mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — پرنده و طناب ...
پشت پنجره ام را کوبید 
گفتم که هستی ؟
گفت : آفتاب 
بی اعتنا طناب را آماده کردم ...
*
پشت پنجره ام را کوبید 
گفتم که هستی ؟
گفت : ماه 
بی اعتنا طناب را آماده کردم ...
*
پشت پنجره ام را کوبیدند 
گفتم که هستید ؟
گفتند : همه ی ستارگان دنیا 
بی اعتنا طناب را آماده کردم ...
*
پشت پنجره ام را کوبید 
گفتم که هستی ؟
گفت : یک پرنده ی آزاد
من پنجره را با اشتیاق باز کردم ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — من شکستم در خود
به پشوتن آل بویه
*
من شکستم در خود 
من نشستم در خویش
لیک هرگز نگذشتم از 
                             پُل 
که ز رَگ های رنگین بسته ست کنون 
                       بر دو سوی رود ِ آسودن
باور کن نگذشتم از پُل 
              غرق ِ یکباره شدم 
من فرو رفتم 
           در حرکتِ دستان تو 
من فرو رفتم 
در هر قدمت ، در میدان 
من نگفتم به ذوالاکتاف سلام ،
شانه ات بوسیدم 
تا تو از این همه ناهمواری
به دیار  ِ پاکی راه بری
که در آن یکسانی پیروزست ... 
*
من شکستم در خود 
من نشستم در خویش ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — سفر
تو سفر خواهی کرد 
با دو چشم مطمئن تر از نور 
با دو دست راستگوتر از همه ی آینه ها 
خواب دریای خزر را 
                    به شبِ 
                    چشمانت می بخشم ...
موج ها .
زیر پایت همه قایق هستند 
ماسه ها ،
در قدمت می رقصند 
من تو را در همه ی آینه ها 
                       می بینم 
روبرو 
                در خورشید 
  پشتِ سر 
    شب 
     در ماه 
من تو را تا جایی خواهم برد 
که صدایی از جنگ
و خبرهایی کذایی از ماه 
لحظه هامان را زایل نکند 
من تو را 
               از همه آفاق جهان خواهم برد ...
*
همسفر با منی
تو سفر می کنی امّا تنها 
صبح ِ صادق 
و همه همهمه ی دستان 
             ره توشه ی تو 
این صمیمی
هر ستاره 
پسته ی خندان راه ِ تو باد ...
*
جفت من 
سفری می کنیم اما 
دست های خود را به بهاری بخشیم 
که همه گل های تنها را 
با صداقت 
        نوازش باشند ...
چشم خود را به راهی بخشیم 
که برای طرح بی باکِ 
                           قدم ها 
                                 ستایش باشند 
تو سفر خواهی کرد 
من تو را در نفسم خواهم خواند 
وقتی آزاد شوند از قفس کهنه 
                       کبوترهایم 
در جوار همه ی گنبدها
به زیارتگاه چشمانت می آیم 
و در آن لحظه ، ماه 
در دستم خواهد خواند 
- زندگی در فراسوی همه زنجیرست ...
*
روح من گسترده ست 
تا قدم بگذاری
در خیابان ِ صداقت هایش ...
و بکاری 
کاج دستانت را
          در هزاران راهش ...
*
روح من گسترده ست 
تا که آغاز کنی
فلسفه ی رُخصت چشمانت را 
به همه ضجه ی جاوید برادرهایم 
تا که احساس کنی
بردگی ِ دستانم 
تا که آگاه شوی
از قفس ِ واژه که آویزان است ؟
*
سوختن نزدیک است 
تو سفر خواهی کرد 
من تو را 
از صفِ این آدمکان چوبی
                 خواهم برد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — در خیابان ...
در خیابان مردی می گرید 
پنجره های دو چشمش بسته ست 
دست ها را باید 
             به گرو بگذارد 
تا که یک پنجره را بُگشاید ... 
*
در خیابان مردی می گرید 
همه روزان ِ سپیدش جمعه ست 
او که از بیکاری
تیر سیمانی را می شمرد 
در قدم های ِ ملولش قفسی می رقصد 
با خودش می گوید :
- کاش می شد همه ی عقربکِ ساعت ها 
                                   می ایستاد 
کاش تردید ِ سلام تو نبود 
دست هایم همه بیمار پریدن هایی
                        از بغل ِ دیوارست ...
کاش دستم دو کبوتر می بود 
*
در خیابان مردی می گرید ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — خون لاله ها ...
گل های وحشی جنگل 
اینک به جست و جوی خون شهیدان نشسته اند 
جنگل !
کجاست جای قطره های خون شهیدان ؟
آیا 
امسال خواهد شکفت این لاله های خون ؟
آیا پرندگان مهاجر 
امسال 
با بالهای خونین 
آن سوی سرزمین ِ گرفتاران 
                            آواز می دهند ...؟
آیا کنون 
نام شهیدان ِ شرقی ما را 
آن سوی ِ مرزها 
           تکرار می کنند ؟
امسال 
      جای ِ پایشان 
             بارانی از ستاره خواهد ریخت ؟
امسال 
سال دست های جوان است 
                    بر ماشه های مسلسل 
امسال 
سال ِ شکفتن عدالتِ مردم 
امسال 
سال مرگ دشمنان و هرزه دَرایان 
امسال 
دست های تازه تری شلیک می کنند ...
*
جنگل !
پیراهن ِمحافظ در ستیز  ِخلق 
باران ِ بی امان شمالی
اگر بشوید خون 
خون ِ مبارزان ،
این لاله های شکفته 
               در رنج و اشک ها 
در برگ های سبز تو هر سال 
                     زنده است ...
آوازهای خونین 
امسال زمزمه ی ماست 
امّا ،
          در چشم ما 
نه ترس و نه گریه ،
خشم  ِ بزرگ خلق 
در هر نگاه ساکتِ ما 
شعله می کشد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — هستی ...
چشمه ی پیری است 
در انتهای ِ راه ِ کویر ِ  کور
    باید گذشت از این راه ؟
این مرد ِ راه ، 
صبوری و تسلیم 
           جاری ست 
             در رگش ...
بََرَهوتیان ِ کَلافه ی تنهایی !
باید ز راه ِ مانده ، گذشتن 
باید که سرافراز به چشمه رسیدن .
*
این چشمه در انتظار ِ عبث نیست ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — روا مَدار ...
غروب ِ فصلی
این کفتران عاصی ِ شهر 
به انزوای ساکت آن سوی میله های بلند ... 
*
هرگز طلوع ِ سلسله وار شبی در اینجا نیست 
و تو بسان همیشه ، همیشه دانستن 
چه خوب می دانی
که این صدای کاذب جاری درون کوچه و کومه 
در این حصار شب زده ی تار 
بشارتی ست 
بشارت ظهور جوانه ،
                جوانه های بلند 
که رنگِ اناری ِمیله ،
         با آن شتاب و بداهت 
دروغ ِ بزرگ 
         زمانه ی خود را 
       در اوج انزجار انکار می کنند ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — در سنگر ...
تو فاتحی !
دستان تو 
سرگرم ساختن سنگر ،
مشغول کاشتن بذر دوستی است ...
*
تو فاتحی !
تو فاتحانه فردای سرخ و زرد 
اعلام می کنی آغاز تولّد خود را 
                        با هزار آفتاب 
در چین ِچهره ی اسارتِ شرق ...
*
ما 
شکوفه ی دستان بی زوال تو را 
                      آب می دهیم ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — سرخ تر ، سرخ تر از بابک باش !
روح ِ بابک در تو 
        در من هست .
مَهَراس از خون یارانت ، زرد مشو 
پنجه در خون زَن و بر چهره بکش !
مثل بابک باش
           نه 
سرخ تر ،‌ سرخ تر از بابک باش !
دشمن 
گرچه خون می ریزد 
ولی از جوشش ِ خون می ترسد 
مثل ِ خون باش
             بجوش !
شهر باید یکسر 
بابکِستان گردد
تا که دشمن در خون غرق شود 
وین خراب آباد ،
         از جغد شود پاک و 
                 گلستان گردد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — دشمن و خلق ...
او سوار "آریا – بنز" است 
تو 
بر دوچرخه .
*
تکیه گاه اوست غرب 
تکیه گاه توست خلق ...
*
اوست یک تن 
تو 
هزاران ، صد هزاران تن 
پا بزن
پا بزن ای قدرت خلق !
*
پا بزن بر چرخ و بر دنده 
انتهای ِ ره ،
تویی پیروز
اوست بازنده ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — نمایش ناتمام ...
برای فریدون فرشیان
*
در میدان های سکوت ،
آدم های بی دفاعی را 
               دار می زدند 
و دارها و آدم های آویخته شان 
در گاهواره ی مرگ 
چون درختی را می نمودند 
که در انبوهی از سیاهی ِ مات فرو رفته ،
و در بهاری جاویدان زندگانی می کنند 
و سکوهای افتخار 
خالی از هر نفر 
در لحظه های کور ،
نگاهی سرگردان بود 
و عابری که پیامی داشت 
و به سوی میدان سکوت می شتافت 
خود نیز 
        درختی خزان زده شد 
و شاخه هایش را 
میوه های سیاه غربت پوشانید 
و چندین لاشخوار 
از چوبه های خشکِ دور دست 
                                پرواز کردند 
و بر کرسی ِ رنگین نگهبانان نشستند ...
و این نیز خود نمایش را پایان نداد .
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — تلخ ماندم ، تلخ ...
تلخ ماندم ، تلخ 
مثل زهری که چکیده از شبِ ظلمانی شهر 
مثل اندوه ِ تو ،
مثل گل سرخ 
که به دست طوفان 
                 پرپر شد ...
تلخ ماندم ، تلخ 
مثل عصری غمگین 
که تو را بر حاشیه اش
                         پیدا کردم 
و زمین را 
             - توپِ گردان 
پرت کردم به دل ِ ظلمت ...
*
تلخ ماندم ، تلخ 
دیو از پنجره سر بیرون کرد . 
از دهانش
بوی خون می آمد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — در دست های خالی ...
تو چهره ات شگفت ترین ست ،
ای مخمل ِ مقدس ِ آتش ،
ای بی خیال ِ من 
              در چشم های تو 
این مشت های بسته 
این شعله های بسته 
این شعله های پاکِ بلند 
آخر به انزوای ِسرد و قفس ها 
و فواره های منجمد روز 
                     راه خواهد یافت 
و طرح منفجر کننده ی آن 
بر گوش های محتضر 
مثل دو گوشواره ی زرّین 
                                   آویزه می کند : 
- اینک سپیده ی آشتی چه قدر نزدیک است 
و خون سرخ رنگِ منقبض ما 
آخر به عمق ِ قلبِ جهان 
                 راه خواهد یافت ... 
*
تو چهره ات شگفت ترین ست 
وقتی تو حرف می زنی
آفتاب ،
از اوج شوکت خود به زیر می آید 
تا آخرین پیام تو را
مانند برگِ کتاب مقدس
بر نیزه های نور هدیه کند 
تا همسایه ها 
از تصوّر بی باکی ِ ما بهراسند 
و آن روز  ِ خفته در حریر بیاید 
که بوسه های دختران ِ عاشق ما 
طعم ِ سپیده ی موعود ،
و رنگ پاک ترین لحظه را نشانه دهد ...
*
تو چهره ات عزیزترین است ...
و رمز گشودن درها 
               در دست های خالی توست .
وقتی تو می گریی 
         بهار نمی آید 
و زمستان ادامه خواهد داشت .
وقتی تو می گریی
                 بذرهای روینده 
                 میان دست های روستایی ما 
                                 نابود می شود .
وقتی تو می خندی ...
تو چهره ات عزیزترین است 
ای مخمل ِ مقدس ِ آتش
ای بی خیال ِ من ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — تکه ای از یک شعر
تو رفتی
شهر در تو سوخت
              باغ در تو سوخت 
اما دو دستِ جوانت 
                بشارت فردا ،
هر سال سبز می شود 
و با شاخه های زمزمه گر در تمام خاک 
گل می دهد 
گلی به سرخی ِ خون ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — پاره ای از یک شعر
با یک شکوفه ،
با تو ،
من آغاز می کنم 
           حماسه ی بزرگ عشق را ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — خسته تر از همیشه ...
در دست های تو 
             دنیا 
دروغین است ...
چشمت همه آهن 
پایت همه تردید 
دستت همه کاغذ ... 
*
این فردا که فراز ِ دار می بینی
قلبِ بزرگ ماست ...
دریا درون سینه ام جاری ست 
با قایق تردید ،
با ارتفاع موج ها ، شلّاق 
در من همه فانوس ها 
                   خاموش می شوند 
گل ها معلق در فضا 
یکریز می گریند 
سنگین ِ یک چیدن 
                 سر پنجه ی بی اعتنای ِ توست 
و قلبِ مغموم کبوترها 
در اصطکاک لحظه های دام 
با سرخی ِ شفاف 
در انتظار مهربانی های چشمانند ...
*
پایت همه خسته ،
دستت همه بسته ،
در من طنین آبشاران نیست 
در درست های تو 
              دنیا دروغین است ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — تکه ای از یک شعر
ویرانگری ، اساس نبرد است 
ویرانگری 
        نوید ِ آبادی
هر آنچه ساختند 
از خشت خشت 
            ویران باد ... 
*
ای لاله های میهن من 
گلگونه های فسرده ،
گو بی شما 
تاریخ را هر آنچه بسازند 
                   ویران باد 
آبادی ِ ضحاک ویران باد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — فصل انفجار خاک ...
فصل ِ کاشتن گذشت 
ای پر از جوانه و خاک 
از کجای دستِ رود 
             می توان خرید 
مشتِ آب پاک را 
تا تو باور کنی
           پیام های خفته درجوانه را ...
*
نیزه های نعره ی روح ِخسته و شکسته ی 
یک جوانه در سپیده دم 
قلبِ "اعتراف" را شهید می کند :
- "سرد می شود 
لحظه های آهنین و داغ ِ ما 
در میان جوی های آبِ هرز
چکه ی غلیظ سرخ ِ خونمان 
ماهی صبور حوض های خانگی ست ..."
*
فصل انفجار ِ خاک خواب رفت 
رعد های بی صدا 
فتح کرده اند 
        آسمان کاغذی ِ شهر ِ ما 
و جوانه ها 
با تمامی سپید ِ وُسعتِ وجودشان 
در میان جنگل ِ فریب شهر ، غرق گشته اند :
"ماچ و بوس" ، "باد" و کاغذ ِ شعار ِ
                  "خوب زیستن" ! 
نورهای کاذبِ درون کوی ِشهر
یا نئون های خوشگل و تمیز و دل فریبِ 
                        "هفت رنگ" ! 
دودهای مشمئز کننده ،
             ساق های "خوش تراش" !
شیشه های الکل سپید 
و هزار اختگی
و هزار اختگی ...
*
فصل ِ کاشتن گذشت 
ای رفیق روستا 
ای که بوی شهر مست می کند تو را 
هر سلام 
خداحافظی است ...
شهر ها همه ، روح خستگی ست 
ما پیامبر عُفونَتیم 
و رسالتی بدون هاله ،
بدون حرف و آیه 
      بر خیال ِ آب ها نوشته ایم ...
*
ای رفیق روستا 
فصل کاشتن گذشت 
فصل انفجار خاک 
خواب رفت ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — خفته در باران ...
دستی میان دشنه و دیوارست 
دستی میان دشنه و دل نیست ...
از پله ها 
فرود می آییم 
اینک بدون پا
      ........ 
لیلای من همیشه 
       پشت پنجره می خوابد 
و خوب می داند 
که من سپیده دمان 
          بدون دست می آیم 
و یارای گشودن ِ پنجره 
                 با من نیست .
     .......
شن های کنار ساحل ِ عُمان 
           رنگ نمی بازند 
این گونه ی من است 
که رنگِ دشت سوخته دارد 
وقتی تو را 
میانه ی دریا ،
بی پناه می بینم 
دستی میان دشنه و دل نیست ...
..........
خوابیده ای ؟
نه ؟ بیداری ؟
آیا تو آفتاب را 
به شهر خواهی برد 
تا کوچه های خفته در میانه ی باران 
و حرف های نمور  ِ فاصله ها را 
                     مشتعل کنی ...؟
تا دو سمتِ رود بدانند 
که آتش 
همیشه نمی خوابد به زیر خاکستر ...
.........
در زیر ِ ریزش 
          رگبار تیغ ِ برهنه 
می دانم تو دامنه می خواهی
                   می دانم 
تا از کناره بیایی
و پنجره ها را 
رو به صبح بگشایی ...
........
من 
با سیاهی ِدو چشم ِ سیاه ِ تو ،
خواهم نوشت 
          بر هر کرانه ی این باغ 
دستی همیشه منتظر دست دیگرست 
چشمی همیشه هست که نمی خوابد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — شعر بی نام
بر سینه ات نشست 
زخم عمیق و کاری ِ دشمن 
امّا 
ای سرو ِ ایستاده نیفتادی ...
این رسم  ِتوست که ایستاده بمیری ...
*
در تو ترانه های خنجر و خون ،
در تو پرندگان مهاجر 
در تو سرود فتح 
این گونه
چشم های تو روشن 
           هرگز نبوده است ...
با خون تو 
میدان توپخانه
در خشم خلق 
         بیدار می شود ...
مردم 
زان سوی توپخانه ،
بدین سوی سرریز می کنند 
نان و گرسنگی
              به تساوی تقسیم می شود 
ای سرو ایستاده 
این مرگ توست که می سازد ...
*
دشمن دیوار می کشد 
این عابران خوب و ستم بَر 
نام تو را 
این عابران ژنده نمی دانند 
و این دریغ هست اما 
روزی که خلق بداند 
هر قطره قطره ی خون تو 
                  محراب می شود ...
این خلق 
نام بزرگ تو را 
         در هر سرود میهنی اش 
                       آواز می دهد 
نام تو ، پرچم ایران ،
خزر 
  به نام تو زنده است ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — کجاست سرخی فریادهای بابک خرّم ...؟
زمانه حادثه رویید با نشانه ی دیگر 
چنین زمانه چه سخت است در زمانه ی دیگر 
هزار خنجر کاری به انحنای ِ دلم آه 
مخوان ، ترانه مخوان ، باش تا ترانه ی دیگر 
بهانه بود مرا شکستِ قیام گذشته 
عطش ، عطش تو بمان گرم ، تا بهانه ی دیگر 
همیشه قلب مرا زخم ، زخم کهنه ی کاری
همیشه دست تو را تیغ ،‌ تیغ فاتحانه ی دیگر 
سکوت در دل این آشیانه ی ممتد وای
کجاست منزل ِ امنی ، کجاست خانه ی دیگر 
خروش و جوشش دریاچه در کرانه ی من بین 
که این ترانه نبوده است در کرانه ی دیگر 
جوانه سبز نبوده است در گذشته ی این باغ 
بمان تو سبزی ِ این باغ ، تا جوانه ی دیگر 
زمان ِ حادثه خوش آمدی ، سلام بر رویَت 
که شب نشسته به خنجر در آستانه ی دیگر 
به جان ِ دوست از این تازیانه باک ندارم 
که زخم ِ جان ِ مرا هست تازیانه ی دیگر
کجاست سرخی ِ فریادهای بابک خرّم 
کجاست کاوه ی آزاده ی زمانه ی دیگر ؟
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — مرثیه ای برای گلگونه های کوچک ...
۱
چشمان تو 
سلام ِ بهاری ست 
در خشکسالی بیداد ...
دستان تو
که یارای ِ دشنه گرفتن نیست امّا 
آواز تو 
گلوله ی آغاز 
که بال گشودَست به جانبِ دیوار 
دیوارها اگر که دود نگشتند 
آواز ِ پاک تو 
       رود بزرگِ میهن 
این رود ، در لوت می دمد 
تا در سرتاسر این جزیره ی خونین 
سَروها و سپیدار 
           سایه سار تو باشد ...
۲
در کوچه ها 
حتی اگر هجوم ملخ بود 
ما با سپر به کوچه قدم می گذاشتیم
حالا که دشمن ِ ما مخفی است 
زندان ،
          تمام کوچه های خلوتِ این شهر ...
۳
شاهین من !
که چشم های تو نارَس
و در احاطه به خون ریز نارساست 
تنها خلیفه نیست دشمن و دژخیم 
هشدار !
        مخفی است دشمنت ...
بابک اگر برادر ما بود 
در قتلگاه دشمن ِ این خلق 
با گونه های زرد خموشی می گرفت امّا 
دل بسته ایم 
به گونه های تو ای امید فرداها 
تو بابکی 
با گونه های آتشی ِ سرخ ...
۴
وقتی لباس ِ تو ریش ریش ،‌ در هَم و پاره 
وقتی که چشم های تو در حسرتِ دویدن و بازی
                           خیره مانده بود
گویا میان همهمه ی پارک 
با آن صدای کودکانه به من گفتی :
عریانی ِ مرا 
هرگز نه کسی گفت و نه دانست 
با شانه های خمیده 
                 بارکش بودن ...
۵
دیوارهایی از گل که نیست 
دیوارهایی از گل که نیست 
با شاخه های همهمه گر ،‌ دَر هَم 
تا جاده 
        با غرشی از گل و آواز 
نام تو را در سپیده بخوانند 
برگردن تو سرو می آویزم 
      تا سرافرازی
            ز سرو 
                   بیاموزی ...
۶
اینک که سر پناه تو می سوزد 
                              در این حریق ِهرزه دَرایان 
                              به جستجوی کدام دامنه 
                              گیرایی ِ چه صدایی
صدای پدر 
در صدای ریزش باران است 
اگر چه دامنه اینجا نیست 
بایست در باران !
هرگز مترس ،
هرگز مترس
پیراهن است صدایش
             پیراهن است صدایش ...
۷
خواهی پرید دوباره شاهین ِکوچک ما 
و پرده های سیاه دو چشمش را 
                                 کنار خواهی زد 
او را دوباره تو خواهی دید 
او را 
که سرافراز گرفتاری ست 
                  در این جزیره ی خونین ...
او را 
که شورشی ست 
                        در خون ِ ساکت ما 
او را دوباره تو خواهی دید 
او را که 
          سوار بر دشنه های گرسنه نمودند 
و با دو آفتاب طلوع کرده 
               در دو گودی ِ گونه 
از میان بیابان 
          چو روح جنگل رفت ...
۸
با دست های کوچک خود 
           ستاره می چینی ؟
از آسمان شهر ِ تو آخر 
 	     ستاره خواهد ریخت 
با چشم های سیاهت 
                که خواب می خواهند 
اینک کنار ِ خیابان 
بارانی از ستاره تو را جذب کرده است 
در جذبه ای 
که دنبال یک ستاره ی گمنامی
و مادر تو 
              برایت ستاره می چیند 
و ماه را به هیئت توپی می آراید 
در بازی کودکانه ی تو 
ای کاش رنج مادرانه ی او می سوخت ...
۹
بر گردن تو سرو می آویزم 
تا سرافرازی ز سرو بیاموزی ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — دو گانه ...
پشتِ دستانت ،
کویری خفته جان در آب 
لب ،
ترک خورده ز گرمای هجوم ظهر 
جان ،
ز سردی چون زمستانی میان برف 
لب ز جانش نَشأتی هرگز نمی گیرد . 
جان کِرخ ،
لب ،‌ دشمن ِ خاموش ...
حرف هایش
          جنگل و روییدن رودست 
خواب هایش
        آفتابی مانده در یک صبح 
لایه های خشک و تب دارش
مارسان ،
          اِستاده بر پاهای بارانی که باریده 
چشم در چشمان هر بادی که می آید ،
خیره گشته 
خفته در نخوت 
خود هراسان است 
اما در کمین شب 
مشت ها آکنده از ضربت 
قدرتش جوبار و دریا نیست 
حسرتش سیلابِ در شهر است 
انتظارش پیر گشته 
              انتظار افتاده بر پلکش
خوابِ فردا را نمی بیند 
او به این گرما و تب معتاد 
جان او از ریشه در 
                       مرداب ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — تساوی
"یک اگر با یک برابر بود ..."
*
معلّم پای تخته داد می زد 
صورتش از خشم گلگون بود 
و دستانش به زیر پوششی از گَرد پنهان بود 
ولی ‌آخر کلاسی ها 
لواشک بین خود تقسیم می کردند 
وان یکی در گوشه ای دیگر "جوانان" را ورق می زد 
برای آنکه بی خود ، های و هو می کرد و با آن شور ِ بی پایان 
تساوی های جبری رانشان می داد 
با خطی خوانا به روی تخته ای کَز ظلمتی تاریک 
غمگین بود 
تساوی را چنین بنوشت :
              "یک با یک برابر هست ..."
از میان جمع ِشاگردان یکی برخاست ، 
همیشه یک نفر باید به پا خیزد .
به آرامی سخن سر داد :
تساوی اشتباهی فاحش و محض است ...
معلّم
مات بر جا ماند .
و او پرسید :
اگر یک فرد انسان ، واحد ِ یک بود آیا باز
                یک با یک برابر بود ؟
سکوتِ مُدهِشی بود و سوالی سخت 
معلّم خشمگین فریاد زد :
                   آری برابر بود 
و او با پوزخندی گفت :
اگر یک فرد انسان ، واحد ِ یک بود 
آن که زور و زر به دامن داشت ، بالا بود 
وانکه 
قلبی پاک و دستی فاقد ِ زر داشت 
                           پایین بود ...
اگر یک فرد انسان ، واحد ِ یک بود 
آن که صورت نقره گون ،
           چون قرص ِ مَه می داشت 
                              بالا بود 
وان سیه چرده که می نالید 
              پایین بود ...
اگر یک فرد انسان ، واحد ِ یک بود 
این تساوی زیر و رو می شد 
حال می پرسم یک اگر با یک برابر بود 
نان و مال ِ مفت خواران 
                    از کجا آماده می گردید ؟
یا چه کس دیوار ِ چین ها را بنا می کرد ؟
یک اگر با یک برابر بود 
پس که پشتش زیر بار ِ فقر خم می شد ؟
یا که زیر ِ ضربتِ شلاق لِه می گشت ؟
یک اگر با یک برابر بود 
پس چه کس آزادگان را در قفس می کرد ؟
معلم ناله آسا گفت :
- بچه ها در جزوه های خویش بنویسید :
                        یک با یک برابر نیست ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — ابریشم سیاه دو چشمت
                ۱      
بر تپه ها بایست 
          پریشان کن 
اینک هجوم ِ فاصله ها را 
ای آمده ز عمق ِ فراموشی ...
 	۲
در من عقابِ منقلبی هست 
هرگز ز خستگی نرانده سخن 
هرگز نگفته آری
از من مخواه فرود آیم 
بگذار 
روی زردیِ بابک را
هرگز به یاد نیارند ...
 	۳
در انزوا چه کسی خوابِ آفتاب دید 
تا من به انتظار بمانم 
                   کنار دریچه 
و در خیال پاک کبوتر 
سقوط کنم میان سیاهی ...
 	۴
تنهایی عظیم نشسته برابرم 
اینک 
  کجای جهان حرف می زنی 
آیا همین آفتاب خسته ی شَهرم 
اجاق تو را 
              گرم می کند ؟
و با هر اشاره ی دستت 
دریا میان رگم خواب می رود 
ای مخملی که سرو 
گلبوته های حرفِ تو را سبز می کند ...
 	۵
از پله ها بیا 
میان نیزه های نور و سپیده 
دریاوار 
نگاه منقلب را 
              ویران میانه ی دشت 
دشتی که گونه های سوخته اش 
                           چهره ی من است 
که گیسوان به دستِ باد سپرده 
دنیا ،
میان چشم تو خفته ست ... 
 	۶
ابریشم سیاه دو چشمت 
یاد آور شبی زمستانی است 
من بی رَدا ،
بدون وحشتِ دشنه ،
شادمانه خواب می رفتم 
ابریشم سیاه دو چشمت 
خانه ی من است .
آن خانه ای 
که در آن خواب می روم 
               و می میرم ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — سرود پیوستن
باید که دوست بداریم یاران !
باید که چون خزر بخروشیم 
فریادهای ما اگر چه رسا نیست 
                      باید یکی شود .
باید تپیدن ِ هر قلب اینک سرود 
باید سرخی ِ هر خون اینک پرچم 
باید که قلبِ ما 
سرود ما و پرچم ما باشد ...
باید در هر سپیدی ِ البرز 
                 نزدیک تر شویم 
باید یکی شویم 
اینان هراسشان ز یگانگی ِ ماست ...
باید که سر زند 
           طلیعه ی خاور
              از چشم های ما 
باید که لوتِ تشنه 
میزبان ِ خزر باشد ...
باید که کویر ِ فقیر 
از چمشه های شمالی بی نصیب نماند 
باید که دست های خسته بیاسایند 
باید که خنده و آینده ، جای ِ اشک بگیرد 
باید بهار 
         در چشم ِکودکان جاده ی ری 
         سبز و شکفته و شاداب 
باید بهار را بشناسند 
باید "جوادیه" بر پُل بنا شود 
پل ،
     این شانه های ما .
باید که رنج را بشناسیم 
وقتی که دختر ِ رَحمان 
            با یک تبِ دو ساعته می میرد 
باید که دوست بداریم یاران !
باید که قلبِ ما 
          سرود و پرچم ما باشد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — جنگلی ها ...
۱
قلبِ بزرگ ما 
پرنده ی خیسی ست 
بنشسته بردرختِ کنار خیابان 
در زیر ِ هر درخت 
             صدها هزار برهنه ی بیدار 
                           از تبر 
جنگل !
ای کاش قلب ما 
           می خفت بی هراس
             بر گیسوان در هم نمناکت 
ای کاش
تمام خیابان های شهر 
             جنگل بود ...
۲
جنگل ،
گسترده در مِه و باران 
ای رفیق ِسبز 
بر جاده های برگ پوش وسیعت 
بر جاده های پر از پیچ و تاب تو 
هر روز مردی به انتظار نشسته 
مردی به قامت یک سرو 
                با چشم های میشی ِ روشن 
مردی که از زمان تولّد 
عاشقانه می خواند 
ترانه ی سیّال جنگل را 
                       برای مردم شهر 
مردی که زاده ی تجمّع توست 
و هیمه های بی دریغ تو 
         او را 
         در فصل های سرد 
         ادامه ی خورشید بوده است ...
۳
ای شیر ِ خفته ،
ای خالکوبی بر سینه ی شهید ،
بر ساعد ِ بلند راه ِ مجاهد 
کاینَک متروک مانده شگفت 
مَنویس
منویس با "راش" های جوان ،
             "این نیز بگذرد ..." 
۴
ای سبز به اندیشه های روز
               جنگل ِ بیدار !
در سایه سار روشن نمناکِ تو 
که بوی و عطر رفاقت می پراکند 
گلگون شده ست 
               چه قلب های تهوّر 
که سبزترین جنگل بود 
شکسته ست چه دست ها 
که فشفشه می ساخت 
در سکوتِ شب هایت ...
۵
ای پناهگاه ِ خروسان ِ تماشاگر 
جنگل ِ گسترده بر شمال 
آن رُعب نعره ها 
در فضای انبوهت 
آیا تناورترین درخت نیست ؟
وحشی ترین کلام ِ تو اینک 
حرکتِ برگ است 
          بر شاخه های جوان ...
۶
بر شانه های بلندت 
که از رفاقتِ انبوه ِشاخه هاست 
بر جای ِاستوار 
خاکستری نشسته 
خاکستری از هر حریق 
          که جاری ست 
                 در قلبِ مشتعل ما 
مگذار باد پریشان کند 
مگذار باد به یغما برد 
                   از شانه های تو 
خاکستری که از عصاره ی خون است ... 
۷
جنگل !
ای کتابِ شعر درختی
با آن حروف سبز مخملی ات بنویس
بر چشم های ابر 
بر فراز مزارع متروک :
                 باران 
                 باران ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — افزوده ای بر جنگلی ها
گویی درخت های "سیاهکل" ، 
تا دشت و شهر ریشه دوانده ست 
که غرش سلاح و جوشش خون شهید 
هر دو فزونی می گیرد
بذری که "کوچک" و "عمو اوغلی" پاشیدند 
اکنون نهال می شود 
          اکنون نهال ها ...
بنگر که کوه و شعر 
شباشب آذین می گردد
                با قامتِ بلند بپا خاستگان ...
واخوردگان 
گفتند یاوه :
- "جانی ِ جبّار با صد هزار گزمه و خنجر مسلح است 
جز صبر و انتظار ، رهی نیست" 
امّا ،
ای همچون من به کار ، تو ای بیدار !
بر بام شب بایست ، نظر کن :
دریایی از درخت سترگ و مسلح است 
کاینک به سوی "مَکبث" می آید ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — دامون ۲
۱
دشنه نشست میان کلامم ،
در چشم آن کلام سبز مقدس
که راهی جنگل بود 
و انتظار ِ پرنده ،
در وعده گاه پیام پریشان شد 
اینک دوسوی شانهٔ من 
رگبار ِ بال تیر خورده 
                     بر مِه ِ جنگل 
رنگین کمان بلندی ست 
سرخ گونه ، سیّال در رودهای خون 
دشنه نشست میان کلامی
تا در میان جنگل ،
رنگین کمان سرخ برافرازد ...
۲
بالام ،
بالام پاتاوانی ،
آنام ،
آنام آبکِناری
گمنام  ِ خفته به جنگل 
در آن ستیز ِ سرخ "ماکلوان" بر شما چگونه گذشت 
که پوزخند ِحریفان
            نشست 
                  در میان ِ رود سیاه ِ اشک !
و دست های ویرانگر
به جای ِ خفتن بر ماشه 
                   به سمتِ شما استغاثه گر آمد
بالام
    بالام پاتاوانی
آنام 
    آنام آبکناری
بر تپه های "گسکره" ،
میان سنگر ها 
چه انتظار ِ دور و شیرینی احاطه کرد شما را 
که دلیر ِ بی دلبَر 
شادمانه درو کردید بی وقفه
                گرگان هرزه دَرا را ... ؟
درچشم هایتان 
           آیا خفته بود آینه ی صبح 
           که دستِ حریفان در آن 
                      رنگِ خویش باخت 
و انگشت ها تفنگ رها کرد ؟
جنگل به یاد ِ فتح شما 
                همیشه سرسبز است ...
۳
بالام ،
         بالام پاتاوانی
آنام ،
        آنام آبکناری
بی خود ،
بی سلاح ،
در آن ستیز ِ سرخ ماکلوان 
                      بر شما چگونه گذشت ...؟
۴
"گَلوندِه رود" ،
صدای ِ گام ِ شما را 
             هنوز 
                        در تداوم ِ جاری اش زمزمه دارد ...
خسرو گلسرخی — خسرو گلسرخی — دامون ۴
این شعر با توجه به متن آن ، یکی از آخرین سروده های شاعر و خطاب به فرزندش "دامون" است که در دی ماه ۱۳۵۲ و به هنگام حبس در سلول شماره ۱ زندان اوین ، رقم خورده است . از کتاب "خسته تر از همیشه" به کوشش کاوه گوهرین
برفِ کوهستان 
         گرما داشت 
خون ِ ما 
در رگ هامان می جوشید ،
زندگی معنا داشت ...
دامونم !
         جنگلی ِ کوچک من 
دستِ ما 
با دستِ مردم 
        گل می داد 
دستِ ما 
بی دستِ مردم 
             ویران می شد 
قلبِ ما 
از رنج ِ مردم 
           غمگین می شد 
عشق ما ،
با مردم معنی داشت ...
صف به صف سرنیزه ،
صف به صف دشمن 
امّا 
با عموهای تو ، ما یک فدایی بودیم ...
*
تا که ایران تو آزاد شود :
بهترین هدیه ی ما 
                 جان ِ ما 
بهترین هدیه برای تو دامون !
                         آزادی ...