تئوری موسیقی

فیثاغورث و یارانش در حال آزمایش و تحقیقات نظری پیرامون موسیقی (۱۴۹۲م)
تئوری موسیقی (به انگلیسی : Music theory) نظریه‌ای درباره قواعد، اصطلاحات و نحوه اجرای موسیقی است. تئوری موسیقی از قرنهای گذشته ابداع شده و به تدریج تکامل یافته‌است.
تعریف
تئوری موسیقی شاخه‌ای تخصصی از رشته موسیقی است که شامل شناخت کلیه قواعد، علامات و آشنایی با انواع صدای نت‌ها، فاصله‌ها، ترکیب میزان‌ها، ریتم، گام، پرده‌های موسیقی و … می‌باشد. اهمیت «تئوری موسیقی» به قدری است که از نظریه دانان این رشته به عنوان (تئوریسین موسیقی) نام می‌برند.
صدا و ریتم مهم‌ترین عناصر تئوری می‌باشند. اهمیت اصوات در موسیقی مانند اهمیت رنگ در نقاشی است. ولی از هر صوتی نمی‌توان در موسیقی استفاده کرد. در فیزیک صوت، صداها به دو دسته تقسیم می‌شوند. صداهای موسیقایی را ارتعاشات منظم و صداهای غیرموسیقایی را ارتعاشات نا منظم می‌نامند.
آموزش موسیقی در کشورهای مختلف متفاوت است و در بعضی از کشورها ی شرقی و ایران آموزش «سینه به سینه» هم وجود داشته ولی امروزه آموزش علمی و عملی تئوری و سلفژ از دروس بنیادین مراکز آموزشی است.
الفبای موسیقی
خط حامل
خط حامل (The Stave) خطوطی است موازی با فواصل معین که نت‌ها در روی آن و یا در بین خطوط نوشته می‌شود. خطوط حامل دارای پنج خط است و از پایین به بالا شمرده می‌شود.
خطوط حامل در موسیقی
نت
برای نوشتن و خواندن یک قطعه موسیقی باید علائمی بکار برد. در موسیقی به حروف الفبای موسیقی نت (Note) می‌گویند.
اسامی نت‌های موسیقی در دو سیستم ارائه می‌شوند.
سیستم هجایی
سیستم الفبایی
سیستم هجایی
در سیستم هجایی اسامی نت‌های موسیقی به صورت زیر می‌باشد. (از چپ به راست بخوانید) Do Re Mi Fa Sol La Si
در ایران از سیستم هجایی استفاده می‌شود. نام نت‌ها به زبان فارسی. دو ر می‌فا سل لا سی
سیستم الفبایی
در سیستم الفبایی اسامی نت‌های موسیقی به صورت زیر می‌باشد. (از چپ به راست بخوانید) C D E F G A B
در زبان آلمانی به جای حرف B (نت Si ) از حرف H استفاده می‌کنند.
اسامی نت‌ها روی و بین خطوط حامل و خطوط اضافه
کلید موسیقی
کلید موسیقی (Clef) نشانه‌ای است که در سمت چپ خطوط حامل قرار گرفته و اسم و موقعیت نت‌ها را تعیین می‌کند.
کلیدهایی که در موسیقی به کار می‌روند عبارتند از :
کلید سل
کلید دو
کلید فا
کلیدهای موسیقی روی خطوط حامل
میزان
میزان (Bar) عبارت است از هر جمله موسیقی که از نظر زمانی به قسمت‌های مساوی تقسیم می‌شود و با یک خط قائم به نام «خط میزان» (Bar Line) از هم جدا می‌شوند. میزان‌ها می‌توانند از چند قسمت مساوی تشکیل شوند و به این قسمت‌ها «ضرب» می‌گویند. ضرب اول هر میزان قویتر از سایر ضرب‌ها اجرا می‌گردد. میزان‌ها را بوسیله عدد کسری بنام «کسر میزان» تعیین می‌کنند و به سه دسته تقسیم می‌شوند:
میزان ساده
اگر ضرب‌های میزان قابل تقسیم به عدد زوج باشند، میزان ساده می‌نامند. مانند: ()،()،()، هر ضرب میزان ساده، نت سیاه ( ♩ ) و میزان ترکیبی، نت سیاه نقطه دار ( . ♩ ) است.
میزان ترکیبی
اگر ضرب‌های میزان قابل تقسیم به عدد فرد باشند به آن میزان ترکیبی می‌گویند مانند: ()،()،()
مثال از ضرب‌های قوی و ضعیف در میزان
مثال ویدئویی از میزان‌های ساده و ترکیبی با ضرب‌های قوی و ضعیف میزان
8 میزان ترکیبی
8 میزان ترکیبی
8 میزان ترکیبی
4میزان ساده
4میزان ساده
4 میزان ساده
میزان لنگ
میزان لنگ (Irregular Times) یا مختلط از ترکیب دو یا چند میزان نا مساوی که از نظر تعداد «ضرب» با هم متفاوتند تشکیل می‌شود. میزان‌های لنگ اغلب بوسیله یک خط قائم نقطه چین از هم تفکیک می‌شوند.
مثال از برخی میزان‌های لنگ
ریتم
ریتم (Rhythm) نظم و تناسبی است بین کشش نت‌ها، سکوت‌ها و ضربه‌های قوی و ضعیف در میزان‌ها که با ایجاد وحدت با دیگر صداها مفهوم پیدا می‌کند.
باخ
ویژگی‌های صدای موسیقایی
زیر و بم صدا
نواک - زیر و بمی (Pitch):
صداهای موسیقایی می‌توانند در سطح‌های مختلف زیر و بمی حاصل شوند. مثلا صدای آقایان از صدای خانم‌ها و کودکان بم‌تر است و صدای خانم‌ها و کودکان نسبت به صدای مردان زیرتر است. از نظر فیزیک، زیر و بم بودن صداها با تعداد ارتعاش آن‌ها در ثانیه سنجیده می‌شود که به آن فرکانس (بسامد، تواتر) گفته می‌شود و با واحد هرتز (Hz) اندازه‌گیری می‌شود؛ بنابراین هر چه فرکانس یک صدا بیشتر شود (یعنی تعداد ارتعاش آن در واحد ثانیه بیشتر شود) صدا زیرتر می‌شود و بالعکس. به این (زیر وبم) بودن صدا نواک می‌گویند.
وسعت زیر و بمی صدا در پیانو
کشش صدا
دیرند - کشش (Duration):
به مدت زمان شنیده شدن یک صوت موسیقایی (ارزش زمانی) دیرند (کشش) صدا می‌گویند و با واحد ثانیه (s) اندازه‌گیری می‌شود. مثلا اگر آرشه ویولن را مدت طولانی روی سیم ویولون بکشیم صدای حاصل البته کشیده‌تر از صدایی است که با کشیدن آرشه به مدت کمتر پدید می‌آید.
نمودار واحد سکوت نت
نقطه
هنگامی که نقطه‌ای در سمت راست نت یا سکوت قرار می‌گیرد، نیمی دیگر بر کشش آن نت یا سکوت افزوده می‌گردد.
نت‌ها و سکوت‌های نقطه دار
دو نقطه
اگر دو نقطه در سمت راست یک نت یا سکوت قرار گیرد، نقطه اول (نیمی از نت نوشته شده) و نقطه دوم (یک چهارم) از نت نوشته شده را به کشش آن می‌افزاید.
مثال از نت و سکوت «دو نقطه دار»
نت‌های مقطع
نت‌های مقطع یا استاکاتو (Staccato) به معنای ناپیوسته، اصطلاحی است که شیوه‌ای از نواختن نت را بیان می‌کند. اگر نقطه‌ای در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، ارزش زمانی آن به «نصف» کاهش پیدا می‌کند. در شیوه‌ای دیگر اگر یک خط افقی کوتاه در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، «سه چهارم» از ارزش نت اجرا می‌شود و اگر علامتی کوتاه و عمودی در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، فقط «یک چهارم» ارزش نت اجرا و بقیه سکوت می‌شود.
روش نت نویسی و اجرای نت‌های مقطع
خط اتحاد
خط اتحاد (Tie Line) خطی است منحنی که کشش دو نت همصدا و هم نام را به یکدیگر وصل می‌کند.
مثال از کاربرد خط اتحاد
خط اتصال
خط اتصال (The Slur) خط منحنی دیگری شبیه خط اتحاد است که در بالا یا پایین دو یا چند نت غیر هم نام قرار می‌گیرد و صدای آن‌ها را به یکدیگر وصل می‌کند. در سازهای زهی در صورت وجود این خط آن را با یک آرشه اجرا می‌کنند و در سازهای بادی با یک نفس اجرا می‌شود.
مثال از کاربرد خط اتصال از یک کوارتت زهی اثر : بتهوون
فاصله
فاصله (Music Interval) نسبت صدای دو نت از نظر زیر و بمی است. فاصله بین دو نت همسایه را متصل و غیر آن را منفصل می‌گویند. نسبت فاصله‌های بین نت‌ها را از پایین به بالا محاسبه می‌کنند و بالا رونده است. در تغییر فاصله‌ها از علامت‌هایی مانند :
(دیز ) صدای نت بدون علامت را نیم پرده کروماتیک به بالا می‌برد.
(بمل ) این علامت صدای نت را نیم پرده کروماتیک پایین می‌آورد.
(بکار ) صدای نت‌های تغییر یافته کروماتیک را به حالت اصلی بر می‌گرداند.
نمودار بصری از فواصل نام‌گذاری شده در یک اکتاو (دو ماژور)
در حرکت نت‌ها، اگر پی در پی شنیده شوند ملودیک و اگر هم‌زمان اجرا شوند هارمونیک می‌گویند. در اجرای همزمان، نت‌ها دارای تاثیر مطبوع (کنسونانس Consonance) و نا مطبوع (دیسونانس Dissonance) هستند.
نام‌گذاری فاصله‌های مطبوع و نا مطبوع در اجرای همزمان
شدت صدا
شدت - بلندی (Dynamics):
صداهای موسیقی ممکن است نسبت به یکدیگر ضعیف‌تر یا قوی‌تر باشند مثلا اگر مضراب سنتور را یک بار با ملایمت و بار دیگر به قوت روی سیم ساز ضربه بزنیم، صدای دومی شدیدتر از صدای اولی خواهد بود. شدت یک صوت موسیقایی را با واحد دسی‌بل (db) اندازه‌گیری می‌کنند.
+جدول راهنمای شدت صدا در موسیقی
علامت اختصاری
ppp
pp
p
mp
mf
f
ff
fff
sfz
Sub.p
به فارسی
خیلی خیلی ضعیف
خیلی ضعیف
ضعیف
نیمه ضعیف
نیمه قوی
قوی
خیلی قوی
خیلی خیلی قوی
شدت ناگهانی
ناگهان ضعیف
به ایتالیایی
Piano Pianissimo
Pianissimo
Piano
Mezzo Piano
Mezzo Forte
Forte
Fortissimo
Forte Fortissimo
Sforzando
Subito Piano
یکی دیگر از علائم، افزایش و کاهش تدریجی صدا به بالا ( کرشندو Crescendo) یا پایین (دکرشندو Decrescendo) است و به وسیله یک دو لا خط افقی که به موازات آن از هم باز یا بسته می‌شوند نشان داده می‌شود.
مثال از افزایش و کاهش تدریجی صدا
سرعت موسیقی
سرعت یا تمپو (Tempo) تندی و کندی اجرای موسیقی است. کشش نت‌ها در میزان، خود دارای ارزش زمانی است و طول زمانی آن در قطعات مختلف با هم متفاوت است و این تفاوت با تعیین سرعت یا (تمپو) مشخص می‌شود. برای تعیین سرعت به‌طور عام از اصطلاحاتی به زبان ایتالیایی و به صورت خاص، با یکی از اشکال نت در بالای میزان و تعیین طول زمانی به نسبت دقیقه نشان داده می‌شود. مثلا (نت سیاه 60= ♩ ) به معنی هر ضرب برابر با یک ثانیه یا (1/60) دقیقه می‌باشد. برای کنترل سرعت از ابزاری بنام مترونوم استفاده می‌شود و در ارکستر به عهده رهبر است که با حرکت دست، سرعت را کنترل می‌کند.
+جدول حدود تقریبی بخشی از سرعت‌های رایج در موسیقی
مترونوم
40= ♩
48= ♩
52= ♩
60= ♩
72= ♩
80= ♩
120= ♩
140= ♩
160= ♩
به ایتالیایی
Grave
Largo
Lento
Adagio
Andante
Moderato
Allegro
Vivace
Presto
تلفظ
گراو
لارگو
لنتو
آداجیو
آندانته
مودراتو
آلگرو
ویواچه
پرستو
به فارسی
خیلی سنگین
سنگین
آهسته
آرام
میانه
معتدل
تند
سریع
خیلی سریع
برای افزایش و کاهش تدریجی سرعت، از اصطلاحاتی چون «آچلراندو» (Accelerando) با مخفف ( ……accel) به معنی افزایش تدریجی و اصطلاح «ریتارداندو» (Ritardando) با مخفف (……rit) به معنی کاهش تدریجی سرعت استفاده می‌شود و از اصطلاح «آتمپو» (A tempo) به معنی برگشت به سرعت اولیه نام برده می‌شود.
طنین صوتی
طنین - رنگ صوت (Timbre):
طنین یا رنگ صوت عاملی است که صدای سازهای مختلف را از یکدیگر تفکیک می‌کند. به عنوان مثال می‌توانیم صدای ساز تار را از صدای ساز سه تار یا صدای ساز ویولن را از صدای ساز کمانچه تشخیص دهیم. طنین یک ساز به شکل جعبه تشدید صدای ساز بستگی دارد. دقیقا همین تفاوت (جنس صدا) را طنین و رنگ می‌گویند.
ملودی
یکی از ملودی‌های معروف
ملودی (Melody) بر گرفته از واژه‌ای یونانی و به معنی آهنگ و نوا (آواز) است. ملودی از تسلسل منظم اصوات و نواها شکل می‌گیرد و دارای خصوصیاتی چون ریتم، فرم، زیبایی و بافت است تا یک جمله کامل موسیقایی شکل بگیرد. ملودی در کشورهای مختلف و دوره‌های زمانی متفاوت بوده و ارتباط مستقیم با گام، مد و مقام همان منطقه دارد. قاعده مشخصی برای ملودی‌نویسی وجود ندارد و در ملودی‌های کلاسیک، پاپ و محلی از جملاتی چهار میزانی یا کمتر و یا بیشتر استفاده می‌شود ولی به‌طور کلی ملودی‌های چهار میزانی از محبوبیت بیشتری برخوردار است.
گام
گام (Scale) به توالی منظم نت‌ها در محدوده یک اکتاو گفته می‌شود. مثلا در گام دو ماژور حرکت از نت دو شروع شده و پس از پیمودن منظم درجات به نت هشتم (اکتاو) می‌رسد. تعداد درجات گام در بعضی از کشورها ممکن است با هم تفاوت داشته باشند. مثلا گام پنج درجه‌ای یا پنتاتونیک (Pentatonic scale) در چین و ژاپن دارای درجات ویژه خود است. گام بر اساس نت اول نام‌گذاری می‌شود.
گام بر دو نوع است : گام دیاتونیک (Diatonic Scale) و گام کروماتیک (Chromatic Scale).
گام دیاتونیک
گام ماژور
گام دیاتونیک در ماژورها دارای پنج «پرده» و دو «نیم پرده» است و دارای دانگ‌های مساوی هستند.
گام دو ماژورمثال از گام دیاتونیک در دو ماژور (خطوط منحنی فواصل یک پرده‌ای و خطوط زاویه دار فواصل نیم پرده را نشان می‌دهد
گام‌های دیز دار
اگر نت پنجم (نمایان) گام دو ماژور را مبدا قرار داده و گام جدیدی بسازیم، باید دانگ دومی برای آن بسازیم و نت هفتم آن را نیم پرده کروماتیک بالا برده تا فواصل گام ماژور شکل بگیرد. بدین ترتیب اولین علامت تغییر دهنده (فادیز) در «سرکلید» به دست خواهد آمد. به همین ترتیب گامهای بعدی را می‌توان ساخت و در ادامه حرکت بالا رونده که به دایره پنجم‌ها معروف است به گام مترادف آن (سی دیز ماژور) می‌رسد.
گام‌های بمل دار
در گام‌های بمل دار و پایین رونده نت چهارم (زیر نمایان) گام دو ماژور را مبدا قرار داده و برای اینکه فاصله دانگ‌ها رعایت شود می‌بایست نت چهارمی که از فا شروع شده، نیم پرده کروماتیک پایین آورده و اولین نت بمل دار (سی) شکل می‌گیرد و بدین ترتیب برای ساخت گام‌های بعدی که تا هفت بمل ادامه دارد، گام‌های بمل دار ساخته می‌شود.
گام‌های ماژور دیز دار و بمل دار
گام مینور
در مینورها سه نوع گام وجود دارد که عبارتند از :
مینور تئوریک
گام دیاتونیک در مینور تئوریک دارای پنج «پرده» و دو «نیم پرده» است و فواصل درجات «دانگ»‌های آن مساوی نیستند. دانگ اول مینورهای سه‌گانه با هم مشابه هستند و فاصله بین دو دانگ در هر سه گام، یک پرده است. ولی دانگ دوم هر سه مینور با هم متفاوت است.
گام مینور تئوریک
مینور هارمونیک
اگر درجه هفتم گام مینور تئوریک «نیم پرده» کروماتیک (برای ایجاد محسوس) به بالا تغییر کند به گام مینور هارمونیک تبدیل خواهد شد. مینور هارمونیک دارای سه (پرده)، سه (نیم پرده) و یک (یک و نیم پرده) است
گام مینور هارمونیک
مینور ملودیک
اگر درجات ششم و هفتم «مینور تئوریک» در حالت بالا رونده نیم پرده کروماتیک به بالا تغییر کند و در حالت پایین رونده به حالت اصلی خود برگردد، «مینور ملودیک» شکل می‌گیرد.
مینور ملودیک
مینور نسبی
هر گام ماژور یک مینور نسبی دارد. اگر درجه ششم گام ماژور را مبدا قرار داده و یگ گام مینور ساخته شود، مینور نسبی گام ماژور بدست می‌آید. فاصله بین پایه گام ماژور تا پایه گام مینور نسبی، یک ششم بزرگ است. بدین ترتیب علامت‌های دیز و بمل که بعد از کلید قرار می‌گیرند ممکن است متعلق به یک گام ماژور یا مینور نسبی آن باشد.
گام مینور نسبی
گام کروماتیک
گام کروماتیک گامی است که از دوازده نیم پرده تشکیل شده‌است.
گام کروماتیکمثال از گام کروماتیک شامل تمام درجات صدا در اکتاو با سیر صعودی و نزولی
گام آنارمونیک (مترادف)
دو گام (یا دو نت) که دارای اسامی مختلف و صدای واحد باشند «مترادف» گویند. مانند: «دودیز ماژور» و «ربمل ماژور»
گام‌های مدال
مد (Mode) در موسیقی غرب به قرون وسطی بر می‌گردد و در آوازهای مذهبی اجرا می‌شد و به مدهای کلیسایی معروف است و از مدهای یونان باستان اخذ شده‌است ولی در نحوه استفاده از آن تغییراتی انجام گرفت. در این مدها از تغییر ات کروماتیک استفاده نمی‌شد و قابل انتقال و مد گردی نبوده‌است و فقط در هفت مد موجود موسیقی ساخته می‌شد. مد در موسیقی دیگر ملت‌ها ی شرق و غرب هم دارای تنوع زیاد و فراوانی است.
کلیسایی
مدهای کلیسایی (Church Modes)، در طی تحول مد، گام ماژور به تدریج از مد «لیدین» که در آن نت سی گاهی به صورت سی بمل اجرا می‌شده و در مد «میکسو لیدین» نیز گاهی نت فا به شکل فادیز آورده می‌شد.
مد یونین
مد فریژین
مد میکسو لیدین
مد دورین
مد لیدین
مد ائولین
نمودار هفت مد کلیسایی
مد لوکرین
بلوز
مد بلوز (Bluse Mode) مد رایج در موسیقی سیاه پوستان آمریکا است.
قطعه (Milwaukee Blues) با اجرای (Charlie Poole)
مد بلوز
جیپسی
مد جیپسی (Gipsy Mode) یا مد کولی، مد رایج در موسیقی مردم اسپانیا است.
مد جیپسی
مد جیپسی یا کولی
آهاووح رابوح
مد آهاووح رابوح (Ahavoh Rabboh)، این مد یکی از مدهای خاورمیانه و در موسیقی اعراب رایج است.
مد آهاووح رابوح
مد آهاووح رابوح
مدهای ایرانی
مدهای موسیقی ایران که امروزه متداول است و آن را دستگاه می‌نامند شامل هفت دستگاه است که عبارتند از: ماهور، همایون، سه گاه، چهارگاه، شور، نوا و راست پنجگاه. این طبقه‌بندی دستگاه‌ها بر اساس ردیف‌هایی است که از موسیقیدانان دوره‌های اخیر مانند: آقا حسینقلی، میرزا عبداله و درویش خان بوده‌است. در ردیف‌های این موسیقیدانان اختلافهای جزیی وجود دارد اما در تعداد دستگاه‌ها تفاوتی دیده نمی‌شود.
+هفت دستگاه موسیقی ایران
دستگاه شور
اجرای دستگاه شور
دستگاه سه گاه
اجرای دستگاه سه گاه
دستگاه راست پنجگاه
اجرای دستگاه راست پنجگاه
دستگاه نوا
اجرای دستگاه نوا
دستگاه ماهور
اجرای دستگاه ماهور
دستگاه همایون
اجرای دستگاه همایون
دستگاه چهارگاه
اجرای دستگاه چهارگاه
«خطوط منحنی» فواصل یک پرده‌ای، «خطوط زاویه دار» فواصل نیم پرده و «خطوط منحنی نقطه چین» فواصل ریزپرده‌ای هستند که در موسیقی سنتی، سری و کرن نامیده می‌شوند.
آکورد شناسی
در دانش هارمونی، آکوردها از روی هم قرار گرفتن فاصله‌های سوم تشکیل می‌شود. «آکوردهای سه صدایی» اساس و پایه هارمونی هستند. شرط ورود برای آموزش هارمونی، آهنگسازی و نوازندگی، تسلط کامل بر تئوری موسیقی است که آخرین بخش آن آکوردشناسی است.
«آکوردهای سه صدایی» ساده‌ترین نوع آکورد هستند و از پایین به بالا شمرده می‌شوند. نت اول آکورد را «پایه آکورد»، نت دوم را «سوم آکورد» و نت سوم را «پنجم آکورد» می‌نامند و روی همه درجات یک گام قرار می‌گیرند.
مثال از آکوردهای سه صدایی روی درجات گام دو ماژور
علائم اختصاری در موسیقی
برای بیان حالات موسیقی و انتقال احساس و روح یک قطعه موسیقی از علائمی برای اجرای آن استفاده می‌شود. در این شیوه دو حالت وجود دارد که عبارتند ار حالات بیرونی که شامل : تکرار‌ها، تمپو، شدت و ضعف صدا، نت‌های زینت و در حالات درونی از واژه‌هایی ایتالیایی با معانی مختلف از جمله شاد، غمگین، عاشقانه، مذهبی، خشمگین، مهربان و … استفاده می‌شود.
۱. تکرار (Repeat) یا برگشت، علامتی است که شامل میزان‌هایی در ابتدا و انتهای یک جمله موسیقی است که با «دو لا خط» و «دو نقطه» نشان داده می‌شود و معنی آن این است که قطعه باید تکرار شود. اگر تکرار در ابتدای قطعه موسیقی باشد «دو لا خط» اول حذف می‌شود.
تکرار تغییر یافته
تکرار در تعداد میزان
تکرار موتیف
تکرار نت
۲. اکتاو (Octave)، بوسیله خطوط نقطه چین افقی و عدد ( 8 ) در بالا یا پایین «نت» یا «میزان» قرار می‌گیرد و معنی آن این است که نت نوشته شده باید یک اکتاو بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته شده اجرا شود. این کار به منظور سهولت در اجرا، جلوگیری از خطوط اضافه و زیبایی صفحه نت انجام می‌گیرد.
علامت اجرای اکتاو در موسیقی
۳. آرپژ (Arpege)، اجرای پی در پی نت‌های آکورد به جای اجرای هم‌زمان است. اجرای آرپژ می‌تواند از پایین به بالا یا از بالا به پایین باشد. نحوه اجرای آرپژ در سازهای مختلف متفاوت است و بستگی به سرعت، گستردگی و صدا دهندگی سازهای مختلف دارد.
دو نمونه از نحوه اجرای آرپژ به بالا و پایین
۴. تریل (Trill)، اجرای سریع و پیوسته نت نوشته شده به یک نت بالاتر از خود و به اندازه طول زمانی نت اصلی است.
اجرای تریل با ارکستر اثر: بتهوون
۵. گلیساندو (Glissando) حرکتی در اجرا که اصوات با سرعت و پی در پی به بالا یا پایین سر می‌خورند.
اجرای گلیساندو با ساز ترومبون
نت نویسی
۶. نت‌های زینت (Ornament)، نت‌های کوچکتر از نت‌های اصلی هستند که قبل یا بعد از نت اصلی قرار گرفته و برای تزیین و زیبایی ملودی بکار می‌رود. کشش نت‌های زینت کوتاه‌تر از نت اصلی یا نصف آن است و بیشتر مواقع اجرای آن سریع است.
نت‌های زینت عبارتند از:
نت آپاژیاتور (Appoggiatura) نت کوچکی است که در بالا یا پایین نت اصلی قرار گرفته و نصف کشش نت اصلی را دارد.
نت آچیاکاتورا (Acciaccatura) نتی است به شکل (نت چنگ) با یک خط مورب روی پرچم نت و یک خط اتصال که باید سریع اجرا و به نت اصلی وصل شود.
علامت گروپتو (Gruppetto) یا «قلاب»، در بالا یا بین نت قرار می‌گیرد و شامل نت‌های بالایی و پایینی نت اصلی هستند که با اجرای سریع آن را تزیین می‌کنند.
علامت مردنت (Mordent) یا «گزش»، در بالای نت قرار می‌گیرد و معنی آن این است که بلافاصله و سریع بعد از اجرای نت اصلی به نت بالایی یا پایینی رفته و مجددا به نت اصلی برگردد.
نت‌های زیور (Fioritura) گروهی از نت‌های کوچک هستند که به صورت (سه لا چنگ) یا (چهار لا چنگ) و برای ایجاد تنوع و تزیین در موسیقی بکار میرود و معمولا به صورت تمپوی آزاد استفاده می‌شود.
نمودار نگارش و اجرای نت‌های زینت
موسیقی شناسی
روانشناسی موسیقی
تاریخ موسیقی
صوت شناسی