چپ‌دستی

شخصی در حال نوشتن واژه «Linkshänder» (در آلمانی به‌معنی «چپ‌دست») با دست چپ
چپ‌دستی به مفهوم تمایل طبیعی افراد در استفاده از دست چپ برای انجام کارهای گوناگون و بویژه نوشتن است. بطور طبیعی، بیشتر انسان‌ها راست‌دست هستند به این معنا که برای انجام کارهای روزمره، استفاده بیشتری از دست راست به عمل می‌آورند. یکسان‌دستان گروه خیلی کوچکی از انسان‌ها هستند که توانایی استفاده از دست چپ و راست را بطور یکسان دارند.
مطالعات گوناگون نشان می‌دهد که در جوامع مختلف، ۷۰ تا ۹۰ درصد جمعیت، راست‌دست هستند. بقیه این افراد عمدتا چپ‌دست هستند. درصد بسیار کمی نیز توانایی استفاده از دو دست را دارند. ۲۳ مرداد (۱۳ اوت) هر سال به نام روز جهانی چپ‌دست‌ها نامگذاری شده‌است. نام این روز در سال ۱۹۷۶ برابر با ۱۳۵۵ خورشیدی پیشنهاد شد و به تصویب رسید.
علل چپ‌دستی
علت دقیق چپ‌دستی مشخص نیست. نظریه‌های مختلف، وراثت، یادگیری و فعالیت‌های مغزی در دوران جنینی و رشد را عامل تعیین چپ‌دستی یا راست‌دستی می‌دانند. پژوهشگران دانشگاه آکسفورد، ژنی را کشف کردند که گمان می‌رود عامل بروز چپ‌دستی باشد. در افراد حاوی این ژن، بخش راست مغز کار کنترل سرعت و زبان را بر عهده دارد و بخش چپ مغز مسئول احساسات است. در افراد راست‌دست که فاقد این ژن هستند وظیفه هر نیمکره مغز بر عکس این است. اما اندکی بعد، پژوهشگران دانشگاه‌ام آی تی آمریکا، نظریه جدیدی در این رابطه ارائه دادند. یافته‌های آنان نشان می‌دهد که در رحم مادر، مغز کودکان چپ‌دست آزادانه‌تر از مغز کودکان راست‌دست رشد می‌کند.
مسائل اجتماعی و فرهنگی
چپ‌دستی در بسیاری از جوامع، نوعی ناهنجاری و عادت ناپسند محسوب می‌شده‌است و معمولا سعی بر این بوده که کودکان را به استفاده از دست راست تشویق کنند. sinister در زبان لاتینی به معنای چپ است و در عین حال این واژه به معنی شوم و بد یمنی است. در زبان فرانسوی، gauche برای دو واژه چپ و ناشی بکار می‌رود و در زبان آلمانی، linkisch به معنی چپ‌دست و آدم ناجور است.
چپ‌دستان سرشناس
روسای جمهور آمریکا
۴۴امین رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، باراک اوباما همانند چند رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، فورد، ریگان، بوش پدر و کلینتون چپ‌دست است.
از میان رئیس‌جمهورهای ایالات متحده آمریکا، هفت رئیس‌جمهور اخیر این کشور (از جرالد فورد در ۱۹۷۴) تاکنون پنج تای آنها چپ‌دست هستند و اوباما پنجمین رئیس‌جمهور چپ‌دست این کشور است. از میان چهار رئیس‌جمهور اخیر ایالات متحده، تنها جرج بوش پسر چپ‌دست نیست.
باراک اوباما، رئیس‌جمهور گذشته ایالات متحده آمریکا
بیل کلینتون، چهل و دومین رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا
جرج بوش پدر، چهل و یکمین رئیس‌جمهور آمریکا
ریگان، چهلمین رئیس‌جمهور آمریکا
جرالد فورد، سی و هشتمین رئیس‌جمهور آمریکا
چپ‌دستان ایرانی
گوگوش، فائقه آتشین معروف به گوگوش خواننده و هنرپیشه مشهور ایرانی
رضا شاه پهلوی، بنیان‌گذار حکومت پهلوی
حسن روحانی ، هفتمین رئیس جمهور ایران
چپ‌دستان فرنگی
نشریه فایننشیال تایمز گزارشی داده که تعداد مدیران چپ‌دست در شرکت‌های اینترنتی تقریبا دوبرابر شرکت‌های غیراینترنتی یا سنتی است.
افلاطون و ارسطو دو چهره نامدار چپ‌دست هستند.
همچنین چارلی چاپلین، آیزاک نیوتن، لودویگ فان بتهوون، یوهان سباستیان باخ، لئوناردو دا وینچی، میکل‌آنژ، پابلو پیکاسو، ویلیام شکسپیر، فریدریش نیچه، بیل گیتس، جرج مایکل، مهاتما گاندی، امینم، ۵۰ سنت، جرج مایکل، آمیتاب باچان، تام کروز، رابرت دنیرو، نیکول کیدمن، استیو مک‌کوئین، تیم آلن، سارا جسیکا پارکر، آنتونی پرکینز، سیلوستر استالونه، آنجلینا جولی، لیدی گاگا، جیمی هندریکس، گونتر گراس، ماری کوری و ژولیوس سزار، نایل هوران، جاستین بیبر، کانر مک‌گرگور، تیلور هیل نیز از چپ‌دست‌های نامی هستند.
رافائل نادال، تنیس‌باز نامدار اسپانیایی، چپ‌دست است.
راست‌دستی و چپ‌دستی
روز جهانی چپ‌دست‌ها
. علی‌اصغر فیاض. تهران: کتاب زمان، ۱۳۸۳