بوکو حرام

سبزرنگ: ایالت‌های نیجریه که هم‌اینک قانون اسلامی بر آن‌ها حاکم شده‌است.
ایالت‌هایی که مورد حمله بوکوحرام قرار گرفته است.
بوکو حرام (به زبان هوسه به معنی تحصیل غربی حرام است) با نام رسمی یک گروه شورشی و جهادی اسلامی در شمال نیجریه است که خواستار تعطیلی تمامی مدارس نوین و تحمیل شریعت اسلامی بر تمامی ۳۶ ایالت نیجریه است. این گروه که در نیجر، چاد و شمال کامرون نیز فعال است در سال ۲۰۰۲ تاسیس شده و پیشتر با شبکه القاعده ارتباط داشت اما در مارس ۲۰۱۵ با ابوبکر بغدادی بیعت کرد و نام خود را به ولایت غرب آفریقای دولت اسلامی تغییر داد.
قوانین شریعت اسلامی از سال ۲۰۰۰ میلادی در شمال نیجریه اجرا می‌شود ولی شورشیان اسلامی از جمله گروه خودخوانده طالبان نیجریه و گروه «بوکو حرام» خواهان اجرای قوانین اسلامی در سراسر نیجریه هستند. درگیری‌های مسلمانان تندرو با دولت نیجریه در ایالت‌های کانو، بورنو و یوبه در شمال نیجریه در ماه ژوئیه سال ۲۰۰۹ صدها کشته برجای گذاشت.
نیجریه سرزمینی که دو قسمت مجزا دارد. جنوب نیجریه که عمدتا مسیحیان تشکیل می‌دهند غنی از نفت است و همه تجملات ثروتمندترین کشور آفریقا را در خود دارد، در حالی که شمال مسلمان نشین آن در جمع فقیرترین‌های دنیاست. تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد آنها با سواد هستند، این رقم در میان زنان که به طور معمول هفت بچه می‌آورند مقدار کمتری است. جمعیت آنها با نسل بزرگسال جوانی که هیچ آموزشی ندیده‌اند متورم شده است ؛ و نسبت به روی آوردن به ایدئولوژی افراط‌گرایی آسیب‌پذیر هستند. بوکو حرام در چنین محیطی شکل گرفت.
گروه بوکو حرام در سال ۲۰۰۲ توسط محمد یوسف در مایدوگوری بنیان‌گذاری شد و در سال ۲۰۰۴ به کاما در ایالت یوبه نقل مکان کرد. این گروه در آن‌جا پایگاهی به نام «افغانستان» بر پا کرده‌است. محمد یوسف به‌شدت با دموکراسی، آموزش سکولار و دانش مخالف بود. او سلفی‌ست و به شدت تحت تاثیر نظرات ابن تیمیه است. آرای ابن تیمیه مبنای نظری مکتب سلفی است. محمد یوسف حتی کروی بودن زمین را هم زیر سوال برده است. با کشته شدن وی در سال ۲۰۰۹، فرد دیگری به نام ابوبکر شکائو رهبر این گروه شده است. این گروه تاکنون با حملات متعددی به بانک‌ها و رستوران‌ها و فروشگاه‌های بزرگ دست به کشتارهای بی‌رحمانه‌ای زده است.
در ۷ فوریه ۲۰۱۵ (۱۹ بهمن ۱۳۹۳) پنج کشور درگیر جنگ با گروه تروریستی بوکوحرام (نیجریه، چاد، کامرون، نیجر، و بنین) در بیانیه پایانی نشست مشترک خود متعهد شدند برای مبارزه با این گروه تروریستی ۸ هزار و ۷۰۰ تن نیرو تشکیل دهند. این پنج کشور آفریقایی که در یائونده پایتخت کامرون نشست ضد بوکوحرام برگزار کردند، هر کدام سهمی از این نیروها را تامین خواهند کرد. این نیرو شامل نفرات نظامی، امنیتی و غیرنظامی خواهد بود.
در اسفند ۱۳۹۳ ابوبکر شکائو، رهبر گروه بوکوحرام با انتشار پیامی صوتی در اینترنت به طور رسمی بیعت خود را با ابوبکر البغدادی، خلیفه خودخوانده دولت اسلامی (داعش) اعلام کرد.
وجه تسمیه
این گروه نام رسمی خود را «جماعت اهل سنت برای دعوت و جهاد» نهاده است. بوکو حرام به معنی «آموزش غربی حرام» است.
شرح عملیات
کشتار در روستای ایزگه
سناتور علی ندوم، از ایالت بورنو، به بی‌بی‌سی گفته است: «بر اساس اطلاعاتی که از ایزگه دریافت کرده‌ام، تا به حال ۱۰۶ نفر از جمله یک زن مسن توسط مهاجمان که گمان می‌رود مردان مسلح بوکو حرام باشند، کشته شده‌اند.» به گفته شاهدان در این حمله مهاجمان ابتدا مردان را در دسته‌های مختلف جمع کردند و به ضرب گلوله یا با سلاح سرد کشتند و سپس خانه به خانه رفته و به کشتار خود ادامه دادند. ابوبکر عثمان، یکی از ساکنان این روستا در تماس تلفنی با رویترز گفته است: «اکنون که در حال حرف‌زدن با شما هستم، هنوز اجساد قربانیان در خیابان‌ها دراز به دراز افتاده است. ما بدون به خاک سپردن آن‌ها فرار کردیم، زیرا می‌ترسیدیم تروریست‌ها هنوز داخل بوته‌ها و سبزه-زارها در کمین باشند».
کشتار در روستای مایدوگوری و ماینوک
گروه بوکوحرام در حمله به مناطقی در شمال شرق نیجریه بیش از ۷۵ نفر را به قتل رساندند. همچنین مهاجمان کل روستای ماینوک در حدود ۵۰ کیلومتری غرب شهر مایدوگوری را ویران کردند. یک شاهد عینی حمله را چنین تشریح کرد: «آنها شروع به تیراندازی به هر سو کردند و همه خانه‌های روستا را به آتش کشیدند.» پیشتر دو بمب در یک ناحیه پرجمعیت مایدوگوری منفجر شد – شهری که بوکو حرام اغلب آنجا را هدف گرفته. اولین بمب در یک کامیون حامل الوار جاسازی شده بود. وقتی مردم برای نجات قربانیان می‌کوشیدند بمب دیگری منفجر شد. در زمان حادثه بسیاری از مردم در یک سالن در آن نزدیکی مشغول تماشای یک بازی فوتبال بودند. در آن نزدیکی همچنین یک مهمانی عروسی درحال برگزاری بود. بسیاری از کشته‌ها کودک بودند.
ربودن ۲۷۶ دختر دانش آموز
این گروه در آوریل ۲۰۱۴ اقدام به ربودن ۲۷۶ دختر دانش آموز از منطقه شبوک در ایالت بورنو کرد. این دختران ۱۶ تا ۱۸ ساله از یک مدرسه شبانه‌روزی در شمال شرقی نیجریه ربوده شدند. گفته می‌شود حدود ۵۰ تن از این دختران پس از ربوده شدن موفق به فرار شده‌اند. دو هفته پس از آن ابوبکر شیکاو رهبر این گروه تروریستی در یک نوار ویدئویی ضبط شده اعلام کرد این دانش آموزان را به عنوان برده معامله می‌کند. وی صراحتا اعلام کرد این دختران در بازار برده‌ها فروخته می‌شوند یا با زور به ازدواج مردان درمی آیند. وی همچنین گفت که خودش با دو تن از این دختران که یکی ۱۲ ساله و دیگری ۹ ساله است ازدواج می‌کند. وی دمکراسی و آموزش‌های غربی و تحصیل دختران را مورد حمله قرار داد و گفت این دانش آموزان را ربوده زیرا تحت آموزش‌های غربی قرار داشتند. همچنین گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد برخی از این دختران با قیمتی حدود ۱۲ دلار در کشورهای همسایه در مرز چاد و در کامرون به فروش رسیده‌اند. در همان روز انتشار ویدئوی رهبر گروه، هشت دختر دیگر نیز در روستای و ارابه در ایالت بورنو ربوده شدند، دختران ربوده شده بین ۱۲ تا ۱۵ سال داشتند.
در آمریکا
در آمریکا فشار برای یافتن دختران چنان بالا گرفت که نمایندگان دولت آمریکا اعلام کردند که به دولت نیجریه برای پیدا کردن این دانش‌آموزان یاری خواهند رساند. برای یافتن تروریست‌های بوکوحرام، بیش از هرچیز به اطلاعات سرویس‌های مخفی آمریکا امید بسته شد. دفتر ریاست جمهوری آمریکا گفت که در سطح سیاسی و نظامی با این موضوع برخورد خواهد کرد، اما به هیچ عنوان نیروی نظامی به نیجریه نخواهد فرستاد و احتمالا به ارتش نیجریه در عملیات نجات دختران ربوده شده کمک خواهد شد.
کارزار توییتری
در ۸ مه (۱۸ اردیبهشت) کارزار توییتری نیز در حمایت از دانش‌آموزان دختر ربوده‌شده تشکیل شد، که اقبالی جهانی یافت. این کمپین که در یک روز بیش از یک میلیون بار توییت شد، حمایت میشل اوباما، همسر باراک اوباما رئیس جمهور ایالات متحده و ملاله یوسف‌زی، فعال پاکستانی را نیز در پی داشت. هزاران نفر از مردم شهرهای مختلف جهان که تحت تاثیر این کمپین قرار گرفتند به سوی سفارت نیجریه، از جمله در آفریقای جنوبی، لندن و نیویورک راهپیمایی کردند و خواستار شدت عمل برای یافتن و نجات این دختران شدند. میشل اوباما گفت: «دعاهای ما همراه دختران ربوده‌شده نیجریه‌ای و خانواده‌های آنهاست. زمان آن رسیده که دختران ما را بازگردانید.»
کشتار بیش از ۲۰۰ تن
شبه‌نظامیان افراط گرای مسلمان بوکوحرام در ۱۶ اردیبهشت ۹۳ (۶ مه ۲۰۱۴) در نیجریه به روستای «گامبورو» در شمال شرق این کشور حمله کردند و دست‌کم ۲۰۰ نفر از اهالی این روستا را به قتل رساندند و صدها خانه را به آتش کشیدند. قربانیان به ضرب گلوله، در پی حمله یا در پی آتش‌سوزی خانه‌های‌شان کشته شدند. گفته شد که ۱۶ مامور پلیس نیز در میان کشتگان این کشتار بودند. همچنین مهاجمان در حمله خود بزرگ‌ترین بازار روستا را با تمام کالاهای آن که برای صادرات آماده شده بودند آتش زدند.
حمله به روستایی در بورنو
در روستایی در ایالات بورنو در نیجریه بین ۹۳ تا ۱۰۶ نفر از ساکنان آن را کشته شده‌اند. گمان می‌رود این کشتار، کار نیروهای شبه‌نظامی «بوکوحرام» باشد. یکی از نجات‌یافتگان این حمله به خبرگزاری فرانسه گفته است که حمله‌کنندگان «خانه به خانه» مردم را بیرون کشیده‌اند. به گفته او پیکارجویان با شش کامیون و چند موتور وارد روستا شده‌اند، لباس نظامی به تن داشته‌اند و همه مردان روستا را در یک محل جمع کرده‌اند و سپس «دست به کشتار آنها زدند».
حمله انتحاری علیه تماشاگران جام جهانی در نیجریه
در جریان جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل و هم‌زمان با آغاز بازی تیم ملی این کشور در مقابل آرژانتین، یک مهاجم انتحاری اقدام به انفجار بمبی در میان جمعیت کرد که دست کم باعث کشته شدن ۷ نفر و مجروح شدن ۱۵ تن شد.
حمله خونبار به یک بازارچه در نیجریه
حمله شبه‌نظامیان گروه بوکوحرام به یک بازارچه روستایی در شمال‌شرقی نیجریه حداقل ۳۶ کشته بر جا گذاشته است. سیزده نفر از کشته‌شدگان از اعضای بوکوحرام بودند. خبرگزاری رویترز به نقل از منابع امنیتی نوشته است که حداقل ۲۳ غیرنظامی و ۱۳ عضو بوکوحرام در حمله این گروه به ماینوک کشته شدند. به گفته این منابع، تعدادی از شبه‌نظامیان نیز مجروح شده‌اند و نیروهای امنیتی در حال تعقیب آنها هستند. به گفته شاهدان عینی حمله بوکوحرام به بازارچه ماینوک با فرار گسترده مردم و نظامیان همراه بود و تعدادی از مردم در اثر برخورد با خودروهای در حال فرار جان خود را از دست دادند.
اعلام خلافت اسلامی
سرکرده بوکوحرام در شمال نیجریه خلافت اسلامی اعلام کرده است و اعلام داشته که یکی از شهرهای نیجریه متعلق به بوکوحرام است. این ادعا از سوی مقامات نیجریه‌ای رد شده است. مقامات نیجریه‌ای اظهار داشته‌اند که در تمامیت ارضی نیجریه خللی وارد نشده است.
تشابه بوکوحرام و داعش
رهبر گروه بوکوحرام با انتشار پیامی صوتی در اینترنت به طور رسمی بیعت خود را با ابوبکر البغدادی، خلیفه خودخوانده دولت اسلامی (داعش) اعلام کرده است، اگرچه پیش از آن نیز نشانه‌های روشنی از همکاری این دو گروه با یکدیگر مشاهده می‌شد.
همسنجی اقدام‌های داعش در عراق و بوکوحرام در نیجریه آشکار می‌کند شیوه دهشت افکنی این ۲ گروه شباهت‌های بسیاری به هم دارد. حتی هر ۲ گروه، وحشی گری‌های یکدیگر را در ربایش و کشتن افراد تایید می‌کنند.
در زمینه اقدام‌های وحشیانه و جنایت‌های تندروانه نیز میان این ۲ گروه شباهت‌هایی وجود دارد.
در شرایطی که گروه بوکوحرام برخی از روستاهای مسیحی نشین را در نیجریه آتش زد و با ۲۰۰ دختر ربوده شده همانند بردگان رفتار کرد، داعش هم صدها تن از اقلیت‌های ایزدی و مسیحی شهر «موصل» در عراق را سر برید و زنان و دختران را به بردگی گرفت.
همچنین در شرایطی که عناصر گروه داعش ده‌ها نفر و از جمله «جیمز فولی» خبرنگار آمریکایی را سر بریدند عناصر مسلح گروه بوکوحرام نیز دستکم ۲۰۰ نفر از ساکنان منطقه «غوزا» در ایالت بورنو در شمال شرق نیجریه را به طرز فجیعی به قتل رساندند.
همچنین بوکوحرام با الگوبرداری از اقدام داعش در سرزمین عراق و شام، دوم شهریور در نیجریه اعلام خلافت اسلامی کرد.
از این رو به نظر می‌رسد از نظر پایه‌های فکری، گرایش‌های اعتقادی، اهداف، راهبردها و شیوه‌های اجرایی میان داعش و بوکوحرام شباهت‌های بسیاری وجود دارد.
منابع مالی
تجارت عاج فیل، یکی از مهمترین منبع مالی بوکوحرام و الشباب است. عاج در کشور مبدا، کیلویی صد دلار به واسطه‌ها فروخته می‌شود، اما زمانی که به چین یا تایلند می‌رسد کیلویی ۲۱۰۰ دلار قیمت پیدا می‌کند.
، ۲۷ ژوئیه ۲۰۰۹.