مؤسسه مالی و اعتباری

موسسه‌های اعتباری نهادهای اقتصادی غیردولتی و عمومی در ایران هستند که با موافقت اصولی بانک مرکزی تاسیس می‌شوند و به عملیات بانکی مشغول هستند.
حداقل سرمایه لازم برای تاسیس موسسه اعتباری در ایران ۳۰۰ میلیارد تومان است.
بنابر آیین‌نامه مصوب ۴ بهمن ۱۳۹۳ هیئت دولت، موسسه‌های اعتباری پس از گرفتن موافقت اصولی بانک مرکزی باید در سه مرحله از بانک مرکزی مجوز بگیرند (مجوز اولیه، مجوز تاسیس، مجوز فعالیت). اما در عمل تعداد زیادی از این موسسه‌ها، بدون داشتن مجوز بانک مرکزی، در سطح کشور به‌صورت غیرقانونی فعالیت و همچنین اقدام به تبلیغ خود می‌کرده‌اند و بانک مرکزی هم اعلام کرد که هیچ مسئولیتی در قبال سپرده‌های موسسه‌های اعتباری بدون مجوز ندارد. در حال حاضر اشتغال به عملیات بانکی توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی تحت هر عنوان و تاسیس و ثبت هرگونه تشکل برای انجام عملیات بانکی، بدون دریافت مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ممنوع است.
بانک مرکزی ایران، موسسه اعتباری را موسسه‌ای می‌داند که از طریق جذب سپرده‌های مجاز بانکی (به استثناء سپرده قرض الحسنه جاری)، اخذ تسهیلات و استفاده از سایر ابزارهای مالی به تجهیز منابع مبادرت نموده و این منابع را به اعطای تسهیلات اعتباری اختصاص داده یا به هر نحو دیگری به تشخیص بانک مرکزی، واسطه بین عرضه‌کنندگان و متقاضیان منابع مالی باشد.
بیشتر موسسات اعتباری بر خلاف بانک‌های خصوصی و دولتی، پیش از قانون تنظیم بازار غیر متشکل پولی مصوب سال ۱۳۸۳ و با اخذ مجوز از سایر نهادها مانند وزارت تعاون، کشور، نیروی انتظامی و … ایجاد شده‌اند.
موسسه‌های اعتباری با مجوز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
موسسه اعتباری توسعه
موسسه اعتباری کوثر
موسسه اعتباری ملل
موسسه اعتباری نور
موسسه اعتباری کاسپین
اقدامات بانک مرکزی جهت ساماندهی و تجمیع موسسه‌های مالی و اعتباری
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از اسفند ۱۳۸۹ برای ساماندهی بازار پولی کشور، اقداماتی از جمله ادغام برخی از موسسه‌های مالی و تعاونی‌های اعتباری بدون مجوز، تبدیل موسسه‌های مالی بزرگ به بانک، و همچنین انتشار فهرستی با عنوان «موسسه‌های مالی و اعتباری در شرف تاسیس» انجام داد.
فهرست اولیه موسسات ادغامی و در شرف تاسیس
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در اسفند ۱۳۸۹ اعلام کرد بدنبال ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی، قصد ساماندهی و تجمیع تعاونی‌های اعتباری آزاد را دارد و تعاونی‌های اعتباری تجمیع‌شده زیر، به‌عنوان موسسه مالی و اعتباری در شرف تاسیس، با استقرار ناظر مقیم از طرف بانک مرکزی مجاز به ادامه فعالیت خواهند بود:
موسسه مالی و اعتباری باران، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری ثامن الحجج، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری پیشگامان یزد، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری صالحین، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری عسکریه، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری فردوسی، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری قوامین، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری کارسازان آینده، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری مولی الموحدین، در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری حافظ، در شرف تاسیس
تعاونی اعتبار میزان (مستقل)
موسسه اعتباری ثامن (وابسته به بنیاد تعاون سپاه پاسداران)
در مرداد ماه سال ۱۳۹۰، بانک مرکزی ایران در اطلاعیه‌ای، نام ۳ موسسه مالی و اعتباری دیگر را به فهرست اولیه اضافه کرد:
موسسه مالی و اعتباری مهر (بسیجیان)
موسسه اعتباری کوثر (وابسته به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)
موسسه مالی و اعتباری ریحانه گستر مشیز
در این فهرست نام موسسه مالی و اعتباری باران دیده نمی‌شود و به‌جای آن موسسه مالی و اعتباری فرشتگان قرار دارد.
فهرست جدید موسسات در شرف تاسیس
در فروردین ۱۳۹۲، معاونت نظارت بانک مرکزی طی نامه‌ای، فهرست جدیدی از موسسه‌های مالی و اعتباری دارای مجوز را اعلام کرد:
موسسه اعتباری آرمان، در شرف تاسیس: از ادغام موسسات مالی و اعتباری فرشتگان، فردوسی و افضل توس با همدیگر تشکیل شد.
موسسه اعتباری ثامن الحجج، در شرف تاسیس
موسسه اعتباری ملل، در شرف تاسیس
موسسه اعتباری کوثر، در شرف تاسیس
موسسه اعتباری نور، در شرف تاسیس: از ادغام موسسات مالی و اعتباری پیشگامان، کارسازان آینده و ریحانه گستر مشیز با همدیگر تشکیل شد.
حذف نام موسسات اعتباری در شرف تاسیس از وبگاه بانک مرکزی و بعد از آن
با توجه به عدم انجام اقدامات جدی از سوی موسسات در شرف تاسیس و طولانی‌شدن فرایند اخذ مجوز این نهادها، بانک مرکزی در تاریخ ۱۸/۱۰/۱۳۹۲ نام موسسات اعتباری در شرف تاسیس را از پایگاه اطلاع‌رسانی خود حذف نمود. بانک مرکزی اعلام کرد که پس از تکمیل تشریفات اداری و اخذ مجوز، اسامی این موسسه‌ها مجددا بر روی پایگاه اطلاع‌رسانی قرار خواهد گرفت.
در دی ماه ۱۳۹۲ اعلام شد که موسسه مالی و اعتباری افضل توس از موسسه اعتباری در شرف تاسیس آرمان خارج شده‌است و موسسه‌های مالی و اعتباری فرشتگان و فردوسی (دو عضو دیگر شکل‌دهنده موسسه آرمان) برای ادامه روند تکمیل پرونده و سرعت‌بخشی به پروسه ادغام، بدون حضور موسسه افضل توس وارد مذاکره با بانک مرکزی شدند.
تعاونی اعتبار میزان پس از جنجال‌های فراوان مرتبط با پرونده پدیده شاندیز در خرداد ۱۳۹۴ منحل شد. بعدتر اعلام شد که طی تفاهمی کلیه امور مربوط به تعاونی اعتبار میزان به بانک صادرات ایران واگذار می‌شود.
موسسه‌های مالی تبدیل‌شده به بانک
موسسه مالی و اعتباری سینا به بانک سینا تغییر نام یافت. (موسسه مالی و اعتباری بنیاد سابق) (وابسته به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی)
موسسه مالی و اعتباری انصار به بانک انصار تغییر نام یافت. (صندوق پس‌انداز و قرض الحسنه انصار المجاهدین سابق) (وابسته به بنیاد تعاون سپاه پاسداران)
موسسه مالی و اعتباری ایرانیان به بانک حکمت ایرانیان تغییر نام یافت. (وابسته به بنیاد تعاون ارتش جمهوری اسلامی ایران، بتاجا)
موسسه مالی و اعتباری مولی الموحدین به بانک ایران زمین تغییر نام یافت.
موسسه مالی و اعتباری قوامین به بانک قوامین تغییر نام یافت. (وابسته به ناجا) موسسه مالی و اعتباری اعتماد ایرانیان که فاقد مجوز از بانک مرکزی بود، به دستور این بانک منحل و در بانک قوامین ادغام شد. البته این حکم در دادگاه محل مناقشه بوده‌است.
موسسه مالی و اعتباری صالحین و موسسه مالی و اعتباری آتی و بانک تات ادغام شدند و بانک آینده را شکل دادند.
بانک در شرف تاسیس
موسسه مالی و اعتباری مهر به بانک مهر اقتصاد در شرف تاسیس تغییر نام یافت. (صندوق قرض الحسنه بسیجیان سابق) (وابسته به بنیاد تعاون سازمان بسیج مستضعفین)
موسسه اعتباری کاسپین
بحران موسسات مالی و اعتباری ۱۳۹۶
موسسه مالی و اعتباری ثامن الحجج
توضیحات