آب‌بازسانان دندان‌دار

آب‌بازسانان دندان‌دار یا نهنگ‌های دندان‌دار راسته‌ای از خانواده آب‌بازان هستند که شامل نهنگ عنبر، نوک‌نهنگان، دلفین‌ها و غیره می‌شوند. همان گونه که از نام این راسته بر می‌آید، این جانوران دارای دندان در دهان خود هستند.
کالبدشناسی
اسکلت جمجمه یک دلفین معمولی درازنوک. به نامتقارن بودن جمجمه دقت کنید.
آب‌بازان دندان‌دار دارای یک منفذ هواگیری در بالای سر خود هستند. برای بهره‌گیری از توانایی پژواک‌یابی جانوران|پژواک‌یابی، جمجمه این آبزیان نامتقارن شده‌است. مغز آن‌ها به نسبت بزرگ است، با این حال بزرگ شدن مغز پیش از فرگشت پژواک‌یابیشان پدید نیامد. ارتباط ضعیفی میان دو بخش مغز نهنگ‌های دندان‌دار وجود دارد و این وظیفه بخشی به نام ملون در جلوی سر است که مانند لنزی امواج صوتی را متمرکز کند. این جانوران تارهای صوتی ندارند و صداها و سوت‌هایی که تولید می‌کنند در درون منفذ هواگیریشان تولید می‌شود. آب‌بازان دندان‌دار حس چشایی خود را از دست داده‌اند و فاقد غدد ترشح بزاق هستند.
به استثنای نهنگ عنبر، بیشتر آب‌بازان دندان‌دار کوچکتر از نهنگان بی‌دندان هستند. دندان‌ها در میان این جانوران تفاوت بسیار دارند. بعضی دلفین‌ها پردندان هستند و بیش از ۱۰۰ دندان در آرواره‌های خود دارند. از موارد استثنایی دیگر می‌توان به شبه‌نهنگ تک‌شاخ با تنها یک دندان بلند و نهنگ‌های تقریبن بی‌دندان نوک‌نهنگ، که دارای دندان‌های عجیبی تنها در میان نرها هستند، اشاره کرد. همه این گونه‌ها از دندان‌هایشان به منظور تغذیه بهره نمی‌برند، بلکه بعضی چون نهنگ عنبر آن‌ها را برای تهاجم و برتری‌جویی به کار می‌برند.
رفتار
تولید صدا
تولید صدا اهمیت فراوانی برای آب‌بازان دندان‌دار دارد. در حای که بسیاری از گونه‌ها صداهای متنوعی را به منظور ارتباط با اعضای گروهشان تولید می‌کنند، برای تقریبن همه این جانوران تولید صدا روشی به منظور موقعیت‌یابی صوتی است. نهنگ‌های عنبر صداهایی با بسامد پایین (تا بیشینه ۵۰ هرتز) تولید می‌کنند، حال آنکه دیگر گونه‌ها (گرازماهی‌ها همچنین گونه‌هایی چون دلفین هکتور عضو خانواده سیاه‌سفیدها) صداهایی با بسامد متوسط یا بالا از خود در می‌آورند. بسیاری از گونه‌های دلفین دارای تپ‌هایی در باند پهن هستند.
حرکت
بیشتر گونه‌های دلفین با سرعت بالایی شنا می‌کنند. گونه‌های کوچکتر موج‌سواری می‌کنند و بر روی موج‌های تولید شده توسط کشتی‌ها می‌پرند. بسیاری اوقات می‌توان دلفین‌ها را در حال انجام این کار دید. بعضی دیگر نیز به خاطر حرکات آکروباتیک خود در هنگام پرش از آب نامدار هستند، برای نمونه دلفین چرخان.
تاثیر انسان
دلفین‌های کوچک آسیب‌هایی از فعالیت‌های انسانی دیده‌اند. از جمله فعالیت‌هایی که منجر به این آسیب‌ها شده‌است می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
شکار، گیر افتادن در تورهای ماهیگیری، رقابت با ماهیگیران، کمبود ماهی، گردشگری (نهنگ‌بینی و درمان به وسیله دلفین‌ها)، زنده‌گیری به منظور نمایش یا پژوهش، نابودی زیست‌بوم یا کاهش قلمرو، فعالیت‌های صنعتی یا نظامی، آلودگی شیمیایی، بیماری و دگرگونی‌های اقلیمی.
نگهداری دلفین‌ها (برای نمونه دلفین‌های پوزه‌بطری، نهنگ‌های قاتل و نهنگ سفید) در اسارت به منظور نمایش در پارک‌های نمایش پستانداران دریایی، از جمله دلایل اصلی زنده‌گیری این جانوران است. این جانوران در شرایطی در این پارک‌ها نگه داشته می‌شوند که نیاز به محیط زندگی وسیع دارند.
نهنگ عنبر برای مدت‌های طولانی به دلایل تجاری شکار می‌شد. در حالی که هنوز نیز تعداد کمی از دلفین‌ها، مانند نهنگ خلبان، شکار می‌شوند، بیشترین تهدید از جانب شکارچیان برای آن‌ها گیر افتادن در تورهای فلزی شکار ماهیان اقیانوسی است.
هم‌اکنون هیچ پیمان بین‌المللی که آب‌بازان کوچک را زیر پشتیبانی خود گیرد وجود ندارد، با این حال «انجمن بین‌المللی شکار نهنگ» تلاش کرده‌است تا محدوده اختیارات خود را به آن‌ها نیز بکشاند. توافقنامه حفاظت از آب‌بازان کوچک دریای بالتیک، شمال شرقی اطلس، ایرلند و دریاهای شمالی به منظور پشتیبانی از همه نهنگ‌های کوچک مناطق نامبرده در سال ۱۹۹۱ به امضا رسید. در پی آن، پیمان مشابهی با نام توافقنامه حفاظت از آب‌بازان دریای سیاه، مدیترانه و منطقه اطلس در سال ۱۹۹۶ نهایی شد. کنوانسیون بن برنامه محیط زیست ملل متحد هم‌اکنون هفت آب‌باز دندان‌دار را در پیوست یک و ۳۷ گونه یا جمعیت را در پیوست دوم خود پوشش می‌دهد. همه نهنگ‌ها (کوچک یا بزرگ) در سیاهه سایتس قرار دارند. این بدان معنا است که داد و ستد بین‌المللی آن‌ها و فرآورده‌های به دست آمده از آن‌ها بسیار محدود و ناچیز است.
رده‌بندی
راسته آب‌بازسانان
زیرراسته آب‌بازسانان دندان‌دار : نهنگ‌های دندان‌دار
خانواده دلفین‌سانان: دلفین‌های اقیانوسی
سرده کچه‌ماهی‌ها
دلفین معمولی درازنوک، Delphinus capensis
دلفین معمولی کوتاه‌نوک، Delphinus delphis
سرده پهلوسفیدکچه‌ماهی‌ها
دلفین فریزر، Lagenodelphis hosei
سرده گوژدلفین‌ها
دلفین گوژپشت اقیانوس آرام، Sousa chinensis
دلفین گوژپشت هندی، Sousa plumbea
دلفین گوژپشت اطلس، Sousa teuszii
سرده لاغردلفین‌ها
دلفین خال‌دار اطلس، Stenella frontalis
دلفین چرخان پوزه‌کوتاه، Stenella clymene
دلفین خال‌دار گرمسیری، Stenella attenuata
دلفین چرخان، Stenella longirostris
دلفین نواری، Stenella coeruleoalba
سرده پوزه‌بطری‌ها
دلفین پوزه‌بطری معمولی، Tursiops truncatus
دلفین پوزه‌بطری گرمسیری، Tursiops aduncus
دلفین بورونان، Tursiops australis
سرده سیاه‌سفیدها
دلفین شیلی، Cephalorhynchus eutropia
دلفین راسو، Cephalorhynchus commersonii
دلفین جنوب آفریقا، Cephalorhynchus heavisidii
دلفین هکتور، Cephalorhynchus hectori
سرده گوی‌سرها
دلفین صاف شمالی، Lissodelphis borealis
دلفین صاف جنوبی، Lissodelphis peronii
سرده کشنده‌های کوچک
نهنگ قاتل کوتوله، Feresa attenuata
سرده گوی‌سرها
نهنگ خلبان باله‌بلند، Globicephala melas
نهنگ خلبان باله‌کوتاه، Globicephala macrorhynchus
سرده گردسرها
دلفین یونس، Grampus griseus
سرده پخ‌باله‌ها
دلفین نهنگی پوزه‌کوتاه، Orcaella brevirostris
دلفین پخ‌باله استرالیایی، Orcaella heinsohni
سرده گرگ‌های دریا
نهنگ قاتل، Orcinus orca
سرده خربزه‌سرها
نهنگ کله‌خربزه‌ای، Peponocephala electra
سرده دندان‌کلفت‌ها
نهنگ دندان‌کلفت، Pseudorca crassidens
سرده بطری‌بینی‌ها
دلفین بطری‌بینی رودی، Sotalia fluviatilis
دلفین گویان، Sotalia guianensis
سرده پوزه‌باریک‌ها
دلفین سخت‌دندان، Steno bredanensis
سرده پهلوسفیدها
دلفین پهلوسفید اطلس، Lagenorhynchus acutus
دلفین سربی، Lagenorhynchus obscurus
دلفین ساعت شنی، Lagenorhynchus cruciger
دلفین پهلوسفید آرام، Lagenorhynchus obliquidens
دلفین چانه‌سیاه، Lagenorhynchus australis
دلفین نوک‌سفید، Lagenorhynchus albirostris
خانواده تک‌دندانان
سرده قناری‌های دریا
نهنگ سفید، Delphinapterus leucas
سرده تک‌دندان
شبه‌نهنگ تک‌شاخ، Monodon monoceros
خانواده گرازماهیان
سرده بی‌باله‌ها
گرازماهی بی‌باله، Neophocaena phocaenoides
سرده گرازماهی‌ها
گرازماهی بندر، Phocoena phocaena
گرازماهی کالیفرنیا، Phocoena sinus
گرازماهی عینکی، Phocoena dioptrica
گرازماهی بورمایستر، Phocoena spinipinnis
سرده گرازماهی‌وارها
گرازماهی پهلوسفید، Phocoenoides dalli
خانواده نهنگان عنبر
سرده عنبری‌ها
نهنگ عنبر، Physeter macrocephalus
خانواده کوچک‌عنبریان
سرده کوچک‌عنبری‌ها
نهنگ عنبر ریزقد، Kogia breviceps
نهنگ عنبر کوتوله، Kogia sima
خانواده نوک‌نهنگان
سرده سیاه‌دلفین‌ها
نوک‌نهنگ بزرگ، Berardius arnuxii
نوک‌نهنگ بیرد، Berardius bairdii
سرده نهنگان پوزه‌بطری
نهنگ پوزه‌بطری شمالی، Hyperoodon ampullatus
نهنگ پوزه‌بطری جنوبی، Hyperoodon planifrons
سرده هندوآرام‌ها
نهنگ پوزه‌بطری گرمسیری، Indopacetus pacificus
سرده میان‌دندان‌ها
نوک‌نهنگ ساوربی، Mesoplodon bidens
نوک‌نهنگ پهن‌دندان، Mesoplodon bowdoini
نوک‌نهنگ هابز، Mesoplodon carlhubbsi
نوک‌نهنگ بلنویل، Mesoplodon densirostris
نوک‌نهنگ آنتیل، Mesoplodon europaeus
نوک‌نهنگ ژینکودندان، Mesoplodon ginkgodens
نوک‌نهنگ گری، Mesoplodon grayi
نوک‌نهنگ هکتور، Mesoplodon hectori
نوک‌نهنگ لایارد، Mesoplodon layardii
نوک‌نهنگ ترو، Mesoplodon mirus
نوک‌نهنگ کوتوله، Mesoplodon peruvianus
نوک‌نهنگ پرین، Mesoplodon perrini
نوک‌نهنگ برینگ، Mesoplodon stejnegeri
نوک‌نهنگ بیل‌دندان، Mesoplodon bahamondi
سرده نهنگ‌های تاسمان
نهنگ تاسمان، Tasmacetus shepherdi
سرده غازمنقارها
نهنگ غازمنقار، Ziphius cavirostris
خانواده روددلفین‌واران
سرده کوردلفین‌ها
دلفین رودخانه‌ای گنگ و ایندوس، Platanista gangetica
خانواده اورینوکوئیان
سرده دلفین‌های اورینوکو
دلفین رودخانه‌ای بولیوی، Inia boliviensis
دلفین رودخانه‌ای آمازون، Inia geoffrensis
خانواده به‌جاماندگان
سرده به‌جامانده‌ها
دلفین رودخانه‌ای چین، Lipotes vexillifer
خانواده دلفینان دریاکنار
سرده دریاکنارها
دلفین لاپلاتا، Pontoporia blainvillei
یادداشت