تطابق علم و دین

مطابقت دین با علم و عقل یکی از ۱۲ تعلیم اجتماعی دیانت بهائی است.
بهائیان اعتقاد دارند که دین و علم و عقل هماهنگ بوده و با یکدیگر تطابق دارند. از نظر بهائیان علم موهبت الهی است. از انجا که علم کاشف حقایق اشیاء است بهائیان علم را بزرگ‌ترین منقبت جهان می‌دانند.
عبدالبهاء می‌گوید: «…دین با علم توام است زیرا دین و علم هر دو حقیقت است اگر دین مخالف حقیقت باشد وهم است و هر مسئله دینی که مخالف علم صحیح و عقل کامل باشد شایان اعتماد نه. پس تقالید و رسوماتی که منافی علم و ترقی است باید زائل نمود…»
اهمیت علم و دین در کلام عبدالبهاء
۱- دین الهی مروج علم است
عبدالبهاء دین را مروج علم می‌داند و اظهار می‌دارد که هرگاه یک دین الهی ظهور کرده، علوم و فنون نیز توسط پیروان آن دین و حتی مردمان دیگر، پیشرفت زیادی کرده است.
۲- رکن اعظم دین علم و دانایی است
۳- اعظم منقبت عالم انسانی، علم است.( انسان‌ها می‌روند و آنچه از ایشان می‌ماند علم ایشان است.) …سلطنت ملکوت منهدم می‌شود. امپراطورها و قیاصره( قیصرها) مخلوق گردند و به کلی سلطنتشان زیروزبر می‌شود اما سلطنت علم ابدی است و سرمدی.انقراضی ندارد…
عبدالبهاء، همچنین جهل و تقلید را موجب گمراهی و عامل اختلافات میان اقوام مختلف می‌داند و علم را سبب عزت و رفع بسیاری از مشکلات بشر معرفی می‌نماید. به علاوه مقام علما و فلاسفه روشنفکر را عظیم می‌شمارد.
انواع علم
عبدالبهاء می‌گوید:
«… علم بر دو قسم است: علوم مادیه و علوم الهیه. علوم مادیه کشف اسرار طبیعت کند، علوم الهیه کشف اسرار حقیقت نماید. عالم انسانی باید تحصیل هر دو علم کند؛ اکتفای به یک علم ننماید، زیرا هیچ پرنده‌ای بجناح واحد پرواز نکند. باید به دو بال پرواز نماید. … مقصود از علم لاهوتی (الهی) کشف اسرار الهی است، ادراک حقایق معنوی است. …»
در کلام بهاءالله آمده است که مقصود از علم، علمی است که منفعت آن به خلق برسد نه علمی که سبب کبر و غرور و…گردد و علمای زیادی هستند که رستگار نشدند. البته او در مقام اهمیت وجود علما می‌گوید:«خوشا به حال عالمی که مردمان را به پروردگار بزرگ بخواند…»
همچنین در مقام علما و کسانی که از علما پیروی می‌کنند می‌گوید:« …خوشا به حال شما علمای بهایی…قسم به خدا که شما امواج دریای بزرگی و ستارگان فض و پرچم‌های یاری در آسمان‌ها و زمین هستید…خوشا به حال کسانی که به شما روی بیاورند و وای بر کسانی که از شما روی بگردانند»
تطابق علم و دین
دین بهائی تاکید می‌نماید که علم و دین تفکیک ناپذیرند؛ اگر حقیقت یکی باشد، محال است که علم مطلبی را صحیح تلقی نماید ولی دین آن را حقیقت به حساب نیآورد. عبدالبهاء علم و عقل را میزان سنجش تلقی می‌کند و بیان می‌دارد که انسان باید دین را با عقل بسنجد و بفهمد.
ضعف عقل
عبدالبهاء می‌گوید:
«موازین ادراک آنچه مسلم است منحصر در چهار موازین است یعنی حقائق اشیا به این چهار چیز ادراک میشود . اول میزان حس است یعنی آنچه به چشم و گوش و ذائقه و شامه و لامسه احساس می‌شود این را محسوس میگویند … و حال آنکه میزان حس ناقص است زیرا خطا دارد … لهذا نمی‌شودبر آن اعتماد کرد . میزان ثانی میزان عقل است و این میزان در نزد فلاسفه …میزان ادراک بود و بعقل استدلال می‌کردند و … با وجود این بسیار اختلاف کردند… پس معلوم شد که میزان عقلی تام نیست چه که اختلاف فلاسفه اولیوت عدم ثبات و تبدیل فکر دلیل بر این است که میزان عقل تام نیست چه اگرمیزان عقل تام بود باید جمیع متفق الفکر و متحد الرای باشند.
طبق اعتقادات بهائی عقل انسان با تمام توانائی‌های انکارناپذیرش، نمی‌تواند کاملا درست تصمیم بگیرد و اگر نتواند مطلبی را که دین می‌گوید ادراک نماید، قصور از دین نیست بلکه از عقل است. و تنها عقل کامل، عقل کلی الهی است که ماوراء طبیعت است و محیط بر جمیع اشیاء است. این عقل فقط مخصوص مظاهر مقدسه‌( پیامبران)است.
پانویس‌ها