mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۸۱ - کشته شدن پری‌نوش به دست دیوزاده
یکی سنگ زد آن‌چنان بر سرش
که افتاد از زین زر پیکرش
روان از پری‌نوش در شد زمان
برآمد ز جان سپاهش فغان
سبک بارگیها برانگیختند
ابا دیوزاده درآویختند
به یک ره بر او برگشادند دست
برآویخت با سرکشان پیل مست
وزین سوی فرشاد پرخاشجوی
درآورد با لاله‌رخ رو به روی
پری‌دخت را بی‌شمر برشمرد
وز آن پس به پیکار کین دستبرد
برآویخت چون اهرمن با پری
قران کرد مریخ با مشتری
پریچهره گلگون برانگیخت تند
نشد هیچ با رزم فرشاد کند
چنان تیغ کین زد ورا بر کمر
که دو نیمه گشت و درآمد به سر
ز کینه روان جان فرشاد شد
به گردون گردنده فریاد شد
سپه را ز پیکار دل سیر گشت
چو دشمن به سالارشان چیر گشت
به پس در پری‌دخت و فرهنگ گرد
برفتند باز از پی دستبرد
دل لشکر از رزم و کینه نژند
ز بهر دو سالار دل مستمند
گریزان و گریان به هر سو دوان
ز بهر دو سالار خود خونفشان
پری‌دخت و فرهنگ و چندین سوار
رسیدند با تیغ زهر آبدار
گریزندگان سیه گشته بخت
بماندند بیچاره زان کار سخت
همی گفت هر یک به دیگر چنین
که ما را مگر بخت بد شد قرین
یسار و یمین پیش و پس دشمن است
هوا پر ز دام دلیر افکن است
به بالا کمند است و در زیر تیر
به حلیه نیابیم راه گریز
نه سالار داریم و نه رای جنگ
نداریم در کینه هیجا و جنگ
به کین چون دلیران برافراشتند
ازیشان یکی زنده نگذاشتند
یکی مرد از آن لشکر نامور
بشد تا کند شاه را باخبر
چو از تیغ کندآوران جان ببرد
ز بس بیم از اسب افتاد و مرد
در آن جنگ آن مهوش گل‌عذار
به قلوش بشد مانع از کارزار
که تا مردی خود نماید تمام
که هست از دل و جان طلبکار سام
چو از جنگ و کین دل بپرداختند
همی پرسش از یکدگر ساختند
برو قلوش گرد راز نهفت
هر آنچه که بد سر به سر بازگفت
ز قلوش بپرسید فرهنگ گرد
که چون سام در رزم کین دست برد
دلیران چو از کین بپرداختند
درفش ستیزه بینداختند
چه سان رفت با شاه چینی نبرد
که او هست در نزد مردان مرد
از آن پس ز فرهنگ پرسید راز
بگفتش سراسر حدیث دراز
پریوش بپرسید احوال سام
وز آن راحت روح و آرام و کام
بماندند آن شب در آن مرغزار
دم صبح بستند بر پیل بار
سوی لشکر سام کردند روی
همه همچو صرصر شده تیزپوی
به ره در کنون سرکشان را بمان
سخن بشنو از سام روشن‌روان
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۸۹ - آگاهی یافتن نهنکال و لشکر فرستادن به جنگ سام
بره باز پس شد شهنشه به تخت
وز آن پس بشد سام فیروزبخت
به کوه و بیابان ره ایدر برید
چنین تا به نزدیک دریا رسید
بفرمود تا چند کشتی در آب
فکندند کشتی هم اندر شتاب
به هر کشتی‌ای کرد گردی‌پناه
به کشتی روان کرد یکسر سپاه
همی راند کشتی به دریا چو باد
به ایشان مدد کرد باد مراد
ز کارآگهان و ز جادوگران
شنیدند چون از یل پهلوان
ببردند سوی دیو جادو خبر
ز احوال فغفور و یل سر به سر
چو آن دیو آگاه شد زین خبر
بخواندش ز جادوگران سر به سر
از ایشان چو احوال‌ها باز جست
بگفتند شرح و بیان‌ها درست
که سام یل پهلو سرافراز
ز مستی نداند سر از پای باز
ز عشق پری دخت رفته ز دست
نداند کسی حال آن خودپرست
ز احوال قصر و ز باغ و ز بند
بگفتند با نره‌دیو نژند
نهنکال ازین گفته آمد به جوش
برآورد از دل فغان و خروش
که آیا کدام ابلهی بی‌خرد
تواند که تا نام یارم برد
اگر بر پری‌دخت من بسته دل
ز خونش کنم خاک ناورد گل
بگفتا و فرعین و عفریت خواند
بر خویش ایشان به زانو نشاند
بگفتا ز دیوان گزین صدهزار
به کشتی روان شو سوی کارزار
ز دریا به کشتی نشین در زمان
برو سوی سام یل پهلوان
دو دیو دلاور ابا صدهزار
برو پیش رو باش در کارزار
دو پنجاه کشتی ز دریا روان
برفتند دیوان بر پهلوان
رسید از دو سو کشتیان درگذر
به هم در رسیدند شیران نر
چنان شد که جویند از هم نبرد
ز یکسوی دیو و به یک سوی مرد
چنین گفت سام نریمان گرد
که ای پهلوانان با دست برد
نمیرد کسی بی‌اجل در جهان
نه زنده توان رفت به آسمان
نشد جانور رسته از چنگ مرگ
درین باغ نی شاخ ماند نه برگ
پس آن به که نام نکو یادگار
بماند ز ما تا بسی روزگار
بکوشید در جنگ دیوان نر
به خون درکشید و ببرید سر
بگفت و بزد نعره‌ای در زمان
که لرزید از وی زمین و زمان
اول بر زبان نام یزدان بخواند
سوی جنگ عفریت کشتی براند
بفرمود تا تیرباران کنند
به دیو سیه روز تازان کنند
ز شصت دلیران در آن روی آب
به بد کار دیوان جنگی خراب
خدنگ از کمان سواران جنگ
چو رستی نشستی ابر دیو تنگ
تن دیو گفتی برآورد پر
برهنه تن و نی کلاه و کمر
یکی دشت بودی پر از خارپشت
ز دیوان جنگی و تیر درشت
به کشتی نشستند دیوان ریو
براندند زی سام سالار نیو
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۰ - داستان فغفور چین با پری‌دخت و چگونگی آن
سراینده داستان گزین
چنین داستان زد ز فغفور چین
که چون سام یل را به نیرنگ و رنگ
روان کرد با سروران سوی جنگ
درآمد به قصر پریوش دژم
بدیدش فرو رفته در بحر غم
ز اندیشه‌ها سر فکنده به پیش
دو چشمش پر آب و دل از درد ریش
دژم روی بنشسته از بهر سام
گل سرخ او یکسره زردفام
چو دیدش بدین‌گونه سالار چین
بَرو کرد پرچین و در شد به کین
زبان از پی سرزنش باز کرد
همه گفته ناخوش آغاز کرد
همانا توئی ننگ و عار زنان
که گردیده‌ای یار با دشمنان
ببستی به خون برادر کمر
ورا دور گرداندی از تخت زر
همه ساز شاهی و گنج طغان
بدادی به سام و مر آن سروران
چه مایه مرا ساختی خوار و زار
که شد سام چیره گه کارزار
چو مایه شدم در جهان خار و پست
که مر دیوزاده بتم را شکست
بگفت و بیامد چو آذر برش
بزد تازیانه بسی بر سرش
برآشفت مه‌رو و بگشاد لب
بدو گفت کای شاه والانصب
چرا سام تا بود در شهر چین
نبودت جز از مهر من هم‌نشین
برو باز کردی در مکر و ریو
فرستادیش سوی پیکار دیو
چو او شد کمین سر برافراختی
به من زین نشان داوری ساختی
همانگه که او چیره گردد به کین
بیاید دگر ره سوی شهر چین
مکن کاری ای نامور شهریار
که گردی پشیمان سرانجام کار
برآشفت فغفور و آهیخت تیغ
که خون ریزد از ماه رخ بی‌دریغ
گرفتش سر دست فغفور سخت
بدو گفت کای شاه فیروزبخت
زمانی به خون ریختن رخ بتاب
ز دل دور کن رای کین و شتاب
چه باید بدو اندر آویختن
ز نازک تنش خون فرو ریختن
ز سر دور کن کینه و ماجرا
روان مر او را به راه خطا
تمرتاش را شادمان کن ازین
چو او کام جوید تو شادی گزین
که مر دخت را شوی زیبد به دهر
به جای بازمان ای شهنشاه قهر
برون برد خنجر ز چنگال شاه
شد از قصر و رو کرد در بارگاه
برآمد به تخت و طلب کرد جام
از آن پس گزین کرد پانصد غلام
دگر صد کنیزک همه چون پری
همه چون مه هفته در دلبری
ز اسب و سام و کلاه و کمر
ز تیغ سرافشان و زرین سپر
ازینها فراوان طلب کرد شاه
بیاورد دستور در بارگاه
برآمد به تخت و طلب کرد جام
وز آن پس گزین کرد از هر کدام
بدو گفت سوی شبستان شتاب
ز آزرم یکبارگی رخ بتاب
پری‌دخت را در محفه نشان
گزین کن تنی چند از سرکشان
غلامان و این خواسته سر به سر
بر آن سرکشان یک به یک برشمر
روان سازشان سوی راه ختا
بدان تا شود اسپری ماجرا
پذیرفت دستور از بارگاه
درآمد شتابان به ایوان گاه
ورا دید ز اندوه پژمان شده
از آن آتش تیز بریان شده
زمین را ببوسید و لب برگشاد
همه گفت فغفور چین کرد یاد
پریوش ز غم خون ز دیده براند
می ارغوان را به گل برفشاند
وز آن پس به اندیشه‌ها گشت جفت
درآمد سوی هودج و رخ نهفت
ببستند هودج به پشت هیون
پریوش همی ریخت از دیده خون
غلامان نشستند بر بادپا
ز چین رخ نهادند سوی ختا
ازین عالم افروز آگاه شد
برو روز اندوه کوتاه شد
ز شادی برآمد به ابر بلند
روان شد بر پهلو ارجمند
بدین تا بگوید به فرخنده سام
که شد یار تو با قمرتاش رام
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۲ - نیزه زدن سام نریمان بر کشتی بار دیگر
فرو ریختند آن زمان سر به سر
چو باران برو تیغ و تیز و تبر
یکی گرز زد آن زمان بر سرش
یکی تیغ انداخت بر پیکرش
نکرد هیچ باکی جهان‌پهلوان
به یک روز برداشت او را روان
همان دم به دریا فرو ریختند
یکی شور و غوغا برانگیختند
ز دیوان هزاری فرو رفت باز
نیامد یکی زان همه بر فراز
دگر سر برآورد آن نامدار
همان دم به تیرش زدی بر کنار
ز بس خون دیوان که در آب شد
همه روی آن بحر خوناب شد
یکی شد گرفتار بند و کمند
یکی شد به آب اندرون مستمند
بدین سان یکی جنگ آمد پدید
فغانش همی تا به کیوان رسید
شدند عاجز از جنگ شیران نر
بماندند حیران و آسیمه سر
که آیا چه سازیم تدبیر کار
برآشفت چون بخت از روزگار
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۴ - رفتن فرهنگ دیوزاده به ختا و چگونگی (کار) سام با نهنکال دیو
سر بادبان چون شد اندر هوا
روان گشت زورق به راه ختا
درین گفتگوها شب اندر رسید
دو لشکر در آن جایگه آرمید
ز کشتی همه لنگر انداختند
ز هر در حکایت همی خواستند
نهادند اصل سخن را بر آن
که در شب گریزند کندآوران
بگفتند تدبیر این است و بس
اگر کس نیاید شما را زپس
بگفتند اندر دل شب رویم
که دیویم ما سر به سر شب رویم
چو یک پاس از تیره شب درگذشت
شب آهنگ بر چرخ گردان بگشت
از آن لشکر دیو ببد ده‌هزار
نکردند اندر دل شب قرار
چو پنجاه کشتی بد از آمدن
کجا ده بماندند از آن انجمن
براندند کشتی چو باد بهار
ازیشان همه بیخبر نامدار
چو از شرفه بام نیلی حصار
پدید آمد ان خشت زرین‌نگار
چو قلوش چو قلواد دو پهلوان
رسیدند آن دم بر پهلوان
که از لشکر دیو یک تن نماند
که نکبت بر ایشان فلک برنشاند
هزیمت گرفتند دیوان نر
کسی نیست ز ایشان درین بحر و بر
چو بشنید سام نریمان‌نژاد
روان سجده شکر کردش چو باد
ستایش بسی کرد بر کردگار
که ای آفریننده مور و مار
بجز تو کسی‌ام خداوند نیست
کسی کین نداند خردمند نیست
مرا ده توانائی و فرهی
که هستی خداوند، من چون رهی
سر از سجده شکر برداشت باز
بزد نعره آن گرد گردنفراز
که ای پهلوانان جنگ آوران
بدانید یکسر ز پیر و جوان
همین دم نهنکال در می‌رسد
ابا گرز و گوپال و دیوان ز ره
ببینیم تا گردش روزگار
چه آرد به ما بر ازین تیره‌کار
دل اندر خداوند بندید و بس
که جز او نداریم فریادرس
بگفت و توکل به دادار کرد
برآورد از دل همی آه سرد
که آیا پری‌دخت ماهم کجاست
ندانم درین بحر راهم کجاست
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۵ - یاد پری‌دخت کردن سام را
ز دل آنچنان آتشی برفروخت
که مر ماهیان را برو دل بسوخت
بگفتا که یک سال باشد که من
ز ایران جدا گشتم و انجمن
جدا از منوچهر شاه جهان
در اینجا گرفتار درد و غمان
ندانم شب و روز سامان خویش
دوای دل ریش بریان خویش
گرفتار نفس هوا و هوس
نکردیم ز اندوه یک لحظه بس
کنون جمله گردان ایران زمین
به ما آرزومند و ما خود به چین
چو میلاد و گشواد و شنگوی شیر
چو اوزید شاه آن سوار دلیر
درین بحر گرداب خون مانده دیر
بماندیم سرگشته و دستگیر
به هرحال کشتی برانید زود
که از آب آیم برون همچو دود
نمانم نهنکال و یال ورا
نه آن گرز و کوپال و بار ورا
مبادا درین روی دریای آب
دگر ره درآیند پر پیچ و تاب
براندند کشتی هم اندر شتاب
به تندی و تیزی چو پران عقاب
به روز دویم چون که شد چاشتگاه
فغانی ز بالا برآمد به ماه
یکی نعره زد دیدبان دلیر
که ای سام فرخ پی شیرگیر
به بالای کشتی برآ تا شگفت
ببینی ز بال و ز بالا و کفت
یکی دود بینم دوان و دمان
همی پیچد آن دود تیره روان
چو کوه گرانی در آن روی بحر
همی آید از قهر مانند زهر
ندانم چه چیز است ای نامدار
ایا پهلوان سام یل هوش‌دار
گمانم چنین است که دود گران
نهنکال باشد که آید روان
ازو برحذر باش ای نامدار
که دیوی عظیم است با گیر و دار
اگر نسبت از وی ترا بدرسد
چه باشد سرانجام با نیک و بد
چنین داد سام نریمان جواب
چه دارید ای سرکشان پیچ و تاب
توکل به دادار و یزدان ما
که هست او به قدرت نگهبان ما
مرو را رسد کردگاری و بس
هم او را رسد شهریاری و بس
بگفت و مسلح بشد سام گرد
باستاد آن شیر با دستبرد
که تا کی درآید نهنکال دیو
برآرد به رویش فغان و غریو
همی آمد آن دیو مانند کوه
ابا هیبت و دستگاه و شکوه
دو تا شاخ همچون چناری به سر
به همراه بودیش دیوان نر
ازو ماهیان در گریز آمده
ابا هیبت و با ستیز آمده
چو ان کوه نزدیک آمد ز دور
تو گفتی که بستد ز خورشید نور
هراسید دل‌ها ز آثار او
بترسید جان‌ها ز دیدار او
بلای جهان بد نهنکال دیو
که آمد دمان پرخروش و غریو
یکی نعره زد دیو سر پرشتاب
که لرزید بر خویش دریای آب
پس از نعره گفت او که ای سام شیر
نگه‌دار پای خود اکنون دلیر
ترا من به دست تباهی دهم
درین ژرف دریا به ماهی دهم
منم شاه دیوان روی زمین
نباشد چون من کس به ماچین و چین
شود پیش دستم تن کوه پست
ترا نیست بر پای من زور دست
چو قلواد گفتار او را شنید
یکی نعره بر دیو نر برکشید
که ای دیو بدگوهر تیره کار
ترا بخت برگشت از روزگار
نباشد ترا زهره‌ای تیره جان
که تا نام ساو آوری بر زبان
همانا که همچون تو دیوی هزار
بکشتست مر سام در کارزار
چو بشنید در لحظه آن دیو نر
یکی قهقهه برکشید از جگر
که چون من کسی نیست از دیوها
که تو کشته باشی به جور و جفا
مرا نام باشد نهنکال دیو
جهان شد ز من پرخروش و غریو
چو قلواد گفتا او را شنید
یکی نعره‌ای از جگر برکشید
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۶ - تیر زدن قلواد بر نهنکال دیو
برآورد یک تیر گرشاسپی
نوشته بر آن نام شیداسپی
به چاچی کمان راند اندر زمان
بزد بر بر دیو تیره روان
نشد کارگر تیر قلواد گرد
درآمد نهنکال با دستبرد
کجا اندر آن کشتی نامدار
که قلواد بود اندر آن کامکار
کمرگاه قلواد یل را گرفت
ربودش ز کشتی همان دم شگفت
برآورد بر روی دستش روان
که اندازدش سوی بحر گران
مگر سام را دیده بر وی فتاد
فتادش یکی آتش اندر نهاد
برآورد گرز نریمان گرد
درآمد بدان دیو با دستبرد
بزد بر نهنکال گرز یلی
فتادش ز کف پهلو زابلی
به جان رست قلواد از دست او
وگرنه به جان بود پابست او
نهنکال آن دم یکی جوش زد
بجنباند سر گوش بر گوش زد
دو گوشی به مانند دو گوش پیل
رخ او سیه همچو دریای نیل
یکی جستنی کرد همچون پلنگ
به کشتی قلوش درافکند چنگ
در آن توی کشتی به قد چون منار
باستاد مانند دریای قار
چو قلوش ورا دید خود را ندید
ز دهشت سرانگشت خود را گزید
یکی زور بر زد نهنکال دیو
در آن توی کشتی به بانگ غریو
فرو برد کشتی به دریای آب
خود اندر میان بود پرپیچ و تاب
هزار آدمی غرق کرد آن زمان
خود استاده مانند کوه گران
کجا آب بد تا کمرگاه او
همی زد چپ و راست آن جنگجو
شنیدم که آن قلوش زابلی
شنا برد چون مردم کابلی
بزد دست و پائی بر آن روی آب
به کشتی درافکند خود را به تاب
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۷ - مناجات کردن سام نریمان
چو سام نریمان چنان حال دید
برآورد سر بر سما بنگرید
که ای پاک دادار پروردگار
توئی آفریننده مور و مار
جهان‌بخش و نیرودهنده توئی
بسی عادیان را فکنده توئی
مکن شرمسارم به ایران زمین
به پیش منوچهر شاه گزین
که گویند سام نریمان‌نژاد
به سرحد چین و به ماچین فتاد
نبد مرد دست نهنکال دیو
بشد کشته بر دست آن دیو نیو
توام یاوری ده الاهم توئی
به هر جنگ پشت و پناهم توئی
مدد ده مرا تا بدین روی آب
بکوشم بدین دیو سر پرشتاب
بگفت ویکی نعره زد سام یل
برافروخت گرز از برای جدل
به نزدیک او راند کشتی خویش
یکی گرز زد بر سر تیره کیش
سپر در سر آورد دیو دمان
یکی نعره بر سام زد در زمان
که این بود ضرب تو و گرز تو
به جنگ اندر و فره و برز تو
برین روی دریا هلاکت کنم
عذابی عجب دردناکت کنم
بدو گفت سام ای دد ژاژخای
در این جایگه هرزه کمتر سرای
اگر فر و زور خدائی بود
ترا خود زمن کی رهائی بود
کنم ماهیان را یکی میهمان
ز چشم تو ای دیو تیره روان
برآورد بار دگر سام نر
که تا بر زند بر سر دیو نر
بجست از بر او نهنکال دیو
به آب اندرون شد به شور و غریو
بشد ناپدید اندر آن زیر آب
ندیدند او را کس از هیچ تاب
به یک زیر کشتی شد آن دیو نر
برآورد کشتی ابر فرق سر
هزار آدم و کشتی آنچنان
به بالای سر برد دیو دمان
بدش آب دریای چین تا کمر
بگفتش که ای سام فرخنده فر
چگوئی زنم بر سر فرق تو
به هم بشکنم فرق تا حلق تو
ولیکن جوانی تو ای نامدار
برو بازگردان سپه را ز کار
بگفت این و گرداند کشتی ز دست
به آب اندرون کرد آن دیو پست
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۸ - نعره زدن سام و سخن گفتن با قلوش
یکی نعره زد سام اندر یلی
که لرزید آن آب از پر دلی
نهنکال را گفت کای نره دیو
برآرم ز جانت همین دم غریو
به قلوش چنین گفت سام گزین
که امروز چنگال شیران ببین
سپه را شتابان درآور به جنگ
به گرز گران سنگ بگشای چنگ
درین بحر امروز کاری کنم
که اندر جهان یادگاری کنم
به خون تیغ را آتش‌افشان کنم
همه آب لعل بدخشان کنم
بدین تیغ کآتش برآرد ز آب
شرار افکنم در دل لعل ناب
پس آنگه نهنکال جادو به بند
بگیرم ببندم به خم کمند
رهانم شما را ز دیوان سپاه
به فیروزبختی روم پیش شاه
بگفت این و جست آن یل پاک‌هوش
به پرواز شد گرد با زور و توش
به دوش نهنکال بر شد سوار
کمربند بگرفت با شاخسار
ز ایوان کشتی برآمد نفیر
همه روی دریا سیه شد چو قیر
دو کشتی ز بس کشته آکنده شد
نهنک اندرون جا پراکنده شد
همی گفت هر لحظه فرخنده سام
که ای پهلوانان گسترده نام
بکوشید لختی به نیروی بخت
مگیرید سست این چنین کار سخت
یک امروز مردی به جای آورید
هنرهای مردان به پای آورید
اگر باز گردیم ازین‌جا به کام
توان برد ما را به ناموس نام
وگر کشته گردیم هم باک نیست
که فرجام مردم بجز خاک نیست
ز گفتار سام یل پاک رای
دل جنگجویان برآمد ز جای
چنان تیره گشت آتش کارزار
که از روی دریا برآمد شرار
همه روی دریا پر از کشته بود
ز کشته همه آب خون گشته بود
ز هر گوشه کشتی به کشتی رسید
همی آن ازین این از آن کین کشید
سر تیر با سینه گستاخ شد
ز نوک سنان سینه سوراخ شد
ز بس کشته بر روی دریا سپاه
چنان شد که کشتی نمئیافت راه
جهان پهلوان سام فرخنده فر
گرفته نهنکال دون را کمر
ورا آنچنان خشک در بند کرد
تو گفتی مر او را جگربند کرد
فرو کوفتند لشکر زابلی
بدان لشکر دیو از پر دلی
یکی را به تیغ و یکی را به گرز
فرو ریختندی سر و دست و برز
ز آمد شد تیر پران عقاب
بپوشید تابان رخ آفتاب
دلیران زابل اگر کم بدند
ولیکن به دریا مکرم بدند
بماندند سرگشته دیوان نر
ز تیر دلیران زرین کمر
نهنکال را داشت سام دلیر
به گردی و مردی چو غرنده شیر
نیارست دم زد بر سام یل
تو گفتی مگر سام بودش اجل
وز آن سوی قلواد مانند باد
ابا قلوش آن پهلو پاک‌زاد
دگر لشکر زابلی سر به سر
برآشفت مانند? شیر نر
دو پر دل ز هر گوشه‌ای بی‌دریغ
فرو کوفتند آن دوان را به تیغ
به خون اندرون زورق آفتاب
چو کشتی که افکنده باشی در آب
ز یک سوی سام یل اندر ستیز
نهنکال را داشت بر تیغ تیز
ز یک سوی دیگر جهان‌پهلوان
چو قلواش و قلواد چابک عنان
برآورده بودند تیغی به دست
تو گفتی مگر ژنده پیل‌اند مست
ز بس دیو جنگی که افکنده بود
همه روی دریا پراکنده بود
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۹۹ - آمدن زشت نام دیو و گرفتن قلوش را
درآمد یکی دیو نر زشت نام
در آن روی دریا به ضرب تمام
همان دم کمرگاه قلوش گرفت
برآورد بر دست دیو از شگفت
چو تندر خروشید بر دیوها
که از من ستانید این پرجفا
ببستند دست گو زابلی
به دژخیم دادندش از پردلی
که او را به در بر ازین بحر آب
به کهسار چین بر پر از پیچ و تاب
نهنکال چون حال او را بدید
ز شادی یکی نعره‌ای برکشید
که ای سام یل ابن عمت ببین
که بردند او را به کهسار چین
نخواهی دگر دید دیدار او
میازار ما را تو ای جنگجو
ره خویشتن پیش گیر و برو
ندیدی تو ما را ایا گرد گو
درین گفتگو لشکر زابلی
برآورده شمشیرهای یلی
زدند بر سر فرق دیوان نر
هزیمت گرفتند سر تا به سر
بدیدند نهنکال بر دست سام
گرفتار گشته به سودای خام
همه لشکر زابل و سیستان
نهادند سر در پی دیوکان
گواژه زدند و سرنگ بلند
بکشتند بسیار دیو نژند
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۰۰ - نعره زدن سام نریمان بر دیوان
یکی نعره زد سام گرد آن زمان
که ای نامداران زابل‌ستان
بگیرید از این دیوزادان شوم
که جائی ندارند در مرز و بوم
رسیدند آن لشکری پیش سام
فرحناک و خندان و دل شادکام
بگفتند دیوان هزیمت شدند
درین جنگ بی قدر و قیمت شدند
ولی قلوشت را بکردند بند
ببردند دیوان ناهوشمند
چنین گفت سامش کزین نیست باک
نگهدار بادش خداوند پاک
اگر دور گردون مرا دم دهد
درین روی دریا گشادم دهد
به دست آرمش من به هر جا که هست
به حکم خداوند بالا و پست
بباشید دور و تماشا کنید
که تا من چه سازم به دیو پلید
روان دست کرد و دو شاخش گرفت
بماندند گردان ازو در شگفت
برآورد خنجر روان از میان
بزد بر سر و شان او را روان
بگفتا به در رو ازین بحر آب
وگرنه به جانت فتد پیچ و تاب
بگفتا درین بحر آبت کشم
همین دم به درد و عذابت کشم
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۰۱ - کشتن دیو را بر آب
بگفت و همان دم به جا برنشست
که در آب او را کند زود پست
به گردن زدش سام یل خنجری
که آزاد برجست در داوری
بگفتا برون رفت باید همی
و یا غرق خون رفت باید همی
بگفت ار کنی پاره پاره مرا
نجنبم از این آب ای سرورا
همی سام سوگند خورد آن زمان
به ارواج گرشسب روشن روان
به اترط به جمشید فرخنده پی
به تاج و به تخت منوچهر کی
که گر برنگردی بگردانمت
همه کتف و شانه بدرانمت
نمی‌رفت آن دیو از خیرگی
زدش سام یل خنجر از زیرکی
نشست اندر اندام او یک وجب
بلرزید بر خویش دیو از غضب
بگفتا که ساما مزن خنجرم
که با خود دمی مصلحت بنگرم
روان کرد آن خنجرش در غلاف
ولی شاخ او داشت از روی لاف
بگفتا اگر من معلق زنم
ترا اندرین بحر آب افکنم
شود طعمه ماهیان پیکرت
برند هر یکی پاره‌ای از برت
که داری که آرد درین جا مدد
جوابم بگو ای یل پر خرد
بگفت ای نهنکال شاخ ترا
رها کی کنم اندرین ماجرا
تو خواهی بخواب و تو خواهی نشین
تو دانی و این دشن? سهمگین
برآورد خنجر دگر از نیام
که تا بردراند تن دیو خام
نهنکال در دم فغان کرد باز
که ای پهلوان سام گردن‌فراز
کنم رحم بر تو جوانی هنوز
نداری تو رحم ای یل کین‌فروز
بگفت و بخوابید دیو لعین
در آن توی دریای ماچین و چین
یکی غوطه‌ خورد آن زمان سام شیر
برآورد خنجر سبک آن دلیر
بزد بر سر دیوک تیره کار
که آزاد برجست آن خیره کار
باستاد از ترس خنجر به پا
بگفتا که ای سام کشتی مرا
بسی زخم بر من زدی در نبرد
درآوردی این لشکرم را به گرد
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۰۳ - فرستادن سام گردی به نزد فغفور شاه چین
فرستاد یک گرد اندر زمان
به نزدیک فغفور روشن‌روان
اکه اینک رسیدم به درگاه شاه
به بند اندرون جمله بدخواه شاه
فرستاده شد در زمان همچو باد
به درگاه فغفور فرخ‌نژاد
بگفتا که از پیش سام دلیر
رسیدم همین دم به مانند شیر
بگفتند با شاه احوال او
درآورد و بنشاند او را نکو
ببوسید دادش به فغفور شاه
ستائیدش از سام گیتی‌پناه
چو برخواند آن نامه فرخ وزیر
سیه گشت رویش به مانند قیر
به فغفور گفت او که ای شهریار
نه بر کام ما گشت این روزگار
نهنکال را و چهل دیو نر
گرفته جهان پهلو نامور
هم‌اکنون زمان تا زمان می‌رسد
به درگاه شاه جهان می‌رسد
به امید روی پری‌دخت ماه
رسد سام نیرم گو رزم‌خواه
چو بشنید فغفور چین در زمان
یکی خلعتی خواست او بی‌گمان
فرستاده را خلعت و تحفه داد
ز درگاه برگشت خندان و شاد
به ایوان درآمد شهنشاه چین
برو پر ز چین و دلی پر زکین
وزیر جهان‌دیده را پیش خواند
برو آفرین کرد و پیشش نشاند
بفرمود تا خلوتی ساختند
ز بیگانه خرگه بپرداختند
پس آنگاه رو کرد فغفور چین
که ای پیر روشن دل پیش‌بین
به سام نریمان کنون فکر چیست
که بر حال خویشم بباید گریست
چگوئی چه سازم ورا چاره چیست
که کس‌مان هم‌آورد این مرد نیست
به زیر گل ار من کنم دخت خویش
همان به که سامم بود اهل و خویش
بریزمش خون و سپارم به خاک
کز اندوه سامم شود مغز پاک
بدو گفت دستور کای شهریار
دلت اندرین کار غمگین مدار
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۱۰۵ - خواب دیدن تمرتاش سام را و ترک بت‌پرستی نمودن
نهفته رخ خود به زیر نقاب
ز عشوه‌گری نرگسش همچو آب
سواری که می‌راند در پیش اسب
بیامد بر شه چو آذرگشسب
تمرتاش را گفت کای تاجور
ز آئین فغفور برتاب سر
ز بت روی برتاب و شو سرفراز
سزد گر بگوئی به من نام باز
چنین داد پاسخ که ای نیک‌نام
نریمان جنگی مرا خواند سام
چنین پاسخش داد شاه خرد
که اندر زمین بی‌خرد نگذرد
دل من به دام پریوش درست
روانم به سوزنده آتش درست
ز بت رخ بتابم ایا نامور
پرستنده گردم ابر دادگر
بگو با دل پر ز خون چون کنم
چه سازم به خود بر چه افسون کنم
ز گفتش بخندید فرخنده سام
بدو گفت با ایمنی باش رام
یکی دیده بگشا بدین ماه روی
که جز تو نجوید دگر هیچ شوی
سمن بوی و سیمین‌بر مهوش است
ولیکن ز عشق تو در آتش است
تو نیز از پری‌دخت بردار دل
سمن بوی را دل شکسته مهل
بگفت این و از روی آن دلربا
برافکند برقع یل پاک‌زاد
تمرتاش چون کرد در وی نگاه
همانگه درافتاد در خاک راه
چنان گشت دلداده آن پری
که گفتی ز جان گشت خواهد بری
برون کرد مهر پریوش ز دل
دلش شد گرفتار آن دلگسل
چنان گشت در بند آن حورزاد
که نام پری‌دخت رفتش ز یاد
بدو گفت سام ار خداجو شوی
چو من در جان ز اهل ایمان شوی
همانا که یابی ز دلدار کام
اگر سر بپیچی نیابی تو کام
تمرتاش شد شاد از آن گفتگوی
همانا که از لات برتافت روی
همی خواست تا نام آن نازنین
بپرسد ز سالار ایران زمین
که ناگاه از خواب بیدار شد
ندید آن پری را دل‌افکار شد
ز حرمان دلش اندر آمد به جوش
تمرتاش از درد برزد خروش
هانگه برش رفت و فرهنگ راد
شهنشه بدو خواب کرد یاد
از آن پس بگردید از دین بت
زبان کرد گویا به نفرین بت
خدا را بدانست و شد اهل دین
همی برد نام جهان‌آفرین
ازو دیوزاده جدا کرد بند
که آن بند بر وی نبودی پسند
ز عقد پری‌دخت برتافت سر
دلش سرد گردید از آن سیمبر
وز آن پس ببارید از دیده آب
ز هجران آن ماه مشکین نقاب
که او را ندانم کنون در کجاست
به چین است یا در دیار ختاست
پری‌دخت گفتش که ای شهریار
مکن خویشتن را چنین سوگوار
از ایدر چو رخ آوری سوی سام
همانا بیابی ز دیدار کام
در آن شب بخوابید از اندیشه شاه
همی ریخت سیاره بردور ماه
دم صبح یکسر مهان را بخواند
ز خواب گذشته سخنها براند
وز آن پس همه راه یزدان روید
چو من سر به سر اهل ایمان شوید
هر آن کس که پذرفت گفتار شاه
ببخشید شاهش بسی دستگاه
هر آن کو ز گفتش بتابید سر
ببرید زو سر شه تاجور
بگشتند زی شهر از دشت شاد
بدادند یک هفته در عیش داد
سر هفته بنشست شاه ختا
نشستند گردان رزم‌آزما
ز گنج نهان بهر فرخنده سام
هر آن چیز کان را توان برد نام
ز سیم و زر و گوهر و مشکناب
ز یاقوت رمان و در خوشاب
ز خز و ز زربفت و دیبای چین
ز شمشیر و خفتان و زرینه زین
شهانه یکی هدیه آراستند
وز آن نیز خود را بپیراستند
ببستند هودج به پشت هیون
روان شد سوی بحر چین رهنمون
پری دخت در هودج زر نشست
تمرتاش هم بر تکاور نشست
همه برنشستند نام آوران
جهاندند بر دشت که پیکران
رسیدند نزدیک دریاکنار
تمرتاش پرسید از باژدار
که از سام نیرم چه داری خبر
به من کار و کردار او برشمر
بدو باژبان گفت کای پیل مست
نهنکال را بست از کینه دست
سوی شهر چین راند از آن پس چو باد
ابا نامداران فرخ نژاد
تمرتاش را شد از آن نامور
ز شادی به گردون برافراخت سر
وز آن پس ابا نامداران کین
نهادند رخ را سوی شهر چین