mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۵ - قصیدۀ تمام مرصع در مدح علاء دوله اتسز
ای منور بتو نجوم جلال 
وی مقرر بتو رسوم کمال 
بوستان نیست صدر تو ز نعیم 
و آسمان نیست قدر تو ز جلال 
خدمت تو معول دولت 
حضرت تو مقبل اقبال
تیره پیش فضایل تو نجوم 
خیره پیش شمایل تو شمال
در کرامت ترا نبوده نظیر
در شهامت ترا نبوده همال 
شرک را از تو منهدم ارکان 
ملک را از تو منتظم احوال
همچو اسکندری بیمن لقا 
همچو پیغمبری بحسن خصال
بخشش تو برون شده ز بیان 
کوشش تو فزون شده ز مقال 
بزمگاه تو منبع لذات 
رزمگاه تو مجمع اهوال
نه ملک را ز طاعت تو ملام 
نه فلک را ز خدمت تو ملال 
عالم ری بر دهات غبی
حاتم طی بر سخات عیال 
ناصح دولت تو در اعزاز 
کاشح ملت تو در اذلال
از مصایب رکاب تست پناه 
وز نوایب جناب تست مآل
نزد علمت محیط یک قطره 
نزد حلمت بسیط یک مثقال
سیرت تو خزانهٔ الطاف 
نعمت تو نشانهٔ آمال 
بس فقیرست باعطای تو بحر
بس حقیرست با سخای تو مال
هست کردار بی رضات گناه 
هست گفتار بی ثنات محال 
مدحت تست ارفع الطاعات 
خدمت تست انفع الاعمال
ای ثنای تو سروران را ورد 
وی لقای تو اختران را فال
هم سعادت ز تو ربوده بها
هم سیادت بتو فزوده جمال 
در مفاخر مسلمی چو جواب 
بر اکابر مقدمی چو سؤال 
شد مزین بتو مقام و محل 
شد مبین بتو حرام و حلال 
جسته سرمایه از صفت تأیید 
بسته پیرایه از کفت افضال
از ستم سیرت تراست فراق
با کرم خصلت تراست وصال 
کامگارست عزم تو چو ریاح 
استوارست حزم تو چو جبال 
برضای تو دایرست افلاک 
بثنای تو سایرست امثال
چون شهابی بتابش و بمضا
چون سحابی ببخشش و بنوال
روزگارت همی دهد تعظیم 
کردگارت همی دهد اجلال 
نیست از نسل آدمت اکفا 
نیست از اهل عالمت امثال
از تو ایام را حلاوت عیش 
وز تو اسلام را طراوت حال 
بر درت کار کردگان اجلاف 
ببرد سال خوردگان اطفال 
عنف تو وقت تاب سعیر 
لطف تو وقت مهر آب زلال 
اهل دین را رابتست استظهار
اهل کین رابتست استیصال
بتو آراسته همه آفاق 
بتو پیراسته همه اشغال
موکبت را کمینه فعل ظفر
مرکبت را کهینه نعل هلال
بهنرمند چون تو وقت سخن 
نه عدو بند چون تو وقت قتال 
دولت تو مسرت فضلا 
صولت تو مضرت جهال
هر چه شایسته تر ترا اخلاق 
هر چه بایسته تر ترا افعال 
از بنان تو دفع هر افلاس
وز بیان تو رفع هر اشکال 
تا نباشد صلاح همچو فساد 
تا نباشد رشاد همچو ضلال 
مدتت را مباد وهم فنا 
عدتت را مباد سهم زوال 
تا جهانست بادیا همه وقت 
تا زمانست بادیا همه سال
کامران فی العلو و البسطه
شادمان فی الغدو و الاصال
قصر محروس تو مقر کرام 
صدر مأنوس تو مفر رجال
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۶ - هم در مدح علاء دوله اتسز گوید
خدایگانا، بتو گرفت جمال 
شکفته شد بخصال تو روضه ‌های جلال 
کمال یافت بمردانگیت دین هدی
که دور باد ز مردانگیت عین کمال 
ز عهد آدم تا عهد تو فلک نشاند 
امیدوارتر از تو بباغ ملک نهال 
حسد برد ز علو مآثر تو اثیر
خجل شود بنسیم شمایل تو شمال 
عمل که نیست در و طاعت تو، هست گناه 
سخن که نیست در مدحت تو، هست محال
بامر تست مفوض همه صلاح و فساد 
بحکم تست مقرر همه حرام و حلال 
فراخته است برای تو رایت تأیید 
فرورفته است به نام تو نامه اقبال
عقود ملک نیابد مگر برای تو نظم 
سعود چرخ نگیرد مگر بروی تو فال
شکسته دل شده همه مال از تو ، هم دشمن 
که گاه دشمن مالی و گاه دشمن مال
ز بس که خواسته ناخواسته بخلق دهی 
نوشته شد ز بسیط جهان بساط سؤال 
عطای کف تو آنکه خداست در گیتی
که گشته‌اند مرورا همه زمانه عیال
رجال فضل سوی صدر تو کنند رحیل
که هم محل رجالست و هم محط رحال
همه خزائن اموال جمع شده بر تو
ز بس که تفرقه کردی خزائن اموال
عدو چو سوی دیار ولیت قصد کند 
اجل دو اسبه رود پیش او باستقلال 
همه حقیقت یمنی و مایهٔ ایمان 
همه خلاصهٔ فضلی و صورت افضال
یپرده لشکر جرار تو بروز وغا
همه بلاد اعادی بدست استیصال
چو ساقیان اجل باسماع نعرهٔ کوس
کنند گردان اقداح مرگ مالامال 
هوا بجنبد از آثار زینت اعلام
زمین بلرزد ز آشوب حملهٔ ابطال
بباد بر دهد افلاک خرمن لذات 
بخاک بر زند ایام دفتر آمال 
ز عکس ابیض و ازرق هوا نجوم نجوم 
ز نعل اشهب وادهم زمین هلال هلال 
سیاه گشته ز حیرت خواطر اشباح
سفید گرچه ز هیبت مفارق اطفال
در آن زمان شود از بیم رمح چون مارت
حیات بر تن شیران کارزار وبال
چو لاله گردد از زخم خنجر تو قفار
چو سرمه گردد از سم مرکب توجبال 
چو بشنود غو کوس تو بر زند گردون 
بطبل رحت ارواح دشمنانت دوال 
گزیده تر بنژاد و ستوده تر بتبار 
زبور بیژن گیو وز رخش رستم زال 
گه مسیر مرو را شهاب گشته عدیل 
گه نبرد مرو را سپهر گشته همال 
باستوا چو الف دست و پای او ، لکین 
ز نعل او همه عالم گرفته صورت دال 
هلال رشک برد از نعال او دایم 
بدان صفت که نجومش ز میخ های نعال 
زهی بجاه تو ایام را سعادت عمر 
خهی بملک تو اسلام را طراوت حال 
تویی که نیست جهان را ز خدمت تو ملام
تویی که نیست فلک را ز طاعت تو ملال 
ستاره تابع پیمان تو شده شب و روز 
زمانه طایع فرمان تو شده مه و سال 
جناب تست ز احداث آسمان مرجع 
سرای تست ز آفات روزگار مآل
بروز معرکه تنین و شیر گردون را 
شکسته سهم تو دندان و باس تو چنگال 
ز بانگ سایل یابد مسامع تو نشاط
چنان که سمع نبی لذت از اذان بلال 
کفایت تو کند مشکلات گیتی هل 
چنانکه قوت فکر مهندسان اشکال
همیشه تا نبود همچو شمس تابان نجم
همیشه تا نبود همچو سرو یازان نال 
ز آسمان بزرگی بسان شمس بتاب
بوستان معالی بسان سرو ببال
بقای عمر تو فارغ شده ز سهم فنا 
کمال ملک تو ایمن شده بیم زوال 
فلک متابع تو بالعشی و الابکار
جهان مسخر تو بالغدو والآصال 
قصیده های من اندر ثنای حضرت تو 
همه چو سحر حلال و همه چو آب زلال
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۷ - از زبان علاءالدوله اتسز خوارزمشاه گوید
منم ، که نیست مرا در جهان نظیر و همال
ببزم دشمن مالم ، برزم دشمن مال
منم ، که جز بمدیحم زبان نجنباند 
هر آن که بر سر یک بیت بر نویسد قال
دلیل موکب میمون من شده تأیید 
عدیل رایت منصور من شده اقبال 
خجسته حضرت من گشته منبع لذات 
گزیده مجلس من گشته مقصد آمال 
بر مآثر من بی محل علو اثیر 
بر شمایل من بی خطر نسیم شمال 
کفم بجود شده واهب قلیل و کثیر 
دلم بعلم شده حاکم حرام و حلال
نه بحر باشد مانند دست من بسخا 
نه چرخ باشد مانند قدر من بجلال 
بطبع من متجمع لطایف آداب 
ز کف من متفرق خزاین اموال 
من آن کسم که نیارد قرین من یک شخص 
قران انجم و گردون بصدهزاران سال 
کمینهٔ بندهٔ من هست در صف هیجا
هزار بیژن گیو و هزار رستم زال
ز من مخالف ملک مرا عنا و فنا 
ز من موافق جاه مرا جمال و کمال 
عراق و جند و سمرقند از شجاعت من 
جواب گویند، ار عاقلان کنند سوال
درین سه بقعه که اعلام من فراشته شد 
شدند پیر ز بیم حسام من اطفال 
مخالفان مرا پشت در مواقف حرب 
ز تیغ چون الف من خمیده همچون دال
نه هست جان شریف مرا ز علم فراق 
نه هست طبع کریم مرا ز جود ملال 
لطیفهای من اندر فنون دانش و علم 
همه چو سحر حلال و همه چو آب زلال
ز تیغ من ، که درو روشنایی ظفرست 
شدست تیره عدوی مرا همه احوال 
ثنای درگه من گشته سروران را حرز 
لقای مجلس من گشته خسروان را فال 
همیشه تا بابد آفتاب جاه مرا
بر آسمان معالی مباد خوف زوال
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۸ - در مدح علاء الدوله اتسز
ای روی تو چو خلد و لب تو چو سلسبیل 
بر خلد و سلسبیل تو جان و دلم سبیل 
در طاعت هوای تو آمد دلم ، از آنک 
از طاعتست یافتن خلد و سلسبیل
ناهید پیش طلعت تو کسی دهد فروغ؟
خورشید پیش صورت تو کی بود جمیل
بغداد حسن و مصر جمالی و چشم من 
هم دجله را قرین شد و هم نیل را عدیل 
با چشم من بساز، که خوبی و خرمی 
بغداد را ز دجله بود مصر را ز نیل 
از بار رنج بی تو ، تن من شده چو نال 
وز زخم دست بی تو ، بر من شده چو نیل
عشق رخ تو شخص عزیزم ذلیل کرد
عشقست آنکه شخص عزیزان کند زلیل 
آخر بلطف تقویت شاه روزگار 
یابد شفا زانده تو این تن علیل 
خورشید خسروان ، ملک اتسز ، که ذات او 
در علم چون علی شد و در عقل چون عقیل
قدر فلک بجنب معالی او حقیر 
مال جهان بپیش ایادی او قلیل 
نه همچو رأی او بضیا اختر مضیئی 
نه همچو عزم او بمضا خنجر صقیل
رستم بوقت کوشش با سهم او جبان 
حاتم بوقت بخشش با جود او بخیل
حساد او ببند نوایب شده اسیر
و اعدای او بتیغ حوادث شده قتیل 
در صحن بپیشه زهرهٔ شیران شود تباه 
چون رخش او بعرصهٔ میدان زند صهیل
ای طبع تو بکشف دقایق شده ضمین 
وی کف تو برزق خلایق شده کفیل
اسلام در همایت تو یافته پناه 
اقبال بر ستانهٔ تو ساخته مقیل 
در گرد ملک حزم تو حصنی شده حصین 
بر فرق خلق عدل تو ظلی شده ظلیل 
با نیزهٔ طویلی و در معرکه کنی 
عمر عدو قصیر بدان نیزهٔ طویل 
تیغن براه ملک دلیلست خصم را 
وندر چنان رهی نبود جز چنین دلیل
و حیست هر چه رأی تو بیند ، و لیک نیست 
اندر میانه واسطهٔ شخص جبریل 
شاها ، بدار حرب کشیدی سپاه حق 
راندی در آب و آتش چون موسی و خلیل 
جیشی ، همه بشدت و نیرو چو شرزه شیر
خیلی همه بسینه و بازو چو ژنده پیل 
آنجا یکی حصار با یکی میل ساختی 
کاسلام را فزود شرف زان حصار و میل 
آن قلعه بیخ کفر ز آفاق کرد قلع 
و آن میل درد و چشم ضلالت کشید میل 
گشت از حظور موکب تو در مهی تمام 
کاری که بود نزد همه خلق مستحیل 
پاداش تو ز خلق وز خالق بدین عمل 
ذکریست بس جمیل و ثوابیست بس جزیل
توفیق نعمتست جلیل از خدا و نیست 
یک شخص جز تو در خور این نعمت جلیل 
تا در مجسمات بود جرم استوان 
تا در مسطحات بود شکل مستطیل 
بادا ولی صدر تو در راحت و نشاط 
بادا عدوی ملک تو در ناله و عویل 
تأیید کرده بر در احباب تو نزول 
و اقبال کرده از بر اعدای تو رحیل
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۹ - در مدح ادیب صابر بن اسمعیل ترمذی
بدیع شعر تو ، ای صابر بن اسمعیل 
مرا بسوی امانی وامن گشت دلیل 
بساحت تن و در جان من بهم کردند 
قصیدهٔ تو نزول و سپاه رنج رحیل
قصیده ای همه الفاظ او نشاط حزین 
قصیده ای همه ابیات او شفای علیل
جلیل مرتبه ، لیکن دقیق در معنی
کثیر فایده ، لیکن ز روی لفظ قلیل
چو سلسبیل بود لفظ تو لطیف ، مگر 
که سلسبیل سخن بر تو کردن سبیل ؟
همی ریاحین خیزد ترا ز آتش طبع 
مگر تو داری میراث معجزات خلیل ؟
جهان ز شعر تو پوشد ملابس زینت 
فلک ز نطم تو سازد جواهر اکلیل
متانتیست ترا در هنر ، رفیع و منیع 
ولایتیست ترا در سخن ، عریض و طویل
بعلم بر همه عالم بود ترا ترجیح 
بفضل بر همه گیتی ترا تفضیل 
ایا بلند ضمیری ، که در فنون هنر 
شدست طبع تو آگاه از دقیق و جلیل
بزادن چو تو فحل و بدادن چو توشهم
زمانه گشت عقیم و ستاره گشت بخیل 
تراست هرچه معالیست ، اندک و بسیار 
تراست هر چه معانیست ، جمله و تفضیل
تویی امیر امور ولایت دانش 
در آن ولایت جز تو همه غریب و دخیل 
سواد خط تو کحلیست بر بیاض صحف
کزوست چشم عروسان نظم و نثر کحیل 
چگونه ای تو در اندوه حبس آن صدری
که در معالی و عقلست چون علی و عقیل ؟
چه عهد بود که در مجلس مقدس تو 
بشعر جزیل همی یافتی عطای جزیل ؟
گهت رسیدی از جود دست او انعام 
گهت رسیدی از سعی جاه او تبجیل 
چگونه باشد در حبس ، آنکه بود او را 
سرای پردهٔ حشمت کشید میل بمیل ؟
چگونه صبر کند از مکارم و افضال 
کسی که بود با رزاق اهل فضل کفیل؟
اگر ز حبس بحبسش همی برند بقهر
چه شد ؟ نه برج ببر جست شمس را تحویل ؟
همی تواند در حبس دیدنش گردون ؟ 
کشیده بادا در دیدهای گردون میل ؟
رسیده شعر تو ، ای بی دلیل در هر باب 
بلهو کرد همه انده مرا تبدیل 
بجان خستهٔ من کرد نامهٔ تو ز لطف 
چنانکه جامهٔ یوسف بچشم اسراییل
بدیع نیست چنان عهد و صدق و لطف و وفا
از آن خصال حمید و از آن جمال جمیل 
تبارک الله ! هرگز بود بر غم فلک 
مرا بصحن جوار تو در مبیت و مقیل ؟
رسیده از کنف جاه تو بحصن حصین 
رسیده از لطف لطف تو بظل ظلیل
ثنای تست عدیل زبان من پیوست 
اگر چه نیست مرا در زمانه هیچ عدیل 
از آن نویسم کمتر ، که خدمتی دانم 
نگاه داشتن مجلس تو از تثقیل
همیشه تا که بود در بسیطهٔ گیتی 
یکی ز بخت عزیز و یکی ز چرخ ذلیل
بتو مراسم ؟ آداب زنده باد و عدوت 
بتیغ حادثهٔ روزگار باد قتیل
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۰ - نیز در مدیحه گوید
ای پیش تو سپهر میان بسته چون قلم 
مردم و مردمیت بعالم شده علم
شکلی چو دولت تو بخوبی نیامده 
در ساحت وجود ز کاشانهٔ عدم 
گه فخر منتسب و آداب مکتسب
در عقد تست منتسب و مکتسب بهم
کل جهان با من و بحسن از وجود تو 
چون بیضهٔ حرم شد و چون روضهٔ ارم
با نفع توتیا شد و با قدر کیمیا 
آن خاک و آن گیا، که نهادی برو قدم 
محض محامدت ترا یک بیک خصال 
عین مکارمست ترا سر بسر شیم
آثار تو حدیقهٔ آمال را مطر
اخبار تو صحیفهٔ ایام را رقم
در بزمگه چنانی، چون نور در حمل
در رزمگه چنانی، چون شیر در اجم
خار موافقان ز وفاق تو گشته گل 
نوش مخالفان ز خلاف تو گشته سم
افلاک برندارد بی خدمت تو گام
و ایام برندارد بی‌طاعت تو دم
اندر بیان حق همه الفاظ تو نکت
وندر زریق دین همه احکام تو حکم 
ای ملت خدای بعون تو مشتهر
وی امت رسول‌ بجاه تو محترم
این ملت از رشاد تو به شد اشرف الملل 
وین امت از سداد تو شده افضل الامم 
مشهور گشت رسم تو، زیرا که رسم تست
بخشودن خلایق و بخشودن نعم
درماندگان محنت افلاس را ز تو
آغوش پر نعم شده و گوش پر نغم
ز آنها نه ای که: مال گزینند و نام نی
وز ابرشان نبارد بر باغ نام نم
این اعتقاد وار کنند از برای مال
با جاهلان تلطف و با فاضلان ستم
اوباش برگزند ازیشان عدیل لهو
و ایتام مستمند ازیشان قرین غم
دلق طفل بدزدند از لحد
خون حرام حاج بریزند در حرم 
و آنگه در آفتابه در مها نهان کنند 
چونانکه آفتاب نتابد بر آن درم
یکروز آفتابه بماند بزیر خاک 
و انوار آفتابه بقاشان شود ظلم 
ایشان تهی شکم شده در خاک و خاک را 
آگنده هم ز شخص و هم از مالشان شکم 
اینجا ندیده هیچ از آن مال جز لقب 
و آنجا نبرده هیچ از آن مال جز ندم 
یابند از آب چشم یتیمان و خشم حق
روز جزا سزای بد خویش لاجرم 
زان ناکسان دمار برآرند بیکسان
در مجمعی که ایزد بیچون بود حکم
عاقل بعرض خویش نماید چنین جفا؟ 
دانا بجان خویش چنین رساند الم ؟
درویش وار عیشی اینجا به نیک و بد 
و آنجا توانگرند حسامی بپیش و کم
بر اهل بخل فاتحت و خاتمت بدست 
ای کار تو بفاتحت و خاتمت کرم
تا نارواست بر سور ایزدی حدوث
تا ناسزاست بر صور آدمی قدم 
اجرام چرخ باد بسیط ترا خیول
و اجسام دهر باد جناب ترا خدم
پیشت هر آنکه لاف ز چرخ فلک زند 
بر درگه تو باد چو چرخ فلک پنجم
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۱ - در مدح اتسز خوارزمشاه
ای حریم صدر تو ترسندگان را چون حرم 
از تو گشته بیضهٔ خوارزمشاهی محترم
طایر عدل ترا صحن زمین زیر جناح 
ناظر قدر ترا سطح فلک زیر قدم 
چرخ گردان بر ندارد جز بفرمان تو گام 
دوره گردون بر نیارد جز بپیمان تو دم
مدح احداق شریف تست تسبیح فلک
خاک درگاه رفیع تست محراب امم 
در معالی کردهای تو عین صواب
در معانی گفتهای تو همه محض حکم 
کرده در اکناف گیتی بسط آیات علوم
کرده بر اطراف گردون نصب رایات همم
از نهیب کوشش تو فتنه را خون شد جگر 
وز صدای بخشش تو بخل را پر شد شکم 
از پی مدحت دهان بگشاده گیتی چون دوات
وز پی امرت میان بر بسته گردون چون قلم 
آنکه از تو زندگانی یافت نهراسد ز مرگ 
و آنکه از تو شادمانی دید نندیشد ز غم
با وجود جود تو معدوم شد رسم نیاز 
با وجود عدل تو منسوخ شد حکم ستم 
فتح موجود و عدم معدوم گشت از تیغ تو 
فرع تیغ تست ، گویی هم وجود و هم عدم 
عدل کسری با دل دارا ترا گشتست جمع 
جاه قیصر با جلال جمع ترا گشتست ضم 
هم بتو تسلیم خواهد کرد دست روزگار 
تاج کسری ، تخت دارا ، قصر قیصر ، ملک جم
ای تن اشراف کرده قید ز انواع منن
وی دل احرار کرده صید ز الطاف شیم
باره سوی صید راندی ، تاز خون وحش و طیر
سنگ وادی شد عقیق و خار صحرا شد بقم
ای دو دست فایض تو بر کمان چرخ رام 
در دو دست سخت تو تیر و کمانی سخت هم 
زان کمان و تیر صید بخت تو تیر فلک 
زین کمان و تیر صید دست تو شیر اجم 
خسروا ، صاحب قرانا ، نزد ابنای خرد 
هست در دنیا بقای جاودان خیر النعم
چیست تفسیر بقای جاودان ؟ نام نکو 
وان ز کسب محمدت خیزد ، نه از کسب درم 
حاتم و اشراف برمک مادحان پرورده اند 
گشت باقی نام ایشان تا قیامت ، لاجرم 
موکب محمود در غزنین واز انعام او 
گشته قارون مادحان اندر عرب وندر عجم
شعرهای عنصری و عسجدی تا روز حشر 
ماند بر دیباچهٔ آثار خوب او رقم 
میرداد ، ار بوالمعالی را نپروردی چنان 
در معالی کی شدی گرد همه عالم علم ؟
از امیر داد شعر بوالمعالی ماند و بس
چون خیالش گشت زایل در همه خیل و حشم 
نی چو بنده بوالمعالی در فضل و هنر 
نی امیر داد چون تو بود در جود و کرم 
باشد الحق لایق ایام تو گر من شوم 
ز احتشام صدر تو چون بوالمعالی محتشم 
تا ز مصنوع و ز صانع هست پیدا نزد عقل 
هم علامات حدوث هم امارات قدم
نام تو بادا بلند و نام بد گوی تو پست 
عمر تو بادا فزون و عمر بدخواه تو کم 
از شهان و خسروان در صحن لشکرگاه تو 
هم سرادق بر سرادق ، هم حشم اندر حشم
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۲ - قصیدۀ محذوف النقط در مدح محمد نام
که کرد کار کرم مرد وار در عالم ؟
که کرد اساس ممالک ممهد و محکم ؟
عماد عالم عدل و سوار ساعد ملک 
اساس طارم اسلام ، سرور عالم 
ملک علو و عطارد علوم و مهر عطا 
سماک رمح واسد حمله و هلال علم 
سرور اهل محامد ، هلاک عمر عدو
سر ملوک و دلارام ملک واصل حکم 
محمد اسم و عمر عدل ، کامر او دهر 
ملوک وار در و رسم داد عدل و کرم 
کلام او سحر حلال در همه کار 
مراد او همه اعطای مال در هر دم
دل مطهر او همدم کمال علوم 
در مکرم او مورد صلاح امم
رسوم عارک او کرده حکم عالم رد 
سموم حملهٔ او کرده کار اعدا کم
هم او و هم دل او دار عدل را معمار 
هم او و هم دم او درد ملک را مرهم 
مدام طالع مسعود کرده حاصل او 
همه رسوم مکارم ، همه علوم همم
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۳ - در مدح اتسز
مفخر ملک عرصهٔ عالم
گوهر تاج گوهر آدم 
شاه غازی علاء دولت و دین 
آن فلک حشمت ستاره حشم 
شهریاری ، که طبع بازل او 
گردن فقر بشکند بکرم 
کامگاری ، که دست فایض او 
دامن آز پر کند ز درم 
آن بهر جای پیشوای ملوک 
و آن بهر وقت مقتدای امم
آنکه هستش فلک ز خیل عبید 
و آنکه هستش ملک ز خیل خدم 
حشمتش در زمانه بوده قدیم 
همتش بر ستاره سوده قدم
بهمه چیز فعل اوست مشار
بهمه علم ذات اوست علم 
ناصح از مهر او قرین نشاط 
حاسد از کین او ندیم ندم 
ای مطاعی ، که بهر خدمت تو
بسته زاد از زمین میان قلم 
وی شجاعی تست کیمیای وجود
کوشش تست توتیای عدم 
سد امن تو بسته راه بلا
تیر عدل تو خسته جان ستم 
کرده مر علم را و علم را 
طبع تو شاد و صنع تو خرم 
داده مر دوست را و دشمن را 
لطف تو سور و قهر تو ماتم 
خاک در دست نیک خواه تو زر 
نوش در کام بدسگال تو سهم 
تا دلی را دهد زمانه سرور 
تا رخی را کند ستاره دژم 
نیک خواه تو باد یار نشاط 
بدسگال تو باد جفت الم 
شخص هر تو سنی ز سهم تو رام
پشت هر گردنی بپیش تو خم 
با دل تو همیشه شادی جفت 
با کف تو همیشه رادی ضم 
دشمن تو غمین و طبع تو شاد
دولت تو فزون و خصم تو کم 
چون زمان بندهٔ تو گیتی نیز 
چون زمین چاکر تو گردون هم
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۴ - در مدح امام حسام الدین ابو حفص عمربن عبدالعزیز بن مازه بخاری
ای از کمال جاه تو ایام را نظام 
وی از وفور علم تو اسلام را قوام 
هستی حسام دین و ندیدست روزگار 
در قمع شرک و نصرة دین چون یک حسام
سلطان اهل علمی و اندر معسکرت 
فرش مفخرت ز معالی زند خیام 
هم وقف گشته بر تو ز صدیق صدق و زهد 
هم ارث مانده با تو ز فاروق زهد و نام 
گردون بر آستانهٔ صدر تو داده بوس 
گیتی ز تازیانهٔ سهم تو گشته رام 
با ارتفاع قدر تو نازل بود فلک 
با اصطناع دست تو ممسک بود غمام
از جود تو اطایب ارزاق مرد و زن 
وز شکر تو قلاید اعناق خاص و عام 
در روضهٔ سعادت تو بخت را نزول 
در قبضهٔ سیادت تو چرخ را زمام 
حساد را ز کین تو رنجی الخلود
احباب را زمهر تو نازی علی الدوام
افلاک بوده قدر رفیع ترا رهی 
ایام گشته جاه عریض ترا غلام
میدان علم چون تو ندیدست یک شجاع 
ایوان شرع چون تو ندیدست یک همام
معن بن زایده چو تو نابوده در کرم
قس بن ساعده چو تو نابوده در کلام
اصحاب شرع را بجوار تو التجا
ارباب علم را بپناه تو اعتصام 
ار رفته روی فاقه ز جود تو در حجاب 
وی مانده تیغ فتنه زجاه تو در نیام 
پر آفتست عرصهٔ آفاق و اندرو 
آنرا سلامتست که بر تو کند سلام
از حرمت تو سوی خجسته حریم تو 
چشم فلک نظر نکند جز باحترام 
در صحن شرق و غرب امامی چو تو کجا؟
در کل بر و بحر بزرگی چو تو کدام ؟
بی اقتدار فکرت تو بوده عقل سست 
بی التهاب خاطر تو مانده علم خام 
از عهد بوحنیفه بعلم تو کس نخاست 
ای جان بوحنیفه بعلم تو شاد کلام 
ساکن تو در دیار بخارا و سوی تو 
آیند طالبان علوم از عراق و شام 
هر خطه ای که هست در و شرع مصطفی 
شاگرد صدر تست مر آن خطه را امام
یک لفظ تو بوقت افادت هزار بار 
بهتر ز اتصاف و نکوتر ز اصطلام
از تو دریده پردهٔ خصمان تو ، بلی 
از نور خور دریده شود پردهٔ ظلام 
آن چیست از خصایص اسباب مهتری 
کایزد نداد ذات شریف ترا تمام ؟
اصل و جلال و بخشش و افضال و علم و حلم 
مال و جمال و کوشش و اقبال و نام و کام
ور جمله نام مهتری افزود در جهان 
بر غیر تو زوری حقیقت بود حرام 
دنیا و دین بسعی تو دارند سال و ماه 
شغلی بر استقامت و کاری بر انتظام 
در یک زمان شدست کفایت بسی مهم 
هر جا که همت تو نمودست اهتمام
از انتقام کردن حساد فارغی 
مشغول کی شوند کریمان بانتقام ؟
جرمی بزرگ در گذرانی بعذر خرد 
وینست خود ستوده ترین خصلت کرام 
آزادگان مشرق و مغرب شدند صید 
تا نعمت تو دانه شد و حضرت تو دام 
من بنده ، تا ز منشأ خود کرده ام رحیل 
وندر جوار مجلس تو جسته ام مقام 
از مشرب مواهب تو دیده ام شراب 
وز مطعم مکارم تو خورده ام طعام 
خون از مودت تو مرا رفته در عروق 
مغز از محبت تو مرا رسته در عظام 
از خاک حضرت تو بس بر نهاده تاج 
وز آب مدحت تو بکف بر گرفته جام 
فامست بر رهی حسنات تو و رهی 
خواهد گزاردن بثنا و بشکر فام
دارم بگردن و بزبان اندرون مقیم 
طوق هوا و سجع ثنای تو چون حمام 
زحمت همی نمایم و هر جا که مشربیست 
هر چند عذب تر بود ، افزون بود زحام 
تا خوردن مدام ، که ام الخبائثست 
اندر طریق شرع محرم بود حرام
بر تو حلال باد معالی و بر عدوت 
بادا هزار بار محرم تر از مدام 
گه بر سریر نعمت و حشمت همی نشین 
گه بر بساط دولت و عزت همی خرام 
بادا همیشه شام تو در روشنی چو صبح 
ای صبح بدسگال تو در تیرگی چو شام
حاصل ترا ز گردش گردون همه مراد 
عاید تر از بخشش یزدان همه مرام
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۵ - در مدح اتسز
ای بحقل و عقد تو اسباب دولت را قوام 
وی بامر و نهی تو احوال ملت را نظام
دست مکاران هراس تو فرو بسته ببند
پای جباران نهیب تو در آورده بدام 
سایلان از جود تو هستند منفی الوطن 
فاضلان در سایهٔ جاه تو مرضی المرام 
زیر زین حشمت تو دهر سر کش بوده نرم 
زیر ران هیبت تو چرخ تو سن گشته رام
بر در پیمان تو ابنای عالم را قرار
در کف اعمال تو فرمان گیتی را زمام
خسروان از خدمت فتراک تو جویند فخر 
صفدران از طاعت درگاه تو گیرند نام 
یک نشانه است از دل تو روز کوشیدن فلک 
یک نمونه است از کف تو روز بخشیدن غمام
همچو شرع مصطفی آثار تو در ملک خوب
همچو فضل کردگار انعام تو بر خلق عام
یاور حقست تیغت در صباح و در مسا
داور خلقست رایت در حلال و در حرام 
کی بردیک سوز حکم خط تو افلاک سر ! 
که نهد بیرون ز راه مهر تو ایام گام ؟
در دل پاک تو انواع هنر را اجتماع 
در کف راد تو ارزاق بشر را انقسام
سعی تو اندر معانی همچو جان اندر بدن 
عزم تو اندر روایی همچو ماه اندر ظلام
گشته اندر امر و نهی و حل و عقد و قبض و بسط 
اخترت مامور و گیتی چاکر و گردون غلام
گر نبودی در جهان ذات بزرگ تو ، جهان 
با وجود کل موجودات بودی ناتمام 
از خجسته اهتمام تو شود سهل القیاد
هر مهمی کان بود در مملکت صعب المرام 
جز بنفخ صور کی بیدار گردد حاسدت ؟
گر خیال تیغ تو بیند شبی اندر منام 
بقعه ای کان جا خیام جیش تر منصور گشت 
مستقر ملک گردد ، حبذا تلک الخیام؟
چون برون کردند گردان رمح را افزوده حرص
از برای خوردن خون تیغ را خاریده کام 
در صباح رزم باطل کرده چشم فتنه خواب 
باسماع کوس گردان کرده دست مرگ جام
گشته تا زنده سوار و گشته بارنده ریاح
گشته برنده سیوف و گشته درنده سهام 
دولت آن ساعت برایات تو جوید التجا
نصرة آن لحظه باعلام تو سازد اعتصام 
شرع را عونت نماید نقش روی مفخرت 
شرک را تیغت چشاند طعم زهر انتقام
ای زده بر جملهٔ اعدای دین هنگام صبح 
کرده بر اعدای دین صبح بقا مانند شام 
از دماء و از لحوم سر کشان در معرکه 
طیر را داده شراب و وحش را داده طعام
شرک را از صوت تو اضطراب و اضطرار 
شرع را در دولت تو احترام و احتشام 
مؤمنان و مشرکان را کرده حاصل تیغ تو 
نعمتی بس با تواتر ، محنتی بس با دوام 
در امان و در امانی گشته تا روز قضا 
دار اسلام از مساعی تو چون دارالسلام
تا بود خورشید بر گردون بوقت شام و صبح 
چون سبیکهٔ زر پخته بر صحیفهٔ سیم خام 
باد در افضال و در اکرام دست و طبع تو 
لذت عیش افاضل ، رونق عمر کرام 
صدر تو اندر حوادث حیز حصن البشر 
مدح تو اندر نوایب خیر خیر الانام
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴۶ - وقتی اتسز بر لب جیحون جشن ساخته بود این قصیده بر بدیهه بگفت
ای بملک تو زینت ایام 
وی ز تیغ تو نصرة اسلام 
بندهٔ حل و عقد تو فلک 
سخرهٔ امر و نهی تو ایام 
دل پاک تو مجمع دانش 
کف راد تو منبع انعام 
عقل بی قوت دهای توست 
فضل بی آتش ذکای تو خام 
باد را داده عزم تو جنبش 
خاک را داده حزم تو آرام 
جرم افلاک و ذات فرخ تو 
ناقص ناقص و تمام تمام
مهر درگاه و کین مجلس تو 
واجب واجب و حرام حرام 
پیش جود تو وقت بخشیدن 
مفسل و مدخلند بحر و غمام
پیش عزم تو روز کوشیدن 
قاصر و عاجزند رمح و حسام 
زهره ، کز طبع او طرب زاید 
نکشد جز بیاد صدر تو جام 
ماه کز جرم او مسیر آید 
ننهد جز بوفق رأی تو گام 
چون دو لشگر بهم درآویزند 
روز هیجا ز بهر جستن نام
تیغ را از نشاط خون خوردن
در کف پردلان بخارد کام 
همچو دیبای هفت رنگ شود
روی گردون ز گونه گون اعلام 
چهرهٔ خود بخلق بنماید
اجل از تیغ های آینه فام
مرگ از بهر صید کردن جان 
بکشد در فضای معرکه دام 
تیغ چون صبح تو در آن ساعت 
صبح اعدای تو کند چون شام 
خنجر تو در آن مقام مهیب 
سازد از حنجر ملوک نیام 
آرد از نزد مرگ بیلک تو 
سوی جان مخالفان پیغام 
ای ترا دهر کامگار مطیع 
وی ترا چرخ سر فراز غلام 
چشمهٔ خور باستعارت جود 
مملکت راز رأی تست نظام
نیست از بیم تو بکشور کفر 
نطفها را قرار در ارحام 
ای تو دریا و بر لب جیحون 
از برای نشاط کرده مقام 
چون سپهرست صحن این صحرا 
چون نجومند این خجسته خیام 
روضهٔ جنتست مجلس تو 
چشمهٔ کوثرست جام مدام 
از پی استماع رود و سرود 
خلق را گوش گشته هفت اندام 
هر زمانی رسیده از کف تو
مدد مکرمت بخاص و بعام 
سروران را بجود تو تشریف 
مهتران را ز جاه تو اکرام
شهریارا ، زمانه می گذرد 
مگذر و بگذران زمانه بکام 
داد بستان تو از جهان بطرب 
که جهان بر کسی نماند مدام 
تا بود در هدی حرام و حلال 
تا بود در جهان ضیا و ظلام 
بخت را باد بر در تو قرار 
ملک را در کف تو باد زمام 
داده هر ساعتی زبان فلک 
دولتت را بشارتی بتام