mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۵۱ - جنگ کردن سام با سمندان و کشته شدن سمندان
بگفت این و یک حمله آورد دیو
سوی جاودان نعره بر زد غریو
که ای نره دیوان با خشم و تاب
درآئید ای مالکان عذاب
بدان تا بگیرم من این بدنشان
رسیدند هر سوی اهریمنان
هجوم آوریدند در پای کوه
رسیدند هر سوی اهریمنا
همه دیو آتش خور رزمساز
همه آتش‌انداز با سوز و ساز
چو سام آن چنان دید پیکار جنگ
بجوئید از خشم جنگی پلنگ
نشست از بر چرمه سخت سم
که از گرد سمش فلک گشت گم
برآورد آن آتش آبدار
یکی آتش انداخت در کارزار
به قلواد و شاپور فرزانه مرد
یکی نعره زد شیر اندر نبرد
کزین بد تنان دشت سازید پاک
برآرید ازین تیره دیوان هلاک
مترسید از رزم دیو عذاب
که سازم من این کوه آذرخراب
یکی را نمایم ازین کوه سنگ
به فرمان یزدان با فر و هنگ
کشم آتش دوزخ از خونشان
که از من بماند در عالم نشان
به یزدان پناهید در رزمگاه
که او می‌دهد بنده را دستگاه
به حمله درآمد یل پهلوان
همی نام برگفت روشن روان
به سوی سمندر درآمد دلیر
به چنگال شمشیر چون نره شیر
سمندر بدو هم یکی حمله کرد
کزان دره برخاست از چرخ گرد
عمودی درانداخت بر سام یل
بتندید و بگشاد بر وی بغل
سپر بر سر آورد سام سوار
سپرده دل و جان به پروردگار
سمندر فرو کوفت گرز گران
که دوزخ شد از بیم گرزش نوان
که آواش پیچید بر بزر کوه
همه کوه از آواز او شد ستوه
سر پهلوان را نشد زو خبر
به فرمان دادار فیروزگر
سمندر دگر کوفت گرز گران
به ماننده پتک آهنگران
سه گرز پیاپی بزد نره دیو
که از کوه و هامون برآمد غریو
بدو گفت جنگی سپهدار سام
که ای دیو تیره دل تیره کام
عمود مرا هم یکی نوش کن
همه رزم خود را فراموش کن
بخندید بر سام دیو پلید
که گرز تو مویم نیارد خلید
به من داد شداد کوپال جنگ
نتابد به چنگال من خاره سنگ
چو من ابروان را درآرم به تاب
تنت را دراندازم اندر عذاب
سپهبد چو بشنید برکرد اسب
بیامد برش همچو آذرگشسب
عمود نریمان برآورد شیر
فرو کوفت بر ترک دیو دلیر
که مغز سر و کتف و یال و برش
همه نرم گردید با پیکرش
چو دیدند دیوان مر آن یال و برز
چنان فره و رزم و آن دست و گرز
شگفتی بماندند از آن کامیاب
کز آن گونه کشته است دیو عذاب
ز سوی دگر گرد شاپور شیر
سر دیو دیگر درآورد زیر
به هر سو خروشید چون پیل مست
نموده به دیوان همان ضرب دست
همان گرد قلواد زرین کلاه
به شمشیر می‌کشت در رزمگاه
بکشتند چندان ز دیوان عاد
که از دره خون رو به دریا نهاد
گروه دگر دیو اندر دره
در آتش فکندند خود یکسره
شده نره دیوان دل گمرهان
بسان سمندر در آتش نهان
دو روز و دو شب پهلو نامدار
همی کشت دیو اندر آن کوهسار
سوم روز بر شد فراز دره
جهان پر ز آتش شده یکسره
همی شعله بر چرخ خور می‌کشید
ابر خرمن ماه سر می‌کشید
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۵۲ - دعا کردن سام و باریدن باران به دوزخ شداد
به نزدیک دادار شد سرفراز
زمین را ببوسید و بردش نماز
چنین گفت کای داور آب و خاک
ز تو باد آتش پر از بیم و پاک
جهان سر به سر زیر فرمان تست
وگر آب و آتش همه زان توست
مرا بخت و نیرو به شداد ده
شکستی بر این لشکر عاد ده
یکی چاره از بهر آتش بساز
که بیچارگان را توئی چاره‌ساز
که من دوزخ و جنت او خراب
بسازم که شداد آید به تاب
براندازم این تخم ناپاک دیو
که کردست نام خودش را خدیو
خدیو زمانه سراسر توئی
به هرجای بر بنده یاور توئی
بگفت و بمالید رخ بر زمین
همان دم به فرمان جان آفرین
ز گردون گردنده برخاست ابر
خروشان بر آن کوه سر چون هژبر
یکی برق و رعدی برآمد نهیب
که سیلاب آمد ز بالا به شیب
از آن ابر بارید باران چنان
که آن دره پر شد ز آب روان
همه آتش دره را آب برد
چو آب آمد از کوه، آتش فسرد
همه آتش از فر مرد سره
به فرمان یزدان بشست از دره
هر آن کس که برد او پناه بر خدا
همیشه بود کارش از مدعا
همان دم رسیدند جنی سپاه
به پیش اندر آن بود تسلیم شاه
چو آن آتش دره افسرده دید
تن دیو از هر طرف مرده دید
شگفتی به سام دلاور بماند
برو نام یزدان فراوان بخواند
بیامد ببوسید پای دلیر
دعا کرد بر پهلو شیرگیر
بر کوه آذر فرود آمدند
به دل با می و بانگ و رود آمدند
کشیدند بر دشت پرده‌سرا
خروشی برآمد ز پرده سرا
به هم ناز و شادی دگر ساز شد
نی و چنگ مطرب هم آواز شد
به جلوه درآمد ز هر سو پری
چو چشم خوش خود به ساقیگری
شده بزم مانند بزم افق
کشیده ز می لعل نورش تتق
پری‌پیکران چهره آراسته
پی شادی سام برخاسته
در آن بزم ناهید بد چنگ زن
مه و مهر و برجیس بد چنگ زن
به یاد پری‌دخت خون می‌گریست
چگویم که از درد چون می‌گریست
چنین تا که ساقی بزم فلک
بپیمود ساغر به مُلک ملک
ازین جام زرین می‌ نور داد
همه باده از ساغر هور داد
سپیده سپهبد ز روی شتاب
کمر بست و بر شد به پشت غراب
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۵۴ - خبردار شدن شداد از آمدن سام و فرستادن زرینه بال را به جنگ
از آن آگهی پیش شداد شد
وز آن گفته مغزش پر از باد شد
بگفتند سام نریمان رسید
به فر منوچهر ایران رسید
همه دوزخ و جنتت را بکند
زمینش به چرخ برین برفکند
برآشفته شد شاه شداد عاد
لب خشم و تندی یکی برگشاد
به لشکر نگه کرد از روی قهر
چو مار و چو کژدم فرو ریخت زهر
بفرمود تا دیو زرینه بال
که جبریل خواندی ورا بدسگال
به بالا ز سیصد ارش بد فزون
به پیکر به ماننده بیستون
گهی زشت بود و گهی خوب‌چهر
گهی بر زمین و گهی بر سپهر
بیفتاد صورت به رنگ و به ریو
بیاراستی تن مر آن زشت دیو
بدو گفت با پهلوانان هزار
برو زود نزدیک بر آن سوار
فرو بند دستش به خم کمند
به آهن سراپای او را ببند
بیارش به نزدیک من تازیان
دو دست از بر تارک او زیان
هر آن کس که با او بینی به راه
به ویژه مر آن خیره تسلیم شاه
که شد رهنمون سام را زین دیار
برآور ز جانش بزودی دمار
بکش هر چه بینی ز دیو و پری
بکن کالبدشان ز جان اسپری
چو آن دیو بشنید اندر زمان
روان شد به سوی یل پهلوان
هزارش ز گردان مغرب زمین
به بالا بلند و برو پر ز چین
نشست از بر پیل زرینه بال
برافراخت بر ابر کوپال و یال
وز آن ره سپهدار سام جوان
نشسته به بزم اندر آن شادمان
پری هر طرف پیش او صف زده
همه جامهاشان به زر آزده
درختان زر را در آن پیشگاه
تماشاکنان گرد لشکر پناه
همه ماهرویان آن مرز و بوم
که آورده بودند از چین و روم
همه خوبرویان بتان چگل
که خورشید از شرمشان شد خجل
ازیشان سخن کرد گو خواستار
که چون اوفتادید در این دیار
درین گفتگو بود سام دلیر
که دیوی درآمد شده رخ زریر
تنش گشته لرزان شده زرد رو
دهن خشک و لبها پر از گفتگو
چنین گفت با سام کای بی‌همال
درآمد ز ره دیو زرینه بال
که جبریل باشد به شداد عاد
یکی بدکنش دیو تیره‌نژاد
هزاران دلیران عادی ز پی
برافروخته چهره برسان می
بخندید از گفت او پهلوان
که جبریل دیو است و تیره روان
درین بود کز دشت برخاست گرد
که خورشید رخشنده را تیره کرد
نگه کرد سالار ایران زمین
یکی نره دیوی درآمد به کین
دو پا بر زمین و سرش زآسمان
غریوان به مانند ابر دمان
زمانه گرفته همه پیکرش
برافروخته هر دو یال زرش
به صورت به ماننده مهر و ماه
ابر ماه افشانده مشک تتار
کلاهی به سر پر ز لعل و گهر
به گردن درافکنده طوقی ز زر
درآمد به نزدیک فرخنده سام
به کش کرد دست و بکردش سلام
سپهبد ز بالای او خیره ماند
ز بوی بد او دلش تیره ماند
درآمد به زانو چو زرینه بال
نگه کرد بر سام فرخ همال
شگفتی دلیری به مانند شیر
ازو شیر افلاک رنگش زریر
بپرسید سامش که تو کیستی
به یزدان چه داری و از چیستی
کرا می‌پرستی و نام تو چیست
مراد از که داری و کام تو چیست
ز شداد شوریده شوربخت
که بندد ز من بر سر تخته رخت
چه داری خبر سر به سر برشمار
که تنگ از وجودش بود روزگار
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۵۸ - نامه نوشتن شدید و فرستادن پیش شداد و کیفیت آن
از آن رو شدید پلید آن بدید
ز کینه بجوشید بر خود شدید
یکی نامه بنوشت نزد پدر
برو برنوشت این همه سر به سر
ز مردی و پیکار سام سوار
که چون ابر غرد گه کارزار
صد و سی تن از ما بدین بارگاه
جهان در جهانبینشان شد سیاه
یکی شیر دیدم به چنگال تیز
که آرد به مغرب زمین رستخیز
یکی کار باید تو را کرد زود
که ما را نماندست گفت و شنود
طلب کرد باید ز کوه بلور
همان عوج عادی بدان یار و زور
بیاید مگر سام را برکند
بداندیش ما را مگر سر کند
وگرنه کسی نیست همتای سام
نتابند گردان به یک پای سام
شگفتی بود فره سام شیر
سر اژدها برکند شیرگیر
چو فردا سواره درآید به جنگ
بکوشیم در رزم آن شیر چنگ
بدان در برابر شوم در مصاف
بود رزم سیمرغ با کوه قاف
پس آنگه جهان زیر فرمان تست
سر مهر و مه زیر پیمان تست
وگرنه همه بخت شد واژگون
زرنداب گردد چو دریای خون
به تنها تن خویش جوید نبرد
نه لشکر نه کشور به گاه نبرد
سخن گوید از رزم شداد عاد
بجز رزم دیگر نیارد به یاد
تن کوه دارد دو چنگ پلنگ
نتابد به پیکار او خاره سنگ
ازین بیشتر جای گفتار نیست
که صد داستان همچو دیدار نیست
یکی مهر کردش شدید پلید
فرستاده تیزرو برگزید
فرستاد نزدیک شداد عاد
نوندش برون رفت مانند باد
به مرز زرنداب آمد ز راه
بدو نامه بسپرد در پیشگاه
چو شداد نامه سراسر بخواند
دل از بیم اندیشه در خون نشاند
بترسید از رزم سام سوار
که تنها به میدان کند کارزار
همه شب در اندیشه شد بدسگال
که چون رزم سازد بدان بی‌همال
ازین روی فرخنده سالار سام
به بزم اندر انداخت زرینه جام
پری صف زده پیش آن پهلوان
به روی سپهدار روشن روان
که فرهنگ جنی درآمد به پیش
زمین بوسه داده به آئین و کیش
خبر داد از عوج و چندین سیاه
که خواهد رسید اندرین رزمگاه
همه داستان گفت با پهلوان
که چون نامه بنوشت تیره روان
به شداد عاد این همه گفتگو
کنون عوج را خواسته جنگجو
چو بشنید ازو سام خندید و گفت
که پیکار ما را ندیدی شگفت
نه از عوج ترسم نه از ابرها
نیابند از تیغ تیزم رها
به فرمان یزدان به میدان جنگ
زمانی نیارند پیشم درنگ
تماشا کن بوستان باش و بس
چو آتش بسوزم همه خار و خس
همی دل ز قلواد آزرده‌ام
در اندیشه‌اش سخت پژمرده‌ام
کهناگه بد آید به آن رزمخواه
پس آنگه چه گویم به زابل سپاه
که گم شد به ناگه ورا رسم و اسم
گرفتار گشته است اندر طلسم
ندانم که زنده است یا مرده است
به چنگال جادوئی آزرده است
به پاسخ بدو گفت فرهنگ هنگ
که تا آگهی آورد بی‌درنگ
بگویم تو را من که چونست کار
دل خود در اندیشه چندین مدار
بگفت و برون رفت فرهنگ هنگ
که تا آگهی آورد بی‌درنگ
به سوی طلسم عناصر شتافت
همه راز قلواد را می‌شکافت
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۶۰ - رفتن سام به سوی طلسم جمشید و چگونگی آن
به تسلیم جنی چنین گفت سام
ز پیکار طلاج گسترده دام
ندیدم به میدان چو آن بدکنش
کزو تیره گردد یلان را منش
یکایک سلیحم برون شد ز دست
ز نیرنگ طلاج جادوپرست
سرانجام از من بشد ناپدید
ازو شاد شد جان جنگی شدید
ندانم چه چاره سگالم بدو
بدان تا براندازم آن کینه جو
به پاسخ بدو گفت کای نامدار
یکی داستان گویمت گوش دار
بسی دام دارد ز افسون به دست
نتابید به میدان او پیل مست
همه سنگ آهن ربا دارد او
از آن تخم نیرنگ می‌کارد او
بدین گرز و شمشیر و تیر و سنان
نگیرد کس او را همی در جهان
ورا تیغ و گرزی که اندر طلسم
نهادست جمشید فرخنده اسم
نوشته برو نام یزدان پاک
کزو جان جادوست اندوهناک
گر او را به دست اندر آری همی
همه کار جادو سر آری همی
به سوی طلسمت بیاید شدن
شکستن مر او را و باز آمدن
همان گرد قلواد یابد رها
به رنجی یکی گنج یا بی‌بها
کنم شمسه را همرهت در زمان
شکست اندر آری تو بر بدگمان
رهانی ازین رنج رضوان ما
سرافرازی از بخت این جان ما
بگوید به تو شمسه کار طلسم
بداند سراسر شمار طلسم
اگرچه تو ایدر شوی بهر نام
سر ما ز دشمن درآید به دام
گرفتار گردیم پیش شدید
ولیکن به ما بد نخواهد رسید
درآید سر ما به زنجیر و بند
تو آنجا چو آئی تن ارجمند
برآری دمار از تن بدسگال
نباشد به گیتی تو را کس همال
خدای جهان یار جان تو باد
بلا بر تن بدگمان تو باد
چو بشنید ازو سام خندید سخت
که بیدار گردید بغنوده بخت
سه جام از می لعل‌گون نوش کرد
سخنهای رفته فراموش کرد
پس آنگه بپوشید اسباب جنگ
ببستند بر اسب زین خدنگ
نشست از بر چرمه ره‌نورد
همان شمسه ماه همراه کرد
همانگه بیامد به سوی طلسم
پراندیشه در جستجوی طلسم
یکی آتشی دید ناگه ز دور
درخشان به مانند رخسار هور
بدان روشنائی بشد نامدار
همی راند آن باره راهوار
شتابنده با شمسه ماهرو
همه راه جوینده و پویه پو
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۶۳ - چگونگی احوالات سام در طلسمات جمشید جم
براندند اسبان سراسر به تک
که از گرد پوشید روی فلک
به ناگه یکی آتش سوزناک
بدیدند روشن بدان روی خاک
که شد شعله زن سوی گردان سپهر
ازو بد خطر بر رخ ماه و مهر
ز یک سوی او گنبدی همچو نور
درخشنده مانند تابنده حور
به شمسه چنین گفت کای سیمبر
چه گنبد بود بازگو سر به سر
بدو گفت پیریست جادونژاد
کزو شد گرفتار قلواد راد
کتابی است او را ز افسونگری
نوشته ز افسون دیو و پری
چو او را نخستین ببینی بکش
که بند طلسم است ای تیزهش
پس آنگه تماشا کنی از بروش
که بر چرخ گردان رساند خروش
سپهبد سوی گنبد آمد چو شیر
همانگه برون آمد آن گنده‌پیر
به دست اندر آن دفتر ریو و رنگ
زمین را بپوشید لرزان چو جنگ
چو چشمش به سام دلاور فتاد
بدانست کان قفل خواهد گشاد
بدو گفت کای سام نراژدها
کمر بسته بر کینه ابرها
نرسته ز دست تو دیو و پری
به دستت جهان همچو انگشتری
بگیری همه مرز مغرب‌زمین
اگر با تو همره بوم اندرین
به گفتار بدگو مشو پر فریب
میاور به روی من اندر نهیب
که من رازها دارم اندر جهان
نبینی چون من پیری اندر جهان
به پاسخ بدو گفت قلواد گو
مر آن گرد فرخنده راد گو
چگونه درافکندی او را به بند
چرا راه بستی ابر بی‌گزند
بدو گفت آنگاه پیر طلسم
که ای نامور گرد پاکیزه اسم
مرا سال بسیار بر سر گذشت
کسی را ندیدم جز از تو به دشت
بگفت و بدو داد آنگه کتاب
سپهبد نگه کرد اندر شتاب
نوشته که ای گرد گیتی‌ستان
سر نامداران زابلستان
ز قلواد گر جست خواهی نشان
به خوبی بدین پیر گوهر فشان
که پیریست هشیار با مؤبدان
نژادش ز ایران و اسپهبدان
خردمند پیریست پاکیزه مغز
ترا کار آید به گفتار نغز
درین مرز مغرب فراوان شگفت
ببینی که اندازه نتوان گرفت
اگر پیر فرخنده همره بود
همه چاره دیو گمره بود
نخستین ز شمسه یک اندازه گیر
که دشمن بود او بدین مرد پیر
هر آن چیز گوید دگرگونه کن
به گفتار او کار وارونه کن
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۸۲ - خبردار شدن عوج از کشته شدن خاتوره و چگونگی آن
خبر شد سوی عوج و شداد عاد
که خاتوره از سام یل شد به باد
ز تیغ سپهدار فرخنده بخت
شده دست و پایش همه لخت لخت
یکی زان خبر عوج آمد به جوش
ز جانش به گردون برآمد خروش
به ناخن همه روی شومش بکند
بغلطید بر خاک زار و نژند
همی گفت کای مادر ماهرو
که هرگز ندیده تو را ماه رو
به خوبی رویت نیاید پری
پری را بکردی تو از دلبری
هنرمند و استاد بر جادوان
به بالا به مانند سرو روان
نیر زد دو گیتی به یک موی تو
به از ماه و خورشید بد روی تو
نه آرام جویم نه خورد و نه خواب
دو دیده پر از آب و سینه کباب
نمانم که خود سام برگشته بخت
به آرام بنشیند او بر به تخت
مگر آن که او رادر آوردگاه
کنم روز روشن به چشمش سیاه
که باشد یکی سیستانی شوم
که آید غریوان درین مرز و بوم
به گردان شداد جنگ آورد
ابر مادرم کار تنگ آورد
همی گفت و از دیده سیلاب خون
همی ریخت تا شد زمین لاله‌گون
بدو گفت شداد کای نامدار
مکن گریه مانند ابر بهار
چو سام دلاور خروش هژبر
به گوش آمدش زود بگشاد گبر
به نوشاد و طنجه سپه بنگرید
بدو گفت کامروز صف برکشید
که رزم گرانست ما را به پیش
کزو تیره گردد مرا دین و کیش
نه گرشاسب دیدست این کارزار
نه هرگز نریمان دشمن شکار
به بالای عوج عنق کس ندید
که در عهد مردی من شد پدید
مگر دادگر کامکاری دهد
به عوجم یکی دستیاری دید
به پاسخ بدو گفت تسلیم شاه
که یار تو شد داور هور و ماه
خدای جهان مر تو را یاور است
اگر هر دو گیتی پر از لشکر است
بگفتند و از جای برخاستند
همه روی میدان بیاراستند
دو صف برکشیدند از بهر جنگ
ز بهر تماشا نهنگ و پلنگ
دلاور نشسته به پشت غراب
بیامد به میدان سری پرشتاب
یکی نیزه آهنین بس دراز
که بالای او بود هشتاد یاز
سنانش همه آب داده به زهر
پی جان عوج آن دد بدگهر
فلک بر فلک بر تماشا شده
کز آن گونه آشوب بر پا شده
نبوده چنین رزم اندر جهان
که با عوج جنگ آورد از مهان
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۸۴ - جنگ کردن اهرن با سام و کشته شدن اهرن
یکی نعره زد اهرمن اهرمن
که در لرزه آمد زمین و زمن
بگفتا منم اهرن مغربی
هر انگشت دستم بود عقربی
ز کهسار قافم زبان بی‌گزاف
نیارم که گویم ز خود هیچ لاف
پی رزم و پیکار سام آمدم
در آورد جویائی نام آمدم
ز من سام یل را دهید آگهی
که آمد سواری ابا فرهی
فلک را به میدان کنم سرنگون
برانم به هر سو یکی جوی خون
همه دشت از کشته سازم چو کوه
ز نر اژدها من نگردم ستوه
بگفت و به لشکر یکی حمله کرد
زمین را ز خون کرد چون لاله زرد
به شمشیر سیصد تن افکنده خوار
ز طنجه جوانان نیزه‌گذار
چو سام نریمان چنان حال دید
همی غلغل نامداران شنید
بدانست پیکار اهرن سوار
بدو حمله آورد در کارزار
یکی در خروشید کای بدنژاد
نمانی تو و نیر شداد عاد
ز گردان طنجه چرا کشته‌ای
ز مین را به خونشان بیاغشته‌ای
ندیدی ز خود دست بالای دست
از آن رو به میدان شدی پیل مست
ولیکن جان بر تو تیره کنم
به شداد چنگال خیره کنم
منم سام پور نریمان گرد
که رنگ از رخ نره شیران ببرد
شنیدی چه کردم به طلاج دیو
ز جانش چگونه برآمد غریو
به میدان چگونه بکشتم شدید
به یک تیغم از دهر شد ناپدید
همان رزم ارقم شنیدی دگر
که آمد ز زخمم چسان او به سر
بدو گفت گفتار بیهوده بس
به من گر بود مر تو را دسترس
پس آنگه به میدان توئی شیر کین
که از پشت زینم زنی بر زمین
بگفت و عمود گران سنگ را
برآورد و آراست دو چنگ را
بزد گرز بر تارک پهلوان
که میدان از آن زخم آمد نوان
بپیچید آواز بر چرخ پیر
جهان پر شد از نعره دار و گیر
دگر حمله آورد بر سوی سام
بدو داد پهلو در آورد نام
دویم گرز را کوفت آن بدگهر
که شد پهن در دست پهلو سپر
سوم حمله آورد بر سوی پشت
از آن حمله‌ها باد بودش به مشت
بخندید ازو سام نیرم‌نژاد
که ای بی‌هنر خیره پر ز باد
یکی گرز از بازوی من بگیر
بدان تا بدانی تو بازوی شیر
بگفت و درآمد بسان نهنگ
سوی گرزه گاوسر برد چنگ
غرابش برانگیخت و افراخت دست
درآمد به حمله چو پیلان مست
سپر بر سر آورد اهرن چو باد
ز شداد عادی بسی کرد یاد
ازو خواست فیروزی رزمگاه
نبود آگه از داور هور و ماه
که سام سپهبد برو بربتاخت
چو شیران بدو بازوش برفراخت
یکی گرز زد بر سرش پهلوان
که شد نرم بر دشت کین استخوان
بزد خویش را آنگهی بر سپاه
جهان پیش شدادیان شد سیاه
چو گرگی که آید به سوی گله
سر از تن همی کرد هر دم یله
بیفکند کشته در آن کارزار
به دشمن همه کار را کرد خوار
به هر سو عنان تکاور کشید
چو مرغی همه دانها را بچید
به شداد بردند ازین آگهی
که شد روی میدان ز اهرن تهی
سپاهت همه سام یکسر بکشت
همه کار گردون بشد زو درشت
بلرزید از خشم شداد عاد
چو کردند در پیشش این گفته باد
دگرباره ملاح گیتی‌سپهر
به دریا روان ساخت کشتی مهر
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۸۷ - به دار زدن شداد ناپاک و ناپدید شدن آن
یکی دار کردند بر پا بلند
رسیدند گردان تن ارجمند
به تیر و کمان همچو شیر آمدند
ابا ترکش پر ز تیر آمدند
ورا زنده کردند آنگه به دار
تماشاکنان گرد سام سوار
که ناگاه ابری برآمد سیاه
جهان کرد تاریک بر مهر و ماه
ازو رعد با برق جستن گرفت
دل مردمان زو شکستن گرفت
غریوی برآمد از آن تیره ابر
کزو آب گردید جان هژبر
که هان سام شوریده تیره بخت
گرفتی همه گنج با تاج و تخت
نرستی ز دیوان مغرب زمین
که پیوسته بستی کمر بهر کین
بسی غره گشتی تو بر خویشتن
ندانی مگر نیروی اهرمن
تن خود به خیره به کشتن دهی
میان بسته همواره بر بیرهی
نیارم به جان تو یازید چنگ
که عار است با تخم جمشید جنگ
اگرنه تنت را ز سر کندمی
به میدان تنت را بیفکندمی
بگفت و زمانه همه شد سیاه
ز ماهی سیه گشت تا برج ماه
چنان شد که کس چهره هم ندید
جهان چادر قیر بر سر کشید
یکی تیره گرد از جهان اوفتاد
تو گفتی مگر آسمان اوفتاد
یکی صاعقه جست با باد سخت
که از ریشه برکند یکسر درخت
چنین تا سه ساعت جهان تیره گشت
که چشم دلیران همه خیره گشت
پس آنگاه روشن شد آن جایگاه
برون آمد از تیرگی مهر و ماه
نه شداد را دید آنگه نه دار
ببد خیره زو گرد سام سوار
شگفتی فرو ماند سالار سام
نه هرگز ندیدم بدین گونه دام
چه بود این سیاهی و شداد کو
مر آن بدگهر دیو بیداد کو
کجا رفت و چون بود این گفتگو
چنین گفت تسلیم کای رزمجو
درین دشت آمد دگر ابرها
کزو جان شداد آمد رها
شگفتی بلائی است دیو دمان
کزو چرخ گردنده جوید امان
نتابد کسی پیش او روز جنگ
چو آید کند کار بر خویش تنگ
به یک دم جهان را نه پی بسپرد
چو ابر دمان بر فلک بگذرد
برادر بود بارکیشان دیو
به نیرو ز گیتی برآرد غریو
چو بشنید ازو این سخن پهلوان
برآشفت سالار روشن روان
به دادار دارنده سوگند خورد
به روز سفید و شب لاجورد
به یزدان که افراشته آسمان
که هم جان دهد هم سر آرد زمان
به تخت و به تاج منوچهرشاه
که از فر او برنهادم کلاه
که هرگز نیاید چنان شهریار
به داد و دهش گشته با عدل یار
به شمشیر تیز و به میدان جنگ
به مردان با نام و ناموس و ننگ
به جان پری‌دخت تابنده ماه
بدان نرگس مست و زلف سیاه
به وصلش که جان را روان می‌دهد
که سام از پی وصل جان می‌دهد
که امشب بتازم به کوه فنا
به پیکار آن دیو نر ابرها
بیارم سرش را به این انجمن
نشانی نمانم از آن اهرمن
همه لشکر عادیان یکسره
کمربسته در پیش مرد سره
همه تاج و از تخت و گنج و سپاه
ببخشید یکسر ابا طنجه شاه
نشاندش ابر تخت شداد عاد
دل شاه طنجه از آن گشت شاد
بدو گفت این مرز یکسر ز تست
که بیداردل باشی و تندرست
شب و روز همراه تسلیم شاه
به سر بر نگهدار مغرب سپاه
مبادا دگر عادی تیره روز
که خوانند عوج آن یل کینه‌سوز
به سوی زرنداب سازد کمین
بگیرد شه طنجه را در کمین
تو باید که باشی نگهدار او
نباشی به دنبال آزار او
که رفتم من ایدر به پیکار دیو
ببینم به فرمان کیهان خدیو
چگونه به دست آورم ابرها
پری‌دخت را سازم ایدر رها
مرا یاد دادار همره بس است
که او بیکسان را به گیتی کس است
همه شب همی گفت سام سوار
دل و جان نهاده در آن کارزار
چنین تا به هنگام بانگ خروس
سپهبد خروشید مانند کوس
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۸۸ - رفتن سام با قلواد به کوه فناه
خروس سحر دانهای نجوم
چو برچید یکسر ازین سبز بوم
چو باز سفیده به پرواز شد
در روشنی بر جهان باز شد
سپهبد بیاراست پس سازه را
به سر بر نهاده ز آهن کلاه
بدو گشت همراه قلواد شیر
همان گرد شاپور مرد دلیر
نشست انگهی سام بر پشت اسب
چو بر چرخ گردنده آذرگشسب
به پدرود کردن گرفته کنار
پس آنگه به در شد یل نامدار
بلد بود شاپور در راه سام
به کوه فنا زود برداشت گام
برفتند دو روز و دو شب به راه
به ناگه شبی پیش آمد سیاه
نه شب زنگی آدمی خوار بود
و یا هندوی زشت کردار بود
در آن تیرگی سام نیرم‌نژاد
ز صبح فروزنده می‌کرد یاد
که بر چرخ گم کرده خورشید راه
که گویا سیه گشت رخسار ماه
مرا هجر جانان سیاهی بس است
چو هجران مرا دشمنی در پس است
همی گفت و می‌راند فرخنده سام
نه آرام بودش به گیتی نه کام
به ناگاه فانوس آلی بدید
که از دور بنمود کامد پدید
بپرسید از گرد شاپور شیر
که ای نامور گرد بسیار ویر
کجا باشد این نغز فانوس آل
کزینسان درخشان بود چیست حال
بدو گفت آنگه که ای نامدار
چو پرسیدی از من دمی گوش دار
یکی چشمه‌سار است در پیش کوه
ز خوبان مه‌رو گروها گروه
به نزدیک چشمه است شهر زنان
همه از پی مرد بر سر زنان
یکی پادشاهیست حورا به نام
پری‌پیکر و دلبر و خوش‌خرام
هزاران هزارش بود لشکری
ولیکن زنانند همچون پری
نباشد یکی مرد اندر میان
همه دلبرانند پسته دهان
سر سال آیند برچشمه‌سار
درختی است آنجا پر از برگ و بار
بمالند تن را به شاخ درخت
ز بویش بیفتند بیهوش سخت
چو با هوش آیند آن دلبران
درآیند در آب روشن روان
به فرمان یزدان بگیرند بار
به یک سال زایند در آن دیار
چو زایند دختر بود بارشان
بود همچنین سال و مه کارشان
اگر مرد بینند از ناگهان
شتابند یکسر کهان و مهان
بگیرند و نزدیک حورا برند
سر تخت او بر ثریا برند
همیشه بود در بر پادشاه
رهائی نیابد دگر سال و ماه
چو شاه زنان گشت زان مرد سیر
دگر باز نوبت رسد بر وزیر
چنین تا ورا جان بود در بدن
شب و روز باشد در آن انجمن
چنین تا ورا جان بود در بدن
در آن شهر باشد گرفتار زن
شگفت آمدش سام از گفت او
به نزدیک فانوس بنهاد رو
بدو گفت قلواد کای پهلوان
میان دلیران چراغ گوان
همایون نباشد در آنجا گذار
که گردد در آن شهر کار تو زار
به پاسخ بدو گفت فرخنده مرد
که از شهر حورا برآریم گرد
همه راه بر ریگ باید زدن
که نه دل بماند بجا و نه تن
نهاده دل و جان به پروردگار
کزو بود نیک و بد روزگار
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۹۰ - آمدن سام به شهر زنان
بپاسخ بدو گفت شاه زن است
که زین سان شتابنده و پازن است
ورا نام حورا بود در جهان
که نامش نگنجد همی در زبان
به آهنگ روی تو گشته سوار
شتابان رسیده درین چشمه سار
بدو گفت پس کای زن ماهروی
مرا چون شناسد مه مشک موی
بدو آشنائی نکردم دمی
نبودم به او یک زمان همدمی
چه داند که من کیستم در جهان
بزرگم و یا کهترین مهان
بدو گفت پاسخ که ای رزمجوی
شناسم ما مردمان را به بوی
چو اندر رسیدی در آن چشمه سار
شنیدیم بوی تو را ای سوار
کنون پادشه مر تو را خواسته است
ز بهر رخت خویش آراسته است
درین گفتگو بود فرخنده سام
خرامنده آن سرو طوطی خرام
بیامد بر سام نیرم نشست
بیازید و بگرفت دستش به دست
بدو گفت خندان که شاد آمدی
درین شهر زیبا چو باد آمدی
چه نامی و ایدر چرا آمدی
به شهر زنان از کجا آمدی
ندیدم هرگز چو تو نامدار
به بالا چو سرو و به رخ چون بهار
نماید که مردی دلاور بوی
به دریای مردی شناور بوی
چه داری مرادت به من بازگوی
مپوشان ز من راز خود بازگوی
بدو گفت سام نریمان منم
ستاننده جان دیوان منم
گرفتار عشقم نه عقل و نه دین
به بند پری‌دخت فغفور چین
ربودست او را ز من ابرها
فتاده به کام یکی اژدها
من ایدر کمربسته از بهر این
شتابم غریوان به مغرب زمین
براندازم آن دیو ناپاک را
فشانم ابر تارکش خاک را
که اویش ربودست از رنگ و ریو
رهانم پری‌‌دخت از چنگ دیو
چو بشنید حوران فرخ‌نژاد
بدو گفت آنها که کردی به یاد
همه بود نیکو ولی ای جوان
زتخم دلیران روشن روان
خطرها بسی هست در راه تو
کزو تیره گردد همه راه تو
اگر تو بیائی به مهمان من
شوی شاد یک هفته از خوان من
پس آنگه ابا تو بیایم به راه
به کوه فنا سوی آن کینه‌خواه
تو را یار باشم درین ره همی
نگردی ز پیکار دیوان غمی
نمایم تو را من شگفتی بسی
که هرگز ندیدم درین ره کسی
بدو گفت پهلو که ای دلربا
شتابم به تنها به کوه فنا
مرا یار دادار یزدان بس است
که در دهر او بیکسان را کس است
بسی کرد خواهش بدان نازنین
که آخر رضا گشت گرد گزین
نشست از بر اسب و آمد به شهر
که یابد از آن ماه‌دیدار بهر
نگه کرد شهری بسان بهشت
تو گفتی که رضوان درو گل بکشت
همه شهر و بازار پر ماهروی
به هر گوشه‌ای دلبر مشکبوی
سراسر زنان طلعتی همچو ماه
به هر کوی و برزن یکی بزمگاه
پر از مشک و عنبر همه بام و بر
کزو مست گردید آن نامور
چنین تا به ایوان حورا رسید
شگفتی سراپرده‌شان را بدید