تالار وحدت

ساختمان تالار رودکی در خیابان استاد شهریار
پادشاه و فرح پهلوی روز گشایش تالار رودکی با رابرت وارن
تالار وحدت که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، تالار رودکی نام داشت، در تاریخ ۳ آبان ۱۳۴۶ توسط محمد رضا شاه پهلوی و فرح پهلوی گشوده شد و در تهران، خیابان حافظ، خیابان محمد حسین شهریار (دکتر ارفع سابق) قرار دارد. این تالار چندمنظوره برای اجرای نمایش‌های باله، اپرا و کنسرت‌های موسیقی ایرانی و اروپایی به ابتکار فرح پهلوی ساخته شد. در روز افتتاح سیمین غانم سمفونی مرد من را اجرا کرد.
این تالار به نام شاعر پرآوازه ایران قرن سوم هجری رودکی نامیده شد. تالار رودکی در خارج از ایران به نام Tehran Roudaki Hall Opera House شناخته می‌شد و سازمان باله ملی ایران نیز تا قبل از برچیدگی در سال ۱۳۵۸ در همین مجموعه فعالیت داشته‌است.
مجموعه تالار رودکی در اصل شامل دو تالار می‌شد. بعد از انقلاب ۵۷ تالار بزرگ‌تر را به تالار وحدت و تالار کوچک‌تر را به تالار رودکی تغییر نام دادند و پس از انقلاب اسلامی در این تالار بیشتر کنسرتهای موسیقی و نمایشهای تئاتر اجرا شده‌است.
ساختمان
جایگاه تماشاچیان تالار
کنسرت در تالار
تالار رودکی و با نام کنونی تالار وحدت؛ یکی از مجهزترین و بزرگترین تالارهای اپرا، موسیقی و تئاتر ایران است که توسط اوژن آفتاندلیانس (یوگینا آفتاندلیانس) بر اساس مدل نمونه اپرا هال وین ساخته و به نام شاعر و نوازنده بزرگ ایرانی ابوعبدالله رودکی در سال ۱۳۴۶ افتتاح گردید. ساخت تالار در خیابان دکتر ارفع (استاد شهریار کنونی) در سال ۱۳۳۶ آغاز و پس از ۱۰ سال با بهترین طراحی داخلی و تجهیزات بی‌نظیر ماشینری نور و صدا، بهره‌برداری و در آبان‌ماه ۱۳۴۶ افتتاح شد. این مجوعه متشکل از دو سالن اجرا به نام‌های تالار رودکی و سالن کوچک است که بعد از انقلاب اسلامی ایران تالار بزرگ‌تر را به وحدت و سالن کوچک را به تالار رودکی تغییر نام دادند. زیر بنای این تالار نزدیک به ۱۵۷۰۰ مترمربع است و شامل یک سالن همکف و سه طبقه بالکن به صورت نعل‌اسبی است که در مجموع گنجایش ۷۴۰ تماشاگر را دارد. این ساختمان دارای دو زیرزمین (محل قرارگیری الکتروموتورهای صحنه و ماگنت‌های نور و پاورهای مربوطه)، تالار کنسرت، شامل صحنه و سالن تماشاگران در طبقه همکف و ساختمان اداری است. مساحت کل ساختمان در ۷ طبقه و زیرزمین‌ها به ۲۱۰۰۰ متر مربع می‌رسد.
صحنه تالار وحدت
آوانسن
آوانسن یا صحنه پیش‌آمده، با ارتقا ۸۰ سانتی‌متر و قوس اصلی به شعاع ۱۴ متر و دهانه رینه‌ها شکاف‌های نورپردازی چپ و راست آوانسن ۱۴/۳۰ متر عرض دارد. عمق آوانسن ۵/۳۰ متر، در مرکز قوس تا ابتدای سن اصلی و بر روی آن سن ارکستر، با ۱۲ متر طول، ۳ متر عمق در کناره‌ها و ۴ متر عمق در مرکز قوس، قرار دارد. سن ارکستر جایگاه استقرار ارکسترهای بزرگ جهت اجرای اپرا، موسیقی و نمایش‌های موسیقایی است که تا ارتفاع ۲/۳۰ به عمق زمین منتقل می‌شود. این ویژگی موجب می‌شود تا در صورت ضرورت، ارکستر و سازمان نوازندگان در حین اجرای برنامه‌ها دیده نشوند. سن ارکستر به وسیله سیستم‌های مکانیکی چرخ‌دنده‌ها، الکتروموتورهای قدرتمند و از طریق سیستم‌های الکترونیکی پیشرفته و توسط نیروهای متخصص گروه فنی ماشینری یا همان تاسیسات صحنه کنترل و هدایت می‌شود.
صحنه اصلی
نمایی از تالار وحدت (بالکن‌های شرقی، صندلی‌های همکف و جایگاه ویژه)
سن اصلی تالار وحدت با عرض ۱۲ متر و بیش از ۱۰ متر عمق دارای ۳ سیستم سن متحرک است که با نام‌های پودیم و با (P1)، (P2)و(P3) شناخته می‌شوند.
P1 و P2 با ابعاد مساوی ۱۲ در ۴ متر و P3 به اندازه ۱۲۰ مترمربع را شکل می‌دهند. هر سه پودیم می‌توانند به اندازه ۱/۶۵ متر به عمق زمین و ۴/۶۰ متر به سمت بالا حرکت کنند و P1 و P2 می‌توانند تا ۳۰ درجه سطح شیب‌دار بسازند. استفاده از این ویژگی تنها می‌تواند یک‌بار و به صورت دستی و توسط هندل و پیش از آغاز مونتاژ صحنه اتفاق افتد؛ و در این صورت امکان اجرای هیچ‌یک از عملیات ماشینری وجود نخواهد داشت. P1 و P2 هر یک ۴۸ مترمربع مساحت دارند. همچنین یک آسانسور تک محوری که به غیب کن مشهور است، می‌تواند یک بازیگر یا جسمی را با وزن حداکثر ۱۵۰ کیلوگرم به عمق صحنه فرو برد یا سوژه را از زیر صحنه آشکار کند.
صحنه گردان
سیستم صحنه گردان و پشت سن اصلی ۱۲ متر عرض و ۱۰٫۳۰ متر عمق دارد که سن گردان با قطر ۱۰ متر در مرکز این سن است.
سالن اصلی
سالن اصلی در کنار سالن انتظار قرارگرفته‌است که توسط پیش فضای منحنی شکل بهره‌ور را به سمت ورودی‌های خود هدایت می‌کند. این سالن درسه طبقه ساخته شده و ورودی‌های آن در طرفین (شرق و غرب) قرار دارند و تعدادشان متناسب با ظرفیت هر طبقه است. بیشتر بخش‌های مربوط با بهره‌ور اجراکننده در اطراف سالن وسن آن ساماندهی شده‌است. این سالن دارای یک سن اصلی و چهار سن متحرک است. در پشت سن فضاهای مرتبط با آن قرار دارند که شامل اتاق‌های گریم و اتاق‌های تمرین هستند و همچنین فضای اپراتور در سمت غربی سن. در سمت شرق سن یک سن جانبی قرار گرفته که در ارتباط مستقیم با محوطه است که حمل و نقل آسان دکور و تجهیزات را به سن امکان‌پذیر می‌کند.
معماری تالار رودکی
این تالار در سال ۱۳۴۶ ساخته شد و نخستین سالن مخصوص اپرا و کنسرت‌های بزرگ است. ساخت این بنا ۱۰ سال به طول انجامید. معمار این بنا اوژن آفتاندلیانس بوده و بر اساس مدل اپرا هاس وین ساخته شده‌است. زیر بنای تالار وحدت بالغ بر ۱۵۰۰۰ مترمربع است و مساحت کل ساختمان در ۷ طبقه و زیرزمین‌ها به ۲۱۰۰۰ متر مربع می‌رسد. تالار وحدت در حاشیه خیابان حافظ در بلوار شهریار واقع شده‌است. این مجموعه در غرب تا خیابان خارک ادامه می‌یابد، سر در ورودی این مجموعه در بلوار شهریار واقع شده‌است که در سال ۱۳۸۱ طراحی شده.
ورودی تالار
ورود به بنا از دو ورودی مجزا میسر می‌شود، ورودی مردم در شمال (نمای شیشه) و ورودی اشخاص در شرق. این بنا یک سالن اصلی با ظرفیت ۹۰۰ نفر دارد و شامل بخش‌های دیگر سالن انتظار، بخش‌های خدماتی، بخش‌های اداری و بخش‌های مرتبط با اجرا کنندگان است.
سردر ورودی آن در وسط بلوار شهریار واقع شده‌است در نتیجه این بلوار مسیر اصلی ورود به آن است. با عقب‌نشینی بنا از خیابان حافظ و جدایی آن توسط فضای سبز در واقع بنا از مسیر حرکتی اصلی دور شده‌است.
دیگر سالن‌ها و معماری داخلی تالار
بعد از ورود به بلوار سردر محل ورود رانشان می‌دهد. بعد از عبور از آن بهره ور مدت زیادی را در محوطه نمی‌گذراند و بعد از چند قدم وارد بنا می‌شود. از این رو مکان‌یابی نامناسب سردر نسبت به بنا تاثیر طراحی فضای سبز را نیزبر بهره‌ور کم‌تر کرده‌است. بناهای مجاور در ضلع جنوبی مجموعه تالار وحدت قرار دارند که شامل یک مجموعه ورزشی و دانشگاه است که به علت وسعت سایت و ارتفاع بناهای اطراف و فضای سبز اطراف مجموعه تاثیر نامطلوب بر بنا ندارند. از بناهای دیگر تالار رودکی است که در همین سایت قرار دارد و چه ازنظر فرم و چه کاربری متناسب با تالار وحدت است.
بررسی نسبت بنا با بهره‌ور با توجه به مکان‌یابی بنا، عقب‌نشینی از خیابان حافظ و قرارگیری فضای سبز مجموعه در حاشیه این خیابان، دید بصری به آن را کاهش داده‌است و هدایت بهره‌ور با علائم نوشتاری انجام می‌گیرد. از این جهت خود بنا نمی‌تواند هدایت بهره‌ور را سبب شود حتی بعد از ورود به بلوار شهریار هم دیده شدن سردر ورودی به واسطه درختان وسط بلوار مشکل است. بهره‌ور بعد از عبور از سردر وارد یک فضای میانی می‌شود فضایی که رو به ورودی اشخاص ویژه داردو فرد برای ورود به بنا باید به سمت دیواره شیشه‌ای شمالی بچرخد. این نامناسب بودن مکان ورود به بنا موجب سردر گمی بهره‌ور می‌شود، از طرفی یکسان بودن واحدهای تقسیم‌کننده نما در ضلع ورودی و متمایز نشدن آن درک جهت ورود را مبهم می‌کند، ازاین جهت که فرد در تردید برای انتخاب در ورودی است، عکس العمل او با مکث همراه است.
بعد از آن وارد سالن انتظار می‌شویم. در این سالن در نزدکترین مکان به ورودی جامه دان قرار دارد. در انتهای همین سالن کافی شاپ در ارتباط مستقیم با آن و در همین سطح سرویس‌های بهداشتی قرار دارند که به علت قرارگیری در پشت جامه دان در عین حال که در ارتباط با سالن اند تقریبا از دید مستقیم خارج‌اند.
نکته مهم در این بنا تعامل فضاهاست. بخش‌های وابسته در عین اتصال با حریم‌هایی تعریف شده‌اند و ورود به آن‌ها بی‌مقدمه نیست.
ورود از سالن انتظار به سالن اصلی با هدایت و تقسیم بهره وران در فضاهای کناری سالن اصلی صورت می‌گیرد. فضاهای حرکتی و فضاهای مکث به کمک عناصر و حریم‌ها مشخص و متمایز گشته‌اند. از طرفی اطلاع‌رسانی در تمام بخش‌ها مانع سردرگمی و سرعت در هدایت شده‌است.
در قرارگیری بخش‌ها کنار هم سعی شده‌است شفافیت در معرفی آن‌ها حفظ شود و نیازهای بهره‌ور پاسخ داده شود. این مطلب به خصوص در طراحی فضاهای استراحت و خدماتی دیده می‌شود. سالن‌های انتظار جانبی که در طبقه اول و سوم قرار دارند، علاوه بر کنترل جمعیت سالن انتظار (در همکف)، در زمان استراحت بین اجرای برنامه نیز فضاهای مناسبی درارتباط با فضاهای خدماتی‌اند.
برنامه‌ها
رقص بلوچی توسط رقصندگان هنرستان در تالار رودکی
پوستر اپرای توراندخت و رقص‌های بومی ایران ۱۳۵۰
در این تالار هنرمندان بزرگ ایرانی مانند فاخره صبا و بهرام بیضایی و مرضیه و بنان و شجریان و حشمت سنجری و پری زنگنه کنسرت و نمایش اجرا کرده‌اند. همچنین منیر وکیلی در اپراهایی در تالار رودکی همانند ارفه و اریدیس با همکاری حسین سرشار، مادام باترفلای، لابوهم، لاتراویاتا و توراندخت نقش داشت.
حسین سرشار و فاخره صبا از آغاز کار تالار رودکی به‌عنوان سولیست اول مشغول به کار شد و در کنسرت‌هایی به رهبری حشمت سنجری و فرهاد مشکات شرکت نمودند.
در کنار کنسرت‌های هنرمندان ایرانی، ویولونیست‌ها، پیانیست‌ها و رهبران ارکستر نامی جهان چون روجیرو ریچی هنریک شرینگ، کلادیو آرائو در تالار رودکی کنسرت دادند.
موریس بژار با همکاری هنرمندان ایرانی رقصی را طراحی کرد که در تخت جمشید در جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران به اجرا درآمد.
رهبر نامی کنسرت هربرت فون کارایان، ارکستر مجلسی اشتوتگارت و برلین فیلارمونیک و دیگر گروه‌های اپرا و باله و ارکستر مجلسی و هم چنین نابغه پانتومیم ماسل مارسو در تالار رودکی برنامه اجرا کردند.
رودلف نوریف، مارگوت فونتین، موریس بژار، الوین ایلی، بیرژیت کولبرگ از هنرمندان صاحب نام در رشته باله کلاسیک و مدرن هستند که در تولیدات سازمان باله ملی ایران در قبل از انقلاب مشارکت داشته‌اند.
تالار وحدت بعد از انقلاب
تالار وحدت یکی از بزرگترین تالارهای اجرای نمایش و کنسرت می‌باشد که اداره آن توسط مجموعه‌ای با عنوان بنیاد فرهنگی هنری رودکی است. از دیگر تالارهای تحت پوشش بنیاد رودکی می‌توان به مجموعه برج آزادی و تالار حافظ و تالار فردوسی اشاره کرد. بعد از انقلاب این مجموعه زیر نظر وزارت ارشاد به فعالیت خود ادامه داد و همچنین مدیر عامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب می‌شود. در این تالار باشکوه بعد از انقلاب به بسیاری از نمایش‌ها و کنسرت‌ها مجوز اجرا داده نشد و هنرمندان بسیاری از ارتباط اجتماعی در عرصه هنر ناکام ماندند.
مدیران تالار وحدت از ابتدا تاکنون
سعدی حسنی (نخستین مدیر عامل تالار رودکی)
مهدی مسعود شاهی (مدیر عامل بنیاد رودکی)
اصغر امیرنیا (مدیر عامل بنیاد رودکی)
حسین پارسایی (مدیر عامل بنیاد رودکی)
سید علی رضا حسینی (مدیر عامل بنیاد رودکی)
حسین سیفی (مدیر عامل بنیاد رودکی)
بهرام جمالی (مدیر عامل بنیاد رودکی)
علی اکبر صفی پور (مدیر عامل بنیاد رودکی)
نگارخانه تالار وحدت
نگارخانه تالار وحدت در سال ۱۳۹۱ مجوز دریافت کرد و آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۹۲ به دلیل برگزاری نمایشگاه‌های جنجالی که هیچ نگارخانه‌ای حاضر به برگزاری آن نبود و از لحاظ مختلف اجتماعی سیاسی و .. اشکال بر آن‌ها وارد بود، مجوز آن تمدید نشد. سیاست مدیریت و مدیر ممیزی تالار وحدت حمایت از هنرمندان داخلی و خارجی و جوانان نابغه تازه به عرصه آمده بود که با برخورد جدی مسئولین مواجه شد.
نمایشگاه‌های برگزار شده
(نمایشگاه عکس تا شقایق هست زندگی باید کرد (هنرمند افغان هادی محسنی) با حمایت سفارت افغانستان)
(نمایشگاه خوشنویسی و لوازم استادان برجسته)