ارتشبد

ارتشبد (تلفظ معمول: ارتشبد) بالاترین درجه نظامی ایران است و معادل ژنرال چهارستاره در بسیاری از ارتش‌های کشورهای دیگر است. واژه ارتشبد در نیروی زمینی و هوایی به‌کار می‌رود و درجه معادل آن در نیروی دریایی «دریابد» است.
در قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپهبد و دریاسالار به‌عنوان بالاترین درجه‌های ارتش ذکر شده‌است و درجه‌های ارتشبد و دریابد حذف گردیده‌است. بااین‌حال، در آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، به وجود این دو درجه در ارتش اشاره شده‌است.
در قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به‌عنوان بالاترین درجه‌ها ذکر شده‌است.
در قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران نیز، درجه ارتشبدی به‌عنوان بالاترین درجه ذکر شده‌است.
تاریخچه
در تاریخ ۳ خرداد ۱۳۱۴، یعنی ۹ روز پیش از اولین جلسه رسمی فرهنگستان ایران، «بزرگ‌ارتشتاران (ارتش‌بد)» به‌جای عبارت «فرمانده کل قوا» ازسوی وزارت معارف بخشنامه شد؛ ولی روشن نیست که به این معنا کاربرد یافته‌باشد، زیرا در فهرست وزارت معارف، واژه‌های دیگری همچون «لشکربد» هستند که معمول نشده‌اند. بعدها در سال ۱۳۳۶، درجه ارتشبد در کنار دریابد، بالاترین درجه ارتش ایران شد و بزرگ‌ارتشتاران مختص شاه شد.
ارتشبدی در کشورهای مختلف
آمریکا
در ارتش آمریکا ارتشبد را «general» می‌نامند که دارای رتبه چهارستاره (four-star rank) است. صاحب این درجه دارای بالاترین درجه نظامی در زمان صلح است. استثنائا در زمان جنگ جهانی دوم، درجه بالاتری در نیروی زمینی آمریکا تحت عنوان «general of the army» (رتبه پنج‌ستاره یا five-star rank) نیز به‌وجود آمد که به‌شماری از ژنرال‌های آمریکایی داده شد. همچنین در زمان جنگ در نیروی هوایی آمریکا درجه‌ای به نام «general of the air force» اعطا شده‌است که آن نیز رتبه پنج‌ستاره به‌شمار می‌آید. شایان ذکر است که واژه ژنرال در انگلیسی به دو مفهوم به‌کار می‌رود: ۱. امیر؛ یعنی کلیه اعضای نیروهای زمینی و هوایی که درجه‌ای بالاتر از سرهنگی (colonel) دارند؛ ۲. ارتشبد یا همان ژنرال چهارستاره.
ایران
از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۵۵، ۱۷ تن از امیران ارتش به درجه ارتشبدی رسیدند که چهار نفر از نیروی هوایی و بقیه از نیروی زمینی بودند. همچنین، یک نفر از نیروی دریایی به درجه دریابدی ترفیع یافت که معادل ارتشبد در نیروهای زمینی و هوایی است. آخرین ارتشبد در ارتش شاهنشاهی، عباس قره‌باغی، فرمانده وقت ژاندارمری بود که در سال ۱۳۵۵ به این درجه رسید.
درجه‌های ارتشبدی و دریابدی هم‌تراز ژنرال و آدمیرال چهارستاره در ارتش آمریکا در سال ۱۳۳۶ توسط محمدرضا پهلوی ایجاد شد و در قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب ۱۳۳۶ گنجانده شد. نخستین کسی که در ایران به این درجه ترفیع یافت ارتشبد عبدالله هدایت در سال ۱۳۳۷ بود. پس از انقلاب، در آغاز، با تصویب شورای انقلاب، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی حذف شد. در قانون ارتش ایران مصوب ۱۳۶۶ نیز درجه‌های سرتیپ دومی و دریادار دومی افزوده شد، ولی همچنان از درجه‌های ارتشبدی و دریابدی سخنی به‌میان نیامد. در سال ۱۳۷۰، با تصویب قانون سپاه پاسداران، درجه‌های ارتشبدی و دریابدی به‌عنوان بالاترین درجه‌های این نهاد نظامی معرفی شد. همچنین، در قانون نیروی انتظامی مصوب سال ۱۳۷۴ و نیز ۱۳۸۲ از درجه ارتشبدی به‌عنوان بالاترین درجه یاد شده‌است.
فهرست امیران چهارستاره ارتش ایران
ارتشبد عبدالله هدایت
ارتشبد عبدالحسین حجازی
ارتشبد بهرام آریانا
ارتشبد رضا عظیمی
ارتشبد عزت‌الله ضرغامی
ارتشبد محمد خاتم (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
ارتشبد غلامعلی اویسی
ارتشبد فریدون جم
دریابد فرج‌الله رسائی (فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی)
ارتشبد فتح‌الله مین‌باشیان
ارتشبد نعمت‌الله نصیری
ارتشبد غلامرضا ازهاری
ارتشبد حسن طوفانیان (نیروی هوایی شاهنشاهی)
ارتشبد جعفر شفقت
ارتشبد حسین فردوست
ارتشبد سعید اعزازی (نیروی هوایی شاهنشاهی)
ارتشبد فضائل تدین (فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی)
ارتشبد عباس قره‌باغی
نشان درجه ارتشبد یا ژنرال چهارستاره در کشورهای گوناگون