شرق (روزنامه)

شرق (بنیان‌گذاری در ۱۳۸۲/ ۲۰۰۳) روزنامه و وبگاهی خبری به زبان فارسی و اصلاح‌طلب در ایران است که در گستره سراسری پخش می‌شود. این روزنامه در ۲ شهریور ۱۳۸۲ به سردبیری محمد قوچانی، مدیرمسئولی مهدی رحمانیان و با حضور محمد عطریانفر به عنوان رئیس شورای سیاست‌گذاری منتشر شد. سردبیر کنونی آن احمد غلامی داستان‌نویس است.
ساختار
این نشریه خود را «روزنامه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی صبح ایران» می‌شناساند. نخستین شماره آن در ۲ شهریور ۱۳۸۲ بود. ویژه‌نامه‌های استانی و مناسبتی بسیاری چاپ کرده‌است. گستره خبری آن سراسری و استانی است. دفتر آن در تهران است. مدیرمسئول آن مهدی رحمانیان است. آگهی می‌پذیرد. در صفحه پایانی، کاریکاتور چاپ می‌کند و ستوی برای طنز دارد که معمولا برپایه مسائل بومی است.معمولا هر شماره‌اش ۲۰ صفحه (پس از گران شدن قیمت کاغذ در سال 96 در ۱۶ صفحه) و در ۶ ستون منتشر می‌شود. صفحه اولش کمتر با آگهی پر می‌شود. گستره موضوعاتش گوناگون است و به زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به‌طور ویژه می‌پردازد.
تحریریه این روزنامه، تحریریه سابق یکی از ضمیمه‌های روزنامه همشهری با نام «همشهری جهان» (همشهری دوم) بودند که با روی کار آمدن دومین دوره شورای شهر تهران و انتخاب محمود احمدی‌نژاد به عنوان شهردار و تغییراتی که در مدیریت روزنامه همشهری بوجود آمد مجبور به استعفاء شدند.
مهدی رحمانیان در فرودین ۱۳۹۵، از جایگاه رسانه‌ها در ایران گفت و شرق را نیز مثال زد:
در رتبه‌بندی روزنامه‌های ایران بر پایه عملکردشان در بازه نیمه دوم ۱۳۹۴ توسط وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ روزنامه شرق با ۶۸،۸ امتیاز، رتبه هشتم را داشت.
در اینترنت
تصویری از نمایه توییتر روزنامه شرق
روزنامه شرق از شهریور ۱۳۹۲ به عنوان اولین روزنامه ایرانی به توییتر پیوست و از مهر همان سال با انتشار مطالب روزنامه و اخبار روز در این شبکه اجتماعی فعالیت چشمگیری را آغاز کرد. حساب توییتر روزنامه شرق در فرودین ۱۳۹۳ رسما از سوی توییتر تایید شد. بیشتر خبرنگاران روزنامه شرق نیز به همراه مهدی رحمانیان، مدیر مسوول، این روزنامه در شبکه اجتماعی توییتر حضور و فعالیت دارند. بر اساس آمار شرکت خدمات‌دهنده اطلاعات آماری شبکه‌های اجتماعی سوشل‌بیکرز، در کمتر دو سال توانسته‌است در توییتر بیش از ۱۰۰ هزار دنبال‌کننده کسب کند و در میان ۲۰ حساب برتر توییترهای ایرانی از نظر تعداد دنبال‌کننده قرار بگیرد.
پیشینه
بازداری‌ها
کاریکاتور «قاعده دیگر بازی»
این روزنامه ۴ بار دور دوران فعالیت خود توقیف شد. اولین بار به مدت یک روز و در کنار روزنامه یاس نو پیش از برگزاری انتخابات مجلس هفتم و به دلیل پوشش دادن خبر مربوط به نامه اعتراضی نمایندگان مجلس ششم به رهبر انقلاب اسلامی پس از رد صلاحیت گسترده ایشان بود و همچنین پوشش دادن سخنان وکیل زهرا کاظمی در جریان دادگاه بود. پس از ارسال نامه‌ای به سعید مرتضوی و عذر خواهی از وی به دلیل انتشار نامه نمایندگان مجلس ششم، شرق توانست فعالیت خود را از سرگیرد.
این روزنامه یک‌بار دیگر در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۸۲ از سوی شعبه ۶ دادسرای ویژه کارکنان دولت توقیف و در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۲ رفع توقیف شد و بار دوم در تاریخ ۲۰ شهریور ۱۳۸۵ مجددا خبر توقیف آن انتشار یافت که علت آن چاپ یک کاریکاتور در صفحه پایانی شماره ۸۵۳ روز پنجشنبه ۱۶ شهریور ۱۳۸۵ عنوان شد. در این کاریکاتور تصویری از یک خر در برابر یک اسب در صفحه شطرنج کشیده شده بود. به گفته مقامات دور سر خر هاله نور کشیده شده و مقصود از آن محمود احمدی‌نژاد بوده‌است (احمدی‌نژاد قبل‌تر مدعی وجود هاله نور دور سر خود در مجمع عمومی سازمان ملل شده بود) پیش از توقیف دوم به شرق دستور داده شده بود که مدیر مسئول و سردبیر خود (محمد قوچانی) را تغییر دهد.
تیم شرق پس از توقیف دوم و در آستانه انتخابات دور سوم شوراهای شهر و روستا، اقدام به استفاده از امتیاز روزنامه روزگار و انتشار مجدد آن گرفت. در حالیکه روزنامه‌های همشهری و جام جم نیز علی‌رغم آنکه مجوز اجتماعی دارند دارای صفحات و مطالب سیاسی هستند، وزارت ارشاد روزنامه روزگار را برای عدم انتشار هر گونه صفحه سیاسی تحت فشار قرار داده و در نهایت پس از انتشار ۳ شماره آن را توقیف کرد.
این روزنامه مجددا در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۸۵ رفع توقیف شد. و پس از هشت ماه توقیف از سوی هیئت نظارت بر مطبوعات، انتشار مجدد خود را از روز دوشنبه ۲۴ اردیبهشت از سرگرفت. در دوره جدید انتشار روزنامه شرق، محمد قوچانی (سردبیر سابق) و محمد عطریانفر (رئیس سابق شورای سیاست گذاری) از آن جدا شدند و به همراه بخشی از تحریریه سابق شرق به روزنامه تازه رفع توقیف شده هم‌میهن به مدیر مسئولی غلامحسین کرباسچی رفتند.
روزنامه شرق در ۱۵ مرداد ۱۳۸۶ بار دیگر به دستور هیئت نظارت بر مطبوعات توقیف شد. علت توقیف چاپ مصاحبه با ساقی قهرمان شاعر زن اعلام شد. شرق دوبار برای انتشار این مصاحبه به صورت غیرعمد، عذر خواهی کرد اما در نهایت توقیف گردید. رحمانیان گفت :"موردی در این مصاحبه پیدا نکردیم اما گفته می‌شود علت توقیف، چاپ این مصاحبه بوده‌است… هیچ انگیزه‌ای برای باز شدن دوباره شرق نداریم. مگر چند بار برای یک کار فرهنگی می‌توان سرمایه‌گذاری و هزینه کرد؟"
توقیف شرق به عنوان حرفه‌ای‌ترین روزنامه ایران بازتاب‌هایی در رسانه‌های بین‌المللی داشت.
کاریکاتور چشم‌بندان در صفحه آخر روزنامه شرق مورخه چهارم مهر ۱۳۹۱.
روزنامه هم میهن نیز اندکی قبل از شرق توقیف شد. هیئت تحریریه هر دو روزنامه که تداوم انتشار روزنامه‌ای با مشی اصلاح طلبانه را در دوران احمدی‌نژاد غیرممکن می‌دیدند هفته‌نامه شهروند امروز را که نشریه‌ای با محدوده توزیع در اصفهان بود، در سطح کشور فعال کردند.
سایت روزنامه شرق که تا پایان سال ۱۳۸۶ به عنوان یکی از منابع بزرگ فارسی بر روی شبکه در دسترس و قابل استفاده بود، از ابتدای سال ۱۳۸۷ تعطیل شد. مدیر مسئول شرق از یکی از اتهامات وارد شده توسط مدعی العموم که نشر اکاذیب بود تبرئه شد.
در شهریور سال ۱۳۸۸، شعبه ۷۶ دادگاه کیفری استان تهران پس از رسیدگی به اتهامات رحمانیان مدیر مسئول روزنامه، او را مجرم شناخته ولی مستحق تخفیف در مجازات دانست. در این حکم روزنامه شرق رفع توقیف و مدیر مسئول آن به پرداخت یک میلیارد ریال جزای نقدی محکوم شد. سید محمود علیزاده طباطبایی وکیل این روزنامه خبر از انتشار مجدد این روزنامه را داد ولی زمان آن را اعلام نکرد. روزنامه شرق در تاریخ یکشنبه ۲۲ فروردین ۱۳۸۹ انتشار گسترده را با مدیر مسئولی مهدی رحمانیان و سردبیری احمد غلامی آغاز کرد. احمد غلامی بیان کرد که در دور جدید انتشار این روزنامه، بیشتر به مسایل اجتماعی و فرهنگی توجه خواهد شد. در دور جدید انتشار روزنامه شرق خدابخشی از روزنامه جدا شد و برناردعزراییلیان به عنوان مدیر بازرگانی شرق در کنار محمد امیر مظاهری هدایت بخش آگهی‌ها و تامین مالی را بر عهده گرفت.
در پنجم مهر ۱۳۹۱، روزنامه شرق به دلیل انتشار کاریکاتوری از هادی حیدری با عنوان چشم‌بندان؛ برای چهارمین بار توقیف شد. این کاریکاتور که صفی از افراد را درحال چشم‌بند زدن به یکدیگر نشان می‌داد؛ بنا بر حکم هیئت نظارت بر مطبوعات ایران، «توهین‌آمیز علیه رزمندگان اسلام» خوانده شد و برای مهدی رحمانیان مدیرمسئول این روزنامه به دلیل انتشار آن قرار بازداشت صادر شد.
این روزنامه، که بیش از سه ماه توسط هیئت نظارت بر مطبوعات توقیف شده بود، ۱۱ دی ۱۳۹۱، انتشار خود را در تهران از سر گرفت. هیئت نظارت بر مطبوعات ایران دلیل توقیف روزنامه شرق را انتشار کاریکاتوری اعلام کرده بود که از نظر این هیئت «توهین به ایثارگران» تلقی می‌شد، اما هیئت منصفه مطبوعات این اتهام را وارد ندانست. هیئت نظارت بر مطبوعات روزنامه شرق را در عدم رعایت مصوبه شورای عالی امنیت ملی مجرم شناخته بود، اما دادگاه در این مورد هم حکم تبرئه صادر کرده‌است.
دیدگاه‌ها درباره شرق
سیمین بهبهانی، عزت‌الله انتظامی، رضا کیانیان، هادی خانیکی، ضیاء موحد، صادق زیباکلام، سهیل محمودی، کریم ارغنده‌پور، جواد مجابی، ناصر فکوهی، احمد پورنجاتی و فریدون صدیقی ؛ شرق را ستوده‌اند یا گفته‌اند روزانه آن را می‌خوانند.سیمین بهبهانی، شرق را یکی از خواندنی‌های دلخواه خود دانسته که پویایی آن را «امیدی برای فردا آینده» و «راهنمای بسیاری از هم‌میهنانم، از جمله خود من» خواند. ضیاء موحد هر مصاحبه‌اش با شرق را از «بهترین برخوردهای رسانه‌ای» با خودش نامید. صادق زیباکلام، ویژگی‌های شرق را «جلب اعتماد عمومی» «رعایت اخلاق و وجدان روزنامه‌نگاری» دانست و گفت:
اخبار تکذیب‌شده
روزنامه‌ی شرق تا کنون اخبار تکذیب‌شده‌ی زیادی منتشر کرده‌است که برخی از آن‌ها منجر به واکنش کاربران شبکه‌های اجتماعی با هشتگ‌هایی چون #رسانه_کذاب_دادستان_خواب و #مثل_شرق_دروغ_میگی به این اخبار واکنش نشان دادند و خواستار توقیف آن شدند.
تن‌فروشی زنان در شهرک شهید رجایی مشهد
«از ستایش تا ندا» عنوان گزارشی بود که روزنامه شرق در نوزدهم شهریور ۱۳۹۷ درباره شهرک شهید رجایی مشهد منتشر کرد. در بخشی از این گزارش که جنجال‌برانگیز شد، آمده بود: «زنان محله دو دسته هستند، یا تحت هیچ شرایطی از خانه بیرون نمی‌آیند یا آنها که بیرون می‌آیند تن‌فروشی می‌کنند.»
انتشار این مطلب، با واکنش و تجمع زنان این منطقه و همچنین اقشار مذهبی همراه شد به طوری که حتی آن‌ها طوماری را هم در این رابطه امضا کردند. این مطلب کذب حتی به دستگیری مدیر مسئول روزنامه شرق هم انجامید.
واردات خوراک دام و خودرو توسط صداوسیما
روزنامه شرق در تاریخ یازدهم تیر ۱۳۹۷ گزارشی را منتشر کرد و در آن مدعی شد که صداوسیما از طریق دو شرکت بازرگانی زیرمجموعه‌ی خودش، ارز دولتی دریافت و با آن خودرو و خوراک دام وارد کرده‌است. گزارشی که منشا بسیاری از تحلیل‌ها، حملات و هجمه‌ها علیه این سازمان شد. حتی عصر ایران این شرکت را «محل درآمدزایی صداوسیما» عنوان کرد.
اما سرپرست صندوق بازنشستگی کارکنان سازمان صدا و سیما در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان عنوان کرد:
پس از این ماجرا، مدیرمسئول روزنامه‌ی شرق از صداوسیما عذرخواهی کرد.
هدیه‌ی هنگفت موسسه‌ی ثامن به مجریان تلویزیون
در ۲۷ تیر ۱۳۹۷، شرق در گزارشی پیرامون موسسه‌ی مالی اعتباری ثامن الحجج، ادعا کرد که دو تن از مجریان تلویزیونی به نام‌های «ا.ع» و «م.م» (احسان علیخانی و مهران مدیری) مبلغ هنگفتی را بابت هدیه از این موسسه دریافت کرده‌اند. این خبر بازتاب فراوانی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داشت.
مهران مدیری
پس از این گزارش، مهران مدیری به دادگاه شکایت کرد و شرق در دادگاه محکوم به چاپ خبر تکذیب و عذرخواهی شد. در نهایت حدود یک ماه پس از پیچیدن خبر در رسانه‌ها، در روز ۶ شهریور ۱۳۹۷ شرق عذرخواهی خود از مهران مدیری را منتشر کرد. البته گزارش اول با قلم بزرگ نگاشته شد و تیتر اصلی روزنامه بود ، اما گزارش دوم در ستونی کوچک در سمت راست صفحه و با قلم کوچک انتشار یافت.
احسان علیخانی
احسان علیخانی نیز در روز شنبه سی تیر ماه ۱۳۹۷ در برنامه حالا خورشید حضور یافت و دریافت ۳ میلیارد تومان از حامیان مالی بابت تبلیغات ۶ برنامه را پذیرفت؛ اما گفت که «ا.ع.» که ۳ میلیارد تومان از موسسه‌ی ثامن دریافت کرده، شخصی دیگر و دزد بیت‌المال است. او گفت که این مبلغ را به عنوان تهیه‌کننده و برای تامین هزینه تولید برنامه‌ها دریافت کرده که با توجه به بودجه سازمان صدا و سیما امری ناگزیر بوده‌است. او از شرق درخواست کرد که نام مفسدان اقتصادی را به‌طور کامل منتشر کند تا از چنین تشابهات اسمی جلوگیری شود.
وجود خانه‌های فساد عراقی‌ها در مشهد
توییت جنجالی روزنامه‌ی شرق پیرامون سوءاستفاده‌ی جنسی مردان عراقی از زنان ایرانی که تکذیب شد و موج اعتراضات کاربران را به دنیال داشت.
حساب کاربری روزنامه‌ی شرق روز پنج شهریور ۱۳۹۷ توییت کرد: تایید ادعای استفاده جنسی مردان عراقی از زنان ایران! در منطقه آزاد اروند. می‌توان رد خانه‌هایی را گرفت که برای استفاده جنسی از زنان به راه می‌افتد. رئیس اتحادیه هتلداران خراسان رضوی: در مورد ازدواج موقت عراقی‌ها با زنان ایرانی باید بیشتر مراقب باشیم _ شهروند
این خبر واکنش‌های گسترده در فضای مجازی به دنبال داشت. قانعی، رئیس اتحادیه هتل‌داران خراسان رضوی گفت: من هرگز تایید نکرده‌ام که در مشهد از زنان ایرانی استفاده جنسی صورت می‌گیرد برای همین هم این استنباط و نقل قول از حرف‌هایم را کاملا تکذیب می‌کنم؛ چون من در مصاحبه‌ای که داشتم به این موضوع اشاره کردم که در مشهد ۶۰۰ خانه مسافر مجوز قانونی دارند و حتی آنهایی که مجوز قانونی ندارند هم خدمات اقامتی ارائه می‌دهند و لزوما به این معنا نیست که این خانه‌های مسافری در زمینه خدمات جنسی و غیرقانونی فعالیت می‌کنند. در ادامه‌ی همین جنجال، در توییتر یک رسوایی دیگر هم برای شرق رقم خورد: دبیر سیاسی این روزنامه به فحاشی به یک خانم خبرنگار در پیام خصوصی حساب توئیترش به دلیل موضع‌گیری علیه گزارش شرق در مورد مشهد پرداخته بود و خبرنگار مربوط هم در اقدامی اعتراضی تصاویر این گفتگو را به صورت عمومی منتشر کرد.