آسیای مرکزی

آسیای مرکزی یا آسیای میانه سرزمین پهناوری در قاره آسیا است که هیچ مرزی با آب‌های آزاد جهان ندارد. اگر چه مرزهای دقیقی برای این سرزمین تعریف نشده‌است، اما معمولا آن را دربرگیرنده کشورهای امروزی، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان می‌دانند. اغلب سرزمین‌های دیگری چون شمال شرق ایران، مغولستان، کشمیر، شمال و غرب پاکستان، و گاه سین‌کیانگ (ترکستان شرقی قدیم) در غرب چین و جنوب سیبری در روسیه نیز شامل آسیای مرکزی می‌شوند.
این منطقه از شمال به روسیه، از جنوب به ایران و افغانستان، از شرق به چین و از غرب به دریای خزر متصل است.
به بخشی از آسیای مرکزی که در میان دو رود آمودریا و سیردریا جای دارد در منابع کهنتر عربی و پارسی «ماوراءالنهر» (و در فارسی فرارود) گفته می‌شد. به بخشی
از شمال و شرق آسیای مرکزی در دوره‌هایی «ترکستان» هم می‌گفته‌اند.
ایده نامیدن این منطقه‌ها به عنوان یک منطقه یگانه جغرافیایی با نام آسیای مرکزی در سال ۱۸۴۳ توسط الکساندر فون هومبولت، جغرافیدان پروسی مطرح شد. او می‌گوید آسیای میانه به آن بخش از قاره آسیا اطلاق می‌شود که بین ۵ درجه شمالی و ۵ درجه جنوبی و ۴۴/۵ درجه عرض جغرافیایی واقع شده‌است. برای مرز و بوم جغرافیایی این منطقه هنوز تعریف کامل و مشخصی وجود ندارد.
در سال ۱۹۲۴ پس از برپایی حکومت بلشویک‌ها آسیا از نظر سیاسی در ارتباط با مسکو به سه بخش ۱- آسیای نزدیک منطقه قفقاز ۲- آسیای دور متصرفات سیبری و سرزمین‌های خاور ۳- آسیای مرکزی حد فاصل آسیای دور و آسیای نزدیک تقسیم گردید.
به لحاظ جایگاه تاریخی این منطقه:
دو اصطلاح آسیای مرکزی و آسیای میانه، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بر سر زبانها افتاد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نام درست ومنطقی (آسیای مرکزی) رابه کار.
تاریخ
آسیای مرکزی در درازای تاریخ با کوچ‌نشینان و جاده ابریشم یادآوری شده‌است و مانند جاده‌ای برای پیوند مردم، جابجایی کالاها و اندیشه‌ها بین اروپا، خاورمیانه، آسیای جنوبی و آسیای شرقی بوده‌است. آسیای مرکزی در باستان و از آغاز تاریخ از پنج سرزمین مرگیانا (مرو)، غرب (باکتریا)، سغد، خوارزم و سکاستان تشکیل شده‌بود که مردمانشان ایرانی‌تبار بودند و به زبان‌های ایرانی میانه سخن می‌گفتند و این سرزمین‌ها در دوران باستان به مرور بخشی از شاهنشاهی ایران شدند.
در سال ۵۲۹ پیش از میلاد کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. وی را در پاسارگاد دفن کردند.
مردم
باشندگان در آسیای مرکزی بیشتر از ۷۰ قوم و ملیت هستند و این منطقه پتانسیل لازم برای درگیری‌های قومی و نژادی دارد.
زبان‌ها
نقشه طبیعی آسیای مرکزی
گستره آسیای میانه.
زبان‌های رایج و رسمی در آسیای مرکزی فارسی، ترکمنی، ازبکی، روسی، قزاقی، قرقیزی و زبان‌های پامیری هستند. می‌توان زبان روسی را زبان اصلی آسیای مرکزی دانست، زیرا تقریبا تمام مردم این ناحیه قادر به تکلم آن هستند، به غیر از مردم افغانستان. اما تنها ۶ میلیون نفر در آسیای مرکزی زبان روسی را به عنوان زبان مادری صحبت می‌کنند. فارسی‌زبانان در کشورهای افغانستان، ازبکستان و تاجیکستان به سر می‌برند.
زبان‌های مهمآسیای مرکزی
زبان‌های ترک‌تبار
ترکمنی
قزاقی
قرقیزی
ازبکی
اویغوری
زبان‌های ایرانی
فارسی
فارسی دری
فارسی تاجیکی
زبان‌های پامیری
پشتو
زبان‌های مهم دیگر
مغولی
تبتی
زبان‌های میانجی
روسی
چینی
فارسی
ترکی
اطلاعات منطقه
کشور
وسعت(کیلومتر مربع)
جمعیت (۲۰۰۹)
تراکم جمعیت(در هر کیلومتر)
پایتخت
زبان‌ها (رسمی)
۲،۷۲۴،۹۰۰
۱۶،۰۰۴،۸۰۰
۶
آستانه
قزاقی، روسی
۱۹۹،۹۰۰
۵،۴۸۲،۰۰۰
۲۷
بیشکک
قرقیزی، روسی
۱۴۳،۱۰۰
۸،۰۰۹،۰۰۰
۵۱
دوشنبه
فارسی
۴۸۸،۱۰۰
۵،۱۱۰،۰۰۰
۱۰
عشق آباد
ترکمنی
۴۴۷،۴۰۰
۳۰،۱۸۵،۰۰۰
۶۲
تاشکند
ازبکی ،فارسی
۶۵۲٫۲۲۵
۳۱،۱۰۸،۰۰۰
۳۱
کابل
فارسی، پشتو
راه ابریشم
ترکستان
تروریسم در آسیای مرکزی
منابع آب آسیای مرکزی
پی‌نوشت‌ها