سید ابوالحسن اصفهانی

سید ابوالحسن موسوی مدیسه‌ای اصفهانی (۱۲۸۴–۱۳۶۵ ق) از مراجع تقلید بزرگ شیعه امامیه بود . وی بعد از درگذشت عبدالکریم حائری یزدی، مرجعیت عامه شیعه را بر عهده داشت و شاگردان زیادی پرورش داد.
اصفهانی کتابی در فقه به نام وسیله النجات دارد که از متون مهم فقهی است و سید روح‌الله خمینی هم آن را با نام تحریر الوسیله شرح نموده‌است.
تحصیل
دروس ابتدایی را در زادگاهش آغاز نمود و سپس برای فراگیری علوم دینی به حوزه علمیه اصفهان مهاجرت کرد و از حلقه درس علامه محمد ابراهیم کلباسی، میرزا محمد هاشم و میرزا محمد باقر چهارسوقی خوانساری (از نوادگان آیت‌الله سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر)، درچه‌ای، جهانگیرخان قشقایی استفاده کرد.
در سال ۱۳۰۷ (قمری) به حوزه‌های علمیه نجف و سامرا رفت و از اساتیدی چون: میرزا محمدحسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی، فاضل شربیانی، محمدحسن مامقانی، سید محمد کاظم یزدی، آخوند خراسانی، میرزا محمدتقی شیرازی و شیخ الشریعه بهره برد.
پس از درگذشت آخوند خراسانی، به تدریس پرداخت و به عنوان یک مجتهد و نامزدی برای مرجعیت دینی مطرح گردید.
در زمان حیات میرزا حسین نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی، بسیاری از فقها، محفل علمی و فقهی او را برتر دانستند؛ تا جایی که پس از مرگ میرزا محمدتقی شیرازی (در سال ۱۳۳۸ قمری) و عبدالکریم حائری یزدی (در سال ۱۳۵۵ قمری)؛ مرجعیت دینی در او متمرکز شد و این مرجعیت عامه تا ۱۰ سال به طول انجامید.
آثار
وسیله النجاه
انیس المقلدین
حاشیه بر تبصره علامه
حاشیه بر العروه الوثقی
حاشیه بر نجاه العباد
ذخیره العباد
شرح کفایه الاصول
منتخب الرسائل
مناسک حج
وسیله النجاه الصغری
ذخیره الصالحین
شاگردان
مدرس افغانی
میرزا حسن موسوی بجنوردی
حسین حلی
احمد کروبی
میرزا حسین فقیه سبزواری
میرزا رحیم سامت
هاشم آملی
محمدتقی آملی
سید احمد شهرستانی
میرزا احمد دشتی نجفی
محمدرضا طبسی
سید ابوالحسن شمس‌آبادی
سید عبدالله شیرازی
سید محمدحسین طباطبایی
میرزا مهدی آشتیانی
محمد حجت کوه‌کمری
سید جمال الدین گلپایگانی
سید صدرالدین صدر
سید هادی میلانی
سید عبدالاعلی سبزواری
سید اسدالله مدنی
محمدابراهیم محقق قزوینی
سید عبدالحسین دستغیب
مهدی مهدوی لاهیجی
محمدتقی بهجت فومنی
علی اکبر برهان
سید حبیب‌الله برهانی
محمد کوهستانی
میرزا محمود شریعت مهدوی
سید مرتضی فیروزآبادی
محمدهادی جلیلی کرمانشاهی
ورود به قم
در سال ۱۳۰۲ شمسی سید ابوالحسن اصفهانی (به همراه میرزای نائینی و سید محمد علی شهرستانی) از عراق به ایران تبعید شد. روی هم رفته، قاجاریان پایگاه سنتی خود را در میان مردم از دست داده بودند و اکثریت نمایندگان مجلس هم طرفدار تغییر رژیم از مشروطه سلطنتی به جمهوریت بودند.
بزرگ‌ترین دلیل منصرف شدن سردار سپه از جمهوریت این بود که رهبران روحانی (از جمله آیت الله اصفهانی) تغییر نظام سیاسی ایران را به جمهوری مصلحت ندانستند و در ملاقاتی که سردار سپه در قم، با سه مرجع بزرگ وقت سیدابوالحسن اصفهانی، میرزا حسین نائینی و شیخ عبدالکریم حائری یزدی داشت، علماء نظر خود را در مورد جمهوری و نقشی که حاضرند برای رضاخان بپذیرند به او اطلاع دادند. به گفته مهدی حائری یزدی (فرزند شیخ عبدالکریم حائری یزدی) در آن دیدار به رضاخان گفته شد که علما حاضرند حتی او را به عنوان پادشاه بپذیرند، اما «جمهوری» برای ایشان قابل قبول نیست؛ لذا توافق شد که گفت و گو از جمهوریت موقوف شود.
رضاخان پس از بازگشت از قم، اعلامیه‌ای صادرکرد که با توافق مراجع تقلید (اصفهانی، نائینی و حائری یزدی) از جمهوریت منصرف شده‌است و این سه تن نیز در قم اعلامیه واحدی حاکی از همین توافق منتشر کردند.
سرانجام ملک فیصل، مجبور به عذرخواهی از مراجع تبعید شده (سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی، سید محمد علی شهرستانی) گردید و آن سه پس از هشت ماه دوری در سال (۱۳۴۲ قمری ۱۳۰۲ خورشیدی) به حوزه علمیه نجف بازگشتند.
در جریان انقلاب ۱۹۲۰ عراق
وی در حمایت از مردم عراق فتوایی به شرح زیز صادر نمود:
بسم الله الرحمن الرحیم سلام بر همه، بالخصوص برادران عراقی وظیفه دینی بر همه مسلمانان لازم می‌گرداند که در حفظ حوزه اسلام و بلاد اسلامی تا آنجاکه قدرت دارند بکوشند و بر همه ما واجب و لازم است که سرزمین عراق را که مشاهد ائمه هدی علیهم السلام و مراکز دینی ما در آنجا است، از تسلط کفار حفظ نموده و از نوامیس دینی آن دفاع کنیم من شما را بر این موضوع دعوت کرده و ترغیب می‌نمایم خداوند ما و شما را برای خدمت به اسلام و مسلمین موفق فرماید (ابوالحسن الموسوی الاصفهانی)
پس از انقلاب ۱۹۲۰ علما نقش مقابله‌گرانه با قیمومیت را ادامه دادند و بیعت با ملک فیصل اول را رد کردند. کسی که انگلیسی‌ها او را به‌عنوان پادشاه عراق تعیین کرده بودند. ملک فیصل، به منظور قانونی جلوه دادن حاکمیت خویش، اعلام برگزاری انتخابات کرد. علما چون می‌دانستند وی دست نشانده انگلیس است و به منظور تحکیم حکومت خود می‌خواهد انتخابات برگزار کند، با انتخابات فرمایشی به مخالفت برخاستند. سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نایینی فتوا به حرمت مشارکت در انتخابات مجلس نمایندگان را دادند. دولت عراق عکس العمل نشان داد و آیت‌الله مهدی خالصی را که انتخابات را تحریم کرده بود، تبعید نمود.
در اعتراض به تبعید وی، میرزای نائینی و سید ابوالحسن مدیسه‌ای اصفهانی و میرزا علی شهرستانی راهی ایران شدند و حکومت عراق نیز با شیوه ناپسندی که حکایت از اخراج و تبعید آنان داشت، با ایشان برخورد کرد؛ ولی از آن جا که تبعید علما به زیان انگلیس و عراق تمام شد، ایادی انگلیس به تلاش برخاستند و برای پایان دادن به مسئله تبعید علما به گفتگوهای دیبلماسی پرداختند و مسئله را به پایان بردند و علمای تبعیدی را به نجف بازگرداندند.
فتواها
وفات
مدیسه‌ای اصفهانی در اثر سانحه‌ای به زمین‌خورد و پس از بازگشت به کاظمین در شب نهم ذیحجه ۱۳۶۵ (قمری) در ۸۱ سالگی درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب دفن شد.