هوهانس تومانیان

هوهانس تادئوسی تومانیان ، (زاده - درگذشته ۲۳ فوریه ۱۹۲۳) شاعر، داستان‌نویس فعال ادبی و اجتماعی برجسته ارمنی است. وی بعدا لقب «شاعر تمام ارامنه» را دریافت کرد. وی یکی از چهره‌های برجسته ادبیات ارمنی در قرن ۱۹ و ۲۰ میلادی بوده‌است.
زندگی‌نامه
تومانیان در ۱۹ فوریه ۱۸۶۹ میلادی در روستای «دسق» در استان لوری کشور ارمنستان متولد گردید. تحصیلات ابتدائی را در روستای زادگاهی‌اش آغاز کرد و در سال‌های ۱۸۸۳م-۱۸۷۹م در مدرسه مذهبی ادامه داد. سپس وارد مدرسه «نرسسیان» تفلیس شد اما به دلیل فقر و نداری ناچار تحصیل در این مدرسه را ناتمام گذاشت، و به مطالعه سیری ناپذیر و خودآموزی‌های بی‌وقفه همت گماشت.
تومانیان از همان سال‌های نوجوانی پا به عرصه کار و کوشش زندگی نهاد و مدتی در سمت‌های منشی شورای خلیفه گری ارمنی‌های تفلیس و منشی انجمن انتشاراتی ارمنی‌های قفقاز به کار پرداخت. تومانیان از سال ۱۸۹۳م تمام زندگی‌اش را وقف فعالیت در عرصه‌های اجتماعی، ادبی کرد. بگونه‌ای که در سال‌های بعد از ۱۹۰۰م برجسته‌ترین چهره حیات اجتماعی-ادبی ارمنی‌های قفقاز بود.
تومانیان نشسته از چپ
از سال ۱۸۹۹م گروه ادبی (بالاخانه)، با سازماندهی تومانیان فعالیت خود را آغاز کرد که در آن بسیاری از چهره‌های نامدار ادبی-اجتماعی ارمنی مانند آوتیک ایساهاکیان و لوون شانت و غیره عضویت داشتند.
تومانیان در سال ۱۹۰۸م به سبب فعالیت‌های گسترده آزادی‌خواهانه ملی به زندان افکنده شد.
در سال ۱۹۱۲م به سمت ریاست انجمن جدید تاسیس نویسندگان ارمنی قفقاز برگزیده شد و تا سال ۱۹۲۱م در همین سمت باقی ماند. در سال ۱۹۱۵م پس از نسل‌کشی ارمنیان تومانیان از سازمان دهندگان اصلی پذیرش و اسکان مهاجرین و فراریان ارمنی بود، در این سال‌ها به تومانیان (پدر یتیمان)، لقب داده بودند.
در سال ۱۹۲۰م از انقلاب ارمنستان و ایجاد اولین جمهوری ارمنستان به گرمی استقبال کرد و در سال ۱۹۲۱م به سمت دبیر اول (کمیته امداد ارمنستان) انتخاب گردید. در همین سال تومانیان (خانه هنر ارمنی) را پایه‌گذاری و رهبری کرد که نقش بزرگی در متحد کردن نویسندگان و هنرمندان ارمنی قفقاز ایفاء نمود.
دولت‌های ارمنستان و گرجستان به خاطر فعالیت‌های پیگیر و خستگی ناپذیر تومانیان، لقب (شاعر مردمی) را به او اعطاء کرده‌اند.
زندگی خصوصی
بندانگشتی
همسر وی اولگا تومانیان نام داشت.
فرزندان:
موشق Musegh (زندگانی ۱۹۳۸-۱۸۸۹)
آشخن Ashkhen (زندگانی ۱۹۶۸-۱۸۹۱)
نوارد Nvard (زندگانی ۱۹۵۷-۱۸۹۲)
آرتاوازد Artavazd (زندگانی ۱۹۱۸-۱۸۹۴)
هاسمیک Hamlik (زندگانی ۱۹۳۷-۱۸۹۶)
آنوش Anush (زندگانی ۱۹۲۷-۱۸۹۸)
آرپیک Arpik (زندگانی ۱۹۸۱-۱۸۹۹)
آرگ Areg (زندگانی ۱۹۳۹-۱۹۰۰)
سدا Seda (زندگانی ۱۹۸۸-۱۹۰۵)
تامار Tamar (زندگانی ۱۹۸۹-۱۹۰۷)
درگذشت
سنگ قبر هوهانس تومانیان در شهر تفلیس
سرانجام بیماری سرطان شاعر را از تلاش زندگی بازداشت و تومانیان روز ۲۳ ماه مه سال ۱۹۲۳م در سن ۵۴ سالگی در مسکو چشم از جهان بربست و کالبدش در پانتئون ارمنیان تفلیس («گورستان کلیسای خوجی وانک») در شهر تفلیس در کشور گرجستان به خاک سپرده شد.
افکار و سبک شعری هوهانس تومانیان
هوهانس تومانیان، این شاعر انسان‌دوست برجسته، در اعتلای ادبیات نوین ارمنی سهم عظیمی دارد. او از پایه گذاران شعر واقع‌گرایانه در ادبیات ارمنی است. شعرهایش از زندگی مردم مایه گرفته‌است و او را به مثابه ستایشگر و آفرینشگر بزرگ هنر راستین مردمی، در قلب خوانندگان آثارش جای داده است.
تومانیان علاوه بر خلق شعرها و قصه‌های ماندگار که بسیاری از آن‌ها به صورت فیلم سینمائی و اپرا نیز درآمده‌است، آثاری از بزرگان ادب دنیا را نیز به زبان ارمنی ترجمه کرده‌است.
تومانیان شاعر و نویسنده پر توانی است که در کلیه ژانرها و زمینه‌ها و قالب‌های شعری و داستانی آثار موفقی خلق کرده‌است. شعرها و داستان‌های این نابغه بشر دوست به بسیاری از زبان‌های ملل دنیا ترجمه شده‌است.
شعری از هوهانس تومانیان به نام (ستاره)
ای ستاره‌ها! ستاره‌ها…
چشمان آسمان! این‌گونه سوسو زن درخشان می‌خندید
آن زمان‌ها که چست و چالاک
کودکی بودم من
بی‌خیال و چون شما بشکوه
از سر بی‌دردی جست و خیز می‌کردم
شما می‌خندیدید
اینک نیز می‌خندید
اینک که ناتوان و ز پا افتاده
جانسوزش امیدهای به باد داده‌ام را می‌گریم
فردا نیز همچنان می‌خندید
بر فراز گور من
آثار
از آثار ماندگاری که وی به ادبیات ارمنی افزوده می‌توان آثار زیر را نام برد: خمره طلا، ساکوی لر، برادر گارنیک
قطعات رمانتیک و اشعار
موش و گربه (۱۸۸۶)
مارو (۱۸۸۷)
آختامار (۱۸۹۱)
داوید ساسونی (۱۹۰۲)
تصرف قلعه تمپک (۱۹۰۲)
A Drop of Honey (1909)
The End of Evil (1908)
The Shah and the Peddler (1917)
رمان‌ها
آنوش (۱۸۹۰)
گیکور
داوید ساسونی
Fairy tales
نازار شجاع
The Kid Goat
The Unlucky Panos
در فرهنگ عامه
اپرا
آنوش
آلماست (به معنی الماس)
فیلم‌ها
گیکور
آختامار
برگردان فارسی شعر آختامار به عنوان نمونه آثار تومانیان:
آختامار 
چپ
یکی از مشهورترین منظومه‌های وی شعر «آختامار» است. آختامار در اصل نام جزیره‌ای در دریاچه وان است.
هوهانس تومانیان
برگردان فارسی
متن ارمنی
بر کرانه‌های دریاچه سرزنده وان،
از کلبه‌ای هر شب
جوانی بدون بلم و در نهان،
خود را می‌زند به آب
و با بازوان مردانه‌اش شناکنان
آب را
به سوی جزیره‌ای در روبرو
می‌شکافد
از فراز جزیره تاریک، فروغی صاف و درخشان
او را به خود می‌خواند
همچون فانوسی فروزان
تا که راه را گم نکند
تامار زیبا هر شب
بر فراز جزیره، نوری می‌افروزد
و ناشکیبا در نهانگاهی نزدیک
به انتظار می‌نشیند
دریاچه با موج‌هایش
در تکاپو
و دل جوان
در شر و شور.
آب‌ها،
سهمگین در خروشند
ولی جوان مهارناشدنی
پیش می‌آید.
و اکنون تامار با قلبی تپنده
به هم خوردن موج‌ها در نزدیکی‌اش را می‌شنود
و شدت عشق
سراپای وجودش را برمی‌افروزد
در خاموشی، شکلی سایه وار و سیاه
بر کران‌های تاریک دریاچه ایستاده‌است
خود اوست… و ازنو به هم رسیده‌اند
آه، ای رموز شب آرام…
امواج دریاچه وان، اکنون به تنهایی
ساحل خود را می‌نوازند
و به هنگام فروکش
با پچ‌پچ‌هایی مبهم پس می‌نشینند
انگار به آرامی نجوا می‌کنند
و ستارگان گردونه آسمان
با چشمانی پرافترا
به تامار بی‌شرم و آزرم، می‌نگرند
نظاره آن‌ها دل دوشیزه را می‌آشوبد
زمان جدا شدن فرارسیده و باز
یکی از ایشان، به تلاطم دریاچه فرو می‌غلتد
و دیگری: بر کران‌هایش دست به دعا می‌گشاید…
اما یک بار، مردانی شرور
از راز دو دلدار آگه شده
و آتش را کشتند
در شبی اهریمنی و سیاه
جوان دل‌سپرده، شناکنان
گم شد در ظلمت آب‌ها
و باد، پیوسته ناله‌هایش را
به کرانه می‌آورد که می‌گفت: آخ تامار…!
صدایش نزدیک است:
در تیرگی دلگیر،
پایین صخره‌های نوک‌تیز زیر پا
جایی که دریاچه هراس‌انگیز، می‌غرد
صدا دیگر
خفه شد
و مرد
و تنها باری دیگر
به ضعیفی
به گوش رسید که می‌گفت: آخ تامار…!
آب‌های پرآشوب بامداد
پیکر را به کرانه انداختند
بر لبان سرد و سخت شده‌اش
گویی در لحظه مرگ،
دو واژه فرو فسرده بود:
آخ تامار…!
و چنان شد که
این جزیره، نام آختامار به خود گرفت.

,

:
,

,   
:

,
,
:

,

`  :
,
.
,
:


,   
:
:   
-  …
…  …
…

,

:
…


,  …
…
…  
,
…
«    ,
,

:

…
…
…»:



:

,
, 
«, …»:
.  ,
,
,
,
.
«, …»:
,
,
, , ,

.
«, …»:

:
فهرست نویسندگان ارمنی
تئاتر عروسکی هوهانس تومانیان ایروان
دانشگاه دولتی وانادزور