مطالعات ترجمه

مطالعات ترجمه (به انگلیسی Translation Studies)، یک حوزه میان‌رشته‌ای شامل عناصری از علوم اجتماعی، علوم انسانی، مطالعات ادبی و مطالعات فرهنگی است که به مطالعه نظام‌مند نظریه، توصیف و کاربرد ترجمه کتبی، شفاهی، دیداری‌شنیداری و ماشینی می‌پردازد و هر از چندگاهی وارد دنیای سیاست و مسائل حقوقی می‌شود. به علاوه، اخیرا ترجمه غیرحرفه‌ای نیز مورد توجه ترجمه‌پژوهان قرار گرفته‌است. این رشته در سال ۱۹۷۲ توسط جیمز هلمز تحت عنوان رشته‌ای مستقل معرفی شد و اکنون در بیش از ۷۰ کشور و ۲۰۰ دانشگاه جهان تدریس می‌شود.
مطالعات ترجمه در ایران
گروه مطالعات ترجمه دانشگاه علامه طباطبائی در سال ۱۳۸۳ تاسیس شد. این گروه از نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، از سال ۱۳۹۱، قطب شمال مطالعات ترجمه محسوب می‌شود. این دانشگاه همچنین دارای مرکزی به نام مرکز پژوهشهای ترجمه است که فعالیت خود را از سال ۱۳۸۴ آغاز کرد. این مرکز از تاریخ ۹ اردیبهشت ۹۱ به پژوهشکده مطالعات ترجمه ارتقاء یافت.
گروه مطالعات ترجمه دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۸۷ تاسیس گردید. به همت هیئت علمی گروه مطالعات ترجمه این دانشگاه مقطع دکتری در سال ۱۳۹۲ تاسیس شد. در گروه مطالعات ترجمه دانشگاه فردوسی مشهد موضوعات متنوعی از قبیل تاریخ ترجمه، آموزش ترجمه/مترجم، ترجمه دیداری‌شنیداری و غیره مورد پژوهش و تدریس قرار می‌گیرد.
دکتر حسین ملانظر از سال ۱۳۸۲ تا کنون نشریه‌ای علمی پژوهشی به نام مطالعات ترجمه منتشر می‌کند. سردبیر این نشریه دکتر فرزانه فرحزاد است.
همچنین فضلنامه زبان و ترجمه نیز با مدیر مسئولی دکتر سید محمدرضا هاشمی و سردبیری دکتر علی خزاعی‌فر در دانشگاه فردوسی مشهد منتشر می‌شود.
به علاوه فضلنامه مترجم اولین فضلنامه علمی، فرهنگی در نظریه و عمل ترجمه در ایران به همت دکتر علی خزاعی‌فر در سال ۱۳۷۰ در مشهد تاسیس شد. این فضلنامه تاکنون ۶۱ شماره به چاپ رسانده‌است.
رشته مطالعات ترجمه در دانشگاه‌های ایران
دانشگاه علامه طباطبائی برای اولین بار در سال ۱۳۸۰ در رشته مطالعات ترجمه دانشجوی کارشناسی ارشد پذیرفت. مقطع دکترای این رشته اولین بار در سال ۱۳۹۰ در همین دانشگاه تاسیس شد. در سال ۹۱ دانشگاه‌های علامه طباطبائی، اصفهان، و پردیس تحصیلات تکمیلی دانشگاه علامه طباطبائی دانشجوی دکتری پذیرفته‌اند و از سال ۹۲ به بعد هم دانشگاه فردوسی مشهد، علاوه بر دانشگاه علامه طباطبائی، دانشگاه اصفهان و پردیس تحصیلات تکمیلی دانشگاه علامه طباطبائی، اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع دکترا کرد. دانشگاه اصفهان، دانشگاه خوارزمی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه بیرجند و دانشگاه تهران در حال حاضر دارای مقطع کارشناسی ارشد این رشته هستند. همچنین در تعدادی از واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی (به ویژه علوم و تحقیقات تهران، تهران جنوب، تهران مرکز، خوراسگان، شهرضا، شیراز و بندرعباس) و دانشگاه‌های شیخ بهائی اصفهان و بین‌المللی امام رضا مشهد، و نیز موسسات آموزش عالی البرز قزوین، نبی اکرم تبریز، کرمان و رودکی تنکابن نیز مطالعات ترجمه در مقطع کارشناسی ارشد دایر است. به علاوه در گذشته دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار و دانشگاه شهید مدنی آذربایجان مجری دوره کارشناسی ارشد رشته مطالعات ترجمه بوده‌اند.
دوره‌های مطالعات ترجمه به زبان‌های غیر انگلیسی
به جز دانشگاه‌های ذکر شده که مجری دوره مطالعات ترجمه به زبان انگلیسی هستند، دوره‌های مشابهی به زبان‌های دیگر و در مقطع کارشناسی ارشد در سطح ایران وجود دارد که در زیر به تفکیک زبان، نام دانشگاه‌های مطرح آورده شده‌است:
زبان عربی
دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه اصفهان، دانشگاه بوعلی سینا، دانشگاه دامغان، دانشگاه کاشان، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشگاه سمنان، دانشگاه شهید مدنی، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج
زبان فرانسه
دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه اصفهان، دانشگاه الزهرا، دانشگاه بوعلی سینا
زبان آلمانی
دانشگاه تهران