mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۲ -  در مدح شاه دوندی
حور اگر دیده بدین روضه کند روزی باز 
کند از شرم در روضه فردوس فراز 
ای نهال چمن جا ه در این روضه ببال 
وی حریم حرم قدر بدین کعبه بناز 
بوستانی است که طاوس ملایک هر دم 
از سر سدره نماید به هوایش پرواز 
خم طاقش همه با سقف فلک گردد جفت 
لب بامش همه در گوش زحل گوید راز 
جای ما هست چه جای مه ومهر است که هست 
مه فروزان وبه صد پایه زمهر است فراز 
زهره را زهره نباشد که به بامش گذرد 
تا نباشد زوکیلان درش خط جواز 
مشک خاک در او خواست که گردد اقبال 
گفت در خانه ما راه ندارد غماز 
خشت ایوانش در سدره یگردون خشتک 
طرز بنیانش بر دامن آفاق طراز 
آن بزرگی وضیا یافت از این خانه عراق 
که زارکان حرم کعبه واز کعبه حجاز 
خوش بهاری است بساز ای بت چین برگ بهار 
خوش مقامی است نوا راست کن ای مایه ناز 
تا به کی چرخ مخالف ره عشاق زند ؟ 
هر دای راست کن ای مطرب عشاق نواز 
ساقیا ! برگ طرب ساز که از بلبل وگل 
کا روبار چمن امروز به برگ است و به ساز 
نرگس از مستی می سر بنهاده است به خواب 
سر بر دامن گل پای کشیده ست دراز 
غنچه ی شاهد رعنا همه غنج است ودلال 
بلبل عاشق شیدا همه شوق است ونیاز 
بوستان سفره پر برگ گل از هم بگشود 
بلبلان را به سر سفره ی گل داد آواز 
باغ را سبزه طرازیده عذارست مگر 
خطی آمد به وی از عارض خوبان طراز
افسر لاله ببین بر صفت تاج خروس 
چشم نرگس بنگر بر نمط دیده باز
باغ چون مجلس سلطان جهان است امروز 
از لطافت شده بر جنت اعلی طناز
شاه وندی جوانبخت جهان بخش که او 
 از کمال شرف است از همه شاهان ممتاز
آن کریمی که درین گنبد فیروزه صدا 
بجز از شکر ایادیش نمی گوید باز
ادب ان است که با حرمت عدلش پس ازین 
بر سر جمع نبرند سر شمع به گاز
ای زشرم اثر رای تو خور در تب و تاب 
وی زمهر سم شبدیز تو مه در تک و تاز
مه به نعل سم شبدیز تو هرگز نرسد 
گو به آم شد ازین بیش تن خود مگذار
چتر انصاف تو چون ظل همای انداز د 
کبک در سایه او خنده زند بر شهباز
در کمال شرف و جاه و جلالی اکنون 
هست دور ابد انجام تو را این آغاز
هر کجا چتر همایون تو را باز کنند 
ادب آن است که خورشید کند دیده فراز
میل آتش بکشندش ز شهاب ار نکند 
آسمان دیده انجم به شبستان تو باز
پادشاها چو دل از غیر تو پرداخته ام 
لطف کن لطف دمی با من بیدل پرواز
آنکه جز پرده مدحت ننوازد شب و روز 
بلبل خاطر او را به نوایی بنواز
نظر انداز بدین گفته که ضایع نشود 
گفته اند آنکه نگویی کن و درآب انداز
تا دهد هر سر سالی زپس پرده غیب 
عرض خوبان ریاحین فلک لعبت باز
قبله خلق جهان باد سراپرده تو 
وز شرف پرده سرای فلکش برده نماز
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۴ - در مدح سلطان اویس
بسم نبود جفای رخ چو یاسمنش
بنفشه نیز گرفت است جانب سمنش
غزالم از کله تا طوق بست بر گردن
به گردن است بسی خون آهوی ختنش
دل از عقیق لب او حریق گلگون خواست
چو لاله داد در اول پیاله درو دنش
در آن خیال که کردند از وصالش هیچ
نیس نقش به غیر از خیال پیراهنش
به جای خود بود ار سروناز برخیزد 
زجای خویش و نشاند خویشتن
دلم در آن رسن زلف عنبرین آویخت 
بدان طمع که برون آید از چه ذقنش
هزار بار از آن چاه جان رسید بر لب 
که بر نیامد کارم به مویی از رسنش
سرشک من چو درآید ز راه دریا بار 
بود همیشه به اطراف روم تاختنش
اگر گرفت جهان را سرشک من چه عجب 
جهان بریخت مرا خون گرفت خون منش
که دیده بر سر و سرو تو برگ نسترنت 
که بود باز سر و برگ نسترنش
به بوی آنکه دهد رنگ عارض تو به گل 
نسیم صبح چه دمها که داد در چمنش
زشرم قند لبت در عرق گداخت نبات 
بدین ترانه گرفتند خلق در دهنش
کسی که پیش دهان تو نام پسته برد 
حقیقتاست که مغزی ندارد آن سخنش
به دور چشم تو بد گوهری ست جزع یمان 
که ترک چشم تو خواند به گوهریمنش
نهاده بوته قلبم غم تو در آتش 
مگر خلاص دهد زان خلاصه زمنش
عزیز مصر جهان یوسف سریر وجود 
که او چو جان عزیز است و مملکت بدنش
عمر صلابت عثمان حیای حیدر دل 
که زنده گشت بدو دین احمدو سننش
نجوم کوکبه شاه جهان اویس که هست 
قرین جام دم صاحب ولایت قرنش
روایح کرمش میدمد ز باغ وجود 
چنان که بوی اویس از جوانب یمنش
جهان همت او عالمی ست کز عظمت 
که مرغزار سپهر است سبزه دمنش
بهر دیار که آب دیار زد دستش 
فرو نشاند غبار حوادث وفتنش
اگر نه شمسه ایوان او بدی خورشید 
هزار بار شدی عنکبوت پرده تنش
همیشه هست و بود سر افراز گردن کش 
سنان صدر نشین و کمند دل شکنش
لالی سخنش گوهری است کز بن گوش 
غلام حلقه به گوش است لولوی عدنش
گر آفتاب نه بر سمت طاعت توبود 
برون کشند نجوم ازمیان انجمنش
کمند قهرت اگر صبح را گلو گیرد 
محال باشد ازین پس مجال دم زدنش
همای چترتو را طالعی است هر روزی 
شدن معارض خورشید و بر سرآمدنش
هوای منزلت دست بوس خاتم توست 
که برکند دل لعل بدخشی از وطنش
به باغ سبز فلک باد خیلت ارگذرد 
ز شاخ ثور بریزد شکوفه پرنش
چنان شود که به عهد تو باز خواهد باغ 
زرهزنان خزان برگ بید و یاسمنش
شبان شبان ز ستمگر چنان شود ایمن 
که گرگ و میش شود مستشار و موتمنش
من این مثلث عنبر نسیم نفروشم 
وگر بهشت مثمن دهند در سمنش
مثلثی ست غبار عبیر درگاهت 
که خاک اوست به از خون نافه ختنش
بدین قصیده غرا(ظهیر)وقت منم 
زمانه را چو تویی اردشیر بن حسنش
ز غصه بلبل طبعم نداشت برگ و نوا 
بهار مدح تو آورد باز در سخنش
دعای شاه جهان واجب است و می گویم 
که باد حافظ و ناصر خدای ذوالمننش
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۵ - در مدح سلطان اویس
مبشران سعادت برین بلند رواق 
همی کنند ندا در ممالک آفاق
که سال هفتصد و پنجاه و هفت رجب
به اتفاق خلایق بیاری خلاق
نشست خسرو ریو زمین به استحقاق 
فراز تخت سلاطین به دار ملک عراق 
خدایگان سلاطین عهد شیخ اویس 
پنا هو پشت جهان خسرو علی الا طلاق 
شهنشهی که برای نثار مجلس اوست 
پر از جواهر انجم سپهر را اطباق 
مشام روح ودماغ خرد زباغ بهشت 
به جز روایح خلقش نکرده استنشاق 
-زبان ناطقه از منهیان عالم غیب 
به جز نتایج طبعش نکرده استنطاق 
فکنده قصه یوسف جمال او در چاه 
نهاده نامه کسری ، زمان او بر طاق 
اگر نه ترک فلک پیش او کمر بند 
فلک به جای کله بر سرش نهد بغطاق 
کسی به دولت عدلش نمی کند جز عود 
ز دست راهزنان ، نا له در مقام عراق 
چه گوشمال که از دست او کشیده کمان ؟ 
چه سر زنش که ز انصاف او نیافت چماق ؟
زهی شهنشه انجم تو را کمینه غلام ! 
زهی مبارز پنچم تو را کهینه وشاق !
به بندگی جناب تو خسروان مشعوف 
بپای بوس رکاب تو سر وران مشتاق 
ز گوشه های سیر تو بخت جسته وطن 
به خانه های کمانت ظفر گر فته وثاق 
فروغ تیغ به چشم تو لمعه ای ساغر 
نوای کوس به گوش تو ناله عشاق 
کمان هیبتت افکنده سهم در اطراف 
کمند طاعتت آورده دست در اعناق 
به بحر نسبت طبع تو می کنو همه وقت 
اگر چه در صف بحر می کنم اغراق 
صحیفه ای است وجود مبارک تو درو 
همه مکارم ذات و محاسن اخلاق 
علو قدر تو را آفتاب اگر نگردد 
چو سایه باز فتد در رواق چرخ به طاق 
صبا ز دفتر خلق تو یک ورق می خواند 
چمن مجلد گل را به باد داد اوراق 
شمال صیت تو را شد براق برق عنان 
هلال زین براق تو گشت وبدر جناق 
ز هیبت تو دل دشمنان بروز نبرد 
چنان بود که دل عاشقان به روز فراق 
خدایگانا ! ز امروز تا به روز حساب 
به توست عالمیان را حوالت ارزاق !
تراست مملکت سلطنت به استقلال 
تراست سلطنت مملکت ، به استحقاق 
جهانیان همه زنهاریان عدل تواند 
امیدوار به فضل ومراحم واشفاق 
به چشم راستی آنکس که ننگرد در تو 
چو نرگسش بدر آورد ز پلکها ، احداق 
به آب تیغ نشان آتش شرارت خصم 
از آنکه می زندش دیگ سینه جوش نفاق 
یقین به موضوع تریاک داده باشی زهر 
به جای زهر عدو را اگر دهی تریاق 
اگر چه با تو نه آبای آسمان خوردند 
به چادر مادر عنصر هزار پی سه طلاق 
به سد عدل حصین کن حصار دولت خویش 
مباش غافل از این چرخ ازرق زراق 
هنوذ با تو کنون می خورد فلک سوگند 
هنوز با تو کنون می کند جهان میثاق 
به پایه ای برسی از شرف که چون سدره 
درخت قدر تو بر ساق عرش ساید ساق 
شها ! به شکر طوطی گر این حدیث از من 
کند سماع شکر خوش نباشدش به مذاق 
مرادلی وزبانی است پر صفا وصفات 
مرا سری ودرو نیست بر وفا ووفاق 
عروس خاطر من نیست زان قبیل که او 
به جز قبول جنابت کند قبول صداق 
همیشه تا ملک شرق با مداد پگاه 
بر آید وکند آفاق روشن از اشراق 
خجسته باد تو را تاج وتخت سلطانی ! 
به بندگیت سلاطین عهد بسته نطاق !
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۶ - در مدحامیر شیخ حسن
ای حریم بارگاهت کعبه ملک و ملک ! 
ساحتت را روضه فردوس حدی مشترک 
در خط از عکس خطوطت ، سطح لوح لاجورد 
در گل از سهم اساست ، پای وهم تیز تک 
از فروغ شمسه دیوار ایوانت به شب 
ذره ها را در هوا بتوان شمردن یک به یک 
پاسبانان دور بامت که با عرشند راست 
زنده می دارند شب ز آواز تسبیح ملک 
باغبار کیمیای خاک در گاه تو زر 
سر زند بر سنگ اگر جوهر نماید بر محک 
با رگاهت قبله گاه مشگ مویان خطا 
آستانت قبله جای ماهرویان نمک 
جنت وصحنت مقابل می نهد استاد عقل 
گفت رضوان : هان بیا ! آن عرصه لی ، وین خصه لک
خا ر و خاشاک غذایت می فرستند هر صباح 
گلشن فردوس را فراش بر رسم ملک 
ز اشتیاق خوض روض کوثر مشربت 
می شود ماه سما هر ماه بر شکل سمک 
ز اعتدال نو بهار گلشنت در مهرگان 
می دماند خیری از ازهار وگلبرگ از خسک 
چرخ خورشید جلالی ایمن از تغییر هدم 
سد یا جوج بلایی فارغ از تخریب دک 
میر بر صدر تو جمشید ست بر عرش سبا 
شاه بر تخت تو خورشید ست بر اوج فلک 
شیخ حسن بیگ آسمان مملکت (من کل باب) 
شاه دلشاد آفتاب سلطنت بی هیچ شک 
حزم هشیارست قصر ملک این را پاسبان 
بخت بیدارست خیل نصرت آن را یزک
نیست بی این باد را دست تطاول بر چراغ 
نیس بی آن آب را حکم تصرف بر نمک 
آن جهانداری که از آواز کوشش هر زمان 
روز کوشش آید اندر گوشش (النصرة معک )
خطه بغداد جز در سایه اقبال شان 
چون خلافت با علی بوده است و زهرا بی فدک 
تا به تیغ زرنگاری از روی گیتی هر صباح 
خط مشک افشان شب را می کند خورشید حک
این بهشت آباد خرم بر شما فرخنده باد 
مسکن احباب جنت منزل اعداد درک
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۷ - در مدح سلطان اویس
عید من آنکه هست خم ابرویش هلال 
بر عین عید ابروی چون نون اوست دال
عیدی که قدر اوست فزون از هزار ماه 
ماهی که مثل او نبود در هزار سال
خوش می خرامد ز بن گوش می کشد 
هر دم به دوش غالیه زلف او شمال
تا خود خیال ابروی اوبست ماه نو
کج می نمود در نظر مردم این خیال
هندوی اوست هر سرمه از آن جهان 
می گویدش (مبارک)و می خواندش هلال
طالع شوای خجسته مه نو که عالمی است 
بی عید طلعت تو همه روزه در ملال
لعلت به خنده می شکند حقه عقیق 
چشمم به گریه می گسلد رشته لال
با چشم مست گو که میدان چو می بریز 
خون مرا مگو که حرامست یا حلال
چو گان زلفت آنکه به میدان دلبری 
سر جز به گوی ماه درآرد بود محال
کم می کنم حدیث دهان تو چون می کنم 
کانجا سخن نمی رود از تنگی مجال
رویت گل دو روی به یک روی چون ندید 
صد بار زرد و سرخ برآمد زانفعال
با توست گوییا نظر آفتاب ملک 
کامد چو ماه عید مبارک رخت به فال
خورشید صبح سنجق و ماه زحل محل 
دارای چرخ کوکبه مشتری خصال
سلطان معزدین خدا پادشه اویس 
سلطان بی عدیل و شهنشاه بی مثال
شاهی که ظل مرکز چتر جلال اوست 
دوران هفت دایره را نقطه کمال
شاهی که زیر شهپر شاهین دولتش 
خوش خفته است کبک دری با فراغ بال
ای گشته مالکان همه ملوک ملک تو 
وی مال کان زکف دست تو پایمال
تقدیر داده تا ابدت بخت (لاینام)
ایزد سپرده در ازلت ملک (لایزال)
مهرست و ماه رای زرینتوراغلام 
کان است و بحر طبع جواد تو را عیال
آفاق راست بحر کفت منشا کرم 
افلاک راست خاک درت مسند جلال
امر تو مرکبان زمین را کند روان 
نهی تو بختیان فلک را نهد عقال
آن خلق خلق توست که ده تو ز غیرتش 
خون بسته است در جگر نافه غزال
وان لطف لطف توست که در عین سلسبیل 
بر روی کف می زند از طره اش زلال
وان قهر قهر توست که از باد هیبتش 
آب نبات زهر شود در عروق بال 
وان گرز گرز توست که بدخواه را کند 
پیدا میان دو کتفش فرق در جدال
بر کوه جامد ار گذرد با هیبتت 
گردند چون سحاب روان در هوا جبال
مریخ را بدل شمرد زهره بعد از ین 
با ماه رایت تو اگر یابد اتصال 
مه خواست تا به سم سمندت رسد مگر 
خود را بر او ببندد اگر دارد احتمال
آنجا که خنگ ماه منیر تو سم نهد 
ماه نو افتاده بود در صف نعا ل
ظل ظلیل چتر تو و خوی پرچمت 
رخسار نو عروس ظفر راست زلف و خال
گر التجا کند به تو خورشید خاوری 
دیگر به نیم روز نبیند کسش زوال
چرخ دوال باز اگر سر کشی کند 
امرت کشد به جرم زجرم اسد دوال 
بد خواه را چه زهره که گردد معارضت ؟ 
با شیر خود چه پنجه تواند زدن شغال 
دست سوال پیش تو سایل چه آورد 
چون هست پیش دست عطا تو بر سوال 
جود تو منع کرد ترا زو از آن شدست 
میزان درست مغربی مهر را زوال 
شا ها بدان خدای که از خوان نعمتش 
دنیاست یک نواله وعقبی است یک نوال !
کا مروز در جمیع ممالک منم که نیست 
جز فکر مدحت تو مرا هیچ اشتغال 
از صبح تا به شام دعای تو می کنم 
بی آنکه باشدم طمع جا ه وحرص مال 
ورنه به دولتت چو دگر بندگان تو 
من بنده نیز داشتمی منصب و منال
بر غیر حضرت تو حرام است شعر من 
کان سحر مطلق است بهر مذهبی حلال
تا در طباع آتش و آب است اختلاف 
تا در مزاج باد بهاریست اعتدال
بادا حدود ملک تو ایمن ز اختلاف 
بادا مزاج امر تو خالی ز اختلال
فرخنده باد بر تو شب قدر و روز عید 
پشت و پناه و قدر جلال تو ذوالجلال
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۹ - در مدح دلشاد خاتون 
زنجیر بند زلفت زد حلقه بر در دل 
خیل خیال ماهت در دیده ساخت منزل
ای گل ز حسن رویت گشته خجل به صد رو 
وی غنچه بر دهانت عاشق شده به صد دل 
زلف و خط تو با هم هندوستان وطوطی 
رخسار و خال مشکین کافور و حب فلفل 
سودای زلف مشکین دارد دل شکسته 
دیوانه گشت مسکین می بایدش سلاسل
غایب شدن به صورت از مامدان که مارا 
گه طالعست مانع گه روزگار حایل 
لعل حیات بخشد صد بار ریخت خونم 
گویی به بخت من شد آب حیات قاتل 
یاقوت در چکانت الماس راست حامی 
شمشاد خوش خرامت خورشید راست حامل
از عکس گونه هایت در تاب ماه نخشت 
وز سحر چشمهایت بی آب چاه بابل 
خواهی که یوسف جان از چاه غم برآید 
پرتاب کن زبالا مشکین رسن فروهل
از حسن گل به گلزار باد افکند ورق را 
گر بر شمال خوانم یک شمه زان شمایل
زان شانه بر سر آمد کو موی می شکافد 
در حل و عقد زلفت کان نکته ایست مشکل
زنهار طره ات را مگذار کان پریشان 
دارد سر تطاول در عهد شاه عادل
آن کعبه اعالی وان قبله معالی
آن منبع معانی وان مجمع فضایل
دلشاد شاه شاهی کز فر ملک مقنع 
بگرفت ملک سنجر بشکست تاج هرقل
نعل سم سمندش تاج سر سلاطین 
خاک در سرایش آب رخ افاضل
رایات کام کاری از روی اوست عالی 
آیات شهریاری در شان اوست نازل
صیت مکارش را، باد صباست مرکب 
حمل مواهبش ، را ، بهار محمل 
چون روزگار حکمش ، بر جن وانس نافذ 
چون آفتاب عدلش ، بر بحر وبر شامل 
تا شاه باز چترش ، بگرفت ملک سنجر 
بر کند نسر گردون ، شهبال صیت طغرل 
ای خیل حشمتت را نصرت فتاده در پی ! 
وی چتر دولتت را خورشید رفته در ظل !
در معرض عفافت ، آن مکه ی طهارت 
در مجلس ثنایت ، آن مصدر دلایل 
پوشیده آستین را بر چهرهبنت عمران 
بوسیده آستان را ، صد بار این وابل 
از رشک حسن خطت ، دست نگار بر سر 
وز شرم لطف طبعت ، پای زلال در گل 
دارد زحسن خلقت ، باد شمال بویی 
شاخ شجر بدان بو ، باشد به باد مایل 
در صدر خصم رمحت تا یافت حکم نافذ 
رفت از ولایت تن ، جانش زدست عامل 
جز در حصار آهن، یا در میان آبی 
مثل تویی نیارد،با تو شدن مقابل 
دست تو حاصل کان ، در خاک ریخت یکسر 
شاید اگر بگیرد زین دست کان معامل
در بخشش از مبادی تا دست بر گشادی 
هستند در ایا دی بسته میان انامل 
شاخ نهال رمحت ، بر کنده بیخ یاغی 
سیل سحاب جودت افزوده آب سایل 
با حکم پایدارت کوه گران سبک سر 
با عزم تیز تازت ، برق عجول کاهل 
هر عضو دشمنت شد ، منزلگه بلایی 
تیغ تو تیز گشته ، در قطع آن منازل 
چشم وچراغ عالم ، بودی تو پیش از آن دم 
کافلاک در گرفتند ، اجرام را مشاعل 
هان جام عید اینک ، شاها کز انتظارش 
می کف زدست بر سر خم راست پای در گل !
ساقی لاله رخ را ، گو ساغری در افکن 
گلگون چو اشک عاشق روشن چو رای عاقل 
راحی که گر فشاند بر خاک جرعه ساقی 
عظم رمیم گردد ، حالی به روح واصل 
مستان جز از معانی ، می های ارغوانی 
فارغ کن از عنادل ، بر نغمه ی عنادل 
مطرب که دوش گفتی ، در پرده راز بربط 
آواز ها فکندست امروز در محافل 
چنگ است بسته خود را ، بر دامن مغنی 
از دامن مغنی ، زنهار دست مکسل !
ذوقی تمام دارد ، در صبح عید باده 
بی جست وجوی شاعر بی گفت وگوی عاذل 
راوی اگر نوازد ، این شعر در سپاهان 
روح کمال خواند ((للهدر قایل ))!
تا هر صبا روشن ، این آبگون قفس را 
از بال زاغ گردد ، حاصل پر حواصل 
فرخ صبا عیدت فرخنده باد ومیمون ! 
طبع ستاره تابع کام زمانه حاصل !
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۶۰ - در موعظه ونصیحت 
رفتند رفیقان ورسیدند به منزل
در خواب غروری تو هنوز ، ای دل غافل !
از نیست به هستی وزهستی به ره نیست
تا شهر وجود است روان است قوافل
راه تو پر از آب وگل ولاشه ضعیف است
بس شاهسواری که فرو رفت درین گل
ای غرقه ی دنیا مطلب غور ! که جستند
نه قعر پدید ست در این بحر نه ساحل
ناکا می ورنج است همه حاصل دنیا
ور کام بود حاصل از آن نیز چه حاصل
قسمت نشود بیش و کم از کوشش وتقصیر
تا خود چه قدر گشت مقدر زاوایل
خواهی که به رغبت هما پیوند تو خواهند
رو رشته پیوند نخست از همه بگسل
دنیا چه کنی جمع ؟ که مقصود ز دنیاست
دلقی کهن ونانی وباقی همه فاضل
تن ده به رضا کانچه قضا بر تو نوشته است
از تو نشود دفع به تعویذ و حمائل
حق را بشناس از نظر و چشم و دل و گوش
کاینها همه بر قدرت حق اند دلایل
گفتی تو که با حقم و حق بر طرفت نیست
با توست بلی حق و تو مشغول به باطل
جز حق که تواند که کند آدمیی را
پیدا ز کفی خاک بدین شکل و شمایل
در خوردن و خفتن چه شوی همسر انعام ؟
می کن عملی تا نشوی کم ز عوامل
هم سوده و فرسوده شوی آخر اگر خود
ز آهن شودت فرق وز فولاد فواصل
قول علمایی که عمل نیست در ایشان
ماننده یرمحی است که خالیست ز عامل
این طول امل چیست ؟ بر آنی که زمانه
شد عمر تو را تا به قیامت متکفل
خواهی که چو گل از دمت آسوده شود خلق ؟
چون غنچه بر آن باش که گردی هم تن دل
عاجل دهی از دست که آجل بستانی
رو دوست طلب کن چه کنی عاجل آجل
از خود گذرای یار وبدو رس که کسی نیست
غیر از تو میان تو ومقصود تو حایل
در راه هوا کاه وشی سارع وپران
در شارع دین کوه صفت سنگی وکاهل
این اشک ریایی است چو در وجه نشیند
سیم سره باید ، که بصیرست معامل
از حسن مزن لاف که خواهد شدن آخر
این نرگس چشم وگل رخسار تو زایل
تو در ظلمات شب کفران وبرایت
بر کرده در این گنبد فیروزه مشاعل
در جاه گرفتم که شدی طغرل وسنجر
بنگر که کجا اند کنون سنجر وطغرل
از هر که بد آید طمع نیک مدارید
خاصیت کافور مجویید ز فلفل
خیری که خلاص تو در آن است خلوص است
باقی همه اجزای تو قیدند وحبایل
عالم که ندارد عمل او مثال حماری ا ست
بی فایده اثقال کتب را شده حامل
از نفس بدان چشم نکویی نتوان داشت
هر گز ندهد نفع عسل زهر هلاهل
آخر تو نگویی که : که بخشید زوال
اصوات بم وزیر به قمری وعنادل ؟
یا کیست که داد است به باغ از سر مستی
از بلبله گل می گلگون به بلابل ؟
یا بهر کمال از پی تحصیل خرد را
کی بر سر ابنای جهان کرد محصل ؟
یا کیست که از اول ماه ووسط روز
ثور مه وخورشید کند زاید وزایل ؟
اینت چو محقق بود ای بنده ! بود ظلم
گر تو نبری طاعت این حاکم عادل
نفس ملکی را نبود حاجت زینت
طاوس ملایک چه کند زیب جلاجل
دولت نه به عقل است وکیاست وگر این نیست
از چیست که عالم رود اندر پی جاهل ؟
در بیت حرم ، قافله ای سایل ومهجور
در شهر یمن ،طایفه ای ساکن وواصل
بر دوش هر آن کس که طرازی زهنر نیست
آن بین ومزن دست در اذیال زوایل
وحشی که خورد خار قناعت بود آهو
گر زانکه فرود آورد او سر به سنابل
توحید به دل گو چو کسانی که به انگشت
گفتند ونهادند بر آن حرف انامل
رو قطع تعلق کن امروز که فردا
آسوده ز اغلالی وایمن ز سلاسل
تو اصل وجودی شرفت واضح و لایح
خود را همگی ساخته باطل و عاطل
در راندن سایل چه جوابت بود آخر
آن روز که باشد ز تو رزاق تو سایل
چندین چه کنی حکم اواخر که چه باشد؟
تا بر چه نهج رفته بود حکم اوایل
سلمان دگری را چه دهی پند که هستند؟
اوضاع تو را اهل جهان منکر و عازل
پندی که به قول آمدت اول تو به فعل آر
ورنه نبود هیچ کدام موثر دم قایل
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۶۱ - در مدح غیاث الدین محمد
راه نجم چو مشرف کند ایوان حمل 
عامل نامیه را باز فرستد به عمل
صفر تخت سلطان فلک بر دارد 
لاجرم در فلکش نام برآید به حمل
ابر نوروز چو از بحر برآید به هوا 
جرم خورشید چو از حوت برآید به حمل
زرده مهر کند قله که را ابلق 
اشهب روز کند ادهم شب را ارجل
ابر هر بیضه کافور که در کوه نهاد 
کند آن بیضه کافور سراسر صندل
کار مشکل شده از رهگذر یخ بر ما 
تا که از لطف هوا مشکل ما گردد حل
حسن گل جلوه دهد باد به وجهی احسن 
راز دل خاک کند عرضه به نوعی اجمل
باغ مجموعه انواع لطایف گردد 
سبزه اش خط و چمن مسطر و بویش جدول
نرگس شوخ و گل بابلی امروز به باغ 
چون دو چشمند یکی اشهل و دیگر احوال
لاله دل سیه و لعل قبادانی کیست 
صورت شام و شفق هیات مریخ و زحل
این همه تیغ خلاف از چه کشیدست چمن 
گر چمن را نه سرو برگ خلاف است و جدل
جوشن موج چرا باد کند در تن آب 
مغفر لاله چرا ابر نهد بر سر تل
ساقیا رطل پیا پی نده الا که به من 
کی کند در من مخمور اثر می به رطل
هر که از می نکند تازه دل و مغز و دماغ 
در دماغ و دل و طبعش بود البته خلل
خنکا جان و دل غنچه که بر می خیزد 
هر صباحیش ترو تازه نگاری ز بغل
تو هر آن قطره باران که فرو می آید 
آیتی دان شده از فیض الهی منزل
گل صد برگ بیاراست به صد برگ بساط 
سرو آزاد بپوشید به صد دست حلل 
در هوای چمن باغ علی رغم غراب 
شاخ گلها زدهاند از پر طاوس کلل
خاک ز نگار برآورد خوشا زنگاری 
که دهد آینه دیده و دل را صیقل
ابر نوروز به صد گریه و زاری هر روز 
بعد تسبیح خداوند جهان جل جلال
سرخ رویی گلو لاله همی خواهد و ما 
همه سر سبزی سرو و چمن دین و دول
خواجه شمس الحق و الدین زکریا که ازوست 
ضبط ملک و نسق ملت و قانون ملل
وانکه در عهده اسکندر حزمش نکند 
رخنه در سد بقا لشکر یاجوج امل
ذات او واسطه عقد لالی نجوم 
رای او آینه نقش تصاویر ازل
ای به معیار ضمیر تو دغل سیم سحر 
وی به میزان وقار تو سبک سنگ جبل
موکب عزم تو را جرم هلال است رکاب 
موکب جاه تو را خنگ سپهرست کفل
هر سر ماه خیال است کج اندر سر ماه 
که به نعل سم اسبت کندش چرخ بدل
مه گرین مرتبه می داشت سپهرش صد بار
بر سم اسب تو می بست به مسمار حیل
خورده زنبور عسل فضله رشح قلمت 
لاجرم نص شفا آمده در شان عسل
ای که بی مشورت کلک تو در قطع امور 
تیغ را نیست به قدر سر سوزن مدخل
اگر آوازه عدل تو به خورشید رسد 
بعد از ین بگسلد از تاج گل آویزه طل
لطفت ار در دهن روح نباتی آبی 
بچکاند بچکد آب نبات از حنظل
دارای آن دست که از دست سماک رامح 
نیزه بستانی و بخشی به سماک اعزل
چرخ را قدر رفیعت ندهد هیچ مجال 
بحر را طبع جوادت ندهد هیچ محل
نزد قدر تو غباری بود آن مستعلا 
پیش دست تو غدیری بود این مستعمل
خصم را خلق خوشت می کشد و نیست عجب 
که شود بوی خوش گل سبب مرگ جعل
سر شوم عدویت کوفته بهتر چون سیر 
زانکه پر کنده و حشوست دماغش چو بصل
عقل کل کسب کمال از شرف ذات تو کرد 
ای به صد مرتبه از عقل نخستین اکمل
بنده می خواست که بر رای جهان آرایت 
غرض خویش کند عرض به تفصیل و جمل
خردم گفت چه حاجت که بر او هیچ سخن 
نیست پوشیده الی آخر من اول
خاطر مدرک دستور و جهانبان و حجاب 
دیده روشن خورشید و جهانتاب و سبل
چون به سعیت همه اطراف جهان مرعی شد 
طرف بنده همانا که نماند مهمل
تاز تصریف زمان هر سر سالی در باغ 
گل مضاعف شود و نرگس اجوف معتل
عیش ماضیت که فهرست نشاط و طرب است 
باد پیوسته به رشک نعم مستعمل
پایه قدر تو از پایه گردون اعلی 
مدت عمر تو از مدت گیتی اطول
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۶۳ - در مدح شاه دوندی
بیا چون مقام طرب شد تمام 
نوایی بساز از پی این مقام
نوایی که در وی سخن هست و نیست 
نوای نی و چنگ مالا کلام
درون دل از جام می بر فروز 
که تابد درو روشنایی زجام
نوای طرب در مقامی سرای 
کزو جان غمگین بود شاد کام
مقامی که از خاک بوسش کنند 
ملوک و ملایک معطر مشام
مقامی است برتر ز ذات و البروج 
مکانی است خوشتر ز دار السلام
درو جز نوا رانیابی حزین 
درو جز صبا را نباشد سقام
بیاضش به حدی که رخسار صبح 
سپیده ازو می ستاند به وام
بلندیش تاپایه کافتاب 
به زرین کمندش برآرد به بام
قمر تا شود خادم این سرای 
گهی بدرو گاهی حلال است نام
نمودار این روضه بودی اگر 
شدی ساکن از قصر فیروزه فام
ز نور و صفا صحن این خانه راست 
فراغت ز آمد شد صبح و شام 
ز خاک درش چون رحیق بهشت 
دماغ فلک راست ذوق مدام
طمع داشت گردون که قرص قمر 
شود خشت و فرشش ولی بود خام
گدا گر سوالی کند زین سرای 
صدایش همه آری آید پیام
صریر درش گفته با سائلان 
سلام علیکم علیکم سلام
زحل گر به بامش تواند رسید 
ز شامش بود پاسبان تا به بام
بجای خودست این عمارت که کرد 
پناه سلاطین ملا ذانام
مقام کریمان عهدست و شاه 
بسی کرد نیکی به جای کرام
مقام کرم شاهوندی که هست 
 جهانیش در سایه احتشام 
کریمی که بر نعمت خوان اوست 
عظام صدور و صدور عظام
زهی چتر دور تو را سایه دار 
همه روزه خورشید در اهتمام
همای است چترت که می پرورند 
روان در ظلال جلالش عظام
صفات تو چون وصف عقل است خاص 
عطای تو چون نور مهر است عام
خرد را به تدبیر توست اقتدا 
امل را به فتراک توست اعتصام
کجا خیل رایت سراپرده زد 
بود خیط صبحش طناب خیام
اگر ماه نو را کنی تربیت 
به یک شب کنی کار او را تمام
بریم نریزد دگر آب روی 
گر مایه یابد ز دستت غمام
ستم بود پیوسته کار سپهر 
به دور تو برکند دندان زکام
شها من درین شعر می آورم 
دو بیت ظهیر از پی اختتام
ندانم که بلقیس ثانی چرا 
درین چند گاهم نبر ده است نام
منم کز زمین بوس آن حضرت است 
چو هد هد مرا تاج بر سر مدام
درین هر دو بیت ارچه ایطاست لیک 
رهیق کلام است مشکین ختام
الا تا همی بیت معمور را 
بود خانه کعبه قایم مقام 
سرای جلال بقای تو باد 
چو فردوس دایم به رکن دوام
درین دولت آباد بر تخت جاه
به شادی نشین تا به روز قیام