استاکس‌نت

استاکس‌نت یک بدافزار رایانه‌ای (طبق نظر شرکت‌های نرم‌افزار امنیت رایانه‌ای: کرم رایانه‌ای یا تروجان ) است که اولین‌بار در تاریخ ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۰ توسط ضدویروس وی‌بی‌ای۳۲ شناسایی شد. این بدافزار با استفاده از نقص امنیتی موجود در میانبرهای ویندوز، با آلوده کردن رایانه‌های کاربران صنعتی، فایل‌های با قالب اسکادا که مربوط به نرم‌افزارهای WinCC و PCS7 شرکت زیمنس می‌باشد را جمع‌آوری کرده و به یک سرور خاص ارسال می‌کند.
براساس نظر کارشناسان شرکت سیمانتک، این بدافزار به دنبال خرابکاری در تاسیسات غنی‌سازی اورانیوم نطنز بوده‌است.
در اواخر ماه مه ۲۰۱۲ رسانه‌های آمریکایی اعلام کردند که استاکس‌نت مستقیما به دستور اوباما رئیس جمهور آمریکا طراحی، ساخته و راه اندازی شده. گرچه در همان زمان احتمال این می‌رفت که آمریکا تنها عامل سازنده نباشد. در تاریخ ۷ ژوئیه سال ۲۰۱۳ میلادی، ادوارد اسنودن در مصاحبه‌ای با در اشپیگل اعلام کرد این بدافزار با همکاری مشترک آژانس امنیت ملی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل ساخته شده‌است. در سال 2016 میلادیالکس گیبنی مستندی به نام روزهای صفر در مورد استاکس‌نت منتشر کرد که در آن این ویروس محصول مشترک ایالات متحده آمریکا و واحد 8200 ارتش اسرائیل معرفی شده‌است.
انتشار
این بدافزار در اواسط تیرماه ۱۳۸۹ در سراسر جهان برای نابودی تاسیسات اتمی بوشهر انتشار یافت. نخستین بار توسط کارشناس کامپیوتری ایرانی در مشهد که نمایندگی آنتی ویروس بلاروسی، وی‌بی‌ای ۳۲ (به انگلیسی: VBE32 در این شهر را داشت متوجه وجود ویروسی شد که هدف آن سامانه‌های هدایتگر تاسیسات صنعت هسته‌ای با سیستم عامل ویندوز است. کارشناسان معتقدند طراحان این بدافزار یک منطقه جغرافیایی خاص را مدنظر داشته‌اند و طبق گزارش مجله Business week هدف از طراحی این بدافزار دستیابی به اطلاعات صنعتی ایران است. این بدافزار برای جلوگیری از شناسایی شدن خود از امضای دیجیتال شرکت Realtek استفاده می‌کند. روزنامه نیویورک تایمز در تاریخ ۱۶ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی، در مقاله‌ای مدعی شد که «اسرائیل استاکس‌نت را در مرکز اتمی دیمونا و بر روی سانتریفیوژهای مشابه‌ای که ایران از آن‌ها در تاسیسات غنی‌سازی اورانیوم نطنز استفاده می‌کند، با موفقیت آزمایش کرده‌بود». این در حالی است که دولت اسرائیل یا دولت آمریکا به‌طور رسمی دست‌داشتن در انتشار استاکس‌نت را تایید کرده‌اند.
وزیر ارتباطات ایران در آبان ۱۳۸۹ اعلام کرد که رایانه‌های آلوده شده به این ویروس شناسایی و در مرحله پاکسازی قرار دارند. وی همچنین اظهار کرد که منشاء ورود این ویروس به ایران نه از طریق شبکه اینترنت بلکه از طریق حافظه‌های جانبی بوده که افرادی از خارج از کشور به ایران آورده و بدون بررسی لازم به کامپیوترهای در داخل ایران متصل کرده‌اند. هفته‌نامه اشپیگل در مقاله‌ای این احتمال را مطرح کرده‌است که این ویروس ناخواسته توسط کارشناسان شرکت «اتم استروی اکسپورت» روسیه و به وسیله یک حافظه جانبی به رایانه‌های نیروگاه اتمی بوشهر منتقل شده‌است. به گفته خبرگزاری تابناک این فرد جاسوس دوجانبه ایرانی و عضو سازمان مجاهدین خلق ایران است که حافظه را به تجهیزات ایران وارد کرده‌است.
کشورهای آسیب‌دیده
یک مطالعه درباره گسترش استاکس‌نت که توسط شرکت سیمانتک انجام گرفت، نشان داد که کشورهای آسیب‌دیده اصلی در روزهای اولیه انتشار ویروس، ایران، اندونزی و هند بودند:
کشور
کامپیوترهای آلوده‌شده
ایران
۵۸٫۸۵٪
اندونزی
۱۸٫۲۲٪
هند
۸٫۳۱٪
آذربایجان
۲٫۵۷٪
ایالات متحده
۱٫۵۶٪
پاکستان
۱٫۲۸٪
دیگر
۹٫۲٪
عملکرد
استاکس‌نت از طریق رایانامه و حافظه‌های جانبی منتشر می‌شود. این بدافزار پس از آلوده ساختن سیستم، فایل‌های زیر را در سیستم کپی می‌نماید:
%Windir%\inf\mdmcpq3.PNF
%Windir%\inf\mdmeric3.PNF
%Windir%\inf\oem6C.PNF323
%Windir%\inf\oem7A.PNF
%windir%\system32\drivers\mrxcls.sys
%windir%\system32\drivers\mrxnet.sys
و برای راه‌اندازی سرویس‌های خود پس از بالا آمدن ویندوز کلیدهای زیر را در رجیستری ویندوز نصب می‌کند:
HKLM\System\CurrentControlSet\Services\Services\MRxNet
HKLM\System\CurrentControlSet\Services\Services\MRxCls
سپس این بدافزار در حافظه سیستم مقیم شده و برای عبور از دیوار آتش سیستم، کدهای خود را به اینترنت اکسپلورر تزریق می‌کند و پس از جمع‌آوری اطلاعات مربوط به شبکه‌ها و پیکربندی آن‌ها در رایانه قربانی سعی به ارتباط با وب‌گاه‌های زیر از طریق راه دور می‌کند:
www.windowsupdate.com
www.msn.com
www.mypremierfutbol.com
www.todaysfutbol.com
استاکس نت همچنین برای گسترش و انتشار خود در سیستم‌های دیگر، فایل‌های زیر را در حافظه‌های جانبی که به رایانه‌های آلوده شده متصل شوند، کپی می‌کند:
%DriveLetter%\~WTR4132.tmp
%DriveLetter%\~WTR4141.tmp
%DriveLetter%\Copy of Shortcut to.lnk
%DriveLetter%\Copy of Copy of Shortcut to.lnk
%DriveLetter%\Copy of Copy of Copy of Shortcut to.lnk
%DriveLetter%\Copy of Copy of Copy of Copy of Shortcut to.lnk
هدف
بنابر اظهارنظر کارشناسان سیمانتک، این بدافزار سیستم‌هایی را هدف قرار داده است که دارای یک مبدل فرکانس هستند که نوعی دستگاه برای کنترل سرعت موتور است. بدافزار استاکس نت به دنبال مبدل‌هایی از یک شرکت در فنلاند یا تهران بوده‌است. استاکس‌نت به دنبال این دستگاه‌ها بر روی سیستم قربانی می‌گردد و فرکانسی را که دستگاه‌های مذکور با آن کار می‌کنند، شناسایی کرده و به دنبال بازه‌ای از ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ هرتز می‌گردد. دستگاه‌های صنعتی که از این مبدل استفاده کنند بسیار محدود هستند و غالبا در تاسیسات غنی‌سازی اورانیوم استفاده می‌شوند. هدف استاکس نت را می‌توان نیروگاه‌های هسته‌ای ایران دانست؛ به این دلیل که در این مراکز از این مبدل‌ها استفاده می‌شود؛ بنابراین مراکز غنی‌سازی نطنز و بو شهر تنها مرکز است که می‌تواند هدف احتمالی آن قرار گیرد.
این بدافزار فرکانس‌های مبدل را ابتدا تا بالاتر از ۱۴۰۰ هرتز بالا می‌برد و سپس آن را تا کمتر از ۲ هرتز پایین می‌آورد و سپس آن را فقط برای بالاتر از ۱۰۰۰ هرتز تنظیم می‌کند. در اصل، این بدافزار سرعتی را که موتور با آن کار می‌کند، به هم می‌ریزد که می‌تواند منجر شود هر اتفاقی بیفتد. برای مثال کیفیت محصول پایین آید یا اینکه اصلا تولید نشود، مثلا تاسیسات غنی‌سازی نمی‌توانند به درستی اورانیوم را غنی‌سازی کند. این کار همچنین می‌تواند منجر به خرابی موتور به صورت فیزیکی نیز بشود.
مبدا
تاکنون موضع‌گیری رسمی از سوی هیچ کشوری به مبدا این بدافزار اشاره مستقیم نکرده، با این حال برای نخستین بار دکتر مانی محرابی عضو هیات علمی اندیشکده روابط بین‌الملل ایران در گفتگو با بخش جهانی خبرگزاری اسپوتنیک روسیه، آژانس اطلاعات مرکزی ایالات متحده امریکا موسوم به سیا به همراه سازمان اطلاعات و وظایف ویژه اسرائیل، موساد را مسئول این بدافزار معرفی و هدف آن را آسیب‌رسانی به ساختار برنامه هسته‌ای ایران معرفی کرد. این ادعا با واکنش مسئولان دولت اسرائیل مواجه شد.
پیشگیری و پاکسازی
برای پاکسازی سیستم به صورت دستی ابتدا باید سیستم ریستور ۰(به انگلیسی: System Restore) را غیرفعال نمود سپس در حالت سیف مد (به انگلیسی: Safe Mode) تمام فایل‌ها و کلیدهای کپی شده توسط بدافزار در سیستم را حذف کرد. همچنین برای پیشگیری از آلوده شدن به استاکس‌نت لازم است نقص امنیتی موجود در ویندوز را با استفاده از اصلاحیه منتشر شده توسط شرکت مایکروسافت برطرف کرد.
استارس
نبرد مجازی
جنگ الکترونیک
آژانس امنیت ملی ایالات متحده آمریکا
دی تلگراف، لندن
واشینگتن پست
بلوم برگ بیزینس ویک