شهرستان دشتی

شهرستان دشتی یکی از شهرستان‌های استان بوشهر ایران است، و شهر خورموج مرکز این شهرستان است.
جغرافیا
شهرستان دشتی در میانه استان بوشهر قرار دارد و از شمال به شهرستانهای دشتستان و تنگستان، از غرب به شهرستان تنگستان و خلیج فارس، از جنوب به شهرستانهای دیر و جم و از شرق به شهرستان فراشبند فارس محدود می‌گردد. آب و هوای آن گرم و خشک می‌باشد که حداقل و حداکثر دما در طول سال از ۳- تا ۵۴ درجه متغیر است. میزان بارندگی بین ۲۰۰ تا ۲۸۵ میلیمتر متفاوت است.
مساحت این شهرستان ۵۰۰۲۸ کیلومتر مربع است.
کوه خورموج با ارتفاع ۲۲۶۰ متر بزرگترین قله استان بوشهر در این شهرستان واقع شده است. کوه مند نیز در نوار ساحلی آن قرار دارد. رودخانه مند و گنبد نمکی جاشک (دشتی) هر دو در شهرستان دشتی قرار دارد.
نواحی ساحلی
روستاهای ساحلی کبگان، لاور ساحلی، زیارت ساحلی، گلستان این شهرستان در دهستان کبگان قرار دارند. لاور ساحلی سابقه استقرار گمرک داشته و زیارت ساحلی دارای استخرهای بزرگ پرورش میگو است. در نوار ساحلی کوه مند آثار باستانی متعددی از جمله نیایشگاه مند وجود دارد.
کشاورزی
شهرستان دشتی یکی از قطب‌های زراعی و کشاورزی استان بوشهر می‌باشد. شهرستان دشتی یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گوجه خارج از فصل کشور است. شهرستان دشتی از نظر تولید تنوع بالایی دارد از جمله: گوجه فرنگی، کنجد، هندوانه، خربزه، طالبی، تنباکو، خرما، کدو، پیاز، سیر و… دارای دشتهای حاصلخیزی از جمله: دشت پلنگ، دشت سنا، دشت لاور، دشت باغان، دشت کاکی، دشت زال و… است.
مردمشناسی
از نظر تاریخی، قومی و فرهنگی شهرستان دشتی از جهت تاریخی خود جزیی از منطقه دشتی می‌باشد.
جمعیت
بر اساس آمار سرشماری رسمی سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهرستان ۷۷،۵۳۰ نفر (۱۹،۶۹۷ خانوار) می‌باشد. و در سال ۱۳۸۵ جمعیت ۷۱،۲۸۵ نفر بوده است.
گویش مردم شهرستان دشتی
گویش مردم شهرستان دشتی گونه‌ای از گویش منطقه دشتی یا دشتی که ریشه در زبان پهلوی دارد و برگرفته از این زبان است که متعلق به دوران ساسانی است.
سیل ۱۳۶۵
سیل ویرانگر ۱۳۶۵ پس از سه شبانه روز بارش متوالی در بامداد مورخه ۱۱ آذر ۱۳۶۵ بطور کامل تمام روستاهای حاشیه رودخانه مند را محاصره و در کام خود بلعید.
سیل آذر ۱۳۶۵ بیشینه بده لحظه‌ای آب در سیل روز ۱۱ آذر ۱۳۶۵ بنابر برخی از منابع ۵۷۵ مترمکعب بر ثانیه و نیز بارش باران به میزان ۱۶۰ میلی‌متر در یک شبانه روز گزارش شده است. با نگاهی به بده لحظه‌ای آب می‌توان به شدت و گستره آسیب و پیامدهای ناشی از وقوع سیل مذکور پی برد. وقوع آن پدیده مهیب و مخرب خسارات جانی و مالی فراوانی را در استان بوشهر و در شهرستان دشتی به ویژه در روستاهای مجاور رودخانه مند به همراه داشت به نحوی که بسیاری از روستاها و آبادی‌های آن زمان خالی از سکنه شده و بعد از گذشت بیش از دو دهه هنوز خاطرات تلخ و دردناک آن در اذهان و حافظه تاریخی و اجتماعی مردم آن سامان باقی و آثار خرابی‌ها و تاثیرات بسیار زیانبار آن بر وضعیت بافت خاک، پوشش گیاهی و اراضی زراعی در مناطق محل وقوع سیل قابل ملاحظه و مشاهده است.
در پایان ۲۹ بهمن ۱۳۹۵ سیلی با حجم سیل سال ۶۵ در منطقه آمد که خسارتهای مالی به بار آورد اما بعلت ترک روستاهای در معرض سیل در ۳۰ سال پیش خسارت جانی نداشت.
زمین‌لرزه ۹۲
زمین‌لرزه ۲۰ فروردین ۱۳۹۲ در این شهرستان که در فاصله ۱۶ کیلومتری شهر کاکی، ۲۷ کیلومتری شهر خورموج (مرکز شهرستان دشتی) و ۹۰ کیلومتری بندر بوشهر کانون این زمین‌لرزه در شمال شرق شهر کاکی و تقریبا در همین فاصله در شمال غرب شهر شنبه رخ داد، که شهر کوچک شنبه و روستاهای تابع آن در بخش شنبه و طسوج بشدت تخریب شدند.
مشاهیر شهرستان دشتی
فایز دشتی، شاعر مشهور دوبیتی سرا
محمد خان دشتی، شاعر و حکمران دشتی
سید علینقی دشتی، مجتهد و شاعر
میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی، مورخ/ فاش کننده راز مگوی قتل امیر کبیر
ملاحسن کبگانی، شاعر و روحانی
شفیق شهریاری، شاعر و مبارز علیه حکومت قاجار
شیخ عبدالله حاجیانی، موسس نخستین مدارس حوزوی در استان بوشهر به سبک جدید و در شهر خورموج و اصالتا از اهالی مسیله
علی دشتی، نویسنده/ پژوهشگر/ سیاستمدار
شیخ ابوتراب عاشوری، از فعالان مبارز در زمان پهلوی/ سردار شهدای انقلاب اسلامی استان بوشهر
میربهزاد شهریاری، نماینده اولین دوره مجلس شورای اسلامی از منطقه رودباران/ از شهدای هفتم تیر
غلامرضا دادبه، محقق و موسیقی دان/ استاد استاد محمدرضا شجریان، علیرضا افتخاری و…
شایان حامدی، شاعر نوسروده
سید محمدحسن نبوی، نماینده اسبق بوشهر در خبرگان رهبری
علی مرادی، شاعر منظومه شهیر «کلاخا یاد موهدو»
آیت‌الله میرزا احمد گنخکی دشتی، از مجتهدان سنتی
سید مصطفی حسینی دشتی، مولف دائرهالمعارف معارف و معاریف و مترجم قرآن کریم
میرزا ابراهیم دشتی (منهاج)، نماینده اسبق بوشهر در خبرگان رهبری
سید کمال‌الدین شهریاری، نماینده فعلی و اسبق حوزه میانی استان بوشهر در مجلس شورای اسلامی
آیت الله شیخ عبدالنبی نمازی، نماینده تهران در مجلس خبرگان رهبری/ امام جمعه کاشان
آیت الله دکتر حسن نمازی، نماینده سابق ارومیه در مجلس خبرگان رهبری (فرزند آیت الله شیخ عبدالنبی)
سید محمدمهدی پورفاطمی، نماینده سابق دشتی و تنگستان در مجلس شورای اسلامی
محمدرضا صفدری، داستان‌نویس
سید کوچک هاشمی،دانشمند،نویسنده،محقق
آثار باستانی
قلعه محمدخان دشتی
قلعه داراب خان
قلعه دختر لاور ساحلی
آرامگاه صفا انگیز
آرامگاه شاه اسماعیل
مسجد درازی
حسینیه درازی
نیایشگاه مند
بارگاه سام بن نوح (شهر خورموج)
سنگ نوشته‌های باغان
امامزاده پیر چهل گروه
بند مند حومه باغان (سد کوچک قدیمی بر رود)
مسجد میرزا خورموج
عمارت شیرینه
تقسیمات کشوری
شهرستان دشتی شامل ۳ بخش با دهستانها و شهرهای زیر است:
بخش مرکزی شهرستان دشتی
دهستان مرکزی
دهستان خورموج
شهرها: خورموج
بخش شنبه و طسوج
دهستان شنبه
دهستان طسوج
شهرها: شنبه
بخش کاکی
دهستان کبگان
دهستان کاکی
دهستان چغاپور
شهرها: کاکی و بادوله
روستاهای شهرستان دشتی به تفکیک دهستان
روستاهای بخش مرکزی
دهستان مرکزی : بادام زار. بندو. بحیری. عربی .لاور رزمی. لنگک. محمدآباد. مل گاودان. مل گل. منقل
دهستان خورموج : احشام قائدها. باغ وحش. جبری. چارک. چاووشی. چهله. حیدری. درازی. زایر عباسی. زیزار. فقیه‌حسنان. کلل. میانخره. وراوی
روستاهای بخش کاکی
دهستان کاکی : باغ شالی. باغ شور. بنیاد. تلخو. ریگدان. علی‌آباد. گنخک رئیسی. گنخک شیخی. گنخک کورا. هلالی احمدی ، باغ رئیس عالی
دهستان کبگان : کبگان. اسماعیل‌محمودی. باغ پیر. بالنگستان. برمساد. چاه حسین‌جمال. زایر ابول. زیارت. شیخیان شهاب. شیخیان سلنجی. شیخیان ماری. کردوان رئیسی. کردوان سفلی. کردوان علیا. کلات. لاور ساحلی. میته
دهستان چغاپور : اسماعیل‌محمودی. امام‌آباد (دمنالو). بادوله. بامنیر. روستای برید. بیکسان. حسین زائری. خانی. درگو جنوبی. درگو شمالی. دولت‌آباد. دهداری. طویل دراز. فقیه‌احمدان. گز دراز. مرحوای. مقاتل. ملخرک. ناصری. باغ علی‌باقر
روستاهای بخش شنبه و طسوج
دهستان شنبه : اسلام‌آباد. باغان. بشک. بن بید. چاهگاه. خروک. درویشی. رزم آباد. سنا. کاردانه. کردلان. کشتو. مزرعه حاج‌احمد
دهستان طسوج : اژدرخوس. بنو. حنا شور. دشت پلنگ. دهوک. سرمک. سهو. کنار بندک. محمد ریز
امکانات شهری، رفاهی و گردشگری
بیمارستان ۱۲۰ تختخوابی زینبیه شهر خورموج با دارا بودن آزمایشگاه مجهز، بخش رادیولوژی، بخش دیالیز، بخش اطفال، اتاق عمل و…
زیر مجموعه صنعتی دشتی
کارخانه‌های گچ، قیر، هیدرات کربن، سنگ‌شکن، پلاستیک سازی، آرد، مرغداری صنعتی
منطقه حفاظت شده شکار ممنوع کوه مند