عبدالله اوجالان

عبدالله اوجالان (زاده ۴ آوریل ۱۹۴۸ میلادی، استان شانلی‌اورفه کردستان ترکیه) که در میان پیروانش به نام سروک آپو (سروک یعنی رهبر و آپو یعنی عمو Serok Apo) نیز مشهور است رهبر و بنیانگذار حزب کارگران کردستان، که یک گروه چپگرا و مسلح در ترکیه است. این حزب در برابر سرکوب کردهای ترکیه علیه دولت ترکیه تاسیس شد.
وی این حزب را در پاییز ۱۹۷۸ در روستای فیس شهرستان لیجه در استان دیاربکر تاسیس کرد. این سازمان به مبارزه مسلحانه با دولت ترکیه می‌پردازد. دولت ترکیه مدعی است سی هزار نفر در جریان درگیری نیروهای این حزب با ارتش ترکیه کشته شده‌اند. این حزب در واکنش به تحولات جهانی در سال ۲۰۰۲ هشتمین کنگره خود را برگزار کرد و ضمن اعلام انحلال حزب کارگران کردستان ترکیه، «کنگره آزادی و دمکراسی کردستان» را تاسیس کرد و اوجالان را همچنان به عنوان رهبر معرفی کرد.
زندگی
عبدالله اوجالان در عمرلی، یکی از روستاهای ناحیه هالفتی در شانلی‌اورفه ترکیه به دنیا آمد. پس از اتمام دبیرستان و ترک روستا به تحصیل در رشته علوم سیاسی در دانشگاه آنکارا پرداخت.
وی پس از پایان دانشگاه به عنوان کارمند در دیاربکر واقع در جنوب شرقی ترکیه مشغول به کار شد.
اوجالان از زمان دستگیری در سال ۱۹۹۹ در زندانی در جزیره امرالی در نزدیکی استانبول دوران محکومیت حبس ابد خود را می‌گذراند.
دستگیری
راهپیمایی هواداران اوجالان در لندن ۲۰۰۳
اوجالان در روز دوشنبه ۲۶ بهمن ۱۳۷۷ (۱۵ فوریه ۱۹۹۹) در یک عملیات هواپیماربایی در نایروبی دستگیر شد. خبری دستگیری وی را بولنت اجویت نخست‌وزیر وقت ترکیه اعلام کرد. وی گفت که جزئیات دستگیری وی هیچگاه افشا نخواهد شد. به گفته او اوجالان در عملیاتی که توسط سازمان اطلاعات ارتش ترکیه و سازمان اطلاعات ترکیه (میت) طی ده روز انجام دادند انجام شد. وی محل دستگیری اوجالان را اعلام نکرد. درباره جزئیات دستگیری وی و همکاری کشورهای مختلف در آن زمان، مطالب مختلفی در رسانه‌ها منتشر گردید.
دولت ترکیه با استقرار نیروهای نظامی خود در مرز سوریه این کشور را تهدید به حمله نظامی در صورت عدم اخراج اوجالان از آن کشور کرد. اوجالان در پی این تهدید سوریه را به مقصد روسیه ترک کرد. وی در ماه‌های بعد به برخی کشورهای دیگر از جمله ایتالیا و یونان رفت و در محل اقامت سفیر یونان (یونان بر سر اختلاف ارضی و اختلاف ترک‌ها و یونانی‌ها در قبرس دارای روابطی وخیمی در نیم قرن اخیر بوده‌اند) مستقر شد. اوجالان سفارت یونان را به همراه وکیلان خود و چند مقام کنیایی به قصد فرودگاه نایروبی جهت سفر به یک کشور آفریقایی دیگر ترک می‌کند. اما اتومبیل وی در مسیر ناپدید می‌شود. یک روز بعد اجویت نخست وزیر ترکیه خبر دستگیری و انتقال وی به ترکیه را منتشر و تلویزیون ترکیه تصاویری از وی با دست و پای بسته در کنار دو نیروی امنیتی دیگر نشان داد.
دولت یونان هر گونه همکاری با دولت ترکیه برای دستگیری وی را تکذیب کرد در بیانیه سفارت یونان در واشینگتن آمده بود که وی اجازه یافت در سفارت آن کشور در نایروبی بماند تا راه حلی برای مشکل وی بر اساس استاندارهای اتحادیه اروپا یافت شود. با این حال افکار عمومی و مطبوعات یونان به شدت علیه پانگراس، وزیر خارجه یونان، برانگیخته شده و انتقادات تندی علیه وی ابراز کردند. کردها نیز سفارت خانه‌های یونان را مورد حمله قرار دادند. وکیل اوجالان نیز گفت بود مقامات یونانی موکلش را فریب داده‌اند.
واکنش کشورها
بسیاری از رهبران کشورهای اروپایی از دولت ترکیه خواستند که وی را عادلانه محاکمه کرده و از اعدام او خودداری کند. ایگور ایوانوف وزیر امور خارجه روسیه خواستار محاکمه عادلانه وی همراه با حضور ناظران بین‌المللی شد. دولت هلند نیز خواستار محاکمه وی بر اساس معیارهایی اروپایی شد. بازرسی ویژه سازمان ملل در امور شکنجه نیز خواستار آن شد تا دولت ترکیه به ناظران اجازه بازدید از نحوه رفتار با وی را بدهد. گرهارد شرودر صدراعظم آلمان نیز خواستار محاکمه وی در دادگاه مستقل و عادلانه شد. دولت اسپانیا نیز نسبت به اعدام وی هشدار داد با این حال دولت ترکیه مانع از ورود وکلای آلمانی وی به ترکیه شد.
واکنش کردها
در پی انتشار خبر دستگیری وی، کردهای هوادار اوجالان به سفارت خانه‌های کشورهای یونان، کنیا، اسرائیل و ترکیه حمله کرده و سفارت خانه‌های این کشورها را در اغلب کشورهای اروپایی تصرف کردند و برخی دیپلمات‌ها را گروگان گرفتند. حزب کارگران از هوادارن خود خواست که به اشغال سفارتخانه‌ها خاتمه دهند. کنیا، یونان و اسرائیل سفارتخانه‌های خود را در برخی کشورها تعطیل کردند.
اعتراضات، تظاهرات‌ها و گروگانگیری تا چند روز در ترکیه، ارمنستان، لبنان و اغلب کشورهای اروپایی دنبال شد که در جریان آن چند نفر کشته و صدها نفر زخمی شدند. در داخل ترکیه مردم از دستگیری وی ابراز شادمانی کردند، گرچه همزمان کردها در چندین شهر تظاهرات کردند.
شایعه همکاری سازمان اطلاعات اسرائیل موساد در دستگیری وی منجر شد تا سفارتخانه‌های اسرائیل نیز مورد حمله قرار گیرد و در جریان آن ۳ نفر کشته شوند.
همکاری آمریکا
همکاری آمریکا در جریان بازداشت اوجالان توسط برخی مقامات اطلاعاتی آن کشور مطرح شد. به گفته آنان سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) و آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) شاخه وزارت دفاع آن کشور که متخصص در شنود الکترونیکی است از سه ماه قبل که اوجالان سوریه را ترک کرده بود همواره وی را زیر نظر داشته‌است.
دولت آمریکا نهایتا پس از استقرار اوجالان در سفارت یونان در نایروبی ابتدا از دولت یونان درخواست می‌کند که وی را به ترکیه تحویل دهد و پس از امتناع یونان اطلاعات مربوط به محل اقامت اوجالان را در اختیار دولت ترکیه قرار می‌دهد. سخنگوی وزارت امور خارجه در برابر سوالات مربوط به دست داشتن آمریکا در عملیات دستگیری اوجالان آن را تکذیب کرد.
اما بسیاری از رسانه‌ها معتقد بودند که دستگیری اوجالان عملیات مشترک توسط ماموران ترکیه و آمریکا انجام شده‌است.
همکاری اسرائیل
شایعه همکاری اطلاعاتی موساد در این پروژه پس از دستگیری وی مطرح شد و منجر به حمله گسترده کردها به سفارتخانه‌های اسرائیل در اروپا شد. رسانه‌های برخی کشورها نظیر ایران به شدت به آن انتقاد کردند.
اما یک دهه بعد گوردون توماس، از عناصر اطلاعاتی سیا که رابطه نزدیکی با موساد دارد در کتاب خود مدعی شد که اساسا دستگیری اوجالان نه توسط نیروهای امنیتی آمریکا و ترکیه، بلکه مستقلا توسط سازمان موساد اجرا شد و آنان پس از ربودن وی او را به ترکیه تحویل دادند. اسرائیل پیش از آن نیز چند مورد عملیات ربودن افراد را اجرا کرده بود.
عبدالله اوجالان نیز در سال ۱۳۸۷ مدعی شد که وی در عملیات مشترک سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا، اسرائیل و ترکیه ربوده و به زندان امرالی منتقل شد.
واکنش‌ها در ایران
دولت ایران تلاش کرد که موضع خاصی در برابر دستگیری وی نداشته باشد. در عین حال در بخش‌های کردنشین ایران نیز اعتراضات و درگیری‌هایی روی داد.
با این حال کردها در تهران توانستند با مجوز وزارت کشور و با تاخیری چند روزه در مقابل سفارت ترکیه و دفتر سازمان ملل در تهران تجمع کنند.
محاکمه
وی پس از دستگیری به اتهام جنگ مسلحانه و قتل هزاران نفر، محاکمه و به اعدام محکوم شد اما ترکیه به دلیل انتقادات گسترده و تلاش‌هایی که برای عضویت در اتحادیه اروپایی دارد از اعدام وی خودداری کرد و به حبس ابد وی در زندان جزیره امرالی بسنده کرد.
در عین حال دادگاه حقوق بشر اروپا در سال ۱۳۸۴ و پس از شکایت وکلای اوجالان، محاکمه وی را دارای ایرادات مختلف و غیر منصفانه اعلام کرد.
وجود قاضی ارتشی در دادگاه، عدم دسترسی وی به پرونده خود، حبس قبل از محاکمه و صدور حکم اعدام را از موارد غیر منصفانه بودن دادگاه دانست.
محاکمه در یونان
انتشار خبری در رسانه‌های یونان مبنی بر اینکه اوجالان پس از خروج از سوریه و سفر به کشورهای روسیه و ایتالیا بطور غیرقانونی وارد خاک یونان شده و دو روز در یونان مخفی بوده‌است منجر به برکناری سه وزیر در کابینه یونان شد. از سویی دولت یونان از سوی ترکیه متهم به ارائه گذرنامه یونانی به اوجالان شده‌است.
پنج سال پس از دستگیری وی، دادگاهی در یونان برای محاکمه غیابی اوجالان به اتهام ورود غیرقانونی به آن کشور برگزار گردید. تعدادی از اتباع یونانی نیز به همراه وی به اتهام دست داشتن در انتقال او به یونان محاکمه شدند.
کتاب‌شناسی
آثار ترجمه شده از عبدالله اوجالان به زبان فارسی، و آثاری که در رابطه با دیدگاه‌های وی و حزب کارگران کردستان در ایران به چاپ رسیده‌اند به شرح زیر است:
آثار اوجالان
از دولت کاهنی سومر به سوی تمدن دمکراتیک، (ترجمه دفاعیات عبدالله اوجالان در دادگاه)، تهران: بیدگل، مترجم:رحیم بیگ زاده، شابک: ۹۶۴۵۷۰۶۲۷۰
از دول‌ت ک‌اه‌ن‌ی س‌وم‌ر ب‌ه سوی ت‌م‌دن دم‌وک‌رات‌ی‌ک (دف‌اع‌ی‌ه ع‌ب‌دال‌ه اوج‌الان در دادگ‌اه ح‌ق‌وق ب‌ش‌ر اروپ‌ا)، م‌ت‌رج‌م رح‌ی‌م ب‌ی‌گ‌زاده، ت‌ه‌ران: پ‌ی‌ام ام‌روز، ۱۳۸۳.
از دول‌ت ک‌اه‌ن‌ی س‌وم‌ر ب‌ه س‌وی ت‌م‌دن دم‌وک‌رات‌ی‌ک، م‌ت‌رج‌م: دل‌ش‌اد م‌رادی، ت‌ه‌ران: ح‌س‌ی‌ن‌ی اص‌ل، ۱۳۸۲.
اس‌لام و م‌ی‌ه‌ن‌دوس‌ت‌ی، ج‌ام‌ع‌ه ک‌ردس‌ت‌ان و طرح ت‌رور م‌ن، ت‌رج‌م‌ه م‌ح‌م‌دری‌وف م‌رادی، ت‌ه‌ران: ن‌ش‌ر آن‌ا، ۱۳۷۹.
داس‌ت‌ان دوب‌اره زی‌س‌ت‌ن: خ‌اطرات و ان‌دی‌ش‌ه‌ه‌ای ع‌ب‌دال‌ل‌ه اوج‌الان (م‌ص‌اح‌ب‌ه‌ک‌ن‌ن‌ده ی‌ال‌چ‌ی‌ن ک‌وچ‌وک)، ت‌رج‌م‌ه و ت‌ح‌ق‌ی‌ق م‌ح‌م‌دری‌وف م‌رادی، ت‌ه‌ران: ح‌م‌ی‌دا، ۱۳۷۸.
ع‌ش‌ق ک‌رد، م‌ت‌رج‌م‌ان م‌خ‌ت‌ار زردوی‌ی و ش‌ی‌لان ح‌س‌ام‌ی، ت‌ه‌ران: آروی‌ج، ۱۳۸۰.
م‌ح‌ک‌م‌ه ت‌اری‌خ: ت‌ح‌ل‌ی‌ل‌ی از ت‌اری‌خ م‌ع‌اص‌ر ج‌ن‌ب‌ش‌ه‌ای ک‌رد در م‌ن‌اظره‌ی‌ی م‌ی‌ان ع‌ب‌دال‌ل‌ه اوج‌الان، اب‌راه‌ی‌م اح‌م‌د و م‌ح‌م‌د رس‌ول ه‌اوار، ت‌رج‌م‌ه م‌ح‌م‌د ری‌وف م‌رادی، ت‌ه‌ران: آن‌ا، ۱۳۸۳.
آثاری درباره اوجالان
وای‌ت، پ‌ل ج‌وزف، ش‌ورش‌ی‌ان ب‌دوی ی‌ا ان‌ق‌لاب‌ی‌ون م‌درن؟ (ع‌ب‌دال‌ل‌ه اوج‌الان ک‌ی‌س‌ت و چ‌ه م‌ی خ‌واه‌د؟)، ت‌رج‌م‌ه ج‌ب‌ار رح‌م‌ان‌ی، ت‌ه‌ران: آن‌ا، ۱۳۸۴.
گ‌ان‌ت‌ر، م‌ای‌ک‌ل، ک‌رده‌ا و آی‌ن‌ده ت‌رک‌ی‌ه: ت‌ح‌ل‌ی‌ل‌ی ب‌ر م‌س‌ی‌ل‌ه ک‌رد پ.ک. ک؛ و ع‌ب‌دال‌ل‌ه اوج‌الان، ت‌رج‌م‌ه ع‌ل‌ی ب‌ل‌خ‌ک‌ان‌ل‌و، ت‌ب‌ری‌ز: س‌الار، ۱۳۷۹.
اب‌ری‌ش‌م‌ی، ع‌ب‌دال‌ل‌ه، م‌سال‌ه ک‌رد در خ‌اورم‌ی‌ان‌ه و ع‌ب‌دال‌ل‌ه اوج‌الان، ت‌ه‌ران: ت‌وک‌ل‌ی، ۱۳۷۸.