نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی

نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی (زاده ۱۳۰۲ در نجف‌آباد اصفهان، مرگ شنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۵ بیمارستان بقیهالله تهران) مجتهد، متکلم، تاریخ پژوه و فقیه برجسته شیعه و پژوهشگری متبحر و نویسنده ایی صاحب سبک در علوم اسلامی بود. وی اثرگذاری شگرفی در شیوه، روش و رویکردها در پژوهشهای اسلامی در حوزه‌های دینی از خود بر جای نهاد؛ وی را می‌توان پیشگام روشنفکری درون دینی معاصر دانست
دیدگاه‌ها
صالحی نجف‌آبادی بر اهمیت مبانی کلامی و اخلاقی شریعت اسلام و لزوم تطبیق فقه و اصول با آن‌ها تاکید داشت و در رویکرد اجتهادی خود بر اهمیت دلایل عقلی و نقلی معتبر و بی‌اعتباری بسیاری از احکامی که به استناد اجماع و «ادعای اجماع» صادر شده، اصرار داشت که این امر منشا مخالفت‌های بیشماری با آراء و نظرات او شد. وی به پیروی از استادش آیت‌الله بروجردی بر اهمیت فقه مقارن و تقریب‌گرایی و عدم تعصب در مواجهه با دستاوردهای فقهی اهل سنت اصرار می‌ورزید. او همچنین بر لزوم بازخوانی تاریخ و تاثیر آن در کشف حقایق شریعت واقف بود و به همین جهت در تاریخ و «علم رجال» تبحر داشت و بخشی از کشفیات کم‌نظیر خود در مورد احادیث مجعوله را در کتاب «غلو» و برخی مقالات دیگر آورده‌است.
از دید وی دانستن تمام علوم لازمه امامت امامان نیست و امامان تنها آگاه به همه احکام اسلام و امور اجتماعی و سیاسی هستند و علم آنها در موارد دیگر استثنایی است و عمومیت ندارد. وی برای اثبات نظر خود بر روایات، قرآن، نظر علمای پیشین (شیخ مفید و شیخ طوسی، علامه حلی و سید مرتضی) استناد می‌کند. از دید وی آگاهی به امور غیبی در مواردی خاص به خواست خدا به امامان و پیامبر الهام می‌گردد و عمومیت ندارد.
شاگردان
از جمله کسانی که در درس وی حاضر می‌شدند عبارت بودند از مهدوی کنی، هاشمی رفسنجانی، محمدی گیلانی، محفوظی، حسن صانعی، لاهوتی اشکوری، ربانی املشی، موسوی یزدی، امامی کاشانی، محمد علی کوشا و گروهی دیگر.
هاشمی رفسنجانی در معرفی استادان خویش می‌گوید: اساتید ما البته زیاد بودند ولی آنهایی که بیشتر روی ما تاثیر می‌گذاشتند یکی آیت الله حسینعلی منتظری بودند البته در سطوح بالاتر و در مقدمات نیز مرحوم سعیدی و آقایانی که زنده هستند: آیت الله صالحی نجف آبادی، آقای مشکینی، آقای مجاهد، آقای سلطانی و آقای فکور که واقعا زاهد و مردان پاکی بودند. در تابستان سال ۱۳۸۵ محمدعلی کوشا که از شاگردان و دوستان نزدیک صالحی نجف آبادی است به همراه محسن کدیور و محمدعلی ایازی اقدام به تاسیس بنیادی برای تنظیم و نشر آثار آیت الله صالحی نجف آبادی تحت عنوان بنیاد صالح نمودند. هر چند فعالیت بنیاد نعمت صالح به دلایلی تداوم نیافت اما همزمان با دهمین سالگرد در گذشت ایشان، کانال تلگرامی نعمت صالح به منظور نشر اندیشه و آرا ایشان راه اندازی شد.
آثار
شهید جاوید
ترجمه قرآن
نگاهی به حماسه حسینی
حدیث‌های خیالی در تفسیر مجمع البیان به همراه چهار مقاله تفسیری
ولایت فقیه، حکومت صالحان
غلو، درآمدی بر افکار و عقاید غالیان در دین
جمال انسانیت، یا، تفسیر سوره یوسف
قضاوت زن در فقه اسلامی همراه چند مقاله دیگر
جهاد در اسلام
مجموعه مقالات سیاسی، تاریخی، اجتماعی
پژوهشی جدید در چند مبحث فقهی
عصای موسی (ع)، یا، درمان بیماری غلو
دو کتاب شهید جاوید و نگاهی به حماسه حسینی مربوط به واقعه عاشورا هستند، که در زمان انتشار (۱۳۴۷ خورشیدی) مناقشات و مباحثات بسیاری را در محافل مذهبی برانگیختند. صالحی نجف‌آبادی در این دو کتاب، نظریه شیخ طوسی و سید مرتضی از علمای شیعه را در مورد قیام حسین بن علی، از روی اجتهاد و تحقیق پذیرفته و فلسفه این قیام را برپایی حکومت اسلامی دانسته و برخی از اظهار نظرها مبنی بر اشتباه حسین بن علی یا این ادعا که امام سوم شیعیان به قصد اینکه خود را به کشتن دهد، به سوی کربلا حرکت کرد را مردود دانسته‌است. همچنین بسیاری از باورهای رایج پیرامون واقعه عاشورا را آمیخته به خرافات، عوامانه و نادرست می‌داند و سعی نموده تاریخ عاشورا را به صورت علمی و تحلیلی بازخوانی نماید
حمید عنایت استاد برجسته فلسفه سیاسی در کالج سنت آنتونی دانشگاه آکسفورد در کتاب اندیشه سیاسی در اسلام معاصر از صالحی نجف آبادی و اثر مطرحش یعنی شهید جاوید به عنوان نمونه ایی کم‌نظیر در میان تحقیقات و پژوهشهای اسلامی معاصر یاد می‌کند که برخلاف سایر آثار مشابه که نوعا به صورت خطابه، غیرعلمی و بدون استنتاجات تحلیلی هستند، اثری نسبتا محققانه و تحلیلی محسوب می‌شود که توانسته‌است از شیوه‌ها و روش‌شناسی جدید و علمی بهره ببرد و سبک نوینی را در پژوهشهای اسلامی در حوزه‌های علمیه پایه‌گذاری نماید
کتاب شهید جاوید در زمان انتشارش در سال ۱۳۴۷ خورشیدی، توسط حسینعلی منتظری و مشکینی تقریظ و تایید شد و همین امر در ترویج و نیز مناقشات مربوط به آن همچنین سیاسی شدنش، بسیار موثر بود