زبان ایدو

ایدو زبانی ساختگی است که پس از اسپرانتو می‌توان آن را پراهمیت‌ترین زبان ساختگی جهان دانست. این زبان در اوایل قرن بیستم توسط گروهی از اصلاح طلبان اسپرانتوزبان ابداع شد اما امروز گویش گران بسیار کمی دارد که اکثرا در اروپا هستند. (احتمالا چیزی بین ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر)
این زبان پایه‌های خودش را از زبان اسپرانتو گرفته که به‌وسیله دکتر لودویک لازاروس زامنهوف ابداع گردید.
ایدو و اسپرانتو
ایدو از نظر دستوری بسیار به زبان اسپرانتو شبیه می‌باشد. همچنین از نظر واژگان. ایدو و اسپرانتو دو زبان ساده از نظر دستوری، آموزش و استفاده از واژگان با ریشه اروپایی می‌باشند:
تفاوت‌های ایدو و اسپرانتو
الفبای اسپرانتو دارای ۶ حرف غیر لاتین می‌باشد که ۳ حرف آن در هیچ زبان زنده دیگری وجود ندارند. به دیگر سخن اسپرانتو برای استفاده در اینترنت، پست الکترونیک دارای اشکالات تایپی می‌باشد که برای این منظور از روشهای مختلفی استفاده می‌شود. ایدو این مشکل را با انتخاب الفبای ۲۶ حرفی لاتین (انگلیسی) برطرف نموده است. ۲ تا از این حروف یعنی ch (چ) و sh (ش) ترکیبی بوده و حرف kv زبان اسپرانتو تبدیل به qu شده است که صدای (کو) می‌دهد همانند واژه quick انگلیسی. حرف gu نیز جانشین حرف gv اسپرانتو شده است. واژه‌های ایدو فونتیک بوده که در نگارش و خواندن هیچ تغییری ندارند.
زبان ایدو دارای اشکالات دستوری زبان اسپرانتو نیست. در زبان اسپرانتو صفت با اسم همراه است در مفرد بصورت مفرد و در جمع بصورت جمع می‌آید درحالی که در زبان ایدو اینگونه نیست.
اسپرانتو برای بیان حالت مفعولی (را) از حرف n استفاده می‌نماید که این حالت در زبان ایدو اختیاری می‌باشد.
ایدو قابلیت تبدیل واژگان را از حالتهای مختلف به هم دارد از قبیل اسم به صفت، صفت به قید و غیره.
ایدو همانند اسپرانتو دارای نام‌های مونث مشتق شده از نام‌های مذکر برای بیان اسمهای خانوادگی نیست. در اسپرانتو واژه خواهر از واژه برادر مشتق شده است و الخ. در ایدو یک واژه اصلی می‌باشد که هر دو جنس مذکر و مونث از آن مشتق می‌شوند برای مثال واژه frato (برادری و خواهری) که از آن fratulo (برادر) و fratino (خواهر) مشتق شده است. در صورت کلی ایدو دارای ۲ یا ۳ ریشه - واژه می‌باشد همانند genitoro (والدین)، patro (پدر) و matro (مادر) درحالیکه در اسپرانتو فقط یکی می‌باشد.
آواشناسی
حروف صدادار ایدو همان ۵ حرف (a، e، i، o، u) می‌باشند. تکیه آوائی نیز در سیلاب یکی مانده به آخر می‌باشد جز در فعال در در سیلاب پایانی می‌باشد.
دستور زبان
هر واژه در فرهنگ لغات ایدو از یک ریشه - واژه ساخته شده است. یک ریشه - واژه شامل یک ریشه و یک پایانه دستوری می‌باشد. دیگر واژگان را می‌توان با تغییر پایانه آن واژه ساخت. در زبان ایدو هیچ قانون اجباری جایگاه دستوری واژگان وجود ندارد و دلبخواه است.
تعدادی از پایانه‌های دستوری:
o-: نام‌های مفرد
i-: نام‌های جمع
a-: صفت
e-: قید
ir-: مصدر در زمان گذشته
ar-: مصدر در زمان حال
-or: مصدر در زمان آینده
-is: فعل در زمان گذشته
-as: فعل در زمان حال
-os: فعل در زمان آینده
-us: فعل شرطی
-ez: فعل امری
ضمایر شخصی
مفرد جمع نامشخص
اول شخص دوم شخص سوم شخص اول شخص دوم شخص سوم شخص
خودمانی محترمانه مذکر مونث خنثی در صورت مهم مشخص نبودن جنسیت
فارسی من تو شما او او او او ما شما آنها کسی، شخصی
ایدو me tu vu il(u) el(u) ol(u) lu ni vi li on(u)
گویشوران زبان ایدو
ایدو در واقع توسط عده‌ای از اسپرانتودانان اصلاح طلب ابداع شد و بسیاری از متکلمان زبان ایدو اسپرانتودان بوده‌اند که بعدا به این زبان گرایش پیدا کرده‌اند. جماعت بسیاری از ایدودانها در آلمان، فرانسه و اسپانیا می‌باشند و تعدادی نیز در دیگر کشورها. همچنین بین کسانیکه به زبان ایدو صحبت می‌کنند با کسانیکه به این زبان آشنا هستند فرق است. خیلی از اسپرانتودانها به این زبان آشنا هستند ولی زبان مورد استفاده شان اسپرانتو است و از ایدو استفاده نمی‌کنند.
نمونه‌ای از ایدو
شاهزاده کوچولو به زبان ایدو
بخشی از فصل ۱۷ این کتاب:
نشستهای بین‌المللی زبان ایدو
تولوز در تاریخ ۲۳ تا ۲۷ سپتامبر میزبان نشست ۲۰۰۵ ایدو بود.
۲۰۰۴: کیو، اکراین - ۱۷ شرکت کننده از ۹ کشور.
۲۰۰۳: گروس بادن، آلمان - شرکت کننده از ۶ کشور.
۲۰۰۲: کراکف، لهستان - ۱۴ شرکت کننده از ۶ کشور.
۲۰۰۱: نورنبرگ، آلمان - ۱۴ شرکت کننده از ۵ کشور.
۱۹۹۸: بیائوبرزگی، لهستان - ۱۵ شرکت کننده از ۶ کشور.
۱۹۹۷: باکوم (اکنون: کاستریکوم)، هلند - ۱۹ شرکت کننده از ۷ کشور.
۱۹۹۵: السنیک، آلمان.
۱۹۹۱: استند، بلژیک - ۲۱ شرکت کننده.
۱۹۸۰: نامور، بلژیک – ۳۵ شرکت کننده.
۱۹۶۰: زوریخ، سوئیس - حدود ۵۰ شرکت کننده.
زبان میانجی جهانی
اینترلینگوا
اسپرانتو
نوویال