mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۴ - کوی میکده
بکوی میکده هرکس که رفت باز آمد
ز قید هستی این نشئه بی نیاز آمد
هزار شکر که ایران چو کبک زخمی باز
برون ز پنجه شاهین و شاهباز آمد
بگو که پنهان گردند قاطعان طریق
از آنکه قافله دزد رفته باز آمد
مدرس از ره ترکیه و حجاز و عراق
دوباره چون شتر لوک بی جهاز آمد
چه احترام بر آن حاجیست مرد مرا
که بی وضو سوی حج رفت و بینماز آمد
میان دیو و سلیمان چه امتیاز که رفت
سوی سبا و ز کف داد امتیاز آمد
برفت کاش مساوات بر نمیگردید
که مشت ما بر بیگانه کرد باز آمد
وکیل یزد چه گودرز فاتحی وافور
بکف گرفته چه گرزی و چون گراز آمد
ز من بگوی بلوطی غلامحسین دگر
مگیر معرکه یکمشت حقه باز آمد
فدای سرو که چون تن بزیر بار نداد
گه نمایش آزاد و سر فراز آمد
به نی بگوی که از ناله در خود آتش زن
که عارف همچو تو نالان به سوز و ساز آمد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۵ - فرقه بازی و جهالت!
ز بس بزلف تو دل بر سر دل افتاده
چه کشمکش که میان من و دل افتاده
ز فرقه بازی احزاب دل در آن سر زلف
گذار شانه بر آن طره مشکل افتاده
دلم بسوخت که بر صورت تو خال سیاه
بسان ملت محکوم جاهل افتاده
بسوز از آتش رخ این حجاب و روی نما
تو جان بخواه که جان غیر قابل افتاده
ز بسکه خون ز غمت ریختم بدل از چشم
دلم چو غرقه ز دریا بساحل افتاده
بجز جنون نبرد ره بسوی کعبه عشق
که بار عقل در این راه بر گل افتاده
گرفته نور جهانتاب علم عالم و شیخ
پی مباحثه بسی دلایل افتاده
سپردمت برقیبان و با تو کارم نیست
از آنکه کار بدست اراذل افتاده
تو هرج و مرجی دربار عشق بین، عارف
میان این همه دیوانه عاقل افتاده
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۶ - جمهوری عشق  سلطنت حسن
عشق! مریزادت آن دو بازوی پر زور
قادر و قاهر توئی و ما همه مقهور!
سلطنت حسن را دوام و بقائی
نیست مباش ای پسر مخالف جمهور!
روی مپوشان که بیش از این نتوان دید
جلوه کند آفتاب و روی تو مستور
شانه بزلفت مزن که خانه دلهاست
چوب مکن بیجهت بلانه زنبور
پای اجانب بریده گردد از ایران
چشم بداندیش اگر ز روی تو شد دور
دست خودی پای اجنبی ز میان برد
مملکت اردشیر و کشور شاپور
نخوت و کبر اینقدر چرا و چرائی
از پی حسن دو روزه این همه مغرور
همدم بیگانگان مباش و بپرهیز
عاقبت از جنس بد ز وصله ناجور
عارف اگر کهنه شد ترانه مزدک
نغمه ای از نو علاوه کن تو به تنبور!
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۷ - تیغ زبان  پرده های ریا!
محشر هر جا روم آنجا سر پا خواهم کرد
بین چه آشوب من بیسر و پا خواهم کرد
بس که از کرده پشیمان شده‌ام در هر کار
نتوان گفت کزین بعد چه‌ها خواهم کرد
چون بهر کار زدم دست ریا دیدم، روی
بدر میکده بی روی ریا خواهم کرد
بدر ای پیر مغان پرده ارباب ریا
ورنه در کار خرابات ریا خواهم کرد
گر طبیعت نشود پرده دراز مشتی دزد
پرده شان پاره بامید خدا خواهم کرد
من از این خرقه سالوس بدر خواهم شد
ترک عمامه و دستار و ردا خواهم کرد
گفتیم مطرب الحمد که در کشور خویش
آن وظیفه که مرا هست ادا خواهم کرد
منع زاهد سبب خوردن می شد ورنه
محتسب گوید اگر مستی، ابا خواهم کرد
نه ز همسایه، که از سایه خود میترسم
دوری از سایه این جنس دو پا خواهم کرد
گفتم «ایران رود هر وقت تو آنوقت بیا»
در سر وعده من ای مرگ وفا خواهم کرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۸ - تمدن بی تربیت نسوان  سفر نیمه راه!
بفکن نقاب و بگذار در اشتباه ماند
تو بر آن کسی که می‌گفت رخت به ماه ماند
بدر این حجاب و آخر بدر آز ابر چون خور
که تمدن ار نیائی تو به نیم راه ماند
تو از این لباس خواری شوی عاری و برآری
بدر همچه گل سر از تربتم ار گیاه ماند
دل آنکه روت با واسطه حجاب خواهد
تو مگوی دل که آن دل بجوال کاه ماند
پی صلح اگر تو بی پرده سخن میان گذاری
نه حریف جنگ باقی نه صف سپاه ماند
تو از آن زمان که پنهان رخ از ابر زلف کردی
همه روزه تیره روزم بشب سیاه ماند
نه ز شرم می نیارم برخت نگاه ترسم
که برویت از لطافت اثر نگاه ماند
همه شب پناه بر درگه حق برم که عمری
ز دو چشم بد رخ خوب تو در پناه ماند
همه ترس من از آنست خدا نکرده روزی
سرما به پشت این معرکه بی کلاه ماند
ز وزیر جنگ ما اسم و رسمی در میان نه
سپهش نبینی عارف به سپاه آه ماند
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۴۹ - خوش آن زمان
خوش آن زمان که دلم پای‌بند یاری بود
به کوی باده‌فروشانم اعتباری بود
بیار باده که از عهد جم همین مانده است
به یادگار، چه خوش عهد و روزگاری بود
به اقتدار چه نازی که روزی ایران را
مزیت و شرف و فخر و اعتباری بود
چو کاوه وقتی سردار نامداری داشت
در این دیار چو سیروس شهریاری بود
به این محیط که امروز بی‌کس و یار است
کمان کشیده چو اسفندیار یاری بود
کسی که کرد گرفتار یکه‌تازان را
اسیر پنجه یک طفل نی سواری بود
بنای کاخ تمدن به باد می‌دادم
اگر به دست من ای چرخ اعتباری بود
کشیده بار فراق تو بارها این بار
خمیده شد قدم از زحمت این چه باری بود
قرار داد دو چمشش که خون به شیشه دل
سپس نریزد پیمان‌شکن قراری بود
به دستیاریت ای دیده دل به خون غلتید
الهی آنکه شوی کور این چه کاری بود
دلی است گمشده از من کس ار نشان خواهد
بگو که یکدل چون لاله داغداری بود
گذار عارف و عامی به دار می‌افتاد
اگر برای مجازات چوب داری بود
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۰ - یادگار یک صباح خماری!
دیشب خرابی میم از حصر و حد گذشت
این سیل کوه ساز خم آمد ز سد گذشت
گفتم حساب جام شماری به دست کیست
ساقی جواب گفت چه پرسی ز صد گذشت
قدم خمیده شد چو کمان تا که دیده دید
همچون مه چهارده آن سرو قد گذشت
با یار صحبت از گله های گذشته بود
آمد رقیب و دید نماند از حسد گذشت
نگذاشت دست رد بکس هر جا نظر فکند
خون ریخت چشم مست تو بی دست رد گذشت
تعداد کشتگان تو نتوان همینقدر
اجساد بی شماره خون از جسد گذشت
بد کرده را بگوی که «بد از تو تا ابد
ای بی خبر بماند ز ما خوب و بد گذشت »
بی صاحبی خانه من بین ز هر طرف
هرکس رسید بی پته و بی سند گذشت
عمری که در نتیجه اش عمرم تمام شد
عارف، هزار شکر، گذشت ار چه بد گذشت
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۱ - گریه
هزار عقده ز دل ای سرشگ واکردی
بیا بیا که چه خوش آمدی صفا کردی
ز چیست سرزده بیرون شدی ز روزن چشم
چه شد که سر دل افشا و برملا کردی
همیشه خواب خوشت دور، کور کردی چشم
به آن فرشته دلم را تو آشنا کردی
تو هیچ عهد نبستی که نشکنی وین بار
چرا بوعده بیگانگان وفا کردی
دلم شکستی و زین دل شکستنت شادم
که بنده ای را همسایه با خدا کردی
ز بسکه سرزده رفتی و آمدی ای فکر
تو خانه دل من کاروانسرا کردی
تو درس هجر ز بس دادیم بمکتب عشق
مرا ز وصل چو طفل گریز پا کردی
فراق روز مرا تیره تر ز زلف تو کرد
ببین که دشمنی ایدوست تا کجا کردی
بسان بخت من ای شه ز تخت برگردی
که ملتی را از یک سفر گدا کردی
برو که جغد نشیند بخانه ات ای شیخ
چه خانه ها که تو محتاج بوریا کردی
بلای دست تو مطرب بمغز واعظ شهر
بزن که مجلس ما را تو کربلا کردی
تمام عمر به می همنشین شدی عارف
چه دوستی است که با نطفه زنا کردی
بکنج میکده گر منزوی شدی خوشباش
ز خلق دور شدی دوری از بلا کردی
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۲ - در استقبال غزل رئیس الوزرا
ای بارگاه حسن تو محمود ایاز کن
وی خسروان به پیش ایازت نیاز کن
ویرانه ساز کعبه دلها چو سومنات
محمودی ای بکشور جان ترکتاز کن
چشم بهانه گیر تو دنبال فتنه کرد
هی بی جهت بخلق در فتنه باز کن
ابروی چون هلال نوت قد هلال ساز
روی چو خور فروخته ات جان گداز کن
چشمت بدستیاری مژگان ز هر کنار
چون صعوه صید دل کن و در چنگ باز کن
عمریست ناز میکشم از مهوشان ولیک
هرگز ندیده ام چو تو مهروی ناز کن
ای بی نیاز از همه چیز همچو بولشویک
هر جا که رو کنی همه را سرفراز کن
تو شمع بزم غیری و من در غمت مدام
پروانه وار شب به سحر سوز و ساز کن
مگذار در غم تو بمیرم بشرط آنک
تا زنده ام تو ناز کن و من نیاز کن
شب شد، چه شد که یار نیامد؟ یقین فتاد
چنگ رقیب روده به صحبت دراز کن
ممتاز در میانه خوبان عالمی
ای امتیاز حسن تو لغو امتیاز کن
عارف، قسم بعشق و بناموس عشق، نیست
در راه عشق دوست حقیقت مجاز کن!
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۳ - شکایت تلخ
محیط گریه و اندوه و غصه و محنم
کسیکه یک نفس آسودگی ندید منم
منم که در وطن خویشتن غریبم وزین
غریبتر که هم از من غریبتر وطنم
بهر کجا که قدم مینهم بکشور خویش
دچار دزد اداری اسیر راهزنم
طبیعت از پی آزار من کمر بسته
کنم چه چاره چو دشمن قویست دم نزنم
نهال عمر مرا میوه غیر تلخی نیست
بر آن سرم که من این بیخ را ز بن بکنم
چو شمع آب شدم بسکه سوختم فریاد
که دیگران نه نشستند پای سوختنم
چو گشت محرم بیگانه خانه، به در گور
کفن بیار که نامحرم است پیرهنم
ز قید تن شوم آزاد وان زمان زین بند
برون شوم، نیم آزاد تا اسیر تنم
به چشم من همه گلهای گلستان چون خار
خلد، اگر به تماشای گل نظر فکنم
در این دیار چه خاکی بسر توانم کرد
بهر کجا که روم اوفتاده در لجنم
بگو بیار که اندر پی هلاکت من
دگر مکوش که خود در هلاک خویشتنم
نبرد لذت شیرینی سخن عارف
به گوش عبرت نشنید گر کسی سخنم
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۴ - عدل مزدک  پایداری عشق!
بغیر عشق نشان از جهان نخواهد ماند
بماند عشق ولیکن جهان نخواهد ماند
خزان عمر من آمد بهار عمر تو شد
بهار عمر تو هم ای جوان نخواهد ماند
بزیر سایه دیوار نیستی است سرم
رهین منت هفت آسمان نخواهد ماند
بدانکه مملکت داریوش و کشور جم
بدست فتنه بیگانگان نخواهد ماند
برنجبر ببر از من پیام کز اشراف
دگر بدوش تو بار گران نخواهد ماند
بکار باش، مده وقت را ز کف من بعد
مجال و وقت بعاجز کشان نخواهد ماند
گدای کوی خرابات را بشارت ده
هم عنقریب شه کامران نخواهد ماند
بماند از پس سی قرن عدل مزدک لیک
به غیر ظلم ز نوشیروان نخواهد ماند
بگو به عارف بی‌خانمان خانه‌به‌دوش
که جز خدا و تو کس لامکان نخواهد ماند
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۵ - دل کارگر  زلف سرمایه‌دار!
چه گویمت که چه از دست یار می‌گذرد
به من هرآنچه که از روزگار می‌گذرد
ز یار شکوه کنم یا ز روزگار چه‌ها
ز یار بر من و از روزگار می‌گذرد
چه‌ها گذشت ز زلفت به دل چه می‌دانی
به کارگر چه ز سرمایه‌دار می‌گذرد
بس است تا به کی تو سر به زیر پر صیاد
به غفلت اندر و وقت فرار می‌گذرد
به دور نرگس مست تو نادرست کسی
میان شهر اگر هوشیار می‌گذرد
کجاست شحنه که پنهان هزار خون کرده
دو چشم مست تو او آشکار می‌گذرد
به اسم من همه مال التجاره غم و درد
ز شهریار ببین بار بار می‌گذرد
سواره آمد و بگذشت از نظر گفتم
امان که عمر چو چابکسوار می‌گذرد
هزار شکر که دیدم رقیب از کویت
گذشت لیک به خواری چو خار می‌گذرد
تو خفته‌ای و چه دانی که در غمت شب هجر
چگونه بر من شب‌زنده‌دار می‌گذرد
به مجلسی که تویی گفتگوی ما و رقیب
تمام با سخن گوشه‌دار می‌گذرد
بدم از اینکه بدو خوب و ننگ و نام امروز
به یک رویه و در یک قطار می‌گذرد
مرا که سایه آن سرو بارور بر سر
نماند، ای به جهنم بهار می‌گذرد!
ز دست دیده به هرجا که می‌رود عارف
در آب دیده خود بی‌گدار می‌گذرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۶ - مساوات عشق
در عشق بدان فرق شهنشاه و گدا نیست
کس نیست که در کوی بتان بیسر و پا نیست
در حسن تو انگشت نما هستی و لیکن
در عشق تو جز من کسی انگشت نما نیست
رسوای تو گشتیم من و دل بجهان نیست
جائی که در آن قصه رسوائی ما نیست
مستم بگذارید بگریم به غم دل
جز اشک کسی در غم دل عقده گشا نیست
این مهر که دارد بتو دل در همه کس نه
وین جای که داری تو بدل در همه جا نیست
با یار سخن دوش شد از عالم وحدت
گفتم مشنو هر که تو را گفت خدا نیست
بد گفت رقیب از پی و بشنیدم و گفتم
با یار که دل بد مکن این نیز بما نیست
در فتنه یغما گری چشم تو ای شوخ
آن چیست که غارتزده در کشور ما نیست
گر پر شود ایران همه از حضرت اشرف
یک بی شرفی مثل رئیس الوزرا نیست
صحبت بادب کن بر اهل ادب عارف
اینجاست که جای سخن پرت و پلا نیست
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۷ - هجر و سفر  عارف در بدر
عمرم گهی بهجر و گهی در سفر گذشت
تاریخ زندگی همه در درد سر گذشت
گویند اینکه عمر سفر کوته است و من
دیدم که عمر من ز سفر زودتر گذشت
بستی درم ز وصل و گشودی دری ز هجر
آوخ ببین چه ها بمن دربدر گذشت
هجر تو خون دل به حسابت حواله کرد
در دوریت معیشتم از این ممر گذشت
با کوه کوه بار فراق غمت بکوه
رفتم، رسید سیل سرشک از کمر گذشت
بازیچه نیست عشق و محبت مگر نبود
در راه عشق یار پدر از پسر گذشت؟
سود و زیان و نفع و ضرر دخل و خرج عشق
کردم پس از هزار ضرر سربسر گذشت
ما را چه خوب دست بسر کرد تا که چشم
آمد ببیندش که چو برق از نظر گذشت
کو، تا دگر پدید شود گویمش چه ها
بر من ز دست ظلم تو بیدادگر گذشت!»
کاری مکن که خلق ز جورت بجان رسند
ای جور پیشه، ورنه ز من یکنفر گذشت
مشکل بود که از خطر عشق بگذری
عارف تو را که عمر ز چندین خطر گذشت
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۸ - خنده پس از گریه
به سر کویت اگر رخت نبندم چه کنم
واندر آن کوی اگر ره ندهندم چه کنم
من ز در بستن و واکردن میخانه به جان
آمدم گر نکنم باز و نبندم چه کنم
غم هجران و پریشانی و بدبختی من
تو پسندیدی اگر من نپسندم چه کنم
مانده در قید اسارت تن من وان خم زلف
می‌کشد، می‌روم افتاده به بندم چه کنم
من به اوضاع تو ای کشور بی‌صاحب جم
نکنم گریه پس از گریه نخندم چه کنم
آیت روی تو ز آتشکده زردشت است
من بر آن آتش سوزان چو سپندم چه کنم
خون من ریختی و وصل تو شد کام رقیب
من به ناچار دل از مهر تو کندم چه کنم
شرط عقل است سپس راه جنون گیرم و بس
عارف آسوده من از ناصح و پندم چه کنم
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۵۹ - خسروان بیگانه‌پرست  وکلای خائن!
ای طرّه‌ات کلف به رخ آفتاب‌کن
روی تو آفتاب و مه اندر نقاب‌کن
تیر نگاه چشم تو رستم به غمزه دوز
مویت کمند گردن افراسیاب‌کن
آهوی جان شکار دو چشمت به گاه خشم
از یک نگاه تند دل شیر آب‌کن
آوخ ز دست مردم چشمت فتاده‌اند
دنبال خانه دل مردم خراب‌کن
یک مرد انقلابی از این دور انقلاب
ای زن نشد چو چشم تو شهر انقلاب‌کن
مرد و زن قجر بود این فرقشان که هست
آن مملکت‌خراب‌کن این دل‌خراب‌کن
نابود باد خسرو آن کشوری که خواست
بیگانه در قلمرو مالک رقاب‌کن
بر باد رفته باد هر آن مجلسی که هست
خاکش وکیل و خائن و دزد انتخاب‌کن
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۰ - دمکرات و اعتدال
مرا عقیده پیرار و پارسالی نیست
خیال روی دمکرات و اعتدالی نیست
زرنگهای طبیعت که نیست جز نیرنگ
مرا بدیده بجز نقش بی خیالی نیست
مقام و رتبه شاهنشهان گرفت زوال
ولیک سلطنت عشق را زوالی نیست
بغیر تار که در پرده گفت قصه عشق
کسی به بزم تو محتاج گوشمالی نیست
به یار گوی که ای روح اهل دل از من
به پیشگاه تو جز قالب مثالی نیست
ز دست گریه چنان خشک گشت چشمه چشم
که هیچ قرن چنین دور خشکسالی نیست
ز گوشه گیری و از انزوا خوشم که منم
دو گوش و هیچ در این گوشه قیل و قالی نیست
دلم نشیمن رندان و جای اهل دل است
مقام و بارگه بندگان عالی نیست
پی نثار تو پوسیده جانی است مرا
بدان تعارف معمول و خشک و خالی نیست
ز من بغیرت و ناموس و مملکت خواهی
بگو خوشیم بدوریت هم ملالی نیست
ببین که خانه ایران پر است مشتی زن
میا تو سر زده همسایه خانه خالی نیست
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۱ - سپاه عشق
سپاه عشق تو ملک وجود ویران کرد
بنای هستی عمرم به خاک یکسان کرد
چه گویمت که چه کرده است خواهی ار دانی
بدان که آنچه که ناید به گفت‌وگو آن کرد
چه کرد عشق تو عاجز ز گفتنم آن کرد
به من که دوره شوم قجر به ایران کرد
خدا چو طره زلفت کند پریشانش
کسی که مملکت و ملتی پریشان کرد
الهی آنکه به تنگ ابد دچار شود
هر آن کسی که خیانت به ملک ساسان کرد
به اردشیر غیور درازدست بگو
که خصم ملک تو را جزو انگلستان کرد
خرابی آنچه بدل کرد والی حسنش
به اصفهان نتوان گفت ظل سلطان کرد
چو جغد بر سر ویرانه‌های شاه عباس
نشست عارف و لعنت به گور خاقان کرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۲ - سعی جز در پی تکمیل معارف غلط است
دل که در سایه مژگان تو فارغ بال است
گو ببین چشم بداندیش چه از دنبال است
داد از یک نگهی داد دل و بستد جان
وه چه بد بدرقه چشمت چه خوش استقبال است
صد پسر سام بگیتی اگر آرد تنها
تربیت آنکه ز سیمرغ بگیرد زال است
سعی جز در پی تکمیل معارف غلط است
ملت جاهل محکوم به اضمحلال است
مستقل نیست دو کس در سر یک رأی ولی
سر هر برزن و کو صحبت از استقلال است
تا بداخلاقی و اشرافی فرمانفرماست
تا ابد حالت ایران بهمین منوال است
نفس آخر این ملت محکوم بمرگ
در شمار است بدافتاده و بداحوال است
عارف این خانه کند تربیت جغد کجا
جای همچون شفقی مرغ همایون فال است
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۳ - رؤیای راحتی
در دور زندگی به جز از غم ندیده‌ام
یک روز خوش ز عمر به عمرم ندیده‌ام
گفتم ببینم اینکه شب راحتی به خواب
دیدم ز دست هجر تو دیدم ندیده‌ام
گفتند دم ز عمر غنیمت توان شمرد
من در شمار عمر خود آن دم ندیده‌ام
از سال و ماه و هفته و ایام زندگی
یک روز عید غیر محرم ندیده‌ام
از اولین سلاله آدم الی کنون
زین خانواده یک نفر آدم ندیده‌ام
چندین هزار رشته مهر و وفا گسیخت
یک رشته ناگسیخته محکم ندیده‌ام
با دیده خیال و تصور که ممکن است
گردد دو دل به هم یکی آن هم ندیده‌ام
جز طره پریش تو و روزگار خویش
ز اوضاع چرخ درهم و برهم ندیده‌ام
جز جام می که عقده‌گشای غم است و بس
کس در خرابه مملکت جم ندیده‌ام
عارف به غیر بارگه پیر می‌فروش
گردن برای کرنش کس خم ندیده‌ام
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۴ - غزلی راجع به کلنل محمد تقی خان
زنده به خون خواهیت هزار سیاوش
گردد از آن قطره خون که از تو زند جوش
عشق بایران بخون کشیدت و این خون
کی کند ایرانی ار کس است فراموش
دارد اگر پاس قدر خون تو زیبد
گردد ایران هزار سال سیه پوش
همسری نادرت کشاند به جائی
کار که تا نادرت کشید در آغوش
از پی کسب شرف کشید شرافت
تا نفس آخر از تو غاشیه بر دوش
شعله شمع دلاوری و رشادت
گشت در این مملکت ز بعد تو خاموش
جامه ننگین لکه دار به تن کرد
دوخت هر آن بی شرف به قتل تو پاپوش
سر سر خود به خاک بردی و برداشت
از سر و سر تو نبش قبر تو سرپوش
قبر تو گر نبش شد چه باک به یادت
ریخته در مغزها مجسمه هوش
مست شد از عشق گل به نغمه درآمد
بلبل، و عارف ز داغ مرگ تو خاموش
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۵ - گریه
مگر چسان نکنم گریه گریه کار من است
کسیکه باعث اینکار گشته یار من است
متاع گریه ببازار عشق رایج و اشک
برای آبرو و قدر و اعتبار من است
شده است کور ز دست دل جنایتکار
دو دیده من و دل هم جریحه دار من است
چو کوه غم پس زانو بزیر سایه اشک
نشسته منظره اشک آبشار من است
به تیره روزی و بد روزگاریم یکعمر
گذشت و بگذرد این روز روزگار من است
میان مردم ننگین من آنقدر ننگین
شدم که، ننگ من اسباب افتخار من است
تگرگ مرگ بگو سیل خون ببار و ببر
تو رنگ ننگ که آن فصل خوش بهار من است
مدام خون دل خویشتن خورم زین ره
معیشت من و از این ممر مدار من است
بسر چه خاک بجز خاک تعزیت ریزم
به کشوریکه مصیبت زمامدار من است
بدان محرم ایرانی اول صفر است
که قتل نادر ناکام نامدار من است
فشار مرگ که گویند بهر تن پس مرگ
به من چه من چه کنم روح در فشار من است
تدارک سفر مرگ دید عارف و گفت
در این سفر کلنل چشم انتظار من است
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۶ - شکوه
من و ز کس گله، حاشا، کی این دهن دارم
ز غیر شکوه ندارم ز خویشتن دارم
مجوی دشمن من غیر من که من دانم
چه دشمنی است که عمری است من بمن دارم
نهان بکوری چشم پلیس مخفی شهر
پی هلاکت خود هر شب انجمن دارم
نخست گو چه کنی کوه جان بکن، ایراد
ز کند کاری فرهاد کوهکن دارم
ز بسکه مردمک دیده دید مردم بد
دگر ز مردمک دیده سؤ ظن دارم
چه چشم داشت تو انداشتن ز ملت . . .
که سربلندی و فخر از نداشتن دارم
به تنگ آمدم از دست زندگی، بدرم
به تن اگرچه همین کهنه پیرهن دارم
ز دست بی کفنی زنده ام بگو با مرگ
مکن درنگ شنیدی اگر کفن دارم
ز نای ناله خود کف زنم بسر چون دف
بمشت باز چه حاجت بکف زدن دارم
شده است خانه کیخسرو آشیانه جغد
من خرابه نشین دلخوشم وطن دارم
چو مال وقف شریعتمدار می دزدد
من از چه ره گله از دزد راهزن دارم
چو لیدران خطاکار و زاهدان ریا
از این سپس سر مردم فریفتن دارم
چو مرغ در قفس از بهر آشیان عارف
هوای از قفس تن گریختن دارم
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۷ - اشعار عارف به مناسبت خودکشی شاعری جوان
اشک بعد از تو جهان آب نما کرده به چشم
دوری از دیده ببینی که چه‌ها کرده به چشم
چشم آن کارگشایی که ز دل کرد دلم
خون شد آن قرض ز خونابه ادا کرده به چشم
سینه می‌سوزد و آن دود کز آن بیرون است
سیل اشکش همه چون ابر سما کرده به چشم
قد بالای تو را مرگ چو از پا افکند
زندگی را چو هیولای بلا کرده به چشم
آن فشاری که تو را کرد به کشتن وادار
بود مرگ تو به دل رخنه و جا کرده به چشم
در نظرها همه جا مردمک دیده مرا
خار چون مردمک بی‌سر و پا کرده به چشم
زحمت تربیت پای توام دست اجل
برده صد خار درآورده ز پا کرده به چشم
بعد سرو قدت هر گلبن نورسته که دید
در بهاران همه چون هرزه گیا کرده به چشم
بی‌تو ای پای به سر شرم سرافکندگیم
پسر غم پدر شرم و حیا کرده به چشم
چشم بعد از تو به دل آنچه که کرده است به جاست
دل هم البته تلافی به سزا کرده به چشم
بی‌رخت ملک سلیمان به سلیمان غم دل
حبس اسکندر و زندان بلا کرده به چشم
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۸ - غزل پوشالی
چه داد خواهی از این دادخواه پوشالی
ز شاه کشور جم جایگاه پوشالی
بجای تاج کیانی و تخت جم مانده است
حصیر پاره بجا و کلاه پوشالی
بقدر یک سر موئی عدو نیندیشد
از این سپهبد و از این سپاه پوشالی
ز آه سینه پوشالی آتش افروزیم
بکاخ و قصر و باین بارگاه پوشالی
ببین چه غافل و آرام خفته این ملت
چو گوسفند در آرامگاه پوشالی
پناه ملت مجلس بود چو گردد چاه
پناهگاه بسوز این پناه پوشالی
بگو چگونه ز دنیا گذشته ای درویش
که دل نمیکنی از خانقاه پوشالی
بهار آمد و عارف نمیشود سرسبز
ز باغ و لاله و خرم گیاه پوشالی
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۶۹
میخواستی دگر چه کند کرد یا نکرد
مردم، قجر بمردم ایران چه ها نکرد
ای کور دیده مردم خودبین بی خرد
گر نیک بنگرید بجز بد بما نکرد
با قید التزام خیانت به مملکت
این پا بسر خطا و خیانت خطا نکرد
بیگانه را بخانه دو صد امتیاز داد
در خانه باز در برخ آشنا نکرد
شاهنشهی دوره کسرا نمود کسر
تا صفر زان زیاد بغیر از گدا نکرد
عارف چه شد که سید ضیاء آنچه را که دل
میکرد آرزو، نتوانست یا نکرد
نی شه گرفت نی دو تن اشراف زد بدار
گر گویمش که بدتر از این کرد یا نکرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۰ - به ادوارد براون
به سال شصتم عمرت، نوید جشن رسید
بمان که بعد صد و بیست سال خواهی دید
که روی علم و ادب همچو موی صورت تو
به پیش اهل هنر، از تو گشته روی سفید
به کشتزار ادب، تا به شصت سال دگر
ز خرمن ثمرات تو، خوشه باید چید
به لوح خاطر ایرانیان بنام «براون »
نوشته با خط برجسته که السعید سعید
هر آنچه مانده ز عمر منست، تقدیمت
نمودم ار بتوان عمر را بکس بخشید
تو جاودان به جهان زنده باش و، علم و ادب
چو خضر ز آب حیات تو، زنده جاوید
کدام جان؟ که بشعر و ادب نشد ز تو شاد
کدام دل؟ که سر مو، ز دست تو رنجید
به قدر عارف، کس نیست قدردان «براون»
مگر کسی که تواند به قدر او فهمید
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۱ - صدای ناله مظلوم
تو دادگر شو اگر رحم دادگر نکند
بکن هر آنچه دلت خواست او اگر نکند
صدای ناله مظلوم در دل ظالم
بسنگ خاره کند گر اثر اثر نکند
ببین به بین النهرین انگلیس آن ظلم
که کرد در همه گیتی به بحر و بر نکند
بروح عالم اسلام زین جهت کاری
که کرد طفل به گنجشک کنده پر نکند
ز نو بباید یک خلقت دگر کابقا
بخانواده ننگین بوالبشر نکند
به شیخ شهر زمستان بگو که بیش از حد
به حد غیر تجاوز ز حد بدر نکند
بزور مشت ز اشراف زر بگیر که تا
وکیل بهر تو تعیین بزور زر نکند
وکیل توده ملت برای هر خائن
که شد وزیر سر و سینه را سپر نکند
جز این مدار توقع سر خیانتکار
بدار تا نرود رفع دردسر نکند
ز بعد کشتن پروانه شمع صبح نکرد
وکیل خائن امید است سال سر نکند
کسیکه هست طرفدار اجنبی خود را
بگو به حقه طرفدار رنجبر نکند
در انتخاب به تخریب مملکت ایکاش
کمک به بی شرف ارباب برزگر نکند
رعیتی که بر تاک و خم کمر خم کرد
روا بود به نه افلاک خم کمر نکند
بدان که تا نشود زیر و رو نریزد خون
بجای آب در این کشت نو ثمر نکند
بشاه کشور جمشید جم پس از تبریک
بگو خرابه جم را خرابتر نکند
چگونه گشت طرفدار رنجبر عارف
کسیکه خرد تن و گردنش تبر نکند
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۲ - خانه بدوش
(دوش دیدم «شنل » انداخته «سردار» به دوش)
همچو افعی زده می پیچم از اندیشه دوش
خانه اش کاش عزاخانه شود ز آنکه نهاد:
پا به هر خانه، از آن خانه برآورد خروش
(آخر از صحبت و از قصه نقال گذر)
چه بری فایده؟ جز دردسر و زحمت گوش؟!
داروی درد چو از گریه فراهم آید
چون مصیبت زده، از هر خوشیئی چشم بپوش
ز آب بی آبروئی ، آتش ملیت ما
شد چو آتشکده آذر برزین، خاموش
خواهی ار گریه کنی از سر غیرت، بگذر
از مدائن سوی استخر، از آنسو سوی شوش
به ز مستی و فراموشی و خاموشی نیست
هیچ غفلت مکن، ار داری ازین دارو، نوش
مخور اندوه و ز بدخواه میندیش دگر
کهنه شد شر خری مردم سالولس فروش
گو فرود آی سپس از خر شیطان امروز
دور طیاره، بهل قاطر بد چشم و چموش
بود در سینه، نفس تنگ ترم، از دل تنگ
دوشم این مژده جانبخش، چه خوش داد سروش
دوره خانه بدوشیت سر آید «عارف »
همچو جان، خاک وطن، گیردت اندر آغوش
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۳ - مژده و نیشتر  غزل ذوقی
نمود با مژه کاریکه نیشتر نکند
به دل بگو که از این غمزه بیشتر نکند
خدنگ غمزه کاریت با دلم آن کرد
که هیچوقت توانگر بکارگر نکند
دو طره تو بشوخی و بازی آن کرده است
به دل که طفل به گنجشک کنده پر نکند
لب تو آب حیات است و کشت تشنه گیم
بگو لبت لب لب تشنه تشنه تر نکند
به بیحسابی خوناب دل بصورت و چشم
ببین که چشم خود از کینه این ضرر نکند
بپای نخل قدت سنگ عشق سینه زدم
رقیب گوسر هر کوچه نوحه سر نکند
من از دعای سحر زاهدا شدم مأیوس
نگفته بهتر وقتیکه حرف اثر نکند
مرا در این سر پیری بحال خود ایکاش
گذاردم دل و زین بیش دربدر نکند
رقیب دست بسر گشت گوش شیطان کر
خدا کند که از این رهگذر گذر نکند
بگو به عارف از این بیش سربسر مگذار
ز جان گذشته تفکر بترک سر نکند
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۴ - بار فلک
غم هجر تو نیمه جانم کرد
کرد کاریکه ناتوانم کرد
زیر بار فلک نرفتم لیک
بار عشق تو چون کمانم کرد
ضعف چون آه سینه مظلوم
دگر از هر نظر نهانم کرد
نیست باقی جز استخوان غم عشق
عاقبت صاحب استخوانم کرد
به تصور نیارم آنچه که آن
به تصور نیاید آنم کرد
دست پرورده مرا گیتی
دست دستی بلای جانم کرد
دل چون موم نرم من بتو ای
سنگ دل باز مهربانم کرد
بسکه بدبین بود دل از چشمم
بدو چشمت که بدگمانم کرد
یار بد داد امتحان صد بار
با وجودیکه امتحانم کرد
نیست عارف به از سکوت به من
آنچه میخواست دل زبانم کرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۵
ز طفلی آنچه بمن یاد داد استادم
به غیر عشق برفت آنچه بود از یادم
بکند سیل غم عشق بیخ و بنیانم
به باد رفت ز بیداد هجر بنیادم
برای پیروی از دل ملامتم نکنید
برای این که ز مادر برای این زادم
به غمزه از من بی خانمان خانه بدوش
گرفت هستی و من هرچه داشتم دادم
از آنچه رنگ تعلق بغیر بی رنگی
گرفت یا که بخواهد گرفتن آزادم
مرا بآنکه به هستی ز نیستی آورد
قسم، به سایه دیوار نیستی شادم
ز پا درآمده در خون نشسته آن صیدم
که رستم از غم و راحت نشست صیادم
گرفت جا بدلم کوه ناله مبهوتم
چه شد که گوش تو نشنیده داد و فریادم
فغان و ناله و فریاد من جهانی را
فرا گرفت نیامد کسی به امدادم
به نام همت مولا به نقش بی رنگی
خوشم بعشق علی در خیال ارشادم
علی بگوی اگر ناتوان شدی عارف
علی نگفتم و در ناتوانی افتادم
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۶ - باز یاد از کلنل محمد تقی خان
برای اینکه مگر از تو دل نشان گیرد
ز هر کنار گریبان این و آن گیرد
اگرچه راه بسوی تو کاروان را نیست
دل از هوس چو جرس راه کاروان گیرد
کجاست چون تو کز اشراف شهر تا برسد
به شیخ و مرشد و جنگیر و روضه خوان گیرد
وکیل و لیدر و سر دسته دزد در یکروز
گرفته، داد ز دلهای ناتوان گیرد
چو اوفتاد بدست تو جان خصم امان
چه شد که دادی امان، تا دوباره جان گیرد
چو ارتجاع لگدکوب و پای مال تو شد
بدان که پای بگیرد اگر جهان گیرد
به فکر کهنه خیال کهن دوامی نیست
دوام ملک ز فکر نو و جوان گیرد
ضیاء دیده روشندلان توئی و حسود
چو موش کور ز خود کی توان عنان گیرد
چه غم ز هرزه درائی و لابه گوئی، از آن
که سگ سکوت ز یک مشت استخوان گیرد
زمام ملک چرا گیرد آنکه می زیبد
که میل سرمه و سرخاب و سرمه دان گیرد
نه فاسق است در ایران ریاست وزرا
که او به تجربه سرمشق از زنان گیرد
به قرن بیست زن مرد کش، سپس نباش
بروزن! آتش ننگت به دودمان گیرد
قوام سلطنت این دور دور تست بکن!
که انتقام از این دور آسمان گیرد
پس از شهادت کلنل گمان مبر عارف
سکون گرفته و در یک مقر مکان گیرد