mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — من مرگ را...
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چون جوبارِ آهن در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چونان دریایی از پولاد و سنگ در من می‌گذرد.
 
□
 
در گذرگاهِ نسیم سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ باران سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ سایه سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 
نیلوفر و باران در تو بود
خنجر و فریادی در من،
فواره و رؤیا در تو بود
تالاب و سیاهی در من.
 
در گذرگاهت سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 
□
 
من برگ را سرودی کردم
سرسبزتر ز بیشه
 
من موج را سرودی کردم
پُرنبض‌تر ز انسان
 
من عشق را سرودی کردم
پُرطبل‌تر ز مرگ
 
سرسبزتر ز جنگل
من برگ را سرودی کردم
 
پُرتپش‌تر از دلِ دریا
من موج را سرودی کردم
 
پُرطبل‌تر از حیات
من مرگ را
سرودی کردم.
 
آذرِ ۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — وصل
۱
 
در برابرِ بی‌کرانیِ ساکن
جنبشِ کوچکِ گُلبرگ
به پروانه‌یی ماننده بود.
 
 
زمان، با گامِ شتابناک برخاست
و در سرگردانی
                  یله شد.
 
در باغستانِ خشک
                       معجزه‌ی وصل
                                        بهاری کرد.
 
سرابِ عطشان
                  برکه‌یی صافی شد،
و گنجشکانِ دست‌آموزِ بوسه
شادی را
در خشکسارِ باغ
                    به رقص آوردند.
 
 
       ۲
 
اینک! چشمی بی‌دریغ
                           که فانوسِ اشک‌اش
شوربختیِ مردی را که تنها بودم و تاریک
لبخند می‌زند.
 
آنک منم که سرگردانی‌هایم را همه
تا بدین قُلّه‌ی جُل‌جُتا
                         پیموده‌ام
 
آنک منم
میخِ صلیب از کفِ دستان به دندان برکنده.
 
آنک منم
          پا بر صلیبِ باژگون نهاده
با قامتی به بلندیِ فریاد.
 
 
       ۳
 
در سرزمینِ حسرت معجزه‌یی فرود آمد
[و این خود دیگرگونه معجزتی بود].
 
 
فریاد کردم:
«ــ ای مسافر!
    با من از آن زنجیریانِ بخت که چنان سهمناک دوست می‌داشتم
    این‌مایه ستیزه چرا رفت؟
    با ایشان چه می‌بایدم کرد؟»
 
 
«ــ بر ایشان مگیر!»
چنین گفت و چنین کردم.
 
 
لایه‌ی تیره فرونشست
آبگیرِ کدر
          صافی شد
و سنگریزه‌های زمزمه
                         در ژرفای زلال
                                        درخشید
 
دندان‌های خشم
به لبخندی
            زیبا شد
 
رنجِ دیرینه
           همه کینه‌هایش را
                                 خندید
 
 
پای‌آبله
در چمنزارانِ آفتاب
                     فرود آمدم
بی‌آنکه از شبِ ناآشتی
                            داغِ سیاهی بر جگر نهاده باشم.
 
 
       ۴
 
نه!
هرگز شب را باور نکردم
چرا که
       در فراسوهای دهلیزش
به امیدِ دریچه‌یی
                    دل بسته بودم.
 
 
       ۵
 
شکوهی در جانم تنوره می‌کشد
گویی از پاک‌ترین هوای کوهستانی
لبالب
      قدحی درکشیده‌ام.
 
در فرصتِ میانِ ستاره‌ها
شلنگ‌انداز
             رقصی می‌کنم -
دیوانه
      به تماشای من بیا!
 
دیِ ۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — شبانه
به گوهرِ مراد
کوچه‌ها باریکن
                  دُکّونا
                      بسته‌س،
 
خونه‌ها تاریکن
                 تاقا
                     شیکسته‌س،
 
از صدا
       افتاده
             تار و کمونچه
 
مُرده می‌برن
              کوچه به
                       کوچه.
 
□
 
نگا کن!
        مُرده‌ها
                به مُرده
                         نمی‌رن،
 
حتا به
       شمعِ جون‌سپرده
                            نمی‌رن،
 
شکلِ
      فانوسی‌ین
                   که اگه خاموشه
 
واسه نَف‌نیس
                 هَنو
                     یه عالم نف توشه.
 
□
 
جماعت!
          من دیگه
                    حوصله
                            ندارم
 
به «خوب»
            امید و
                   از «بد» گله
                                 ندارم.
 
گرچه از
         دیگرون
                 فاصله
                        ندارم،
 
کاری با
        کارِ این
               قافله
                    ندارم!
 
□
 
کوچه‌ها
         باریکن
                 دُکّونا
                      بسته‌س،
 
خونه‌ها
         تاریکن
                 تاقا
                    شیکسته‌س،
 
از صدا
       افتاده
             تار و
                  کمونچه
 
مُرده
     می‌برن
             کوچه به
                       کوچه...
 
۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — آغاز
بی‌گاهان
به غربت
به زمانی که خود درنرسیده بود ــ
 
چنین زاده شدم در بیشه‌ی جانوران و سنگ،
و قلب‌ام
در خلأ
تپیدن آغاز کرد.
 
□
 
گهواره‌ی تکرار را ترک گفتم
در سرزمینی بی‌پرنده و بی‌بهار.
 
نخستین سفرم بازآمدن بود از چشم‌اندازهای امیدفرسای ماسه و خار،
بی‌آنکه با نخستین قدم‌های ناآزموده‌ی نوپاییِ خویش به راهی دور رفته باشم.
 
نخستین سفرم
بازآمدن بود.
 
□
 
دوردست
امیدی نمی‌آموخت.
لرزان
      بر پاهای نو راه
                        رو در افقِ سوزان ایستادم.
دریافتم که بشارتی نیست
چرا که سرابی در میانه بود.
 
□
 
دوردست امیدی نمی‌آموخت.
دانستم که بشارتی نیست:
این بی‌کرانه
              زندانی چندان عظیم بود
                                            که روح
از شرمِ ناتوانی
در اشک
          پنهان می‌شد.
 
فروردینِ ۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — شبانه
میانِ خورشیدهای همیشه
زیباییِ تو
           لنگری‌ست ــ
خورشیدی که
                از سپیده‌دمِ همه ستارگان
                                                بی‌نیازم می‌کند.
 
نگاهت
       شکستِ ستمگری‌ست ــ
نگاهی که عریانیِ روحِ مرا
                               از مِهر
                                      جامه‌یی کرد
بدانسان که کنونم
                      شبِ بی‌روزنِ هرگز
چنان نماید که کنایتی طنزآلود بوده است.
 
و چشمانت با من گفتند
که فردا
        روزِ دیگری‌ست ــ
 
آنک چشمانی که خمیرْمایه‌ی مِهر است!
وینک مِهرِ تو:
نبردْافزاری
           تا با تقدیرِ خویش پنجه در پنجه کنم.
 
□
 
آفتاب را در فراسوهای افق پنداشته بودم.
به جز عزیمتِ نا به هنگامم گزیری نبود
چنین انگاشته بودم.
 
آیدا فسخِ عزیمتِ جاودانه بود.
 
□
 
میانِ آفتاب‌های همیشه
زیباییِ تو
           لنگری‌ست ــ
نگاهت
       شکستِ ستم‌گری‌ست ــ
و چشمانت با من گفتند
که فردا
روزِ دیگری‌ست.
 
شهریور ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — من و تو، درخت و بارون ...
من باهارم تو زمین
من زمینم تو درخت
من درختم تو باهار ــ
نازِ انگشتای بارونِ تو باغم می‌کنه
میونِ جنگلا تاقم می‌کنه.
 
تو بزرگی مثِ شب.
اگه مهتاب باشه یا نه
                          تو بزرگی
                                    مثِ شب.
 
خودِ مهتابی تو اصلاً، خودِ مهتابی تو.
تازه، وقتی بره مهتاب و
                            هنوز
شبِ تنها
           باید
راهِ دوری‌رو بره تا دَمِ دروازه‌ی روز ــ
مثِ شب گود و بزرگی
                           مثِ شب.
 
تازه، روزم که بیاد
تو تمیزی
          مثِ شبنم
                      مثِ صبح.
 
تو مثِ مخملِ ابری
                      مثِ بوی علفی
مثِ اون ململِ مه نازکی:
                             اون ململِ مه
که رو عطرِ علفا، مثلِ بلاتکلیفی
هاج و واج مونده مردد
                          میونِ موندن و رفتن
                                                 میونِ مرگ و حیات.
 
مثِ برفایی تو.
تازه آبم که بشن برفا و عُریون بشه کوه
مثِ اون قله‌ی مغرورِ بلندی
که به ابرای سیاهی و به بادای بدی می‌خندی...
 
□
 
من باهارم تو زمین
من زمینم تو درخت
من درختم تو باهار،
نازِ انگشتای بارونِ تو باغم می‌کنه
میونِ جنگلا تاقم می‌کنه.
 
مهرِ ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — من و تو...
من و تو یکی دهانیم
که با همه آوازش
به زیباتر سرودی خواناست.
 
من و تو یکی دیدگانیم
که دنیا را هر دَم
                   در منظرِ خویش
                                     تازه‌تر می‌سازد.
 
نفرتی
از هرآنچه بازِمان دارد
از هرآنچه محصورِمان کند
از هرآنچه واداردِمان
                       که به دنبال بنگریم، ــ
 
دستی
که خطی گستاخ به باطل می‌کشد.
 
□
 
من و تو یکی شوریم
از هر شعله‌یی برتر،
که هیچگاه شکست را بر ما چیرگی نیست
چرا که از عشق
رویینه‌تنیم.
 
□
 
و پرستویی که در سرْپناهِ ما آشیان کرده است
با آمدشدنی شتابناک
خانه را
        از خدایی گم‌شده
                             لبریز می‌کند.
 
۲۳ دیِ ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — از مرگ...
هرگز از مرگ نهراسیده‌ام
اگرچه دستانش از ابتذال شکننده‌تر بود.
هراسِ من ــ باری ــ همه از مردن در سرزمینی‌ست
که مزدِ گورکن
                از بهای آزادیِ آدمی
                                        افزون باشد.
 
□
 
جُستن
یافتن
و آنگاه
به اختیار برگزیدن
و از خویشتنِ خویش
بارویی پی‌افکندن ــ
 
اگر مرگ را از این همه ارزشی بیش‌تر باشد
حاشا حاشا که هرگز از مرگ هراسیده باشم.
 
دیِ ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — خفتگان
به مناسبتِ بیستمین سالِ قیامِ دلیرانه‌ی گتتوی شهرِ ورشو
از آن‌ها که رویاروی
                     با چشمانِ گشاده در مرگ نگریستند،
از برادرانِ سربلند،
در محله‌ی تاریک
                   یک تن بیدار نیست.
 
از آن‌ها که خشمِ گردن‌کش را در گِرهِ مشت‌های خالیِ خویش فریاد کردند،
از خواهرانِ دلتنگ،
در محله‌ی تاریک
یک تن بیدار نیست.
 
از آن‌ها که با عطرِ نانِ گرم و هیاهوی زنگِ تفریح بیگانه ماندند
چرا که مجالِ ایشان در فاصله‌ی گهواره و گور بس کوتاه بود،
از فرزندانِ ترس‌خورده‌ی نومید،
در محله‌ی تاریک
                   یک تن بیدار نیست.
 
ای برادران!
شماله‌ها فرود آرید
شاید که چشمِ ستاره‌یی
                               به شهادت
در میانِ این هیاکلِ نیمی از رنج و نیمی از مرگ که در گذرگاهِ رؤیای ابلیس به خلأ پیوسته‌اند
تصویری چنان بتواند یافت
که شباهتی از یهوه به میراث برده باشد.
 
□
 
اینان مرگ را سرودی کرده‌اند.
اینان مرگ را
چندان شکوهمند و بلند آواز داده‌اند
که بهار
        چنان چون آواری
                          بر رگِ دوزخ خزیده است.
 
ای برادران!
این سنبله‌های سبز
در آستانِ درو سرودی چندان دل‌انگیز خوانده‌اند
که دروگر
          از حقارتِ خویش
                             لب به تَحَسُر گَزیده است.
 
مشعل‌ها فرود آرید که در سراسرِ گتتوی خاموش
به جز چهره‌ی جلادان
                         هیچ چیز از خدا شباهت نبرده است.
اینان به مرگ از مرگ شبیه‌ترند.
اینان از مرگی بی‌مرگ شباهت برده‌اند.
سایه‌یی لغزانند که
                       چون مرگ
بر گستره‌ی غمناکی که خدا به فراموشی سپرده است
جنبشی جاودانه دارند.
 
۱۶ اسفندِ ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — سرودِ آن کس که از کوچه به خانه باز می‌گردد
نه در خیال، که رویاروی می‌بینم
سالیانی بارآور را که آغاز خواهم کرد.
 
خاطره‌ام که آبستنِ عشقی سرشار است
کیفِ مادر شدن را
                     در خمیازه‌های انتظاری طولانی
                                                          مکرر می‌کند.
 
□
 
خانه‌یی آرام و
اشتیاقِ پُرصداقتِ تو
تا نخستین خواننده‌ی هر سرودِ تازه باشی
چنان چون پدری که چشم به راهِ میلادِ نخستین فرزندِ خویش است؛
چرا که هر ترانه
فرزندی‌ست که از نوازشِ دست‌های گرمِ تو
نطفه بسته است...
میزی و چراغی،
کاغذهای سپید و مدادهای تراشیده و از پیش آماده،
و بوسه‌یی
صله‌ی هر سروده‌ی نو.
 
و تو ای جاذبه‌ی لطیفِ عطش که دشتِ خشک را دریا می‌کنی،
حقیقتی فریبنده‌تر از دروغ،
با زیبایی‌ات ــ باکره‌تر از فریب ــ که اندیشه‌ی مرا
از تمامیِ آفرینش‌ها بارور می‌کند!
در کنارِ تو خود را
                   من
کودکانه در جامه‌ی نودوزِ نوروزیِ خویش می‌یابم
در آن سالیانِ گم، که زشت‌اند
چرا که خطوطِ اندامِ تو را به یاد ندارند!
 
□
 
خانه‌یی آرام و
انتظارِ پُراشتیاقِ تو تا نخستین خواننده‌ی هر سرودِ نو باشی.
 
خانه‌یی که در آن
سعادت
          پاداشِ اعتماد است
و چشمه‌ها و نسیم
                        در آن می‌رویند.
 
بامش بوسه و سایه است
و پنجره‌اش به کوچه نمی‌گشاید
و عینک‌ها و پستی‌ها را در آن راه نیست.
 
□
بگذار از ما
            نشانه‌ی زندگی
                               هم زباله‌یی باد که به کوچه می‌افکنیم
تا از گزندِ اهرمنانِ کتاب‌خوار
ــ که مادربزرگانِ نرینه‌نمای خویش‌اند ــ امانِمان باد.
 
تو را و مرا
           بی‌من و تو
                       بن‌بستِ خلوتی بس!
که حکایتِ من و آنان غمنامه‌ی دردی مکرر است:
که چون با خونِ خویش پروردمِشان
باری چه کنند
                گر از نوشیدنِ خونِ منِشان
                                                 گزیر نیست؟
 
□
 
تو و اشتیاقِ پُرصداقتِ تو
من و خانه‌مان
میزی و چراغی...
 
آری
در مرگ‌آورترین لحظه‌ی انتظار
زندگی را در رؤیاهای خویش دنبال می‌گیرم.
در رؤیاها و
در امیدهایم!
 
۲۴ اردیبهشتِ ۱۳۴۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — تکرار
جنگلِ آینه‌ها به هم در شکست
و رسولانی خسته بر این پهنه‌ی نومید فرود آمدند
                                                            که کتابِ رسالتِشان
جز سیاهه‌ی آن نام‌ها نبود
                                که شهادت را
در سرگذشتِ خویش
                          مکرر کرده بودند.
 
□
 
با دستانِ سوخته
                     غبار از چهره‌ی خورشید سترده بودند
تا رخساره‌ی جلادانِ خود را در آینه‌های خاطره بازشناسند.
تا دریابند که جلادانِ ایشان، همه آن پای در زنجیرانند
که قیامِ درخون تپیده‌ی اینان
چنان چون سرودی در چشم‌اندازِ آزادیِ آنان رُسته بود، ــ
همه آن پای‌ در زنجیرانند که، اینک!
بنگرید
       تا چگونه
                بی‌ایمان و بی‌سرود
زندانِ خود و اینان را دوستاق‌بانی می‌کنند،
بنگرید!
بنگرید!
 
□
 
جنگلِ آینه‌ها به هم درشکست
و رسولانی خسته بر گستره‌ی تاریک فرود آمدند
که فریادِ دردِ ایشان
                       به هنگامی که شکنجه بر قالبِشان پوست می‌درید
چنین بود:
           «ــ کتابِ رسالتِ ما محبت است و زیبایی‌ست
               تا بلبل‌های بوسه
               بر شاخِ ارغوان بسرایند.
 
               شوربختان را نیک‌فرجام
               بردگان را آزاد و
               نومیدان را امیدوار خواسته‌ایم
               تا تبارِ یزدانیِ انسان
               سلطنتِ جاویدانش را
                                         بر قلمروِ خاک
                                                         بازیابد.
               کتابِ رسالتِ ما محبت است و زیبایی‌ست
               تا زهدانِ خاک
                                از تخمه‌ی کین
                                                 بار نبندد.»
 
□
 
جنگلِ آیینه فروریخت
و رسولانِ خسته به تبارِ شهیدان پیوستند،
و شاعران به تبارِ شهیدان پیوستند
چونان کبوترانِ آزادْپروازی که به دستِ غلامان ذبح می‌شوند
تا سفره‌ی اربابان را رنگین کنند.
 
و بدین‌گونه بود
                 که سرود و زیبایی
زمینی را که دیگر از آنِ انسان نیست
بدرود کرد.
 
گوری ماند و نوحه‌یی.
و انسان
         جاودانه پادربند
                          به زندانِ بندگی اندر
                                                  بمانْد.
 
۲۵ اسفندِ ۱۳۴۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — چهار سرود برای آيدا
۱
سرودِ مردِ سرگردان
مرا می‌باید که در این خمِ راه
در انتظاری تاب‌سوز
سایه‌گاهی به چوب و سنگ برآرم،
چرا که سرانجام
                    امید
از سفری به‌دیرانجامیده باز می‌آید.
 
به زمانی اما
              ای دریغ!
                       که مرا
بامی بر سر نیست
نه گلیمی به زیرِ پای.
 
از تابِ خورشید
                  تفتیدن را
سبویی نیست
تا آبش دهم،
و برآسودنِ از خستگی را
بالینی نه
          که بنشانمش.
 
□
 
مسافرِ چشم‌به‌راهی‌های من
بی‌گاهان از راه بخواهد رسید.
 
ای همه‌ی امیدها
مرا به برآوردنِ این بام
نیرویی دهید!
۲۹ اردیبهشتِ ۱۳۴۲
 
۲
سرودِ آشنایی
کیستی که من
                  اینگونه
                         به‌اعتماد
نامِ خود را
با تو می‌گویم
کلیدِ خانه‌ام را
در دستت می‌گذارم
نانِ شادی‌هایم را
با تو قسمت می‌کنم
به کنارت می‌نشینم و
                          بر زانوی تو
اینچنین آرام
به خواب می‌روم؟
 
□
 
کیستی که من
                  اینگونه به جد
در دیارِ رؤیاهای خویش
با تو درنگ می‌کنم؟
۲۹ اردیبهشتِ ۱۳۴۲
 
 
۳
کدامین ابلیس
                 تو را
                     اینچنین
به گفتنِ نه
            وسوسه می‌کند؟
یا اگر خود فرشته‌یی‌ست
از دامِ کدام اهرمن‌ات
                        بدینگونه
                                 هُشدار می‌دهد؟
 
تردیدی‌ست این؟
یا خود
گام‌ْصدای بازپسین قدم‌هاست
که غُربت را به جانبِ زادگاهِ آشنایی
فرود می‌آیی؟
 
۳۰ اردیبهشتِ ۱۳۴۲
 
 
۴
سرود برای سپاس و پرستش
بوسه‌های تو
گنجشکَکانِ پُرگوی باغ‌اند
و پستان‌هایت کندوی کوهستان‌هاست
و تنت
رازی‌ست جاودانه
که در خلوتی عظیم
                       با من‌اش در میان می‌گذارند.
 
تنِ تو آهنگی‌ست
و تنِ من کلمه‌یی که در آن می‌نشیند
تا نغمه‌یی در وجود آید:
سرودی که تداوم را می‌تپد.
 
در نگاهت همه‌ی مهربانی‌هاست:
قاصدی که زندگی را خبر می‌دهد.
 
و در سکوتت همه‌ی صداها:
فریادی که بودن را تجربه می‌کند.
۳۱ اردیبهشتِ ۱۳۴۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — آیدا در آینه
لبانت
     به ظرافتِ شعر
شهوانی‌ترینِ بوسه‌ها را به شرمی چنان مبدل می‌کند
که جاندارِ غارنشین از آن سود می‌جوید
تا به صورتِ انسان درآید.
 
و گونه‌هایت
              با دو شیارِ مورّب،
که غرورِ تو را هدایت می‌کنند و
                                     سرنوشتِ مرا
که شب را تحمل کرده‌ام
بی‌آنکه به انتظارِ صبح
                          مسلح بوده باشم،
و بکارتی سربلند را
از روسبی‌خانه‌های دادوستد
سربه‌مُهر بازآورده‌ام.
 
هرگز کسی اینگونه فجیع به کشتنِ خود برنخاست که من به زندگی نشستم!
 
□
 
و چشمانت رازِ آتش است.
 
و عشقت پیروزیِ آدمی‌ست
هنگامی که به جنگِ تقدیر می‌شتابد.
 
و آغوشت
اندک جایی برای زیستن
اندک جایی برای مردن
و گریزِ از شهر
                 که با هزار انگشت
                                       به وقاحت
پاکیِ آسمان را متهم می‌کند.
 
□
 
کوه با نخستین سنگ‌ها آغاز می‌شود
و انسان با نخستین درد.
 
در من زندانیِ ستمگری بود
که به آوازِ زنجیرش خو نمی‌کرد ــ
من با نخستین نگاهِ تو آغاز شدم.
 
□
 
توفان‌ها
در رقصِ عظیمِ تو
                     به شکوهمندی
                                       نی‌لبکی می‌نوازند،
و ترانه‌ی رگ‌هایت
آفتابِ همیشه را طالع می‌کند.
 
بگذار چنان از خواب برآیم
که کوچه‌های شهر
حضورِ مرا دریابند.
 
دستانت آشتی است
و دوستانی که یاری می‌دهند
تا دشمنی
            از یاد
                 برده شود.
 
پیشانی‌ات آینه‌یی بلند است
تابناک و بلند،
که «خواهرانِ هفتگانه» در آن می‌نگرند
تا به زیباییِ خویش دست یابند.
 
دو پرنده‌ی بی‌طاقت در سینه‌ات آواز می‌خوانند.
تابستان از کدامین راه فرا خواهد رسید
تا عطش
آب‌ها را گواراتر کند؟
 
تا در آیینه پدیدار آیی
عمری دراز در آن نگریستم
من برکه‌ها و دریاها را گریستم
ای پری‌وارِ در قالبِ آدمی
که پیکرت جز در خُلواره‌ی ناراستی نمی‌سوزد! ــ
حضورت بهشتی‌ست
که گریزِ از جهنم را توجیه می‌کند،
دریایی که مرا در خود غرق می‌کند
تا از همه گناهان و دروغ
شسته شوم.
 
و سپیده‌دم با دست‌هایت بیدار می‌شود.
 
بهمنِ ۱۳۴۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — میعاد
در فراسویِ مرزهای تنت تو را دوست می‌دارم.
 
آینه‌ها و شب‌پره‌های مشتاق را به من بده
روشنی و شراب را
آسمانِ بلند و کمانِ گشاده‌ی پُل
پرنده‌ها و قوس و قزح را به من بده
و راهِ آخرین را
در پرده‌یی که می‌زنی مکرر کن.
 
□
 
در فراسوی مرزهای تنم
تو را دوست می‌دارم.
 
در آن دوردستِ بعید
که رسالتِ اندام‌ها پایان می‌پذیرد
و شعله و شورِ تپش‌ها و خواهش‌ها
                                           به‌تمامی
فرومی‌نشیند
و هر معنا قالبِ لفظ را وامی‌گذارد
چنان چون روحی
                    که جسد را در پایانِ سفر،
تا به هجومِ کرکس‌هایِ پایان‌اش وانهد...
 
□
 
در فراسوهای عشق
تو را دوست می‌دارم،
در فراسوهای پرده و رنگ.
 
در فراسوهای پیکرهایِمان
با من وعده‌ی دیداری بده.
 
اردیبهشتِ ۱۳۴۳
شیرگاه

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — آیدا در آینه — جاده، آن سویِ پُل
مرا دیگر انگیزه‌ی سفر نیست.
مرا دیگر هوای سفری به سر نیست.
 
قطاری که نیم‌شبان نعره‌کشان از دِهِ ما می‌گذرد
آسمانِ مرا کوچک نمی‌کند
و جاده‌یی که از گُرده‌ی پُل می‌گذرد
آرزوی مرا با خود
به افق‌های دیگر نمی‌برد.
 
آدم‌ها و بوی‌ناکیِ دنیاهاشان
                                   یکسر
دوزخی‌ست در کتابی
که من آن را
              لغت‌به‌لغت
                          از بَر کرده‌ام
تا رازِ بلندِ انزوا را
                   دریابم ــ
رازِ عمیقِ چاه را
از ابتذالِ عطش.
 
بگذار تا مکان‌ها و تاریخ به خواب اندر شود
در آن سوی پُلِ دِه
که به خمیازه‌ی خوابی جاودانه دهان گشوده است
و سرگردانی‌های جُستجو را
                                 در شیب‌گاهِ گُرده‌ی خویش
از کلبه‌ی پابرجای ما
به پیچِ دوردستِ جاده
                          می‌گریزاند.
 
مرا دیگر
انگیزه‌ی سفر نیست.
 
□
 
حقیقتِ ناباور
چشمانِ بیداری کشیده را بازیافته است:
رؤیای دلپذیرِ زیستن
در خوابی پادرجای‌تر از مرگ،
از آن پیش‌تر که نومیدیِ انتظار
تلخ‌ترین سرودِ تهی‌دستی را باز خوانده باشد.
 
و انسان به معبدِ ستایش‌های خویش
فرود آمده است.
 
□
 
انسانی در قلمروِ شگفت‌زده‌ی نگاهِ من
در قلم‌روِ شگفت‌زده‌ی دستانِ پرستنده‌ام.
انسانی با همه ابعادش ــ فارغ از نزدیکی و بُعد ــ
که دستخوشِ زوایای نگاه نمی‌شود.
 
با طبیعتِ همه‌گانه بیگانه‌یی
که بیننده را
              از سلامتِ نگاهِ خویش
                                         در گمان می‌افکند
چرا که دوری و نزدیکی را
در عظمتِ او
               تأثیر نیست
و نگاه‌ها
در آستانِ رؤیتِ او
قانونی ازلی و ابدی را
بر خاک
       می‌ریزند...
 
□
 
انسان
به معبدِ ستایشِ خویش بازآمده‌است.
انسان به معبدِ ستایشِ خویش
بازآمده‌است.
راهب را دیگر
انگیزه‌ی سفر نیست.
راهب را دیگر
هوای سفری به سر نیست.
 
اردیبهشتِ ۱۳۴۳
 شیرگاه

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ققنوس در باران — چشم‌اندازی دیگری
با کلیدی اگر می‌آیی
تا به دستِ خود
                  از آهنِ تفته
                               قفلی بسازم.
 
گر باز می‌گذاری در را،
تا به همتِ خویش
                     از سنگ‌پاره‌سنگ
                                          دیواری برآرم. ــ
 
باری
دل
در این برهوت
دیگرگونه چشم‌اندازی می‌طلبد.
 
□
 
قاطع و بُرّنده
               تو آن شکوهپاره پاسخی،
به هنگامی که
                 اینان همه
                            نیستند
 
جز سؤالی
            خالی
                  به بلاهت.
 
□
 
هم بدانگونه که باد
در حرکتِ شاخساران و برگ‌ها، ــ
از رنگ‌های تو
                سایه‌یی‌شان باید
گر بر آن سرند
که حقیقتی یابند.
 
هم به گونه‌ی باد
                    ــ که تنها
از جنبشِ شاخساران و برگ‌ها ــ
 
و عشق
ــ کز هر کُناکِ تو ــ
 
□
 
باری
دل
در این برهوت
دیگرگونه چشم‌اندازی می‌طلبد.
 
خردادِ ۱۳۴۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ققنوس در باران — پاییز
برای غلامحسین ساعدی
گویِ طلای گداخته
بر اطلسِ فیروزه‌گون
 
[سراسرِ چشم‌انداز
در رؤیایی زرین می‌گذرد.]
 
و شبحِ آزادْگَردِ هَیونی یال‌افشان،
که آخرین غبارِ تابستان را
                              کاهلانه
از جاده‌ی پُرشیب
بر می‌انگیزد.
 
و نقشِ رمه‌یی
بر مخملِ نخ‌نما
که به زردی
             می‌نشیند.
 
□
 
طلا
و لاجورد.
 
طرحِ پیلی
           در ابر و
احساسِ لذتی
                 از آتش.
 
چشم‌انداز را
               سراسر
در آستانه‌ی خوابی سنگین
رؤیایی زرین می‌گذرد.
 
۱۳۴۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — شعر، رهایی‌ست
شعر
رهایی‌ست
نجات است و آزادی.
 
تردیدی‌ست
             که سرانجام
                            به یقین می‌گراید
و گلوله‌یی
            که به انجامِ کار
شلیک
می‌شود.
آهی به رضای خاطر است
از سرِ آسودگی.
 
و قاطعیتِ چارپایه است
به هنگامی که سرانجام
از زیرِ پا
        به کنار افتد
تا بارِ جسم
زیرِ فشارِ تمامیِ حجمِ خویش
درهم شکند،
اگر آزادیِ جان را
                    این
                       راهِ آخرین است.
 
□
 
مرا پرنده‌یی بدین دیار هدایت نکرده بود:
من خود از این تیره خاک
                             رُسته بودم
چون پونه‌ی خودرویی
که بی‌دخالتِ جالیزبان
                          از رطوبتِ جوباره‌یی.
 
این‌چنین است که کسان
مرا از آنگونه می‌نگرند
که نان از دست‌رنجِ ایشان می‌خورم
و آنچه به گندِ نفسِ خویش آلوده می‌کنم
هوای کلبه‌ی ایشان است؛
 
حال آنکه
          چون ایشان بدین دیار فراز آمدند
آن
  که چهره و دروازه بر ایشان گشود
من بودم!
 
۱۳۴۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — مرثیه
در خاموشیِ فروغ فرخ‌زاد
به جُستجوی تو
بر درگاهِ کوه می‌گریم،
در آستانه‌ی دریا و علف.
 
به جُستجوی تو
در معبرِ بادها می‌گریم
در چارراهِ فصول،
در چارچوبِ شکسته‌ی پنجره‌یی
که آسمانِ ابرآلوده را
                        قابی کهنه می‌گیرد.
. . . . . . . . . .
 
به انتظارِ تصویرِ تو
این دفترِ خالی
                 تا چند
تا چند
       ورق خواهد خورد؟
 
□
 
جریانِ باد را پذیرفتن
و عشق را
که خواهرِ مرگ است. ــ
 
و جاودانگی
             رازش را
                      با تو در میان نهاد.
 
پس به هیأتِ گنجی درآمدی:
بایسته و آزانگیز
                   گنجی از آن‌دست
که تملکِ خاک را و دیاران را
                                 از اینسان
                                            دلپذیر کرده است!
 
□
 
نامت سپیده‌دمی‌ست که بر پیشانی‌ِ آسمان می‌گذرد
ــ متبرک باد نامِ تو! ــ
 
و ما همچنان
دوره می‌کنیم
شب را و روز را
هنوز را...
 
۲۹ بهمنِ ۱۳۴۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — شبانه
پچپچه را
          از آنگونه
سر به‌هم‌اندرآورده سپیدار و صنوبر
                                         باری
که مگرْشان
به‌دسیسه سودایی در سر است
                                        پنداری
که اسباب چیدن را به نجوایند
                                   خود از این‌دست
به هنگامه‌یی
که جلوه‌ی هر چیز و همه چیز چنان است
که دشمنِ دژخویی
در کمین.
 
و چنان بازمی‌نماید که سکوت
به جز بایسته‌ی ظلمت نیست،
و به اقتضای شب است و سیاهی‌ست تنها
که صداها همه خاموش می‌شود
مگر شبگیر
            ــ از آن پیش‌تر که واپسین فغانِ «حق»
با قطره‌ی خونی به نای‌اش اندر پیچد ــ،
مگر ما
من و تو.
 
□
 
و بدین نمط
             شب را غایتی نیست
                                       نهایتی نیست
 
و بدین نمط
ستم را
        واگوینده‌تر از شب
                             آیتی نیست.
 
اردیبهشت ۱۳۴۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو