mabidan/ganjoor huggingface dataset:
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۲
غباریم زحمتکش بادها
به وحشت اسیرند آزادها
املها به دوش نفس بسته‌ایم
سفریک قدم راه و این زادها
جهان ستم چون نیستان پر است
ز انگشت زنهار فریادها
به هر دامی از آرزو دانه‌ای‌ست
گرفتار خویشند صیادها
برون آمدن نیست زین آب وگل
بنالید ای سرو و شمشادها
فسردن هم آسوده جان می‌کند
به هر سنگ خفته‌ست فرهادها
غنیمت شمارند پیغام هم
فراموشی است آخر این یادها
بد ونیک تاکی شماردکسی
جهان است بگذر ز تعدادها
چه‌خوب‌و چه‌زشت ازنظر رفته‌گیر
پری می‌زنند این پریزادها
به پیری ستم‌کرد ضعف قوی
مپرسید از این خانه آبادها
به صید نقب ازین بیش نشکافتیم
که تا آب و خاک است بنیادها
ز نقش قدم خاک ما غافل است
همه انتخابیم ازین صادها
نوی بیدل از ساز امکان نرفت
نشد کهنه تجدید ایجادها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۳
زهی نظّاره را ازجلوهٔ حسن تو زیورها
رگ برگ‌گل ازعکس تو درآیینه جوهرها
سر سودایی ما را غم دستارکی پیچد
که‌همچون غنچه‌از بویت به‌توفان‌می‌رود سرها
به حیرت رفتگانت فارغند از فکر آسودن
که بیداری‌ست خواب ناز این آیینه بسترها
ندارد هیچ قاصد تاب مکتوب محبت را
مگر این شعله بربندیم بر بال سمندرها
شبی‌گر شمع امیدی برافروزد سیهروزی
زند تاصبح موج شعله‌جوش از چشم اخترها
قناعت‌کوکه فرش دل کند آیینه‌کردارم
چو چشم‌حرص تاکی بایدم زد حلقه بر درها
اگر زلف تو بخشد نامهٔ پرواز آزادی
نماند صید مضمون هم به دام خط مسطرها
به چشم‌آینه تا جلوه‌گرشد چشم مخمورت
ز مستی چون مژه بریکدگرافتاد جوهرها
همان چون صبح مخمورند مشتاقان‌گلزارت
نبندی تهمت مستی براین خمیازه ساغرها
گشاد عقدهٔ دل بی‌گداز خود بود مشکل
که نگشاید به جز سودن‌گره ازکارگوهرها
حوادث عین آسایش بود آزاده مشرب را
که چین موج دارد ازشکست خویش جوهرها
ادب فرسوده‌ایم ازما عبث تعظیم‌می‌خواهی
نخیزد نالهٔ بیمار هم اینجا ز بسترها
سواد نسخهٔ دیدار اگر روشن توان کردن
به آب حیرت آیینه باشد شست دفترها
به‌آزادی علم شو دست در دامان‌کوشش زن
نسیم شعلهٔ پرواز دارد جنبش پرها
دل آگاه نایاب است بیدل کاندرین دوران
نشسته پنبهٔ غفلت به جای مغز در سرها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۴
سجود خاک راحت‌گرهوا جوشاند ازسرها
تپیدن محمل دریاکشد بر دوش‌گوهرها
شب هجرت به آن توفان غبارانگیخت آه من
که میدان پریدن‌ تنگ شد بر چشم اخترها
شهید انتظار جلوهٔ تیغ که‌ام یارب
که چون شمعم زیک‌گردن بلندی می‌کندسرها
در آن‌گلشن‌که نخل او علم‌گردد به رعنایی
رسایی ری‌-‌پزد بر سر سرو و صنوبرها
زلعلش هرکجا حرفی به تحریرآشناگد
تبسم‌می‌کشد چون صبح بال ازخط مسطرها
ندارد نامهٔ من درخور پرواز مضمونی
مگر رنگی ببندم بر پر و بال کبوترها
مخواه ازاهل معنی جزخموشی‌کاندر
حباب‌آسا نریزن آبروی‌.خویش گوهرها
ز برگ خوف اگر بر خویش لرزد بید جا دارد
که باشد مفلسان را موی براندام نشترها
سمندر طینتم‌، ننگ فسردن برنمی‌دارم
پروبال من آتش بود پیش ازرستن پرها
ز خاکستر سراغ شعلهٔ من چند پرسیدن
تب بیتابی شوقم نمی‌سازم به بسترها
هجوم غجز سامان غرورم کم نمی‌سازد
چوتیغ موج دارم در شکست خویش جوهرها
به‌رنگی سوخت عشقم درهوای آتشین خویی
که از خجلت به‌خاکستر عرق‌کردند اخگرها
میی‌کو تا هوس اینجا دماغی تازه گرداند
چوگوهر یک قلم لبریز دلتنگی‌ست ساغرها
ز ابنای زمان بیهوده دردسر مکش بیدل
اگر باری نداری التفاتت چیست با خرها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۵
نگردد همت موجم قفس فرسودگوهرها
به رنگ دود درتوفان آتش می‌زنم پرها
زبان خامهٔ من زخمهٔ سازکه شد یارب
که خط پرواز دارد چونا صدا از تار مسطرها
خطی در جلوه می‌آید زلعل می‌پرست او
سزدگر آشنای سرمه‌گردد چشم ساغرها
به رنگ غنچهٔ خون بستهٔ دلهای مشتاقان
ز سودای خطش بر دود دل پیچیده دفترها
تماشا مایل رقص سپندکیست حیرانم
نگاه سرمه‌آلود است دود چشم مجمرها
اگر طالع به‌کام توست منشین ایمن از مکرش
زگردون زهر در زیر نگین دارند اخترها
طمع‌ازسعی بیحاصل‌عرق‌ریزاست زین‌غافل
که خاک عالمی‌گل می‌کند زآب‌گوهرها
اگر مهر قناعت بازگیرد پرتو احسان
چو شبنم آبروی مایه برمی‌دارد از درها
به ترک آرزوهاکوش اگرآسودگی خواهی
شکست‌رنگ این تب نیست بی‌ایجاد بسترها
به فکر غارت دل آسمان بیهوده می‌گردد
براین ویرانه می‌بیزد نفس هم‌گرد لشکرها
توان ازگردش چشم حباب این نکته فهمیدن
که غفلت پرده سرهای بی‌مغزند افسرها
چو شبنم‌کشتی ما مانده درگرداب رنگ‌گل
نسیمی نیست تا زین ورطه برداریم لنگرها
ز موج انفعال محرمان آواز می‌آید
که اینجا ازنم یک جبهه می‌ریزندکوثرها
مجوبیدل علاج سرنوشت ازگریهٔ حسرت
به موج باده دشوار است شستن خط ساغرها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۶
ای بهار جلوه بس‌کن کز خجالت یارها
در عرق شستند خوبان رنگ از رخسارها
 می‌شود محو از فروغ آفتاب جلوه‌ات 
 عکس در آبینه همچون سایه بر دیوارها 
ناله بسیار است اما بی‌دماغ شکوه‌ایم
بستن منفار ما مهری‌ست بر طومارها
 شوق‌دل ومانده پست و بلند دهر نیست
 نالهٔ فرهاد بیرون است ازین کهسارها
 اهل مشرب از زبان طعن مردم فارع است
 دامن صحرا چه غم دارد ز زخم خارها
 دیدهٔ ما را غبار دهر عبرت سرمه شد
 مردمک اندوخت این آیینه از زنگارها
 لازم افتاده‌ست واعظ را به اظهارکمال
 کرّناواری غریوش مایهٔ گفتارها
 زاهدان‌کوسه را ساز بزرگی ناقص است
 ریش هم می‌باید اینجا در خور دستارها
 لطفی‌، امدادی‌، مدارایی‌، نیازی‌، خدمتی
 ای ز معنی غافل آدم شو به این مقدارها
 ما زمینگیران ز جولان هوسها فارغیم
 نقش پا و یک وداع آغوشی رفتارها
 هرکجا رفتیم داغی بر دل ما تازه شد 
 سوخت آخر جنس ما ازگرمی بازارها 
درگلستانی‌که بیدل نوبر تسلیم‌کرد
 سایه هم یک پایه برتر بود ز دیوارها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۷
بسکه شدحیرت‌پرست جلوه‌ات‌گلزارها 
گل زبرگ خویش دارد پشت بر دیوارها
دل ز دام حلقهٔ زلفت چه سان آید برون 
 مهره را نتوان‌گرفتن از دهان مارها
از نوای حسرت دیدار هم غافل مباش
 ناله دارد بی‌تو مژگانم چو موسیقارها
 دستگاه شوخی دردند دلهای دو نیم 
 نیست بال ناله جز واکردن منقارها
گوشه‌گیران غافل از نیرنگ امکان نیستند 
 می‌خورد برگوش یکسر معنی اسرارها
باعث آه حزین ما همان از عشق پرس 
 درد می‌فهمد زبان نبض این بیمارها
بال‌و پر برهم‌زدن بی‌شوخی پرواز نیست 
 بی‌تکلف نغمه‌خیزست اضطراب تارها
ختم کردار زبانها بی‌سخن گردیدن است 
 خامشی چون شمع‌دارد مهراین طومارها
در بیابانی که ما فکر اقامت کرده‌ایم 
 می‌رود بر باد مانند صدا کهسارها
نسخهٔ نیرنگ هستی به‌که‌گرداند ورق
 کهنه شد ازآمد ورفت نفس‌ تکرارها
 مرده‌ام اما ز آسایش همان بی‌بهره‌ام 
 باکف خاکم هنوز آن طفل داردکارها
بسکه بیدل با نسیم‌کوی او خوکرده‌ام
 می‌کشد طبعم چو زخم‌از بوی‌گل آزارها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۸
حیرت دل گر نپردازد به ضبط‌کارها
ناله می‌بندد به فتراک تپش‌کهسارها
عالمی بر وهم پیچیده‌ست مانند حباب
جز هوا نبود سری در زیر این دستارها
نیست زندانگاه امکان سنگ راه وحشتم
چون نگه سامان عینک دارم از دیوارها
عندلیبان را ز شرم ناله‌ام مانند شمع
شعلهٔ آواز بست آیینهٔ منقارها
از خرام‌موج می چشم قدح‌داغ است‌و بس
دارد این نقش قدم خمیازهٔ رفتارها
موجهای این محیط آخرگهر خواهد شدن
سبحه خوابیده‌ست در پیچ و خم زنارها
بسکه درهرگل زمین ذوق تماشا خاک شد
پشه می‌آرد برون نظاره ازگلزارها
فقر در هرجا غرور یأس سامان می‌کند
کجکلاهی می‌زند موج از شکست‌کارها
خواب‌راحت بستهٔ مژگان‌به‌هم آورد‌ن‌است
سایه می‌گردند از افتادن این دیوارها
چون‌سحر سعی خروشم‌قابل اظهار نیست
به‌که برسازم شکست رنگ بندد تارها
بیدل‌این‌گلشن ز بس‌منظورحسن افتاده‌است
ناز مژگان می‌دمد گر دسته‌بندی خارها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۸۹
از پا نشیند ای کاش محمل‌کش هوس‌ها
زین کاروان شنیدیم نالیدن جرس‌ها
بازار ظلم گرم است از پهلوی ضعیفان
آتش به عزم اقبال دارد شگون ز خس‌ها
در طبع خودسر جاه سعی گزند خلق است
دیوانه‌اند سگ‌ها از کندن مرس‌ها
ای مزرعی است کآنجا دهقان صنع پوشید
خون‌های زخم گندم در پرده عدس‌ها
از حرص منفعل شد خوان‌گستر قناعت
برد از شکر حلاوت جوشیدن مگس‌ها
در عرصه گاه تسلیم از یکدگر گذشته‌ست
مانند موج گوهر جولان پیش و پس‌ها
افغان به سرمه خوابید کس مدعا نفهمید
آخر به خاک بردیم ابرام ملتمس‌ها
چون ناله زین نیستان رستن چه احتمال است
خط می‌کشیم عمری‌ست بر مسطر قفس‌ها
مجنون شدیم اما داد جنون ندادیم
تا دامن و گریبان کم بود دسترس‌ها
بیدل به مشق اوهام دل را سیاه کردیم
تا کی طرف برآید آیینه با نفس‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۰
بر قماش پوچ هستی تا به‌کی وسواس‌ها
پنبه‌ها خواهد دمید آخر ازین کرباس‌ها
شیشهٔ ساعت خبر ز ساز فرصت می‌دهد
خودسران غافل مباشید از صدای طاس‌ها
عبرت آنجا کز مکافات عمل گیرد عیار
ناخنی دارند در جنگ درودن داس‌ها
اهل دنیا را به نهضت‌گاه آزادی چه‌کار
در مزابل فارغند از بوی گل کناس‌ها
عالمی بالیده است از دستگاه خودسری
نشتری می‌خواهد این جمعیت آماس‌ها
تا بود ممکن به وضع خلق باید ساختن
آدمیت پیش نتوان برد با نسناس‌ها
حیرت دیدار با دنیا و عقبا شد طرف
بوی امیدی گوارا کرد چندین یاس‌ها
بی‌نوایی چون به سامان جنون پوشیده نیست
صبح خندد بر گریبان‌چاکی افلاس‌ها
شرم می‌دارد درشتی از ملایم‌طینتان
غالب افتاده‌ست بیدل سرب بر الماس‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۱
شرم از خط پیشانی ما ریخته شق‌ها
زین جاده نرفته‌ست برون نقب عرق‌ها
درس همه در سکتهٔ تدبیر مساوی ست
در موج گوهر نیست پس و پیش سبق‌ها
زین خوان تهی مغتنم حرص شمارید
لیسیدن اگر رو دهد از پشت طبق‌ها
بی‌ماحصل مشق دبستان وجودیم
باید به خیالات سیه کرد ورق‌ها
فریاد که بستند بر این هستی باطل
یک گردن و صد رنگ ادا کردن حق‌ها
تیغت چه فسون داشت که چون بیضهٔ طاووس
گل می‌کند از خاک شهید تو شفق‌ها
بیدل ز چه سوداست جنون‌جوشی این بحر
عمری‌ست که دارد تب امواج قلق‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۲
بی‌دماغی با نشاط از بس که دارد جنگ‌ها
باده گردانده‌ست بر روی حریفان رنگ‌ها
غافلند ارباب جاه از پستی اقبال خویش
زیر پا بوده‌ست صدرآرایی اورنگ‌ها
وادی عشق است اینجا منزل دیگر کجاست
جز نفس در آبله دزدیدن فرسنگ‌ها
بی‌نیازی از تمیز کفر و دین آزاد بود
از کجا جوشید یارب اختراع ننگ‌ها
زاهدان‌، از شانه پاس ریش باید داشتن‌!
داء ثعلب بی‌پیامی نیست زین سر چنگ‌ها
تا نفس باقی‌ست باید با کدورت ساختن
در کمین آینه آبی‌ست وقف زنگ‌ها
چرب و نرمی هرچه باشد مغتنم باید شمرد
آب و روغن چون پر طاووس دارد رنگ‌ها
هرچه از تحقیق خوانی بشنو و خاموش باش
ساز ما بیرون تار افکنده است آهنگ‌ها
آخر این کهسار یک آیینه دل خواهد شدن
شیشه افتاده‌ست در فکر شکست سنگ‌ها
بیدل اسباب طرب تنبیه آگاهی‌ست‌، لیک
انجمن پر غافل است از گوشمال چنگ‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۳
جنون آنجا که می‌گردد دلیل وحشت دل‌ها
به‌ فریاد سپند از خود برون جسته‌ست‌ محفل‌ها
به امید کدامین نغمه می‌نالی درین محفل
تپیدن داشت آهنگی‌ که خون‌ کردند بسمل‌ها
تلاش مقصدت برد از نظر سامان جمعیت
به‌ کشتی چون‌ عنان دادی رم‌ آهوست ساحل‌ها
درین محنت‌سرا گر بستر راحت هوس داری
نمالی سینه بر گردی که گیرد دامن دل‌ها
به اصلاح فساد جسم سامان ریاضت‌ کن
نم لغزش به‌ خشکی می‌توان برداشت از گل‌ها
ز بیرنگی سبک‌روح آمدیم اما درین منزل
گرانی‌ کرد دل چندان‌ که بربستیم محمل‌ها
چو اشک از کلفت پندار هستی در گره بودم
چکیدم‌ ناگه از چشم خود و حل‌ گشت مشکل‌ها
ز زخم بی‌امان احتیاج آگه نه‌ای ورنه
به‌ چندین خون‌دیت می‌خواهد آبروی سایل‌ها
تو راحت بسمل و غافل‌ که‌ در وحشتگه امکان
چو شمع از جاده می‌جوشد پر پرواز منزل‌ها
نوای هستی از ساز عدم بیرون نمی‌جوشد
گریبان محیط است آنکه می‌گویند ساحل‌ها
خمار کامل از خمیازه ساغر می‌کشد بیدل
هجوم‌ حسرت آغوش مجنون‌ ریخت محمل‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۴
ز برق این تحیر آب شد آیینهٔ دل‌ها
که ره تا محمل لیلی‌ست بیرون‌گرد محمل‌ها
کجا راحت‌، چه آسودن که از نایابی مطلب
به پای جستجو چون آبله خون گشت منزل‌ها
چه دنیا و چه عقبا، سد را‌ه تست ای غافل
بیا بگذر که از بهر گذشتن‌هاست حایل‌ها
درین مزرع چه لازم خرمن‌آرای هوس بودن
دلی باید به دست آری همین تخم است حاصل‌ها
به دشت انتظارت از بیاض چشم مشتاقان
سفیدی کرد آخر راه از خود رفتن دل‌ها
دماغی می‌رسانم از شکست شیشهٔ رنگی
به خون رفته پرواز دگر دارند بسمل‌ها
ز پاس آبروی احتیاج ما مشو غافل
به بازار کرم گوهرفروشانند سایل‌ها
ندارد صید حسن از دامگاه عشق‌، آزادی
همان یک حلقهٔ آغوش مجنون است محمل‌ها
ما و من اثبات حق در گوش می‌آید
نوای طرفه‌ای دارد شکست رنگ باطل‌ها
خزان گلشن امکان بهار واجبی دارد
تراوش می‌‌کند حق از شکست رنگ باطل‌ها
زبان شمع فهمیدم‌، ندارد غیر ازین حرفی
که گر در خود توان آتش زدن مفت است محفل‌ها
تسلسل اینقدر در دور بی‌ربطی نمی‌باشد
گرو از سبحه برد امروز برهم خوردن دل‌ها
کنار عافیت گم بود در بحر طلب بیدل
شکست از موج ما گل کرد بیرون ریخت ساحل‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۵
خواجه ممکن نیست ضبط عمر و حفظ مال‌ها
جادهٔ بسیار دارد آب در غربال‌ها
گر همین کوس و دهل باشد کمال کر و فر
غیر رسوایی چه دارد دعوی اقبال‌ها
سادگی مفت نشاط انگار کاینجا حسن هم
جامه نیلی می‌کند از دست خط و خال‌ها
پیچ و تاب خشک دارد در کمین ما و منت
بر صریر خامه تاری بسته گیر از نال‌ها
کوشش افلاک از موی سپیدت روشن است
تاب ده نومیدی از ریشیدن این زال‌ها
شعلهٔ هستی مآلش گر همین خاکسترست
رفته می‌پندار پیش از کاروان دنبال‌ها
زیر چرخ آثار کلفت ناکجا خواهی شمرد
شیشهٔ ساعت پر است ز گرد ماه و سال‌ها
شکوه‌ات از هرکه باشد به که در دل خون شود
شرم کن زان لب که گردد محضر تبخال‌ها
عرض دین حق مبر در پیش مغروران جاه
سعی مهدی برنمی‌آید به این دجال‌ها
خلق را ذوق تعلق توأم طاووس کرد
رنگ هم افتاد پروازش به قید بال‌ها
می‌فروشد هرکسی ما را به نرخ عبرتی
جنس ما عمری‌ست فریادی‌ست از دلال‌ها
حیرت آیینه‌ام بیدل تماشا کردنی‌ست
ناز صیقل دارم از پامالی تمثال‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۶
ای ز چشم میْ‌پرستت مست حیرت جام‌ها
حلقهٔ زلف گره‌گیرت به گوش دام‌ها
در تبسم کم نشد زهر عتاب از نرگست
کی به شور پسته ریزد تلخی از بادام‌ها
دامنت نایاب و من بی‌تاب عرض اضطراب
خواهد از خاکم غبار انگیخت این ابرام‌ها
آتشم از بیم افسردن همان در سنگ ماند
رهزن آغاز من شد کلفت انجام‌ها
تا شود روشن سواد کلبهٔ تاریک من
می‌گذارد چشم روزن عینک از گلجام‌ها
صید محرومی چو من در مرغزار دهر نیست
می‌رمد از وحشتم چون موج دریا دام‌ها
بس که بنیادم زآشوب جنون جزو هواست
می‌توان از آستانم ریخت رنگ بام‌ها
از بلای عافیت هم آنقدر ایمن مباش
آب گوهر طعمهٔ خاک است از آرام‌ها
پیچ‌وتاب شعلهٔ دل نامهٔ پیچیده‌ا‌ی‌است
می‌فرستم هر نفس سوی عدم پیغام‌ها
این شبستان جز غبار دیدهٔ بیدار نیست
جمع شد دود چراغ و ریخت رنگ شام‌ها
بی‌جمالش بس که بیدل بزم ما را نور‌ نیست
ناخنه از موج می آورده چشم جام‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۷
پیش آن چشم سخنگو موج می در جام‌ها
چون زبان خامشان پیچیده سر در کام‌ها
رنگ خوبی را ز چشم او بنای دیگر است
روغن تصویر درد حسن ازین بادام‌ها
موج دریا را تپیدن رقص عیش زندگی‌ست
بسمل او را به بی‌آرامی‌ست آرام‌ها
از مذاق ناز اگر غافل نباشد کام شوق
می‌توان صد بوسه لذت بردن از دشنام‌ها
چون خط پرگار، اگر مقصد دلیل عجز نیست
پای آغاز از چه می‌بوسد سرانجام‌ها
از گرفتاری ما با عشق زیب دیگر است
بال مرغان می‌شود مژگان چشم دام‌ها
شهرهٔ عالم شدن مشکل بود بی‌دردسر
روز و شب چین بر جبین دارد نگین از نام‌ها
سخت دشوار است قطع راه اقلیم عدم
همچو پیک عمر باید از نفس زد گام‌ها
مقصد وحشت خرامان نفس فهمیدنی‌ست
بی‌سراغی نیستند این بوی گل احرام‌ها
نشئهٔ عیشی که دارد این چمن خمیازه است
بر پر طاووس می‌بندم برات جام‌ها
هیچکس در عالم اقبال فارغ‌بال نیست
رخش نتوان تاختن بیدل به پشت بام‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۸
گفتگو صد رنگ ناکامی دماند از کام‌ها
وصل هم موهوم ماند از شبههٔ پیغام‌ها
غیر دیر و کعبه هم صد جا تمنا می‌کند
زندگی یک جامه‌وار و این همه احرام‌ها
ریشهٔ نشو و نما از دانهٔ ما گل نکرد
ماند چون حرف خموشی در طلسم کام‌ها
قطرهٔ ما ناکجا سامان خودداری کند
بحر هم از موج اینجا می‌شمارد گام‌ها
گل کند در وحشت دردسر فرماندهی
چون شرر از سنگ ریزد زین نگین‌ها نام‌ها
چون به آگاهی فتد کار، اهل دنیا ناقصند
ورنه در تدبیر غفلت پخته‌اند این خام‌ها
از نشان هستی ما سکه نامی بیش نیست
صید ما حکم صدا دارد به گوش دام‌ها
لاله و گل بس که لبریزند از صهبای رنگ
در شکستن هم صدایی سر نزد زین جام‌ها
از تپش آواره‌ها بی‌ریشهٔ جرأت مباش
در زمین ناتوانی گشته‌اند آرام‌ها
بیدل از آیینهٔ زنگار فرسودم مپرس
داشتم صبحی که شد غارت نصیب شام‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۲۹۹
چیست این باغ و این شکفتن‌ها
سرآبی و سیر روغن‌ها
موج رم می‌زند چه کوه و چه دشت
چین گرفته‌ست طرف دامن‌ها
نرهید از امل تجرد هم
رشته دارد قفای سوزن‌ها
شب ما را چراغ فرصت کو
خانه‌روشن‌کن است روزن‌ها
اعتبار زمانه بیکاری‌ست
قطره گوهر شد از فسردن‌ها
کو فضایی که واکنیم پری
رفت پرواز با نشیمن‌ها
خاک گردم ره طلب بندم
سرمه بالم به کام شیون‌ها
فکر خود بی‌دماغی هوس است
سرگران شد خمید گردن‌ها
حیف نشکافتیم پردهٔ دل
دانه بوده‌ست مهر خرمن‌ها
یارب از سعی بی‌اثر تا چند
آب کوبد کسی به هاون‌ها
گر ننالم کجا روم بیدل
شش جهت بی‌کسی و من تنها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۰
در باغ دل نهان بود از رفتگان نشان‌ها
این آتش آگهی داد ما را ز کاروان‌ها
چندان که شمع کاهد با عافیت قرین است
بازار ما ندارد سودی به این زبان‌ها
تنگی ز بس فشرده‌ست این عرصهٔ جدل را
میدان خزیده یکسر در خانهٔ کمان‌ها
این وادی غرورست فهمیده بایدت رفت
در جاده است اینجا خواباندن سنان‌ها
جوش بهار جسم است آثار سخت‌جانی
جوهر فکنده بیرون زین رنگ استخوان‌ها
پرواز تا جنون کرد گم شد سراغ راحت
بردیم با پر و بال خاشاک آشیان‌ها
تیغ غرور بشکن در کارگاه گردون
آتش زبانه دارد در گردش فسان‌ها
در بارگاه تعظیم اقبال بی‌نیازی‌ست
تمییز پا و سر نیست منظور آستان‌ها
تقلید فقر نتوان در جاه پیش بردن
بحر از گهر چه نازد بر راحت کران‌ها
جایی نمی‌توان برد فریاد بی‌رواجی
کشتی شکست تاجر تا تخته شد دکان‌ها
پست و بلند بسیار دارد تردد جاه
همواری‌ات رها کن بام است و نردبان‌ها
پرواز وهم بیدل زین بیشتر چه باشد
برده‌ست گردش سر ما را به آسمان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۱
ای آینهٔ حسن تمنای تو جان‌ها
اوراق گلستان ثنای تو زبان‌ها
بی‌زمزمهٔ حمد تو قانون سخن را
افسرده چو خون رگ تار است بیان‌ها
از حسرت گلزار تماشای تو آبست
چون شبنم گل آینه در آینه‌دان‌ها
بی‌تاب وصال است دل اما چه توان کرد
جسم است به راهت گره رشتهٔ جان‌ها
آنجا که بود جلوه‌گه حسن کمالت
چون آینه محو است یقین‌ها و گمان‌ها
از مرحمت عام تو در کوی اجابت
گم‌گشته اثرها به تک و پوی فغان ها
از قوت تأیید تو تحریک نسیمی
بر بحر کشد از شکن موج کمان‌ها
در چارسوی دهر گذر کرد خیالت
لبریز شد از حیرت آیینه دکان‌ها
در پرده دل غیر خیالت نتوان یافت
جولانکده پرتو ماهند کتان‌ها
در دیده بیدل نبود یک دل پر خون
بی‌داغ هوای تو در تن لاله‌ستان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۲
ا‌ی داغ کمال تو عیان‌ها و نهان‌ها
معنی به نفس محو و عبارت به زبان‌ها
خلقی به هوای طلب گوهر وصلت
بگسسته چو تار نفس موج، عنان‌ها
بس دیده که شد خاک و نشد محرم دیدار
آیینهٔ ما نیز غباری‌ست از آن‌ها
تا دم زند از خرمی گلشن صنعت
حسن از خط نو خیز برآورده زبان‌ها
دریاد تو هویی زد و بر ساغر دل ریخت
درد نفس سوخته سر جوش فغان ها
آنجا که ‌سجود تو دهد بال خمیدن
چون تیر توان جست به پرواز کمان‌ها
توفان غبار عدمیم آب بقا کو
دریا به میان محو شد از جوش کران‌ها
پیداست به میدان ثنایت چه شتابد‌
دامن ز شق خامه شکسته‌ست بیان‌ها
تا همچو شرر بال گشودم به هوایت
وسعت ز مکان گم شد و فرصت ز زمان‌ها
بیدل نفس سوختهٔ ما چه فروشد
حیرت همه‌جا تخته نموده‌ست دکان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۳
ای گرد تکاپوی سراغ نو نشان‌ها
وامانده اندیشهٔ راه تو گمان‌ها
حیرت نگه شوخی حسن تو نظرها
خامش نفس عرض ثنای تو زبان‌ها
اشکی‌ست ز چشم تر مجنون تو جیحون
لختی ز دل عاشق شیدای تو کان‌ها
در کُنْهِ تو آگاهی و غفلت همه معذور
دریا ز میان غافل و ساحل ز کران‌ها
عمری‌ست که نه چرخ به رنگ گل تصویر
واکرده به خمیازه بوی تو دهان‌ها
آن کیست شود محرم اظهار و خفایت
آیینهٔ خویشند عیان‌ها و نهان‌ها
بر اوج غنایت نرسد هیچ کمندی
بیهوده رسن تاب خیالند فغان‌ها
آنجا که فنا نشئهٔ اسرار تو دارد
پیمانه‌کش جوش بهار است خزان‌ها
هر سبزه درین دشت شد انگشت شهادت
تا از گل خودروی تو دادند نشان‌ها
از شوق تمنای تو در سینهٔ صحرا
همچون دل بی‌تاب تپان ریگ روان‌ها
جز ناله به بازار تو دیگر چه فروشیم
اینست متاع جگر خسته دکان‌ها
بیدل ره حمد از تو به صد مرحله دور است
خاموش که آوارهٔ وهمند بیان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۴
این انجمن عشق است توفانگر سامان‌ها
یک لیلی و چندین حی‌، یک یوسف و کنعان‌ها
ناموس وفا زین بیش برداشتن آسان نیست
بر رنگ من افکندند خوبان گل پیمان‌ها
این دیده‌فریبی‌ها از غیر چه امکان است
بوی تو جنونکار است در رنگ گلستان‌ها
خواندیم رموز دهر از تاب و تب انجم
خط نیست درین مکتوب جز شوخی عنوان‌ها
وحشت ز محیط عشق آثار رهایی نیست
امواج به زنجیرند از چیدن دامان‌ها
در انجمن توفیق پر بی‌اثر افتادیم
تر رفت سرشک آخر از خشکی مژگان‌ها
پیری هوس دنیا نگذاشت به طبع ما
آخ دل از این لذات کندیم به دندان‌ها
تا دل به گره بستیم با حرص نپیوستیم
جمعت گوهر ریخت آب رخ توفان‌ها
نامحرمی خویشت سد ره آزادیست
چشمی بگشا بشکن قفل در زندان‌ها
مطرب نفسی سر داد، برقم به جگر افتاد
نی این چه قیامت زد آتش به نیستان‌ها
بیدل به چه جمعیت چون شمع ببالد کس
سرتکمه برون افکند از بند گریبان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۵
زهی چون گل به یاد چیدن از شوق تو دامان‌ها
چو صبح آوارهٔ چاک تمنایت گریبان‌ها
ز محفل رفتگان در خاک هم دارند سامان‌ها
مشو غافل ز موسیقار خاموشی نیستان‌ها
ز چشمم چون نگه بگذشتی و از زخم محرومی
جدایی ماند چون خمیازه در آغوش مژگان‌ها
در آن محفل که رسوایی دهد کام دل عاشق
چو گل دامان مقصد جوشد از چاک گریبان‌ها
به فکر تازه‌گویان گر خیالم پرتو اندازد
پر طاووس گردد جدول اوراق دیوان‌ها
در آن وادی که گرد وحشتم بر خویش می‌بالد
رم هر ذره گیرد در بغل چندین بیابان‌ها
به اوج همتم افزود پستی‌های عجز آخر
که در خورد شکست خود بود معراج دامان‌ها
چه شد گر تنگ شد بر بسملم جولانگه هستی
در آغوش پسر وامانده دارم طرح میدان‌ها
به چندین حسرت از وضع خموش دل نی‌ام ایمن
که این یک قطره خون در خود فروبرده‌ست توفان‌ها
چنین کز شوق نیرنگ خیالت می‌روم از خود
توان کردن ز رنگ رفته‌ام طرح گلستان‌ها
دل وارسته با کون و مکان الفت نبست آخر
نشست این مصرع از برجستگی بیرون دیوان‌ها
به روی چهرهٔ بی‌مطلبی گر چشم بگشایی
دو عالم از ره نظاره بریزد چو مژگان‌ها
ز عشق شعله‌خو برخاست دود از خرمن امکان
تب این شیر آتش ریخت بیدل در نیستان‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۶
چو سایه چند به هر خاک جبهه سودن‌ها
که زنگ بخت نگردد کم از زدودن‌ها
غبار غفلت و روشندلی نگردد جمع
کجاست دیدهٔ آیینه را غنودن‌ها
ز امتحان محبت در آتشیم همه
چو عود سوختن ماست آزمودن‌ها
دمی که جلوه ادا فهم مدعا باشد
گشودن مژه هم مفت لب گشودن‌ها
مخواه زآینهٔ حسن رفع جوهر خط
که بیش می‌شود این زنگ از زدودن‌ها
گر آبرو بود از حادثات کاهش نیست
زیان نمی‌رسد الماس را ز سودن‌ها
کجاست عشرت اندوختن به راحت ترک
مجو چو کاشتن آسانی از درودن‌ها
مباش هرزه‌نوای بساط کج‌فهمان
که ترسم آفت نفرین کشد ستودن‌ها
تغافل از بد و نیک اعتبار اهل حیاست
که سرخ‌رویی چشم آورد غنودن‌ها
نی‌ام چو ماه نو از آفت کمال ایمن
همان به کاستنم می‌برد فزودن‌ها
فریب فرصت هستی مخور که همچو شرار
نهفتنی‌ست اگر هست وانمودن‌ها
درین محیط که نقد فسوس گوهر اوست
کفی پُرآبله کن چون صدف ز سودن‌ها
سراغ جیب سلامت نمی‌توان دریافت
مگر ز کسوت بی‌رنگ هیچ بودن‌ها
گره‌گشای سخنور سخن بود بیدل
به ناخنی نفتد کار لب گشودن‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۷
چو اشک آن کس که می‌چیند گل عیش از تپیدن‌ها
بود دلتنگ اگر گوهر شود از آرمیدن‌ها
ز بس عام است در وحشت‌سرای دهر بی‌تابی
دل هر ذره دارد در قفس چندین تپیدن‌ها
مجو آوازهٔ شهرت ز آهنگ سبک‌روحان
صدای بال مرغ رنگ نبود در پریدن‌ها
نگه در دیدهٔ حیران ما شوخی نمی‌داند
به رنگ چشم شبنم درد این میناست دیدن‌ها
دوتا کردیم آخر خوبش را در خدمت ببری
رسانیدیم بار زندگانی تا خمیدن‌ها
ز رونق باز می‌ماند چو مینا شد ز می خالی
شکست رنگ ظاهر می‌شود در خون کشیدن‌ها
مرا از پیچ وتاب گردباد این نکته شد روشن
که در را طلب معراج دامان است چیدن‌ها
ز قطع الفت دل‌ها حسود آسوده ننشیند
شود خمیازهٔ مقراض افزون در بریدن‌ها
گداز درد نومیدی تماشای دگر دارد
به رنگ اشک ناسورم نظرباز چکیدن‌ها
حباب از موج هرگز صرفهٔ طاقت نمی‌بیند
ز بال ما گره وامی‌کند آخر تپیدن‌ها
ز هستی گر برون تازی عدم در پیش می‌آید
درین وادی مقامی نیست غیر از نارسیدن‌ها
مجو از طفل‌خویان‌، فطرت آزادگان بیدل
به پرواز نگه کی سرسا اشک از دویدن‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۸
چو شمعم از خجالت رهنمود نارسیدن‌ها
به جای نقش پا در پیش پا دارم چکیدن‌ها
ز یک ‌تخم شرر صد کشت عبرت کرده‌ام خرمن
ازین مزرع درودن می‌دمد پیش از دمیدن‌ها
گلستان جنون را آن نهال شوق دربارم
که چون آهم برون می‌آرد از خود قد کشیدن‌ها
در آن وادی که طاقت‌ها به عرض امتحان آید
نگاه ما ز خود رفتن‌، سرشک ما دویدن‌ها
چه دست و پا تواند زد کسی در بند جسمانی
ندارد این قفس بیش از نفس‌واری تپیدن‌ها
به سر بردیم در شغل تأسف مدت هستی
رهی کردیم چون مقراض قطع از لب گزیدن‌ها
زدیم از ساز هستی دست در فتراک بی‌تابی
نفس ما را به رنگ صبح شد دام رمیدن‌ها
ز نیرنگ فسون‌پردازی الفت چه می‌پرسی
تو در آغوشی و من کشتهٔ از دور دیدن‌ها
ز اوج اعتبار آزاده‌ام گرد ره فقرم
نباشد دامن کوتاه من مغرور چیدن‌ها
نگردی محرم راز محبت بی‌شکست دل
که چون گل خواندن این نامه می‌باشد دریدن‌ها
چنین در حسرت صبح بناگوش که می‌گریم
که در مهتاب دارد ریشه اشکم از چکیدن‌ها
در این گلشن که رنگش ریختند از گفتگو بیدل
شنیدن‌هاست دیدن‌ها و دیدن‌ها شنیدن‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۰۹
فلک این سرکشی چند از غبار آرمیدن‌ها
نمی‌بایست از خاک اینقدر دامن کشیدن‌ها
مخور ای شمع از هستی فریب مجلس‌آرایی
که یک گردن نمی‌ارزد به چندین سر بریدن‌ها
همان بهتر که عرض ریشه در خاک عدم باشد
به رنگ صبح، برق حاصل است اینجا دمیدن‌ها
شبی از بی‌خودی نظارهٔ آن بی‌وفا کردم
کنون چشمم چو شمع کشته داغ است از ندیدن‌ها
به ساز محفل بی‌رنگ هستی سخت حیرانم
که نبض ناله خاموش است و دل مست شنیدن‌ها
مقام وصل نایاب است و راه سعی ناپیدا
چه می‌کردیم یارب گر نبودی نارسیدن‌ها
کف خاک هوا فرسوده‌ای‌، ای بی‌خبر شرمی
به گردون چند چون صبحت برد بی‌جا دویدن‌ها
سرشکم داشت از شوقت گداز آلوده تحریری
به بال موج بستم نامهٔ در خون تپیدن‌ها
چو اشکم‌، ناتوانی رخصت جرأت نمی‌بخشد
مگر از لغزش پابندم احرام دویدن‌ها
شرارم‌، شعله‌ام‌، رنگم‌، کدامین طایرم یارب
که می‌خواند شکست بالم افسون پریدن‌ها
ز شرم نرگس مخمور او چندان عرق کردم
که سرتا پای من میخانه شد از شیشه چیدن‌ها
ز احوال دل غمدیدهٔ بیدل چه می‌پرسی
که هست این قطره خون چون غنچه محروم از چکیدن‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۰
در فکر حق و باطل خوردیم عبث خون‌ها
این صنعت الفاظ است یا شوخی مضمون‌ها
بر هرچه نظر کردیم کیفیت عبرت داشت
گردون ز کجا واکرد دکانچهٔ معجون‌ها
نظم گهر معنی چون نثر فراهم نیست
از بس که جنون انگیخت بی‌ربطی موزون‌ها
در خلق ادب‌ورزی خاصیت افلاس است
فقر این همه سامان کرد موسایی و قارون‌ها
بر نیم درم حاجت صد فاتحه باید خواند
هرجا در جودی بود شد مرقد مدفون‌ها
جز کنج مزار امروز کس دادرس کس نیست
انسان چه کند با این خرس و سگ و میمون‌ها
تدبیر تکلف چند بر عالم آزادی
معموره قیامت کرد در دامن هامون‌ها
تا بی‌نفسی شوید آلودگی هستی
چون صبح به گردون رفت جوش کف صابون‌ها
غواصی این دریا بر ضبط نفس ختم است
در شکل حباب اینجاست خم‌ها و فلاطون‌ها
از عشق چه می‌گویی‌، از حسن چه می‌پرسی
مجنون همه لیلی گیر، لیلی همه مجنون‌ها
بیدل خبر خلوت از حلقهٔ در جستم
گفت آنچه درون دارد پیداست ز بیرون‌ها