فتح‌آباد (مرودشت)

فتح‌آباد سفلی (مرودشت) ، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان مرودشت در استان فارس ایران است…
۱- نام و پیشینه تاریخی :
۱–۱ در زمان‌های گذشته در این روستا خشک سالی و قحطی شدید به وقوع می‌پیوندد که به گفته ساکنین روستا حلقه چاهی که حضرت علی آن را فتح می‌کند، مردم را از خشک سالی نجات می‌دهد در حال حاضر نیز قدمگاه زیارتی حضرت علی (ع) در این روستا پذیرای زائرین می‌باشد.
۱–۲ به دلیل وحدت و قدرت اهالی این روستا در زمان‌های قدیم هیچ گروه و قبیله‌ای نتوانسته این روستا را فتح کند بنابراین این سکونتگاه به فتح‌آباد معروف شده‌است.
هم چنین در کتاب فارسنامه اثر میرزا حسن حسینی فسائی اشاره‌هایی اجمالی به این روستا شده‌است و این اشاره بیانگر اهمیت و مرکزیت این روستا در طی سالیان بوده‌است:
«و قصبه مرودشت در این زمان (سال ۱۳۰۳) قریه فتح‌آباد است. نزدیک به ۲۵۰ درب خانه از خشت و گل و چوب دارد، ۹ فرسخ از شیراز دور است و بلوک مرودشت را بر سه ناحیه قسمت نموده‌اند: ناحیه خفرک سفلی و خفرک علیا و ناحیه مرودشت:
۱-ناحیه خفرک سفلی :
درازی آن از هشتایجان تا جلوگیر ۶ فرسخ و نیم، پهنای آن از دشت دال تا عماداباد نزدیک به ۴ فرسخ محدود است. از جانب مشرق به ناحیه مرودشت و از شمال به بلوک مائین و از طرف مغرب به بلوک رامجرد و از سمت جنوب باز به ناحیه مرودشت وحومه شیراز و این ناحیه مشتمل است بر ۱۴ قریه آباد:
جرمابق: ۲ فرسخ شمالی «فتح آباد» است.
جلوگیر: ۴ فرسخ و نیم، میانه شمال و مغرب «فتح آباد» است.
حاجی‌آباد:۱ فرسخ و نیم میانه مشرق و شمال «فتح آباد» است.
حسین‌آباد: ۱ فرسخ شمالی فتح‌آباد است.
خالدآباد:۱ فرسخ شمالی «فتح آباد» است.
دشت دال: ۲ فرسخ و نیم میانه شمال و مشرق «فتح آباد» است.
زنگی آباد: فرسخی کم‌تر میانه شمال و مشرق «فتح‌آباد» است.
شمس‌آباد برزو: فرسخی کمتر میانه شمال و مشرق «فتح‌آباد» است.
شول: فرسخی بیشتر شمالی «فتح‌آباد» است.
عمادآباد: فرسخی بیشتر میانه جنوب و مغرب «فتح‌آباد» است.
فتح‌آباد: همان قصبه بلوک مرودشت است.
میان قلعه: ۲ فرسخ بیشتر میانه شمال و مغرب «فتح‌آباد» است.
هاشم‌آباد: ۳ فرسخ و نیم میانه شمال و مغرب «فتح‌آباد» است.
هشتایجان: ۲ فرسخ بیشتر میانه شمال و مغرب «فتح‌آباد» است.
(فارسنامه ناصری، ج ۲، ص ۱۵۵۶)
۲- ناحیه خفرک علیا :
درازی آن از «میج» تا «سیوند» ۷ فرسخ و نیم، پهنای آن به ۲ فرسخ نرسد، محدود است از جانب مشرق و شمال به بلوک ارسنجان و کمین و از جانب مغرب به ناحیه خفرک سفلی و از طرف جنوب به ناحیه مرودشت و این ناحیه مشتمل است بر ۱۶ قریه آباد:
آب انار: ۳ فرسخ و نیم میانه مشرق و شمال فتح‌آباد است.
انجیره: ۲ فرسخ میانه شمال و مشرق فتح‌آباد است.
و …
۳- ناحیه مرودشت:
محدود است از جانب مشرق به ناحیه خفرک علیا و نواحی ارسنجان و از جانب شمال و مغرب، باز به ناحیه خفرک علیا و ناحیه خفرک سفلی و از سمت جنوب به نواحی کربال و این ناحیه مشتمل است بر ۲۲ قریه آباد:
اسماعیل آباد: ۴ فرسخی مشرقی «فتح‌آباد» است.
امرآباد: ۱ فرسخی و نیم جنوبی «فتح‌آباد» است.
تخت جمشید: خانه شاهنشاه جهان، جمشید است یک فرسخ و نیم بیشتر مشرقی «فتح‌آباد» است.
و …» (فارسنامه ناصری، ج۲، ص ۱۵۵۷)
۲- وضعیت طبیعی و جغرافیایی روستا:
روستای فتح آباد از آبادی‌های اقماری تحت نفوذ دهستان رودبال، از توابع بخش مرکزی شهرستان مرودشت است و فاصله آن تا شهرستان مرودشت (مرکز شهرستان) ۹ کیلومتر می‌باشد. این روستا از لحاظ موقعیت نسبی از شمال به روستای خالدآبادعلیا، از جنوب غرب به روستای عمادآباد و بادکی، از طرف غرب به رودخانه کر و از طرف شمال شرق به روستای زنگی آباد محدود می‌شود. این روستا در مختصات ۵۲ درجه و ۱۹ دقیقه طول جغرافیایی و مختصات ۲۹ درجه و ۳۱ دقیقه عرض جغرافیایی در ارتفاع متوسط ۱۶۰۰ متری از سطح آب‌های آزاد واقع شده‌است. از لحاظ وضعیت توپوگرافی روستا در یک منطقه جلگه‌ای و کوهستانی قرار گرفته‌است. این روستا از شمال، شرق و غرب به اراضی کشاورزی و از جنوب به رود سیوند محدود می‌شود.
۳- بررسی کلیات ویژگی‌های محیطی روستا:
۳–۱ اقلیم
جهت بررسی اقلیم حوزه مورد مطالعه از آمار و ارقام ایستگاه هواشناسی مرودشت استفاده شده‌است. بر اساس امار و ارقام این ایستگاه حداکثر درجه حرارت متعلق به تیرماه با ۱/۳۶ درجه سانتی گراد و حداقل آن با ۹/۲- درجه سانتی گراد به دی ماه اختصاص دارد. حداکثر میزان نزولات جوی هم اختصاص به آذرماه است. از لحاظ وزش باد نیز بیشترین بادها از طرف شمال و غرب وزش دارند.
کل بارش در روستای فتح‌آباد در سال ۱۳۹۵ در مقایسه با سال گذشته سه برابر و میزان بارش باران از ابتدای سال جاری تاکنون در ایستگاه هواشناسی منطقه ۸۰ میلی‌متر بوده‌است.
۳–۲ زمین‌شناسی
از لحاظ زمین‌شناسی منطقه موردمطالعه در قسمتی از ناودیس زاگرس پراکنده شده‌است و محور طاقدیسی نیز به موازات محور اصلی زاگرس (شمال غربی – جنوب شرقی) می‌باشد. اکثر سنگ‌های حوزه مطالعه متعلق به دوره کرتاسه می‌باشد؛ و ساختار زمین‌شناسی منطقه از ژوارسیک شروع و به میوسین ختم می‌گردد. سنگ‌های دوره کرتاسه نیز بیشتر شامل سنگ‌های آهکی سخت، تیره و سنگ‌های آهکی روشن (کرتاسه بالایی) می‌گردد. رسوبات آبرفتی دوران چهارم نیز در منطقه مورد مطالعه مشهود می‌باشد و ضخامت این رسوبات در تمامی قسمت‌ها یکسان نبوده است.
۳–۳ زلزله
از لحاظ لرزه خیزی تاکنون در این روستا، زلزله‌ای که خسارت جانی یا مالی دربرداشته باشد رخ نداده است.
۳–۴ خاک
بافت کلی خاک نیز سنگین و نفوذپذیری خاک در مناطق کم می‌باشد. از لحاظ منابع آب نیز سطح ایستایی آب در منطقه مورد مطالعه بین ۷۰ تا ۱۰۰ متر می‌باشد و به‌طور کلی سطح آب در این منطقه نسبت به گذشته پایین‌تر رفته‌است.
۳–۵ پوشش گیاهی
بندانگشتی
پوشش گیاهی این روستا نیز بیشتر شامل گیاهانی همانند شیرین بیان، خارشتر، درمنه، کاشنی، کنگر، شقایق، بارهنگ، خارزرد و امثالهم است.
۴- بررسی‌های اجتماعی
۴–۱ جمعیت:
بر اساس بررسی‌های انجام شده در مورد تحولات جمعیتی روستای فتح‌آباد در دوره‌های مختلف سرشماری در سال‌های ۹۰ و ۹۵ به شرح جدول زیر بوده‌است:
در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴،۶۸۸ نفرو۱،۱۰۶ خانوار
سال ۱۳۹۰، جمعیت ۴۷۹۵ و ۱۲۵۰ خانوار
بندانگشتی
سال ۱۳۹۵، جمعیت بیش از۵۲۰۰ و بیش از ۱۳۰۰ تعداد خانوار
۵- شناسایی منابع محلی موجود و تاثیرگذار در توسعه و عمران روستا:
۵–۱ منابع طبیعی
۱-۱- ۵ کشاورزی
بندانگشتی
طبق اطلاعات موجود در مرکز جهاد کشاورزی شهرستان مرودشت کل اراضی زراعی روستای فتح آباد حدود ۳۸۱۲ هکتار می‌باشد که از این میزان ۳۷۰۳ هکتار زیر کشت محصولات سالانه و ۱۰۹ هکتار آن هرساله به صورت آیش رها می‌شود.
روستای فتح‌آباد به‌طور کلی از حیث منابع طبیعی در وضعیت نسبتا مطلوبی می‌باشد وجود زمین‌های کشاورزی فراوان در اطراف روستا باعث گردیده که این روستا از لحاظ منابع طبیعی در وضعیت نسبتا خوبی قرار گیرد.
عمده‌ترین محصولات زراعی این روستا در سال‌های اخیر شامل گندم آبی، جو آبی، چغندر قند، ذرت دانه‌ای و علوفه‌ای، کلزا، گوجه فرنگی، خیارسبز، هویج، پیاز می‌باشد.
اما در چند سال اخیر این روستا با افت متوسط سالیانه سفره آب‌های زمینی روبرو بوده‌است، لذا با توجه به وجود دشت‌های وسیع و حاصل خیز در منطقه و جایگاه مناسب کشاورزی این روستا در سه سطح شهرستان، استان و کشور حفظ و تقویت منابع موجود آب و بهره‌برداری اصولی از آن امری ضروری است.
۵-۱-۲ دامداری:
روستای فتح‌آباد با توجه به وجود مراتع و چراگاه‌های غنی از علوفه، استعداد فراوانی در زمینه پرورش دام و طیور دارد که این موجب شده تعدادی از مردم این روستا به کار پرورش دام و طیور مبادرت ورزند.
با ارتقای سطح آگاهی دامداران و افزایش بهره‌وری و اعطای تسهیلات بانکی از سوی دولت، دامداری در این روستا گامی بزرگ به سوی صنعتی شدن برداشته‌است.
۵–۲ منابع انسانی
از نظر منابع انسانی، روستا دارای افراد نسبتا فعال نسبتا زیادی هستند. با وجود کشاورزی و رشد دام پروری و هم چنین تاسیس شهرک صنعتی فتح‌آباد در جنوب غرب روستا افراد بسیاری از این روستا در این شهرک مشغول به فعالیت هستند.
۶- نژاد و زبان:
ساکنان این روستا آریایی نژادند، بیشتر ساکنین آن فارسی زبان اند و قومیت‌های دیگری هم چون اقوام لر و ترک نیز در این روستا وجود دارند. از نظر فرهنگی و اجتماعی تفاوت خاصی بین آن‌ها وجود ندارد و می‌توان گفت فرهنگ و آداب مشترکی دارند.
۷- مکان‌های مدهبی- زیارتی و تفریحی:
اماکن مذهبی - زیارتی این روستا شامل:
۱- شامل سه باب مسجد (مسجد جامع - مسجد شهدا - مسجد صاحب الزمان (عج)
۲- یک باب زینبیه
۳- یک باب حسینیه
بندانگشتی
۴- قدمگاه حضرت علی (ع)
۵- و امامزاده بی‌بی بانو می‌باشد.
از جاهای تفریحی این روستا می‌توان به:
۱- تخت جمشید
۲- نقش رستم
۳- نقش رجب
۴- کوه‌های میان قلعه
بندانگشتی
۵- قلعه شکسته و … اشاره کرد.
بندانگشتی
بندانگشتی
۸- صنایع دستی:
صنایع دستی این روستا شامل: قالی بافی، نمد بافی، تشک و خوشخواب دوزی است.
۹- مراکز آموزشی، خدماتی، بهداشتی - درمانی:
روستای فتح‌آباد امروزه به عنوان یکی از بزرگترین روستای شهرستان مرودشت به حساب می‌آید و با پیشرفت‌های عمرانی، اقتصادی، بهداشتی، خدماتی و آموزشی، خود را به عنوان یکی از روستاهای مهم این شهرستان معرفی کرده‌است.
در وضع موجود این روستا حدود ۱۳۲۴۵ مترمربع به فضاهای آموزشی اختصاص یافته‌است.
۹–۱ کاربری آموزشی
این روستا از لحاط خدمات آموزشی به‌طور کلی دارای:
۱- باب مهدکودک و پیش دبستانی (نیایش – ستایش)
۲- مجتمع خدمات بهزیستی شهید نجف زارعی
۳- یک باب دارالقرآن
۴- یک باب مدرسه ابتدایی – بلال حبشی (دو شیفت دختران – پسران)
۵- یک باب مدرسه متوسطه قیام (احمد زارعی) می‌باشد.
۶- کانون زبان انگلسی پژواک
۲–۹ کاربری درمانی
کاربری درمانی روستای فتح آباد شامل:
۱- یک خانه بهداشت
بندانگشتی
۲- یک مرکز درمانی
۳- بک باب داروخانه (داروخانه دکتر نوروزی)
بندانگشتی
۴- پایگاه امداد و نجات جاده‌ای (هلال احمر)
۳–۹ کاربری خدماتی
و در قسمت خدماتی شامل:
۱- صندوق قرض الحسنه امام حسن مجتبی (ع)
۲- بانک ملی ایران (باجه)
۳- واحد اعتباری شرکت تعاونی روستایی شهید حجت‌الله زارع
۴- شرکت تعاونی دامداران روستای فتح‌آباد
۵- پست بانک
۶- دهیاری
بندانگشتی
۷- دفتر شورای اسلامی
۸- مخابرات
۹- خدمات تجاری مانند: عکاسی، خدمات کامپیوتری، خرید و فروش موبایل و…
۱۰- سالن وزنه‌برداری
۱۱- زمین فوتبال
با بررسی موقعیت قرارگیری روستای فتح آباد در دهستان رودبال، راه‌های ارتباطی و نحوه مراجعات و مبادلات کالا و خدمات مشخص گردید که روستای فتح آباد علاوه بر رفع نیازهای خود در زمینه‌های آموزشی، خدماتی و بهداشتی به روستاهای اطراف خود هم چون علیا خالدآباد، مقصود آباد، معصوم‌آباد و احمدآباد نیز خدمات لازم را به شرح زیر ارائه می‌دهد:
۱- خدمات آموزشی مقطع راهنمایی و متوسطه به روستاهای احمداباد، مقصودآباد و معصوم‌آباد
۲- خدمات درمانی در حد خانه بهداشت به روستای علیا، معصوم‌آباد، احمدآباد و عمادآباد
۳- خدمات تجاری و خدماتی به تمامی روستاها
۱۰- شرکت‌ها و مراکز صنعتی:
۱- شرکت تعاونی دامداران روستای فتح آباد
۲- شرکت تعاونی کشاورزان روستای فتح آباد
۳- شهرک صنعتی روستای فتح‌آباد
۱۱- شناخت و تعیین محدوده محلات :
روستای فتح آباد دارای ۴ محله به نام حمام، شده، انبار، گلستان و توسعه جدید می‌باشد.
۱- محله حمام: محله حمام مرکز روستا را از نقطه نظر جغرافیایی در برمیگیرد. این محله در واقع به عنوان هسته اولیه روستا محسوب می‌گردد. عمده کاربری‌های موجود در این محل شامل کاربری‌های مسکونی و دامداری می‌باشد. مساحت این محله ۱۴۰۴۴ مترمربع است.
۲- محله شده: محله شده از نقطه نظر جغرافیایی مرکز روستا را در برمیگیرد. عمده کاربری‌های موجود در این محله مسکونی می‌باشد. مساحت این محله ۱۹۹۱۵ مترمربع می‌باشد.
بندانگشتی
۳- محله انبار: این محله نیز از نقطه نظر جغرافیایی مرکز روستا را دربرمی گیرد. عمده کاربری‌های موجود در این محل شامل کاربری‌های مسکونی، تجاری، مذهبی می‌باشد. مساحت این محله هم ۱۳۵۲۶ مترمربع است.
بندانگشتی
۴- محله گلستان: این محله نیز از نقطه نظر جغرافیایی مرکز روستا را دربرمی گیرد. عمده کاربری‌های موجوددر این محله مسکونی است. مساحت این محله هم ۱۱۳۹۴ مترمربع است.
۵- توسعه جدید: این قسمت از نقطه نظر جغرافیایی شمال و جنوب روستا را دربرمیگیرد. عمده کاربری‌های موجود در این محل شامل کاربری‌های مسکونی، بهداشتی، ورزشی، آموزشی و واحدهای صنعتی می‌باشد. مساحت این محله هم ۵۷۱۷۱۹ مترمربع است.
جمعیت
این روستا در دهستان رودبال قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴،۶۸۸ نفر (۱،۱۰۶خانوار) بوده‌است.
فهرست روستاهای ایران