mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۲
بچه ی مرغ تا نگردانی
نام دلدار من کجا دانی
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۳
چو با زر مرا پیش شاه آوری
بدانی که آن ماه را نام چیست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۴
حرفی بفکن ز نام و آنگه بشمار
تا چند بود که نام یارم آنست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۵
آنک او ده یا قدّش نبود سرو روان
خمس را خامس رابع کن و نامش برخوان
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۶
شراب بر سر مو ریز و طرف بستان گیر
که نام یار منت در زمان شود معلوم
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۷
نام سرو لاله رخ دانی که چیست
چشمه و آب روان و پای گل
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۸
با فضله ی زنبور چو یک نیمه ی هاون
ترکیب کنی نام بزرگیست معین
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۴۹
قلب عکس و عکس قلب قلب را ترکیب کن
تا بدانی نام آن سرو سمن سیمای من
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۰
گفتمش نام تو ای سیمین تن آخر چیست گفت
چون مرا با زر ببینی نام من روشن کنی
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۱
ماهی که فتاده بینی او را در شست
با صبر مصحّفش بباید پیوست
تا نام کسی شود که هر صبحدمی
آید بر ما مست و صراحی در دست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۲
یار من آن صنم که بخوبیش یار نیست
دارد جمال و قرض زهر یک چهار دانگ
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۳
پسنه دهنی که مستم از بادامش
تا زر ندهی مرا ندانی نامش
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۴
آن یار که جان و دل گروگان ویست
صد بر سر قرض نه که نامش گردد
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۵
برجای سرمه چو بخوانی سر سال
معلوم کنی نام مهی مشکین خال
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۶
ای ترک سمن عذار خونریز
گر زانک بصید می روی خیز
سگ را سرش از بدن جدا کن
در گردن آهوئی درآویز
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۷
عین چون در میان صاد نهی
نام آن سرو سیمتن گردد
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۸
ای جوان چون نام دلدارم نمی دانی که چیست
روی مغلوب مصحّف را بنه بر پای پیر
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۵۹
هر چند تنم چو موی آن سیمتنست
مو بر سر من نام دلارام منست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۰
فرشی که فکندم از پی آرامش
پهلو چو بر آن نهی بدانی نامش
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۱
ببوی شست سر زلف یارا گرداری
هوای چشمه ی خورشید در شب تاری
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۲
دی بر سر کو ستاده دیدم پسری
یک نیمه ی کف نهاده بر پشت خری
گفتم لقبش گرت بدو هست سری
باید که برون از تو نداند دگری
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۳
قلب نعل و پای مقلوب مصحّف را بزن
بر سر شه تا بدانی نام سیم اندام من
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۴
آن یار کجاست کاخر روز او را
با بار مصحّف مصغِّر نامست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۵
نام آنکو صد یک حسنش نباشد آفتاب
در حساب ارزانک سیصد نیست صد باری بود
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۶
یک جزو ز جزوهای فخری نامه
در اول شب بخوان که نامی گردد
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۷
آن لحظه که بفکنند پنجاه ز شست
معلوم کنند نام معشوقه ی ما
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۸
دندان اسب بشکن و شه رابرو نشان
تا نام آن پری رخ نسرین بدن شود
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۶۹
دندان عسس ز زیر و بالا بشکن
وانگه دهنش بدوز و دربند افکن
تا نام مه دلبر سیمین بر من
ماننده ی خورشید بدانی روشن
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۰
نام آنکو مرا ز غصّه بکشت
سر دستست در میانه ی پشت
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۱
آه مقلوب در میانه ی شب
نام آن ماه مهربان منست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۲
شه در بر ما نام پری پیکر ماست
لیکن نتوان گفت که شه در بر ماست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۳
این طرف نگر که وقتی از عالم ذوق
نی بر سر حمدویه زدم نامی شد
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۴
آنک افتاد چو ماهی دل من در دامش
ماهی از شست برون کن که بدانی نامش
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۵
آخر اول بگیر و اول آخر
چارم پنجم دگر اضافت آن کن
باز بگیر از کمیش حرف دوم را
نام بتی ماه روی پسته دهان کن
منقلبش کن که گرددت همه ثابت
وانگه از آن نام یار خویش بیان کن
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۶
نام شه ملک چین قلب قلبست
در قلب شه مصحّف قلب شکن
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۷
دلدار مرا که بی همال افتادست
مقلوب و مصحّف همالش نامست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۸
آن مه خورشید پیکر را لقب
قلب روز آمد ولی در قلب شب
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۷۹
آنک دل را بوصلش امیدّست
قلب تصحیف عکس خورشیدست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۰
نام رخی کز مه رخان مثلش ندیدم در جهان
ما را بیاور عکس مه برخوان که گردد روشیت
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۱
نام آن آفتاب مشک نقاب
عکس آبست در میان شراب
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۲
ای برده بمکر و حیله از دستان دست
گر نام تو نیست نیک بد باری هست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۳
آن سرو را نگر چو الف در میان زین
تا روشنت شود لقب شهسوار من
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۴
ترا که ملک بدست برادر پدرست
معینست که دانی که چیست نام وزیر
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۵
ای مفخر روزگار وای صدر زمن
معلومت اگر نگشت نام بت من
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۶
برگیر چهار برگ گشنیز و بنه
بر گوشه ی خوانچه تا بدانی روشن
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۷
نام تو که هست چون منت بنده هزار
گر زانک هزار نیست صد باری هست
خواجوی کرمانی — معمّیات — شمارهٔ ۸۸
آب معکوس در میان شراب
نام آن نازنین سر مستست
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱ - بنام ایزد
ای نهاده خشت زر بر روزن سیمین بام
وی فکنده چین شب در گیسوی مشگین شام
نغمه ی مرغان بستان تو ربّ ذوالجلال
ورد شب خیزان درگاه تو حی لاینام
خوانده در نوروز توحید تو از اوراق گل
بر فراز چوب پایه بلبل شیرین کلام
کشته ی تیغ فنا را بر سر میدان قهر
جز نسیم لطف جانبخش تو من یحیی العِظام
هر شبی نظاره ی صنع را بگشوده چشم
آتشین رویان سیم اندام زنگاری خیام
تیغ گوهر دار آتش بار شاهنشاه شرق
کرده در سر حدّ مغرب دست حکمت در نیام
ذات بی عیب عری از علت چون و چرا
ملک بی ریبت بری از وصمت کو و کدام
در عبادتخانه ی امر تو از روی نیاز
کوه سرکش در تشهد مانده تا روز قیام
رود نیل آسمان بی آب انعامت سراب
کار کیمخت زمین بی فیض احسان تو خام
اختر تیرافکن ثاقب که خوانندش شهاب
از شیاطین کرده با پشتی قهرت انتقام
توسن عقرب دم مه نعل را یعنی فلک
هیچکس ناکرده الا رایض حکم تو رام
عندلیب بوستان نطق را یعنی زبان
کی بود جز غنچه ی سیراب تسبیح تو کام
عرش و کرسی را بدگار جلالت التجا
ملک هستی را بذیل کبریایت اعتصام
ماه شب پیمای گردون سرعت گیتی نورد
کرده نور از پرتو خورشید الطاف تو وام
اول بی انتها و آخر بی ابتدا
مالک بی اشتراک و واحد بی انعدام
بر جناب بارگاهت خسروان نامدار
کرده ترک نام و ناموس شهی از بهر نام
باده خوردن بر در میخانه با یادت حلال
سجده کردن در درون کعبه بی ذکرت حرام
آشنایت عاری از بیگانه و فارغ ز خویش
مرغ باغت بی نیاز از دانه و ایمن ز دام
خیری از خارا پدید آری و برگ گل زخار
لؤلؤ لالا ز آب تیره و لعل از رخام
حلقه ی زرّین کشی در گوش چرخ لاجورد
مشعل سیمین نهی در خرگه پیروزه فام
گه رسانی عورتی از ریش فرعونش منال
گه چشانی پشه ئی از مغز نمرودش طعام
گه نهی بر تیغ کهسار از قمر سیمین سپر
گه زنی بر جوشن گردون ز خور زرّین حسام
گر نگردد سایل چشم هواداران تو
آب دریا کی بود در گوهر افشانی غمام
هر که چون صبح اختر افشان گردد از مهرت بچشم
آسمان از روی رایش بسترد گرد ظلام
بر کف جمشید شادروان سیمین سپهر
ساقی صنعت نهد هر صبحدم زرّینه جام
زابر لطفت گر چکد یک قطره بر دار البوار
خوی کند پیش جهنم از حیا دارالسلام
هر که از حکمت بگرداند عنان شرّالدواب
وانک یابد نام نیک از درگهت خیر الانام
گرنه موجودات را حفظ تو جوشن ساختی
تیر و قوس آسمانرا بیم بودی از سهام
می کند با داغ فرمان تو برگردون چرا
زرده ی خورشید مشرق تاز گرم تیزگام
هر سنان کان از عَصی آدم زدی بر بوالبشر
داده ئی از مرهم ثُم اجتبایش التیام
گرچه خاصان درت از چشم عامان غایبند
رحمتت عامست و انعامت نصیب خاص و عام
گر نخوردی موسی از جامت می اُنظر الیک
از شراب لن ترانی کی شدی مست مدام
ور محمد را نمی دادی مدد در شقّ ماه
همچو ماه چارده کارش کجا گشتی تمام
باد بر جان رسولت آفرین از انس و جان
باد بر خاکش درود از چشم خواجو والسلام
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۲ - فی نعمت رسول الثقلین و نبی الخافقین علیه الصلوة و السلام و التحیه
الحمدلله الذی خلق السموات العُلی
اوحی الی من لاح من آیاته نورالهُدی
آن درّ بحر کن فکان خوانده یتیمش آسمان
نابوده مثلش در جهان دُرّ یتیمی پر بها
شمع شبستان فلک سرو گلستان ملک
مردود راهش قد هلک مقبول رایش قدنجا
بیت المقدّس کوی او محراب خضر ابروی او
وز ظلمت گیسوی او طالع شده بدارلدّجی
زو کاخ بدعت منهدم صبح رسالت مبتسم
شمشاد قدّ فاستقم خورشید روی و الضّحی
آدم دم از گل نازده کو کوس ما اوحی زده
بر اوج او ادنی زده منجوق رایات دنی
فرّاش قصرش قیصران نعلین او تاج سران
در جنب او پیغمبران چون پیش خور جرم سُها
تاج لعمرک بر سرش تشریف طه در برش
بگرفته جوش لشکرش از حدّ الا تابلا
گل شسته بارویش ورق خون خورده از مهرش شفق
بحر از دل او در عرق ابراز کف او در حیا
دُرّ سیادت را صدف عرش مجیدش در کنف
هم کعبه از وی با شرف هم مروه از وی با صفا
او مرغ و گلشن لامکان او گنج و ویران کن فکان
او شمع و پرتو انس و جان او شمس و انجم انبیا
خود راز خود پرداخته بر هفت میدان تاخته
چشم فلک را ساخته نعل براقش توتیا
روح القدس جاندار او خلد برین رخسار او
کوثر بر گفتار او یکسو نهاده ماجرا
قرص قمر بشکافته زو طیبه طیبت یافته
و آن کز خطش سر تافته گشته سرش از تن جدا
ناموس اکبر محرمش و انفاس عیسی دردمش
برتر ز هفتم طارمش از فرط رفعت متکّا
مهر از جبینش برده ضونعل براقش ماه نو
کرّ و بیان را پیشرو روحانیون را پیشوا
و الشمس وصف روی او و اللیل نعت موی او
وز خلق عنبر بوی او پر مشک چین جیب هوا
هر صبحدم کاندر چمن گردد چو زلف یار من
گیسوی ریحان پرشکن از جنبش باد صبا
بشنو ز مرغ از شاخ گل کای پیشوایان سبل
صلّوا علی ختم الرسل اعنی النبی المصطفی
گر زانک می جوئی امان از قید این دار الهوان
تا در تنت باشد روان سلّم علی خیر الوری
ای ناسخ کیش هبل وی محرم سرّ ازل
طاوس باغ لم یزل عنقای قاف کبریا
جم بنده ی فرمان تو و ادریس مدحت خوان تو
داود در بستان تو خوش نغمه ئی بلبل نوا
پیک رهت روح الامین فرّاش کویت حورعین
باشد حدیث مشک چین با چین گیسویت خطا
چون چشمت ای خیر البشر در باغ مازاع البصر
نرگس نباشد خوش نظر بادام نبود دلگشا
دریاب کافتادم زره شد نامه و نامم سیه
پشتم شد از بار گنه چون قامت گردون دو تا
بادا هزاران آفرین بر جانت از جان آفرین
مگذار خواجو را چنین محبوس این محنت سرا
در این مضیق آب و گل هست از گنه خوار و خجل
او را درین ظلمت مهل وز نور معنی ده ضیا
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۳ - فی خلوص العقیده و مناقب الائمة الاثنا عشر رضوان الله علیهم اجمعین
تا کی بر آستانه ی این شش دری سرا
باشم از آشیانه ی مالوف خود جدا
وقتست کز منال تقلید بگذرم
و آرم بصحن گلشن تحقیق متّکا
من رافضی نیم که کنم پشت بر عتیق
یا خارجی که روی بتابم ز مرتضی
لیکن اگر بکعبه کنم سجده یا بدیر
باشد مرا بعترة پیغمبر اقتدا
دانی که چیست رایحه ی بوستان قدس
یک شمّه از روایح انفاس مصطفی
اقصی خرام بادیه پیمای لودَ نوت
گیتی فروز مملکت آرای و الضّحی
مه طلعتی که بر قد قدرش بریده اند
دیبای قُم فاندز و استبرق دنی
هم بسته را شفاعت او می دهد نجات
هم خسته را بکلّی ازو می رسد شفا
چون هر دو کون روشن از انوار روی اوست
صلّوا علیه ما طَلع البدر فی الدّجی
فرخنده روز آنک شبی بیندش بخواب
کالورد فی الحدیقة و الشمس فی السّما
بر لوح خاطرم ز چه معنی بود غبار
چون گشته ام غبار در شاه اولیا
فرمانروای ملک سلونی امیر نحل
دارای دادگستر اقلیم هَل اتی
گر نام او کنم بمثل نقش بر زمین
بر خاک ره فتد شه سیاره از هوا
یارب بحق آن چمن آرای لو کشف
کو بود سرو خوش نظر باغ لافتی
یارب بحق خلق حسن کز شمامه اش
بوئیست در نسیم روان پرور صبا
یارب بحق آن گل سیراب تشنه لب
کو را نصیبه کرب و بلا شد بکربلا
یارب بحق آن علی عالی آستان
کو بود در ممالک توحید پادشا
یارب بحق خازن گنجینه ی هدی
باقر که بود مخزن اسرار اهتدا
یارب بحق جعفر صادق که آفتاب
باشد چو صبح بر نفس صدق او گوا
یارب بحق موسی کاظم که چون کلیم
بودی بطور قرب شب و روز در دعا
یارب بحق آن علی موسوی گهر
کورا نهند خسرو معموره ی رضا
یارب بحق آن تقی متقی که او
اقطاب هفت صومعه را بود مقتدا
یارب بحق شمع سرا پرده ی تقی
یعنی علی نقی صدف گوهر تُقا
یارب بحق شکّر شیرین عسکری
که بود طوطی شکرستان اِتّقا
یارب بحق مهدی هادی که چرخ را
باشد بآستانه ی مرفوعش التجا
کاین خسته را که بسته ی بند طبیعتست
آزاد کن ز محنت این چار اژدها
جرمی که کرده ام اگر آری بروی من
مانند ابر آب شوم در دم از حیا
گر من گنه کنم کرمت بی نهایتست
شب را امید هست که روز آید از قفا
آدم ز دور باش عَصی خسته شد ولیک
داند خرد که مرکب پیران بود عصا
خواجو که آشنای مقیمان کوی تست
شد در محیط عشق تو بیگانه ز آشنا
آخر چه باشد ار برسانی ز راه لطف
او را بصد صفّه نشینان کبریا
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۴ - فی مدح المخدوم الاعظم السعید الشهید صفی الدین عبدالمومن طاب ثراه
پیش از آن کاین خیمه ی پیروزه ی شد زرین طناب
بادبان آتشین زورق پدید آمد از آب
صبح محروری درون گردون کدامش قرصه داد
کز شکوفه طشت سیمین کرد پر صفرای ناب
مشتعل شد آتش گیتی فروز از تیغ کوه
گشت شیر بیشه ی نیلوفری غایب ز غاب
گرگ را از گلّه راند صبح با سیمین عمود
دلو را در چه فکنده چرخ با زرّین طناب
معجر زر حقه بر سر شاهد چرخی لباس
قرطه ی گلریز در بر لعبت شمعی نقاب
خسرو آتش رخ مشرق فروز نیمروز
همچو بیژن سر بر آورد از چه افراسیاب
خسرو آتش رخ مشرق فروز نیمروز
همچو بیژن سر بر آورد از چه افراسیاب
وز فراز طارم فیروزه بر خاک اوفتاد
تا ببوسد نعل شبرنگ خدیور کامیاب
خسرو اعظم صفی الحق و الدّین آنک هست
شمع اقبالش چو قندیل فلک در التهاب
حامی انصاف او آفاق را نعم الرقیب
چنبر فرمان او افلاک را مالک رقاب
آنک سازند از برای نقره خنگش هر مهی
پیشکاران سپهر از ماه نو زرّین رکاب
طبعش ار چشم تغیر افکند بر کاینات
در زمان آرد درنگ و در زمین آرد شتاب
در هوای مجلسش هر صبح در بزم افق
دعد گردد زهره ی خنیاگر و بربط رباب
هر که جز نامش نراند بر زبان خیر الانام
وانک جز خاک درش سازد مکان شرالدّواب
ای زرشک طبع گوهر پرورت ابر مطیر
در کف دریا گسسته عقد لولوی خوشاب
رای رخشان تو شمع و چرخ رنگاری لگن
گوهر پاک تو گنج و عالم خاکی خراب
رفعت قدرت شکسته پنجه ی کف الخضیب
مدّت عمرت گرفته دامن یوم الحساب
خاطر گیتی فروزت آفتابی بی کسوف
دولت کشور گشایت عالمی بی انقلاب
خاک گردد از تواضع پیش درگاهت سپهر
و آب گردد از حیابی دست دُر پاشت سحاب
قرص مهر از آتش کین تو چون زر در گداز
شیر چرخ از صدمه ی قهر تو چون خر در خلاب
بحر اخضر با وجود جود فیاضت غَدیر
نیل گردون با محیط طبع موّاجت سراب
در قفس کردست بلبل را بخوش خوانی که هست
طوطی کلک تو با مرغان عرشی در خطاب
بعد ازین گو فتنه سر بر نه ببالین عدم
زانک با عدل تو بیند روی بیداری بخواب
گرنه رای ثاقبت بر وی فکندی سایه ئی
محترق گشتی شه سیاره چون دیو از شهاب
حزم بیدار تو چون اثبات هشیاری کند
مرتفع گردد خواص مستی از طبع شراب
ورزند خلق روان بخشت دم از جان پروری
در دهان ارقم آب زندگی گردد لعاب
دین پناها یک دو بیتم زانو ری یاد آمدست
گوش کن وز من عنان دل زمانی بر متاب
روز عیشم بود روشن ز آفتاب عون تو
وز عنا آمد شبم حتی توارت بالحجاب
لطف تو هر لحظه ام گوید که هین الاعتذار
قهر تو هر ساعتم گوید که هان الاجتناب
من میان هر دو باجانی بغُرغُر آمده
در کف غم چون تذروی مانده در چنگ عقاب
گر بپرسی حال من هم لطف باشد هم کرم
ور بر آری کار من هم فضل باشد هم ثواب
پیش ازین در خاطرم بودی که هرگز ذرّه ئی
برنتابد رخ زاری روشن من آفتاب
این زمان بنگر که دارم راستی را چون رسن
تن ز گردون پر ز پیچ و دل ز دوران پر ز تاب
هیچ نقصانی نباشد حیدر کرّار را
گر کسی از جهل نشناسد تراب از بوتراب
داعی دولت که فهرست لامش حمدتست
فضل او صورت نبندد از درت من کل باب
شاید ار شعرم بآب زر نویسد آفتاب
چرخ را بر هفت هیکل چون دعای مستجاب
حیف باشد چون منی در عهد عدل شاملت
گشته سر گردان ز دور چرخ همچون آسیاب
یا بشارت تا شوم بر خاک درگاهت مقیم
یا اشارت تا برم ابرام ازین عالی جناب
چون بیمن اهتمامت هفت کشور جنّتست
بنده در جنّت چرا هر لحظه بیند صد عقاب
گر خطائی دور از آن حضرت ز من صادر شدست
رحمتت بیشست زان و الله اعلم بالصواب
تا زند خرگه مه خرگاهی مشعل فروز
تا کند منجوق شمس زرگر زرشته تاب
خیمه ئی کان دست فرّاش ازل زد بهر تو
باد منجوقش ز خورشید و طناب از ماهتاب
قاصدت ابن اللیالی و درت اُم النجوم
خاطرت ابن الذکاء و دفترت اُم الکتاب
روز نوروزت همایون باد تا در مطبخت
برّه را قربان کند گردون بتیغ آفتاب
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۵ - فی مدح الشهریار السعید المغفور جلال الحق و الدین مسعود شاه طاب ثراه
ای ز شرم روی چون ماه تو در خوی آفتاب
شمع چون پروانه از مهر رخت در سوز و تاب
ماه را با آفتاب دیده ات دیدن خطا
شمع را پروانه خواندن پیش رخسارت صواب
آفتاب از مهر ماه طلعتت در تاب و تب
شمع چون پروانه پیش عارضت در اضطراب
با وجود شمع رویت کز قمر پروانه ی ئیست
آفتاب و ماه شاید گر بماند در حجاب
ماه اگر پروانه اش نبود ز شمع طلعتت
آفتاب آسا سپر بندازد از تیر شهاب
همچو پروانه ز سوز شمع در تاب اوفتد
آفتاب از ماه عارض گر براندازی نقاب
شمع رخسار تو گر پروانه جوید از هوا
آفتاب و ماه را یعنی که افتد بر تراب
ماه اگر پروانه ی نورش دهی از شمع روی
آفتاب خاوری گو تا ابد هرگز متاب
آفتاب روی چون ماهت چو طالع شد ز شرق
شمع چون پروانه مُرد از مهر و شد جانش کباب
ز آفتاب و ماه فارغ گردد آفاق ار دهد
شمع را پروانه رای شهریار کامیاب
ماه برج کبریا و آفتاب اوج ملک
شمع عالم تاب مه پروانه ی گردون جناب
آفتاب شرق و غرب اعظم جلال داد و دین
آنک شد پروانه ی شمع جلالش ماهتاب
شمع خور پروانه شاه کامران مسعود شاه
آفتاب ماه خرگه خسرو مالک رقاب
ماه برج معدلت آن کافتاب تیغ او
شمع را سوزد چو پروانه ز فرط التهاب
آفتاب ماه جاهش می دهد گیتی لقب
شمع مه پروانه می خواند سپهرش در خطاب
ایکه شد پروانه ی رای تو شمع اختران
آفتاب و ماه باید سایبانت را طناب
چون ز شمع دولتت پروانه گیرد آفتاب
چرخ توسن را ز ماه نو کند زرین رکاب
شمع بی پروانه ی حکمت ز مجلس محترز
ماه را بی آفتاب رایت از چرخ اجتناب
گشته از پروانه ات شمع سپهری مقتبس
کرده ماه از آفتاب خاطرت نور اکتساب
کار ماه رایت از پروانه ی رایت بلند
تیغ شمع از آفتاب انتقامت در قراب
بسکه چون پروانه سوزد پیش شمع از تاب دل
آفتاب از ماه خرگه تو باشد در عذاب
ماه را گشت آفتاب احتشامت نوربخش
شمع را پروانه ی رای تو شد نایب مناب
ز آفتاب و ماه بردی در جهانبانی سبق
شمع اقبال ترا پروانه گردیدی بخواب
گر ز شمع خاطرت پروانه یابد آسمان
آفتاب و ماه را سازد زر و سیم مذاب
شمع از پروانه ی بخت تو شد مجلس فروز
آفتاب از ماه خرگاه تو شد صاحب نصاب
کمترین پروانه ی شمع جلالت در جهان
آفتاب و ماه را بینم ز روی انتساب
تا نگیرد آفتاب از ماه نور از هیچ وجه
تا نتابد شمع از پروانه روی از هیچ باب
در چنان مجلس که باشد شمع را پروانه روح
آفتاب و ماه بادت باده و جام شراب
و آفتابش شمع عشرتخانه و پروانه ماه
آنک گردد از شراب مدحتت مست و خراب
آفتاب دولتت را ماه ذرّه تا بحشر
شمع جاهت را فلک پروانه تا یوم الحساب
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۶ - فی الموعظه
لاف آزادگی از سرو سهی آید راست
که بنو خاستگی از سر بر عالم برخاست
در چمن غنچه ی دم بسته ی لب دوخته را
همه دلتنگی از آنست که در بند قباست
از هواکار دل خسته ما در گره است
کاب در سلسله از رهگذر باد هواست
موی از آنروی بتانرا ز قفا می باشد
که رخ خوب بسی فتنه و شورش ز قفا است
ناله ی بلبل شب خیز سحر خوان ز آنست
که دل خسته اش از طرّه شب پر سود است
نفس اماره همه کینه او با خردست
دزد پتیاره همه دیده ی او بر کالاست
کی کند گوش بآه سحر سوختگان
هر که در پرده سرا مستمع پرده سراست
نیکبخت آنکه جدا نیست ز اقبال و نشاط
گرچه آنکس که ازین هر دو جدا نیست جداست
گرنه بر وفق رضای تو رود حکم قضا
چه توان کرد که این هم چو ببینی ز قضاست
حرکات ملکی مقتضی آفت تست
ور فلک راست نگوید حرکاتش گویاست
داور عمر تو چو اکنون بتمامی برسید
مهره از چرخ نگه دار که کژ بازودغاست
با دو صد دیده نیارد که قدم راست نهد
این کهن پیر خرف گشته مگر نابیناست
خرّم آن غصّه که چون نیک ببینی شادیست
خنک آندرد که چون درنگری عین دواست
نه که هر شخص که مو بافته باشد علویست
نه که هر شَعر که آن تافته باشد والاست
هر کجا سنگدلی سرکش و بدگوهر هست
همچو کهسار سرش بر فلک از استعلاست
آبرویش رود از موج حوادث بر باد
آنک در عالم تفضیل و تبحّر دریاست
همچو خورشید کسی تیغ کشد بر گردون
که نه در گوهر او آب و نه در دیده حیاست
مشک تاتاری اگر زانک کند غمّازی
هیچ عیبش نتوان کرد که اصلش ز ختاست
دم از آوازه و آوا مزن و دم درکش
نای را بین که هم آوازه ی و نی را آواست
کوه نالنده ی آتش جگر خاک نشین
از گذار تو در افغان و تو گوئی که صداست
گر درین مرحله ات پای فرو رفت بگنج
مرو از راه که اینجا وطن اژدرهاست
دیده هر خون جگر کز فلک آرد در جمع
چون ببینی همه بر دفتر امکان مجراست
زین کهن چنبر آئینه وش زنگاریست
این همه زنگ که بر آینه خاطر ماست
مزن ای صدر اجل خیمه بصحرای امل
که اجل بر گذر و راه امل ناپیداست
ناقه بی قوّت وره دور و حرامی نزدیک
آب نایاب و هوا گرم و ترا استسقاست
چند نوبت ز نوا ساز فلک نشنیدی
که درین پرده کسی نیست که کارش بنواست
نقش ادوار سپهر ار بشناسی دانی
کاین مخالف نکند کار کسی هرگز راست
سخن راست زین واله ی دیوانه بپرس
طمع راستی از چرخ ستمگاره کراست
روز نخجیر و تماشا و سر صحرا نیست
زانک از نکبت ایام جهان پر نکباست
صبر ایوب طلب کن که ز کرمان خطرست
کشتی نوح بدست آر که طوفان بلاست
آن مسمّی که ندارد بجز از اسم وجود
کام اهل هنر و همدم اکسیر و وفاست
مسجد و صومعه ات را که عبادتگه تست
بوریا سازد و نفط ارز سر کبر و ریاست
عمر ضایع شده در خاک زمین می طلبد
پشت پیران جهاندیده ازین روی دوتاست
در نفس دل بدهی چون گل صد برگ بباد
گر بدانی که چو بویست که با باد صباست
باغ پیروز اگر این مزرعه ی خاکی بود
باغ پیروزی ما گلشن پیروزه نماست
قطب کومنزوی زاویه ی بالا شد
لاجرم کاروی از روی حقیقت بالاست
فلکا چند زنی ساز مخالف با من
گرچه دانم که مخالف نزند پرده ی راست
من بآهنگ غنای تو کی از ره بروم
زانک سرمایه ام از ساز تو تصحیف غناست
کوه اگر پیرهن زرکش والا نکند
در غم و غصّه ایام قبا از خاراست
خیز خواجو که نشیمن گه سیمرغ فنا
گر بدانی بحقیقت کمر قاف بقاست
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۷ - فی نفی الممکنات و اثبات واجب الوجود
چرخ سرگشته ئی گدابیشست
دهر آشفته ئی دغا بیشست
راهب دیر شش در هفتم
هندوی نحس بی بهار بیشست
وانک قاضی القضاة گردونست
مفتیی پیر پارسا بیشست
صفدر قلب قلعه ی قلعی
خونیی ترک بد لقا بیشست
مهد اعلی طارم علوی
شاهدی شوخ بی حیا بیشست
ارغنون ساز بزمگاه سپهر
مطربی مست بی نوا بیشست
تیر منشی که اعظم الوزراست
خواجه ئی از دوم سرا بیشست
ماه کو شد بشبروی مشهور
راه پیمای شهرها بیشست
این ثریا جبین عقرب دم
تو سنی تند باد پا بیشست
اختر روز کور شعبده باز
چشم بندی گرهگشا بیشست
صبح کو تاجدار آفاقست
زرگری سیمگون قبا بیشست
ابر اگر سر بر آسمان ساید
جامه دوزی کله ربا بیشست
بحر اگر دُر بدامن افشاند
قطره ئی از سرشک ما بیشست
آنچ زان چشم جان شود تیره
گرد این هفت آسیا بیشست
آنک خیلت صواب را شکند
یزک لشکر خطا بیشست
هرچه عقلت زنه فلک گوید
رمزی از منطق دها بیشست
و آنچ از خور زباب زر شنوی
فصلی از علم کیمیا بیشست
جان که شاهیست از ولایت قدس
والی ملکت ولا بیشست
دل که سلطان عالم جانست
عالم محمل جفا بیشست
نفس کو مبتلای خویشتنست
کشته ی تیغ ابتلا بیشست
تن که شد سرافراز ملک وجود
خسرو روح را لوا بیشست
قد که او جدول سویت راست
مسطر خطّ استوا بیشست
بدره ی رخ که سکّه مه از وست
وجهی از مایه ی بها بیشست
خط که آمد نجات را قانون
نسخه ی کلی شفا بیشست
سینه کو راز دار اهل دلست
صدری از صفّه ی صفا بیشست
سرخی اشک و زردی چهره
دعوی عشق را گوا بیشست
گر دو عالم کنند تملکیت
موجی از قلزم عطا بیشست
عمر باقی اگر کنی حاصل
فیضی از چشمه ی بقا بیشست
گنج قارون اگر شود واصل
بانگی از پرده ی غنا بیشست
هر که او تابع طبایع شد
همدم چهار اژدها بیشست
وانک او محرم حواس آمد
حرم پنج کدخدا بیشست
روضه کاسمی ز باغ رضوانست
شرط طاعات را جزا بیشست
شاخ سر سبز سدره و طوبی
گلشن قدس را گیا بیشست
نرگس طاس باز طشت فروش
دیده بان ره صبا بیشست
باده ی سال خورده ی جامی
کهنه پیری ز روستا بیشست
هر چه بر صفحه ی قدر بینی
حرفی از دفتر قضا بیشست
فرض کردم که مسجدت اقصیست
در خور نفط و بوریا بیشست
عمر دادی بباد و مینالی
که منالت کمست یا بیشست
بگذر از عمر و زنده دل می باش
عمر بادی روان فزا بیشست
تا کی از دیده ی جهان دیده
دیده جامی جهان نما بیشست
اشک خواجو کزو محیط نمیست
آبی از چشمه ی هوا بیشست
ملک هستی چو نیک درنگری
منزلی در ره فنا بیشست
از قضا هر چه می شد صادر
بر من خسته دل رضا بیشست
هر دم از بهر اجری و ادرار
دیده را با تو ماجرا بیشست
هر کرا حشمت و حشم کم نیست
چون ببینی غم و بلا بیشست
هر کجا دولتست و ملکت و مال
محنت و انده و عنا بیشست
با خود آ کز جهان و هرچه دروست
کرم و نعمت خدا بیشست
زین همه درگذر که صانع را
از همه مجد و کبریا بیشست
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۸ - فی مدح المولی الاعظم السعید الشهید شمس الحق و الدین محمود صاین قاضی طاب مثواه
چون درآئی بشکر خنده شکر آب شود
ور تکلم کنی از شرم گهر آب شود
ساکن منظر چشمم که جهان بین من اوست
پیش روی تو بهنگام نظر آب شود
گر بریزم قدح دیده زمین نم گیرد
ور برآرم نفس از سینه حجر آب شود
شب مهتاب ز سوز دل پر آتش من
شمع کافوری شب تاب قمر آب شود
مهر کو چشم و چراغ فلکش می خوانند
از تف آه منش پیه بصر آب شود
چون ببیند بگه آنک در آئی بسخن
شکر تنگ ترا تنگ شکر آب شود
صبحدم بیتو نخواهم که بر آرم نفسی
که اگر دم بزنم شمع سحر آب شود
مژه چون مدخل منظوم سرشکم خواند
مردم دیده ی سیاره شمر آب شود
از چه رو لعبت عمّانی چشمم هر دم
جامه ی موج برون آرد و در آب شود
پیش تیغ ستمت خشت دو سر خون گرید
نزد پیکان غمت تیر سپر آب شود
چون فروزنده شود روی تو ورای وزیر
از حیا چشمه ی رخشنده ی خور آب شد
شمس گردون معالی که ز تاب سخطش
کوه آهن دل زرّینه کمر آب شود
گوهر از آب شود حاصل و گاه غضبش
در دل تنگ صدف بار دگر آب شود
موج دریای کفش چون متلاطم گردد
میغ را چون گهر تیغ مقر آب شود
ایکه چون یاد سنان تو کند مادر دهر
نطفه از سهم در اصلاب پدر آب شود
چون بوصف کف و کلک تو حدیثی رانم
بحر در خوی فتد و لؤلؤ تر آب شود
قرص خود بر طبق چرخی سیمین سپهر
ز آتش طبع تو چون قرصه ی زر آب شود
دل فردوس بخندد ز نسیم کرمت
وز مهابت بر قهر تو سقر آب شود
پیر فرتوت جهاندیده ی گردون از سهم
پیش شمشیر تو در سنّ کبر آب شود
بگه کینه چو از قله برافرازی تیغ
کوه را ز آتش خشم تو جگر آب شود
اختر از بارقه ی طبع تو اخگر گردد
خرد از ذهن تو در باب هنر آب شود
ره نوردان محیط فلک سر زده را
چون عطای تو زند موج ممر آب شود
خصم تر دامن بی آب ترا گاه گریز
بسکه چون ابر کند گریه مفر آب شود
چون کنم یاد لب خنجر گیتی سوزت
آتش خاطرم از بیم خطر آب شود
قاف کو دایره ی مرکز خاک افتادست
گر بیابد ز نهیب تو اثر آب شود
روز هیجا که شود برق سر تیغ بمیغ
و آب گردد چو طبر خون و تبر آب شود
چون سموم نفس خصم تو جستن گیرد
بحر در جوش شود ز آتش و بر آب شود
باغ نه پیشگه شش چمن گیتی را
برگ از اشجار فرو ریزد و بر آب شود
کوه و در گرد سپاه تو بگیرد و ز سهم
کوه بر خاک زمین افتد و در آب شود
چون درفشنده شود بیلک آتش بارت
کوکب روشن این هفت سپر آب شود
این جواری لآلی وش آتش رخ را
تا برین نیل روان راهگذر آب شود
شمع اقبال همایون تو افروخته باد
تا بحدّیکه از و عقل بشر آب شود