انتخابات ریاست‌جمهوری ایران

انتخابات ریاست جمهوری ایران ، انتخاباتی است که در ایران هر ۴ سال برای تعیین رئیس‌جمهور ایران به عنوان شخص دوم کشور با آرای مستقیم مردم صورت می‌پذیرد.
در قانون اساسی
پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۵۸ جایگاه رئیس‌جمهور تعریف شده‌است.
با حذف پست نخست‌وزیری در اصلاحیه قانون اساسی مصوب سال ۱۳۶۸، جایگاه، اختیارات و وظایف ریاست جمهوری در ایران دچار تحول اساسی شد.
هر رئیس‌جمهور می‌تواند با رای مردم یک دوره ۴ ساله دیگر نیز در مقام خود باقی بماند.
تایید صلاحیت
در ایران تعیین صلاحیت کاندیداهای انتخاباتی و نظارت برانتخابات بر عهده شورای نگهبان است که به آن نظارت استصوابی می‌گویند.
برنده
مطابق اصل ۱۱۷ قانون اساسی، برنده شدن یک کاندیدا در مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری ایران نیازمند کسب "اکثریت مطلق" آرای "شرکت‌کنندگان" در انتخابات است. یعنی برای برنده شدن در مرحله اول انتخابات، یک کاندیدا باید بیش از ۵۰ درصد آرای کسانی که در انتخابات مشارکت‌کنندگان را به دست آورد.
آرای باطل و غیرقابل شمارش
آرای باطل
در ماده ۲۵ قانون انتخابات ریاست جمهوری ایران، "آرای سفید"، "آرای غیر قابل خواندن" و "آرایی که از طریق خرید و فروش به دست آمده باشد"، به عنوان "رای باطل" محسوب شده‌اند. این آرا به تعداد رای هیچیک از کاندیداها اضافه نمی‌شوند، اما به تعداد "شرکت کنندگان در انتخابات" افزوده می‌شوند.
خرید و فروش رای جرم محسوب شده و در صورت اثبات از مجموع آرای کاندیداها حذف می‌شوند. اما بر اساس ماده ۲۵، از تعداد از مجموع کل آرای بدست آمده، کم نخواهد شد.
در ماده ۲۶ قانون انتخابات به موارد دیگری می‌پردازد که توضیح درباره آرایی می‌پردازد که اساسا قابل شمارش نبوده و تعداد آن‌ها در شمار آرای "باطل" هم لحاظ نشود. آرای "صندوق فاقد لاک و مهر انتخاباتی"، "بیش از تعداد تعرفه" و "تکراری" (شخص بیش ار یک بار رای داده) از این جمله هستند.
آرای غیرقابل شمارش
همچنین، آرای "کسانی که به سن قانونی رای دادن نرسیده باشند"، "با شناسنامه افراد فوت شده یا غیر ایرانی داده شده باشند"، "با شناسنامه غیر یا جعلی اخذ شده باشند"، "با شناسنامه کسانی که حضور ندارند اخذ شده باشند"، "از طریق تهدید به دست آمده باشند"، "روی ورقه غیر از برگ رای نوشته شده باشند" یا "با تقلب و تزویر (‌در تعرفه‌ها، آرای، صورت جلسات یا شمارش) به دست آمده باشد" غیرقابل شمارش هستند و حتی در شمار آرای باطل نیز به حساب نخواهند آمد.
ابهام‌ها
ماده ۲۶ قانون انتخابات ریاست جمهوری، "آرایی که از طریق خرید و فروش به دست آمده باشند" را غیرقابل شمارش ندانسته و ماده ۲۵ چنین آرایی را همچون سایر آرای "باطل" قابل شمارش فرض کرده‌است.
همچنین در دو ماده ۲۵ و ۲۶ قانون انتخابات ریاست جمهوری، تکلیف آرایی که حاوی اسامی افرادی غیر از نامزدهای تایید شده باشند، به صراحت مشخص نشده است.
توجه شود که در "قانون انتخابات شوراها" (ماده ۱۹) این دسته از آرا صراحتا جزو آرای باطل محسوب شده‌اند، اما در قانون انتخابات ریاست جمهوری، این تصریح صورت نگرفته‌است. هر چند با توجه به روح حاکم بر قانون انتخابات که در آن آرای "سفید" و "غیرقابل خواندن" جزو آرای "باطل" محسوب شده، می‌توان چنین برداشت کرد که آرای داده شده به افرادی غیر از نامزدهای رسمی انتخابات، در شمار آرای باطل شمرده می‌شوند.
عدم تفکیک
در هنگام اعلام نتیجه انتخابات ریاست جمهوری، تعداد کل آرای باطل و غیرقابل شمارش به تفکیک اعلام نمی‌شوند و تنها تعداد رای‌های "باطل" اعلام می‌شود. بنابراین می‌توان دریافت که در هنگام اعلام نتایج هر حوزه، تنها تعداد آرایی که قابل شمارش تشخیص داده می‌شوند (صحیح یا باطل) اعلام شده و موارد مشمول ماده ۲۶ قانون انتخابات، اساسا به عنوان رای به رسمیت شناخته نمی‌شوند.
دوره‌های برگزاری
تاکنون دوازده دوره از این انتخابات برگزار شده‌است؛ انتخابات دوره نخست در ۵ بهمن ۱۳۵۸ و انتخابات دوره دوازدهم در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶ انجام شد. در تمام دوره‌هایی که بطور عادی پایان یافته یک فرد برای دو دور توانسته رای مردم را جلب کند. در دوره نخست ریاست جمهوری، مجلس رای اعتماد خود را از رئیس جمهور منتخب پس گرفت و این دوره پیش از موعد پایان یافت. رئیس جمهور رجایی در اثر بمبگذاری کشته شد و این دوره نیز پیش از موعد مقرر پایان پذیرفت.
+جدول اطلاعات یازده دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران
تاریخ برگزاری
جمعیت واجد شرایط
شمار شرکت‌کنندگان
درصد مشارکت
شمار کاندیداهای رسمی
رئیس‌جمهور انتخابی
تعداد رای منتخب
درصد رای منتخب
اول
۵ بهمن ۵۸
۲۰،۹۹۳،۶۴۳
۱۴،۱۵۲،۹۰۷
۶۷٫۴۱
۱۲۴
ابوالحسن بنی‌صدر
۱۰،۷۵۳،۷۵۲
۷۷،۹۹
دوم
۲ مرداد ۶۰
۲۲،۶۸۷،۰۱۷
۱۴،۵۷۲،۴۹۳
۶۴٫۲۳
۴
محمدعلی رجایی
۱۲،۷۷۰،۰۵۰
۸۷،۶۲
سوم
۱۰ مهر ۶۰
۲۲،۶۸۷،۰۱۷
۱۶،۸۴۷،۷۱۵
۷۴٫۲۶
۴
سید علی خامنه‌ای
۱۵،۹۰۵،۹۸۷
۹۴،۴۱
چهارم
۲۵ مرداد ۶۴
۲۵،۹۹۳،۸۰۲
۱۴،۲۳۸،۵۸۷
۵۴٫۷۸
۳
سید علی خامنه‌ای
۱۲،۲۰۵،۰۱۲
۸۵،۷۱
پنجم
۶ مرداد ۶۸
۳۰،۱۳۹،۵۹۸
۱۶،۴۵۲،۵۶۲
۵۴٫۵۹
۲
اکبر هاشمی رفسنجانی
۱۵،۵۵۰،۵۳۸
۹۴،۵۱
ششم
۲۱ خرداد ۷۲
۳۳،۱۵۶،۰۵۵
۱۶،۷۹۶،۷۵۵
۵۰٫۶۶
۴
اکبر هاشمی رفسنجانی
۱۰،۵۶۶،۴۹۹
۶۲،۹۰
هفتم
۲ خرداد ۷۶
۳۶،۴۶۶،۴۸۷
۲۹،۱۴۵،۷۴۵
۷۹٫۹۲
۴
سید محمد خاتمی
۲۰،۱۳۸،۷۸۴
۶۹،۰۹
هشتم
۱۸ خرداد ۸۰
۴۲،۱۷۰،۲۳۰
۲۸،۱۵۵،۹۶۹
۶۶٫۷۷
۱۰
سید محمد خاتمی
۲۱،۶۵۹،۰۵۳
۷۷،۱۲
نهم (دومرحله‌ای)
۲۷ خرداد و ۳ تیر ۸۴
۴۶،۷۸۶،۴۱۸
۲۷،۹۵۸،۹۳۱
۵۹٫۷۶
۲-۷
محمود احمدی‌نژاد
۱۷،۲۸۴،۷۸۲
۶۱،۸۲
دهم
۲۲ خرداد ۸۸
۴۶،۱۹۹،۹۹۷
۳۹،۳۷۱،۲۱۴
۸۴٫۸۳
۴
محمود احمدی‌نژاد
۲۴،۵۲۷،۵۱۶
۶۲،۶۲
یازدهم
۲۴ خرداد ۱۳۹۲
۵۰،۴۸۳،۱۹۲
۳۶،۸۲۱،۵۳۸
۷۲٫۹۴
۶
حسن روحانی
۱۸،۶۱۳،۳۲۹
۵۰٫۷۱
دوازدهم
۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶
۵۶،۴۱۰،۲۳۴
۴۱،۳۶۶،۰۸۵
۷۳،۳۳
۴
حسن روحانی
۲۳،۶۳۶،۶۵۲
۵۷،۱۴
میزان مشارکت مردمی
تا کنون دوازده دوره انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده‌است که میزان مشارکت مردمی در انتخابات ریاست جمهوری به ترتیب دوره نخست ۶۷/۴، دوره دوم ۶۴/۲، دوره سوم ۷۴/۳، دوره چهارم ۵۴/۸، دوره پنجم ۵۴/۶، دوره ششم ۵۰/۷، دوره هفتم ۷۹/۹، دوره هشتم ۶۶/۸، دوره نهم ۵۹/۸، دوره دهم ۸۴/۶، دوره یازدهم ۷۲/۷، و در دوره دوازدهم ۷۳ درصد بوده‌است.
همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
رئیس‌جمهور ایران
نظارت استصوابی