المپیاد جهانی شیمی

اولین المپیاد جهانی شیمی (International Chemistry Olympiad یا IChO) در کشور چکسلواکی، شهر پراگ، در سال ۱۹۶۸ برگزار شد. از این زمان، این مسابقه بین‌المللی و برای دانش آموزان دبیرستانی معمولا در جولای هر سال (به غیر از سال ۱۹۷۱) در یکی از کشورهای جهان به عنوان میزبان و به صورت دو آزمون تئوری و آزمایشگاهی برگزار شده‌است.
اهداف و ساختار مسابقات، نمره دهی و توزیع مدال‌ها
این مسابقات جهانی سالانه برای دانش آموزان دبیرستانی و با هدف تشویق هر چه بیشتر دانش آموزان علاقه مند به شیمی به حل مسایل به روش‌های خلاقانه و مستقل برگزار می‌شود. آزمون تئوری معمولا شامل شش پرسش و آزمون آزمایشگاهی معمولا شامل دو پرسش است . مدت زمان هر یک از آزمونها بین ۴ تا ۵ ساعت و دو آزمون در دو روز متفاوت برگزار می‌گردند. آزمون تئوری ۶۰ نمره و آزمون آزمایشگاهی ۴۰ نمره دارند. هر تیم متشکل از چهار دانش آموز دبیرستانی و دو ناظر علمی است (همچنین تعداد محدودی دانش آموز و ناظر علمی می‌توانند تیم اصلی را، به عنوان مهمان و به هزینه کشور شرکت‌کننده، همراهی کنند). دانش آموزان باید زیر بیست سال بوده و وارد دانشگاه نشده باشند. کشورهای متمایل به شرکت باید در دو سال پیاپی حضور ناظر علمی داشته باشند تا پس از آشنایی کافی با نحوه مسابقات بتوانند با تیم دانش آموزی در مسابقات شرکت کنند. حدود ۱۰% برتر شرکت کنندگان مدال طلا، ۲۰% مدال نقره، ۳۰% مدال برنز و ۱۰% دیپلم افتخار را دریافت می‌کنند. مابقی شرکت کنندگان، گواهی شرکت در المپیاد جهانی شیمی را دریافت می‌کنند. همچنین شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز کل، شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز در آزمون تئوری و شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز در آزمون آزمایشگاهی جایزه ویژه دریافت می‌کنند. گاهی به شرکت‌کننده رتبه یک دختران نیز جایزه ویژه تعلق می‌گیرد. برای آمادگی و آگاهی هر چه بیشتر شرکت کنندگان به نوع مسایل مطرح شونده در هر سال، کشور میزبان آزمون آماده سازی تئوری و آزمایشگاهی را چندین ماه قبل از برگزاری خود مسابقات اعلام می‌کند. مباحث مطرح شونده معمولا شامل شیمی معدنی، شیمی آلی، شیمی فیزیک، شیمی تجزیه، بیوشیمی و طیف‌بینی است.
ایران در المپیادهای قبلی جهانی شیمی
اولین آزمون ملی المپیاد شیمی در ایران در سال ۱۳۷۰ برگزار شد. پس از حضور در دو دوره المپیاد جهانی به عنوان ناظر علمی در سال‌های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲ و کسب جواز رسمی حضور در این مسابقات، اولین تیم ملی المپیاد شیمی ایران در بیست و پنجمین المپیاد جهانی شیمی در پروجای ایتالیا در سال ۱۹۹۳ شرکت کرد. تاریخچه شرکت تیمهای ملی دانش آموزی ایران در زیر آمده‌است.
تاریخچه دوره‌های اولیه (۱۹۹۱-۱۹۶۸)
دوره
سال
کشور میزبان
شهر
دوره
سال
کشور میزبان
شهر
۱
۱۹۶۸
۱۲
۱۹۸۰
لینز
۲
۱۹۶۹
۱۳
۱۹۸۱
بورگاس
۳
۱۹۷۰
۱۴
۱۹۸۲
استکهلم
۱۹۷۱
برگزار نشد.
۱۵
۱۹۸۳
تیمیشوارا
۴
۱۹۷۲
۱۶
۱۹۸۴
فرانکفورت
۵
۱۹۷۳
۱۷
۱۹۸۵
براتیسلاوا
۶
۱۹۷۴
۱۸
۱۹۸۶
لیدن
۷
۱۹۷۵
۱۹
۱۹۸۷
وسپریم
۸
۱۹۷۶
۲۰
۱۹۸۸
اسپو
۹
۱۹۷۷
۲۱
۱۹۸۹
هاله
۱۰
۱۹۷۸
۲۲
۱۹۹۰
پاریس
۱۱
۱۹۷۹
۲۳
۱۹۹۱
لودز
تاریخچه دوره‌های ۱۹۹۲ تاکنون
۲۴. ۱۹۹۲، ، پیتسبورگ و واشنگتن دی.سی.: حضور به عنوان ناظر برای دریافت جواز حضور در المپیادهای بین‌المللی شیمی. اعضای تیم شش نفره کشوری: شهرام اویس قرن، شهرام شهیم، علیرضا شریفی، فریبرز فردوسی، مرجان جدی و پدرام رضوی.
۲۵. ۱۹۹۳، ، پروجا: بابک فغفوریان مدال نقره، محمد رضا اکبری، علیرضا حریری و محمد شعاری مدال برنز (نفرات ذخیره: روزبه غفاری و امید رضا مومن زاده).
۲۶. ۱۹۹۴، ، اسلو: علی واحدی مدال طلا، آرش ابراهیم پور مدال نقره، محمدرضا شادنام و هادی مازوچی مدال برنز (نفرات ذخیره: امید خاکشور و سهیل غیاثی حافظی).
۲۷. ۱۹۹۵، ، پکن: روزبه کیانی، علی جلالی، مهدی رزاقی و رضا شاه اکبری مدال طلا (نفرات ذخیره: فرزاد فانی پاکدل و سیدرضا منصوری).
۲۸. ۱۹۹۶، ، مسکو: هژیر رحمانداد، افشین شاملی و علیرضا شایسته مدال طلا، مهرداد ملیحی مدال نقره (نفرات ذخیره: علیرضا حیدری و کاوه کاهن).
۲۹. ۱۹۹۷، ، مونترال: بابک جاویدی دشت بیاض مدال طلا، کاوه جورابچی، کیوان محرم زاده و سیاوش پورکمالی انارکی مدال نقره (نفرات ذخیره: بابک حیدری و عطا کرباسی).
۳۰. ۱۹۹۸، ، ملبورن: مهدی نجفی مدال نقره، پدرام انصاری آستانه، رضا شرقی و امیر مسلم قاسمی ورنامخواستی مدال برنز (نفرات ذخیره: امین حقیقت جهرمی و علیرضا مشاوری نیا).
۳۱. ۱۹۹۹، ، بانکوک: رضا کلانتری، مهدی کهرم و بابک گرایلی مدال طلا، پویا ساجدی کنفی مدال برنز (نفرات ذخیره: عرفان امینی و محمد نجم‌زاده).
۳۲. ۲۰۰۰، ، کپنهاگ: محمد بهرامی مدال طلا، امیر ضابط خصوصی و زکیه واحدیان اردکانی مدال نقره و محمد اسدالهی بابلی مدال برنز (نفرات ذخیره: حمیدرضا سلیمی و محمد شاه ولی).
۳۳. ۲۰۰۱، ، بمبئی: شادی رجبی و سپهر فدایی مدال طلا، مونا فلاح تفتی و علی اصغر محمدی مدال نقره (نفرات ذخیره: فخرالدین ترابی و محمدرضا صابری مقدم).
۳۴. ۲۰۰۲، ، خرونینگن: نورالسادات ترابی مدال طلا، محمد شاهی و مهدی شیردل مدال نقره، جبار آقایاری مدال برنز (نفرات ذخیره: هستی امیری و علیرضا ایرانشهر).
۳۵. ۲۰۰۳، ، آتن: حامد ثانی خانی، حسین صادقی اصفهانی و نوا قرایی مدال طلا، محمد رشیدیان مدال نقره (نفرات ذخیره: آذین شهاب و فرید موحدی نایینی).
۳۶. ۲۰۰۴، ، کیل: سیداسماعیل سیدان، امیر صابری و‌هامون طهماسبی مدال نقره، رضا نصیری محلاتی مدال برنز (نفرات ذخیره: پاشا انوری و حسین عادلی جلودار).
۳۷. ۲۰۰۵، ، تایپه: مجتبی شریف‌زاده و سارا بیگی مدال طلا،امیر حسین خوشامن و فواد تقدیری مدال نقره (نفرات ذخیره: نکو پناهی، سبا جعفرپور، محمدامین رحیمیان و سیدحسام موسوی مهر).
۳۸. ۲۰۰۶، ، گیونگ‌سان: فرشید عبدی و داوود طاهری نیا مدال نقره، محمد محسن محمودی و مهدی کوهانی مدال برنز.
۳۹. ۲۰۰۷، ، مسکو: احسان شعبانی مدال طلا، کاوه متین‌خو مدال نقره، شبنم شریف‌زاده مدال برنز و امیرهادی کام کرمعلی دیپلم افتخار.
۴۰. ۲۰۰۸، ، بوداپست: امین احمدزاده بجستانی مدال طلا، محمد زرگر پور و مینا طاهری مدال نقره، پدرام بخشایی شهر بابکی مدال برنز.
۴۱. ۲۰۰۹، ، کمبریج: آریا سمیعی مدال طلا، ایمان عباسپور و علی مشرقی مدال نقره، محمدهادی خاکرند مدال برنز.
۴۲. ۲۰۱۰، ، توکیو: امیرحسین ناصری مدال طلا، محمدرضا امیرمشیری، حسین داداش آذر و هانیه صفری مدال نقره.
۴۳. ۲۰۱۱، ، آنکارا: علی اصغر آقاجانی و رضا جاویدی دشت بیاض مدال طلا، امیر پیمان دل پرستان مدال نقره، عرفان شیرزادی مدال برنز.
۴۴. ۲۰۱۲، ، واشنگتن: آرش فیروزبخت مدال طلا، سید علی توانا، محمد زارعی و آرش کشاورزی مدال برنز.
۴۵. ۲۰۱۳، ، مسکو: مهدی یارامانی تهرانی، آریا امین الرعایا، هیربد حیدری و اشکان خاوران مدال نقره.
۴۶. ۲۰۱۴، ، هانوی: هیربد حیدری مدال طلا، ایمان فروغمند، محمد مبین حسینی و محمد پارسا جباری مدال نقره.
۴۷. ۲۰۱۵، ، باکو: کسری اثنی عشری مدال طلا ، محسن صابری فر و آرمان آی مدال نقره، نهال باقری مدال برنز.
۴۸. ۲۰۱۶، ، تفلیس: امیرعلی کریمی و سید پیمان میرقادری مدال طلا، سیده زهرا کاظمی هریکندی و ایمان منیری اسکویی مدال نقره.
۴۹. ۲۰۱۷، ، ناخن پاتهوم: امیرحسین بهنوش، پارسا پیروز و امیرعباس کاظمی‌نیا مدال طلا، سروش بانیانی مدال نقره.
مسابقات آتی
۵۰. ۲۰۱۸، و ، پراگ و براتیسلاوا.
۵۱. ۲۰۱۹، ، پاریس.
۵۲. ۲۰۲۰، ، قونیه.
۵۳. ۲۰۲۱، ، اوساکا.
بهترین رتبه بندی‌های فردی و جوایز ویژه
دوره
سال
کشور میزبان
نام
رتبه فردی
امتیاز کل (از ۱۰۰)
۲۷
۱۹۹۵
روزبه کیانی
۱
۹۵٫۶۴۱
۲۷
۱۹۹۵
علی جلالی
۳
۹۲٫۳۸۹
۲۷
۱۹۹۵
مهدی رزاقی
۵
۹۰٫۵۰۱
۲۸
۱۹۹۶
هژیر رحمانداد
۳
۹۱٫۶۲۴
۲۸
۱۹۹۶
افشین شاملی
۷
۸۶٫۵۳۶
۲۹
۱۹۹۷
بابک جاویدی دشت بیاض
۳
۸۰٫۰
۳۱
۱۹۹۹
مهدی کهرم
۵
۸۶٫۸۰۳
۳۳
۲۰۰۱
شادی رجبی
۱ دختران (۴ کل)
۹۰٫۱۸
۴۲
۲۰۱۰
سید امیرحسین ناصری
۵
۹۳٫۸
۴۳
۲۰۱۱
علی اصغر آقاجانی
۸
۹۳٫۵۵
۴۹
۲۰۱۷
امیرعباس کاظمی‌نیا
۳