هشتپر

هشتپر یا هشتپر طوالش بعد از انقلاب به صورت رسمی و اداری شهر تالش با آب و هوای معتدل خزری با ارتفاع ۵۴ متر از سطح دریای آزاد پنجمین شهر استان گیلان، بزرگترین شهر تالش نشین ایران، مرکز شهرستان طوالش با مردمانی از بازماندگان قوم کادوس است.بنیان شهر هشتپر با ساخت کاخ اطاقسرا بدست سردار امجد به اوایل دوره ناصرالدین شاه که مرکز خانات کرگانرود (تالش مرکزی) بوده‌است استوار و قدمت دارد.
این شهر از قطب‌های گردشگری گیلان و ایران است و سالانه مسافران زیادی را به خود جذب می‌کند. اطراف شهر را مزارع برنج و باغ‌های کیوی احاطه کرده‌اند که محصولات آن به کشورهای خارجی نیز صادر می‌شود علاوه بر این تالش دومین تولیدکننده بزرگ ماهیان خاویاری در کشور است که بخش اعظمی از تولیدات آن به خارج از کشور صادر می‌شود. رودخانه کرگانرود پر آب‌ترین رودخانه غرب گیلان از مرکز این شهر عبور می‌کند و شهر را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.
تاریخچه
الکساندر خودزکو ، کنسول روس در گیلان در کتاب معروف خود درباره آن می‌نویسد:
مرکز کرگانرود آبادی هشتپر و والی آن بالاخان است که فرمانده قشون تالش محسوب می‌شود و سراسر این ایالت بطور موروثی به وی به تیول واگذار شده‌است. چهار دهه بعد نصرت اله خان سردار امجد نوه بالاخان در اواسط دوره ناصرالدین شاه قاجار عمارت اطاقسرا را با معماری اروپایی بنا نمود که نماد و سمبل هشتپر گردید. هشتپر و سایر مراکز حکومتی در تالش از ساحل دریا فاصله داشتند. به همین خاطر مراکز بازاری و بنادر کوچکی مانند: کرگانرود، شفارود، آلالان و حویق در مصب رودهای تالش ایجاد شدند که اهالی طوالش از این طریق با بنادر روسیه داد و ستد می‌نمودند بنابراین در قرن ۱۹ میلادی مراکز سیاسی و اقتصادی تالش از یکدیگر جداافتادند و به همین خاطر شهر تمام عیاری در این ناحیه شکل نگرفت از اینرو تا انقلاب مشروطه هشتپر به عنوان مرکز سیاسی خمسه طوالش از بازار ساحلی کرگانرود فاصله داشت. رابینو در این زمینه چنین می‌نویسد: ((…. بازار کرگانرود نزدیک دریا، شامل ۶۰ دکان و در حدود ۱۵ کلیه چوبی است و محل اقامت خانها در هشتپر می‌باشد)) در سال ۱۲۸۶ بر اثر وقایع انقلاب مشروطه عمارت اطاقسرا و ابنیه پرامون آن به آتش کشیده شد و به حکومت خانهای کرگانرود پایان داده شد و شهر هشتپر تا سه دهه بعد محلی متروکه بود در عوض بازارهای ساحلی نقش اداری ناحیه را نیز به عهده گرفتند. بنا به نظر محمدتقی رهنمایی استاد جغرافیای دانشگاه تهران، این منطقه بر اساس نوشته‌های یک سیاح آلمانی در قرن هفدهم میلادی یکی از بزرگترین مراکز تجاری گیلان و شاهد جنگ‌های بسیار زیادی بوده‌است.
تا زمان جنگ جهانی دوم بندرگاه و مرکز اولیه شهرستان طوالش ساحل قرار داشته‌است و بخش عمده‌ای از مبادلات تجاری بین سواحل ایران و روسیه از این بندر انجام می‌شد. تلگراف خانه، گمرک خانه، مدرسه، بندر، امنیه، بلدیه و دیگر دستگاه‌های دولتی و حکومتی در آن فعالیت گسترده‌ای داشت. ساختمان‌های گمرک آن تا سال ۱۳۳۶ برپا بود.
پس از اشغال شمال ایران بدست ارتش شوروی در جریان جنگ دوم جهانی (شهریور ۱۳۲۰) روسها جاده‌ای بین انزلی، آستارا از میان هشتپر احداث کردند تا بهتر تدارکات جنگی متفقین را از جنوب ایران به جبهه جنگ آلمان انتقال دهند. در این ارتباط ساختن پل بر روی کرگانرود در هشتپر موجب برتری موقعیت مکانی آن نسبت به بازار ساحلی کرگانرود گردید، به‌طوری‌که در طی ۴ سال بازار ساحلی کاملا متروکه گردیده و ادارات دولتی آنجا نیز به هشتپر منتقل شدند. بدنبال این تحولات شهرستان طوالش در ۲۲ مرداد ۱۳۲۳ با مرکزیت بازار شفارود به شهرستان تبدیل شده بود هسته اولیه شهر هشتپر از یک ردیف دکان و خانه‌های چوبی طبقه بالا یا پشت آن تشکیل شده بود که در دو سوی پل امتداد جاده احداثی روسها مستقر شده بودند. اندکی بعد گسترش و تنوع فعالیت‌های بازار، خیابان‌های مسگران، گلسرخ و سدساحلی بوجود آورد و به تدریج بافت شهری در امتداد جنوبی جاده و به سمت شرق گسترش یافت بدین ترتیب بود و در سال ۱۳۲۶ خورشیدی مرکز شهرستان طوالش رسما از بازار شفارود به هشتپر انتقال یافت و نخستین فرماندار طوالش به نام شمس امیری به عنوان فرماندار این شهر تعیین گردید.
همچنین در بررسی‌های باستان‌شناختی، در ساحل دریا یک کشتی تاریخی شناسایی شده‌است که به‌نظر می‌رسد به دوره قاجار متعلق است. طول بدنه این کشتی تقربیا ۳۰ متر و عرض آن را بین ۱۰ تا ۱۲ متر است.
نام
در مرکز شهر فعلی کاخی بنام اطاقسرا یا سردار امجد با هشت درب بزرگ وجود داشته و از آنجائیکه در زبان تالشی درب را «بر» می‌گویند، منطقه را هشتبر نام نهادند که به مرور زمان و بر اثر تکرار به هشتپر معروف شد و تغییر نام پیدا کرد و در سالهای اخیر این نام نیز عوض شد و آن را «تالش» نامیدند ولی مردمان بومی و منطقه همچنان این شهر را هشتپر می‌نامند. بخاطر بازار کرگانرود که در گذشته نام منطقه و نام بندری در نزدیکی شهر هشتپر بوده اکثر خاندان بزرگ در تالش پسوندهای کرگانرودی دارند.
مردم
جمعیت
هشتپر دومین شهر تالش نشین بعد از لنکران و پنجمین شهر گیلان بعد از رشت، بندر انزلی، لاهیجان و لنگرود می‌باشد.
میزان جمعیت این شهر طی دوره پنجاه ساله ۱۳۹۵–۱۳۳۵ بدین قرار است:
+ جمعیت شهر هشتپر
! سال
جمعیت (نفر)
۱
۱۳۳۵
۳۳۵۴
۲
۱۳۴۵
۵۸۶۷
۳
۱۳۵۵
۱۰۴۴۴
۴
۱۳۶۵
۲۴۱۸۲
۵
۱۳۷۵
۳۳۶۴۰
۶
۱۳۸۵
۴۱۴۸۶
۷
۱۳۹۵
۵۴۱۷۸
اقوام و مذهب
شهر هشتپر بزرگترین شهر تالش نشین ایران می‌باشد. هشتپر نیز بسان بقیه مناطق تالش نشین از شیعیان جعفری و اهل تسنن شافعی تشکیل شده‌است و مساجد جامع، عباسیه، قاسمیه، صاحب زمان، ناله تربه، زینبه، امام سجاد مساجد اهل تشییع و مسجد محمدیه که مربوط به اهل سنت تالش می‌باشد از معروفترین مساجد شهر می‌باشد.بخاطر مهاجر پذیر بودن و آب و هوای معتدل مهاجرانی از اقوام آذری و گیلک نیز آنجا زندگی می‌کنند.
بقعه متبرکه در بلوار ساحلی قرق به نام سید نیکی در غرب شهر هشتپر واقع شده امروزه این امام زاده را فرزند امام موسی کاظم می‌شناسند. بنای این بقعه به مساحت حدود ۸۴ متر از آجر است و نمای جلوی بقعه کاشی کاری با طرح کتیبه عالی است. ضریح مشبک از جنس استیل و آهن بر مرقد امام زاده نصب است. این بقعه حدود ۲ هکتار زمین دارد و قبرستان بزرگ شهر محسوب می‌شود. مسجدی نیز در نزدیک بقعه احداث نموده‌اند.
جغرافیا
هشتپر در ۴۸ درجه و ۹۰ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه و ۸۰ دقیقه عرض شمالی و فاصله ۱۱۵ کیلومتر رشت و ۴۲۴ کیلوکتری تهران در فاصله ۵۴ متری از سطح آب‌های آزاد قرار دارد. همچنین شهر هشتپر با مساحت ۱۴ کیلومتر مربع در زمینی جلگه‌ای و مسطح در دامنه رشته کوه تالش واقع شده‌است. نزدیک‌ترین شهرستان به هشتپر رضوانشهر است که در فاصله ۴۵ کیلومتر ی در جنوب آن قرار دارد. هشتپر از شمال به جوکندان از غرب به کوه‌های تالش از جنوب به بخش اسالم و از شرق به مزارع جولندان و نهایتا به دریای کاسپی محدود است. قله خشپال با ۳۶۰۰ متر بلندی در مرتفع‌ترین نقطه کوه‌های تالش در باختر هشتپر واقع است. جنگل‌های انبوه منطقه تالش، بیشتر در همین کوهستان است.
آب و هوا
آب هوای هشتپر چهار فصل با میانگین بارش بیش از هزار میلی‌متر در سال یکی از شهرهای پرباران حوزه معتدل خزری می‌باشد. رودخانه دائمی کرگانرود از مرکز شهر به دریای کاسپین ملحق می‌گردد.
اقتصاد
مردمان منطقه تالش از دیرباز کشاورز و دامدار بودند بعد از رشد شهرنشینی و تشکیل شهرها، در کنار کشاورزی، صیادی و دامداری مردم هشتپر بطرف بازار مسکن، تولیدات صنعتی و کشاورزی مثل چوب بری، برنجکوبی، صنایع بسته‌بندی و تاسیس شرکت‌های بازرگانی و سردخانه تغییر شغل دادن و در حال حاضر هشتپر مرکز صادرات برنج، ازگیل، کیوی، ماهی، مبلمان، عسل، پنیر و شیر به شهرهای ایران و کشورهای همسایه می‌باشد. در حال حاضر رشد خوب ساخت و ساز در شهر حاکی از تاثیر بزرگ و رونق اقتصادی در این منطقه است. شهر تالش تا سال ۱۳۹۵ دارای سه مجتمع تجاری بنام‌های به نام‌های خاطره، آریس و پردیس و پاساژهای دکتر موئدی، اسلامی، یوسفی، راستاد، نجفی وعباس پور می‌باشد.
فرهنگ
فرهنگ هشتپر برگرفته از فرهنگ تالشی و ایرانی است. زبان تالشی، لباس‌های زیبا و رنگارنگ تالشی که در عروسی‌ها می‌پوشند، موسیقی تالشی، زندگی شیعه و سنی کنار هم، همزیستی مسالمت‌آمیز دیگر اقوام ایرانی در کنار تالشی‌ها جز بارزترین فرهنگ این شهر است. مردم شهر هشتپر از دیرباز به زبان نیاکان خود تالشی و به گویش تالشی کرگانرودی صحبت می‌کنند. البته با مهاجرت سال‌های اخیر از دیگر شهرهای ایران زبان‌های فارسی، گیلکی و آذری نیز در هشتپر صحبت می‌شود.
نشریات
ماهنامه تالش
ماهنامه بهار تالش
هفته‌نامه تیلار
دو هفته‌نامه صدای تالش
فصلنامه تحقیقات تالش
دوهفته نامه اطهر
آموزش و پرورش
بعد از انتقال شهر از بازار کرگانرود به منطقه هشتپر در سال ۱۳۲۱، طوالش به صورت نمایندگی آموزش و پرورش و از سال۱۳۲۹ به صورت اداره آموزش و پرورش مستقل دایر گردید. اولین دبیرستان شهر هشتپر در ۱۳۲۵ تاسیس شود. یکی از معروفترین مدرسه در منطقه تالش دبیرستان هلاکو رامبد در هشتپر بود که بعد از انقلاب به دبیرستان شریعتی و بعدها به طالقانی تغییر نام داد.
کتابخانه
کتابخانه ۱۷ شهریور (پارک شهر)
کتابخانه امام رضا (ع) (میدان امام)
دانشگاه
دانشگاه آزاد اسلامی واحد تالش
دانشگاه پیام نور مرکز تالش
دانشگاه علمی کاربردی تالش
سینما
اولین و تنهاترین سینمای هشتپر در سال ۱۳۴۵ در خیابان پهلوی، اول سرپایینی توسط خانواده آسوبار تاسیس شد و بعد از انقلاب به سینمای انقلاب معروف شد. به دلیل مشکلات مالی سینما در اوایل دهه هفتاد برای همیشه تعطیل شد و به مرکز تجاری تبدیل شد. در حال حاضر شهرستان تالش فاقد سینما می‌باشد. اجرای طرح سینما سلام با هدف آشتی مردم با هنر سینما با نمایش فیلم‌های روز سینمای ایران در سالن اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی تالش آغاز شده‌است. مجتمع سینمایی تالش متشکل از چند طبقه تجاری، سینما، شهر بازی، رستوران‌های سنتی و مدرن، تالار نجوم و محلی برای نمایش تابلوهای هنرمندان توسط بخش خصوصی در حال احداث می‌باشد.
بهداشت و درمان
بیمارستان
بیمارستان شهید نورانی تالش
تنها بیمارستان دولتی و عمومی شهرستان تالش وابسته به دانشگاه علوم پزشکی گیلان واقع در خیابان شهید دکتر بهشتی شهر تالش می‌باشد که احداث این بیمارستان در زمینی به مساحت۷۷۰۰ متر مربع و زیربنای ۴۷۰۰ متر مربع در سال ۱۳۵۱ آغاز و از سال۱۳۵۴ تحت نام بیمارستان شیر و خورشید با ۵۰ تخت و بخش‌های اورژانس، کودکان، داخلی-جراحی زنان، داخلی-جراحی مردان، اتاق عمل، زایشگاه شروع به فعالیت نمود. باشندبا پیروزی انقلاب اسلامی در سال در ۱۳۶۵ نام شیر و خورشید حذف گردید و به نام شهید مهندس نورانی تغییر نام یافت. در سال۱۳۶۹ بخش دیالیز، در سال۱۳۷۶ بخش CCU، در سال۱۳۸۱ درمانگاه تخصصی و در سال ۱۳۸۵بخش ICU این بیمارستان افتتاح گردید.
بیمارستان خصوصی دکتر طاهری
تنها بیمارستان خصوصی غرب گیلان که در سال ۱۳۷۰ توسط دکتر یدالله طاهری طالش در خیابان جعفر طیار هشتپر با ۳۸ تخت افتتاح گردید
درمانگاه‌های شبانه‌روزی
درمانگاه شبانه‌روزی تامین اجتماعی
درمانگاه شبانه‌روزی فرهنگیان
درمانگاه شبانه‌روزی شفا
اماکن تفریحی و گردشگری
پارک‌ها
پارک شهر
پارک قدس
پارک سد ساحلی
پارک سیاهداران
پارک ساحلی قروق
سورتمه
مراکز اقامتی
هتل بزرگ تالش
هتل لیوادور
هتل راستین
هتل نگین
جاذبه‌های گردشگری
پارک جنگلی سیاهداران در شرق شهر
سورتمه ریلی در شرق داخل پارک سیاهداران
روستای تاریخی مریان و آق اولردر ۲۰ کیلومتری غرب شهر
طرح سالم سازیساحل قروق در ۳ کیلومتری شرق در ساحل کاسپین
طرح سالم سازیساحل تازه آباد در ۳ کیلومتری جنوب شرقی در ساحل کاسپین
پارک جنگلی گیسوم در ۱۰ کیلومتری جنوب شهر
پارک جنگلی کیشون بن در ۱۰ کیلومتری غرب شهر
تالاب جوکندان در ۸ کیلومتری شمال شهر
بقعه سید نیکی در شرق شهر
کاخ سردار امجد در مرکز شهر