رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی

ساختمان دفتر مرکزی رادیو اروپای آزاد در پراگ
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی یک سازمان سخن‌پراکنی است که کنگره ایالات متحده بودجه آن را تعیین می‌کند، و خبر، اطلاعات و تحلیل‌هایی را برای کشورهایی در اروپای شرقی، آسیای میانه، و خاورمیانه «که گردش آزاد اطلاعات در آنها یا توسط مقامات دولتی ممنوع شده یا کاملا توسعه نیافته» ارائه می‌دهد. یک سازمان فدرال فراحزبی ناظر بر همه خدمات سخن پراکنی بین‌المللی ایالات متحده به نام هیئت رئیسه سخن‌پراکنی بر رادیو آزادی نظارت می‌کند.
این رسانه که به عنوان منبعی خبری برای پروپاگاندا در ۱۹۴۹ توسط کمیته ملی برای اروپایی آزاد، تاسیس شد تا ۱۹۷۲ از سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) تامین بودجه می‌شد. در جریان اولین سال‌های حیات رادیو اروپای آزاد، سیا و وزارت امور خارجه آمریکا رهنمودهای سیاستی وسیعی صادر کردند و سیستمی توسعه یافت که در آن سیاست سخن پراکنی از طریق مذاکرات بین سیا، وزارت امور خارجه و کارکنان این رادیو تعیین می‌شد.
رادیو اروپای آزاد هنوز در اروپا و خاورمیانه حضور فعال دارد و برنامه‌های خود را به مدت هزار ساعت در هفته، روی امواج کوتاه، AM، FM رادیویی و یک وب‌گاه و به ۲۸ زبان زنده دنیا از جمله آلبانیایی، ارمنی، عربی، آذربایجانی، بوسنیایی، چچنی، دری، قزاقی، مراکشی، پشتو، فارسی، روسی، تاجیکی، ترکمنی، اوکراینی و رومانیایی ارائه می‌کند.
تاریخچه
پس از تاسیس کمیته ملی اروپای آزاد در سال ۱۹۴۹ در نیویورک، نیاز به وجود یک ابزار رسانه‌ای احساس می‌شد. از این رو مدیران کمیته اقدام به راه اندازی دفتر مرکزی رادیو اروپای آزاد در مونیخ آلمان کردند. این رادیو نخستین برنامه خود را با موج کوتاه در تاریخ ۴ ژوئیه ۱۹۵۰ روی حوزه چک و اسلواکی مخابره کرد.
رادیو اروپای آزاد از همان ابتدا (تاکنون) بودجه خود را از کنگره آمریکا دریافت می‌کرد و تا سال ۱۹۷۱ کارکنان آن باید حتما از سوی سازمان سیا گزینش می‌شدند. در حقیقت برنامه‌های این رادیو بخشی از پروژه جنگ روانی سیا را علیه پرده آهنین کمونیسم تشکیل می‌دادند.
موضوع تامین هزینه‌های رادیو توسط سیا تا سال ۱۹۷۱ یعنی زمانی که اساسنامه سازمان تحت قوانین موسسه‌های غیرانتفاعی و غیردولتی بازنویسی شد، افشای عمومی نشده بود.
در سال ۱۹۷۶، رادیو اروپای آزاد با یک سازمان مشابه دیگر به نام رادیو آزادی که فعالیت‌های ضد کمونیستی داشت و بودجه‌اش توسط کنگره آمریکا تامین می‌شد، ادغام و از آن پس، رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی (RFE/RL) نام گرفت. گفتنی است رادیو آزادی با ماهیتی کاملا مشابه در سال ۱۹۵۱ و توسط کمیته آمریکایی موسوم به «آزادی مردم روسیه» تاسیس شده بود.
مقام‌های اتحاد جماهیر شوروی برای مقابله با برنامه‌های این رادیو از هیچ تلاشی فروگذار نبودند که از آن جمله می‌توان به پارازیت انداختن روی امواج اشاره کرد. به علاوه گوش کردن به برنامه‌های این رادیو در اغلب کشورهای کمونیستی شرق اروپا غیرقانونی و با دشواری همراه بود.
مجموعه این تدابیر و اقدام‌ها تا سال ۱۹۸۸ ادامه داشت. در مقابل، سازمان سیاست گسترش و توسعه فعالیت‌های خود را پیگیری می‌کرد که اجرای برنامه به زبان افغانی در قالب رادیو آزاد افغانستان بین سال‌های ۸۵ تا ۹۳ از آن جمله بود. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه ۹۰ به کاهش بودجه رادیو منجر شد. مقر مرکزی رادیو در سال ۹۵ به پراگ، پایتخت جمهوری چک منتقل و از حجم برنامه‌های اروپایی کاسته شد.
در مقابل، خاورمیانه به صدر دستور کار رادیو منتقل شد. به‌طوری‌که دو سرویس جدید رادیو عراق آزاد (به عربی) و بخش فارسی از سال ۹۸ آغاز به کار کردند. یک سال بعد سرویس رادیو کوزوو راه اندازی و در سال ۲۰۰۲ رادیو افغانستان آزاد مجددا فعالیت خود را سر گرفت. هم‌زمان سرویس فارسی رادیو اروپای آزاد به رادیو فردا تغییر نام یافت.
موقعیت فعلی
در حال حاضر، رادیو اروپای آزاد / رادیو آزادی به رغم دریافت بودجه از کنگره آمریکا، مدعی است که با هدف اشاعه و گسترش اصول دموکراسی، به‌طور مستقل و غیر دولتی و بدون وابستگی به طیف‌های خاص سیاسی برنامه‌های بین‌المللی خود را به مناطق شرق و جنوب شرق اروپا، روسیه، قزاقستان، آسیای میانه، خاورمیانه و جنوب غربی آسیا مخابره می‌کند.
این رادیو در ۱۹ کشور مختلف دنیا دفتر دارد و علاوه بر پرسنل ثابت و ژورنالیست‌هایی که در این دفترها استقرار یافته‌اند، از همکاری بیش از ۷۵۰ گزارشگر حق‌التحریری (غیر ثابت) محلی و بومی در کشورهای مختلف بهره می‌گیرد.
این رادیو از سال ۹۶ به این سو، فعالیت خود را براساس همکاری و مشارکت با ۲۴۰ سازمان مختلف بین‌المللی پایه نهاده و با بهره گیری از ابزارهای جدید رسانه‌ای و فناوری، بر دامنه مخاطبان خود افزوده است.
براساس نظرسنجی رادیو از مخاطبان، ۵۸ درصد از مجموع شنوندگان از ۱۸ کشور تحت پوشش، به‌طور مستمر و همیشگی، شنونده این رادیو هستند. تارنمای اینترنتی رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی با ارائه برنامه‌های چند زبانه و چند رسانه‌ای (متن و تصویر و صدا) در افزایش مخاطبان آن تاثیر چشمگیری داشته، به‌طوری‌که تنها در ماه مارس ۲۰۰۷ صفحات خبری سایت به تقریب ۵/۲۰ میلیون بازدیدکننده داشته‌اند.
در حال حاضر ریاست رادیو بر عهده دکتر «جفری جدمین» است که از ۲ فوریه ۲۰۰۷ به این سمت منصوب شده‌است. وی پیش از آن به عنوان کارشناس امور سیاسی و بین‌الملل در انستیتو امریکن اینتر پرایز فعالیت می‌کرد.
رادیو فردا