۰ تن سکنه می‌باشد. آبادیهای مهم آن عبارتند از: خانی من بکیان، مهجن آباد، تل سرخ، پالانگری نو، بی‌مور، شول پلنگی، شول بزرگ، شور دلخان ، ساران سیدمحمد. راه فرعی پل خان بخانی من از وسط این دهستان کشیده شده و به اغلب قراء آن با اتومبیل میتوان رفت. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۷).
تاریخچه
در سلسله ساسانیان ۳ نفر فیروز نام به ثبت رسیده‌است که همگی در قرن ۶ میلادی و در آستانه‌ی ظهور اسلام می‌زیستند آنگونه که آورده‌اند در روز تولد حضرت محمد انو شیروان ساسانی زنده بوده‌است در این زمان کامفیروز مسکونی بوده و باتوجه به وجود قبر گبری در کامفیروز و تنگ شول می‌توان گفت این منطقه در همان زمانها بسیار آباد و متنعم بوده‌است و این در حالی است که بیش از هزار سال از بنای تخت جمشید می‌گذرد…
مطالعات ما نشان می‌دهد که کامفیروز اصلا کلمه فارسی نیست. آن در اصل مرکب از دو کلمه ((کام))و ((پارت))- ((کام پارت)) بوده و در حقیقت، لفظ ما قبل پهلوی و زبان پارتهای اولیه است که مجذوب این رودخانه کر شده و به جهت تملیک آنرا کام پارت یعنی رودخانه پارت نامگذاری کردند. چون در سراسر این منطقه یکو چنین رودخانه دیگری وجود ندارد.
و بدین ترتیب است که نام پارت، کام پارس، کام پرس، کامبیروس، کامپیروس، کامپیروز، کامفروز، کامفروس… و کامفیروز در حقیقت اسم اصلی این رودخانه کر است.
از آنجا که سلسله هخامنشیان قبل از کوروش کبیر نسل اندر نسل در همین حول حوش سواحل، سر چشمه‌ها و دامنه‌های رود کر زندگی می‌کردند. با اینکه خود از اقوام پارت بوده ولکن فرمان روا و خراج گذار دولت مادها بودند، اسامی بسیاری از شاهزادگان دربار را به نحوی با همین اسم رود خانه کر مزین می‌نمودند. مانند کانبیز، کامبوزیا ، کامبیس، کمبوسس، کامبوجیا، کمبوجیه، کمبوزس… در نتیجه این پیشینه طولانی از این منطقه و در جریان رخدادهای تاریخی و در بسیاری از روستاهای این منطقه آثار تاریخی و باستانی به جا مانده که بعضی از انها به ثبت میراث فرهنگی نیز رسیده‌است از آن جمله تل علی آباد علیا متعلق به هزاره چهارم و پنجم قبل از تاریخ، تل علی آباد سفلی در روستای علی آباد ، تل شاهرضا و تل آقا محمد بیگی در نزدیکی روستای خرم مکان،تل زیر حمام در نزدیکی روستای شول، تل سنگی و تل بته‌ای در مسیر شهر کامفیروز،تپه منصورآباد متعلق به دوران پیش از تاریخ هزاره سوم قبل از میلاد، تل گرگی در نزدیکی روستای خواجه متعلق به هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد، تل قلعه چغا در نزدیکی روستای چغا مربوط به اوائل دوره اسلامی قرن ۱تا ۴ و …. همه و همه گویای پیشینه تاریخی و باستانی این سرزمین می‌باشد که میتواند زمینه ساز توسعه گردشگری در این منطقه باشد( اداره میراث فرهنگی استان فارس)
جمعیت شناسی
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش کام فیروز شهرستان مرودشت در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۱۵۷۳ نفر بوده‌است.
جمعیت بخش کامفیروز در سالهای ۱۳۴۵، ۱۳۵۵، ۱۳۶۵، ۱۳۷۵ به ترتیب ۱۶۱۲۲، ۱۷۳۱۱، ۲۴۱۹۱، ۲۸۰۸۲ ،۳۱۵۷۳ و در سال ۱۳۸۹ برآورد اولیه تا زمان انتشار نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران ۲۰۰۰۰ نفر برآورد شده‌است. دلیل کاهش جمعیت، ارتقا ی دهستان کامفیروز شمالی به بخش تازه تاسیس کر می‌باشد. از این تعداد ۳۰۰۰ هزار نفر در مناطق شهری و ۱۷۰۰۰ هزار نفر در نقاط روستایی سکونت دارند. بنابراین غالب جمعیت منطقه در مناطق روستایی زندگی میکنند که لزوم توجه بیشتر به این مناطق ضروری به نظر میرسد( مرکز آمار ایران).