عنتره بن شداد

نگاره‌ای پندارین از عنتره و عبله که بر روی یک الگوی خال‌کوبی مصری سده ۱۹ ترسیم شده‌است
عنتره بن شداد فرزند شداد (حدود … - ۲۲ ه.ق. = … - ۶۰۱ م). نام کامل وی: عنتره بن شداد بن عمرو بن معاویه بن مخزوم بن ربیعه بن عمرو بن شداد بن قراد العبسی .
یکی از بزرگ‌ترین شاعران عرب در دوران قبل از اسلام، و از مشهورترین پهلوانان عرب است. معلقه وی در وصف دلیری، شجاعت و عشق دخترعمویش عبله (دختر مالک) سروده شده‌است.
نام عنتره
اشتقاق نام عنتره در نزد عرب بادیه‌نشین چند کاربرد دارد:
عنتره: زدن و پراندن مگس. همچنین اگر «ن» در آن اضافه باشد، گفته می‌شود «العتر».
العتر و العتر: ذبح کردن.
العنتره: شایستگی، لیاقت، شجاعت و دلیری در جنگ.
گویند نام «عنتره» لقب وی بوده، و چنان‌که عنتره بن شداد دلیری، شجاعت، شایستگی در جنگ‌های متعدد عرب و مخصوصا در جنگ داحس و الغبراء از خود نشان داده‌بود وی را «عنتره» لقب داده‌بودند. همچنین در بعضی روایات آمده‌است که «عنتره» نام وی بوده‌است. چنان‌که معلوم است، در جنگ داحس و الغبراء «عنتره» شایستگی، پهلوانی و شجاعت شایانی از خود نشان داده‌است، گویند عنتره با ۳۰ نفر حریف بوده‌است؛ و جنگ «داحس والغبراء» بین «قبیله عبس» و قلبیله «ذبیان» اتفاق افتاده‌است و چهل سال ادامه داشته‌است، و همچنین جنگی که به حنگ بسوس (حرب البسوس) مشهور است، این دو جنگ مشهور دوران عرب جاهلیت است. در این ابیات «عنتره» در وصف شمشیر و گرز چنین می‌سراید:
ولقد ذکرتک والرماح نواهل منی و بیض الهند تقطر من دمی
فوددت تقبیل السیوف لانها لمعت کبارق ثغرک المتبسم
ترجمه: تو را  آن‌گاه که نیزه‌ها، از خون من سیراب بودند و از شمشیرهای هندی، خون من می‌چکید  یاد آوردم. سپس خواستم شمشیرها را ببوسم، چراکه می‌درخشیدند، همچون دندان‌های سفید تو، آن‌گاه که می‌خندی.
لقب عنتره: «الفلحاء»، و کنیتش: «ابی المعایش»، و «ابی اوفی»، «ابی المغلس»، بسبب جرات زیاد وی در نبرد با دشمن، همچنین گفتند به‌سبب سیاهی رنگ چهره وی این لقب گرفته بوده‌است. مادرش کنیز حبشی بود، و عنتره این سیاهی رنگ از مادرش گرفته‌بود، نام مادرش زبیبه و برده شداد، پدر عنتره، بود.
این چند بیت از مطلع معلقه مشهور «عنتره بن شداد العبسی» که به معلقه «یا دار عبله» معروف است:
مطلع معلقه
هل غادر الشعراء متر م ام هل عرفت الدار بعد توهم؟
یا دار عبله بالجوء تکلمی وعمی صباحا دار عبله واسلمی
فوقفت فیها ناقتی وکانها فدن، لاقضی حاجه المتلوم
وتحل عبله بالجواء واهلنا بالحزن فالصمان فالمتثلم
حییت من طلل تقادم عهده اقویواقفر بعد ام الهیثم
حلت بارض الزایرین فاصبحت عسرا علی طلابک ابنه مخرم
علقتها عرضا واقتل قومها زعما لعمر ابیک لیس بمزعم
ولقد نزلت فلا تظنی غیره منی بمنزله المحب المکرم
کیف المزار وقد تربع اهلها بعنیزتین واهلنا بالغیلم
ان کنت ازمعت الفراق فانما زمت رکابکم بلیل مظلم
ما راعنی الا حموله اهلها وسط الدیار تسف حب الخمخم
فیها اثنتان واربعون حلوبه سودا کخافیه الغراب الاسحم
اذ تستبیک بذی غروب واضح عذب مقبله لذیذ المطعم
وکان فاره تاجر بقسیمه سبقت عوارضها الیک من الفم
او روضه انفا تضمن نبتها غیث قلیل الدمن لیس بمعلم
زندگی
صخره عنتره در 26
عنتره در ربع اول قرن ششم میلادی در بادیه نجد از کنیزی حبشی بنام «زبیبه» زاده شد. این کنیز از برده‌های یکی از بزرگان قبیله بنی عبس بنام «شداد بن عمرو العبسی» بود.
عنتره عاشق دختر عمویش «عبله» یکی از زیباترین دختران قبیله بنی عبس بود، اما مشکل عنتره سیاهی رنگ چهره وی بود که از مادر حبشی خود گرفته بود. در ابتدا پدرش وی را به فرزندی قبول نکرد به دلیل اینکه از کنیز حبشی زاده بود، همین امر موجب تحقیر وی در قبیله شده بود. همچنین عمویش «مالک» نیز راضی نبود دختر خود را به عبدی حبشی بدهد. اما بعد از اینکه شجاعت و دلیری و بردباری در جنگ‌های گوناگون و مخصوصا جنگ داحس والغبراء از خود نشان داد، و حامی قبیله بنی عبس شد به ناچار پدرش به وی اعتراف نمود و به‌فرزندی قبول کرد.
تاریخ نویسان گفته‌اند عنتره هنگام دفاع از قبیله بنی عبس در برابر دشمنان، کشته شده‌است. در جنگی که بین دو قبیله «عبس» و «طی» رخ داده بود، هنگام نبرد تیری زهرآلود به وی اصابت کرد و مسموم‌اش کرد. گویند فردی بنام «اللیث الرهیص» که از قبیله طی بود وی را مورد اصابت تیر زهرا آلود قرار داده‌است. او هنگام مرگ ۹۰ ساله بود و نام اسب وی «الابجر» بود. چنان‌که مورخ آلمانی، «فیلیپ»، در کتاب خود با نام ""تاریخ العرب"" و ""حرب البسوس"" به آن اشاره نموده‌است، که از قدیمی‌ترین و مشهورترین جنگ‌های عرب عصر جاهلیت است.
در حدیثی ضعیف، از محمد پیامبر اسلام روایت شده‌است که «ما وصف لی اعرابی قط فاحببت ان اراه، الا عنتره.» هرگز نشد که عربی را برایم توصیف کنند و دوست داشته باشم او را ببینم، مگر عنتره.