mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۶ - ظل یزدان
دی شنیدم کز سمند افتاد آن کاندر رهش
خاک بودن توتیای چشم کیوان بودن است
آسمانش درخیال فرش مجلس گشتن است
آفتابش در هوای گردد امان بودن است
چون شنیدم این خبر پژمرده گشتم عقل گفت
بیخبر زین واقعه جای پریشان بودن است
اونه شخص دولت آمد در ره نظم جهان
نی ثبات دولت از افتادن و خیزان بودن است
شاد گشتم از بیانش گفتم الحق درجهان
بیتو بودن بیوجود فصل حیوان بودن است
سایه صاحب بفرقت بادکاندر ظل او
جا گرفتن در پناه ظل یزدان بودن است
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۷ - نحوست طالع
عرفی بحیرت از فلک ظالمم کز او
نجمی بهیچ دور عبورش باوج نیست
امید را عنان بکدامین طرف دهم
کز خیل یأس بر اثرش فوج فوج نیست
بعدی که از سعادت طالع بود مرا
تحت الثری زاوج و سرابش ز موج نیست
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۸ - فراز و نشیب
اندر این بزم از دوکس شرمنده ام دائم که باز
آنکه بیرونم کشدبعد از قدم کفش من است
اول از بالانشین خود که بعد از وی منم
بعد از آن زیردست خود که هم کفش من است
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۹ - درشکایت روزگار
عرفی آغاز گریه کن شاید
این کهن خاکدان خراب شود
ناله ای کن مگر ز تأثیرش
دهر نامهربان خراب شود
از فغان سینه ریش و غم برجای
خانمان فغان خراب شود
منم آن کعبه کز خرابی من
بیت معمور جان خراب شود
گر سمومی وزد ز باغ دلم
ثمرات جنان خراب شود
گر شرابم کنند در دامن
مشرب انس و جان خراب شود
همتم گر بساط برچیند
کشور لامکان خراب شود
گر من از گفتگو بیاسایم
دار ملک زبان خراب شود
مرغ اندیشه را اگر خوابم
بیضه در آشیان خراب شود
دل و طبعم اگر نه عطسه زند
مغز دریا و کان خراب شود
من کجا حبس روزگار کجا
خانه آسمان خراب شود
گر بطاق دلم شکست افتد
قبله قدسیان خراب شود
چند گویم که گر ز پا افتم
بشکند این و آن خراب شود
شیشه آسمان بدست من است
گر بیفتم جهان خراب شود
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۰ - درتهنیت تولد فرزند ممدوح
صد شکر که فخر دوده جاه
در دامن دایه بقا زاد
دریای توجه شهنشاه
بنگر که چه دربی بها زاد
این قطره شود هزار چشمه
کز چشمه فیض کبریا زاد
این دانه شود هزار خوشه
کز کشته سایه خدا زاد
از تربیت عنایت شاه
خورشید شود اگر سهازاد
من دانم و آسمان که اقبال
درکعبه آسمان کرازاد؟
یکتا کهرمحیط اخلاق
از بهر نثار پادشا زاد
ازجبهه طالعش چه جویی
سر خیل قبیله وفا زاد
او راچه دعا کنم که بختش
دامان بقا گرفت تا زاد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۱ - خفض جناح
ملاف عرفی از این ترهات و ژاژ مخای
گرفتم آنکه کلام تو سلسبیلی کرد
ز شعر دم مزن آواز قدس را بشنو
که شعر روی تو را در زمانه نیلی کرد
ز منجنیق ملامت در آتش افکندت
مگو در آتش او گوهرم خلیلی کرد
صدای طعنه بلند است گوش هوش بدار
که صوت مور در این مرحله صهیلی کرد
بدین مناز که طبع تو عز یکتایی
بدست کرد که او این نکرد سیلی کرد
گرفتم آنکه رسد نازشت نه هر که بفضل
یگانه شد ملکش سعی در ذلیلی کرد
اگر عدیل ترا داشت کینه کمتر داشت
سپهر اینهمه با تو ز بی عدیلی کرد
بخیل طبعی دوران دوست دشمن بین
که در عدیل چو تو ناکسی بخیلی کرد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۲ - سعدی و عرفی
دی کسی گفت که سعدی گهراندوز سخن
قطعه‌ای گفته، که اندیشه بدان می‌نازد
گفتم این گوش بدان نغمه سزد گفت آری
اینک از پرده عنان سوی تو می‌اندازد
سخن از عشق حرام است بر آن بیهده‌گو
که چو ده بیت غرل گفت مدیح آغازد
حبذا همت سعدی و غزل گفتن او
که ز معشوق به ممدوح نمی‌پردازد
گفتم این خود همه عیب است که در راه هنر
هرکه این لاف زند اسب دوی می‌تازد
لوحش اله ز یک اندیشی عرفی کورا
آنکه ممدوح بود، عشق بدو می‌بازد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۳ - باغ وصل
بیا ای بخت سرگردان و بنشین
بزیر سایه سرو وگل و بید
که درباغی فروچیدیم محفل
که در وی عندلیبی کرده ناهید
کدامین باغ ، باغ وصل یاری
که آبش میرود درجام جمشید
زهی باغی که برگ لاله او
زند سیلی بحسن ماه و خورشید
ازآن دم کاستین زد بردماغم
نسیم این بهشت عیش جاوید
دل و جان هردم از هم میربایند
قبول منت و تاثیر امید
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۴ - مطایبه
ای که از تهمت مؤثر تو
عدل با علم منقسم گردد
بشنو این قطعه کز لطافت آن
تهمت و طعنه منهزم گردد
دل عرفی نگر که در شهوت
قصر تقواش منهدم گردد
شاهد عصمت از تنگ درعی
زان گلندام منعدم گردد
که گرش بر مزاری افتد راه
مرده در گور محتلم گردد!
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۵ - ذوق غزل
عرفی نه ارث و کسب و نه زرق و نه حرص و آز
را هم بشعر خیره سرتیره چهر داد
طالع رهم نمود بدین خصم خانگی
این بازیم عطارد برگشته مهرداد
ذوق غزل بمهر بتانم اسیر کرد
آسیب آن فراقتم ازماه و مهرداد
مدح آبروی گوهر قدرم بخاک ریخت
تا وان این گهر نتواند سپهر داد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۶ - قدرت طبع
سخن شناسا گربیت بنده رد کردی
خجل مباش که منهم ز خجلتم آزاد
ترا قبول نیفتاد ناقبولی آن
باین دلیل که گفتی مرا قبول افتاد
اگر بطبع توبیتی زبنده جا نگرفت
نه شعر من بدونی طبع تست کج بنیاد
هم از خوشابی و غلطانی است گوهر کان
نمی تواند برسطح مستقیم استاد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۷ - نشاه دل
هیچ دل راه بر درش نسپرد
که بسرحد کاملی نرسید
مشت خونی که ما بیروردیم
بحد نشاه دلی نرسید
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۸ - مهمان وعظ
ای بلهوس که آمده میهمان وعظ
وقتی بیا که زهر بکامت شکر بود
پژمرده دل زبان نگشایم بموعظت
شمشیر رامقابله باجانور بود
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱۹ - بخل بی نهایت
همدمی دارم بسی خوش صحبت اما گرسنه
آنچنان کز بهر سیری زخم تامردن خورد
با جوال زرمدامش غم بود قوت و هنوز
بسکه باخود بخل ورزد غم زغم خوردن خورد
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۰ - آخرین سخن
فسانه ای بشنو عرفی از من بیمار
که باشدت بنفاق معاشران رهبر
زعافیت بمکافات معصیت دوسه روز
مریض گشته تنم از مشیت داور
بیاض دیده زحمرت همی بدان ماند
که لاله سوده کسی درمیانه عبهر
حرارت تنم ارعاریت کند شاید
که مستحیل شود آفتاب راجوهر
زنبض جستنم ازبس هوا تموج یافت
زنبض موجی ،نتوان شناختن محور
گرفته مالک دوزخ بدست قاروره
که بهر دوزخیان شربتی بردبسقر
نرفته یک سرمودرد و برسربالین
زنسخه های اطبا نهاده صد دفتر
من اوفتاده بدین حال و دوستان دوروی
بدور بالش و بستر ستاده چون منبر
یکی بریش کشد دست و کج کند گردن
که روزگار وفا با که کردجان پدر
بجاه و مال فرومایه دل نشاید بست
کجاست دولت جمشید و ملک اسکندر
بوقت رفتن ،دل باخدای باید داشت
بجز خدابکن ازهرچه هست قطع نظر
یکی بنرمی آواز و گفتگوی خزین
کند شروع و کشد آستین بدیده تر
که جان من همه را این ره است و باید رفت
تمام رهگذرانیم و دهر راه گذر
چه ما که ریش بعصیان سفید کردستیم
چه آنکه یاسمنش راز سبز نیست خبر
جوان و پیر بنزداجل بیک نرخ است
به بیشه برق چوآتش زند، چه خشک و چه تر
چو درنمیگذرد روزگار ازاین عادت
بتازه رویی اگر بگذرند بس بهتر
یکی بچرب زبانی سخن طراز شود
که ای وفات تو تاریخ فوت ذوق و هنر
فراهم آی و پریشان مدار دل، زنهار
که نظم و نثر تومن جمع میکنم یکسر
پس از نوشتن و تصحیح میکنم انشاء
سزای شأن تو دیباچه ای چو درج گهر
چنانچه هستی فهرست دانش و  فرهنگ
چنانچه هستی مجموعه کمال و  سیر
بنظم و نثر در آویزم و دل انگیزم
اگرچه حصر کمال تو نیست حد بشر
خدای عزوجل صحتم دهد، بینند
که این منافقکان راچه آورم برسر
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۱ - آزمایش
زهر هنر که زنم لاف ، امتحان شرط است
بیازمای مکن پیش از امتحان انکار
بلی ، کلیمم ،کاذب نبوتم ، کو: نیل؟
بلی ، خلیلم ،ناپخته دعوتم ، کو: نار
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۲ - حسن تعبیر
خدایگانا ! دی بی تو در وثاق امید
نشسته بودم و در بر زمانه کرده فراز
که محرمی زدرم ناگهان درآمد و گفت
که ای ضمیر تواسرار غیب را غماز
بگویمت خبری کز نهایت ندرت
نتیجه های خیال ترا بود انباز
همای اوج سعادت فلان که عزت او
بنزد شه بود از عز همگنان ممتاز
چو جعد شاهد دولت بدست عزت داشت
رکاب شاه پلنک افکن هژبر اندازد
بهشت ناگهش از پی چو روزگار قدیم
عنان مصلحت داور لطیفه طراز
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۳ - عید صیام
صباح عید صیامی برغبت عرفی
که حسن شاهد معنی زوی گرفته طراز
بعزم سیر مصلی صلا بکام زدیم
که هست ملجا خلد برین عزت و ناز
بگرد مرقد حافظ که کعبه سخن است
درآمدیم بعزم طواف در پرواز
زموج گریه طوفانی از هوای حرم
بصحن کعبه مصلی فکندم از شیراز
گذشت در دل عرفی هوای طرف چمن
ز بسکه ریخت فرو گریه های خون پرداز
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۴ - طباخ بهشت
شرم بادت گفته ای عرفی فلانرا خام گفت
بایدت گفت آتش اندیشه زین به بر فروز
هیچکس گوید عطارد راکه تیرش نارساست
وربگوید میتوان گفتن بتیرش برمدوز
هیچکس گوید که طباخ بهشت این خام پخت
وربگوید میتوان گفتن که این هیزم مسوز
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۵ - صلح و جنگ
عرفی نصیحت کنمت گوش دار ، گوش
تاوارهی زکشمکش صلح و جنگ خویش
با عقل و روح گر، ید بیضایت آرزوست
ناموس عشق جوی و مبین نام و ننگ خویش
زآن آفتاب پنجه کند اهل حسن را
کز خویشتن نهفته حناز آب و رنگ خویش
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۶ - برهان وسواس
ای قوی برهان وسواست علیکم بالسکوت
چشمه زهر هلاهل کرده ای تریاک خویش
در قیامت شرمسارم هیزم دوزخ شود
گر زشاخ ریشه طوبی کنی مسواک خویش
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۷ - درصفت اسب
شاهنشها ! حقیقت اسبی که داده ای
بشنو زلطف تا برسانم بعز عرض
درویش بیعصاش نگیرد زمن بمفت
طرار مفلسش نستاند زمن بقرض
پیراست و علتی بخوراکش فزوده ام
آری بود رعایت پیر علیل فرض
گرشیهه ای زند بجوانی ستایمش
ورنقطه ای رود کنمش نام طی ارض
مهمیز میزنم بوی از صبح تابشام
تا نیم گام میرود آنهم بپای فرض
هستم بر او سوار و بمعنی پیاده ام
گامی بطول میزدم اکنون زنم بعرض
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۸ - ملازم شعر
اگر ملازم شعرم مدان که بی خبرم
ز راز صوفی و نقل فقیه و علم حکیم
زمانه راهمه کاویده و نیافته ام
به از ترانه اطفال و ترهات ندیم
وگر نه جهل و خرد را بحکم استعداد
علوم خوانده و ناخوانده می‌کنم تعلیم
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲۹ - گریه بی اثر
چه گویمت که نیرزد بگفتگو«عرفی»
ز عهد ماضی و حال آنچه در گذر دیدم
ز عیش و بی غمی عهد پیش باز مپرس
که عیشش از سخن راست تلختر دیدم
ز درد ناقص این عهد هم سؤال مکن
که صد ملامت از این درد بی ثمر دیدم
ز سوز و ماتم این روزگار دلگیرم
که خنده بی نمک و گریه بی اثر دیدم
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۰ - شکوائیه
شعر فخر و شاعران ننگین ز فرط حرص و آز
خویش را از زمره این جمع چون بیرون کشم
«انوری» چون نیز از ننگ طمع نتوان گریخت
انتقام خویش از این ناقص‌شریکان چون کشم
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۱ - ذکر مفاخر
منم عرفی امروز کز کشت طبعم
بود خرمن افشان کف خوشه چینان
دلی دارم از جنس یکتایی خود
بوحدت فروشی چو عزلت گزینان
دلی دارم از آب و رنگ طبیعت
گل افشان تر از چهره مه جبینان
دلی دارم از عشوه های معانی
برشته تراز حسن صحرانشینان
دلی تیره دارم ز دونان کودن
پر ازداغ چون دامن لاله چینان
گروهی بصورت صبیح و بمعنی
تنگ روشنایی چوصبح حزینان
چه گلها بچینند از باغ طبعم
بکوتاه دستی دراز آستینان
ولی دعویم کس مسلم ندارد
چو مستوری عشوه نازنینان
زجذب طبیعت باوج معانی
برآورده ام چشم کوتاه بینان
بآلودگان جرعه می ، فشانم
بتلخی نفرین پاکیزه دینان
بافعی دمان نامه ای می نویسم
منقش بمهر زمرد نگینان
فشاندم ، نوشتم ، نه بیهوده گفتم
که آنان کدام وکیانند اینان
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۲ - توبیخ
ای که درآئینه ام خود راسیه رو دیده ای
جنگ بیسودست رواندیشه زنگی مکن
ویکه نافهمیده ازوعظم بجان رنجیده ای
بی نصیب از فهم رازی فکر فرهنگی مکن
ورگمان گاوورزی داری اینک حاضرم
گر نمی تازی بمیدانم هم آهنگی مکن
ورتوان دندان من چون آسمان قهرت شکست
حاکمی اندیشه دندان شکن سنگی مکن
وعظ گفتم بیمجازی جای لذت بردن است
چون تو بیدردی سؤال از ذوق دلتنگی مکن
یا بعرفی صلح کن کاعمال زشتت رانوشت
یابرو باکاتب اعمال هم جنگی مکن
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۳ - اعتذار
از خجلت این گنه که عفوش
بر توست نه بر عطای یزدان
خواهم که شوم ز سایه تو
در مطلع آفتاب پنهان
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۴ - لطف قیاس
بحضرت تو مرا نسبتی است عرض کنم
بشرط آنکه کند خرده بین زبان کوتاه
بغایبانه محبت زنم زلیخایی
که یوسفم تو ملک سیرتی بصورت ماه
اگر تفاوتی اندر میانه یافت شود
همین بود که تو درمصری و منم درچاه
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۵ - حسن یوسف
بدون معنی اگر حسن یوسفی داری
ز صحبت تو زلیخا شود دل افسرده
یقین شناس که صورت تن است و معنی جان
اگر بحسن گرو ز آفتاب و مه برده
برو بصورت تنها مکن بمردم ناز
که دل زکس نبرد حسن شاهد مرده
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۶ - خطاب به حکیم ابوالفتح
بحر هنر ، حکیم ابوالفتح ، کان فضل
ای آنکه جز بمنهج اولی نیامدی
هم سیرت تو زیور دین است کو بشکل
جز نقشبند زینت دنیا نیامدی
کی بود کز چمن بچمن در بهشت جاه
نازک نهال رفتی و طوبی نیامدی
صد زیب یافت انجمن خاک و هیجگاه
از روزن قمر بتماشا نیامدی
نفروخت مشت خاک طمع هیچکس که تو
با گنج شایگانش بسودا نیامدی
چون معن گفت مظهر باذل منم بگو
کز مجمع مظاهر اسما نیامدی
بر صحن آسمان چو فرود آمدی ز بام
جز توتیای چشم ثریا نیامدی
آمد هما ردیف تو براشهب وجود
درسلک نظم دهر مقفا نیامدی
از غایت یگانگیت در هجوم شوق
اندیشه را بذهن مثنی نیامدی
یکشب نرفت گزهوس اتصال تو
صدره بخواب زهره و شعری نیامدی
فردوس منظرا ، فلک آرای مسندا
ای آنکه جز بکام احبا نیامدی
میجوشد از لبم سخنی گوش کن که تو
جز نکته پرور دم عیسی نیامدی
رفتی بصید همره جمشید روزگار
گفتی که اینک آمدم اما نیامدی
از بسکه ناامید ز زود آمدن شدم
گویم بخود بسهو که فردا نیامدی
گرشاه مانع است میا گرچه گویمت
کز شوق مردم و بتماشا نیامدی
ور داغم از کرشمه دیر آمدن کنی
این بس که پیش از آدم و حوا نیامدی
باز آی و سایه بر سرما کن که درجهان
فارغ ز ننگ تربیت ما نیامدی
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۷ - محمل گل
ای وفا پیشه یار هم مشرب
که بعرفی دعا فرستادی
نه دعای تهی که در جیبش
گوهر مدعا فرستادی
عندلیب مونث گلریز
از بهشت عطا فرستادی
ز آنچه گویم بسوزد از من لب
تا بگویم سزا فرستادی
پاس این شیوه دار تا گویم
چه بدست صبا فرستادی
من گل تازه تحفه کردم و تو
محمل گل مرا فرستادی
لطف کردی ولی منه منت
مه گرفتی سها فرستادی
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۸ - لطیفه
لطیفه ای زسر صدق گویمت «عرفی»
بسنج اگر بدو نیک متاع میدانی
بعلم تجربه با آنکه ذره ذره خویش
ز آفتاب عدم در سماع میدانی
بکبریای تو نازم که ملک هستی را
میانه خود و ایزد مشاع میدانی
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳۹ - سخن ناشنیده
شنیده ام که بشوخی برآن سری عرفی
که پرده برسر اسرار چیده بگذاری
لطیفه ای بتو گویم که بعداز این بغلط
عنان طبع بطالت رهیده بگذاری
زگوش کردنت آنگاه به بود گفتن
که درجهان سخن ناشنیده بگذاری
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱ - یار عنبر فروش را گوید
دو زلف تو صنما عنبر و تو عطاری
به عنبر تو همی حاجب اوفتد ما را
مرا فراق تو دیوانه کرد و سرگردان
ز بهر ایزد دریاب مر مرا یارا
بمان بر تن من زلف عنبرینت که هست
علاج مردم دیوانه عنبر سارا
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲ - یار ترسا بچه را می گوید
ز آب چشم من ای دوست روی و موی بشوی
که این چو برکه معبود توست و تو ترسا
گلوی وصل من از تیغ هجر خویش مبر
که ذبح حیوان در مذهب تو نیست روا
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳ - صفت یار رنگریز کند
رخ زرد کرد آن رخ رنگریز
که بالاش سروست و رخ آفتاب
بشستش پس از رنگ آب دو چشم
که شست آب هجران از آن هر دو خواب
بلی هر چه رنگش کند رنگ ریز
از آن پس بشوید مر او را به آب
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴ - صفت دلبر رقاص کند
ای بت پای کوب بازی گر
مایه نزهتی و اصل طرب
گشتن تو به آسمان ماند
چون چنین باشد ای پسر نه عجب
گه گه از روی تو نماید رو
گه گه از زلف تو نماید شب
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۵ - در حق یار میهمان گوید
میزبان کرد مرا دوش بتم
آن گرانمایه تر از در خوشاب
مجلسی داشتم آراسته خوب
از گل و نرگس و سیم و می ناب
چشم او نرگس و رخسارش گل
زنخش سیب و لب لعل شراب
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۶ - در حق دلبر صافی گوید
آن را که ز عشق تو بلا نیست بلا نیست
آن را که ز هجر تو فنا نیست فنا نیست
سه بوسه همی خواهم منعم مکن ای دوست
تو صوفیی و منع به نزد تو روا نیست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۷ - صفت دلبر فصاد بود
آمد آن حور و دست من بربست
زدم استادوار دست به شست
ز نخ او به دست بگرفتم
چون رگ دست من به شست بخست
گفت هشیار باش و آهسته
دست هر جا مزن چو مردم مست
گفتم ار من به دست بگرفتم
ز نخ ساده تو عذرم هست
زآنکه هنگام رگ زدن رسم است
سیب سیمین گرفتن اندر دست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۸ - صفت یار جعد زلف بود
زلف تو مگر جانا امید و نیازست
زیرا که چنین هر دو سیاه است و درازست
بسته ست به جعد تو دل من نه عجب زآنک
دلها همه در بسته امید و نیازست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۹ - صفت دلبر خباز کند
اندر تنور روی چو سوسن فرو بری
چون شمع و گل برآری بازار تنور راست
تا بر سر تنوری می ترسم از تو ز انک
طوفان نوح گاه نخست از تنور خاست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۰ - صفت یار پای کوب کند
چو کوبی پای و چون گیری پیاله
تنت از لطف گردد همچو جانت
چنان گردی و پیچانی میان را
ندارد استخوان گویی میانت
ز می گر چه تهی باشد پیاله
نماید پر می از عکس رخانت
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۱ - در حق دلبر نابینا گفت
چشم تو اگر نیست چو نرگس چه خوری غم
بی دیده بسان سمن تازه شکفته ست
از بس که دم سرد زدم در غم تو من
زو آیینه چشم تو زنگار گرفته ست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۲ - صفت دلبر کشتی گیرست
ای دلارام یار کشتی گیر
سینه تو ز سنگ آکنده ست
هر تنی کش برت زده ست آسیب
همچو مارش ز هم پراکنده ست
که تواندت بر زمین افکند
ماه را بر زمین که افکنده ست
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۳ - در حق یار چاهکن گوید
زمین مبر بسیار و مکن ازین پس چاه
که چاه کندن ناید ز روی خوب سپید
بدان سبب که تو خورشیدی و روا نبود
که روز روشن در زیر گل رود خورشید
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۴ - در حق دلبر خباز بگفت
آنکه او بر دکان ز بس خوبی
همچو خورشید بر سپهر آمد
شد فراز تنور چون دل من
باد و مه رفت و باد و مهر آمد
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۵ - صفت یار گنگ می گوید
هر گه که آن نگار شکر لب کند حدیث
بر دو لبش حدیثش عاشق چو ماه شود
هر حرف از آن که بر لب شیرینش بگذرد
آویزد اندرو و به سختی جدا شود
چونان کند حدیث که گویی کنون زبانش
برگفتن حدیث همی آشنا شود
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۶ - صفت یار خوش آواز کند
به نغمه خوش داودی و از آن آوا
دلم چو مرغ به نغمه بر تو روی نهاد
سزد که نرم کنی بر من آهنین دل خود
که نرم کردی داود آهن و پولاد
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۷ - در حق یار رگ زده گوید
چو راست گشت بر اکحلش نشتر فصاد
گل گداخته دیدم کز آن میان بچکید
نه خون بد آنکه تو دیدی میان زرین طشت
سرشک دیده آهن بدو کزان بچکید
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۸ - در حق دلبر نحوی گوید
من دوش بپرسیدم بر وجه یقینت
زان بت که به نحو اندر زین الادبا شد
گفتم که بود جانا مکسور به علت
زلفین تو بی علت مکسور چرا شد
گفتا که پر از همزه ست این زلف چو لامم
مکسور کند لام تو را ظن خطا شد
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۱۹ - در حق دلبر شاعر گفته
شاعری تو مدار روی گران
شاعران روی را گران نکنند
نکنی آنچه گویی و نه شگفت
کآنچه گویند شاعران نکنند
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۰ - صفت دلبر ساقی باشد
عیش و نشاط و شادی و لهوست مرمرا
تا ساقی من آن بت حوری لقا کند
زهره ست و ماه باده و رویش بروشنی
زان هر دو نور مجلس ما پر ضیا کند
آری چو ماه و زهره به یک جا قران کنند
عیش و نشاط و شادی و لهو اقتضا کند
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۱ - صفت یار با خط و خال است
ای نگاری که ز خوبی رخت
حور در خلد گرفتار بماند
رخ تو حسن به پرگار بزد
در میان نقطه پرگار بماند
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۲ - صفت یار لشکری گوید
رفتی به جنگ و جز تو که دید ای صنم صنم
کو با هزار مرد مبارزه فره بود
باز آمدی مظفر و پیروز و روز نو
آری چو تو صنم همه جا روز به بود
لابد مظفر آید آن کس که گاه جنگ
از غمزگان و زلفش تیر و زره بود
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۳ - صفت دلبر صوفی مذهب
گفتم چرا نسازی با من تو
تا کی تنم ز بهر تو بگدازد
گفتا تو بت پرستی و من صوفی
با بت پرست صوفی کی سازد
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۴ - در حق دلبر نوخط گفته
نیکوتری به چشم من از دولت
وز نعمت جوانی شیرین تر
ماهی و نور داده تو را ایزد
سروی و آب داده تو را کوثر
پرگار حسن بر رخ تو گشته
صد دایره فکنده بر آن رخ بر
بر مشک زده دایره را از آن
افتاده نقطه ای به میان اندر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۵ - صفت یار برزگر گوید
ای به دو رخ بسان تازه بهار
نکنی کار جز به میل و شمار
گر ز من زاریست همواری
کارم از تو چراست ناهموار
همچنان کز شیار گل ببری
همچنان گرد عشق تو شاد یار
هر چه تخم است آن توانی کشت
و آن به دست تو بهتر آرد بار
هست ما را به تخم صبر نیاز
بر دل بنده تخم صبر بکار
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۶ - صفت دلبر فیروزه فروش
کی خرند از تو فیروزه هرگز
چون ببینندت ای بدیع نگار
لب و دندان تو همی بینند
لعل خوشرنگ و لؤلؤ شهوار
هر چه فیروزه بایدت بفروش
شبه از بهر چشم زخم بدار
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۷ - صفت دلبر زرگر باشد
مه سنگین دلی ای مهر دلجوی
بت شیرین لبی ای یار زرگر
بدیدم زرگری شیرین نهادی
از آن کردم رخان خویش چون زر
مگر روزی دخان چون زر من
نهی جانا به سیمین عارضت بر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۸ - صفت یار نیلگر گوید
نیلگر یاری و ز غم بر من
نیلگون کرده جهان یکسر
عارضین و رخان و انگشتانت
سمن است و گل است و نیلوفر
مزن آسیب دست بر عارض
که به خط ماند آن کبود اثر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۲۹ - صفت دلبر فقیه بود
ز روی خواهش گفتم بدان نگار که من
ز شادمانی درویشم ای بت دلبر
مرا نصیب زکوة لبان یاقوتین
بده که نیست ز من هیچ کس بدان حق تر
جواب داد که من فقه خوانده ام دانم
ز فقه واجب ناید زکوة بر گوهر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۰ - صفت یار هندسی گفت
خورشید ملاحت است رویش
نورش به جهان شده است سایر
پرگار لطافت است دستش
بی نقطه همی کشد دوایر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۱ - در حق دلبر مؤذن گوید
ای بت کشمیر و سرو کشمر
ای حور دلارام و ماه دلبر
چون بتکده آزرست مسجد
از روی تو ای نگار آزر
ای دوست مؤذن تو را ز ایزد
بفزود از آنت زینت و فر
قدر تو نداند مؤذن تو
بی قدر بود به مسجد اندر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۲ - صفت یار خط برآورده
تا شد تمام منکسف آن آفتاب تو
چون چرخ پر ستاره شد از اشک من کنار
آری چو آفتاب شود منکسف تمام
از چرخ کوکبان همه گردند آشکار
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۳ - وصف دلدار و درد دیده او
خواهی که درد ناید بر چشمت
آنجا که ناصواب بود منگر
اکنون گمان برم که ز چشم بد
آسیب یافت چشم تو ای دلبر
یا نیست سرخ چشم تو از علت
عکس رخت فتاده به چشم اندر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۴ - عشق هم کیمیاگری داند
آن دلفریب دلکش و آن دلربای دلبر
با صد هزار کشی خندان درآمد از در
تنبول کرده آن بت تنبول کرده پیدا
سی و دو نار دانه در نار دانش اندر
تا کیمیای حسنش کرده ست لعل درش
از کیمیای عشقش گشتست لعل من زر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۵ - سایبان کرده دلبر از پیکر
خواهی کز آفتاب کنی سایه مر مرا
ای از همه ظریفان یکسر ظریف تر
سایه نیوفتد صنما بر من از تنت
زیرا ز آفتاب تن تو لطیف تر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۶ - صفات دلبر زرین کمرست
ای ماهروی لعبت جوزا کمر
سیم است و زر به ماه و به جوزابر
امروز روز لهو و نشاط است خیز
پیش من آر باده و اندوه بر
زیرا چو مه به جوزا باشد بتا
روز نشاط باشد و لهو و بطر
ور خوش نیایدت کمر زر همی
دل ز آن مدار تنگ و غم آن مخور
کز پشت و روی اشک همی سازم
به ز آنکه هست پشتش طرف کمر
هرگز بود که گرد میانت یکی
آرم دو دست خود چو کمر سر به سر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۷ - صفت دلبر دبستانی
ای یار دبستانی و دبستان
نادیده چو تو دلربا و دلبر
حوری و دبستان به تو مزین
ماهی و محلت به تو منور
از نور تو این گشته چرخ اعلا
وز فر تو آن گشته خلد اکبر
گاه گاه برند اوستاد خود را
بادام و شکر کودکان یکسر
او را تو همی از دو چشم و از لب
بادام بری هر زمان و شکر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۸ - صفت دلبر صیاد بود
تو را ای چو آهو به چشم و به تگ
سگانند در تگ چو مرغی به پر
چرا با تو سازند کاهو و سگ
نسازند پیوسته با یکدیگر
مهی تو که هرگز نترسی ز شب
گلی تو که تازه شوی از مطر
چو نیلوفر انس تو با حوض آب
چو لاله همی جای تو در خضر
چرا هر شبی ای دلارام یار
چرا هر زمان ای نگارین پسر
به دشتی دگر بینمت خوابگاه
ز حوضی دگر بینمت آبخور
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۳۹ - صفت دلبر واعظ باشد
ای مزین شده به تو منبر
خلق بر روی خوب تو نظار
یا مده خلق را تو چندین پند
یا دل من به بیهده مازار
ور همی کرد بایدت تذکیر
زلف رقاص و چشم مست مدار
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۰ - در حق حاکم شهری باشد
حکم تو بر هر دلی روان شده در شهر
نام تو زین روی شد به حاکم سایر
جور کنی بر من و ز حاکم شهری
جز تو که دید ای نگار حاکم جابر
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۱ - صفت یار کبوترباز است
انس تو با کبوترست همه
ننگری از هوس به چاکر خویش
هم به ساعت بر تو باز آید
هر کبوتر که رانی از بر خویش
رفتن و آمدن به نزد رهی
چون نیاموزی از کبوتر خویش
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۲ - صفت دلبر نایی گوید
ای دلکش و دلبند من فدیتک
زلفین تو دلبند و چشم دلکش
چو خامه آزر میانت لاغر
چون نامه مانی رخت منقش
نای تو به دست چون منی آمد
نالنده از زخمت ای پریوش
آواز خوش آمد بتا ز نایت
زیرا که گذرگاهش آن لب خوش
هر گه که تو در نای در دمیدی
روی تو برافروزد ای بت کش
رخسار تو آتش است آری
بیشک ز دمیدن فروزد آتش
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۳ - صفت دلبر معبر گفت
ای صنم گر معبری دانی
آنچه گویم بگیر تقدیرش
وصل بینم همی من اندر خواب
چون که باشد فراق تعبیرش
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۴ - صفت یار درودگر گفته است
نزار و تافته گشتم بسان ساروی تو
مکن بترس ز ایزد ز عاقبت بندیش
چو مته تو شدم در غم تو سرگردان
بسان چوب تو از اسکنه شدم دلریش
همیشه هجران جویی بسان اره خود
به سوی خویش تراشی همه چو تیشه خویش
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۵ - صفت دلبر چوگان باز است
تازان درآمد از در میدانش
چون ماه آسمان یکرانش
گوی و دلم دو کوی به پیشش در
هر دو غمی ز زخم فراوانش
این گوی خسته از مژه چشمش
وآن گوی جسته از سر چوگانش
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۶ - سبل چشم خویش را گوید
ز بس که در غم هجرت ز دیده ریزم آب
به دیدگان من ای دوست راه یافت خلل
سبل گرفت مرا دیده و تو می گویی
به غمزه برگیر از روی دو دیده سبل
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۷ - در حق دلبر احول گفته
ای دو زلفت چو ماه در آخر
وی رخانت چو مشک در اول
احول اکحلی و متفقند
خلق در حسن احول اکحل
شده بار دگر کسی هم جفت
کرده با دیگری مرا تو بدل
گر مرا نیستی امید وصال
نیمی جفت یار دان به مثل
یک دو بینی همی و این نه شگفت
یک دو بیند همی به چشم احول
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۸ - صفت یار فلسفی گوید
به علم فلسفه چندین چه نازی
که باشد فلسفی دایم معطل
هزاران گونه مشکل بیش بینم
در آن زلفین مفتول مسلسل
ارکب حل شکل کل یوم
و حل الشکل من صدغیه اشکل
تو را حل گردد اشکال مجسطی
اگر شکل دو زلف خود کنی حل
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۴۹ - صفت دلبر طبال کند
طبل از وصل تو چنان نالد
که من اندر فراق روح کسل
من روا دارم و همی گویم
که روا داری ای نگار چگل
کاسه سازم تو را ز تارک سر
پوست بندم بر او ز پرده دل
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۵۰ - در حق دلبر نقاش بود
بخواست کاغذ و برداشت آن نگار قلم
مثل صورت خود را برو کشید رقم
چنان نگاشت تو گفتی که کاغذ آینه بود
پدید گشت در او روی آن بدیع صنم
قلم چو صورت او دید شد بر او عاشق
ز چشم خویش ببارید همچو باران نم
گهی ز مهر ببوسیدش آن لب چو عقیق
گهی به مهر درآویخت زان دو زلف به خم
چو من نوان و خروشان و زرد و لاغر گشت
هزینه کرد بر او هر چه چیز داشت قلم
چو چهره بگشاد آن دلربای صورت را
پدید کرد ز شنگرف هر چه بد مبهم
قلم ز انده هجرانش خون گریست همی
بدانگهی که جدا خواستند گشت از هم
مسعود سعد سلمان — شهرآشوب — شمارهٔ ۵۱ - صفت یار باغبان باشد
ای روی تو باغ و باغبانی تو
روی تو و باغ هر دو همچون هم
دانم که تو ابر و نم روا داری
ز آن دیده چو ابر کرده ام پرنم
در باغ تو تا که باغبان باشی
لاله بگه خزان نیاید کم
خرم شده باغ از تو چون جنت
چون باغ تو باغ نیست در عالم
تو مهر و مهی و مهر و مه دایم
دارند همیشه باغ را خرم