سنگک

Tنانوایی سنتی سنگک در ایران
نان سنگک
سنگک نوعی نان است که روی سنگ‌ریزه‌های داغ در تنور می‌پزند.
سنگک یعنی سنگ ریزه از سنگ+ ک (ک تصغیر) سنگ کوچک. سنگک نانی است که هم‌اکنون فقط در ایران رایج است بنا براین می‌توان آن را نان ملی ایران نامید. نان سنگک در قدیم نان طبقه اشراف یا نظامیان بوده‌است و سنگکی‌ها نانوایی‌های فصلی بوده‌اند بیشتر در زمستان و ماه رمضان پخت می‌کرده‌اند و از نظر گستردگی هیچگاه به اندازه نان تنوری و نان تافتون (تفتو) همه جا و فراگیر در همه ایران نبوده‌است. در قدیم نان خشکی تنوری پر دوام‌ترین نان ایران بوده‌است و حتی تا چند ماه سالم و خوشمزه باقی می‌مانده‌است. نان لواش نیز یک نوع نان نازک تنوری است که بیشتر عشایر آن را روی تابه فلزی و بر روی آتش درست می‌کنند ساده‌ترین نان نان کماج بوده که تکه‌ای خمیر را داخل آتش کرسی یا خاکستر آتش قرار می‌دادند.
پیشینه
یکی از نظریه‌ها درباره تاریخچه نان سنگک این است که نان سنگک پیش از اسلام در ایران رواج داشته‌است و پس از بیماری یکی از پادشاهان ساسانی، طبیب برای معالجه دستور می‌دهد که برای شاه نانی تهیه کنند که روی ریگ پخته شده باشد.
سالنمای کمیته نانوایان تهران می‌نویسد: شیخ بهایی به سفارش شاه عباس نان سنگک را ابداع کرد.
کهن‌ترین فرهنگی که در آن نام نان سنگک آمده برهان قاطع می‌باشد که در سال ۱۰۶۲ ه. ق نگارش شده‌است. یکی از نخستین کتاب‌ها درباره نان سنگک، کتاب «مجموعه معارف و فرهنگ نانوایی سنگکی و نان سنگک» در سال ۱۳۵۶ نوشته سید داوود روغنی (شاطر داوود) یکی از شاطرهای معروف شهر ری است. شاطر داوود معتقد است هیچ اطلاع دقیقی از محل و پیدایش نان سنگک وجود ندارد. اما به گفته وی قدیمی‌ترین نوشته‌ای که در آن از نان سنگک نام می‌برد «برهان قاطع» است که در سال ۱۰۶۲ ه‌.ق نوشته شده‌است. در آن کتاب درباره معنی واژه سنگک آمده‌است: «نوعی از نان هست که روی سنگ ریزه‌های گرم بپزند.»
به نوشته شاطر داود در تعریف این نان، «نان سنگک که از نظر مزه، طعم و همچنین هضم آسان و سلامت، بهترین نان ایران و شاید هم دنیا باشد، از آرد مرغوب و سالم و آب خالص و نمک به دست می‌آید و خمیر ترش هم که در خمیر آن به عنوان مایه خمیر (مخمر) به کار می‌رود از همان آرد و آب و نمک درست می‌شود. در پخت نان سنگک به غیر از ماده فوق، جوش شیرین یا هر ماده دیگری نمی‌توان به کار برد و به جز آرد گندم مرغوب و سالم، هیچ آرد دیگری حتی آرد جو یا سایر حبوب را نمی‌توان برای پختن نان سنگک استفاده کرد. نان سنگک از آرد سبوس دار کامل تهیه می‌شود.»
نان سنگک به صورت کاملا تازه یا به صورت کاملا خشک شده خوشمزه است اما اگر در سفره باقی بماند بد طعم می‌شودو برای تازه ماندن می‌شود ان را فریز نمودو سپس با مایکروفر ان را گرمنمود بدون اینکه طعم ان عوض گردداز نان سنگگ جهت خوردن دیزی و کله پاچه استفاده می‌شود.
Sanggak
سنگک یکی از انواع نان سنتی است که می‌توان از دانه‌هایی مثل کنجد، سیاهدانه یا مخلوطی از هردو برای خوش طعم کردنش به روی آن پاشید. در گذشته برای این کار از خشخاش استفاده می‌شد که امروزه منع مصرف دارد. همچنین از سنگک به عنوان نان سفره عقد نیز استفاده می‌شود که به صورت بزرگ پخته می‌شود و روی آن را با عسل و کنجد تزئین می‌کنند.
امروزه نان سنگک با دستگاه خمیر گرفته می‌شود. پیش‌تر کار هیزمی بود و خمیر را در تشتک می‌گرفتند. چند بار نان سنگک ماشینی تولید شد ولی با استقبال روبه‌رو نشده‌است.
از دوره پهلوی تقریبا اکثریت نانواهای سنگکی در شهرهای بزرگ مانند تهران و مشهد گنابادی بوده‌اند به همین دلیل نان سنگک در بعضی محله‌های تهران به نام گنابادی مشهور شده‌است.نان سنگک بشکل امروزی تکامل یافته از روش عشایری است که تعداد زیادی سنگ و سنگ ریزه را بر روی اتش می‌ریختند و خمیر را بشکل نازک‌تر از تافتون روی آن پهن می‌کردند تا پخته شود..
جستارهای هموند
نان لواش
نان تافتون