mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۳۶
ساغر ز دست مردم آزاده چون کشیم
لبریز گشته ایم ز خون باده چون کشیم
ما روی گرم را دل و جان وقف کرده ایم
این تحفه پیش ابروی نکشاده چون کشیم
دل را نداده اند و عنانش بدست اوست
ما از کفش عنان دل داده چون کشیم
ما را بود معامله با عالم قدیم
منت از این جهان عدم زاده چون کشیم
ما مرد دستگیر کسی نیستیم ولیک
دامن زدست مردم آزاده چون کشیم
منزل دراز و طبع جوانمرد و وقت کم
دست از میان دشمن استاده چون کشیم
دل را عنان گرفته صنم می کشد بدیر
او را بوعظ بر سر سجاده چون کشیم
بردست پیرمنت سجاده لازمست
این نقش برجبین دل ساده چون کشیم
عرفی بهشت نسیه و بزم وصال نقد
دست از عنان دولت آماده چون کشیم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۳۷
از بس که روی گرم بهر سو گذاشتیم
صد داغ شعله خیز در آن کو گذاشتیم
از شرم ناکسی نگشودیم دیده را
الماس فتنه در ته پهلو گذاشتیم
هر گوهری که دل زتعلق گرفته بود
در دامن کرشمه دلجو گذاشتیم
ما بر فریب چشم غزالان باختیم
مجنون بازمانده بآهو گذاشتیم
امروز در زیارت دل سیر میکند
آن سر که دوش برسر زانو گذاشتیم
یکباره کرد خوبخرابی مزاج دل
دست از عمارت دل بدخو گذاشتیم
از مردن دشوار منست آن مژه پرنم
ای جان بلب آمده گو یک نگهی کم
لطفی تو گرم چاره ندارد عجبی نیست
بسمل شده را به نشود زخم بمرهم
تا فاش نسازم بر بیگانه غم او
تحقیق خصوصیت من کرده بمحرم
ای اهل بهشت اینهمه حسرت بغم چیست
برمن که رسانم بشما لذت این غم
هر گام که میزد کسی از عشق تو ناکام
یاران مرا تازه شود شیوه ماتم
داغی بنهم بر دل و آن داغ که باشد
لب تشنه الماس تر و تشنه مرهم
یا رب بجهانی که رود ننگ نباشد
عرفی چو برد مایه درد تو زعالم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۳۸
از دل این شعله چو داغ صنم افروخته ایم
آتش بتکده را در حرم افروخته ایم
شب غم را بعدم راه برد دلبر کام
آتشی راه براه عدم افروخته ایم
موسی آرید باین دیر که ارباب نظر
آتش طور ز روی صنم افروخته ایم
سجده برهمن اینجا نه حرامست بیا
که صد آتشکده درکنج غم افروخته ایم
ما ملامت زدگانیم که در گوشه غم
آتش دل همه از داغ هم فروخته ایم
کی بر اهل کرم روی طلب زرد کنم
ما که از جرعه جام کرم افروخته ایم
گشته ایم از سخن پیر مغان روشن دل
بفروغ نفسش جام جم افروخته ایم
تا بهر غمکده عرفی که گذر داشته ایم
شمع مقصود زیمن قدم افروخته ایم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۳۹
منم کز باده عشرت خروشیدن نمیدانم
بدست من مده این می که نوشیدن نمیدانم
طبیبا سرکش است این قامت دیوانه خوی من
مبر پیراهن عصمت که پوشیدن نمیدانم
من آن مست می شوقم که گر صدسال شوق او
نماید آتش و من نیز جوشیدن نمیدانم
بریش تازگی از مرهم آسیب نمک ساید
نهی ز الماس وز حیرت خروشیدن نمیدانم
بصد امید با کوشیدنم در مدعا عرفی
زاستغنا مدان باقید کوشیدن نمیدانم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۰
ما جام درد بادف و نی کم کشیده ایم
دایم قدح نهفته زمحرم کشیده ایم
دامن زجام می بکش ای محتسب که ما
جام و سبو زچشمه زمزم کشیده ایم
دانسته ایم تلخی عیش و گذشته ایم
تا خویش را بحلقه ماتم کشیده ایم
ناسور گشته زخم و نمک را چه میکنیم
ما انتقام خویش زمرهم کشیده ایم
ای آسمان مناز به بیداد خود که دوش
آهی برای مردم عالم کشیده ایم
ماداده ایم شیوه غم بیشکی قرار
عرفی چه ها زمردم بیغم کشیده ایم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۱
کعبه بی‌ذوق است و یاران را وداعی می‌کنیم
مژده اهل دیر را کآنجا وداعی می‌کنیم
گر حدیث عشق کم گویی تو با آسودگان
جای منت هست تحقیق صداعی می‌کنیم
زهر کو خون جگر کو شهد ناب و شیر چند
صبر دشوار است با رضوان نزاعی می‌کنیم
در سماع ای شیخ موج از آستین ما بریز
در شهادتگاه او ما هم سماعی می‌کنیم
شیوه‌های زاهدان گر در شمار دین بود
غم مخور عرفی که ما هم اختراعی می‌کنیم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۲
آن شکارم کز بر تیرسنان میرویدم
التماس زخم تو از لامکان میرویدم
حسن میگوید که من تخمی بیفشانم ولی
تا قیامت روی گرم از آستان میرویدم
در لبم در عشق تو آن میهمان دار بلا
کز در و دیوار خیل میهمان میرویدم
من کیم رضوان آن جنت که در هر سوی راه
طوبی از فیض نسیم بوستان میرویدم
بشکنم ناقوس و تسبیحی بدست آرم ولی
چون کنم با اینکه زنار از میان میرویدم
مست این ذوقم که گر مدهوشم و گر هوشمند
شکر درد از زیر لب تا مغز جان میرویدم
بستم این رازیکه میدانم زبان و دل ولی
حیف گر بربستن لب صد زبان میرویدم
پنبه الماس شد عرفی ولی مجروح من
بس که هر دم نیشی از داغ نهان میرویدم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۳
هرگز نگشایم در دکان غم دل
وانگه که دکان باز کنم کم نفروشم
زان اهل نفاقم نه پسندند که هرگز
قول غلط و فعل مسلم نفروشم
عرفی دل آباد بیکجو نخرد عشق
من هم دل ویران بدو عالم نفروشم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۴
چند چو اهل آبرو در پی آبرو روم
زهر ز امتحان خورم در پی آرزو روم
شوق سر بریده را بر سردار میبرد
این سروصد سرد گر بازم و رو برو روم
دست بدست میروم همره لشگر جنون
تا بکدام دشت خون پا نهم و فرو روم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۵
بردیم ز کویش دم سردی وگذشتیم
سودی بران در رخ زردی وگذشتیم
یاران بستادند که این جلوه گه کیست
ما سرمه گرفتیم ز گردی وگذشتیم
هرگه که ره ما بیکی راه رو افتاد
دیدیم چو خود بیهده گردی و گذشتیم
چون باد صبا روی بهر سو که نهادیم
چیدیم غبار ره مردی و گذشتیم
آن درد که پای دل ما داشت بزنجیر
گفتیم بدیوانه فردی وگذشتیم
هر گه که گذار من و عرفی بهم افتاد
دادیم بهم تحفه دردی وگذشتیم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۶
منم که پاره غم در دهان غم دارم
بزیر ناصیه صد داستان غم دارم
دلی که زخم پذیری کند نمیدانم
وگرنه تیر نفس در کمان غم دارم
از آن به تیغ غم آیم که درد کانچه عشق
هزار قافله عشرت زیان غم دارم
چه شد که جان بغمت داده ام بگفته عشق
اگر غمت بگریزد ضمان غم دارم
گر از بهشت شود معصیت عنان تابم
هزار شکر که صد بوستان غم دارم
ازان دیار عدم شد مسخرم عرفی
که صد سپاه بلا در عنان غم دارم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۷
دلی داریم و با جمعی پریشان از غم اوئیم
که میمیرد برای درد و ما در ماتم اوئیم
باین آمیزش و این محرمی گر تو بدید آری
مگن بیگانگی غم که ما هم محرم اوئیم
اگر با مرد غم باشیم تاب آریم این غم را
که ناشایسته چند آرزومند غم اوئیم
بجو فرزانه عرفی که گوید حالت عشقت
که ما دیوانگان هرزه گرد عالم اوئیم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۸
گرنه خود را بی‌خود از جام جنون می‌ساختم
دوش با این درد دل تا روز چون می‌ساختم
یاد آن دارد که تا ذوقم فزاید روز وصل
حسرت دل یادم از یادت فزون می‌ساختم
آه از آن حرمان که دل را از خیالات محال
گاه می‌دادم تسلی گاه خون می‌ساختم
کی غم فرهاد و من یکسان شود گر من ز دل
غم برون می‌ریختم صد بیستون می‌ساختم
گر خبر می‌داشتم عرفی ز ناسازی او
کی چنین خود را به دست او زبون می‌ساختم
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴۹
میان دعا بر دل شب مزن
زلب ناله برچین و یارب مزن
مزن لاف اسلام اگر میزنی
چو ملزم برآئی بمشرب مزن
بجولان خود هم مزن خنده
همین کوز بالای اشهب مزن
پی حسنت الوانت این مست گل
که در خون سرشتی بقالب مزن
بشمشیر ترک طلب کشته شو
شبیخون فرصت بمطلب مزن
شبیخون زند غم به عرفی بگو
که بانگ هزیمت بمرکب مزن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۰
زخونم روی میدان تازه گردان
تمنای شهیدان تازه گردان
زدل یک لخت دارم نیم خورده
جگر بریان کن و خوان تازه گردان
بعالم وقتی آسان مردنی بود
ببالینم بیا آن تازه گردان
اگر طوفان نوحی خواهی از خون
کهن ریشم بمژگان تازه گردان
برقص ای نیم بسمل صید دردل
شکستنهای مژگان تازه گردان
زچاک جامه گر دل می کشاید
شکر خند گریبان تازه گردان
دلا در خون سرشتی خاکم اکنون
کهن دیوار ایمان تازه گردان
ز میدان رو متاب از شیر مردی
مرو نام شهیدان تازه گردان
کومی شوقی که دل مست جنون آید برون
هر نگاه از دیده با صد موج خون آید برون
ناله تا نزدیک لب صد جا شود پامال او
جان بیمار از درون سینه چون آید برون
چون رود فرهاد با آن جذبه شاید گر شبی
صورت شیرین زقید بیستون آید برون
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۱
دانی که کیست مصلحت ما گریستن
پنهان ملول بودن و تنها گریستن
عمرم بگریهای هوس صرف شد کنون
عمری بتازه باید حالا گریستن
درمان درد من زمسیحا مجو که هست
دردم جفای یار و مداوا گریستن
گاهی بیاد سرو قدی گریه هم خوش است
تا کی زشوق سدره طوبی گریستن
هر کس که هست گریه بجانش رواست بس
نتوان به عالمی تن تنها گریستن
عرفی زگریه دست نداری که در فراق
دردت زدل نمیبرد الا گریستن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۲
خوش در خورست حسرت تو با گریستن
بی یاد تو حلال مبادا گریستن
بی گریه دوستدار تو آرام گیرنیست
یا کاو کاو دیده و دل یا گریستن
گوئی که یاد می کنمت گه گهی ولی
بیهوده نیست در دل شبها گریستن
نازم بغمزه تو که یک کار کرده است
صد ساله ره زدیده من تا گریستن
من خود کیم که گریه بحالم کنی ولی
می زیبدت بنرگس شهلا گریستن
گر کام دل ز گریه میسر شود ز دوست
صد سال میتوان به تمنا گریستن
عرفی حریف دیده تر نیستی ولی
بسیار گریه آورد این ناگریستن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۳
ساقی بیا و دامن گل برسبو فشان
مست شراب هم بریا حین فروفشان
ای باغبان تو بزم فروچین که بیخودم
دامان گل بیار بر حرف خوفشان
خاموش واعظا که دم گرم نیستت
جامی بگیر و بر جگر گفتگو فشان
طوفان ناز و عشوه اساس امید کند
ایدل بمرده دو جهان آرزو فشان
پیشت رخم در آتش دل پایدار نیست
ای خضر هر نفس دم آبی فرو فشان
عرفی گل و گلاب چه ریزی بخاک ما
بر مشت خار شیشه زهری فروشان
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۴
پیش بردم در قمار عشق جانان باختن
صد شکافم بر دلست و یک گریبان باختن
گوی میدان وفا را زخم چوگان بشکند
گر درین میدان سپهر آید بچوگان باختن
بردن جان دیده عشق چیده بازی هوشدار
با حریف پیش بین مستانه نتوان باختن
بیدل و دینم وگرنه من کجا سهو از کجا
از تهی دستی دلیرم در پریشان باختن
نشاه صد ساله ام از این درشتی کم شود
کی بیک تلخی توان صد شکرستان باختن
دست عرفی از گریبان کس جدا هرگز ندید
خواهد آخر دست در چاک گریبان باختن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۵
تا تیغ بکف یابی بر نفس دو دستی زن
تا سنگ بدست آید بر شیشه هستی زن
چون مرغ چمن تا کی برآب و هوا کوشی
پروانه صفت خود را برشعله پرستی زن
اندوه مسلط کن بر شادی دون فطرت
شمشیر بلندی را بر تارک پستی زن
نادیده عدم خامی در زن بوجود آتش
چون سیر عدم کردی بازآ در هستی زن
در راه طلب عرفی با هوش و سبک میرو
چون پای زپی ماند برکوچه مستی زن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۶
بیار شیشه می بر گل و کلاه فشان
فروغ می بگریبان مهر و ماه فشان
زباغ همت ما زهر خند می روید
بدست ماه بچین و بر وی جاه فشان
مجاوران حرم را در آستانه عشق
غبار ناصیه آشوب بر جباه فشان
و گر بمشهد عشق آستین فشان آئی
سر قصب بفشان و بخاک راه فشان
بسوز گریه من ای بهشت بر در وصل
که مشت شبنم و برگ گلاب شاه فشان
کرشمه که نگیرم بجیب حسن آرام
بسوز پرده و در دامن نگاه فشان
دمید صبح فنا دیده باز کن عرفی
بسوز دامن دود و بصبحگاه فشان
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۷
هنگام و دم نزع خراب نفس است این
این حالت نزعست دلم را هوس است این
می آئی و در خرمن ما میزنی آتش
از طعنه بیندیش که خاشاک و خس است این
طوطی چو رود سوی شکر تلخ دهانان
گویند که بیداد برنگ مکس است این
افغان مکن ای مرغ گرفتار فرو میر
این باغ ارم نیست درون قفس است این
گفتم نگهی کن که بشکرانه دهم جان
روتافت که عرفی نه چنان کار کس است این
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۸
نام حسنت چون برم بر آسمان آید گران
گر بگل بادی وزد بر باغبان آید گران
شهسوار حسن را سرمست باید بود لیک
نی چنان مستی که در دستش عنان آید گران
دست بر دل مانده از درد خردمندی کسی
آنکه بر دست و دلش رطل گران آید گران
بی گناهی بین گه آن بدخو بقصد کشتنم
چون بره بندد خدنگی برکمان آید گران
گر متاع وصل شیرین را بدان نتوان خرید
بر دل پرویز گنج شایگان آید گران
ترک دلجوئی کند چون منفعل گردم ز لطف
بر کریمان شرم روی میهمان آید گران
در غمی زد غوطه عرفی کام غم لذت سرشت
بردل یاران سبک بر دشمنان آید گران
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵۹
نه رو از ناز می تابد گه نظاره ماه من
ندارد از لطافت عارضش تاب نگاه من
بفتوای کسی خون مرا ریزی که در محشر
کنم گر دعوی خون باز خواهد شد نگاه من
مرا کشتی و خوشحالی بآن غایت که پنداری
تو خواهی بود فردای قیامت داد خواه من
بنزدیک شما ای کشتگان عشق می آیم
بدرد حسرت آرایش کنید آرامگاه من
ز حسرت می روم سوی تو وز غیرت نمی بینم
که از رویت مبادا لذتی یابد نگاه من
ز عشق کوهکن شیرین بخود می نازد و خسرو
باین خوشدل که دارد این غرور از عزو جاه من
برافکن پرده از حیرت چو عرفی بی زبانم کن
چرا بسیار میکوشی در اثبات گناه من
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۰
دانی که چیست مصلحت ما گریستن
پنهان ملول بودن و تنها گریستن
بیدرد را بصحبت ارباب دل چکار
خندیدن آشنا نبود با گریستن
دایم بگریه غرقم و چون نیک بنگرم
زین گریه ره دراز بود تا گریستن
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۱
ز چشم من مجوش ای گریه هنگام وصال او
که محجوبست و میسازد هلاکم انفعال او
نه شرح شوقم آتش در پر روح امین افتد
اگر غم نامه هجر تو بر بندم ببال او
نمیرم زود غمگین است پیش از مردن یاران
کند آغاز شیون تا شود رفع ملال او
پس از مردن گره شد در گلویم گریه چون دیدم
که جان رو در قفا میرفت از شوق جمال او
بر آرد در لحد آهی که آتش در ملک گیرد
اگر باشد بجز اسرار عشق از من سؤال او
چو مست آمد برون عرفی چه گویم کاهل تقوی را
چسان زد شعله بر خاک عصمت رنگ آل او
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۲
مسازم ناامید از خود چو گشتم مبتلای تو
که محروم از تمام خود برویانم برای تو
در آن صحرا که گیرد هر شهیدی دامن قاتل
بود دست کسی و دامن شرم و حیای تو
شدی بهر فریبم سر گران با کبر و خوشحالی
که آگه نیست آن غافل نهاد از شیوه های تو
تبسم گونه فرما و عمر جاودانم ده
که باشد لذتی گیرم ز درد بیدوای تو
زمین جوش آشنا در میخوری دانسته گویا
که میسوزم ازین عبرت که هستم آشنای تو
چو فردا جانم آمد سوی تن از سینه تنگم
دهند آواز غمهایش که اینجا نیست جای تو
نه با جذب تو کم روزیست نی در شوق من نقصان
اگر اینهای در دم باز دارد از قفای تو
علاج شوق عرفی کردی از وصل و برم غیرت
که دردش میکند داروی بیماری فزای تو
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۳
تو ای زاهد برو افسانه باغ ارم بشنو
ولی از وصف کوی او ببانگ شمه هم بشنو
بناکامی بمیرد دهر که راه عشق پیماید
عنان را نرم کن وین مژدگانی هر قدم بشنو
لب جامست در افسانه آنکه می نوشی
گمان دارم که گویم شمه از حال جم بشنو
برای مرغ دل در صیدگاه ناز محبوبان
زهر جانب صدای بال شاهین را زهم بشنو
بیا ای آنکه بر طرف حریم کعبه میتازی
بگرد کوی او لبیک لبیک حرم بشنو
بیا در سینه عرفی که مالامال غم گردی
بحال او صدای آه درد آلود غم بشنو
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۴
از سفر می آئی و تاراج حسرت کرده
کاروان حسن یوسف نیز غارت کرده
در کجاهست اینچنین معموره انصاف ده
شهر دلها دیده را یغمای راحت کرده
چون گوارا نیستی ای غم چرا در کام ما
همچو آسایش پیاپی بی حلاوت کرده
شاد بادا روحت ای مجنون که هنگام وفا
در حق من درد بیدرمان نصیحت کرده
این صفا اسلامیانرا نیست ای زاهد مکن
بامغان در سومنات امروز طاعت کرده
ذره دنیا بصد جان میفروشم بیع کن
ای که از بی مایگی اظهار همت کرده
عرفی از ننگ شریکان لب فرو بستن خطاست
چون توانی ترک شهرت کن که شهرت کرده
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۵
ای عشق خوش تهیه لذات کرده
طوطی سدره وقف خرابات کرده
نازم ببازی تو که در عرصه قریب
منصوبه نچیده مرامات کرده
صوفی بگفته صیغه توحید باطل است
یعنی که در معامله ذات کرده
زاهد بیا که کفر تو ثابت کنم که تو
کفر مرا بدین خود اثبات کرده
عرفی دگر بطور تمنا مرو ببین
کامشب چها بجان مناجات کرده
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۶
بانگ ما کبک است خرمن را بخرمن باز ده
ایکه می گفتی خریدارم کنون آواز ده
روزگار خنده غفلت گذشت ای کبک من
دل بدندان گیر و تن در چنگل شهباز ده
ای فلک صیدی که افکندی بتیرت کشته شد
بوسه بر دست این صیاد حکم انداز ده
میتوان غماز عیب مردمان بود ای ظریف
گر ظریفی عیب خود را عرصه غماز ده
گفتگوی سر وحدت را بصد ره کرده
بال صوفی را بدست جنبش پرواز ده
شکر ما کن دوست را عرفی و جانها برفشان
کز تو جان خواهد نمیگوید که در دم باز ده
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۷
تا مژده زخم دگر دامن کش جان کرده
دشوار دادن جان من خوش بر من آسان کرده
مستانه گریند از غمت اهل ورع در صومعه
گویا تبسم گونه ای در کار ایشان کرده
خوش با دل جمع آمدی نازان بحسن خویشتن
از عشوه گویا هر طرف دلها پریشان کرده
زنار عصمت پیشگان پوشند عیب برهمن
خوش توتیای آفتی در چشم انسان کرده
مهر و وفا را جذبه می باشد ای اهل طلب
رو گوشه بنشین چرا رو در بیابان کرده
چشمی که بازش کرده از گریه خون آمد ولی
خون گرید آن چشمی که تو پاکش بدامان کرده
در حشر اگر نشناسدت معذور باید داشتن
چشمی که از نظاره آن چهره حیران کرده
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۸
بکشتن من عاجز شتاب یعنی چه
بقتل صید اسیر اضطراب یعنی چه
دمی که چهره فروزد زمی شود روشن
که بر دمیدن آتش زآب یعنی چه
به تیغ غمزه اش ایدل نگاه حسرت چند
بگو که چیست مرادت حجاب یعنی چه
دمی که بسته فتراک او شوم دانند
که بوسهای منش بر رکاب یعنی چه
ز ذوق وصل و غم هجر یافتم عرفی
که چیست عیش بهشت و عذاب یعنی چه
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۶۹
شب نشد از تاب تب پیرهن آتشکده
پیرهنم شعله بود انجمن آتشکده
صورت شیرین بکاشت گلشنی از خار و خس
بهر خود آماده ساخت کوهکن آتشکده
سینه سوزان من قبله گیران شده است
روح من آتش بود جسم من آتشکده
سرد نگردد ز مرگ ای دل آتش فروز
می برم از پیرهن در کفن آتشکده
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۰
جانم ز سینه برزده دامان برآمده
گویا بعزم خدمت جانان برآمده
ناز و غرور کی نهد از سرکه این نهال
گوئی بر آب دیده رضوان برآمده
با دل بگوی عیب شهادت که این اسیر
تا بود در میان شهیدان برآمده
آشفتگی که صید تو گوید که این شکار
بسیار دست و پا زده تا جان برآمده
گویا که درد و داغ توام یار بوده است
کز سینه جان غمزده گریان برآمده
شوق دلم بدادن جان بین که گاه نزع
یک ناله برکشیده و صد جان برآمده
طوریست دیر ما که درو جلوه کرده است
حسنی که صد کلیم زایمان برآمده
مرهم اگر نسوخته درچاک سینه چیست
این شعله کز شکاف گریبان برآمده
هرگاه گفته ایم که عرفی اسیر کیست
آه از نهاد گبر و مسلمان برآمده
تا خون نخوری چاشنی درد ندانی
تا دل ندهی آنچه بمن کرد ندانی
تا بوی گلی نشنوی وکم نکنی ناز
آشفتگی باد چمن گرد ندانی
تا سر نشود خاک بجولانگه معشوق
برسرمه مقدم شدنی گرد ندانی
ذوق غم معشوق ببازی نتوان یافت
برخیز که منصوبه از این نرد ندانی
می نوشم وگلگون شوم و بیهده خندم
تا از غم دنیا رخ من زرد ندانی
ای آنکه بدرد دل عرفی جگرت سوخت
امید که حال دل بی درد ندانی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۱
صنم گفتی دلا جان تازه کردی
مبارکباد، ایمان تازه کردی
بکاوش تیز کردی ناخن ناز
دلم را جوش افغان تازه کردی
نه کشتی و نه نوح ای گریه شوق
چه بی هنگام طوفاق تازه کردی
پریشانی ما گفتی به زلفت
خم زلف پریشان تازه کردی
مرا کشتی وکردی عالمی شاد
جهان را عید قربان تازه کردی
مچین زین پیش برخوان نعمت لطف
که شرم روی مهمان تازه کردی
ترا گر برگ دین داریست عرفی
غلط کردی که ایمان تاز کردی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۲
اگر آرایش از دکانچه ناموس بستانی
سراویل تذور وحله طاوس بستانی
نگیری هیچ اسباب ترنم در ضرر افتد
همه هیهات برداری همه افسوس بستانی
چراغت از دل آتش پرستان گر شود روشن
در اندازی درآتش سبحه و ناقوس بستانی
ادب از دست بگذاری و سودای وصال او
بلعلش جان دهی درآستانش بوس بستانی
هر آن سرمایه مقصود کان نایابتر عرفی
بجوئی گر دهندت قدر نامحسوس بستانی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۳
من صید غم عشوه نمائی که تو باشی
بیمار بامید دوائی که تو باشی
لطفی بکسان گر نکند عیب بگیرند
غارت زده مهر و وفائی که تو باشی
مردم همه جویند نشاط و طرب عیش
من فتنه و آشوب بلائی که تو باشی
ای بخت زشاهی بگدائی نرسیدیم
در سایه میمون همائی که تو باشی
از بس که ملائک بتماشای تو جمعند
اندیشه نگنجد بسرائی که تو باشی
خورشید بگرد سر هر ذره بگردد
آنجا که خیال تو و جائی که تو باشی
عرفی چه کند گر بضیافت بردش وصل
با نعمت دیدار گدائی که تو باشی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۴
گمان دارم که این درد و تحمل میکند کاری
بگو با گل که استغنای بلبل میکند کاری
دل دانای شهر ما بکفری بس تسلی شد
که باور داشت هرگز کان تزلزل میکند کاری
بصلح دل چه گوشی صبر کن گر یار باز آید
غم فرصت مخور کاینجا تعلل میکند کاری
بهشتی پروران ای دل متاع هستئی بنما
که با بی همتان عرص تحمل میکند کاری
دل بلبل بهر بادی هزاران راز می فهمد
نه پنداری که ناز و عشوه گل میکند کاری
اگر بامهر افزائی غرور افزاید ای سرکش
تغافل کن که با عرفی تغافل میکند کاری
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۵
ای نه فلک ز خوشه صنع تو دانه
وز قصر کبریای تو عرش آستانه
در تنگنای کوچه شهر جلال تو
وسعت گه زمانه کمین کار خانه
پرواز گاه طائر صنعت کجا بود
جائی که دارد از دو جهان آشیانه
نه توسن سپهر سراسیمه میدود
تا حکمتت گرفته بکف تازیانه
ذات تو قادر است بایجاد هر محال
الا بآفریدن چون خود یگانه
عفوت ثواب دشمن و حلمت گناه دوست
هر گام چیده عاطفتت آب و دانه
عرفی تمام معصیت اما بدست او
هست از عنایت تو عنان بهانه
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۶
بامید عذر خواهان زنیاز عذر خواهی
که مسوز بیش ازینم بگناه بیگناهی
طلبد بهار بوست ز نسیم صحبگاهی
سر آفتاب جوید زتو زیب کج کلاهی
ز فروغ آفتابم نبود منیر بی تو
چو دو زلف تست یکسان شب و روزم از سیاهی
تو بسهو گاه گاهی نگهت فتاده برمن
من ساده لوح با خود گله سنج گاهگاهی
مفروش ناز و عصمت قدحی شراب درکش
که بهشت شرم عصیان ز غرور بیگناهی
چه خوشست آنکه بینم بجفا بهانه خویش
که گهی بیادش آرم بزبان عذر خواهی
همه شب ببانگ بلبل زده در چمن پیاله
چو نسیم گل زبستان دم صبح گشته راهی
بدل خراب عرفی بفرست دردی از او
که شکسته رنگ دردش بدعای مرغ و ماهی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۷
با گله دوستان هست حلاوت بسی
گر زکسی نشنوی خود گله کن کسی
برسر رنجور من اینهمه غم سرمده
کس نبرد دوزخی برسر مشت خسی
آنچه بود در جهان مایه فخر خسان
یا زر و سیمی بود یا قصب و اطلسی
من کیم از رهروان راه روان کیستند
واپسی از قافله قافله واپسی
گفتی از ابناء دهر عرفی خوش لهجه کیست
بی هنری جاهلی بی اثری ناکسی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۸
خوش آن گرمی زشمع وصل مهر افزوزتر باشی
برافروزی وداع و در غمت جان سوزتر باشی
برت افسانه ما با نیاز آمیزتر تاکی
ز چشم مست خود خواهم که ناآموزتر باشی
چراغ حسن خود را بهتر فروزای آتش عشقم
چو خواهی آفتاب من که عالم سوزتر باشی
نگردد بوالهوس ای تره آزرده دل از تو
مگر از ناوک مژگان او دل دوزتر باشی
چنین میخوا همت عرفی که هرچندان وفا دشمن
بلا انگیزتر میشد جفا اندوزتر باشی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۷۹
سبک بران چو از بن بیقرار میگذری
که گر عنان بکشی شرمسار میگذری
بیاد نوش همه شعله های دوزخ عشق
زبانه ایست که از یک شرار میگذری
زحال دل خبرم ده که داغ تر شویم
وگرنه کی تو زکس شرمسار میگذری
مرو بتاب که داری گذر بخاطر من
خدا گواست که بی اختیار میگذری
چو راه عشق نبردی بعقل باز بگرد
که بر صحیفه تقدیم پارمیگذری
بسادگی تو رحم آیدم در این بازار
که تنگدستی و امیدوار میگذری
علامتی به از این نیست آشنائی را
که خشمگین و سراسیمه وار میگذری
خبر زهمت خویشم کن آنزمان عرفی
که از پیاله من در خمار میگذری
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۸۰
بشتاب در راه طلب بگذر زهر آسودنی
این ره که بی پایان خوش است ارزد قدم فرسودنی
تحصیل درد دوستی آنسوتر است از بیش و کم
دست از طلب کوته مکن تا مملکت افزودنی
کی نعمت دیدار او میگنجد اندر حوصله
موسی کجا داغم کند از دست و لب آلودنی
هر شوخ کامد در جهان بگذاشت چندین رسم نو
کو از تو در عالم برا ،بر دوستان بخشودنی
اندیشه بی افسوس بی عرفی چه تدبیرست این
گه سر به زانو ماندنی گه دست بر هم سودنی
عرفی — مثنویات — شمارهٔ ۱۸۱
بهار رفت و نکردیم عزم جای خوشی
برهنه سرننشسیم در هوای خوشی
بهار رفت بهنگامه نواسنجان
ولی زهوش نرفتیم از نوای خوشی
بهار رفت و نبودیم گریه دوست دمی
نداشتیم سرودی بهایهای خوشی
بهار رفت و نبردیم همعنان چمن
دلی گرفته زعمری و دلگشای خوشی
بهار رفت و بگلبانگ بلبلان چمن
پیاله نکشیدیم در هوای خوشی
بترهات تو عرفی خوشند دانایان
ندیده ام بجهان چونتوژاژ خای خوشی
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۱ - ذوق دریوزه!
نه از آن دیر بخشد ایزد کام
که دهد جلوه کبریایی را
زان توقف کند که دریابی
ذوق در یوزه گدایی را
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۲ - درشکایت از ابناء روزگار
دنیا طویله ایست پر از جنس چارپای
کابادی و خرابی آن جسته جسته است
آبادیش عمارت بر باد رفته ای
ویرانیش عماری درهم شکسته است
از عرعر خران وی اسبان رمیده اند
وز تیز استران شتر از خواب جسته است
این آب و نان و اطلس دیبا و ناز و نوش
جل های فاخر و علف دسته دسته است
گردنکشی که کف بلبل آورده از غضب
سرمست اشتری است مهارش گسسته است
وآنکس که هرزه گرد و پریشان علف بود
خود بارکش خری است که از بند رسته است
وآنکس که پای بسته راه و روش فتاد
اسبی است کز اصالت خود پای بسته است
گر ناگه آدمی ز خری زاده در میان
یا کشته گشته یا ز لگدپا شکسته است
گفتم که آدمی ز خری زاید ای حکیم
این نکته حل کنم که دلت تنگ و خسته است
در ملک مردمی نسب روح معتبر
عقل این حسب ز زادن جسمی نجسته است
در معنی از طبیعت گل رسته شاخ گل
از روی صورت ارچه هم از خاک رسته است
بس آن سفالگر که بزاد از گهر فروش
واز دوده سفال فروشان، برسته است
وآن جوهری که زاده ز صلب سفالگر
از دودمان جوهریان خجسته است
وآن هم که گفتم آدمی آزارکش فتاد
کز هر کسیش گرد، بدل برنشسته است
آنرا از این خران رسد آفت که چون خران
معنی چو صورتش بجهان باز بسته است
آن کو قرین عالم معنی است : صورتش
در هر دو کون نقش مرادش نشسته است
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۳ - ستایش
نشسته بودم ودی در وثاق می گفتم
چه فتنه بود که ایام در جهان انداخت
چه درد بود که هجر همای دولت و دین
بجان عافیت اندوز همگنان انداخت
غرور عشرت و تقصیر شکروصل این بود
که کار مابدعای سحرگهان انداخت
من اندرین غم و اینداستان درد افزای
که ناگهان خردم دست در میان انداخت
چه گفت گفت ای که فخر دودمان سخن
بگوکه خود چه گمانت در اینگمان انداخت
ز جای جستم و دردم بپاسخش گفتم
خود آنکه فرقت او آتشم بجان انداخت
جواب داد که آسوده باش و خاطر جمع
که آید آنکه ترا هجرش از توان انداخت
بگفتمش ز کجا داری این بشارت گفت
ز صد علامتم اقبال در مظان انداخت
فلک که در سفر ازرخش او جدا نشدی
همان بگردش معهود اوعنان انداخت
جهان که سایه نشین کلاه دولت بود
بمهر اوست که تابندگی برآن انداخت
قضا که رشته نظم جهان دوتا میخواست
عنان مژده سوی ناظم جهان انداخت
عنان گرم شتابش که بهر سجده شاه
هزارا شهب و ادهم بهر مکان انداخت
سران درگه شه تهنیت کنان گویند
که خویش رابچه شوقی بر آستان انداخت
هزار شکر هزاران هزار شکر که باز
همای دولت و دین ره بر آشیان انداخت
دراین خجسته زمان کز نشاط آمدنت
قضا لباس طرب دربر زمان انداخت
کراست غم زچنین آستان که از شادی
کلاه را نتواند برآسمان انداخت
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۴ - سخن در وصف خویشتن
آن باغ داغ پررر آذر طبیعتم
کش برگ و بر ز اخگر و طیرش سمندر است
آن روضه ام که هر شجرش راکه باغبان
آبش ز خون دل ندهد خشک و بی بر است
آن پای تا بسر همه زخم و جراحتم
کورا بخواب عافیت ، الماس بستر است
آن خسته ام که در تب صفر او جوش خون
فصادش ، آتش جگر و شعله نشتر است
آن هدهدم که در چمن لاله زار عشق
تاجش ز شعله شجر طوربرسر است
آن تیغ آب داده ز هر ملامتم
کش پای تاسر از اثر زخم جوهر است
آن شعله دوست هیزم خشکم که خاک وی
صندل فروش ناصیه عودوعنبر است
آن کشتیم که بر زبر بحر شعله موج
آشوبگاه موجه طوفانش معبر است
آن بحر جوهری طلب و تشنه دوستم
کش برق موج و آبله سینه گوهر است
آن کشته ام که در دهن زخم های او
قناد خانه های لبالب ز شکر است
آن عالمم کش از زبر عرش تاثری
اشیا بدون صورت نوعی ، مصور است
آن ره نوردوادی بیت المقدسم
کوراصدای عطسه جبریل رهبر است
کوته کنم عبارت و معنی کنم دراز
آن بلبلم که نغمه زن باغ حیدر است
عرفی — قطعات — شمارهٔ ۵ - رفع تهمت
تهمت فسق بمن کرد یکی کفراندیش
کایزد از صورت او معنی آدم برداشت
این سخن گوشزد شاهد عصمت گردید
شد پریشان چوسر زلفش و ماتم برداشت
روزگار آمد گفتاش که مخروش که من
پرده زین راز تهی مایه نخواهم برداشت
گفت از اول غلط افتاد مرا می بایست
دل زهم صحبتی مردم بیغم برداشت
من از این حرف بجوشیدم و گفتم دل من
آنچه برداشت خود از کون مکان غم برداشت
تو مرادانی و من نیز ترا می دانم
پس چرا باید ازاین مایه دل از هم برداشت
اهل دنیا همگی تهمت کبرند و فساد
رخت خود را که از این و رطه مسلم برداشت
ستم تهمت جهال نه برما و تو رفت
یوسف این را متحمل شد و مریم برداشت