mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۲۷ - توحید
بنام آنکه بار دل گران کرد
دعا را محرم راز نهان کرد
دعائی کافکند در سینه ها فرش
بیک جنبش پرداز سینه تا عرش
هر آن مطلب که در عالم نگنجید
بیک لفظ دعا گنجاند و بخشید
لب ما را دعای شه در آموخت
بجیب هر دعا صد مدعا دوخت
چو باز آمد زتوحید خداوند
دعا را با تعرض داد پیوند
که گوش شاه با پیغام ما باد
لبش آماده الزام ما باد
صلاح کار بادش نازشاهی
مبادش خار خار عذر خواهی
مبادا نادم از اندیشه خام
جوابی زود هادش وقت الزام
دبستانش تهی باد از بد اندیش
میاموزاد بدعهد جز از پیش
دو روزه درویش دایم مبادا
نگاهش پیش از این صایم مبادا
مگیرد آتش نازش بهر خام
مبادا صیدا ورا رخنه در دام
لبش خامش مبادا از جوابم
دل شوقش نگیرد از نقابم
شبش محتاج شمع کس مبادا
شراب طاقتش نارس مبادا
گل آزار کم چیناد از عشق
همه آسودگی بنیاد از عشق
دلش خوش باد تا بیما نشیند
شکرزا باد تا تلخی نه بیند
ندیم بزم گاهش رزم گوباد
رموزش جملگی بد عهد او باد
شبستانش مبادا بیچراغم
مبادا گم خیالش از دماغم
نبیناد آفت دندان لب او
مبادا کامران هم مطلب او
اگر با درد ما خوش نیست باری
دلش خالی مباد از درد یاری
زشیرین گر بصد جان وا خرد دل
کم از شیرین مبادا نکش برد دل
بداندیشیش اسیر نیش ما باد
نکو خواهش صلاح اندیش ما باد
دعای ما که شهد زهر ناکست
قبولش بادا گر چه قهر ناکست
صلاح خویش در تلخی مبیناد
ز شیرین تلخ گویی بگذر ای باد
که راز ما بمکتوب آشنا نیست
بدو پیغام ما غیر از دعا نیست
چون این مکتوب سر درگم بر آراست
به پیش نامه بر افکند و برخاست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۲۸ - حکایت
یکی کفر آزمائی دانش آهنگ
صنم بر میتراشید از یکی سنگ
یکی گفتش کزین هیکل تراشی
عجب دارم اگر نادم نباشی
کدامست این متاع رایگانی
که بروی نقد فرصت میفشانی
بگفتا آنکه محتاجم بجودش
صفای جبهه میبخشد سجودش
چراغ سومناتست آتش طور
بود زان هر جهت را نور در نور
بگفت این گفتگوی زیرکانست
نشانهای خداوند جهان است
زهی نادان و ابله کان تو باشی
خداوند جهان بر میتراشی
بگفتامی ندانی حنظل از قند
تسلی میتراشم نی خداوند
عجب دردیست بی آرام بودن
بدو باید دوائی آزمودن
دوای درد بی آرامیست این
انیس خلوت ناکامیست این
چو نتوانم بدست آورد آبیس
نمایم تشنه را گه که سرابی
بلی فرهاد هم زین شیوه لافد
که کوهی دارد و هی میشکافد
حقیقت را چو هست این جنس در کار
به کاوش خود چرا نبود خریدار
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۲۹ - نقش فرهاد
گرامی چهره پرداز معانی
چنین زد آستین بر نقش مانی
که چون فرزانه فرهاد غم اندیش
بلوح سنگ زد نقش دل خویش
جهان عار از نگارستان چین کرد
فلک صد نوبت آهنگ زمین کرد
چنان طوفانی افتاد اندرین فرش
که میزد موج شهرت سینه بر عرش
که باور داشت با آن حسن تمکین
که بر تابد عنان شور شیرین
بشه گفتند نزدیکان درگاه
که تاج عرش بادا سایه شاه
مراد هر دوکونت ره نشین باد
هلاک دشمنت در آستین باد
شنید ستیم رازی از زبان‌ها
که واگویش به شه دارد زیان‌ها
چنین گویند کاندر سنگ خارا
چنان بنکاشت فرهاد آن دلارا
که بر وی تهمت آید هجر شیرین
ندارد غم گرش ناید بتحسین
چنان بنکاشتش بروجه دلخواه
که از آئینه مستغی شد آنماه
چو بشنید این سخن گشت از جهان سیر
زبانش برق شد گفتار شمشیر
بگفت آن کز دماغ جهل زاید
بدین بیهودگی ار ژاژ خاید
شوند از می چو سر خوش جرعه نوشان
کنند اوصاف می بامی فروشان
نه میخوار از شراب افکن خراب است
شراب از اوست مستی از شراب است
نکو بنکاشتش کین صنعت اوست
اگر تمثال شیرینست نیکوست
گر آن صورت که او سازد به تیشه
به بیند مرغکی تقلید پیشه
بهر نوعش که بنگارد بمنقار
شود مانی بصد جانش خریدار
نه زان خوشتر قلم نقشی برآرد
نه زشت آرد هر آن نقشی نگارد
حسودان چهره گر صدره گشاید
گر آید زشتتر نیکوتر آید
خیال او گهی کز من رمیدست
غیوری همچو من قربش ندیدست
اگر فرهاد اگر مانی نگارد
مثال اوست حسن خویش دارد
ولی باید کشیدن مغزش از پوست
کسی کز پرده بیرون آورد دوست
زعشق ار بهره ور بودی و عبرت
نبستی نقش او بر لوح شهرت
وگربستی بحکم شهرت خویش
فرو بستی نقابی هم فراپیش
چو بر کس بخت بد فیروز گردد
هنرمندیش دست آموز گردد
زعشق ارطینت او داشتی ننگ
بدل بستی مثال او نه برسنگ
چه میگویم مثال او کدامست
برآن بازیچه این تهمت حرام ست
چنان شیرافکنی هم شوخ وهم شنگ
مثالش کی بماند خشک بر سنگ
درآنجا نقش او ماند ز رفتار
کجا خورشید گردد نقش دیوار
مثالی کز شبیه او کشیدی
پر و بالش ز شوخی بر دمیدی
کسی کو را مثال او کند نام
بود از قرب او مهجور و ناکام
کسی را کز زبان این نغمه خیزد
اگر من خون بریزم عشق ریزد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۰
دلم در کعبه رو کرد و همت جوید از دل‌ها
که خواهد ماندش از پی کعبه‌ها در طی منزل‌ها
تو افلاطون ولی اندیشه را چین بر جبین مفکن
در آن وادی که جز حیرت ندانی حل مشکل‌ها
مثالی گویمت عامی‌صفت بردار از آن نقشی
جمال کعبه نتوان دید طی ناکرده منزل‌ها
اگر با میر محمل رمزی از دیر مغان گویم
جرس بگشاید و ناقوس بربندد به محمل‌ها
خدا را خانقاه کهنه صوفی به رندان ده
که ایوان‌ها بسازند و بیارایند محفل‌ها
چون خون‌آلوده فردا خیزم و بر گرد او گردم
شهیدان محبت را ز حسرت خون شود دل‌ها
تماشا دوستی عرفی ولیکن وای بر جانت
اگر بردارد از پیش نظر توفیق حائل‌ها
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۱
فارغیم ای عاملان حشر ز احسان شما
کشت و کار ما نمی‌گنجد به میزان شما
نیست غم ز آلودگی ای سالکان راه عشق
دست کوثر می‌فشاند گرد ایوان شما
آفتاب ما طلوع از مشرق یثرب نمود
فارغیم ای مصریان از ماه کنعان شما
رفته‌رفته کار خود می‌ساختم ناپایدار
گر بگشتی دستگیرم فیض احسان شما
شب گذشت و جام می لب تر نکردی زاهدا
مجلس رندان ندارد طاقت شان شما
دست عدل ای سینه‌ریشان گر ببخشد مرهمی
طاق کسری می‌کند چاک گریبان شما
عرض مال ای منعمان بر میکشان بی‌حرمتی‌ست
خرج یک بزم شراب ماست سامان شما
از تبسم بر سر خوبان چرا منت نهند
این ملاحت با نمک هست از نمکدان شما
سوخت عرفی از حجاب ناکسان کوی عشق
شرم حرمت برنتابد روی مهران شما
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۲
بگاه جلوه از آن تافت روی زیبا را
که جان ز شرم نماند درآستین مارا
نظر بحال دل آن پر غرور نگشاید
که سیر دیده نه بیند متاع یغما را
امید مغفرتت بس مرا که هم امروز
که می کشند غمت انتقام فردا را
باین جمال چو آئی برون به معجز عشق
زکام خلق برم لذت تماشا را
لبت بخنده مرا می کشد چه بدبختم
که داده خوی اجل بخت من مسیحا را
چو یوسفم گذرد در بهشت بر صف حور
نشان دهم بتو هر گام صد زلیخا را
اگر اجازت عرفی اشاره فرماید
تهی کنم زگهر گنج رمز ایما را
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۳
امید عیش کجا و دل خراب کجا
هوای باغ کجا طایر کباب کجا
بمی نشاط جوانی بدست نتوان کرد
سرور باده کجا نشاه شباب کجا
بذوق کلبه رندان کجاست خلوت شیخ
حریم کعبه خلوت کجا شراب کجا
بلای دیده و دل را زپی شتابانم
کسی نگویدم ای خانمان خراب کجا
بلند همتی ذره داغ می کندم
وگرنه ذره کجا مهر آفتاب کجا
نوای عشق ابد می سرود عرفی دوش
کجاست مطرب و آهنگ این رباب کجا
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۴
تا بکی مغبچه می نوش و بیار ایمان را
تا بکی پیش بری لمعه شادروان را
این مزاریست که صد چون تو در او مدفونست
که تو امروز بر او طرح کنی ایوان را
جمله در کشتی نوح اند حریفان در خواب
ورنه هرگز نه نشانید قضا طوفان را
بحث بارد و قبول بت ترسا بچه است
ورنه از کفر زبونی نبود ایمان را
چون اثر در تو کند عشق که اعجاز مسیح
مرده را جان دهد آدم نکند حیوانرا
جنس دین را چه کساد آمده عرفی در پیش
که بجز مرده زحافظ نخرد قرآن را
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۵
صبح گدا و شام زخورشید روشن است
گر قادری به بخش چراغی بشام ما
ما را بکام خویش بدید و دلش بسوخت
دشمن که هیچگاه مبادا بکام ما
در خلوتی که دختررزنیست عیش نیست
داغست شیخ شهر زعیش مدام ما
در روزگار نیست رسولی که بی حسد
درگوش چون توئی برساند پیام ما
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۶
ای دل طمع مدار که بی غم گذارمت
وینهم قبول کن که بجان دوستدارمت
تاراج عافیت نبود کار دوستان
وینهم زدوستیست که دشمن شمارمت
صدره شکسته دلم از جور هیچگاه
نگشوده نقاب که معذور دارمت
عرفی ز آه و ناله خموشی دگربیا
تا زخمهای سینه بناخن بخارمت
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۷
منزلگه دلها همه کاشانه عشق است
هرجا که دلی گمشده در خانه عشق است
ویرانه جاوید بماند دل بی عشق
آن دل که شود آباد ویرانه عشق است
فرزانه درآید به پری خانه مقصود
هرکس که در این بادیه دیوانه عشق است
پیمانه زهر فلکم تلخ نسازد
این حوصله تلخی کش پیمانه عشق است
هرکس بلبش گرم شود چشم تبسم
با او نشینندکه بیگانه عشق است
عرفی دل و دین باخته دلخوش او باش
اینها ثمرکاشتن دانه عشق است
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۸
بخت جم وکاووس عنانش بکف تست
پیش آمدن از بخت کشش از طرف تست
وصفی نبود کان شرف ذات تو گردد
جز بندگی شاه جهان کان شرف تست
با ساز و نوا باش ببین تا چه سرودم
ای آنکه سنان پای زن و نعره دف تست
بشکسته عدو نامه فتح تو نوشتم
دولت خبرم داد که فتح از طرف تست
چون بشکنی آخر صف اعدا که بعالم
هرجا که دعائست ماثر صدف تست
در خواب شب آلوده بخون دید خدنگت
تعبیر جز این نیست که عالم هدف تست
این قول نه کذب است کجا دیده شناسد
آن بنده که پرورده آب و علف تست
عرفی چه همیگفت که آن مقبل ناچیز
دانسته که راهش بدل پر شعف تست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۳۹
ترک جان در ره آن سرو روان این همه نیست
عشق اگر نرخ نهد قیمت جان این همه نیست
جزو قیمت نیم اما به قناعت شادم
کآنچه محصول زمینست و زمان این همه نیست
باغبان را از عشوه گل دل بگرفت
ورنه پژمردگی بیم خزان این همه نیست
آخر از شعبده دلگیر شود شعبده باز
دل قوی دارکه دستان جهان این همه نیست
صفتی به ز ریا نیست مگر زاهد را
ورنه چون باد بروت دگران این همه نیست
منزل صلح میان تو دراز است فغان
ورنه در دین تو با کیش مغان این همه نیست
شوق ما راه تماشاگه خود نشناسد
ورنه آرایش گلزار جنان این همه نیست
خضر توفیق مگر راهبرت شد عرفی
ورنه خود رهبری نام و نشان این همه نیست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۰
شکستن دل ما کار زور بازو نیست
هلاک اهل وفا جز بنوش دارو نیست
بعیب جوئی مجنون بدم ولی گویم
خوشا دلی که تسلی بچشم آهو نیست
چنین گلی نه از این لاله زار دهر برست
وگرنه نیست سخن در جهان که خود رو نیست
علاج زخم نه بازوی چاره خواست کند
سرم که همدم درد است بار زانو نیست
ز فیض طبع کسی سحرساز شد عرفی
وگرنه چون دگران شاعر است جادو نیست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۱
تنها نه دلم باده نابش همه خونست
مغز قلم و مغز کتابش همه خونست
دلها شکند وز دل من یاد نیارد
چون بشکند این خم که شرابش همه خونست
از سوز دل ما بشکن توبه که این نیست
آن می که چنین کرده خرابش همه خونست
عرفی نکنی ترک دل ریش چکیدن
کان میوه طوبی است که آبش همه خونست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۲
گر بدیرم طلبد مغبچه حور سرشت
بیم دوزخ برم از یاد چو امید بهشت
نسبت سبحه و زنار دو صد رنگ آمیخت
ورنه این رشته همانست که بیرنگ سرشت
عشرت رفته مجو باز که دهقان فلک
تخم هر کشته که بدرود دگر بار بکشت
ساغر می چو دهی بوسه زپی نیز بده
بندامت به کشم گر بکنندم به بهشت
ترک دین در ره معشون گناه است ولی
نه گناه است که در نامه توانند نوشت
اینقدر کعبه پرستی که تو داری عرفی
از تو آید که کنی منع من از طوف کنشت
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۳
کسی که بر اثر مدعای خویشتن است
کشیده تیغ ستم در قفای خویشتن است
کسی که مایه امکان و شان مطلب دید
اگر ملول نشیند بجای خویشتن است
چنان زفیض قناعت بعیش مشغولم
که نفس کام طلب در غذای خویشتن است
هزار معجزه بنمود عشق و عقل جهول
هنوز امت اندیشهای خویشتن است
عدیل فطرت عرفست همت ساقی
که حاتم دگران و گدای خویشتن است
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۴
از نور یار چون نفسم خانه روشنست
بیرون برید شمع که کاشانه روشنست
نازم بفیض عشق که در خانقاه و دیر
چشم و چراغ شمع به پروانه روشنست
از حسن دوست دمبدم اسرار گفتن است
هر چند قدر گوهر یکدانه روشنست
صد شمع سوختم که خرد بیش بردمد
پنداشتم که دیده فرزانه روشنست
محرم چه آگه از الم بی نصیبی است
داغیست این که بر دل دیوانه روشنست
ای شیخ شهر تیره دلانرا چراغ باش
دلهای ما زگریه مستانه روشنست
گفتی که روشن است مرا خانه امید؟
آتش بخانمان زده و خانه روشنست
عرفی خطای ما و تو محتاج عذر نیست
عذر خطای مردم دیوانه روشنست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۵
دورم از کوی تو جا در زیر خاکم بهتر است
زندگی تلخست با حرمان هلاکم بهتر است
من که مجروح خمارم مرهم راحت چه سود
جان مرهم پرجراحت برگ تاکم بهتر است
گربکشتی از فراقم سوختی منت منه
من که در دوزخ بزندان هلاکم بهتر است
ره بامیدم مده عرفی که بی باکم بسی
من صلاح خویش دانم ترسناکم بهتر است
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۶
اصلاح پریشانیم اندازه کس نیست
اجزای مرا نسبت شیرازه کس نیست
سلمی طلبی چشم قدم شو که در این دشت
غماز جرس همره جمازه کس نیست
ماشیونیان نغمه ندانیم که ما را
گوشی است که بر نغمه و آوازه کس نیست
مائیم وکهن برگ و بر باغچه عشق
چشم دل ما بر ثمر تازه کس نیست
عرفی مرو از میکده در صومعه کانجا
کس را غم مخموری و خمیازه کس نیست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۷
لطفت گهر عتاب بشکست
دل رایت اضطراب بشکست
بدمست من آستین برافشاند
پیمانه آفتاب بشکست
زلفت بجهان فکنده آشوب
در دیده فتنه خواب بشکست
پیغام وصال در دماغم
صد شیشه پرگلاب بشکست
این ناله که در جگر شکستیم
سیخیست که در کباب بشکست
صد گوهر راز وقت اظهار
از غایت اضطراب بشکست
گفتی که دلت شکسته کیست
در زیر لبم جوآب بشکست
عرفی دل ما چو طره یار
در پنجه پیچ و تاب بشکست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۸
هزار حسن عبادت ز زشتی عمل است
متاع من دل مجذوب و مستی ازل است
یکیست نقد حکیمان و حسن نادانان
هر آنچه در کتب حکمت است در مثل است
کسی که گشته بتقلید آدمی سیرت
نه آدمیست همان بازآدمی بدل است
بجنگ زاهد و صوفی خوشم بگلشن او
میان بلبل و زاغ چمن همان جدل است
من از حدوث و قدم خامشم ولی گویم
نظیر عدت آینده عهد ما ازل است
قصیده نظم هوس پیشگان بود عرفی
تو از قبیله عشقی وظیفه ات غزل است
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۴۹
زو چه میخواهی دلاگر نازوا استنغناست هست
بیوفا تنهاست دارو رنجش بیجاست هست
ایکه گوئی با اسیران شیوه های او چهاست
ناز هست و عشوه هست و هر چه رادارست هست
حال ما آن نازنین گرچه بداند نیست لیک
هر قدر گویند مستغنی و بی پرواست هست
چون فروزی عالمی راوه چه کم دار زحسن
چهره زیباست داری قامت رعناست هست
درد او در سینه میماند چه غم گرجان برد
آنچه ما را باعث آن آرمید نهاست هست
عرفی از بزمت اگر زاری کند بیوجه نیست
ناله بی اختیار و گریه بیجاست هست
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۰
بیدادگر روی تو اندازه راز است
این رشته بانگشت نه پیچی که دراز است
عشق آفت سلطان بود آرایش بنده
این مسئله در نسخه محمود وایاز است
یارب تو نگهدار دل خلوتیان را
کان مغبچه مست ست و در صومعه باز است
خونابه حسرت چکد از هر مژه هرگاه
بینم که خداوند کسی بنده نواز است
این قهقهه عیش که با کبک دل ماست
باور نتوان کرد که در چنگل باز است
هر چند که عرفی پی تحقیق شتاب است
مشتاب بدنبال که او بهیده تاز است
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۱
بیا که در چمن انتظار آب نماند
جمال شاهد امید در نقاب نماند
زبسکه چشمه امیدنم نداد برون
فریب تشنه لبان نیز با سراب نماند
کدام مسئله شرع در میان افکند
که عقل معرفت آموز در جواب نماند
هدایتی که ز تزویر امتان عناد
امید معرفت آموزی از کتاب نماند
عنایت تو چنان زد صلای معموری
که در دیار محبت دل خراب نماند
ته پیاله حسن ترا مه کنعان
چنان کشید که رشحی بآفتاب نماند
بده بدست عنانی عنان عرفی را
مبین که نیم قدم در ره صواب نماند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۲
بنازم شیشه می را که خوش مستانه می‌گرید
سری خم کرده و در دامن پیمانه می‌گرید
کسی کِش کام دل شد آشنای لذت ماتم
چنان گر نوحه سازی گرید از افسانه می‌گرید
دل خود را به آن خوش می‌کند حسرت کش دنیا
که با خلق جهان در یک مصیبت‌خانه می‌گرید
کسی کز وادی عقل و جنون بیرون کشد خود را
نه در معموره می‌خندد نه در ویرانه می‌گرید
مگر آمیزش پاکیزه دارد مهر محبوبان
که شمع اندر میان خنده و پروانه می‌گرید
کسی کو شیشه خالی کند تا پر شود چشمش
اگر با ما کشد ساغر به یک پیمانه می‌گرید
جهان در مردن دل گریه و سوز است عرفی را
که گویی در عزای عاشق جانانه می‌گرید
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۳
عشق کو کز دل و دین نام و نشان گم باشد
اهل دل باشم و ایمان زمیان گم باشد
ای خوش آن حسرت دیدار که گردد زدلم
صد حکایت بدهان جمع و زبان گم باشد
ای خوش آن بیخودی ذوق که بر خوان وصال
راه آمد شد دستم بدهان گم باشد
تا ابد مشهد مانکهت دل خواهد داشت
بوی گل نیست که در فصل خزان گم باشد
عرفی از روز ازل گم شده کار خود است
فرصتش کو که بکام دگران گم باشد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۴
ز صورت بلبل اندر بوستان فرزانه میگرید
جنون مست از نوای جغد در ویرانه میگرید
درین ماتم سرا با مصلحت دانی مصاحب شو
که در بازارها میخندد و در خانه میگرید
شراب هایهای گریه ام ساقی قدح میکن
که عاشق بی قدح میگرید و مستانه میگرید
زاشگش بسترم تر شد ولی از ناز و استغنا
بدان ماند که بر بیگانه بیگانه میگرید
کجا در روز محنت غمگسار کس شود عرفی
که میگرید بروز خویش و بیدردانه میگرید
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۵
کسی کو در تب عشق تو نبض خویشتن گیرد
نه عیب خودپرستی هر زمان بر مرد و زن گیرد
دم عیسی بخنداند گل امید صیادی
که در فصل بهاران دام او مرغ چمن گیرد
مه کنعان بخوابست ای صبا بر برهمن بگذر
که گرگی ناگهان دنبال بوی پیرهن گیرد
ازآن با رعشق هرگز التفاتی نیست تقوی را
که عاشق نکته با زاهد بکیش برهمن گیرد
شدم در گوشه تنها که ریزم خون خود عرفی
مبادا وقت مردن ناشناسی دست من گیرد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۶
زننگ عافیت بازم دل شرمنده میسوزد
نه از دل گریه میجوشد نه برلب خنده میسوزد
چراغی روشنست از عشق او در مجمع هستی
کز آواز فروغش میگدازد بنده میسوزد
نه تنها عشق سوزد ساکنان ملک هستی را
دراین طوفان آتش رفته و آینده میسوزد
مکن بر عزت خود تکیه عرفی شرط عشقست این
که اکثر آبروی گوهر ارزنده میسوزد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۷
چه پرسیم که بجانت هوای ما چه کند
در آن چمن که گل آتش بود صبا چه کند
تبسم تو که ناسور را دهد مرهم
بسینه نیش زند نیش غمزه را چه کند
هزار گونه مراد محال می طلبی
تو خود بگو که اجابت باین دعا چه کند
مجو سعادت طالع دمی که فرصت نیست
چه سر بریده شود سایه هما چه کند
مگو وفا نکند دوست با منش عرفی
نمی شود بوفا آشنا وفا چه کند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۸
دل خانه درین عالم بیگانه نگیرد
قاصد بدیاری که رودخانه نگیرد
دل خوش کن مردان خرابات بود عشق
عشاق در کعبه و بتخانه نگیرد
معنی بدلم باز شد اما بزبانم
این گنج روان جای بویرانه نگیرد
بگشا لب میگون که لب شهد فروشم
آفاق بشیرینی افسانه نگیرد
کم نیست که از توبه پشیمان شود عرفی
گو سبحه میند از دو پیمانه نگیرد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۵۹
هر کس که در بهار بصحرا برون رود
عیش آنگهی کند که بذوق جنون رود
عارف بخار وگل چو بینید بروی دوست
روزی دری گشاید و بیخود درون رود
هربامجوی بر اثر عشق روکه گل
رویش بمطلب است ولی واژگون رود
سرچشمه تراوش دشنام همت است
هر ماجرا که بر سر دنیای دون رود
دریافتم زبوی تو عرفی که بهرگام
صدره دمی بخانه عرفی زبون رود
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۰
خوبان شهر بین که درین مسکن من اند
گه شمع بزم و گاه گل دامن من اند
آنها که آهوان حرم را کنند صید
در آرزوی ناوک صید افکن من اند
منمای زاهدا در اهل ندامتم
آنانکه رهبرند ترا رهزن من اند
امشب که روی خلوتم از شمع روی توست
خورشید و مه وظیفه خور روزن من اند
تا دارم از جمال تو گلشن فروز عشق
طوبی و سدره خار و خس گلخن من اند
عرفی نوای نوحه برآرم که اهل درد
لبها گشاده منتظر شیون من اند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۱
گر خدا یار دلنواز نداد
بنوازش مرا نیاز نداد
آنکه خوی پلنگ داد مرا
دل و طبع زمانه ساز نداد
در دم افزود روز گونه وصل
که سزای شب دراز نداد
چون بخود دوست داریم که فلک
یک نشیب مرا فراز نداد
سیم قلب حیات از خست
چرخ دانم گرفت و باز نداد
تا بنازم کشد درآخر کار
اولم دیدگان باز نداد
بس که عرفی بزرق شهرت داشت
قلب او را کسی گداز ندارد
بسر انجام جم وکی چه نهم بیهده گوش
کمترین بازی افلاک همان خواهد بود
عرفی از دیر مغان دست نداری هر چند
بر دلت بستن زنار گران خواهد بود
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۲
تا بکی عمر بافسوس و جهالت برود
نشأه باده بتاراج ملامت برود
بخت بد را خجل از پرسش باطل چکنم
بهتر آنست که عمرم ببطالت برود
زاهد از کعبه عنان تافته می آید لیک
چون طمع داشت که خضرش بدلالت برود
رهرو کعبه که دیر است حوالتگاهش
برود لیک زدنبال حوالت برود
جای رحمست بران جوهری لعل طراز
کش همه عمر بآرایش آلت برود
جانم ار مالک غمهای محبت گردد
من گدا گردم و نامش بدلالت برود
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۳
سرا پای وجودم وزمحبت حال دل دارد
ز ذوق درد بیرونم درون را مشتعل دارد
فغان از جلوه حسنی که دلهای شهیدانرا
زننگ آرمیدنهاست حیرانی خجل دارد
گل امید ما را آفت پژمردگی نبود
که باغ آرزوی ما هوائی معتدل دارد
بعهد حسن او گاه تبسم بینی از دلها
که گوئی مرده صد ساله درسینه دل دارد
یکی صد شد عذاب اهل عصیان کز لحد عرفی
زخون گرم دل سیلی بدوزخ متصل دارد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۴
اگر چه راه بعیب تو کس عیان نبرد
گمان مبر که بعیب تو کس گمان نبرد
زمکر نفس حذرکن که هیچ کس حرفی
نیاورد که دوصدگوهر از میان نبرد
ترحمی که بستر فتاده چشمه هور
چنانکه برگ گلش گر زنند جان نبرد
جهان مهر و وفا را فدا شوم که درو
کنی کمان عداوت آسمان نبرد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۵
چند بی بهره شود دیده گریانی چند
زلف جمع آر که جمعند پریشانی چند
گلرخان محنت نایاب بیابند مگر
یکنفس چاک به بینند گریبانی چند
آنکه آماده کند پرده ما کرده گناه
کی درد پرده از کرده پشیمانی چند
کبریای تو برانم که نیارد بنظر
مشتی آلوده و آلایش دامانی چند
عرفی افسانه ما گوش کنان حلقه زدند
خوان بیارای که جمع آمده مهمانی چند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۶
زبهر داغ که مستان علاج می طلبند
که جام می شکنند و زجاج می طلبند
فروغ مشعله شمع راه تیره دلان
چراغ در دل شبهای واج می طلبند
شکوه تاج شکستند و تخت مرگ زدند
زهم هنوز نهان تخت و تاج می طلبند
مباد لذت بیماری دل آنان را
که اعتدال زبهر مزاج می طلبند
فغان زجلوه آن هست کاهل دین بدعا
زبهر طاعت ایزد رواج می طلبند
گذر بکوچه همت مبادشان عرفی
که کام دل ز در احتیاج می طلبند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۷
تا بود سراسیمه دلم دربدری بود
انشدیشه دل خانگی و دل سفری بود
هرگاه که اندیشه عنان در کف من داشت
کارم همه در کاسه صاحب نظری بود
با آنکه نمیداد امان سیلی فقرم
دائم سرمن در هوس تاجوری بود
هرگاه که مژگان مرا شوق تو برداشت
گر قطره و گردجله سرشکم جگری بود
در بسته اندیشه بجز خار ندیدم
گلها همه درخوابگه بیخبری بود
نگسسته زهم جذبه توفیق و گرنه
شبگیر طلب بر اثر بی بصری بود
جمعیت عرفی همه زانست که عمری
سودا گر بازار چه بی هنری بود
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۸
مدعی بار ملول است و بلائی دارد
در کف آینه اندیشه نمائی دارد
پرده دل بکن آرامگه شاهد وصل
زانکه هر پرده نشین پرده گشائی دارد
شرف کعبه گر از سجده ارباب ریاست
گوشه بتکده هم ناصیه سائی دارد
رهرو عشق بپایان نبرد پی لیکن
جوشش قافله و بانگ درائی دارد
پای بر یاس فشردم غم امید گذشت
که گمان داشت که این درد دوائی دارد
عرفی از مهد فلک زود نکردی امید
این قبائیست که افشردن پائی دارد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۶۹
گردل اهل حقیقت در راز افشاند
زاهد از دامن دل گرد مجاز افشاند
همت اینست که با اینهمه امید دلم
آستین بر اثر عجز و نیاز افشاند
عرق شبنم خلد است هرآن قطره خوی
که سمند تو نگاه تک و تاز افشاند
چه عجب کز دل محمود فرو ریزد خون
گر صبا سلسله زلف ایاز افشاند
گرنه اظهار شفق میکند از کشتن صید
خون مرغان زچه در چنگل باز افشاند
جای رحم است به عرفی که بسی بی اثر است
اشک گرمی که بشبهای دراز افشاند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۰
هرکرا نشاه غیرت بسلامت باید
در مصاف غم دل تاب اقامت باید
همت اندوه شدن باید اگر مرد غمی
نه دعای غم و نفرین سلامت باید
جگر تشنه و فرسودگی پای کجاست
گر کنی طی ره عشق علامت باید
تا نظر باز کنی جلوه کند دوست ولی
تا تو بیدار شوی صور قیامت باید
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۱
عاقلان آدابت آموزند و رسوایت کنند
دامن جمعی بدست آور که شیدایت کنند
ناگهان عشقت گذارند از حجاب ناکسی
پرده بگشا تا زنادانی تمنایت کنند
باغ گل پژمرده کردی روز کس درهم مکش
من هم از غیرت گذشتم کی تمنایت کنند
پس نکوئی جلوه کن بر مستحقان زینهار
تا دعائی بهر حسن عالم آرایت کنند
عرفی از ما بی قدم در وادی اهل وجود
صد بیابان خار خندان تحفه پایت کنند
هر چند دست و پا زدم آشفته تر شدم
ساکن شدم میانه دریا کنار شد
جز با گریستن مژه در جهان نبود
آن هم زحرص دیده من ناگوار شد
عرفی بسی ملاف که بر چرخ تاختم
مردی کنون بتاز که بختت سوار شد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۲
خضر اگر بر لب کس منت آبی دارد
بگذر از چشمه حیوان که سرابی دارد
التفاتش بلب تشنه ما نیست دریغ
هر که جام سخن زهر عتابی دارد
همه عاشق نکند دست بزلف تو دراز
سر جنون شوری و هر سلسله تابی دارد
لن ترانی شنود مهتر ما بی ارنی
این حدیث ست که هر حرف جوابی دارد
برگ گل را ندهد زحمت دیبا و حریر
آن که چون حیرت دیدار نقابی دارد
آسمان گر بجدل پای در آرد برکاب
رخش ما نیز عنانی و رکابی دارد
نظم عرفی تر و تازه ست بگلزار وجود
خار و گل هر چه دهد حسن شبابی دارد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۳
تا قدم بر اثر نام و نشان خواهد بود
گوشه دامن ما وقف میان خواهد بود
می نمودند ملایک بازل عشق بهم
کین گهر دست زد بی بصران خواهد بود
گر شود کون و مکان زیر و زبر در ره عشق
صورت ناصیه برخاک عیان خواهد بود
جز ببازار قیامت دل پرخون زنهار
مفروشید که این جنس گران خواهد بود
دیده بی نور شد از گریه خدایا بازل
گفته بودی که بجائی نگران خواهد بود
دلم آخر به تماشاگه دیدار آورد !
تا کی این آینه در آینه دان خواهد بود
دست فرسود شود آخر و گمنام شوم
من گرفتم هنرت نقد روان خواهد بود
عرفی از پیر مغان دست نداری هر چند
بر دلت بستن زنار گران خواهد بود
فلک مست و غم صهبا کسی هشیار کی ماند
فنا گلچین و ما گل غنچه هم پر باز کی ماند
مگو صوفی به از خلوت نداند باغ و بستانرا
درش گر باز باشد روی در دیوار کی ماند
منم دائم صلاح اندیش کار افتادکان لیکن
چو غم رو آورد اندیشه را رفتار کی ماند
نه پندارم که گر مشفق شوم آسوده دل گردم
ولی کافتد بدست عشق بی آزار کی ماند
زوصلت یافتم صحت بهمت بود بیماری
کسی کاید مسیحا بر سرش بیمار کی ماند
بزنار مغان بستند عرفی را میان آری
میان اینچنین شایسته بی زنار کی ماند
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۴
بیار باده که جانم دمی زناله برآید
هزار زمزمه از دل بیک پیاله برآید
بشوی نامه دانش بجو رساله مستی
بود که فال مراد تو زین رساله برآید
بنوش جامی و آسوده شو ز وسوسه غم
چه غم خوری که چنان کارت از حواله برآید
مچش که شعبده میزیان دهر بلند است
اگر بزهر نیالوده یک نوله برآید
بدین جمال اگر بگذری بسوی گلستان
ز گلبنش گل و برگ هزار ساله برآید
بمطلبی نفکند است سایه همت عرفی
که از قبول دعاها زدست هاله برآید
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۵
کسی بدور محبت خمار غم نکشد
که در کشد قدح زهر و درد هم نکشد
تو را عبادت و ما را محبت ای زاهد
بحل که کار به نادانی قلم نکشد
بسوز برهمنا سبحه را به دیده ناقوس
که ننگ نسبت ما دیر چون حرم نکشد
چو دود سینه من سایبان زند فردا
زآفتاب قیامت کسی الم نکشد
همان به است که عرفی ببزم درویشان
سفال جوید و منت زجام جم نکشد
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۶
هر جا که مست او غمزه زن آن غمزه آئین میرود
دل می طپد جان میچکد سر میرود دین میرود
از وعده گاه وصل او هر شام تا غمخانه ام
آرام در خون می طپد امید تمکین میرود
گویا زعیش آباد وصل آمد نسیم مژده
کز خون دل گل میدمد وز روی غم چین میرود
گریار شادی هست دل هر گه که نامش میبرم
بهر چه غم را هر زمان صد گونه نفرین میرود
خیزد دعائی از لبم کز معبد ناقوسیان
با خلوت حسن قبول آشوب آئین میرود
عرفی دهد جان راو وجان تلقین کند بهر حلم
کین سست پیمان ما گمان زین حلقه بیدین میرود
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۷
کسی بدیده ناقوس خوار می آید
که پاسخ سخنش ناگوار می آید
زمانه اهل دلی نیستش نمیدانم
که بوی دل زکدامین دیار می آید
دلی بروشنی آفتاب خنده زند
که از زیارت شبهای تار می آید
هزار جان گرامی بنرخ جو نخرند
بعالمی که درو دل بکار می آید
گر از لیاقت خود شیخ آگهی یابد
ز صدر صومعه تا پایدار می آید
گذشت مدت همخانگی جان عرفی
زغیر خانه تهی کن که یار می آید
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۷۸
جان بیاد لبت شکر خاید
دل بدندان غم جگر خاید
ظن سیری مبرکه لقمه خام
بخت پیر است و دیرتر خاید
دل آشفته بخت من تا چند
جای انگشت نیشتر خاید
آنکه گیرد مزاج پروانه
شعله چون میوه های تر خاید
بس که یابد حلاوت از پرواز
طایر شوق بال و پرخاید
لب شادی به بست یکچندی
عرفی اکنون لب دگر خاید