قدس (تهران)

قدس (نام‌های پیشین: قلعه حسن خان ، سبزه الماس ) یکی از شهرهای استان تهران در ایران است. این شهر مرکز شهرستان قدس است.
همچنین شهر قدس یکی از شهرهای قدیمی استان تهران می‌باشد که با قرار گرفتن این شهر در بزرگراه فتح (کیلومتر ۲۰) و موقعیت خوب جغرافیایی و آب و هوای خوب کوهپایه‌ای در این چند سال اخیر میزبان سکونت مهاجرین بسیاری از سایر شهرهای کشور بوده‌است. این شهر دارای معادن، مزارع، باغ‌ها، مجتمع‌های صنعتی و قهرمانان ورزشی متعدد است..
شهر قدس که تا قبل از تاسیس شهرداری در سال ۱۳۶۸ تحت نام قلعه حسن خان شناخته می‌شد، روستایی کوچک و قلعه مانند در حاشیه جنوب غربی تهران و همجواری شهرداری منطقه ۹ و ۱۸ بود. در یک جبهه آن کاووسیه و در جبهه غربی آن سرخ حصار قرار داشت.
در ۱۳۶۸/۰۴/۰۳ شهر قدس از رشد روستای قلعه حسن خان و ادغام آن با نقاط دیگری مانند سرخ حصار، کاووسیه و شهرک بهشتی (قدس) به وجود آمده‌است. از این‌رو می‌توان دو دوره متمایز را برای تحول کالبدی شهر متصور گردید:
ایجاد بناها و رشد قلعه حسن خان به صورت یک روستا
رشد سریع و بدون وقفه شهر در دو سه دهه اخیر
در مرحله اول قلعه حسن خان از دو قلعه اربابی تشکیل گردیده که بنام مالک آن (حسن خان) نامیده شده‌است و هر دو قلعه دروازه بوده‌است (یکی از دروازه‌های نزدیک مسجد جامع فعلی و دیگری نزدیک میدان قدس سابق).
مرحله دوم با تاسیس کارگاه‌ها و کارخانجات متعدد در کنار جاده قدیم و کنار راه آهن و بطورکلی شروع رشد سریع تهران در چند دهه اخیر آغازگردید. در این مرحله با رشد سریع جمعیت منطقه تهران روستای قلعه حسن خان نیز که در فاصله نسبتا کمی از تهران و در نزیکی تعدادی از این کارخانجات و کارگاه‌ها قرار گرفته‌است به سرعت رشد نمود.
تاریخچه
آثار تاریخی شهر قدس
از آثار تاریخی شهرقدس می‌توان به تپه کاووسیه مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد در محله کاووسیه امروزی که از آثار بدست آمده از آن می‌توان به تابوت مردی مومیایی اشاره کرد و امامزادگان ابوالحسن و ابولحسین معروف به امامزاده حضرتین انتهای خیابان امامزاده
از فرزندان امام موسی کاظم هستند و بر دو تکه سنگ که در کنار مرقد مطهر این امامزادگان قرار دارد نوشته شده‌است: مرقد مطهر سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوعبدالله الحسین فرزند موسی مرقد مطهر سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوالحسن علی فرزند محمد و حمام قلعه که قدیمی‌ترین حمام شهرقدس است و بنای آن برای دوره قاجار می‌باشد و نهرفیروز بهرام به قدمت هزاره سوم پیش از میلاد و قبرهای سر خیابان عمارت و قبرستان ابتدای خیابان چمن اشاره کرد که قدمتی قاجاری دارند اشاره کرد.
بلوار انقلاب اسلامی
تاریخچه شهر قدس
قلعه حسن خان دشتی بود حاصلخیز که در دوره قاجار با ایجاد قلعه‌ای به این نام معروف شد. منطقه‌ای که در اصل شکارگاه حکومتی بود و در آن نقاط باستانی چون کاووسیه، سرخ حصار و کاروانسراسنگی موجود بوده اما امروزه اثری از پیشینه تاریخی آنان باقی نمانده‌است. وردآورد، کاروانسراسنگی و نهر فیروز بهرام (یکی از نهرهای باستانی که قدمتش به بیش از پنج هزار و پانصد سال می‌رسد و امروزه به صورت کانال سیمانی موجود است) در شمال آن و رود کرج و روستای باباسلمان در جنوب آن، روستای اسماعیل‌آباد در شمال شرقی، روستاهای زرنان بالا و پائین و شهرک دانش در شرق آن و گرمدره و تپه‌های قورت داغی در غرب آن واقع شده‌اند.
در دوره قاجار شخصی بنام امیرتومان که میرشکار (سردسته شکارچیان) دربار بود اراضی این منطقه را که شکارگاه حکومتی بود به تصرف خود درآورد و در آن زمان این منطقه بسیار دور از پایتخت بود و کسانی که در تهران به سوی کرج حرکت می‌کردند معمولا اولین اتراقگاه آنان در نزدیکی همین محل کاروانسراسنگی (تقاطع بزرگراه فتح و بزرگراه شهید لشگری) بود.
امیرتومان با فراهم کردن امکانات و آوردن عده‌ای از اهالی خمسه به این منطقه، آرام آرام زمین‌های بایر را به زمین‌های کشاورزی تبدیل نمود و منطقه رنگی از زندگی جدید به خود گرفت. می‌گویند نام اولیه این محل پیش از آنکه امیر تومان آن را تصاحب کند سبزه الماس بوده وامیرتومان آنجا را به نام فرزند ارشدش که نام او حسن خان بود «قلعه حسن خان» نامید.
امیرتومان صاحب چند فرزند به نام‌های: رضاخان، حسن خان، آقابزرگ خان، موتمرالدوله و سالار همایون بود که آنان پس از مرگ پدر، قلعه حسن خان را بین خود تقسیم کردند و به هر یک از برادران نزدیک یک دانگ رسید.
در آن زمان تمام اراضی این قلعه و اطراف آن قابل کشت و زرع بود و کلا به نواحی: چمن الماس خان، ورامینک، میاندوآب، قلعه سون، اکبر نایب، چنارسوخته و… که مجموعا ده قطعه بوده تقسیم می‌شد.
بلوار شهید یداله کلهر
هر یک از نواحی دارای قلعه‌ای خاص بود. بررسی مدارک تاریخی نشان می‌دهد که در میاندوآب عده‌ای از اعراب ساکن بوده و به پرورش گاومیش اشتغال داشته‌اند.
اراضی قلعه توسط سه قنات بزرگ آبیاری و پرآب آبیاری می‌شد. یکی از آن‌ها قنات بزرگ نام داشت؛ و مبدا آن تپه و رودخانه‌ای به نام قروق که شاخه‌ای از رود کرج بود.
گویا یکی از قنات‌ها که قنات بزرگ نام داشت از تپه‌های سرخه حصار سرچشمه گرفته به سوی قلعه امتداد می‌یافت. آب این قنات حتی به مناطق جنوبی‌تری چون ورامینک نیز می‌رسید.
اولین مغازه در قلعه حسن خان را شخصی بنام مشهدی حسین معروف به کلاه حسین به معنای کوتاه قد که اهل یزد بود باز کرده که محل فعلی آن نیز مغازه لبنیاتی جعفری روبروی مسجد جامع شهر است.
اولین وسیله نقلیه که وانت بار وشبیه به کامیون بوده توسط شخصی بنام حمید شهباز یاردلی فرزند کریم خان آورده که روزی دوبار صبح و عصر این وسیله به شهر تردد داشته و مردم از آن استفاده می‌کردند.
تنها امامزاده این شهر امامزاده ابوالحسن وابوالحسین از نوادگان امام موسی کاظم (ع) بوده و سابقه آن به چند صد سال برمی گردد وامروزه هم این امامزاده‌ها زیارتگاه اهل ایمان است.
اولین مسجد شهر مسجد جامع می‌باشد که چندین بار بازسازی شده‌است.
آموزش و تربیت در قالب مکتب خانه در شهر قدس توسط شخصی بنام شیخ مرتضی که روحانی بود شکل گرفته و اولین مدرسه دولتی شهر در سال ۱۳۴۱ به نام دبستان صادقی ساخته شده‌است.
اولین حمام محل واقع در خیابان امام روبروی کوچه میثم بوده که چون از وضعیت مناسبی برخوردار نبوده مالکین با کمک و همیاری مالی جهانشاه خان که یکی از سران بزرگ خمسه در آن زمان و از مخالفان رضاشاه بود و پس از شکست از ایشان به قلعه حسن خان آمده بود سرمایه ساخت حمام جدیدی بنام «خزینه در» روبروی مسجدجامع داخل کوچه احداث که این حمام به سال ۱۲۴۰ تا ۱۲۵۰ ه‌.ش برمی گردد و معمار آن شخصی بنام استادکریم بوده‌است.
در حال حاضر شهر قدس از لحاظ اشتغال در غرب استان تهران به عنوان یکی از مراکز بزرگ صنعتی محیط کارگری مناسبی را فراهم نموده‌است و اکثر ساکنین به عنوان کارگر در این مراکز مشغول به کارند بعد از اشتغال به کشاورزی، کارمندان دولت درصدی از اشتغال را به خود اختصاص می‌دهند.
از نظر اجتماعی درحال حاضر شهر قدس با وسعتی در حدود ۲۴ کیلومتر مربع یا به عبارتی ۲،۴۰۰ هکتار جمعیتی بالغ بر ۳۵۰،۰۰۰ نفر از دیدگاه وسعت و جمعیت یکی از شهرهای پرجمعیت ومتراکم در کشور محسوب می‌گردد. جمعیتی از اقوام و فرهنگهای مختلف با آداب و سنن متفاوت و ناهمگون که این تنوع زیاد منشا برخی معضلات اجتماعی نیز در این شهر بوده‌است.
از لحاظ کشاورزی شهر قدس به لحاظ موقعیت جغرافیایی از نوع خاک مرغوب و آب در حد کفایت در سطح شهر و منطقه از کشاورزی مطلوبی برخوردار است. از مهمترین محصولات آن به عنوان نمونه:
غلات: گندم، جو، ذرت
از صیفی جات: گوجه، خیار
باغات میوه: سیب، آلو، گیلاس وآلبالو می‌باشد.
سطح زیر کشت در حوزه قدس و شهرکهای اطراف آن ۱۵۰۰ هکتار است.
به دنبال تحولات اجتماعی و سیاسی دهه‌های اخیر، افزایش جمعیت و رشد مهاجرت به سوی تهران، امروزه شهرقدس به یکی از مناطق پرجمعیت و متراکم مسکونی حومه تهران تبدیل شده‌است.
شهرداری قدس
شهرداری قدس سازمانی غیردولتی‌است که درسال۱۳۶۸ تاسیس شد و اداره شهر قدس را به عهده دارد. مسئولیت اداره این سازمان با شهردار قدس است با حکم شورای شهر قدس انتخاب می‌شود. شهرداری قدس شامل ۲ منطقه است که اداره هر منطقه به عهده شهردار آن منطقه‌است. اولین شهردار قدس محمد اصالت بود که از سال۱۳۶۸ تا۱۳۷۰عهده‌دار این سمت بود.
شهرداری قدس (ساختمان مرکزی)
شهرداران قدس از آغاز تاکنون
محمد اصالت اولین شهردار-۶۸تا۷۰
جعفر کریمی اصل-۷۰ تا ۷۱
محمدصادق مصطفی زاده-۷۱ تا ۷۲
علیرضا گودرزی-۷۲ تا ۷۶
سید حمزه علی‌آبادی-۷۶
سالار علیجانی-۷۶ تا ۷۸
علیرضا شهلی-۷۸ تا ۸۲
حسین یاسمی زاده-۸۲ تا ۸۳
غلامحسین تابش فرد -۸۳ تا ۸۵
کریم شایان راد -۸۵ تا ۸۷
غلامرضا یاوند عباسی -۱۳۸۷ تا شهریور ۱۳۸۹
غلامرضا محمد خانی شهریور۱۳۸۹ تا۲۸ خرداد۱۳۹۱
علی اصغر امیریان (سرپرست) ۲۸خرداد۱۳۹۱ تا ۱۵ مرداد ۱۳۹۱
محسن چیبایی: وی از ۱۵مرداد۱۳۹۱ تا۳۰ دی ۱۳۹۱به عنوان سرپرست شهرداری قدس فعالیت نمود و از تاریخ ۳۰ دی ۹۱ تا آبان ۹۲ حکم فعالیت ایشان به عنوان شهردارقدس ابلاغ گردید در ضمن ایشان اولین شهردارقدس می‌باشند که حکم شان توسط وزیر کشور امضا و ابلاغ می‌شود.
محمدصادق کولیوند از آبان ۹۲ تاکنون
بخشی از ساختار سازمانی
معاونت اداری ومالی
معاونت خدمات شهری
معاونت شهرسازی
معاونت فنی و عمران
معاونت فرهنگی
اداره روابط عمومی
اداره حراست
اداره بازرسی
واحد رفاه کارکنان
اداره حقوقی
واحد
سازمان آتش‌نشانی
سازمان پارک‌ها و فضای سبز
سازمان آرامستان بهشت فاطمه (س)
سازمان اتوبوس رانی (تاسیس۱۳۸۰)
سازمان تاکسیرانی
سازمان خدمات موتوری
سازمان میادین، میوه و تره بار
سازمان پایانه‌های مسافربری شهرقدس (تاسیس ۱۳۹۱)
سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قدس
آلودگی هوای شهر قدس
معادن شن و ماسه
شهرستان قدس با دارا بودن واحدهای معدن شن و ماسه و چندین کارخانه آسفالت این روزها با مشکل آلودگی هوا دست و پنجه نرم می‌کند.برخی از این معادن متعلق به ۳۰ یا ۴۰ سال پیش است. آن زمان شهرستان قدس کوچک‌تر بوده و این معادن در حاشیه شهر قرار گرفته بودند، ولی با گذشت سالیان سال این معادن در چند قدمی محل سکونت شهروندان این شهرستان قرار گرفته‌اند.
به گفته حسین بیگلری رئیس وقت اداره محیط زیست قدس فعالیت صنایع بزرگ و کوچک در شهرستان قدس در کنار مزایا، ثمرات و فرصت‌های متعدد و بالقوه‌ای که از منظر اقتصادی، تولیدی و اشتغالزایی در پی دارد، حاوی مخاطرات و تهدیداتی در عرصه زیست‌محیطی نیز است.وجود۷۴ معدن شن و ماسه در این منطقه به صورت بالقوه مستعد ایجاد آلودگی‌های زیست‌محیطی است که ۶۰ تا ۷۰ درصد این معادن از حیث رعایت اصول زیست محیطی، استانداردهای لازم را رعایت می‌کنند، لذا فعالیت معادن با آلایندگی‌هایی همراه بوده که در شهرستان قدس بخش عمده این آلودگی‌ها ناشی از مسیرهای دسترسی و راه‌های مواصلاتی منتهی به معادن و تردد خودروهای سنگین و کامیون‌های حمل مصالح و نخاله‌های ساختمانی است.میزان آلایندگی هوای قدس در مقایسه با شهرستان‌های همجوار(ملارد و شهریار) به مراتب سنگین‌تر و شدید‌تر است که فعالیت‌های صنعتی و تولیدی اشاره شده از یکسو و نزدیکی به پایتخت و تاثیرپذیری از هوای آلوده تهران نیز ضریب آلودگی‌ها را تشدید کرده‌است.یکی از معضلات اساسی ما در این منطقه به لاستیک سوزی و زباله سوزی معطوف می‌شود.
ایستگاه سنجش آلودگی هوا
در خرداد ۹۴ ایستگاه سنجش آلودگی هوا در شهر قدس با حضور مدیر کل محیط زیست استان تهران افتتاح شد. در پاییز ۹۶ اعلام شد که این ایستگاه از کار افتاده است.
تقسیمات شهری
مناطق شهری
این شهر در حدود ۲۷۰۰ هکتار مساحت دارد. شهرداری قدس برای تامین نیازمندی‌ها و اداره بهتر سطح شهر را به ۲ منطقه شهرداری و۴ ناحیه تقسیم نموده‌است که جمعیت هر منطقه بالغ بر ۱۵۰۰۰۰نفر می‌باشد.
محله‌های شهر
در گذشته شهرقدس دارای چندین محله بوده که تا به امروز هم موجود می‌باشند.
قلعه
کاووسیه
سرخ حصار
سرقنات
هرنج
عمارت
عوارضی
چمن
امامزاده
اسماعیل‌آباد
قورت داغی
گودرزی
بهتویی(کوچه بهار)
و محله‌های جدید که اکثرا با نام خیابان معروف‌اند:
امام سجاد (ع)
صاحب الزمان (عج)
طالقانی
کاج
شهرک بهشتی
کشاورز
مصلی
جوادآباد
سی متری شورا
هشت متری شورا
بهاران
استقلال
سی متری جمهوری
بیست متری ولیعصر (عج)
چهل و پنج متری انقلاب
قناری (حمام بعثت)
کوی مخابرات
کوی فرهنگیان (خیابان شهرداری و کوچه شورا)
کوی نیروی هوایی
شهرک نیروی انتظامی
کوی فرزان (روبروی دانشگاه آزاد)
کوی ابریشم
کوی شهیدعزیزی
شهرک مسکونی زندیه
و باغات معروف:
باغ شازده (پشت نفت پارس)
باغ اختری (پشت شورای جنویی)
باغ سرهنگ (شهرک ابریشم)
باغ انگوری (مصلی)
فضای سبز
اکثر فضای سبز قدس خشک شده و تبدیل به خانه و مراکز صنعتی شده، اما همچنان می‌شود نمونه‌هایی از باغات قدیمی را در آن دید. غیر باغات معروف که در بالا به آن اشاره شد می‌توان به بوستان‌ها هم اشاره کرد. مسئولیت نگهداری از فضای سبز و بوستان‌های شهرقدس بر عهده سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری قدس می‌باشد.
اسامی بوستان‌های بزرگ:
بوستان آزادگان (بلوار۴۵ متری انقلاب)
بوستان ولیعصر (میدان ولیعصر)
اسامی بوستان‌های محله‌ای:
بوستان شهدای کاووسیه (شهرک کاووسیه)
بوستان شهید مدنی (بلوار مصلی)
بوستان معلم (خ گودرزی)
بوستان سرخ حصار
بوستان حافظ (خ دانش آموز)
بوستان عمارت (پشت بانک ملی مرکزی)
جانباز (خ شهید خاکسار)
اماکن ورزشی
ورزشگاه ۲۵ هزار نفرای شهدا(۳۰متری شورا)
زمین چمن حضرت ولیعصر (میدان امام حسین)
چمن مصنوعی نیما
زمین ۳۰۰۰متری (خیابان شریعتی (کاج))
زمین فوتبال سرخحصار
سالن ورزشی بانوان (صنعت دوم)
سالن ورزشی الغدیر (شهرک ابریشم)
سالن ورزشی ولیعصر (میدان ولیعصر)
سالن ورزشی البرز (کاووسیه)
سالن ورزشی شهید آقا محمدی (خیابان شهرداری)
سالن ورزشی حجاب(۴۵متری انقلاب)
سالن ورزشی جانبازان (کوی جانبازان)
سالن ورزشی شهید شیرودی (کوی مخابرات)
سالن ورزشی شهرک دانش
سالن ورزشی معلم (شهرک ابریشم)
اماکن فرهنگی
اماکن فرهنگی زیر نظر سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قدس :
فرهنگسرای قرآن و عترت، دارالقرآن سابق (مصلی).
مجتمع فرهنگی زینبیه (میدان قدس)
فرهنگسرای خانواده، بهداشت و سلامت (شهرک بهشتی).
خانه فرهنگ شهدای کاووسیه (کاووسیه).
خانه فرهنگ شهدای سرخ حصار (سرخ حصار).
خانه فرهنگ علامه دهخدا (سجاد).
خانه فرهنگ علامه طباطبایی (ولیعصر).
خانه جوان (عمارت و کلهر).
مجتمع فرهنگی باقرالعلوم (مصلی) توضیح: این مجموعه مدیریتی مشترک زیر نظر سازمان و امام جمعه دارد.
نگارخانه نقش و نگار، مرکزی سابق (میدان قدس).
مراکز فرهنگی زیر نظر اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی :
انجمن خوشنویسان شهرقدس (میدان قدس).
مراکز آموزشی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس
دانشگاه جامع علمی - کاربردی واحد شهر قدس
دانشگاه پیام نور واحد شهر قدس
شهرستان قدس
ورزشگاه شهدای شهرقدس