دریای عرب

نقشه جغرافیایی دریای عرب
دریای عرب پهنه‌ای آبی است در شمال اقیانوس هند، میان شبه‌جزیره عربستان و هندوستان، در شمال متصل به دریای عمان که به خلیج فارس می‌پیوندد.
دریای عرب ، جزئی از اقیانوس هند به‌شمار می‌آید. حداکثر پهنای دریای عرب را ۲،۴۰۰ کیلومتر و حداکثر ژرفای آن را ۵،۰۰۰ متر برآورد کرده‌اند. بزرگترین رودخانه‌ای که به این دریا فرومی‌ریزد رود سند است.
کشورهایی که با این دریا کرانه دارند عبارتند از: عمان، ایران، یمن، پاکستان، هندوستان، و امارات متحده عربی.
شهرهای کرانه‌ای آن عبارتند از بمبئی در (هندوستان) و کراچی در (پاکستان).
حد و مرز
دریای عرب
حدود دریای عرب
امروزه دریای عرب بر اساس تعریف سازمان آب‌نگاری بین‌المللی و سازمان بین‌المللی کشتی نوردی پهنه آبی است که از خلیج عمان تا تمام سواحل هند و پاکستان و بخشی از ساحل شرق ایران و تا سواحل جیبوتی در شاخ آفریقا را در بر می‌گیرد. در قرن‌های ۱۸ و ۱۹ دریای عرب به سواحل یمن و جنوب عمان گفته می‌شد. اما امروزه طول و عرض جغرافیایی و محدوده مرزی آن بر اساس اعلام سازمان آبنگاری بین‌المللی چنین بیان شده‌است:
در غرب. از مرز غربی خلیج عدن و جنوب شبه‌جزیره عربی تا غرب سواحل ایران و تمام سواحل پاکستان تا سواحل شبه قاره هند و پایین‌ترین نقطه جنوب آخرین جزیره کشور مالدیو
Cape Guardafui (Ras Asir, 51°16E).
On the North. خط Ràs al Hadd, نقطه شرقی شبه جزیره عربی (۲۲°32N) و Ràs Jiyùni (61°43E) پاکستان.
Addu Atoll (مالدیو), جهت شرقی راس هافونRàs Hafun (Africa, 10°26N).
On the East. حد غربی دریای لاکادیو خط مستقیمSadashivgad Lt. on West Coast of هند () to Corah Divh () Laccadive and Maldive Addu Atoll ادو اتل در مادیو.
اختلاف بر سر نام
راه دریای ارتیره به دریای عرب
دریای عرب در اسناد و مکتوبات عربی و غیر عربی با نام‌های بحر فارس - بحر عجم- بحر المحیط العجم- بحراخضر - بحرمکران -دریای اریتره- دریای لکشادو - بحر هندوس - دریای سند- بحر دریا- Sea of Daria) -میره اندیکوم- بحر گجرات - دریای رومروم Sindhu Sagarسند سگر، دریای اریتره، and Sindh Sea. ,Mare Rumrum, Sinus Guzerat(Gujerat)
نامیده شده‌است. به همین دلیل عده‌ای از نویسندگان در هند و پاکستان آن را بحر مکران می‌نامند و در ایران عده‌ای آن را دریای پارس می‌گویند. در میان جغرافی‌نویسان اسلامی نام دریای عرب برای اولین‌بار در دو قرن اخیر ظاهر شده‌است این نام را ابتدا استعمارگران اروپایی در نقشه‌ها رایج نمودند. در منابع عربی و اسلامی کلاسیک اعم از سفر و رحله نویسان و مسالک و ممالک نویسان و تاریخ نویسان نامی از بحر عرب نیامده بلکه آن‌ها کل این دریا را بحر فارس نامیده‌اند. «تا سال ۱۹۵۸ هیج نوشته، سند و مکتوبی به زبان عربی وجود ندارد که عبارت خلیج عربی را برای خلیج فارس بکار برده باشد اما عکس موضوع صادق است یعنی در مکتوبات عربی بسیار زیادی دریای عرب امروزی با نام بحر فارس و بحر محیط العجم یا بحر مکران یا کرمان نام برده شده است». از جمله در آثار شخصیت‌های برجسته زیر دریای عرب امروزی بنامهای بحر فارس یا نامهایی غیر از دریای عرب بکار رفته است:
ابن خردادبه -قدامه بن جعفر-یعقوبی - ابن فقیه همدانی- ابن رسته، سهراب - علی بن حسین مسعودی- اصطخری - بزرگ بن شهریار- مطهر بن طاهر مقدسی- ابوریحان بیرونی-ابن حوقل-مقدسی-ابن بلخی-شریف ادریسی-محمد بن نجیب بکران- زکریای قزوینی- ابوالفدا - شمس‌الدین انصاری دمشقی-شهاب‌الدین نویری- ابن وردی- ابن بطوطه- مصطفی کاتب چلبی قسطنطنی- ابن خلدون- طبری- الماوردی-
استخری، مسعودی، بیرونی، حمدالله مستوفی، یاقوت حموی، حمزه اصفهانی، ناصرخسرو قبادیانی، ابوریحان بیرونی - حافظ ابرو و …
حافظ ابرو، عبدالله بن لطف بن عبدالرشید مورخ و جغرافیدان مشهور عصر تیموری (متوفای ۸۳۳ ق) صاحب آثاری در تاریخ اسلام و ایران، خاصه دروه تیمور و شاهرخ است. او در کتاب جغرافیای که به ویژه در فصول مربوط به ایران و ماوراءالنهر پر از اطلاعات مهم تاریخی است و از مهم‌ترین آثار او به شمار می‌رودکه خود او شاهد وقایع بوده‌است. ذکر دریاها و خلیج هارا در چند فصل شرح داده است.
فصل اول:
خلیج چین
گفتار دوم: «بحر الاخضر و هو بحرالهند». از نظر او بحر اخضر و بحر هند و بحر فارس یک دریا حساب می‌شوند. (او این دریا را شرح داده است همان محلی که امروزه دریای عرب نام دارد)
بحر فارس و کرمان
بحر قلزم (دریای سرخ)
بحر بربر (مدیترانه)
بحر اوقیانوس (اقیانوس اطلس یا بحر ظلمات)
Iran e Bozorg
یاقوت حموی در معجم البلدان: دریای محیط از طرف شرق به طرف غرب اول دریای چین است و بعد دریای هند که دو دریای بزرگ از آن منشعب می‌شود مانند دریای فارس که شرق آن تیز و مکران و غرب آن عمان است.
کتاب تاریخ المستبصر، کتابی در جغرافیای جنوب و غرب عربستان، منسوب به ابن مجاور دمشقی (م. ۶۰۱–۶۹۰ق. هنگام بیان مرزهای مناطق عربی، از بحر فارس یاد کرده و آن را مرز شرقی سرزمین‌های عرب دانسته است. ((ص۵۲–۵۳، ۳۳۱)این کتاب، از منابع جغرافیایی جنوب و غرب شبه جزیره عربستان در سده هفتم ق. است.
همچنین در کتاب البدایه والنهایه ابو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر القرشی الدمشقی (المتوفی: ۷۷۴ه) –
دریای اخضر
یقال لها البحر الاخضر فشرقیه بحر الصین وغربیه بحر الیمن وشماله بحر الهند وجنوبیه غیر معلوم *
الدمشقی در حالیکه در گفتار مفصل به بحر فارس پرداخته است اما نامی از بحر عرب نیاورده است ولی در عوض گفته است بحر اخضر شرق آن بحر چین و شمال آن بحر هند است جنوب آن شناخته شده نیست. این دقیقا همان جایی است که امروزه دریای عرب می‌گویند.
در کتاب: الزیج المولف: البتانی صفحه ۱۴ (موقع الوراق) چنین آمده است؛ و می‌بینید که او تمام مناطق خلیج فارس – دریاهای اطراف هند و چین و آفریقا را شرح داده ولی هیچ نامی از بحر عرب نیاورده و آنجا را بحر اخضر نامیده است. و خلیج آخر یخرج نحو ارض ایله وهو بحر القلزم (دریای سرخ) طوله الف واربعمائه میل و عرض طریقه الذی یسمی البحر الاخضر مائتا میل وعرضه فی الاصل سبعمائه میل.
و خلیج آخر یخرج نحو ارض فارس یسمی الخلیج الفارسی وهو بحر (من) البصره طوله الف واربعمائه میل وعرضه فی الاصل خمسمائه میل و عرض طریقه مائه وخمسون میلا. ویکون بین هذین الخلیجین اعنی خلیج ایله و خلیج فارس ارض الحجاز والیمن ویکون ما بین هذین الخلیجین الفا وخمسمائه میل. ویخرج منه ایضا خلیج آخر الی اقصی ارض الهند عند تمامه یسمی الخلیج الاخضر طوله الف وخمسمائه میل.
نقشه سال ۱۷۱۸ میلادی اثر کورنلی لو برون. در این نقشه نام دریای عمان به شکل «خلیج هرمز» ثبت شده است. به علاوه نام «دریای عرب» به دریایی در ساحل یمن اطلاق شده و آنچه که امروزه دریای عرب نامیده می‌شود، به شکل کلی «دریای هند» آمده است.
نقشه ایران در قرن شانزدهم میلادی از آبراهام اورتلیوس که نام دریای فارس و دریای هند در آن دیده می‌شود
کشورهای کناره
عمان
ایران
یمن
پاکستان
هندوستان
سریلانکا
سومالی
مالدیو
شهرهای کناره
بمبئی - هندوستان
کراچی - پاکستان
شناگاه‌ها
کرانه‌های گوآ
ساحل جوهو در بمبئی