آموزش رایگان

شاه ایران از یک مدرسه مختلط دخترانه و پسرانه در سال۱۳۳۳ در تهران بازدید می‌کند.
آموزش رایگان در ایران دوره پهلوی، اصل پانزدهم انقلاب شاه و مردم است که بر اساس آن آموزش در نهادهای آموزشی کشور چون نهادهای زیر رایگان و اجباری اعلام شد:
- دانشگاه‌ها
- دبیرستانها
- دبستان‌ها
- دانش آموزان روزانه و شبانه
- دانش آموزان کلاس‌های مبارزه با بی‌سوادی
- دانش آموزان کلاسهای سوادآموزی حرفه‌ای مدارس فنی و حرفه‌ای دانشگاه‌ها
- دوره‌های آموزشی بزرگسالان
- اداره آموزش ایل نشینان
- مدرسه‌های ایران در خارج از کشور
بر اساس این اصل هشت سال نخستین آموزش و پرورش در سراسر کشور اجباری و رایگان است. و دیگر سال‌ها اختیاری است. بر اساس این اصل ۷۰۰۰۰۰۰ ایرانی زیر پوشش آموزش رایگان قرار گرفتند. نزدیک به شش میلیون آنها از تغذیه رایگان بر خوردار شدند.
شاه ایران در یک کلاس پیکار با بیسوادی در تهران
بر طبق این اصل دانش آموزان و دانشجویان در برابر تعهد خدمت به دولت می‌توانستند از آموزش رایگان کامل بهره گیرند. در سال ۱۳۵۶ شمار دانشجویان در دانشگاه‌ها و مدارس عالی نزدیک به ۲۰۰، ۰۰۰ تن و در خارج از کشور ۱۰۰۰۰۰ تن بود. شمار بسیاری از دانشجویان خارج از کشور بورسیه دولت بودند. دانشجویان داخل کشور از کمک هزینه تحصیلی استفاده می‌کردند. برای دانشجویانی که در شهر زادگاه خود به دانشگاه می‌رفتند ماهانه ۳۵۰ تومان و برای دانشجویانی که محل دانشگاه آنان با زادگاه اشان تفاوت داشت ۵۵۰ تومان کمک هزینه تحصیلی داده شد.
- پیشینه سواد آموزی در ایران سال ۱۳۱۵ با گشودن کلاسهای اکابر به فرمان رضا شاه بر می‌گردد. در مدرسه‌های ابتدایی کلاسهای اکابر بر پا می‌شود که دوره ان دو سال بود و تنها خواندن و نوشتن می‌آموزد.
- سازمان آموزش سالمندان در ۱۳۲۲ ایجاد می‌شود.
- در سال ۱۳۵۵ محمد رضا شاه پهلوی فرمان پیکار با بی‌سوادی را می‌دهد. نخستین کلاس را خود می‌گشاید و در آن تدریس می‌کند و سازمان آموزش بزرگسالان و پیکار با بیسوادی در ایران آغاز به کار نمود.
- در اردیبهشت ۱۳۴۲ در جهارچوب انقلاب سفید سپاه دانش به روستاها می‌روند و در شهریور ۱۳۴۴ کمیته بین‌المللی پیکار با بیسوادی به پیشنهاد شاه ایران و با حمایت یونسکو آغاز به کار می‌کند.
چهار اصل از اصول انقلاب سفید، یعنی اصل ششم سپاه دانش ، اصل دوازدهم انقلاب اداری و آموزشی و اصل پانزدهم آموزش رایگان و اجباری در هشت سال نخستین تحصیل و اصل شانزدهم تغذیه رایگان برای کودکان خردسال در مدرسه‌ها و تغذیه رایگان شیرخوارگان تا دو سالگی با مادران دست در دست همه جنبه‌های آموزش و پرورش کشور را زیر نظر دارند.
کشورهای دیگر
در کشور آلمان در سال ۱۳۱۲ (ه‌. ش) برای دبستان‌ها پرداخت شهریه از بین رفت. ۱۳۳۷ (ه‌. ش) اموزش رایگان برای دبیرستان‌ها آغاز گردید. کشورهای سوئد فنلاند و دانمارک نیز آموزش رایگان برای دبستان و دبیرستان عرضه می‌کنند. در آمریکا و انگلیس مدارس دولنی وجود دارند که بدون پرداخت شهریه در ان می‌توان به تحصیل پرداخت ولی به دلیل پایین بودن سطح آموزش بیشتر دانش اموزان به مدارس ملی یا خصوصی می‌روند. برای تحصیلات دانشگاهی کوبا، ونزوئلا، ایرلند، سوئد و فنلاند آموزش رایگان در سطح دانشگاه عرضه می‌دارند ولی در دیگر کشورهای جهان شهریه می‌باید پرداخت شود.
در کشورهای در حال توسعه شهریه مدرسه از بزرگترین مشکلات آنها می‌باشد. در این کشورها به سبب شهریه و ناتوانی خانواده‌ها در پرداخت ان دانش اموزان بسیاری به مدرسه نمی‌روند. در سریلانکا، کوبا و لیبی آموزش رایگان اجرا می‌شود. در سال ۲۰۰۵ اوگاندا، کنیا، تانزانیا، مالاوی و بروندی شهریه را برای دبستان‌ها برداشتند. برنامه‌ای به نام برنامه جهانی سواد آموزی وجود دارد که هدف ان تا ۲۰۱۵ برداشتن شهریه در سطح دبستان در سراسر جهان است. اجرای این این برنامه را یونسکو و یونیسف بر عهده دارند.