mabidan/ganjoor huggingface dataset:
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۹
این خانه چه خانه ست پریخانه چین است
پر حور یکی غرفه ز فردوس برین است
درآب و گل این لطف تصور نتوان کرد
از طارم چرخ آمده برجی به زمین است
قصر ارم آن کش به جهان مثل نیابند
گویند چنین است ولیکن نه چنین است
این بقعه نگین دور افق حلقه خاتم
وین خانه پر نقش در او نقش نگین است
پیداست دراو صورت هر معنی پنهان
گویا دل روشن شده اهل یقین است
از نور درون حاجت خورشید ندارد
خورشید برون وی ازان خاک نشین است
بر صف نعالش فلک از بس که جبین سود
تابان شده چون نعل هلالش ز جبین است
در فرش وی از سقف نماید همه نقشی
هرکس که درآن آینه بیند همه بین است
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۰
خاک ازین عالی بنا بر کاخ گردون سرکشید
تا بنای عالم است اینسان عمارت کس ندید
بینمش پاک از سرشت آب و گل گویا خدای
همچو قصر خلدش از یک دانه گوهر آفرید
بین در و دیوارش از نقاش پر نقش لطیف
کلک او آمد مگر گنج لطایف را کلید
شاهد معنی ز صورتهاش از بس جلوه کرد
خاطر ناظر ز هر صورت به صد معنی رسید
بر سر شاخ درختانش نگر هر مرغ را
آنچنان چابک که گویی دمبدم خواهد پرید
بر مشام جان زند بوی گلاب از فرش او
بس که آب لطف از گلهای سقف او چکید
شه چو جان است و جهان چون تن مبارک منزلی
کاندر اوجان جهان خواهد به دولت آرمید
زنده باد این تن به آن جان جاودان مرغ سحر
دوش می خواند این دعا و صبح صادق می دمید
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۱
اتتنی من لدی نجم الافاضل
صحیفة احتوت کل الفضائل
الی نیل العلی اجلی الذرائع
الی درک المنی اجدی الوسائل
ازو خوشبو چو مشک انفاس راوی
وزو شیرین چو شهد الفاظ ناقل
همانا ثانی سبع المثانیست
شده از آسمان فضل نازل
دهد خاصیت حرز یمانی
چو گردد گردن جان را حمایل
همی خواهم به کلک صدق و اخلاص
نویسم چند حرفش در مقابل
دگر گویم چرا با سحر سبحان
کند عاقل مقابل ژاژ باقل
سلام الله ما حن القماری
سلام الله ما ان البلابل
علی تلک المکارم و المعالی
علی تلک المناقب و الشمائل
نرانم خامه را در شرح اشواق
که طی نامه آن را نیست قابل
دعا می گویمش اما نه زانسان
که باشد مقتصر بر خط عاجل
به کامش هرچه عقل آن را شناسد
صلاح دین و دنیا باد حاصل
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۲
سقاک الله یا خیر المغانی
ولا اخلاک عن وصل الغوانی
تویی آن آسمان بیت معمور
که در روی زمینت نیست ثانی
ز خورشید جهانسوز حوادث
کند سقف رفیعت سایه بانی
به زیر پا فکنده فرش صحنت
حریفان را بساط کامرانی
در و دیوار تو باشد منقش
به نقش جمله آمال و امانی
فروغ شمسه ات چون روز روشن
نموده در شب اسرار نهانی
بود حوضت به سان چشمه خضر
لبالب از زلال زندگانی
ز فواره چو ریزی آب صافی
به فصادی غریب اندیشه مانی
که بر جای عقیق تر ز نشستر
سوی بالا بلور حل فشانی
ز لحن صوت ابوابت رسیده
به هرگوشی نوای شادمانی
وز اینها جمله بهتر آنکه گه گاه
مکانت خسرو عالی مکانی
به نور روی و ظلمت سوزی رای
چراغ دوده تیمور خانی
شه صاحبقران سلطان حسین آن
که بر وی ختم شد صاحبقرانی
به یک لحظه ستاند کشوری را
همین باشد حد کشورستانی
به هر کشور که راند رخش دولت
کند با او سعادت همعنانی
کند جودش ز خوان نعمت خویش
به هر دم عالمی را میهمانی
چو در قانون دانش نعمت خویش
به هر دم عالمی را میهمانی
چو در قانون دانش نکته راند
خرد عاجز شود از نکته دانی
چو بر تخت جهانداری نهد پای
سرافرازد بدو تاج کیانی
ز یمن تیغ او روشن شد آفاق
چنان کز لمعه برق یمانی
به ستر غیب هر سری که مخفیست
کند آن را زبانش ترجمانی
زآهن تیغ او بسته ست سدی
به پیش فتنه آخر زمانی
نیارد شادی انفاس حسودش
نخندد غنچه از باد خزانی
پی پابوس او هست آسمان را
به درگاهش هوای آستانی
زبان کوتاه کن جامی ز گفتار
مشو غره بدین شیرین زبانی
درآن حضرت که پر گویی ادب نیست
دعا گویی به است از مدح خوانی
الا تا باشد احکام زمینی
به وفق وضعهای آسمانی
همیشه آسمان را باد وضعی
که باشد دولت شه را نشانی
قضا دوزد به قددولت او
قبایی از بقای جاودانی
رود زانگونه ملک این جهانش
که گردد اصل ملک آن جهانی
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۳
حبذا منزلی که چرخ برین
به تماشای اوست رو به زمین
می گشاید به دیدنش شبها
ز اختران چشمهای عالم بین
دورها شد که با هزاران چشم
هیچ جا منزلی ندیده چنین
بر برون روضه هابهشت آسا
در درون برجها سپهر آیین
برجهایش ز اختران روشن
چون دل عارفان به نور یقین
پاسبان چون نهد به بامش پای
سر او بگذرد ز علیین
روی دیوار او چو صحن چمن
پر گل و سرو و لاله و نسرین
تخته های منقش دراو
لوح تعلیم کارخانه چین
تابه دانهاش روشنان باهم
جمع کرده به صورت پروین
بسته برآب و خاک نقش اورا
نقشبند خلقته من طین
کوس رحلت زند ز دارالخلد
گر رسد صیت او به حورالعین
حوض و فواره هاش جای به جا
موج زن چشمه سار ماء معین
سوده گشت آستانش بس که سران
در سجودش همی نهند جبین
زانکه آنجا رسیده گاه به گاه
قدم شهریار دنیی و دین
شاه سلطان حسین آن که سپهر
حکم او را بود رهی و رهین
در صف خیل خسروان ننشست
شهسواری چو او به خانه زین
هست میراث او ابا عن جد
تخت شاهنشهی و تاج و نگین
می گریزد ز رمح او دشمن
آنچنان کز شهاب دیو لعین
تا نهد سربه خاک پاش نخست
سرنگون آید از مشیمه جنین
خصم نامرد او چه لایق آن
کش به شاهی فلک کند تعیین
نوعروسیست ملک چابک وچست
کی سزد در حباله عنین
شعله افتد به عالمی چو زند
آتش تیغ او زبانه کین
جامیا گرچه مدح شاه تو را
ملهم غیب می کند تلقین
ورچه ارباب دین و اهل خرد
می کنند اندر آن تو را تحسین
به که از تو دعا رود به فلک
آنچنان کز جهانیان آمین
تا زهم نگسلد ز گردش دهر
سلک دور شهور و سیر سنین
مگسلاد آنچنان ز یکدیگرش
هرگز اسباب عزت و تمکین
فضل حق ناصر و معنیش باد
انه خیر ناصر و معین
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۴
بنامیزد این منزل روح پرور
که ذات البروج است این چرخ اخضر
در او برجها سربه گردون کشیده
به هر برج گردان یکی روشن اختر
درونش بود روشن از اختران شب
چو بیرون او روز از مشعل خور
به دل گر دهی جای هر کشوری را
نیابی چنین جای در هیچ کشور
نظیرش نبینند هرچند انجم
نظرها گشایند ازین سبز منظر
نه خانه ست این بلکه باغیست خرم
ز ازهار نوخیز و اشجار نوبر
زمینش به فرش بهشتی مزین
هوایش ز مشک تتاری معطر
در او لاله ها ساقیان قدح ده
دراو بلبلان مطربان نواگر
به هر جایش از صنعت نقشبندان
دمیده ست گلها چه احمر چه اصغر
گل احمر و اصفرش را نبینی
جز از سونش لعل یا خرده زر
همانا که ایزد نمودار عقبی
به دنیا فرستاد فردوس دیگر
اگر نیست فردوس این چیست در وی
مصفا یکی حوض چون حوض کوثر
رود آب زنجیر بر روی در وی
چو بر روی معشوق جعد معنبر
به زنجیر بیرونش آرند آری
ندیده ست هرگز ازین جای خوشتر
چو آب اندر او یافت راه از تفاخر
ز فواره هایش به گردون کشد سر
تپد حوت گردون ز حسرت چو بیند
که ماهی درآن حوض باشد شناور
چو مسند نهد بر کنارش به عشرت
خداوند دین پرور عدل گستر
ز عکس غلامان شیرین شمایل
شود همچو بتخانه چین مصور
جهانگیر شاهی که از زخم تیغش
چو سین رخنه رخنه ست سد سکندر
هزبر غزاپیشه سلطان حسین آن
کزو زنده شد در غزا نام حیدر
سپر گر شود قرص مه پیش خصمش
چو جوزا کند تیغش آن را دو پیکر
زبس پرتو عدل ظالم گدازش
بود شامل حال مظلوم مضطر
زید ایمن از پنجه شیر آهو
پرد فارغ از چنگ شاهین کبوتر
عزیز است دینار در چشم مردم
به رخ تا ز نامش نهاده ست زیور
به القاب او خطبه باشد مکرم
بلند است ازان پایه قدر منبر
چه حاجت به آنش که خاطر گمارد
پی دفع اعدا به ترتیب لشکر
بدین شوکت و جاه و اقبال و دولت
به هر جا نهد روی آید مظفر
دلش چشمه نور عدل است و عالم
ازان چشمه نور باشد منور
گدایان لطفش چه معن و چه حاتم
اسیران قهرش چه خاقان چه قیصر
بود خاک در راه او تاج دارا
سزد خاک درگاه او تخت سنجر
خلافت پناها تویی آن که دارد
به خاک درت روی خورشید انور
تو را پایه برتر بود زانکه جامی
به مدح آوری آیدت در برابر
چه لایق که بر آستانت فشاند
اگر درج نظمش شود درج گوهر
ولی چشم دارد که یابد تمامی
ز حسن قبول تو این شعر ابتر
الا تا درین کارگاه حوادث
مدار فلک هست بر قطب و محور
مدار فلک برمراد تو بادا
که نبود ازین به مرادیش درخور
تورا باد ملکی که داری مؤبد
تو را باد کامی که خواهی میسر
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۵
زین مروح خانه بادی می وزد بس دلپذیر
برمشام جانت ای دل قوت جان زین بادگیر
زین معطر باد هرکس شمه ای چون گل شنید
می رود دامان پر از مشک و گریبان پر عبیر
بین مشبکها دراو هر سو به صد بند و گره
تا کند آیندگان را دل به دام خود اسیر
از صفا دیوار او بنموده بی رنج قلم
هرچه گشته نقشبندان را مصور در ضمیر
تا به دانش را بود صد چشم بر در تا در او
پا نهد جمشید خورشید افسر گردون سریر
شاه ابوالغازی معز سلطنت سلطان حسین
آن که باشد ملک و ملت را معین دین را نصیر
بگذرد از مجد و رفعت سر ز چرخ این برج را
گر فتد آن آفتاب ملک را بر وی مسیر
ناگزیر خلق باشد سایه اقبال او
گرچه دارند از فروغ مهر و نور مه گزیر
تا زیند اندر پناه دولتش پیر و جوان
یاور او باد هم بخت جوان هم عقل پیر
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۶
چیست خور در خم این دایره خرگاهی
عکسی از شعشعه طلعت شاهنشاهی
آن که خورشید ازل دوخته از رشته نور
بر قد دولت او خلعت ظل اللهی
بر در بار جلالش به تواضع باشند
سروران طوق کش ربقه دولتخواهی
ماه و ماهی شده زو صاحب دینار و درم
فیض و احسان وی از ماه بود تا ماهی
حاجتش نیست در اسرار ممالک به وزیر
می دهد منهی غیبش ز همه آگاهی
محمل آن کس که نه بر راه سلامت راند
می کشد باز زمام وی ازان بیراهی
چون جهد از کف شیران مصاف آور او
خصم ملکش که ز بس حیله کند روباهی
مدت دولت فراندهیش ایمن باد
همچو دور فلک از منقصت کوتاهی
جامی — قصاید — شمارهٔ ۲۷
بنامیزد این منزل روح پرور
بهشتیست رو کرده در حوض کوثر
نه کوثر پر از نجم سیاره چرخی
ز گردنده مرغابیان شناور
ز غوطه زدن در غروب و طلوعی
که آید پیاپی ز رخشنده اختر
نه چرخی که بحریست ماهی ز آبش
نمایان چو از خنجر شاه جوهر
جوانبخت مقبل جهانبخش مفضل
جهاندار عادل جهانگیر صفدر
هزبر ظفرپیشه سلطان حسین آن
که بر شیر دل خسروان شد مظفر
به حکمت چو لقمان به حشمت سلیمان
به صولت فریدون به دولت سکندر
الا تا جهان را بقاهست بادش
پس بودن تخت و افسر میسر
مقاصد مهیا مطالب محصل
عساکر مرتب ممالک مسخر
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱
جامی سخن بر آینه دل بود چو زنگ
زین زنگ به که آینه خود دهی صفا
اعراض کن ز شعر که شغلیست بس عریض
این چند روزه عمر به آن کی کند وفا
وز زانکه نیست طاقت اعراض ازان تو را
حمد خدای پیشه کن و نعت مصطفی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲
هیچ کس را نشود دنیی و دین جمع به هم
وای آن کس که به دنییست گرفتار شده
لفظ دین بر سر دینار چه باشد یعنی
دین دنیی طلبان در سر دینار شده
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳
جامی آمد درین سرای نبرد
دولت مرد عقل مادرزاد
وگر آن نیز نیست شیوه ادبی
کرده حاصل ز خدمت استاد
وگر آن نیز نیست سیم و زری
که شود پرده پوش شر و فساد
وگر آن نیز نیست حادثه ای
که کند نخل عمرش از بنیاد
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴
آن شنیدستی که کناسی ز سرگین زیر بار
گفت شکر آن را که از عزت مرا سر برافراخت
بوالفضولی طعنه زد کای کار تو سرگین کشی
کی خردمند این هنر را مایه عزت شناخت
گفت کای نادان کدامین عز ازان افزون بود
کز پی روزی به امثال تو محتاجم نساخت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵
درونی پر طمع جامی مزن طعن
که در طبع فلان ممسک کرم نیست
چو آید در میان میزان انصاف
طمع در خست از امساک کم نیست
جامی — قطعات — شمارهٔ ۶
رنج بیگانه در سفر بردن
زآشنای وطن بسی بهتر
زیستن چون به کام خصم بود
مردن از زیستن بسی بهتر
جامی — قطعات — شمارهٔ ۷
هرچه خواهی بگویی ای خواجه
بکن اندیشه اول از سر هوش
گر بود خیر سامع و قایل
بگشا لب وگر نه باش خموش
جامی — قطعات — شمارهٔ ۸
خوش آمد صحبت احباب جامی
ولیکن ترک صحبت زان به آمد
طراز کسوت صحبت درین بزم
وجدت الناس اخبر تقله آمد
جامی — قطعات — شمارهٔ ۹
یاد دارم از کهن پیری که در حمام گفت
کین سخن پرسید روزی کهتری از مهتری
چیست سر آنکه در حمام هرکس پا نهد
بر دل غمگین او بگشاید از شادی دری
گفت سرش آنکه با او نیست زاسباب جهان
غیر طاس و فوطه ای آن نیز ازان دیگری
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۰
ای که در تاج و نگین داری روی
تا به کی تاج و نگین خواهد ماند
ملک هستی همه طی خواهد شد
نه زمان و نه زمین خواهد ماند
تا توانی به جهان نیکی کن
کز جهان با تو همین خواهد ماند
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۱
هر قلمزن راکه باشد ظلم خوی
دفع ظلمش تیغ عدل شاه به
تا شود کوتاه دست ظلم او
یک بدست از دست او کوتاه به
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۲
ای کریمانی که پیش چشمتان
خاک باشد سیم صرف و زر ناب
مادحان چون بر شما آرند روی
فی وجوه المادحین احثوا التراب
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۳
شدی جامی چو پیر از گردش دهر
ز پیوند جوانان گوشه ای گیر
به یاد آر آنکه در عهد جوانی
نمی آمد تو را خوش صحبت پیر
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۴
غافلی می گفت کای بنا بنای خانه ام
ساز محکم ور نه زانم غیر درد و غم چه سود
زیرکی بشنید گفتا چون بنای عمر ما
سخت سست آمد بنای آب و گل محکم چه سود
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۵
ای وجودت به دانش و بخشش
دفتر فضل و جود را فهرست
من فرستادم آنچه وعده نبود
تو هم آن وعده کرده را بفرست
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۶
جامیا تا به کی غم مهمان
می خوری غم برای خود می خور
هر کسی گو مواید نعمت
از سماط خدای خود می خور
نخورد گر به خانه ات روزی
گو رو و در سرای خود می خور
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۷
می خورد طعمه های رنگارنگ
خواجه از کسب اشتهای دروغ
می دمد بادهای ناخوشبوی
معده بر سبلت وی از آروغ
نگشاید فقیر روزه خویش
جز به نان جوین و تره و دوغ
می شود هرچه می خورد نوری
که رسد زان به آفتاب فروغ
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۸
هر چند شود عدو زبونت
سررشته حزم را مکن گم
چون مار فتد به زیر پایت
پا بر سرمار نه نه بر دم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۹
کنم حرفی ز حکمت بر تو املا
که شاید گر به آب زر نویسی
به زهر خویش اگر دست آوری به
که از شهد کسان انگشت لیسی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۰
آن یکی خواهد به شهوت زن که تا فرزند او
بعد مرگ از وی بماند در جهان نایب مناب
وان دگر سازد سرا و خانه تا زآفاب دهر
یک زمان فارغ نشیند کامگار و کامیاب
جمله زین غافل که هر ساعت ز آگاهان غیب
می رسد بانگ لدوا للموت و ابنوا للخراب
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۱
زاهل شر جامی اگر صد زخم بر جان آیدت
جز دعای خیرشان حرفی مده از دل برون
از نبی نامد چو بر درج گهر سنگین رسید
جز صدای اهد قومی انهم لا یعلمون
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۲
دیده درد دیده را گفتند
حالت امروز هیچ خوشتر هست
گفت آری خوشم ولی هر دم
رنجه می داردم عیادت دست
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۳
کلامت بس دقیق افتاد کلا
که در دقت ز مو فرقش توان کرد
لطافت در سخنهای لطیفت
سرت کالماء او کاللون فی الورد
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۴
دی حاسد کم موی ز اشعار افاضل
می‌خواند قصاید چه مسجع چه مرصع
گفتم که کند باب هنر قرع بدینسان
برداشت به دعوی سر و گفتا أنا اقرع
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۵
ای سفله بس که گفته تو خنده آورد
خوانند مردمان پی دفع ملالتش
گفتی بود جزالت شعرم چنانکه آب
خواهد فرو رود به زمین از خجالتش
آری به هر که شعر بری لت بود جزاش
کو شعر کس که باشد ازینسان جزا لتش
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۶
تازی سوار مجنون ملک سخن گرفته
در نکته های تازی با وی سخن ندارم
لیکن به گاه جولان میدان فارسی را
مجنون دیگر آمد انگشت نی سوارم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۷
فرزند ظهیرالدین پنجم ز محرم
در منتصف ظهر شد آرام دل ما
جز «ذلک عیسی » نشد از غیب اشارت
جستیم چو نامش ز رقم نامه اسما
ملفوظ ز عیسی چو شمارند نه مکتوب
تاریخ ولادت بودش «ذلک عیسا»
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۸
نور دیده ظهیر دین که فتاد
دادن و بردنش به هم نزدیک
بود برقی ز آسمان کرم
زادن و مردنش به هم نزدیک
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۹
خوشنویسی چو عارض خوبان
سخنم را به خط خوب آراست
لیک در هر غزل به سهو قلم
گاه چیزی فزود و گاهی کاست
کردم اصلاح آن من از خط خویش
گر چه نامد چنانچه دل می خواست
هر چه او کرده بود با سخنم
با خط او قصور کردم راست
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۰
به کلک فلان خوشنویس شعر مرا
نزد رقم که نه هر بیت شد به زخمی خاص
کنون من از پی اصلاح شعر بر خط او
قلمتراش کشیدم که «الجروح قصاص »
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۱
فغان از دست آن کاتب که کلکش
به بیش و کم نویسی شد فسانه
ز بیش و کم نویسیهای او شعر
ز بحر و وزن ماند بر کرانه
نوشت از مثنوی بهرم کتابی
که چون جویم ز نظم آنجا نشانه
نیابم زان نشانه جز بیاضی
که دارد هر دو مصرع در میانه
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۲
جدول آسا درین صحیفه راز
گرد هر صفحه صفحه گردیدم
چون حدود خطایش از خط خوش
نافه آمیز و مشکبو دیدم
به دو انگشت گزلک و خامه
نافه های خطا ازو چیدم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۳
نغز خط دلبری فرستادم
همچو یوسف یگانه در خوبی
بو که یابد ز شهریار جهان
نظر التفات یعقوبی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۴
جهان پناها بادت خدا پناه که شد
ز نقشبندی لطفت جهان نگارستان
شکار چنگل باز ظفر شکارت باد
هزار طایر دولت درین شکارستان
ز نوک خامه یکی روضه کرده ام ترتیب
که پیش دیده حاسد نموده خارستان
به کشور تو فرستاده شد بدان امید
که از نسیم قبولت شود بهارستان
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۵
یکی خمسه ارسال کردم که خامه
چو پا بهر تسوید او سوده تارک
پی بهره گیری ز خوان کرامت
به کف بادت این خمسه خمس المبارک
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۶
عروس حجله طبعم که شاهد سخن است
ز آب و خاک خراسان چو دید ناسازی
وداع کرد مرا و نهاد روی به روم
به عزم خدمت شاه مجاهد غازی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۷
دی فرستاد قطعه ای سوی من
نکته دانی ز زمره فضلا
کرده لفظی سه چار ازان به دو نیم
تا کند عاجز از جواب مرا
گفتم اندر جواب او کای مف  . . .
. . . خر خلق خدا و قاضی حا . . .
. . . جت اصحاب متصف به فضی  . . .
. . . لت بسیار خواهمت به دعا
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۸
به فضل عام تو یا رب که در سرای وجود
دقیقه ای ز فنون کرم فرونگذاشت
به صنع تو که ندیده مدوز کلک و مداد
به لوح ساده هستی هزار نقش نگاشت
که بخش دولت جاوید شهریاری را
که فیض خود از هیچ کس دریغ نداشت
بلند مرتبه یعقوب بن حسن که ز عدل
لوای جاه و جلالت به آسمان افراشت
حساب حاصل او جز خدا نداند کس
به کشتزار جهان بس که تخم نیکی کاشت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۹
دی به کف دیوان خود گفتی که از صاحبدلان
کی بود لایق که از پیش نظر دورش نهند
شد دلت رنجه چو گفتم بر سر گور توباد
کن وصیت تا چو میری با تو در گورش نهند
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۰
گفته ای کعبه بود خانه من
لیکن این پیش خرد ممنوع است
نه در او« امنهم من خوف » است
نه در او« اطعمهم من جوع » است
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۱
دست در تن تن بسیار مزن ای مطرب
رونقی می دهش از شعر نکو گفتاری
جان این تن تن بیهوده تو شعر خوش است
هست هر تن که در او جان نبود مرداری
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۲
چو گشت این قصب جامه یعنی که خامه
به تسوید این نسخه خوش مشرف
به لحن صریر این صدا آمد از وی
که نعم المؤلف و نعم المؤلف
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۳
هرکه خواهد که در زمانه به جود
به صد آوازه نامزد گردد
گو دو کف صفر کن به بخشش مال
که یکی از دو صفر صد گردد
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۴
به نان خشک کاوردی به پیشم
چرا باشی به جود خویش غره
کماج خیمه را ماند که نتوان
ز وی کندن به دندان نیم ذره
چو نان تو ز چوب آمد چه بودی
که بودی زآهنم دندان چو اره
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۵
خواجه آورد بهر سفره ما
پشت آن یک دو گوسفند که کشت
لیکن از دست نخوت جودش
نشد آلوده ام به آن انگشت
هست ازان با خودش تصور آن
که به حاتم همی رسد به دو پشت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۶
پشت و پهلویی رساند از خوان شه دهدار و گفت
خصم گو دندان مزن گر نیک یا بد می خورم
اجره حمالی پشت است این پهلو مرا
لقمه ای گر می خورم از پهلوی خود می خورم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۷
به دهدار گفتم که بردار بخش
ازان صره کز وی سر افراشتم
ز انصاف دم زد کزان بخش من
همان بس که در راه برداشتم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۸
خواجه دارد اشتری و خیمه ای
در سفر راضی به قوت لایموت
اشتری چون عنکبوت از لاغری
خیمه بالایش کبیت العنکبوت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴۹
می گفت دی خطیب که خواهم نشان شاه
تا اسب من ز ایلچیان کم کشد گزند
گفتم فروش اسب و بخر بهر خود خری
زیرا که هست بهر خطابت خری پسند
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵۰
دی به حمام اندرون از فرق آن مه سرتراش
جمع می کرد آنچه می افکند در یک کاسه آب
بعد ازان کیسه به کف دلاک بر وی دست یافت
کیسه می مالید بر سیمین تنش با صد شتاب
هردو چون از خدمت آن فرق و تن فارغ شدند
آن به کاسه مشک تر برد این به کیسه سیم ناب
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵۱
جامیا زان چه حاصل ار به مثل
بگذری از صد و دویست شوی
اخر کار نیست خواهی شد
نیست شو پیش ازانکه نیست شوی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵۲
به صحرا دید ماری آن مخنث
که از مردی نبودش هیچ رنگی
ز بیم مار می لرزید و می گفت
که اینک مار کو مردی و سنگی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵۳
به فصل دی از برفهای پیاپی
فتاده ست در خانه ام قحطسالی
نه از گوشت چندان که آید به دندان
نه از هیمه چندان که سازم خلالی
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۱
انما الله واحد و احد
صمد لم یلد و لم یولد
لایضاهیه فی الوجود سوی
لایکافیه فی البقاء احد
الذی یمسک السماء الی
امد شائه بغیر عمد
عزه دائم الی الاباد
ملکه قائم الی السرمد
نقش پیوند بارگاه ازل
کارپرداز کارگاه ابد
دفتر صنع او نخواسته است
از ورق رونق از مداد مدد
نورسان ریاض قدرت او
همه حورا جبین و طوبی قد
تازه خیزان باغ حکمت او
هم سنبل عذار و نسرین خد
ما هم طالبیم و او مطلوب
ما همه قاصدیم و او مقصد
او قدیم است و مابقی محدث
او محیط است و کائنات زبد
وحدت صرف دان حقیقت او
لیک بنموده از لباس عدد
فهو راض کما هو المرضی
و هو هاد کما هو المهتد
برتر آمد سپهر معرفتش
از عروج مهندسان به رصد
بنده جامی که از تحول حال
می شود گه مرید گه مرتد
همتی بایدش خلاص شده
زاحترام قبول و ذلت رد
دیده لایزال نادیده
از غبار وجود غیر رمد
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۲
زهی از دو رخ شاه دنیا و دین
به مهر کتف خاتم المرسلین
ز خاتم سیمان ازان ملک یافت
که نام تواش بود نقش نگین
یسار است دنیا یمین آخرت
به زیر نگینت یسار و یمین
چو طوبی به نعلین تو سود سر
رسیده سر او به عرش برین
بود حاصل چشم حق بین تو
چه عین الیقین و چه حق الیقین
تویی آفرین گو بر ایزد که کرد
تو را از همه آفرینش گزین
هزار آفرین باد بر جان تو
به هر آفرین از جهان آفرین
سگ بندگان تو جامی که هست
سگان تو را بنده کمترین
به سر در رهت گر تواند شتافت
نیاید دگر پای او بر زمین
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۳
برآمد شاه عشق از طور سینا
در آنجا زد علم بر دیر مینا
رخ اندر وادی بطحا برافروخت
به نور خود جهانی ساخت بینا
به روی هرکس ابواب فتوحات
به آن مفتوح شد فتحا مبینا
به آن فتح مبین بینا بگشتیم
فمن هذا لقینا ما لقینا
جنون عشق را جامی میامیز
به تدبیر شفای پورسینا
ز یکدیگر بدر زنجیر تدبیر
و قل هذا جنون العاشقینا
بود تدبیر رو در وادی شک
ازان وادی به سرحد یقین آ
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۴
عاشقم اما نمی گویم کجا
بیخودم لیکن نمی دانم چرا
بیخودم زان می که آن را نیست جام
عاشقم جایی که آنجا نیست جا
حبذا زان می که از یک جرعه ساخت
از وجود خویشتن فانی مرا
ساقیا یک جرعه دیگر ببخش
تا شوم فانی ز پندار فنا
چون ز پندار فنا فانی شوم
برزنم سر از گریبان بقا
عشق بازم با تو فارغ آمده
از خیال غیر و پندار سوا
بلکه من هم از میان بیرون روم
جامی آسا با تو بگذارم تو را
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۵
به اسرار حقیقت نیست جز پیر مغان دانا
له فضل علی اهل النهی علما و عرفانا
زمانی گوش بر گفتار او نه تا یقین دانی
که جز تلبیس نبود حاصل تدریس مولانا
اگر بودی کمال اندر نویسایی و خوانایی
چرا آن قبله کل نانویسا بود و ناخوانا
بیا ای کرده احیای ممات هر دل مرده
چه باشد سایه بر ما مردگان اندازی احیانا
تویی فیاض و ما قابل قبول از ما و فیض از تو
فلولاک و لولانا لما کان الذی کانا
نهان بودیم ما در تو کنون گشتی عیان در ما
فکنا فیلک اعیانا و فینا صرت اکوانا
به یکرنگی کشید از نور وحدت وقت ما جامی
فاخر انا کاولینا و اولینا کاخرانا
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۶
هلال الکاس لم تکمل بشمس الراح کملها
که گردد چون شود پر این مه نو بدر محفل‌ها
دلم آن موج زن دریاست ز اوصاف جمال تو
که افتد صد صدف گوهر ز هر موجش به ساحل‌ها
به عزت باش با دل‌های عالی همت ای خواجه
که گر افتی ز بام آسمان بهتر کزین دل‌ها
چو هر منزل که لیلی کرده جا کعبه‌ست مجنون را
به قصد کعبه مجنون را چه حاجت قطع منزل‌ها
چو محمل را درون خالی بود از محمل‌آرایی
به زیورها چه سود آراستن بیرون محمل‌ها
کجا گردد به فکر عقل مشکل‌های عاشق حل
که صد مشکل دگر پیش آیدش از حل مشکل‌ها
چو افتد مشکلی جامی به ساقی گوی چون حافظ
الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۷
الا یا ایها الساقی می آمد حل مشکل‌ها
ز می مشکل بود توبه ادر کاسا و ناولها
چو گردد کعبه رو لیلی ز مجنون بیش ازین ناید
که ریزد خون دل از دیده بر آثار منزل‌ها
ز هر محمل چو آید بوی لیلی جای آن دارد
که گردد اشک مجنون قطره زن دنبال محمل‌ها
بمیر از خویش تا زین موج خیز غم امان یابی
که شخص مرده را زود افکند دریا به ساحل‌ها
نه لاله‌ست آن دمیده گرد کویت ز اشک محرومان
حبابی چند گویی خاست از خونابه دل‌ها
به صد ذلت سر من و آستان پیر میخانه
به شیخ محترم بادا مسلم صدر محفل‌ها
به خواب ار شعله‌های نور گردد گرد تو جامی
بشمس الراح عبرها و دور الکاس اولها
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۸
نات سلمی و لکن لاخ برق من مغانیها
بلی منزلگه مقصود را باشد نشانی‌ها
نسیم کوی او بخشد دل امیدواران را
امید کامگاری‌ها نوید شادمانی‌ها
کجا شد آن ز روی او شبم را روشنایی‌ها
کجا رفت آن ز لعل او لبم را کامرانی‌ها
جوانی در سر و کار جوانان شد نمی‌دانم
کجایند آن جوانان یا کجا رفت آن جوانی‌ها
خضر از توست زنده عیسی از تو زنده سازنده
تویی آری به لب‌ها چشمه‌سار زندگانی‌ها
نه از زخم تو میرند آهوان در صیدگه لیکن
کنند از ذوق بر تیر و کمانت جان‌فشانی‌ها
زبان مالی به لب هردم کش از لب می‌کنم شیرین
کنی کامم ز حسرت تلخ ازین شیرین‌زبانی‌ها
بود کوه غمت بر دل گران و دل گران بر تن
ز کویت رفتم اینک وز درت بردم گرانی‌ها
رموز عشق را جامی درون ساده می‌باید
به آب می بشو لوح ضمیر از خرده‌دانی‌ها
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۹
به افسون گر گشایی مهر این لعل شکرخارا
فرود آری ازین فیروزه گون منظر مسیحا را
بیا ساقی که گر اقبال گردون را بقا بودی
نکردی پایه تخت سکندر تاج دارا را
سفال دردی اندر ده که بهر نقل ازین مجلس
سزد گر آسمان ریزد فرو عقد ثریا را
مجو از عقل شرح دل که درد آشام میخانه
به جام می حواله کرد حل این معما را
سواد وصف خطش می کشی ای خامه صبری کن
که تا بهر مداد آرم برون از دل سویدا را
قیاس سیل چشم اشکبار ما کجا داند
جز آن کز مشت پیمودن تواند آن دریا را
ز دست ما نمی آید شمار سنگ بیدادت
نه مقدور است ز انگشتان شمردن ریگ صحرا را
مرا تو چشم بینایی و یاران جمله اغیارم
عجب نبود اگر ز اغیار پوشم چشم بینا را
عجب شوخی و رعنا وز همه کس دوستتر دارم
به یاد شوخی و رعنائیت شوخان رعنا را
گشادم نافه اسرار و خون اندر جگر کردم
حسدورزان پنهان را غرض گویان پیدا را
ز عکس اشک خویش از بس که ریزد خون دل جامی
کند رنگین کتابه هر شب این ایوان مینا را
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۱۰
بر طرف رخ نهادی آن جعد مشکسا را
چون شب سیاه کردی روز سفید ما را
بویت به هر مشامی حیف است اگر توانم
سوی تو ره ببندم آمد شد صبا را
بعد از هجوم هجران بی دولت وصالت
باز آمدن چه امکان صبر گریز پا را
از لعل تو ز چشمم شد خون دل روانه
بس رازها که گردد از باده آشکارا
دارد رقیب با من دندان زنی به کویت
با هم نزاع دیرین باشد سگ و گدا را
باشد بنای دولت بر همت گدایان
اینست بر کتابه ایوان پادشا را
با صحبت که گیرم انس اینچنین که عشقت
بیگانه ساخت با من یاران آشنا را
فریاد ازان معلم کآموخت در دبستان
تاراج دین پیران طفلان دلربا را
جامی ز سفله طبعان کم شد صفای حالت
کردی سفال تیره جام جهان نما را
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۱۱
سر چو ز جیب برزنی جلوه بامداد را
صبح دمد به روی تو حرز «و ان یکاد» را
زاده خاک این درم بر در دیگرم مران
داغ مفارقت منه بنده خانه زاد را
تا به سواد دیده کس جا نکند بغیر تو
گریه به سیل خون دهد مردم این سواد را
نامه رسد چو از منت روی رقیب سنگدل
کن به سواد آن سیه تجربه المداد را
دادم ندادیم چو دین بردی و داد خواستم
وه که فروگذاشتی شیوه دین و داد را
راه سفر گرفتی و آگه ازان نکردیم
آه که درنیافتم دولت خیر باد را
هست مراد هر کسی چیز دگر درین جهان
نیست مراد غیر تو جامی نامراد را
جامی — غزلیات — شمارهٔ ۱۲
کو قاصدی که شرح غم اشتیاق را
سازم پر از غزل چو خراسان عراق را
هر شب به صورت شفق از عکس خون دل
رنگین کنم کتابه این سبز طاق را
با بخت من زمانه کند اتفاق و نیست
جز هجر دوست خاصیت این اتفاق را
جز برق صبح وصل ز سر منزل امید
زایل نساخت ظلمت شام فراق را
جانم به لب رسید چو بختم به کام ریخت
این زهرناک شربت مر المذاق را
عمرم چو بر تلافی هجران امان نداد
بستم کمر تلاقی یوم التلاق را
جامی نمونه ایست ز ایوان قصر شاه
ایزد که سر به عرش کشید این رواق را