اصطلاحات دریانوردی در خلیج فارس

این فهرستی از اصطلاحات رایج دریانوردی در خلیج فارس است. برخی از این اصطلاحات فارسی است و بقیه از عربی و زبان‌های اروپایی وارد فارسی شده‌است.
اوزال: بادبان.
اوشار: قایقی که بدنه‌اش ساخته شده ولی هنوز سامان ندارد.
باد سهیل:
باد شمال: بادی که از غرب می‌وزد.
باد عقرب:
باد عیوقی:
باد کوش:
باد گاه: بادی که از شمال می‌وزد.
باد نعشی:
بدن: نوعی قایق
بدنه: بدنه قایق
بسته: طناب بالا کشیدن پروند.
بطاله: نوعی قایق
برد: دو طرف راست و چپ قایق. برد راست و برد چپ.
بغله: نوعی قایق
بوم: نوعی قایق
بیدک: بادنما
بیس: تیر حمال اصلی کف قایق. در عربی بیص می‌نویسند. احتمالا از base
بیوارد: از طناب‌های نگه‌دارنده دول.
پاوره: لنگر با دو ناخن آهنی.
پروند: تیر بلندی که بادبان به آن آویزان است.
پنجری: جاشویی که برای دیدبانی بالای دول می‌رود.
پیمون: واحد اندازه‌گیری ژرفا برابر با فاصله میان دو سر انگشتان دو دست باز شده به دو طرف انسان. کاملا شبیه به تعریف fathom در انگلیسی
تاپسل: بادبان عقب قایق. احتمالا از topsail
تشاله: نوعی قایق
تعان: بار سنگینی که برای تعادل قایق در کف آن پر می‌کنند. معمولا ماسه است.
جاشو: کارگر قایق که زیر نظر سرهنگ کار می‌کند.
جامع: قرقره بزرگی که طناب‌های برافراشتن بادبان اصلی از آن می‌گذرد.
جداف: تیرهای عمودی که برای نگه‌داشتن قایق در ساحل پس از جزر بکار می‌رود.
جهاز: نام عمومی ناوها
جیب: بادبان مثلث جلوی قایق. به همان معنی jib در انگلیسی.
چرخ: فرمان گرد و دسته‌دار برای هدایت قایق.
حلج: ردیفی از گرهاف‌ها برای حفاظت از طناب‌ها در جریان خایور کردن.
حلقوم: شلمان‌های جلو که به بیس وصل هستند و دهانه آن‌ها تنگ‌تر است.
خایر: دور زدن پشت به باد و عوض کردن جای بادبان از راست به چپ یا بر عکس.
خن: پایین‌ترین قسمت درون قایق. به تمام جای بار نیز گفته می‌شود.
داسه بالا: لبه بالایی بادبان
داسه زیر: لبه پایینی بادبان.
دامن: گوشه عقب بادبان.
در: حلقه‌های طنابی که بادبان را به پروند وصل می‌کند.
دستور: تیر بلند افقی که گوش جیب را به آن می‌بندند.
دهمه: سوراخ‌هایی در گوش بادبان که طناب به آن‌جا وصل می‌شود.
دوار: وسیله جمع کردن طناب‌ها. مانند وینچ کار می‌کند.
دول: دگل اصلی قایق.
دیره: قطب‌نما
زولی: مستراح قایق که به بدنه وصل است.
زیوارد: طنابی که دول را به عبد می‌بندد.
ساج: چوبی که بدنه قایق را از آن می‌سازند.
ساطور: تخته پهن و بلندی که در سینه قایق نصب می‌شود.
سامان: تمام اجزای مربوط به بادبان در قایق.
سرهنگ: رئیس جاشوان که زیر نظر ناخدا کار می‌کند.
سطحه: عرشه اصلی.
سکان: صفحه‌ای که در پشت قایق نصب می‌شود و با حرکت دادن آن نوک قایق به چپ یا راست می‌رود.
سکانی: کسی که زیر نظر ناخدا چرخ را به دست و تنظیم سکان را به عهده دارد.
سکستان: وسیله ناوبری که یک ششم دایره است.
سفر گپ: سفر دریایی بزرگ که معمولا شامل رفتن به هند و آفریقا می‌شود.
سن: لنگر سنگی برای صخره‌های مرجانی.
سیفه: روغن جگر کوسه که برای آب‌بندی به بدنه جهاز می‌مالند.
سینه: جلوی قایق.
شارت: مجموعه طناب‌ها برای برافراشتن بادبان.
شفره:
شلمان: چوب‌های دنده‌مانند که با عطفه به بیس وصل می‌شود و تخته‌های بدنه را بر آن می‌کوبند.
ضربه: تندوزه یا توفان دریایی
قیاس: فن محاسبه موقعیت در دریا.
عالیه: بخشی از بدنه قایق که بین برد و سینه قرار دارد.
عبد: تیر عمودی کلفت و کوتاهی که دول را به آن می‌بندند.
عبیدار: قرقره چوبی بزرگ و ثابت به سطحه.
عطفه: قطعات چوبی که به بیس وصل است و شلمان‌ها را به بیس وصل می‌کند.
علاگی: طناب برافراشتن جیب.
عمرانی: از طناب‌های نگه‌دارنده دول.
غراب شیطان: کشتی مرموزی که گفته می‌شود گاه در طوفان با چراغ‌های نورانی ظاهر می‌شود و برخی ناخدایان مدعی دیدن آن هستند.
غنجه: نوعی قایق که بیشتر در عمان ساخته می‌شود.
فرمن: عربی شده پروند.
قائم: هر یک از چوب‌های قطور عمودی در جلو و عقب قایق برای بستن طناب‌ها.
قلمی: بادبان کوچک عقب.
کانه: تیر روی سکان.
کبن: اتاق ناخدا. احتمالا از cabin
کتل: قایق کوچک.
کنبار: طناب‌های قایق که از الیاف نارگیل بافته می‌شود.
کواتر: وسیله ناوبری که یک‌چهارم دایره است.
کلب: تیر افقی در جلوی قایق که به دو قائم جلو بسته شده‌است.
گابیه: بادبان کوچک بالای بادبان اصلی.
اوزال گپ: بادبان بزرگ اصلی.
گرهاف: حلقه‌ای چوبی با دو سوراخ برای حفاظت از طناب در جریان خایور.
گفال: از «قفال» عربی، دوره استراحت پیش از شروع کار دریانوردی (معمولا تابستان.)
گفیه: قرقره‌های طناب‌های قایق.
گوش: بخش جلویی بادبان.
لنج: نام عمومی انواع قایق موتوری با بدنه چوبی سنتی در خلیج فارس و اقیانوس هند
لنگر: لنگر با چند ناخن آهنی.
ماشوه: قایق پارویی بلند دارای ۱۲ یا ۲۴ پارو.
مح: طنابی که درون لبه‌های بادبان می‌دوزند.
مخاتف: مجموعه طناب‌های بالا کشیدن پروند.
معلم: ناخدای ناوبر قایق که فنون قیاس را می‌داند.
موتورلنج: نام دیگر لنج.
ناخدا: فرمانده اصلی قایق
نباشه: هر یک از دو تیر چوبی که برای افزودن طول به پروند می‌بندند.
نهمه: آوازی که برای هماهنگی حرکات جاشوها در هنگام بالا کشیدن اوزال می‌خوانند.
نیم: عرشه کوچک‌تر در عقب قایق.
ولمه: باد خوب که از طرف «دوم» یا پشت قایق می‌وزد.
یاهوم: تنظیم بادبان بر اساس جهت باد.