پرستو

پرستوها و چلچله‌ها گروهی از پرندگان حشره‌خوار گنجشک‌سان عضو تیره پرستویان هستند که تاکنون ۷۴ گونه از آن‌ها شناسایی شده‌اند و در بسیاری از مناطق یافت می‌شوند. این پرندگان کوچک را با قد و بدن کشیده (حدود ۲۰ سانتیمتر)، بال‌های باریک و نوک‌تیز، و منقار کوتاه و پاهای سست و کوچک، به آسانی می‌توان از دیگر پرندگان باز شناخت. برخی از گونه‌های پرستویان دم‌های شاخه‌دار دارند. پر و بال پرستوها می‌تواند یک‌دست یا دارای نشان‌هایی به رنگ آبی و سبز با جلای فلزی باشد.
پرجمعیت‌ترین گونه پرستو، چلچله سینه‌خاکستری است که در آسیا، اروپا، و آمریکای شمالی زندگی می‌کند. این گونه پرستو گاه در یک فصل سه بار تخم می‌گذارد. هنگامی که تخم‌های نوبت اول به جوجه تبدیل شدند، پس از ترک لانه جای دوری نمی‌روند، بلکه در نزدیکی آشیانه می‌مانند و در غذا دادن به جوجه‌های نوبت دوم و سوم به پدر و مادرشان کمک می‌کنند.
نام‌های دیگر
پلپلاسی (در سیستان)،پرستوک، پیرسوک، پرستک، خطاف، فرشتو، فرشتوک، فراشترو، فراشتروک، فراشتک، فراستوک، پلستک، پیلوایه، حاجی حاجی، پالوانه، پالوایه، بادخورک، فرستو، فرستوک، بالوایه، ابابیل (در تداول عامه)، بهار، زازال، چلچله، فرتوک، بلوایه، دمسنجه، دمسیجه، بلسک، داپرزه، دال بوز، دال پوز، دال بوزه، دال پوزه،پلیسیر از نامهای دیگر معادل پرستو در زبان فارسی می‌باشند.
در گویش کرمانی اسپریچو به معنای پرستو آورده شده‌است. در گویش دزفولی به آن شوپلیشک یا شوپلشک می‌گویند. و در گویش لری به آن سیپریسک می‌گویند . در زبان انگلیسی، پرستو با نام معمول Swallow و چلچله با نام Martin خوانده می‌شود. در ترکمنی به ان قره لواچ می‌گویند.
موسم جفت‌گیری و تخمگذاری
در موسم جفت‌گیری و تخم‌گذاری پرستوی ماده تا پنج تخم می‌گذارد، ومدت پانزده روز روی تخم‌ها می‌خوابد، و پس از بیرون آمدن جوجه‌ها از تخم (تفقیص) و سپری شدن ۲۵ روز جوجه‌ها برای ترک لانه آماده می‌شوند. اما چند شب نخست را به آشیانه برمی‌گردند، و از آن پس برای همیشه لانه را ترک می‌گویند.
آشیانه
دو پرستوی صخره‌ای در حال ساختن آشیانه گلی
ساختن آشیانه به کمک جفت پرستوی نر وماده صورت می‌گیرد. لانه را از گل و ساقه علفها ی خشک و پر ساخته می‌شود. به دلیل یکسانی رنگ پرهای پرستو (چلچله) نر و ماده بازشناختن آن‌ها از یکدیگر آسان نیست.
کوچ
دو جوجه پرستو در انتظار غذا از سوی پرستوی مادر
از دیر باز تاکنون انسان می‌خواسته پی به انگیزه مهاجرت پرندگان ببرد و بداند که چه عواملی در جهت‌یابی آن‌ها نقش دارد. در هرسال گروه‌های زیادی از پرندگان که به (پرندگان مهاجر) مشهورند گاهی از شمال به جنوب، وگاهی هم از جنوب به شمال مهاجرت می‌کنند، و در این مهاجرت هزاران مایل راه را طی می‌کنند ودها هزار ده وشهر وروستا را پشت سر می‌گذارند. البته عوامل طبیعت، دما، آب وهوا، سرما و گرما در این هجرت سالیانه پرندگان نقش مهمی دارد. «پرستوها» سالانه هفده هزار کیلومتر راه را می‌پیمایند، و از قاره‌ای به قاره دیگر کوچ می‌کنند، و دارای رکورد سرعت در بین دیگر مهاجران هستند. به‌طوری‌که نوشته‌اند چهار هزار کیلومتر را در بیست وچهار ساعت می‌پیمایند. یعنی باسرعت ساعتی حدود صد وهفتاد کیلومتر. گفته می‌شود که انسان به «پرستو» علاقه‌ای خاص دارد چنانکه سرخ پوستان آمریکایی (در سنتی پیش از دوران مکاشفات کریستوف کلمب) کدو حلوایی را به شاخه‌ای می‌آویختند تا پرستوها درون (مغز) کدو را بخورند و در میان آن، برای خود لانه‌ای بسازند. در مورد کوچ پرندگان نظرات متعددی وجود دارد. تا پیش از ابراز نظریه جدید گمان بر این بود که رهبری پرندگان با تجربه و مسن، میدان مغناطیسی زمین، نیروی کوربولیس، تابش آفتاب، وساعت فیزیولوزیکی، در کوچ وجهت یابی پرندگان موثرند. در سال ۱۹۰۶ میلادی دانشمند زیست‌شناسی آلمانی «اشنایدر» این حقیقت را حدس زد که پرندگان از روی حرکت خورشید جهت یابی می‌کنند. پس از عرضه فرضیه اشنایدر، دکتر (کرامر) نخستین دانشمندی بود که درستی فرضیه اشنایدر را به کمک آزمایشهای گوناگون، بررسی و ثابت کرد. وی دریافت که حس جهت یابی پرندگان از روی حرکت خورشید به قدری دقیق است که آن‌ها حتی مقدار تغییر وضع ساعت به ساعت خورشید را هم می‌سنجند.
آرایه
پرستوها و چچله‌ها از دیدگاه ریخت‌شناختی در میان گنجشک‌سانان منحصر به فرد هستند، ولی بهره‌گیری از دورگه‌سازی دی‌ان‌ای-دی‌ان‌ای نشان داده است که آن‌ها روابطی با سسک‌های بر قدیم، چشم‌سفیدها، و چرخ‌ریسک‌ها دارند. تیره پرستویان دارای دو زیرخانواده Pseudochelidonina شامل پرستوهای رودخانه‌ای و Hirundininae شامل دیگر پرستوها است.
تیره Hirundinidae
زیرخانواده: Pseudochelidoninae (پرستوهای رودخانه‌ای)
سرده: Pseudochelidon
پرستوی رودخانه‌ای آفریقایی، Pseudochelidon eurystomina
پرستوی رودخانه‌ای چشم‌سفید، Pseudochelidon sirintarae
زیرخانواده Hirundininae (همه دیگر چلچله‌ها و پرستوها)
سرده: Psalidoprocne
اره‌بال دم‌مربعی، Psalidoprocne nitens
اره‌بال کوهی، Psalidoprocne fuliginosa
اره‌بال سرسفید، Psalidoprocne albiceps
اره‌بال سیاه، Psalidoprocne pristoptera
اره‌بال فانتی، Psalidoprocne obscura
سرده: شبه‌پرستوها
پرستوی دمگاه‌خاکستری، Pseudhirundo griseopyga
سرده: Cheramoeca
پرستوی پشت‌سفید، Cheramoeca leucosternus
سرده: Phedina
چلچله ماسکارن، Phedina borbonica
چلچله برازا، Phedina brazzae
سرده: Riparia
چلچله گلوقهوه‌ای، Riparia paludicola
چلچله گلوخاکستری، Riparia chinensis
چلچله کنگو، Riparia congica
چلچله شنی، Riparia riparia
چلچله راه‌راه، Riparia cincta
سرده: Tachycineta
پرستوی درختی، Tachycineta bicolor
پرستوی بنفش و سبز، Tachycineta thalassina
پرستوی طلایی، Tachycineta euchrysea
پرستوی باهاما، Tachycineta cyaneoviridis
پرستوی زولتسمان، Tachycineta stolzmanni
پرستوی حرا، Tachycineta albilinea
پرستوی بال‌سفید، Tachycineta albiventer
پرستوی دمگاه‌سفید، Tachycineta leucorrhoa
پرستوی شیلی، Tachycineta meyeni
سرده: Progne
چلچله ارغوانی، Progne subis
چلچله کوبایی، Progne cryptoleuca
چلچله کارائیب، Progne dominicensis
چلچله سینالوا، Progne sinaloae
چلچله سینه‌خاکستری، Progne chalybea
چلچله گالاپاگوس، Progne modesta
چلچله پرو، Progne murphyi
چلچله جنوبی، Progne elegans
چلچله سینه‌قهوه‌ای، Progne tapera
سرده: Notiochelidon
پرستوی شکم‌قهوه‌ای، Notiochelidon murina
پرستوی آبی و سفید، Notiochelidon cyanoleuca
پرستوی پاکمرنگ، Notiochelidon flavipes
پرستوی سرسیاه، Notiochelidon pileata
سرده: پرستوی آند
پرستوی آند، Haplochelidon andecola
سرده: Atticora
پرستوی نوارسفید، Atticora fasciata
پرستوی طوق‌سیاه، Atticora melanoleuca
سرده: Neochelidon
پرستوی ران‌سفید، Neochelidon tibialis
سرده: Stelgidopteryx
پرستوی بال‌زبر شمالی، Stelgidopteryx serripennis
پرستوی بال‌زبر جنوبی، Stelgidopteryx ruficollis
سرده: Alopochelidon
پرستوی سرگندم‌گون، Alopochelidon fucata
سرده: Hirundo
چلچله معمولی یا پرستوی معمولی، Hirundo rustica
پرستوی سینه‌قرمز، Hirundo lucida
پرستوی آنگولا، Hirundo angolensis
پرستوی اقیانوس آرام، Hirundo tahitica
پرستوی پیام‌رسان، Hirundo neoxena
پرستوی گلوسفید، Hirundo albigularis
پرستوی اتیوپی، Hirundo aethiopica
پرستوی دم‌سفید، Hirundo smithii
پرستوی سینه‌سفید، Hirundo nigrita
پرستوی بال‌رنگارنگ، Hirundo leucosoma
پرستوی دم‌سفید، Hirundo megaensis
پرستوی سینه‌مرواریدی، Hirundo dimidiata
پرستوی آبی‌رنگ، Hirundo atrocaerulea
پرستوی سیاه و قرمز، Hirundo nigrorufa
سرده: Ptyonoprogne
چلچله کوهی، Ptyonoprogne rupestris
چلچله بیابانی، Ptyonoprogne obsoleta
چلچله صخره، Ptyonoprogne fuligula
چلچله سربی، Ptyonoprogne concolor
سرده: Delichon
چلچله دمگاه‌سفید یا چلچله خانگی معمولی Delichon urbicum
چلچله خانگی آسیایی، Delichon dasypus
چلچله خانگی نپال، Delichon nipalense
سرده: Cecropis
پرستوی خط‌دار بزرگ، Cecropis cucullata
پرستوی خط‌دار کوچک، Cecropis abyssinica
پرستوی سینه‌خرمایی، Cecropis semirufa
پرستوی مسجد، Cecropis senegalensis
پرستوی دمگاه‌قرمز، Cecropis daurica
پرستوی خط‌دار، Cecropis striolata
پرستوی شکم‌خرمایی، Cecropis badia
سرده: Petrochelidon
پرستوی صخره گلوقرمز، Petrochelidon rufigula
پرستوی صخره پرئوس، Petrochelidon preussi
پرستوی صخره دریای سرخ، Petrochelidon perdita
پرستوی صخره آفریقای جنوبی، Petrochelidon spilodera
پرستوی جنگلی، Petrochelidon fuliginosa
پرستوی گلورگه‌دار، Petrochelidon fluvicola
پرستوی پری، Petrochelidon ariel
پرستوی درختی، Petrochelidon nigricans
پرستوی صخره آمریکایی، Petrochelidon pyrrhonota
پرستوی غار، Petrochelidon fulva
پرستوی طوق‌بلوطی، Petrochelidon rufocollaris