ولسوالی زیباک

ولسوالی زیباک یکی از بخش‌های ولایت بدخشان در افغانستان است که دارای دره‌های سرسبز و کوهای سر به آسمان کشیده و قله‌های بلند است که دقیقا سرچشمه دریای خروشان کوکچه از سمت کوه توپخانه به سوی کران و منجان و از سمت شرق سرچشمه بخش دیگر دریای کوکچه از سمت زیباک می‌باشد.
زیباک درحدود بیشتر از صدوهشتاد کیلومتر با کشور پاکستان (ناحیه چترال) مرز مشترک داشته و به ولسوالی‌های اشکاشم، کران و منجان، قسمتی از ولایت کنر، ولسوالی جرم، ولسوالی یمگان، ولسوالی وردوج، ولسوالی زردیو و سرغیلان نیز هم‌مرز می‌باشد.
جغرافیای طبیعی
زمستان زیباک خیلی سرد بوده وهوای آن خنک می‌باشد، بهار آن ازبرج ثور آغاز می‌شود، و مدت گرمی آن تا اخیر برج عقرب ادامه می‌باید. فصل تابستان آن خیلی گوارا بوده وهوای دلپذیر دارد.
آهوهای مارکوپولو که به آن قشقار گفته می‌شود، آهوهای جنور، بزکوهی، میش کوهی، ماهی‌های قزل آلا معروف به ماهی خالدار در این منطقه خیلی زیاد است.
معادن
گوگرد یکی از معادن مهمی است که در زیباک فراوان یافت گردیده و معادن سرشار آن در ناحیه سنگلیچ نزدیک کوتل توپخانه‌است.
اماکن دیدنی
زیارت‌های مشهور آن، زیارت صاحب دیوان شاه درقریه خلخان، زیارت پنجه شاه درنزدیکی زرخان، زیارت محل زندگی پیرناصرخسرو درتکیه خوبان نزدیکی اسکتول، زیارت امیر در قریه گلخانه، محل بودوباش ناصر در قریه نوآباد، زیارت شهزاده عبید در زرخان می‌باشد.
قریه‌ها
بزرگترین قریه‌های زیباک عبارت اند: قریه خلخان، قریه نوآباد، قریه شینگوک، قریه کزدان پست، قریه کزدان بالا، قریه دشتخوان، قریه دن، قریه روکال، قریه ریدخود بین، قریه ریدخود میانه، قریه اوسپد، قریه کندن‌ها، قریه زرخان، قریه رازراک، قریه دریک، قریه غاریب، قریه ویرس، قریه یقین آباد، قریه کیده، قریه ده گل، قریه تیزاب، قریه استیچ (کلالا) قریه دشت رباط، قریه فلخمدیک، قریه پارغ، قریه اسکیتول، قریه سنگلیچ و قریه‌های مرکزی (ده بالا، ده زیر، ده میانه، فرخال و چاکران می‌باشد.
خلخان یکی از زیباترین قریه‌های این ولسوالی بوده و بیشترین جمعیت را دارا می‌باشد. این قریه زادگاه دو شخصیت معروف دیوان شاه ولی و بابا سفا و سرزمین خانم (مادووس) یکی از زنان فعال و چریک صحنه‌های نبرد بوده که در یک جنگ رویایی یکجا با برادرش شهزاده عبید شهید گردیده‌است.
قریه خلخان که بیشترین تحصیل کرده‌ها و بیشترین مردمان باسواد محل را تشکیل می‌دهد خیلی مردمان فرهنگ پروره بوده، به مردمان که به آن‌ها خدمتی انجام داده‌اند تا سال‌ها قدردانی می‌کنند. مردم این قریه نوروز خاصی به مناسبت (بزرگداشت سالی درگذشت دیوان شاه شخصیت مذهبی دارند که طرز خاصی همه ساله بگونه خیلی با شکوه تجلیل و گرامیداشت بعمل میآورند. درین نوروز رسم پهلوانی که جزو فرهنگ آریایی است، بزکشی، نشان زنی به وسیله تفنگ، دویدن جوانان به گونه مسابقه و سایر بازی‌های محلی اجرا می‌گردد.
سرشناسان
شاعران معروف گذشته زیباک عبارت اند از: دیوان شاه ولی، بابا سقا، گلزارسنگلچی، ملا نظرمحمد زرخانی، …. و شماری دیگر. زیباک از گذشته‌های دوربه این سو، مرکز اداره محلی منطقه بوده و در صدوپنجاه سال اخیر اداره دولتی درین منطقه موجود بوده.
مذهب
مذهب مردم زیباک در مجموع مسلمانان شیعه امامیه اسماعیلیه بوده‌است.
جرم و جنایت
درین مناطق منازعات کمتر بوده، جرایم اخلاقی، جرایم جنایی، جرایم علیه امنیت عامه در پایینتریم درجه آن قراردارد.
بشترین منازعات محلی به سطح قریه توسط رهبران مذهبی (موکی‌ها) و خلیفه‌ها حل وفصل گردیده و سطح خشونت، قتل، راهزنی، دزدی، تجاوز جنسی درین منطقه وجود ندارد یا بسیار اندک است.
مردم‌شناسی
مردم زیباک به صلح و آرامی خیلی علاقمند بوده، با تمام مردم بدخشان روابط دوستانه و صمیمانه دارند.
آنچه قابل افسوس است این است که، از گذشته‌های دور به نسبت اینکه دوا و داکتر نبوده، تعداد مردان کهن‌سال معتاد به تریاک هستند، هرچند پیمانه آن نسبت به گذشته خیلی تقلیل یافته ولی تا هنوزهم تعدادی ازین بابت مریض هستند. وکی از موسسات خیریه دارد جهت تداوی معتادین برنامه‌های خود را تازه آغاز نماید. جوانان درین راستا در زیباک خیلی فعال بوده و علیه این پدیده شوم سخت مبارزه دارند.
تاریخچه
زیباک به حیث پایگاه آخرین مرز مقاومت اسلامی و سنگر همیشگی و رویایی با جبهه کافرستان قبلی، و نورستان امروزی است، بشترین حملات نظامی را جبهه کافرها درسال‌های که نورستان هنوز به دین اسلام مشرف نشده بود، به زیباک تحمیل نموده‌اند، چندین بار توسط سپاهیان به گفته مردم محل (کافر دوری) همه هست وبود مردم زیباک به تاراج رفته و چور و چپاول شده‌است، جوانان ومردم زیادی زیباک درآن دوره‌ها در برخوردهای میان جبهه اسلامی ازسوی مردم زیباک و جبهه مخالف غیراسلامی کافرستان جان به حق داده‌اند.
خاطرات تلخ دوره‌های هجوم کافر دوری و فراری و آواره شدن مردم برخی مناطق زیباک هنوزم در یادهای و سینه‌ها باقیمانده‌است و از نسلی به نسلی دیگر انتقال گردیده‌است، که خیلی دردآور و تاثربرانگیز بوده و حکایت از ثابت قدمی و استواری و تعهد عقیدتی مردم زیباک را نشان می‌دهد که با چه ایثار و فداکاری ازایمان، عقیده و اساسات اسلامی شان شان با پایداری و مردانگی پاسداری کرده و افتخار آفریده‌اند.
مردم زیباک به اعتقادات اسلامی و مذهبی شان سخت پاپند بوده و به آن احترام خاصی دارند، وخود را ناجی و دین دار اصیل می‌دانند و مذهب شان را اسلام واقعی و پیرو خط اصلی پیامبر خدا قلمداد می‌کنند، این مردم جهت دفاع از عقاید شان درگذشته‌ها روزگار مصیبت باری سپری کرده وهزاران مشکلات طاغوتیان و بیدادگران زمان را متحمل شده‌اند. اما یک پرکاهی‌ام درروح وروان آن‌ها تاثیر سو نکرده‌است.
مردم زیباک، افتخارات گذشته‌گان خودرا کاملا به یاد داشته و از آن پاسداری می‌کند، اساسات مذهبی و روزهای ملی چون نوزوز را گرامی داشته و سایر افتخارات گذشته‌گان خودرا حفظ کرده‌اند.
اعتقاد مردم زیباک این است، که مذهب ایشان افراطی گیری و تندروی و همچنان عقب گرایی را محکوم نموده و تنها اسلام اعتدال را می‌پسندند که با همه نوع بشر با روحیه همکاری و دوستی زندگی کند و گویا هیچ تعصب با سایر اقوام و مذاهب دنیا نداشته باشند.