وزارت امور مهاجرین و عودت‌کنندگان افغانستان

وزارت امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان یکی از وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی افغانستان است. محترم سید حسین عالمی بلخی ازجانب حکومت وحدت ملی بحیث نامزدوزیروزارت امورمهاجرین وعودت‌کننده‌گان به ولسی جرگه معرفی گردید،موصوف باارائه برنامه هاوپلان کاری خویش برای وزارت امورمهاجرین وعودت‌کننده‌گان، 134 رای راازنماینده‌گان مردم حاصل و به اساس فرمان شماره (57) 12/11 /1393 ریاست جمهوری بحیث وزیرامورمهاجرین وعودت‌کننده‌گان تقررحاصل نمود . .
تاریخچه
وزارت امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان در دوره حکومت دوکتور نجیب اله رئیس جمهور وقت در سال ۱۳۶۷ خورشیدی در چارچوب یک کمیته تحت رهبری شورای وزیران دولت وقت آغاز به فعالیت نمود. ولی در سال ۱۳۶۹ کمیته متذکره به سطح وزارت تحت عنوان وزارت امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان ارتقا یافت.
متعاقبا با پروسه انتقال قدرت سیاسی به مجاهدین در سال ۱۳۷۱ و دگرگونی‌های سیاسی در کشور، و با روی کار آمدن رژیم طالبی در روند حاکمیت سیاسی افغانستان در سال ۱۳۷۵ خورشیدی، نظیر سایر ادارات دولتی، این حالت منجر به کاهش قابل ملاحظه ظرفیت‌های کاری – تخنیکی وزارت امور مهاجرین نیز گردید که در نتیجه این وزارت در زمان حاکمیت طالبان در کشور در سطح ریاست تنزیل یافته و بزودی با وزارت شهدا و معلولین وقت ادغام یافت.
با سقوط نظام طالبی در کشور، در سال ۱۳۸۰ و هم‌زمان با رویکار آمدن اداره موقت در افغانستان، اداره مهاجرین بار دیگر در تشکیل سیستم دولتی کشور بحیث یک وزارت مستقل در کنار سایر وزارتخانه‌های کشور عرض اندام نمود. که از همان آغاز تا اکنون تحت عنوان وزارت امور مهاجرین متکی بر اهداف استراتیژیک ویژه در تطابق با قوانین بین‌المللی (اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق‌های بین‌المللی، موافقتنامه‌های سه جانبه میان دولت افغانستان، ممالک میزبان و کمشنری عالی ملل متحد در امور پناه گزینان و تحقق اولویت‌های استراتیژیک این وزارت مشخصا عودت داوطلبانه، تدریجی و با عزت مهاجرین، استقرار و ادغام مجدد خانواده‌های عودت‌کننده و بیجا شده داخلی، حمایت از حقوق و امتیازات شان، ارتقای ظرفیت‌های خانواده‌های عودت‌کننده و تامین زمینه‌های کاریابی و اشتغال زایی و آموزش‌های حرفوی و مسلکی آن‌ها در همکاری با ادارات ملی و نهادهای بین‌المللی مساعی همه جانبه بخرچ داده‌است.
چنانجه تحقق اهداف استراتیژیک و مسوولیت‌های سنگین ملی مربوطه، به منظور تامین استقرار مجدد و اسکان ابتدایی خانواده‌های بی‌سرپناه از شمار اضافه از ۵ میلیون عودت‌کننده افغان در کشور و جابجایی بیشتر از ۱۵۰٫۰۰۰ بیجاشده داخلی در محلات اصلی شان، ادامه برگشت ۲٫۲ میلیون افغان رجستر شده و ۲۰۰٫۰۰۰ افغان راجستر ناشده از پاکستان، در حدود ۱ میلیون افغان راجستر شده و اضافه از ۱ میلیون رجستر ناشده از کشور ایران و هم اضافه از ۵۰٫۰۰۰ افغان پناه گزین در کشورهای غیر همسایه خود گواه روشنی بر ادعای ماست. از سویی این وزارت بحیث یک اداره واحد رهبری‌کننده مرکزی در شهر کابل، پایتخت کشور، دارای ۳۴ واحد دومی تحت نام ریاست‌های امور مهاجرین در ۳۴ ولایت کشور می‌باشد. حالانکه در سطح دو کشور همسایه، آتشه‌های امور مهاجرین این وزارت در شهرهای پشاور، اسلام آباد، کویته بلوچستان مربوط کشور پاکستان و هم در شهرهای تهران، زاهدان و مشهد کشور ایران بخاطر بررسی و باز رسی امور عودت و اقامت و سایر مسایل منوط به حمایت‌های حقوقی آن‌ها ایفای خدمت می‌نمایند.
هکذا، این طرح پیشنهادی وزارت امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان که متکی بر پالیسی دولت جمهوری اسلامی افغانستان و طرز العمل کاری کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی از جانب گروپ کاری موظف این وزارت مبنی بر شمولیت این وزارت در پروسه بازسازی و اصلاحی تهیه گردیده‌است اینک به مقام محترم آن کمیسیون غرض ابراز نظر ارائه می‌گردد.
تامین استراتیژی وزارت در پرتو تحقق اصلاحات اداری و خدمات ملکی
وزارت امور مهاجرین با داشتن یک استراتیژی و پالیسی ویژه به منظور حل قضایای مهاجرین و عودت‌کننده‌گان و بیجا شده‌های داخلی افغان منطبق بر پنج اولویت کاری استراتیژیک مربوطه، اینک طرح اصلاح اداری و خدمات ملکی را با درنظرداشت منافع علیای ملی در کشور پبشنهاد می‌نماید که بدون شک با تطبیق این روند اصلاحی در چارچوب این اداره حافظ منافع حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خانواده‌های مهاجر، عودت‌کننده و بیجاشده داخلی و هم ایفای یکرشته خدمات موثر دیگر، شالوده یک تشکیل سنجیده شده توام با پذیرش استعدادها و ظرفیت‌های مسلکی و تخنیکی را ریخته‌است که با عملی ساختن این تشکیل پلانیزه شده، اهداف و مقاصد استراتیژیک این وزارت به گونه موثر آن تحقق پذیرفته، زمینه‌های باز‌تر و گسترده‌تر برای پیاده‌سازی اصلاحات اداری و بازسازی خدمات ملکی در این اداره فراهم آمده و بدینگونه آرام آرام، این اداره از این حالت موجود در راستای عرضه خدمات موثر انسانی به سود کتله‌های مهاجر، عودت‌کننده و بیجا شده‌های داخلی گام بر می‌دارد و روند بازگشت داوطلبانه و تدریجی افغانها، استقرار مجدد و اسکان ابتدایی آنها، حمایت‌های حقوقی، تامین کاریابی و اشتغال زایی آن‌ها در محلات اصلی زیست شان مساعدت گردیده و بالاخره زمینه تشریک آن‌ها در پروسه بازسازی حیات اجتماعی و اقتصادی خود آن‌ها و عمران وطن شان افغاسنتان فراهم می‌آید.
دیدگاه
تامین زمینه بازگشت داوطلبانه و تدریجی پناه جویان، مهاجرین و بیجا شده‌گان داخلی، تحقق شرایط مطمین معیشتی و حقوقی جهت استقرار مجدد آن‌ها به مساعی مشترک ارگان‌های ذی‌ربط دولتی و نهادهای بین‌المللی.
ماموریت
بازگشت مهاجرین افغان از پاکستان به کشورشان
وزارت امور مهاجرین بر بنیاد اهداف استراتیژیک خود سعی می‌ورزد تا به افغانهای عودت‌کننده و بیجا شده داخلی در کشور، زمینه اسکان و استقرار مجدد ابتدایی توام با حمایت‌های حقوقی، فرصت‌های کاریابی و اشتغال زایی و آموزشهای حرفوی، تخنیکی را در محلات اصلی زیست شان فراهم نماید.
این وزارت مکلفیت خود میداند تا بر بنیاد تفاهمات با کشورهای میزبان و کمیشنری عالی ملل متحد و سازمان بین‌المللی مهاجرت زمینه برگشت افغانها را چی از کشورهای همجوار و چی غیر همجوار بر بنیاد اصل عودت داوطلبانه، تدریجی و مصوون و با عزت فراهم نماید.
در نتبجه مساعدت‌های پس از عودت، اینوزارت تلاش می‌ورزد تا بخاطر ادغام میلیونی‌های عودت‌کننده/بیجاشده‌های داخلی شرکت فعال آن‌ها را در پروسه بهسازی و بازسازی محلات زیست شان و ثبات حیات اجتماعی- اقتصادی آن‌ها و بالاخره عمران کشور شان، افغانستان تامین نماید.
جلب همکاری و هماهنگی‌های کاری ادارات دولتی ذی‌ربط و نهادهای بین‌المللی مانند UNHCR و IOM در روند عرضه خدمات پس از عودت در محلات زیست آنها.
راه اندازی پروسه رقابتی بخاطر تقرر مامورین و در نتیجه استخدام و پذیرش کارمندان مجرب و لایق
در کنار حل دانمی مسله اسکان، تامین ارتقای ظرفیت آن‌ها نیز در اولویت‌های کاری این وزارت پنداشته می‌شود.
جلب و جذب مساعدت‌های مالی و تخنیکی از طریق تدویر ملاقاتها، کنفرانسها، و تفاهمات حسن نیت با افراد، ادارات و نماینده گیها ی داخلی و خارجی
عطف بیشترین توجه در عملی ساختن اولویت‌های پنجگانه اینوزارت به شمول عودت داوطلبانه و تدریجی افغانها، حمایت‌های حقوقی آنها، حل معضله کاریابی و آموزش‌های حرفوی، استقرار مجدد و اسکان ابتدایی آن‌ها و بالاخره ارتقای ظرفیت‌های شان ایجاد ساختارهای زیربنایی مانند: کلنیک، مکتب، پل و پلچک، مسجد و پارک، منابع آبی، سرک و سایر تسهیلات لازمه در محلات رهایشی آن‌ها به همکاری برخی از ادارات دولتی ذی‌ربط و نهادهای بین‌المللی در کشور
هدف
تامین زمینه عودت داوطلبانه با عزت، تدریجی مهاجرین، استقرار و ادغام مجدد آنها، تامین ارتقای ظرفیت و حل مشکل کاریابی و آموزش‌های حرفوی آن‌ها و مساعدت مبنی بر حمایت از حقوق و امتیازات آن‌ها در مطابقت با قوانین ملی و بین‌المللی (اعلامیه جهانی حقوق بشر، کنوانسیون‌های بین‌المللی ۱۹۵۱، پروتوکول ۱۹۶۷ و میثاق‌های جهانی و موافقتنامه‌های سه جانبه دولت افغانستان با کشورهای میزبان و کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناه گزینان).
مقاصد
وزارت امور مهاجرین و عودت‌کننده‌گان بخاطر نیل به اهداف استراتیژیک مربوطه سعی می‌نماید تا اینکه:
حل مشکل بی‌سرپناهی و استقرار مجدد و اسکان دایمی خانواده‌های عودت‌کننده و بیجا شده‌های داخلی با تکیه به فرمان ۱۰۴ دولت افغانستان مبنی بر ایجاد شهرکها با استفاده از املاک دولتی به همکاری نزدیک ادارات دولتی (وزارتخانه‌های زراعت، انکشاف شهر، انکشاف دهات، و مالیه.
بخاطر فراهم آوری ساختارهای زیر بنایی مانند: آب، سرک، پل و پلچک، کلینک و مکتب، مدرسه و پارک، مسجد و ترانسپورت، پوسته امنیتی به کمک وزارتخانه‌های صحت، معارف، داخله، حج و اوقاف و ترانسپورت)
حل مشکل کاریابی و اشتغال زایی، ارتقای ظرفیت و تهیه آموزش‌های حرفوی و تخنیکی به خانواده‌ها تحت برنامه مشترک این وزارت با وزارت کار و امور اجتماعی، سازمان بین‌المللی کار، کمیشنری ملل متحد و سازمان بین‌المللی مهاجرت.
تامین و تداوم پروسه عودت داوطلبانه و تدریجی افغانها و رسیده گی به حمایت‌های حقوقی آن‌ها تحت برنامه مشترک و همکاری کمیشنری ملل متحد، سازمان بین‌المللی مهاجرت، وزارت خارجه کشور، سفارتخانههای و آتشه‌های مهاجرین خصوصا در دو کشور همسایه ایران و پاکستان.
برنامه‌های استراتیژیک این وزارت
حل مشکل بی‌سر پناهی عودت‌کننده‌ها و بیجاشده‌های داخلی.
تامین کمک‌های شلترجهت بازسازی منازل رهایشی و اعمار آن برای خانواده‌های بیشترین آسیب پذیر.
تامین زمینه کاریابی و اشتغال زائی و تهیه آموزشهای حرفوی و تخنیکی به مهاجرین، عودت‌کننده‌ها و بیجاشده‌های داخلی.
حل مطالبات حقوقی آن‌ها طبق قوانین نافذه ملی و یین المللی.
ارتقای ظرفیت‌های کاری چه در داخل وزارت و چه هم میان افراد عو دت‌کننده و بیجا شده داخلی
تشخیص افراد دارای حرفه‌ها و مسالک در بین مهاجرین چی در کشورهای دوست میزبان مانند: ایران، پاکستان و هم سایر کشورها و چی میان عودت‌کننده‌گان در کشور اصلی شان افغانستان و اتخاذ تدابیر جهت گماشتن شان به کار و اشتغال در محلات زیست شان.
اتخاذ تدابیر جهت کاهش آسیب‌پذیری عودت‌کننده‌ها و بیجا شده‌های داخلی در حالات بروز حوادث طبیعی و غیر طبیعی
رشد و توسعه هماهنگی و همکاری با ادارات دولتی ذیدخل و نهادهای بین‌المللی مانند: UNHCR, IOM, ILO, WFP, UNDP, NRC, US Embassy
برنامه‌های استراتیژیک دارای اولویت
تامین زمینه باز گشت داوطلبانه، مصون و با عزت، تدریجی و قابل جذب مهاجرین افغان به کشور شان و تایید این اصل در توافقنامه‌های سه جانبه میان دولت افغانستان، کشورهای میزبان و کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناه گزینان
انکشاف و افزایش شهرک‌ها از ۵۷ به ۱۰۰ و ارتقای نمرات رهایشی از۳۰۰٫۰۰۰ یه ۵۰۰٫۰۰۰.
تهیه ساختارهای زیر بنائی معیشتی شهرک‌ها مانند سرک، اب، کلینک، مکتب، پل و پلچک و تامین خدمات اساسی و اجتماعی در آن.
اجرای خدمات شلتر برای ۱۰۰٫۰۰۰ فامیل آسیب پذیر عودت‌کننده و بیجاشده داخلی فاقد سرپناه در محلات زیست شان.
انکشاف زمینه‌های کاریابی برای عودت‌کننده‌ها و بیجاشده‌های داخلی دارای مهارت و قابلیت‌های مسلکی و تامین اموزش‌های حرفوی و تخنیکی برای خانواده‌ها به منظور دسترسی به کار و مشغله در محلات زیست اصلی شان در همکاری وزارت کار و امور اجتماعی و سایر نهادهای بین‌المللی ذی‌ربط
استقرار مجدد ۱۲۰٫۰۰۰ بیجاشده داخلی در محلات زیست اصلی شان.
حل مطالبات حقوقی عودت‌کننده‌ها و بیجاشده‌های داخلی در همکاری با ارگان‌های ذی‌ربط ملی و موسسات بین‌المللی حافظ حقوق بشر.
برای دسترسی به نتایج متوقعه یادشده الی سال ۲۰۱۰، این وزارت، تحقق استراتیژی مربوط را و وابسته به عناصر ذیل میداند:
داشتن ظرفیت لازم برای طرح و پلانگذاری، نظارت و اداره موثر در محلات مورد نظر.
داشتن قابلیت کاربرد موثر از منابع و ظرفیت‌های موسسات همکار و مجامع بین‌المللی.
ارتقای سهمگیری و حمایت مردم محل در تطبیق موثر برنامه‌های مورد نظر.
تامین هماهنگی کاری میان ادارات در مرکز و ولایات.
جلب و جذب مساعدت‌های مالی و تخنیکی کشورهای دونر در سطوح ملی و بین‌المللی.
البته، با داشتن عناصر فوق می‌توانیم در عرصه تحقق استراتیژی این وزارت گام‌های موثر برداریم. زیرا در موجودیت ظرفیت‌های فوق، این وزارت می‌تواند در تطبیق برنامه‌های مربوط به سهولت‌های کافی دست یابد، و همچنان با دادن آگاهی‌های لازم فنی و مسلکی و اجتماعی به اهالی می‌توان از طریق سکنه شهرکها، محلات رهایشی را انکشاف داده، بازار و مارکیت‌های کار را ایجاد و در صفائی و آبادی بیشتر ساحات مساعدت نمود. که این تشریک مساعی وهمگانی به تدریج جلو ناامنی و فساد را در محلات گرفته، خود کفائی اهالی را ارتقا بخشیده و معیشت دایمی آن‌ها را ضمانت نموده و راه را برای از بین بردن فقر و تنگدستی و بیکاری در میان مردم باز می‌نماید، وهم کار و اشتغال زایی و آموزش‌های حرفوی میان مردان و زنان تقویت میابد.
مساعدت‌های بیشتر موسسات ملی و بین‌المللی در تهیه سایر خدمات چون مکتب، کلنیک جلب شده، مشکلات محیط زیست و عدم تساوی میان مرد و زن در محلات از میان رفته، عواید مردم از طریق توصل به کار و حرفه ارتقا می‌نماید.