ایستگاه راه‌آهن مشهد

ایستگاه راه‌آهن مشهد ، یکی از بیست شاهکار معماری بعد از جنگ جهانی دوم در آسیا و زیباترین و مجهزترین ایستگاه راه‌آهن ایران است. ساختمان ایستگاه توسط معمار ایرانی حیدر غیایی طراحی شده‌است و ساخت آن در ۲۵ شهریور ۱۳۳۴ و در ۴ آبان ۱۳۴۵ به بهره‌برداری رسیده‌است. این بنا در بدو ورود، با سقفی معلق و عظیم، به مسافران خوش آمد می‌گوید. سپس با عبور از آرایه‌ای از ستونها، به سالنی مشابه تاق کاخ کسرا (ایوان مدائن) می‌رسیم که بلند مرتبگی سقف آن، عظمتی را در ذهن بیننده ایجاد می‌کند. ساختمان ایستگاه از زاویه دید قطارهای ورودی، به شکل بالهای فروهر می‌باشد. این ساختار، فضایی مطلوب برای انبساط خاطر هر مسافر مضطرب ایجاد کرده‌است.
توالی ستونهای سفیدپوش سنگی در نمای اصلی، ریتم یکسان، فرم قطار را تداعی می‌کند و سایه روشن مطبوعی را زیر منحنی تیره سقف پدیدمی‌آورد.
ایستگاه مشهد به دو ایستگاه باری و مسافری تفکیک شده و دارای ۷ خط قبول و اعزام مسافری و خط مربوط به ایستگاه باری و خطوط تخلیه و بارگیری در محوطه گمرک و خطوط تعمیرات می‌باشد.
معماری بنا
نمای داخلیساختمان اصلی ایستگاه در زمینی به مساحت حدود ۱۲۰۰۰ متر مربع ساخته شده‌است. طراحی بنا توسط معمار ایرانی حیدر غیایی انجام شده و پروژه به سرپرستی مرتضی کباری اجرا شده‌است. ایستگاه راه‌آهن مشهد شاخص‌ترین ساختمان متعلق به جریانهای معماری معاصر در مشهد بوده‌است.
توالی ستونهای سفیدپوش سنگی در نمای اصلی و ریتم یکسان، سایه روشن مطبوعی را زیر منحنی تیره سقف پدیدمی‌آورد. ترکیب کلی فضا یادآور آثار برجسته دوران بعد از جنگ دوم جهانی در اروپا است.
نماد میدان راه‌آهن
سازه (المان) مقابل ایستگاه، مفهوم فضای ایستگاهی را کامل کرده‌است. شکل کلی این المان، دو سطح عمود برهم است که سطح کوتاه‌تر، نماد زن و سطح بلندتر، نماد مرد، به عنوان نماد بشریت است. دو طاق پایین، نماد کره زمین است و دو طاق بالا، فضای روزگاری را نشان می‌دهد که بشر تلاش می‌کرد به آسمان پرواز کند و نشان می‌دهد که دست بشر به سوی آسمان، بلند شده‌است. پایه المان تغییر زیادی با ابتدا کرده‌است. طراح این المان، یعقوب دانش دوست می‌باشد. در کتابی که رولف بنی، عکاس مشهور از ایران تهیه کرده‌است، تصویر المان میدان راه‌آهن مشهد، در شکل اولیه، چاپ شده‌است. هنگامی که این نماد ساخته می‌شد، قرار بر این بود که تندیس‌هایی از مفاخر مشهد و ایران، در اطراف آن قرار گیرد که بنا به‌دلایلی، این کار انجام نشد. این حجم متناسب با فرم سالنی ایستگاه، فضای با شکوهی می‌سازد که همه در خدمت مضمونی کاربردی سفر قرار می‌گیرند.
امتداد خیابان کوهسنگی به ایستگاه راه‌آهن مشهد
خط راه‌آهن
خط راه‌آهن تهران-مشهد
خط راه‌آهن مشهد-Tejen
حجم جابجایی مسافر
در سال ۸۸ تعداد مسافرین جابجا شده در ایستگاه ۱۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر بوده‌است. ورود ۳۰ درصد از زائران به مشهد از طریق راه‌آهن انجام می‌شود. با توجه به ظرفیت محدود ایستگاه راه‌آهن مشهد، این ایستگاه حداکثر تا پایان برنامه پنجم توسعه پاسخ گوی نیاز مسافران است لذا مطالعات احداث پایانه دوم ایستگاه راه‌آهن مشهد آغاز شده‌است.
طرح جامع توسعه و افزایش ظرفیت ایستگاه مشهد
در حال حاضر، طرح جامع توسعه و افزایش ظرفیت ایستگاه مشهد در حال پیگیری و برنامه‌ریزی است. این طرح شامل احداث و افزایش سه باب سکو و ۶ خط قبول و اعزام و توسعه کارخانجات تعمیرات واگن‌های مسافری و سایر الزامات مورد نیاز در ترمینال موجود ایستگاه و همچنین طراحی و احداث ترمینال شماره دو مشهد با ۱۰ هزار متر مربع سالن ایستگاه، ۵ باب سکو و ۱۰ خط قبول و اعزام و کارخانجات تعمیرات واگن و لکوموتیو و خطوط پشتیبان می‌باشد. با اجرای کامل طرح جامع ظرفیت جابجایی و ترابری مسافر در ایستگاه راه‌آهن مشهد از ۱۴ میلیون جابجایی مسافر در سال به ۲۵ میلیون مسافر در سال خواهد رسید.
با توجه به حجم بالای ترددها به مشهد مقدس و ترافیک سنگین آمد و شدها از طریق شبکه ریلی به پایتخت معنوی ایران و همچنین و دورنمای برقی شدن قطار تهران-مشهد و احداث راه‌آهن مشهد-گرگان، از سال ۸۷ ضرورت ایجاد ایستگاه دوم راه‌آهن مشهد توسط مسئولان و مقامات استانی مورد تاکید قرار گرفته بود، تا جایی که استاندار خراسان رضوی در تابستان ۹۳، از حجم ۱۳میلیون و ۷۰۰هزار نفری تردد از طریق شبکه ریلی منتهی به مشهد خبر داده بود. بنا بر برنامه‌ریزی‌ها، ایستگاه دوم راه‌آهن مشهد در نزدیکی ایستگاه اول احداث خواهد شد و جانمایی و نقشه‌های آن نیز مشخص شده‌است.
پیشینه راه‌آهن در ایران
ایستگاه راه‌آهن تهران
ایستگاه راه‌آهن تبریز
حیدر غیایی