شهر خاموش

شهر خاموش آلبومی بی‌کلام از کیهان کلهر، موسیقیدان ایرانی و بروکلین رایدر، رهبر کوارتت زهی آمریکایی است. این آلبوم در سبک‌های موسیقی کلاسیک و خاورمیانه‌ای در سپتامبر ۲۰۰۸/اسفند ۱۳۸۷ توسط انتشارات موسیقی ورلد ویلج میوزیک در سطح بین‌المللی، و توسط انتشارات آوای خورشید در سطح ایران منتشر شد.
این آلبوم از ۴ قطعه که در مجموع ۵۳ دقیقه هستند، تشکیل شده‌است که قطعه تقریبا ۳۰ دقیقه‌ای «شهر خاموش» به عنوان هسته اصلی آلبوم شناخته می‌شود. ایده ابتدایی این مجموعه از سفارش دانشگاه هاروارد برای سازبندی و اجرای کوارتت زهی شکل گرفت و توسط کلهر و رایدر تصمیم بر اجرا و انتشار قطعات، تحت عنوان یک مجموعه به نام «شهر خاموش» گرفته شد.
این آلبوم در مجموع دیدگاه‌های مثبتی از جانب منتقدان دریافت کرد. کریستف رضاعی این آلبوم را تجربه‌ای موفق در زمینه پیوند موسیقی شرقی و غربی خواند؛ نیویورک تایمز این مجموعه را «عبور کرده از منشور موسیقی خاورمیانه» دانسته و آل‌میوزیک ترکیب نوای کوارتت‌نوازی بروکلین رایدر با پیچیدگی ملودی کلهر را مسحورکننده خوانده است. شهر خاموش در جدول بهترین آلبوم‌های کلاسیک متقاطع بیلبورد به جایگاه هجدهم دست یافت و مجله موسیقی سانگ‌لاینز این مجموعه را به عنوان بهترین آلبوم بی‌کلام سال ۲۰۰۸ میلادی معرفی کرد.
این آلبوم بارها به صورت زنده در شهرهای اروپا و آمریکا مثل لندن، نیویورک، ویرجینیا، شیکاگو و مینیاپولیس به اجرا درآمده است که در اجراها یو-یو ما، نوازنده ویولنسل چینی–آمریکایی نیز حضور داشته‌است.
ایده و شکل‌گیری
پیشینه و ایده
کیهان کلهر جرقه شکل‌گیری این آلبوم را سفارش دانشگاه هاروارد برای ترکیب کوارتت زهی و بررسی شکل‌بندی و اجرای آن دانسته که نهایتا منجر به خلق قطعه «شهر خاموش» شد. وی در این‌باره اینگونه توضیح می‌دهد:
کیهان کلهر و بروکلین رایدر ابتدا زیر عنوان پروژه راه ابریشم یکدیگر را ملاقات کردند و سپس تصمیم بر ایجاد آلبومی گرفتند که در آن پیچیدگی‌های موسیقی سنتی ایرانی با ساده‌گرایی (مینیمالیسم) مدرن تلفیق شده باشد.
شکل‌گیری قطعات
نیکولاس کوردز — نوازنده ویولای آلبوم — در مصاحبه با نیویورک تایمز آغاز قطعه «شهر خاموش» را بر پایه بداهه‌نوازی دانسته و گفته‌است که در سفر سال ۲۰۰۴ خود به همراه کالین جاکوبسون به ایران، تحت آموزش بداهه‌نوازی قرار گرفتند. وی موفقیت گروه در همسان ساختن نوای کوارتت با اسلوب‌های موسیقی خاورمیانه را به دلیل تبحر کلهر در گروه‌نوازی موسیقی‌های میان فرهنگی دانسته‌است. تمام قطعات آلبوم در ژانویه ۲۰۰۷، در استودیو ضبط نوپ، واقع در ریور اج، نیوجرسی ضبط شده‌اند.
دست‌اندرکاران
کیهان کلهر: کمانچه و سه‌تار
کالین جاکوبسن: ویولن
جانی گندلزمن: ویولن
نیکولاس کوردز: ویولا
اریک جاکوبسن: ویولنسل
جفری بیچر: کنترباس
مارک سوتر: سازهای کوبه‌ای
سیامک آقایی: سنتور و تمبک
علی بوستان: طراح جلد
آمبر داراک: عکاس
جودی الف: صدابردار
کیهان کلهر، جودی الف: میکس و مسترینگ
قطعات
سبک اصلی این آلبوم موسیقی کلاسیک بین‌المللی‌ست که در کنار آن موسیقی خاورمیانه، سنتی ایرانی، کردی و موسیقی محلی خراسانی نیز به کار رفته‌اند. قطعه نخست که آلبوم که نام آلبوم نیز از آن گرفته به یاد قربانیان شهر حلبچه که مورد حمله شیمیایی رژیم وقت عراق قرار گرفته بود اجرا شده و نام آن نیز اشاره به همین رخداد دارد، کلهر دلیل این امر را عدم توجه کافی در زمان رخداد این فاجعه عنوان کرده است. این قطعه توسط سیامک آقایی و کالین جیکوبسن آهنگسازی شده است. قطعه شماره دو آلبوم یعنی ترقه پیشتر در آلبوم شب، سکوت، کویر نیز اجرا شده بود و در این آلبوم سه‌تار و کوارتت زهی نیز به آن اضافه شدند. این قطعه توسط کیهان کلهر آهنگسازی شده است. قطعه پرواز برگرفته از یک ملودی محلی شمال خراسان است و در آن از تم موسیقی کردی نیز استفاده شده است؛ سنتورنوازی و اجرای تمبک این قطعه بر عهده سیامک آقایی بوده است؛ این قطعه در آغاز به صورت مکاشفه شکل گرفته و سپس توسط کلهر تصمیم بر این شد که در این مجموعه قرار بگیرد. نام قطعه چهارم و آخر آلبوم، «محبوبم! مگذار من دلسرد شوم»، از شعر یک نویسنده ترک سده ۱۶ (میلادی) از روی منظومه لیلی و مجنون درباره عاشقان بی‌طالع اخذ شده است. این قطعه مهیج آمیزه‌ای از موسیقی قرون وسطایی ایتالیایی می‌باشد که از منشور موسیقی خاورمیانه عبور کرده است
و توسط کالین جاکوبسون تنظیم شده است.
انتشار
این آلبوم در سپتامبر ۲۰۰۸ توسط انتشارات ورلد ویلیج میوزیک در سطح بین‌المللی منتشر شد. فروش این آلبوم هم به طریق فروش فیزیکی و هم از طریق آی‌تونز صورت گرفت. در سطح ایران انتشارات آوای آفتاب اقدام به انتشار این آلبوم کرد. در این آلبوم جای دو قطعه ترقه و شهر خاموش در این نسخه با هم تغییر یافته‌اند و مدت زمان آن ۳ ثانیه از نسخه بین‌المللی کوتاه‌تر است.
بازخوردها
کلهر درباره تفاوت شهر خاموش با آثار مشابه چنین می‌گوید:
کریستف رضاعی، موسیقیدان ایرانی–فرانسوی در تحلیلی در ماهنامه نسیم هراز از نحوه نگاه کلهر به تلفیق موسیقی غربی و شرقی تمجید کرده و بداهه‌نوازی‌های به کار رفته در این مجموعه را جزء اصالت‌های موسیقی ایرانی دانسته‌است. وی قطعات این آلبوم را بهم پیوسته دانسته و تلفیق فرهنگ و موسیقی‌های متفاوت در این آلبوم را باعث شکوفایی و نمایان شدن اصالت‌ها می‌خواند.
عزت‌الله الوندی، نویسنده و شاعر، شهر خاموش را یک کرشندو (افزودن ذره ذره شدت صدا) مدرن می‌خواند که با سکوت آغاز می‌شود سپس پچ‌پچ و در آخر با همهمه سازها اوج می‌گیرد. وی از این آلبوم به عنوان موسیقی تاریک، مبهم و رازآلود و همچنین آبستن اتفاقی تلخ یاد می‌کند که حاصل برداشت گروه ایرانی و آمریکایی اجراکننده از نشانه‌های نوشته شده و پیاده‌سازی آنها بر روی ساز است. او همچنین قطعه شهر خاموش را روایتی ۲۹ دقیقه‌ای از یک فاجعه می‌خواند که فضای هول و هراس و همچنین فضایی غمبار را به خواننده القاء می‌کند.
ویوین شویتزر از نیویورک تایمز بداهه‌نوازی را خاصیت جدانشدنی موسیقی اصیل ایرانی خوانده که گروه بروکلین رایدر نیز تمام توانایی‌هایش را برای تعامل با کلهر در این زمینه به کار بست. این روزنامه همچنین قطعه آخر آلبوم یعنی «محبوب من، نگذار دلسرد شوم» (در انتظار باران) را قطعه‌ای جذاب برگرفته از یک ملودی قرن ۱۴ ایتالیا دانسته که نشان‌دهنده عبور این آلبوم از منشور موسیقی خاورمیانه دانسته است. شویتزر قسمت کمانچه‌نوازی قطعه شهر خاموش را به ماتم و زاری کودکان تشبیه کرده و این قطعه را همچون زمزمه‌ای در یک مخروبه پر گرد و خاک می‌خواند که ویرانه‌های بمباران را تداعی می‌کند. پت سالیوان از آل‌میوزیک این آلبوم را مجموعه‌ای تکان‌دهنده و خاطره‌انگیز متشکل از حکایت فولکلور ایرانی و همچنین مرثیه‌ای برای شهر کردنشین حلبچه که توسط صدام حسین ویران گشت دانسته است. سالیوان ترکیب نوای کوارتت‌نوازی بروکلین رایدر با پیچیدگی ملودی کلهر را مسحورکننده خوانده است. پیچفورک مدیا شهر خاموش را اثری با کیفیت مطلوب توصیف کرده که جریان فرهنگی جاری در آن که به دلیل همکاری هنرمندانی از ملل مختلف شکل گرفته است آن را به یک اثر لذت‌بخش برای شنونده تبدیل می‌کند.
آلبوم شهر خاموش در بخش بهترین آلبوم‌های کلاسیک متقاطع جدول موسیقی بیلبورد در جایگاه ۱۸ام قرار گرفت. همچنین مجله موسیقی سانگ‌لاینز این مجموعه را به عنوان بهترین آلبوم بی‌کلام سال ۲۰۰۸ میلادی معرفی کرد.
اجراهای زنده
نخستین اجرای زنده شهر خاموش در کارنگی هال منهتن نیویورک و با حضور نوازندگان اصلی صورت گرفت. همچنین وی در اوت ۲۰۱۲، در مینیاپولیس ایالت مینه‌سوتا به همراه بروکلین رایدر به اجرای شهر خاموش پرداخته است. در ژوئیه ۲۰۱۳ کلهر و رایدر مجددا به اجرای قطعاتی از این آلبوم در شهر نیویورک پرداختند. در ۲۵ فوریه ۲۰۰۶، کلهر به همراه نوازنده نامی ویولنسل چینی–آمریکایی یو-یو ما، به اجرای اثر شهر خاموش در دانشگاه‌های شیکاگو، ویرجینیا و چند شهر دیگر آمریکا پرداخت. در مارس ۲۰۱۱، گزیده‌ای از قطعه شهر خاموش به همراه گروه پروژه راه ابریشم در دانشگاه هاروارد واقع در ماساچوست به اجرا درآمد، همچنین کلهر با اعضای پروژه، در دیویس، کالیفرنیا نیز به اجرای این مجموعه پرداخت. از هفتم تا سیزدهم فوریه ۲۰۱۱ کلهر به همراه رایدر به اجرای اثر شهر خاموش در جشنواره موسیقی ساحل لاگونا در شهرستان اورنج، کالیفرنیا پرداخته‌اند.
در خارج از ایالات متحده، کلهر در تور اروپایی خود، که از آوریل ۲۰۱۳ از اتریش آغاز شده بود به همراه بروکلین رایدر و گروهش به اجرای این مجموعه در نوریچ، شبکه سه رادیو بی‌بی‌سی و تالار باربیکن لندن پرداخت.
جدول‌های موسیقی
سال
جدول
جایگاه
۲۰۰۹
بهترین آلبوم‌های کلاسیک متقاطع
۱۸