استهبان

استهبان شهری در شرق استان فارس واقع در کشور ایران است.
پیشینه
در گذشته، نام این شهر اصطهبانات بوده‌است که در آبان ۱۳۵۳ خورشیدی به نام کنونی آن، یعنی استهبان تغییر کرده‌است. استهبان به نامهای دیگری مانند اصبهبذات؛ اصطبهان؛ اصطهبانات؛ استنبات، سونات، صابونات و استهبان خوانده شده است.
در واقع کمابیش در منابع متعدد تاریخی و جغرافیایی نامی از سرزمین استهبان آورده شده‌است، فارسنامه ناصری گوید که نام این شهر استهبانات بوده که پس از استیلای عرب به اصطهبانات تغییر یافته‌است. حدودالعالم با استناد از المسالک و الممالک اصطخری شهر را اصطهبان و همچنین اصطهجان می‌نامد، ابن بلخی در فارسنامه خود به اصطهبان اشاره دارد ولی نزههالقلوب آن را اصطهبانان ذکر می‌کند، ابن حوقل و مقدسی نیز در کتب خود اصطهبانات را آورده‌اند.
منابع فوق حاکی است که در طول ده سده شکل بیانی آن ثابت مانده و فقط از لحاظ نوشتن دچار تغییری جزئی گردیده‌است، این امر نشان می‌دهد در طول سال‌های بسیار اصالت این واژه حفظ شده و تغییر نکرده‌است.
مردم این شهر، استهبان را صابونات نیز می‌نامند.
وجه تسمیه
استهبان واژه‌ای پهلوی از عبارت سته + بان، به معنای نگهبان شهر است.
محصولات کشاورزی
محصول اصلی کشاورزی این شهر انجیر و زعفران است. در منابع، به محصولات دیگری از جمله: گندم، حبوبات، پنبه، زیتون و میوه‌های دیگری همچون گردو، بادام و انار و انگور اشاره شده‌است. زعفران این شهر از نظر عطر و طعم زبانزد و دارای کیفیت منحصر به فردی است اما در بازار تجارت زعفران به علت نداشتن رنگ کافی، شناخته شده نمی‌باشد.
سوابق علمی
استهبان، در گذشته‌ای نه‌چندان دور، از مراکز مهم مطالعات شیعی به‌حساب می‌آمده و در حدود دو سده، طلاب علوم دینی در این شهر به تحصیل می‌پرداختند. به‌طوری که به این شهر، لقب نجف اصغر یا نجف کوچک را داده بودند.
بزرگان
دکتر جمشید آموزگار که در دوره سلطنت محمد رضا شاه پهلوی، وزیر و سپس نخست وزیر ایران شد. پس از وقوع انقلاب به آمریکا مهاجرت کرد و مدتی رئیس صندوق بین‌المللی پول بود .
از بزرگترین علمای این شهر که همواره نام او در تاریخ شفاهی و کتبی این شهر، با احترام فراوان یاد می‌شود مرحوم آیت‌الله العظمی سید ابراهیم اصطهباناتی است که به آقا میرزا آقا اصطهباناتی شهرت یافته‌است. در نجف ایشان را آقا میرزا آقا حسینی اصطهباناتی شیرازی می‌خواندند. وی از مراجع و فقهای عالی‌رتبه شیعه بود که در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی در نجف اشرف، دیده از جهان فروبست.
محمدباقر اصطهباناتی، فقیه، ادیب، ریاضی‌دان، مخترع و طبیب ملقب به شهید رابع .
نظام‌العلما اصطهباناتی، ادیب، فقیه و از بزرگان و علمای سرشناس اواخر دوره قاجار و پهلوی اول.
نظام‌الدین فقیه، معروف به پروفسور فقیه، دانشمند و متخصص برجسته علوم سیستم و سایبرنتیک و استاد نمونه کشوری که همچنین در ۸ خرداد ۱۳۹۱ (روز تاسیس دانشگاه تهران که روز بین‌الملل دانشگاه تهران نامگذاری گردیده) از سوی دانشگاه تهران طی مراسم بزرگداشت، به عنوان استاد موفق در سطح بین‌المللی معرفی و مورد تجلیل قرار گرفت.
سید ضیاءالدین تابعی متولد ۱۳۲۴ چهره ماندگارملی در سال ۱۳۸۹ واستانی در سال ۱۳۹۲ پزشک و آسیب‌شناس تشریحی و بالینی و رئیس پیشین دانشگاه علوم پزشکی شیراز
قاضی عضدالدین ایجی (استاد حافظ)
سید جعفر کشفی دارابی بروجردی فقیه و فیلسوف دوره قاجار که در اصطهبانات متولد شد و در بروجرد در گذشت و مدفون شد.
امیرمختار کریم‌پور شیرازی (زاده: ۴ بهمن ۱۲۹۹، استهبان قتل: ۲۴ اسفند ۱۳۳۲، تهران) شاعر، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی هوادار ملی شدن صنعت نفت ایران بود که پس از کودتای ۲۸ مرداد دستگیر و پس از مدتها شکنجه در زندان دژبان مرکز ارتش جان باخت
میمنت میرصادقی (ذوالقدر) با تخلص آزاده، شاعر زاده ۱۳۱۶ در استهبان
جلیل سامان فیلمنامه نویس و کارگردان ایرانی زاده ۱۳۴۸ در استهبان
جاذبه‌های مذهبی
امامزاده پیرمراد
امامزاده سید شمس‌الدین
جای‌های دیدنی
از مهمترین مناطق دیدنی شهرستان استهبان آبشار استهبان، آبشار لای تاریک، آبشار سلطان شهباز، مجموعه ییلاقی درب آسیاب، منطقه ایج، شهر باستانی خیر، منطقه رونیز و غار اشکفت گبر است که مشرف به جاده شیراز و در دامنه غربی کوه‌های رونیز است:
خانه مقدس
خانه معزی
آبشار درب آسیاب
چشمه قهری
آب چوک
باغ جوزا
سلخ بوخون
مرخنه
انجیرستان
دم تنگ
چنار هزارساله
سرو ننه و بچه
بن دره
غار زکریا
غار گبر
کت چله خانه
قلعه دختر
برکه صفی یل سفید - صفویه
کتیبه یولقلی بیگ
یخچال حاجی محریم
دریاچه بختگان
جزیره نرگس
نیایشگاه ساسانی ایج
گنبد بن دره ایج - ساسانی
تخت بهمن ایج - ساسانی
آتشکده قشنگ خوابی ( قشم قاوی) خیر - ساسانی
قلعه دارالامان ایج - شبانکاره - محمود شبانکاره با ساخت این قلعه، ایج را پایتخت خود قرارداد
چهار طاقی خیر (آتشکده بهرام) - ساسانی
کاروانسرای شاه عباسی خانه کت خیر
قلعه کافرها(اسماعیلیان) رونیز
تفرجگاه مرغک رونیز
مسجد محقق
آرامگاه شیخ علی نقی
آرامگاه محمد شیرین مغربی
مسجد جامع
ره آورد
انجیر
زعفران
بادام کوهی
انگور
فاصله تا شهرهای مهم
فاصله تا داراب: ۱۰۸ کیلومتر
فاصله تا فسا: ۷۵ کیلومتر
فاصله تا شیراز: 185 کیلومتر
فاصله تا نی ریز: 40 کیلومتر
فاصله تا کرمان:۳۶۵ کیلومتر
فاصله تا ایج: ۲۵ کیلومتر
فاصله تا کازرون: 320 کیلومتر
فاصله تا سیرجان: ۱۹۰ کیلومتر