mabidan/ganjoor huggingface dataset:
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۰
سعی دیر و حرم بهانهٔ ما
برد ما را زآستانهٔ ما
بسکه در پردهٔ دل افسردیم
تار شد شوخی ترانهٔ ما
حرف زلف مسلسلی داریم
کیست فهمد زبان شانهٔ ما
جلوه‌کردیم و هیچ ننمودیم
نیست آیینه در زمانهٔ ما
شعلهٔ رنگ تا دمید نماند
بود پرواز ما زبانهٔ ما
خجلت اندود مزرع عرقیم
آب شد تا دمید دانهٔ ما
چون سحرگرمتاز حرمانیم
دم سردیست تازیانهٔ ما
از مقیمان پردهٔ رنگیم
بال و پر دارد آشیانهٔ ما
گوشهٔ دل‌گرفته‌ایم ز دهر
چون‌کمان درخود ست‌خانهٔ ما
به فنا هم زخویش نتوان رفت
در میان غوطه زدکرانهٔ ما
نقش پا شو، سراغ ما دریاب
هست ازین در رهی به‌خانهٔ ما
بیدل ز خوابهای وهم مپرس
ما نداریم جز فسانهٔ ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۱
به پیری الفت حرص و هوس شد آینهٔ ما
بهار رفت‌که این خار و خس شد آینهٔ ما
 به حکم عجز نکردیم اقتباس تعین
همین مقابل مور و مگس شد آینهٔ ما
 به باد سعی جنون رفت رنگ جوهرتسکین
چنین‌که تاخت‌که نعل فرس شد آینهٔ ما؟
 فغان‌که بوی حضوری نبردکوشش فطرت
چوصبح طعمهٔ زنگ نفس شد آینهٔ ما
 به‌کام دل مژه نگشود سرگرانی حیرت
ز ناتمامی صیقل قفس شد آینهٔ ما
 گذشت محمل نازکه از سواد تحیر؟
که‌عمرهاست شکست جرس شد آینهٔ ما 
به فهم رازتوبیدل چه ممکن اسث رسیدن
 همین بس است‌که تمثال‌رس شد آینهٔ ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۲
از ما پیام وصل تهی‌کرد جای ما
آخر به ما رسید ز جانان دعای ما
 موج‌گهر خجالت جولان‌کجا برد
 از سعی نارسا به سر افتاد پای ما
 با نرگست چه عرض تمنا دهدکسی
 دیدیم سرمه‌ای‌که نگه شد صدای ما
 دامان نازت از چه تغافل شکسته‌اند
 کز ما پر است آینهٔ بی‌صفای ما
 سرمایهٔ حباب به غیر از محیط چیست
 آب توآب ما و هوایت هوای ما
 پهلو تهی نمودن دریاست ساز موج
 خود را ز خود دم‌، به در آر از برای ما
 وارستهٔ تعلق زنار و سبحه‌ایم
 نیرنگ این دو رشته ندوزد قبای ما
 برجسته نیست پلهٔ میزان خامشی
 یارب به سنگ سرمه نسنجی صدای ما
 حرف طمع مباد برون آید از لباس
 مطلب به خرقه دوخت سئوال‌گدای ما
 گوهر همان برون محیط است درمحیط 
 با ما چه می‌کند دل از ما جدای ما
بیدل به وضع خلق محال است زیستن
 بیگانگی اگر نشود آشنای ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۳
فقر نخواست شکوهٔ مفلسی ازگدای ما
ناله به خواب ناز رفت در نی بوریای ما
شکرقبول عاجزی تا به‌کجا ادانیم
گشت اجابت از ادب درکف ما دعای ما
در چه‌بلافتاده است‌، خلق زکف چه‌داده است
هرکه لبی‌گشاده است آه من است و وای ما
جیب ففسن ریبده را بخیهٔ خمی سکجاست
تکمهٔ اشک شبنم ست بند سحر قبای ما
گرد خیال عاشقان رفت به عالم دگر
پا به فلک نمی‌نهد سر به رهت فدای ما
آه‌که همچوسایه رفت عمر به سودن جبین
از سر خاک برنخاست‌کوشش بی‌عصای ما
شمع دماغ تک زدن داد به باد سوختن
برتن ما سری نبود آبله داشت پای ما
در نفس حباب چیست تاب محیط دم زدن
روبه عرق نهفت ورفت زندگی ازحیای ما
در غم جتسجوی رزق سودن دست داشتیم
آبلهرینخت دانه‌ای چند در آسیای ما
کاش به نقش پا رسیم تا به‌گذشته‌ها رسیم
هرقدم آه می‌کشد آبله در قفای ما
دور بهار لاله‌ایم فرصت عیش ماکم ست
داغ شدیم وداغ هم‌گرم نکرد جای ما
در حرمی‌که آسمان سجده نیارد از ادب
از چه متاع دم زند بیدل بینوای ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۴
گر چنین بالد ز طوف دامنت اجزای ما
بر سر ما سایه خواهدکرد سرتا پای ما
بی‌نفس در ظلمت‌آباد عدم خوابیده‌ایم
شانه زن‌گیسو، سحر انشاکن از شبهای‌ما
جهد ما مصروف‌یک سیرگریبان است وبس
غیر این‌گرداب موجی نیست در دریای ما
برتن ما هیچ نتوان دوخت جزآزادگی
گرهمه سوزن دمد چون سروازاعضای ما
ماجرای بوی‌گل نشنیده می‌باید شنید
ای هوس‌تن زن‌، زبان‌غنچه است انشای ما
رنگی ازگلزار بیرنگی برون جوشیده‌ایم
از خرابات پری می می‌کشد مینای ما
یار در آغوش و سیرکعبه و دیر آرزوست
ناکجا رفته‌ست از خود شوق بی‌پروای ما
سعی‌همت را ز بی‌مغزان چه‌مقدار آفت‌است
هرکه راگردید سر، برلغزشی زد پای ما
دل مصفاکن‌، سراز وستعگه مشرب برآر
آینه‌صیقل زدن‌سیری‌ست درصحرای ما
ششجهت‌هنگامهٔ امکان ز نفی ماپر است
رفتن از خود ناکجا خالی نماید جای ما
یک نفس بیدل سری باید نیاز جیب‌کرد
غیر مجنون نیست‌کس در خیمهٔ لیلای ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۵
ز باده‌ای‌ست به بزم شهود، مستی ما
که کرد رفع خمار شراب هستی ما
بگو به شیخ که ز کفر تا به دین فرق است
ز خودپرستی تو تا به می‌پرستی ما
زدیم دست به دامان عشق از همه پیش
مراد ما شده حاصل ز پیش‌دستی ما
به راه دوست چنان مست بادهٔ شوقیم
که بیخودند رفیقان ما ز مستی ما
به پیش سرو قدی خاک راه شد بیدل
بلند همتی ما ببین و پستی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۶
جهان‌گرفت غبار جنون تلاشی ما
چوصبح تاخت‌به‌گردون جگرخراشی ما
حریرکسوت تنزیه فال شوخی زد
به بوی پیرهن آمیخت بدقماشی ما
دل از تعلق اسباب قطع راحت‌کرد
نفس به ناله‌کشید از قفس تراشی ما
نداشت گرد دگر آستان یکتایی
خیال قرب شد احکام دور باشی ما
چه ظلم داشت درین انجمن تمیز فضول
که خودپرست عیان‌کرد خواجه تاشی ما
کسی مباد خجل از تعلق اغراض
عرق به جبهه دماند از نیاز پاشی ما
در آتشیم چو شمع از ضعیفی طاقت
که رنگ رفته نجسته‌ست از حواشی ما
به هر زمین‌که فتادیم برنخاست غبار
جهات تنگ شد از پهلوی فراشی ما
ز نشئهٔ می تمکین ما مگو بیدل
قدح در آب‌گهر زد ادب معاشی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۷
چون نقش پا ز عجز نگردید روی ما
در سجده خاک شد سر تسلیم خوی ما
بیهوده همچو موج زبان برنمی‌کشیم
لبریز خامشی‌ست چوگوهر سبوی ما
ای وهم عقده بر دل آزاد ما مبند
بی‌تخم رسته است چو میناکدوی ما
حیرت سجود معبد راز محبتیم
غیر ازگداز نیست چو شبنم وضوی ما
حرفی‌که دارد آینه مرهون حیرت است
سیلی‌خور زبان نشودگفتگوی ما
چون شمع سربلندی عشاق مفت نیست
یعنی به قدر سوختن است آبروی ما
مشهور عالمیم به نقصان اعتبار
اظهارعیب چون‌گل چشم است بوی ما
گمگشتگان وادی حیرت نگاهی‌ایم
درگرد رنگ‌باخته کن جستجوی ما
از بس‌که خوگرفتهٔ وضع ملامتیم
جزرنگ نیست‌گرشکندکس به روی ما
نتوان کشید هرزه‌تریهای عاریت
بیدل زبحرنظم بس است آب جوی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۸
کلک مصوراز چه ننگ‌،‌کرد نظربه‌سوی ما
رنگ شکسته غیرشرم خنده نزدبه روی ما
چارهٔ عیب زندگی غیر عدم‌که می‌کند
سخت به روی ما فتاد بخیهٔ بی‌رفوی ما
باهمه وضع پیش و پس نیست‌کسی خلاف‌کس
زشتی ما نمود وبس آینه را عدوی ما
می‌گذرد نسیم مصر بال‌گشا از این چمن
لیک دماغ‌گل‌کراست تا برسد به بوی ما
غفلت خلق بوده است مخمل‌کارگاه صنع
چشم به‌خواب نازدوخت چون مژه موبه موی ما
دل به‌شکست عهد بست‌، تا نفس از فغان نشست
معنی ناک آفرید چینی آرزوی ما
نیست به باغ خشک وترمغزتأملی دگر
سر به هوا چو موی سر ریشه زد ازکدوی ما
ذوق تعین هوس‌، رنج تعلق است و بس
می‌فشرد تکلف بند قباگلوی ما
سعی طهارت دوام برد ز ما صفای دل
کار تیممی نکرد خاک بسر وضوی ما
در پس زانوی ادب خشک بجا نشسته‌ایم
ننگ‌تری چراکشد موج‌گوهر سبوی ما
طفل تجاهل هوس فاخته داشت در قفس
گشت زعشق منفعل‌کوکوی هرزه‌گوی ما
بیدل ازین بهار رفت برگ طراوت وفا
برکه نماید انفعال رنگ پریده روی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۵۹
وصف لب توگر دمد ازگفتگوی ما
گردد چوگوهر آب‌گره درگلوی ما
ای دربهار و باغ به سوی توروی ما
نام تو سکهٔ درم‌گفتگوی ما
بحریم ونیست قسمت ما آرمیدنی
چون موج خفته است‌تپش موبه موی ما
از اختراع مطلب نایاب ما مپرس
با رنگ و بو نساخت‌گل آرزوی ما
ما وحباب آب زیک بحرمی‌کشیم
خالی شدن نبرد پری از سبوی ما
چون صبح چاک سینهٔ ما بخیه‌ای نداشت
پاشیدن غبار نفس شد رفوی ما
عمری‌ست باگداز دل خود مقابلیم
ای آینه عبث نشوی روبروی ما
ناگشته خاک دست نشستیم از غرور
چون شعله بود وقف‌تیمم وضوی ما
نقاش زحمت خط و خال آنقدر مکش
خط می‌کشد به سایهٔ موآب جوی ما
تا چند پروری به نفس مزرع امید
بایدکشید خاطر او را به سوی ما
غماز ناتوانی ما هیچکس نبود
بیدل شکست رنگ برون داد بوی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۰
شوق تو دامنی زد بر نارسایی ما
سرکوب بال وپر شد بی‌دست پایی ما
درکارگاه امکان بی‌شبهه نیست فطرت
تمثال می‌فروشد آیینه‌زایی ما
زان پنجهٔ نگارین نگرفت رنگ و بویی
پامال یأس‌گردید خون حنایی ما
یارب مباد آتش از شعله بازماند
خاک است بر سر ما از نارسایی ما
چون‌گل زباغ هستی ما هم فریب خوردیم
خون داشت درگریبان رنگین قبایی ما
گر اشک رخ نساید بر خاک ناتوانی
زان آستان‌که خواهد عذر جدایی ما
در راه او نشستیم چندان‌که خاک‌گشتیم
زین بیشتر چه باشد صبرآزمایی ما
از سجدهٔ حضورت بوی اثر نبردیم
امید دستها سود از جبهه‌سایی ما
تاکی هوس‌ نوردی تا چند هرزه‌گردی
یارب‌که سنگ‌گردد خاک هوایی ما
گر در قفس بمیریم زان به‌که اوج‌گیریم
بی‌بال و پر اسیریم آه از رهایی ما
سرها قدم نشین شد پروازهاکمین شد
صد آسمان زمین شد از بی‌عصایی ما
بیدل اگر توهّم بند نظر نباشد
کافی‌ست سیر معنی لفظ آشنایی ما
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۱
بر سنگ زد زمانه ز بس ساز آشنا 
 آه از فسون غول به آواز آشنا 
امروز نیست قابل تفریق و امتیاز 
در سرمه‌گرد می‌کند آواز آشنا
گر صیقلی به کار برد سعی اتفاق 
 انجام‌کار دشمن و آغاز آشنا
تا کی درین بساط ز افسون التفات 
 دل می‌خراشد آینه‌پرداز آشنا
داد گشاد کار تظلم کجا برد 
 برروی شمع خنده زندگاز آشنا
گر مدعای مرغ نفس آرمیدن است 
 زد حلقه بستگی به در باز آشنا
بشنو نوای نیک و بد از دور و دم مزن 
 دام و قفس خوش است ز پرواز آشنا
چنگ قضاست دهر، امان‌گاه خلق نیست 
 نی ناله داشته‌ست ز دمساز آشنا
منت‌کش تکلف اخلاق‌کس مباد 
 گنجشک را چه سود زشهبازآشنا
از هرچه دم زنی به خموشی حواله‌کن
 بیگانه‌ام ز خویش هم از ناز آشنا
 عشق قابل انشاکسی نیافت 
 این انجمن پر است ز غماز آشنا
بیدل به‌حرف وصوت هم‌آواره‌گشت‌خلق
 بردیم سر به مهر عدم راز آشنا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۲
چو شمع یک مژه واکن زپرده مست برون آ
بگیرپنبه ز مینا قدح بدست برون‌آ
 نه مرده چند شوی خشت خاکدان تعلق
 دمی جنون‌کن وزین دخمه‌های پست برون آ
 جهان رنگ چه دارد به جز غبار فسردن
 نیاز سنگ کن این شیشه از شکست برون آ
 ثمرکجاست درین باغ‌گو چو سرو و چنارت
 ز آستین طلب صدهزار دست برون آ
 منزه است خرابات بی‌نیاز حقیقت
 تو خواه سبحه‌شمر خواهی می‌پرست برون آ
 قدت خمیده ز پیری دگر خطاست اقامت
 ز خانه‌ای‌که بنایش‌کند نشست برون آ
 غبار آن‌همه محمل به‌دوش سعی ندارد
 به پای هرکه ازین دامگاه جست برون آ
 امید و یاس وجود و عدم غبار خیال است 
 ازآنچه‌نیست مخور غم از آنچه هست‌برون آ 
مباش محوکمان‌خانهٔ فریب چو بیدل
 خدنگ نازشکاری زقید شست برون آ
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۳
چه‌کدخدایی‌ست ای ستمکش جنون‌کن از دردسر برون‌آ 
تو شوق آزاد بی‌غباری زکلفت بام و در برون آ 
به‌کیش آزادگی نشایدکه فکر لذات عقده زاید 
ره نفس‌پیچ وخم ندارد چونی زبند شکربرون آ 
اگر محیط‌گهر برآیی قبول بزم وفا نشایی 
دلی به‌ذوق حضور خونین سرشکی از چشم تر برون آ 
دماغ عشاق ننگ دارد علم شدن بی‌جنون داغی 
چو شمع‌گر خودنما برآبی ز سوختن‌گل به سربرون آ 
ز شعله خاکستر آشیانی ربود تشویش پرفشانی 
به ذوق پرواز، بی‌نشانی تو نیز سر زیر پر برون آ 
کسی درین دشت برنیامد حریف یک لحظه استقامت
توتا نچینی غبار خفت ز عرصهٔ بی‌جگر برون آ
 ندارد اقبال جوهر مرد در شکنج لباس بودن
چوتیغ‌، و‌هم نیام بگذار و با شکوه ظفر برون آ
 به صد تب وتاب خلق غافل‌گذشت زین‌تنگنای غربت
چو موج خون ازگلوی بسمل تو نیز باکر و فربرون آ
 به بارگاه نیاز دارد فروتنی ناز سربلندی
به خاک روزی دوریشگی‌کن دگر ببال و شجربرون آ
 جهان‌گران خیز نارسایی‌ست اگرنه در عرصه‌گاه عبرت
نفس همین تازیانه داردکزین مکان چون سحر برون آ 
درین بساط خیال بیدل ز سعی بی‌حاصل انفعائی
 حیا بس است آبروی همت زعالم خشک تر برون آ
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۴
از نام اگر نگذری از ننگ برون آ 
ای نکهت‌گل اندکی از رنگ برون آ
عالم همه از بال پری آینه دارد
 گو شیشه نمودارشو و سنگ برون آ
 زین عرصة اضداد مکش ننگ فسردن 
 گیرم‌همه‌تن‌صلح شوی جنگ برون‌آ
تا شهرت واماندگی‌ات هرزه نباشد 
 یک‌آبله‌وار از قدم لنگ برون آ
آب رخ گلزار وفا وقف‌گدازی‌ست÷ 
 خونی به جگرجمع‌کن ورنگ برون آ
تا شیشه نه‌ای سنگ نشسته‌ست به راهت 
 از خویش‌تهی شوز دل تنگ برون آ
بک لعزش پا جادة توفیق طلب‌کن
 از زحمت چندین ره و فرسنگ برون آ
 وحشتکدة ما و منت‌گرد خرامی است
 زین پرده چه‌گویم به چه آهنگ برون آ
 افسردگیی نیست به اوهام تعلق
 هرچند شررنیستی ازسنگ برون آ
 در نالهٔ خا‌مش نفسان مصلحتی هست 
 ای صافی مطلب نفسی زنگ برون آ 
زندانی اندوه تعلق نتوان بود
 بیدل دلت از هرچه شود تنگ برون آ
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۵
ازین هوسکده با آرزوبه جنگ برون آ
چو بوی‌گل نفسی پای زن به‌رنگ برون آ
فشار یأس و امید از شرار جسته نشاید 
 به روی یکدگرافکن سر دو سنگ برون آ
قدح شکسته به زندان هوش چند نشینی 
 گلوی شیشه دودوری بگیرتنگ برون آ
سپند مجمر هستی.ندارد آن همه طاقت 
 نیاز حوصله کن یک تپش درنگ برو‌ن آ
کسی به غفلت و آگاهی توکار ندارد
 هزاربار فرو رو به زیر سنگ برون آ
 سبکروان زکمانخانهٔ سپهر‌گذشتند 
 تو نیز وام‌کن اکنون پر و خدنگ برون آ
چو شیشه چندکشد قلقلت عنان تأمل
 ازبن بساط‌گلوگیر یک ترنگ برون آ
 بهار خرمی دهر غیر وهم ندرد 
 دو روز سیرکن این سبزه‌زار بنگ برون آ 
مباش بیدل ازین ورطه ناامید رهایی
 تک درستت اگر نیست پای لنگ برون آ
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۶
ای مردهٔ تکلف از کیف و کم برون آ
گاهی به رغم دانش‌، دیوانه هم برون آ
 تا ازگلت جز ایثار رنگی دگر نخندد
 سرتا قدم چو خورشید دست‌کرم برون آ
 تنزیه بی‌نیاز است از انقلاب تشبیه 
 گو برهمن دو روزی محو صنم برون آ 
صدشمع‌ازین شبستان‌درخود زدآتش ورفت
ای خار پای همت زینسان تو هم برون‌آ
 در عرصهٔ تعین بی‌راستی ظفر نیست
 هرجا به جلوه آیی با این علم برون آ
 شمع بساط غیرت مپسند داغ خفت
 سربازی آنقدر نیست ثابت‌قدم برون آ
 چون‌اشک‌چشم حیران بشکن‌قدم به‌دامان
 تا آبرو نریزی از خانه‌کم برون آ
 شرم غروراعمال آبی نزد به رویت
 ای انفعال‌کوثر یک جبهه نم برون آ
 بار خیال اسباب برگردن حیا بند
 تا دوش خم نبینی مژگان به خم برون آ
 اثبات‌شخص‌فطرت بی‌نفی‌وهم‌سهل‌است 
 چون خامه چیزی ازخود باهر رقم‌برون آ 
بیدل زقید هستی سهل است بازجستن
 گر مردی اختیاری رو از عدم برون آ
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۷
بود بی‌مغزسرتند خروش مینا
امشب از باده به جا آمده هوش مینا
 وقت‌آن شدکه به دریوزه شود سر خوش ناز
 کاسهٔ داغ من ازپنبهٔ گوش مینا
 زندگی کردن‌، مار به خم عجزکشید
 باده‌، زنار وفا بست به دوش مینا
 تانفس هست‌به‌دل زمزمهٔ شوق رساست
 گم نسازد اثر باد‌ه‌، خروش مینا
 ای قدح‌گوش شو و مژدة مستی دریاب
 گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا
 می‌کشد جلوة لعل تو به‌کیفیت می
 آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا
 چشم و دل زیب‌گرفتاری سودای همند
 خط جام است همان حلقهٔ گوش مینا 
همه‌جا جلوه‌فروش است دل‌، از دیده مپرس
جام این بزم نهفتند به جوش مینا
 قلقلی راهزن‌گوش شد و هوش نماند
 ورنه صد رنگ نوا داشت خروش مینا
 دل عشاق زآفت نتوان باز خرید
 پرفشان است شکست از برو دوش مینا
بیدل اندر قدح باده نظرکن به حباب
 تا چه دارد نفس آبله‌پوش مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۸
ازین محفل چه امکان است بیرون رفتن مینا 
که پالغز دو عالم دارد امشب دامن مینا 
نفس سرمایهٔ عجزاست از هستی مشو غافل 
که تا صهباست نتوان برد خم ازگردن مینا 
سلامت بی‌خبر دارد ز فیض عالم آبم 
حباب من ندارد صرفه در نشستن مینا 
بتاب ای آفتاب عیش مخموران‌که در راهت 
سفیدازپنبه شد چون صبح چشم روشن مینا 
اگر می نیست ای مطرب‌تو ازافسانهٔ دردی 
دل سنگین ما خونین به طرف دامن مینا 
حباب باده با ساغر نفس دزدیده می‌گوید: 
که از چشم تو دارد نرگسستان‌گلشن مینا 
مدد از هیچ‌کس در موسم پیری نمی‌خواهم 
که بس باشد مرا برکف عصای‌گردن مینا 
تحیر در صفای امتیاز باده می‌لغزد 
پری‌گویی عرق‌کرده‌ست در پیراهن مینا 
دلی آمادة چندین هوس داری بهم بشکن 
مبادا فتنه‌زاییها کند آبستن مینا 
اگر جوش بقا نبود فنا هم نشئه‌ای دارد 
که از قلقل مدان آهنگ بشکن‌بشکن مینا 
امید سرخوشی در محفل امکان نمی‌باشد 
مگر از خود تهی‌گشتن شود پرکردن مینا
اگر بیدل ز اهل مشربی تسلیم سامان‌کن
 رگ‌گردن ندارد نسبتی باگردن مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۶۹
بیا خورشید معنی را ببین ازروزن مینا
که یاد صبح صادق می‌دهد خندیدن مینا
ز زهد خشک زاهد نیست باکی سیر مستان را
که ایمن از خزان باشد بهارگلشن مینا
زنام می‌، زبانم مست و بیخود در دهان افتد
نگاهم رنگ می پیداکند از دیدن مینا
مسیح وقت اگرکس باده را خواند عجب نبود
که هردم باده جان تازه بخشد در تن مینا
سلامت یک‌قلم در مرکزسنگ‌ست اگر دانی
شکست یأس می‌پیچد به خود بالیدن مینا
وداع معنی‌ات از لب‌گشودنهاست ای غافل
پری‌گردد پریشان آخر از خندیدن مینا
سرشت‌ما و میناگویی ازیک خاک شد بیدل
که ما را دل به تن می‌خندد از خندیدن مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۰
ز بخت نارسا نگرفت دستم‌گردن مینا
مگر مژگان دماند اشک وگیرد دامن مینا
درین میخانه‌تا ساغرکشی ساز ندامت‌کن
گلوی بسملی می‌افشرد خندیدن مینا
زبان تاک تا دم می‌زند تبخاله می‌بندد
که برق می نمی‌گنجد مگردرخرمن مینا
بهاری در نظرگل می‌کند ما نمی‌دانم
به‌طبع غنچه‌ها رنگ ست یا خون درتن مینا
خیال مستی آن چشم هرجا می فروش‌آید
عرق بیرون‌کشد شرم از جبین روشن مینا
نشاط جاودان خواهی دلی راصید الفت‌کن
که مستی‌هاست موقوف به‌دست آوردن مینا
اگر از ساغر آگاهی دل نشئه‌ای داری
به رنگ پرتومی طوف‌کن پیرامن مینا
تو ای غافل چرا پیمانهٔ عبرت نمی‌گیری
که عشرت جام در خون می‌زند از شیون مینا
به خود بالیدن گردون هوایی در قفس دارد
خلا می‌زاید ازکیفیت آبستن مینا
میی در چشم داریم الوداع ای رنج مخموری
که امشب موج اشکی برده‌ام تا دامن مینا
اگرسنگ رهت هوش است فال می پرستی زن
که از خود برنخیزی بی‌عصای‌گردن مینا
به حرف ناملایم زحمت دلها مشو بیدل
که هرجا جنس سنگی هست باشد دشمن مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۱
شفق در خون حسرت می‌تپد از دیدن مینا
عقیق آب روان می‌گردد از خندیدن مینا
جگرها بر زمین می‌ریزد ازکف رفتن ساغر
دلی در زیر پا دارد به سر غلتیدن مینا
بنال از درد غفلت آنقدرکز خود برون آیی
به قدرقلقل است ازخویش دامن چیدن مینا
سراغ عیش ازین محفل مجوکز جوش‌دلتنگی
صدای‌گریه پیچیده‌ست بر خندیدن مینا
تنک‌سرمایه است‌آن‌دل‌که‌شد آسودگی‌سازش
به بی‌مغزی دلیلی نیست جز خوابیدن مینا
به سعی بیخودی قلقل نوای ساز نیرنگم
شکست رنگ دارد اینقدر نالیدن مینا
رعونت در مزاج می‌پرستان ره نمی‌یابد
چه امکان است از تسلیم سر پیچیدن مینا
نزاکت هم درتن محفل به‌کف آسان نمی‌آید
گداز سنگ می‌خواهد به خود بالیدن مینا
بساط ناز چیدم هرقدرکز خود برون رفتم
پری بالید در خورد تهی‌گردیدن مینا
خموشی چند، طبع اهل معنی تازه‌کن بیدل
به مخموران ستم دارد نفس دزدیدن مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۲
چندین دماغ دارد اقبال و جاه مینا
بر عرش می‌توان چید از دستگاه مینا
رستن ز دورگردون بی‌می‌کشی‌محال‌است
دزدیده‌ام ز مینا سر در پناه مینا
دورفلک جنون‌کرد ما را خجل برآورد
برخود زشرم بستیم آخرگناه مینا
تا می‌رسد به ساغربرهوش ما جنون زد
یوسف پری برآمد امشب زچاه مینا
زاهد به بزم مستان دیگرتو چهره منمای
شبهای جمعه‌کم نیست روز سیاه مینا
با این درشت‌خویان بیچاره دل چه سازد
عمری‌ست بر سرکوه افتاده راه مینا
دلها پر است باهم‌گرحرف‌و صوت‌داریم
قلقل درین مقام است یکسرگواه مینا
با دستگاه عشرت پر توام است‌کلفت
چشم تری نشسته‌شت بر قاه‌قاه مینا
شرم‌خمار مستی خون‌گشت و سر نیفراخت
آخرنگون برآمد ازسینه آه مینا
نازکدلان این بزم آمادهٔ شکستند
از وضع پنبه زنهار مشکن‌کلاه مینا
پاس رعایت دل آسان مگیر بیدل
با هر نفس حسابی‌ست درکارگاه مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۳
کدامین نشئه بیرون داد راز سینهٔ مینا
که عکس موج می‌شد جوهرآیینهٔ مینا
چنان صاف ست از زنگ‌کدورت سینهٔ مینا
که می‌تابد چو جوهر نشئه از آیینهٔ مینا
سزدگرگوش ساغر آشنای این نواگردد
که راز میکشان‌گل‌کرده است از سینهٔ مینا
کدورت با صفای مشرب ما برنمی‌آید
نبندد صورت تمثال زنگ آیینهٔ مینا
به تمکینم چسان خفّت رساندکوشش‌گردون
ببازد بیستون رنگ وقار ازکینهٔ مینا
تهی دستیم چون ساغر خدا را ساقیا رحمی
به روی بخت ما بگشا درگنجینهٔ مینا
خوشا صبحی‌که شاه ملک عشرت جلوه ریزآید
به زرین تخت جام از قصر زنگارینهٔ مینا
مقیم‌گوشهٔ دل باش‌،‌گر آسودگی خواهی
که حیرت می‌شود سیماب در آیینهٔ مینا
همان خاک سیه اکنون لباس دل به بر دارد
صفا مفت است منگرکسوت پارینهٔ مینا
بهار نشئه‌ام‌، عیش دماغم‌، بادهٔ صافم
مرا باید نشاندن در دل بی‌کینهٔ مینا
ادب‌کوشید در ضبط خود وتعطیل شد نامش
به روز وصل ما ماند شب آدینهٔ مینا
به آفت سخت نزدیکند نازک طینتان بیدل
بود با سنگ و آتش الفت دیرینهٔ مینا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۴
مآل‌کار چه بیندکسی نظر به هوا
نمی‌توان خبر پاگرفت سر به هوا
درتن چمن ز جنونکاری خیال مپرس
به خاک‌ریشه وگل می‌کند ثمر به هوا
زمین مزرع‌ایجاد بس‌که تنگ فضاست
نمونکاشته تخم شرر مگربه هوا
به‌عافیتگه خاکسترم چو شعله سری‌ست
مباد ذوق فضولی‌کند خبر به هوا
نه مقصدی‌ست معین نه مطلبی منظور
چوگردباد همین بسته‌ام‌کمر به هوا
جهان‌گرفت به رنگینی پر طاووس
غبار من‌که ندانم‌که داد سر به هوا
حدیث سرکشی از قامت بلندکه داشت
که لب‌گزیده‌گره‌بند نیشکر به هوا
چو شبنمی‌که‌کند از مزاج صبح بهار
به راهت آینه‌ها بسته چشم تر به هوا
ز ساز قافلهٔ عمر جمع‌دار دلت
که محمل نفسی دارد این سفر به هوا
به دستگاه رعونت درین بساط مناز
که رفته است سرشمع بیشتر به هوا
چه تنگی این همه افشرد دشت امکان را
که ابر بیضه شکسته‌ست زیر پر به هوا
دل فسرده اگر سد راه نیست چرا
گشوده‌اند چو صبحت هزار در به هوا
تعلق دونفس ما ومن غنیمت‌گیر
که این غبار نیابی دم دگر به هوا
به غیروصل عدم چیست مدعا بیدل
که هر نفس نفس اینجاست نامه بر به هوا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۵
تاراجگرگل بود بدمستی اجزاها
کهسار تهی گردید از شوخی میناها
مستقبل‌این محفل جز قصهٔ ماضی نیست
تا صبحدم محشر دی خفته به فرداها
دشوار پسندیها بر ماگره دل بست
گرخون نخورد فطرت حل است معماها
معنی همه‌مشکوف است‌، تأویل عبارت چند؟
تمثال نمی‌خواهد آیینهٔ سیماها
نامحرمی عالم تا حشر نگرددکم
افتاده به روی هم پنهانی و پیداها
وحدت نکند تشویش از بیش وکم‌کثرت
سرچشمه چه نم بازد از خشکی دریاها
کس مانع جولان نیست اما چه توان‌کردن
چون آبله معذورند دامن به ته پاها
از خاک تو تاگردی‌ست موضوع پرافشانی
در خواب عدم باقی‌ست هذیان من و ماها
پیش است به هرگامت صد مرحله نومیدی
دنیا نفسی دارد آمادهٔ عقباها
در چارسوی اوهام تا کی الم تنگی
برگوشهٔ دل پیچید یک دامن و صحراها
بیدل طرب و ماتم مفت اثر هستی‌ست
ما کارگه رنگیم رنگ است تماشاها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۶
گر لعل خموشت‌کند آهنگ نواها
دشنام‌، دعاها و بروهاست‌، بیاها
خوبان به ته پیرهن از جامه برونند
در غنچه ندارندگل این تنگ قباها
رحمت ز معاصی به تغافل نشکیبد
ز آنسوست‌گناههاگرازین سوست الاها
فریادکه ما بیخبران‌گرسنه مردیم
با هر نفس ازخوان‌کرم بود صلاها
گه مایل دنیایم وگه طالب عقبا
انداخت خیالت زکجایم به کجاها
از غنچه ورقهای‌گلم در نظر آمد
‌دل‌سوخت‌به جمعیت‌ازخویش جداها
هرجاست سری خالی ازآشوب هوس نیست
معمورهٔ مار است به هر بام هواها
مشکل‌که از این قافله تا حشر نشیند
مانند نفس‌کرد بروها و بیاها
کو دیرو حرم تا غم احرام توان خورد
دوش هم خم‌گشت ز تکلیف رداها
نامحرم هنگامهٔ تغییر مباشید
تعمیر نویی نیست درین‌کهنه بناها
کسب عمل آگهی آسان مشمارید
چشم‌همه‌کس از مژه خورده‌شت عصاها
ای کاش پذیرد هوس الحاح تردد
این آبله سرهاست‌که افتاده به پاها
گر ضبط نفس پردهٔ توفیق‌گشاید
صیقل زده‌گیر آینه از دست دعاها
زین بحر محالست زنی لاف‌گذشتن
بیدل‌که ز پل بگذرد از سعی شناها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۷
ز بس جوش اثر زد از تب شوق تو یارب‌ها
فلک در شعله خفت از شوخی تبخال کوکب‌ها
درین محفل که دارد خامشی افسانهٔ راحت
به هم آوردن مژگان بود بربستن لب‌ها
ز گرد وحشت ما تیره‌بختان فیض می‌بالد
تبسم‌پاشی صبح است چین دامن شب‌ها
سبک‌تازان فرصت یک قلم رفتند ازین وادی
سراغی می‌دهد موج سراب از نعل مرکب‌ها
غبار جنبش مژگان ندارد چشم قربانی
قلم محواست هرجا صاف گردد نقش مطلب‌ها
ز حاسد گر امان خواهی وداع گرم‌جوشی کن
زمستان سرد می‌سازد دکان نیش عقرب‌ها
فلک کشتی به توفان شکستن داده است امشب
ز جوش گریه‌ام رنگ ته آبند کوکب‌ها
فسردن بود ننگ اعتبار ما سبک‌روحان
گران‌جانی فسون‌ها خواند و پیدا کرد قالب‌ها
شرار کاغذ ما درد آزادی گلستانی
چرا ما را نمی‌خوانند این طفلان به مکتب‌ها
بنازم نام شیرینی که هرگه بر زبان آید
چو بند نیشکر جوشد به هم چسبیدن لب‌ها
غبار تیره‌بختی‌ها به این لنگر نمی‌باشد
نمی‌آید برون چون سایه روزم بیدل از شب‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۸
زهی سودایی شوق تو مذهب‌ها و مشرب‌ها
به یادت آسمان سیر تپیدن جوش یارب‌ها
مبادا از سرم کم سایهٔ سودای گیسویت
چو مو نشو و نمایی دیده‌ام در پردهٔ شب‌ها
جدا از اشک شد چشم سراب دشت حیرانی
همان خمیازهٔ خشکی‌ست بی‌اطفال‌، مکتب‌ها
بس است از دود دل‌، جوهرفروش آیینهٔ داغم
به غیر از شام مژگانی ندارد چشم کوکب‌ها
به خاموشی توان شد ایمن از ایذای کج‌بحثان
نفس دزدیدن است اینجا فسون نیش عقرب‌ها
به منع اضطراب عاشقان زحمت مکش ناصح
که آتش زندگی دارد به قدر شوخی تب‌ها
چو آهنگ جرس ما و سبکروحانه جولانی
که از یک نعره‌وارش می‌تپد آغوش قالب‌ها
عمارت غیر چین دامن صحرا نمی‌باشد
ز تنگی‌های مذهب این‌قدر بالید مشرب‌ها
زبان در کام پیچیدم‌، وداع گفتگو کردم
سخن را پردهٔ رخصت بود بربستن لب‌ها
بهار بی‌نشان عالم نومیدی‌ام بیدل
سر غم می‌تون کرد از شکست رنگ مطلب‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۷۹
ای به زلفت جوهر آیینهٔ دل تاب‌ها
چون مژه دل بستهٔ چشم سیاهت خواب‌ها
اینقدر تعظیم نیرنگ خم ابروی کیست
حیرت است از قبله رو گرداندن محراب‌ها
ساغر سرگشتگی را نیست بیم احتساب
بی‌خلل باشد ز گردون گردش گرداب‌ها
نیست آشوب حوادث بر بنای رنگ عجز
سایه را بی‌جا نسازد قوت سیلاب‌ها
گر زبان در کام باشد راز دل بی‌پرده نیست
ساز ما می‌نالد از ابرام این مضراب‌ها
سخت دشوار است ترک صحبت روشن‌دلان
موج با آن جهد نتواند گذ‌شت از آب‌ها
بستن چشمم شبستان خیال دیگرست
از چراغ کشته سامان کرده‌ام مهتاب‌ها
گر نفس زیر و زبر گردیده باشد دل، دل است
تهمت خط برندارد نقطه از اعراب‌ها
زلف او را اختیاری نیست در تسخیر دل
خودبه‌خود این رشته می‌گیرد گره از تاب‌ها
کج‌سرشتان را کشاکش دستگاه آبروست
موج در بحر کمان می‌خیزد از قلاب‌ها
فرش مخمل هم‌بساط بوریای فقر نیست
چون صف مژگان گشاید محو گر‌دد خواب‌ها
بیدل از ما نیستی هم خجلت هستی نبرد
برنمی‌دارد هوا گشتن تری از آب‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۰
ای ز شوخی‌های حسنت محو پیچ و تاب‌ها
حیرت اندر آینه چون موج در گرداب‌ها
بی‌خراش زخم عشق اسرار دل معلوم نیست
خواندن این لفظ موقوف است بر اعراب‌ها
صاحب تسلیم را هرکس تواضع می‌کند
گر کنی یک سجد‌ه پیدا می‌شود محراب‌ها
فکر صید عشرت از قد دوتا جهل است جهل
موج چون ماهی نیفتد در خم قلاب‌ها
رنجش روشن‌ضمیران لمعهٔ تیغ است و بس
موج می‌گردد نمودار از شکست آب‌ها
دانهٔ دل را شکست از آسیای چرخ نیست
سوده کی گردد گهر از گردش گرداب‌ها
کرد غفلت جوش زد چندانکه واکردیم چشم
همچو مخمل بود در بیداری ما خواب‌ها
مدعا بر باد رفت از آمد و رفت نفس
نغمه گم شد در غبار وحشت مضراب‌ها
می‌دهد زخم دل از بیداد شمشیرت نشان
می‌توان فهمید مضمون کتب از باب‌ها
گاه آهم می‌رباید گاه اشکم‌ می‌برد
نقد من یک مشت خاک و این همه سیلاب‌ها
آنقدر بر یأس پیچیدم که امیدی نماند
پای تا سر یک گره شد رشته‌ام از تاب‌ها
کاروان عمر بیدل از نفس درد سراغ
جنبش موج است گرد رفتن سیلاب‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۱
ز چشم بی‌نگه بودم خراب‌آباد غارتها
چه لازم در دل دوزخ نشستن از شرارتها
سوادنامه هم‌کم‌نیست در منع صفای دل
به حیرانی مژه برداشتم‌کردم عمارتها
به‌ذوق‌کعبه‌مگذر ازطواف‌کلبهٔ مجنون
غبار معنی الفت مباشید از عبارتها
هجوم‌داغ عشقت‌کرد ایجاد سرشک من
زدل هرجا سویدا جوش زد دارد زیارتها
شکست برگ‌گل هم ازتبسم عالمی دارد
عرقریزی‌ست‌هرجاجمع می‌گرددحرارتها
به خاک خود تیمم ساحل امنی دگردارد
خم آورد ابروی ناز تو از بار اشارتها
به‌حسن خلق بیدل‌ تا توان‌ در جنت‌آسودن
مشو چون زاهدان توفانی آب طهارتها