جهاد دانشگاهی

جهاد دانشگاهی یک نهاد فرهنگی، پژوهشی، آموزشی در ایران است.
بدنبال حضور جمعی ازدانشجویان پیرو خط امام در میدان نبرد در جلسه‌ای با حضور روح الله خمینی به پیشنهاد سپاه و طرح موضوع توسط آقای هاشمی رفسنجانی مبنی بر ایجاد نهادی سازمانی در کنار دانشگاه‌ها ایجاد شود تا علاوه بر حضور فیزیکی به عنوان رزمنده بتوان از قابلیت اساتید و دانشجویان در جهت کمک به نیازهای فنی تخصصی جبهه‌ها و تلاشهای خلاقانه در جهت تهیه نمونه وسایل و تجهیرات جدید جهت تسهیل و برتری در میدان رزم انجام گیرد .
در ۱۶ مرداد ۱۳۵۹ ستاد عالی انقلاب فرهنگی، جهاد دانشگاهی را در راستای اهداف انقلاب فرهنگی ایران تاسیس نمود. با تبدیل ستاد به شورای عالی انقلاب فرهنگی، اساسنامه جهاد دانشگاهی در ۱۱ آذر ۱۳۶۵ بازنگری و تصویب شد. در این اساسنامه بر فعالیت‌های فرهنگی و تحقیقاتی به منظور اسلامی شدن دانشگاه‌ها تاکید شده‌است.
همچنین در ۲۲ آبان ۱۳۶۹ شورای عالی انقلاب فرهنگی، جهاد دانشگاهی را به عنوان پلی میان دانشگاه و بخش صنعتی، خدماتی کشور معرفی کرد. علاوه بر این انجام فعالیت‌های علمی و فرهنگی هم بر عهده این نهاد می‌باشد.
در ۱۴ آبان۱۳۷۰ اساسنامه جدیدی به تصویب نهایی شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و جایگزین اساسنامه قبلی شد.
جهاد دانشگاهی در راستای اهداف و وظایف خود در سال ۱۳۷۲ اقدام به تاسیس موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی به عنوان یک موسسه غیرانتفاعی از نوع دوم نمود. این موسسه شعبه‌های خود را در اهواز، اصفهان، رشت، همدان، کاشمر، اردکان، اشکذر و یزد راه‌اندازی کرد که از این میان، سه موسسه وابسته در استان‌های خوزستان، یزد و اصفهان به ترتیب به موسسه آموزش عالی مستقل دارای هیئت امنای اختصاصی تبدیل شده و در کرمانشاه نیز موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی کرمانشاه تاسیس شد. در این میان موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی در تهران پس از ارتقای کیفی و کمی، به دانشگاه علم و فرهنگ ارتقاء یافت. در سال ۱۳۹۲سه شعبه این موسسه در استان یزد نیز در قالب دانشگاه غیردولتی غیرانتفاعی علم و هنر ارتقا یافتند.
تعریف جهاد دانشگاهی
در اساسنامه جهاد دانشگاهی، این نهاد این گونه تعریف شده است: جهاد دانشگاهی نهادی عمومی و غیردولتی زیر نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی، از لحاظ اداری، استخدامی و مالی تابع مقرراتی است که به تصویب هیئت امنای جهاد دانشگاهی برسد.
اهداف جهاد دانشگاهی
اهداف تعیین شده برای جهاد دانشگاهی را می‌توان موارد زیر دانست:
- گسترش تحقیقات و شکوفایی استعدادها در سطح جامعه برای رسیدن به خود اتکایی
- توسعه امور فرهنگی با همکاری حوزه و دانشگاه
- گسترش طرحهای کاربردی به منظور به‌کارگیری نتایج پژوهش
وظایف کلی جهاد دانشگاهی
وظایف جهاد دانشگاهی عبارتند از: ترویج فرهنگ وهنر اسلامی، مقابله با غربزدگی، انجام تحقیقات کاربردی، پیگیری طرحهای تحقیقاتی جهاد، ارائه خدمات علمی-فنی، حمایت از دانشجویان و پژوهشگران مستعد، اجرای دوره‌های رسمی آموزش‌های علمی-کاربردی، ایجاد زمینه‌هایی برای اشتغال بیشتر فارغ التحصیلان دانشگاهی
هیئت امنای جهاد دانشگاهی
هیئت امنای جهاد دانشگاهی که یکی از ارکان جهاد است به عنوان «عالی‌ترین مرجع سیاستگذاری» این نهاد شناخته می‌شود. ترکیب هیئت امنا عبارت است از جهار عضو جهاد دانشگاهی، جهار نماینده دولت و نفر نهم نماینده‌ی رهبری در دانشگاه هاست؛ لذا ترکیب هیئت امنا به شدت تابع تغییرات سیاسی و تغییرات در دولت است. بنابراین در دوران محمود احمدی‌نژاد کل اعضای هیئت امنا تغییر یافت. چرا که با تغییر در نماینده رهبری در دانشگا ه‌ها و تغییر در دولت، نمایندگان دولت در هیئت امنا تغییر یافتند و به تبع آن ریاست جهاد دانشگاهی و در پی آن اعضای جهاد دانشگاهی در هیئت امنا تغییر یافتند. در حال حاضر هیئت امنا جهاد دانشگاهی از افراد زیر تشکیل شده است:
حمیدرضا طیبی (رئیس جهاد دانشگاهی و رئیس هیئت امنا)
محمد محمدیان
محمدباقر نوبخت
منصور غلامی
سید حسن قاضی زاده هاشمی
محمدرضا مخبر دزفولی
عبدالحسین شاهوردی
قادر آشنا
محمد حسین ایمانی خوشخو ( رییس دانشگاه علم و فرهنگ )
تشکیلات جهاد دانشگاهی
جهاد دانشگاهی شامل حوزه‌های پشتیبانی و امور مجلس، پژوهشی، آموزشی، فرهنگی، اشتغال و واحدها و پژوهشکده‌ها است.
حوزه پشتیبانی
فعالیت‌های اداری و مالی جهاد دانشگاهی در حوزه پشتیبانی صورت می‌گیرد.
جهاد دانشگاهی در حال حاضر علاوه بر دفتر مرکزی دارای ۳۹ واحد است (که ۱۴ واحد آن در شهر تهران و بقیه در مراکز دانشگاهی شهرستان‌ها استقرار دارند). همچنین تعداد ۱۱ پژوهشکده، ۷ سازمان و مرکز و ۹ موسسه و شرکت به ثبت رسیده نیز تحت پوشش این نهاد فعالیت دارند.
معاونت پشتیبانی و مدیریت منابع جهاد دانشگاهی با ۲ اداره کل امور اداری و امور مالی و همچنین ۳ دفتر (فنی، حقوقی، بودجه، تشکیلات و روشها) امور ستادی و پشتیبانی این نهاد را به عهده داشته‌است.
حوزه پژوهشی
حوزه پژوهشی وظایف پژوهشی مثل انجام تحقیقات کاربردی و توسعه‌ای، ارائه مشاوره و خدمات علمی و فنی و پیگیری و بهره‌برداری از نتایج طرحهای تحقیقاتی را بر عهده دارد. معاونت پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی با هدف برنامه‌ریزی، نظارت و ارزیابی، و هماهنگی فعالیت‌های این بخش طراحی و ایجاد شده‌است.
به‌طورکلی فعالیت‌های حوزه پژوهشی به دو بخش ستادی-اجرایی یا صف تقسیم می‌شود. فعالیت‌های ستادی در معاونت پژوهش و فناوری و فعالیت‌های اجرایی در واحدها و پژوهشکده‌ها و توسط گروه‌های پژوهشی و مراکز خدمات تخصصی (SID.ir) انجام می‌شود.
حوزه فرهنگی
تبلیغ و ترویج فرهنگ و هنر اسلامی، برنامه‌ریزی فرهنگی و تربیتی، ایجاد آمادگی فکری و افزایش دانش و بینش دینی و سیاسی در قشر جوان به منظور مقابله با غربزدگی و انحرافات فرهنگی در چارچوب سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی کشور، رویکرد اساسی جهاد دانشگاهی در حوزه فرهنگی است.
طبق بررسی و ارزیابی فعالیت‌های فرهنگی جهاد دانشگاهی کشور بر اساس ۱۷شاخص و متد احصائی از سوی دفتر برنامه‌ریزی و توسعه فرهنگی کشور معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی آذربایجان غربی به عنوان معاونت برتر معرفی و مقام معاونت فرهنگی نخست را در کشور کسب کردکه معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی آذربایجان غربی به همراه ۶ واحد دانشگاه الزهرا که با ۸۶ امتیاز، در رتبه دوم و واحد دانشگاه علوم پزشکی تهران با ۸۲٫۵ امتیاز، در رتبه سوم و واحد فارس با ۸۲ امتیاز، و لرستان با ۸۱٫۵ امتیاز و سیستان و بلوچستان با ۸۰٫۵ در رتبه‌های بعدی و در گروه A جای گرفته‌اند که معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی آذربایجان غربی که در رتبه اول این گروه نخست جای دارد و بقیه واحدهای دانشگاهی کشور و دانشگاه‌های تهران در درجه و گروه‌ها و رتبه‌های بعدی (B,C،D,…) قرار گرفته‌اند.
حوزه اشتغال و تجاری‌سازی فن آوری
جهاد دانشگاهی با درک مسایل و مشکلات فارغ التحصیلان دانشگاهی و به منظور بهره‌گیری از تونایی‌های بالقوه آنان برای ایجاد زمینه‌های اشتغال قشر تحصیل کرده، فعالیت‌ها و برنامه‌های علمی، پژوهشی و اطلاع‌رسانی خود را در زمینه اشتغال در سال ۱۳۷۷ آغاز کرد و در سال ۱۳۷۹ با توسعه فعالیت‌های خود سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاه‌ها را تاسیس نمود که در ۴ حوزه آموزشی، پژوهشی، اطلاع‌رسانی و امور اجرایی فعالیت می‌نماید.
خبرگزاری‌های تحت امر
جهاد دانشگاهی از معدود نهادهای جمهوری اسلامی است که دو خبرگزاری در عرصه خبررسانی در اختیار دارد که عبارتند از خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) به عنوان یگانه خبرگزاری قرآنی جهان اسلام و خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).