mabidan/ganjoor huggingface dataset:
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۴
معشوقه به گرمابه شبی با ما بود
ما را ز فروغ چهره خورشید نمود
گِل بر سر گُل می‌زد و من می‌گفتم
خورشید به گِل کجا توانی اندود
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۵
عشق تو جوان است و جوان خواهد بود
تا هست جهان جانِ جهان خواهد بود
تا در دهن خلق زبان خواهد بود
افسانه عشق در میان خواهد بود
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۶
هر گه که قدح پر از می ناب شود
از عکس می ناب چو عناب شود
آبش لب یار می‌برد نیست عجب
با لعل گر آبگینه بی آب شود
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۷
می بی لب تو طرب نمی‌افزاید
خود بی لبت از شراب کاری ناید
ماییم و شراب و سبزه و آب روان
جز وصل تو آن چیست که در می‌باید
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۸
زان عهد قدیم چون مرا یاد آید
لذات جهان سر به سرم باد آید
در انجمنی اگر حدیث تو رود
از سینه دل خسته به فریاد آید
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۴۹
باد سحری رقص‌کنان می‌آید
با مژده یار مهربان می‌آید
برخیز که تا بر سر ره بنشینیم
کآواز درای کاروان می‌آید
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۰
گفتار خوش و لب چو قندم باید
گیسوی دراز چون کمندم باید
گویند که یار سرو بالا داری
عالی نظرم قد بلندم باید
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۱
نی حال دلم یکان یکان می‌گوید
وان راز که داشتم نهان می‌گوید
رازی که به صد زبان بیان نتوان کرد
از نی بشنو که بی زبان می‌گوید
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۲
گفتا که به ابروم که دارم در سر
کامشب نفسی کنم به پیش تو گذر
سوگند چرا به قامت راست نخورد
سوگند به کج خورده که دارد باور
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۳
این ملک به مالک گدا بازگذار
خود را به تو تسلیم و رضا بازگذار
تاکی به چرا و چون دهی عمر به باد
ای بنده خدایی به خدا بازگذار
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۴
شد دوش میان ما حکایت آغاز
از هر بن موییم برآمد آواز
شب رفت و حدیث ما به پایان نرسید
شب را چه گنه حدیث ما بود دراز
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۵
بادا چو کمان قامت اعدای تو کوز
پیچیده در او غم فراوان چون توز
بر دشمن ناقصت مضاعف بادا
اندوه تو بر دلم ز مکر مهموز
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۶
ای خواجه بگو چه دیده‌ای باش هنوز
زین ره به کجا رسیده‌ای باش هنوز
زان جرعه که زان سپهر سرگردان شد
یک قطره کجا چشیده‌ای باش هنوز
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۷
جانا دهنت که هست چون چشمه نوش
می‌آوردش ظلمت شب در آغوش
آن پنبه پندار که در گوش تو بود
پشم آمد و یکباره برون کرد ز گوش
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۸
از سبزه شود خرد چو ماه اندر میغ
چون رفت خرد ز سر بود لایق تیغ
گر آدمی‌ای میل تو با سبزه خطاست
ورزان که خری سبزه ز تو نیست دریغ
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۵۹
در صحبت شانه هست موی تو دریغ
با آینه اتفاق روی تو دریغ
مگذار که باد بگذرد بر زلفت
زیرا که به باد هست بوی تو دریغ
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۰
ای ماه چه قبه‌ای ز قدرت عیوق
اقبال چو عاشق است دادت معشوق
خصم تو چو ناقص است دایم بادا
در صرع و نقرس چو لفیف مفروق
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۱
می‌آمد و بر گلش پریشان سنبل
بر چهره عرق نشسته چون بر گل مل
بر عارض همچو گل روان کرده گلاب
وز نازکیش آب شده لاله و گل
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۲
با روی تو ننگرند عشاق به گل
گل پیش تو نشمرند عشاق به گل
روزی که وصالت نرسد ایشان را
آن روز به سر برند عشاق به گل
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۳
دیر است که با غم تو در ساخته‌ام
پنهان ز تو با تو عشق‌ها باخته‌ام
زان با تو نگفته‌ام که هرگز خود را
شایسته خدمت تو نشناخته‌ام
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۴
رنج تو چو رنج خویش پنداشته‌ام
این هفته طرب ز یاد بگذاشته‌ام
گفتی ز چه خاست درد چشم تو بگو
من رنج تو را به دیده برداشته‌ام
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۵
می‌آیم و از شرم چنان می‌افتم
کز زندگی خود به گمان می‌افتم
بی تو غم دل به صد زبان می‌گویم
چون روی تو بینم از زبان می‌افتم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۶
گفتم چو تو را عاشق شیدا باشم
شاید که من دل شده تنها باشم
گفتا چو مرا میان جان جا کردی
آنجا که تو باشی نه من آنجا باشم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۷
وصلت ندهم ز دست اگر جان بدهم
کی وصل تو را به ملک خاقان بدهم
جانا دلم آتشکده غم بادا
گر خاک درت به آب حیوان بدهم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۸
بنشسته بدیم ما دو شهباز به هم
کردیم به کوه و دشت پرواز بهم
هر یک به رهی دگر برون افتادیم
تا خود به کجا رسیم ما باز به هم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۶۹
هجران دیدیم و درد هجران دیدیم
دردی که نداشت هیچ درمان دیدیم
چون روز وصال قصه کوتاه کنیم
شب‌های دراز دردمندان دیدیم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۰
منگر تو بدان که ما به تن مختصریم
هر چند که کوتهیم عالی نظریم
این‌ها همه صندوق پر از کرباسند
ما حقه سربسته لعل و گهریم
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۱ - مولانا قطب‌الدین عتیقی راست
تا چند بود دل به ریا پروردن
در باده نهم سر پس از این تا گردن
تا تو برهی ز غیبت من کردن
من باز رهم ز باده پنهان خوردن
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۲ - در جواب مولانا قطب‌الدین عتیقی
ای عادت تو به باده جان پروردن
می خور که ملامتت نخواهم کردن
می چون به لبت رسد ز شرم آب شود
پس باده تو را حلال باشد خوردن
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۳
تا کی رخ دل سوی گناه آوردن
وان میغ سیاه پیش ماه آوردن
تا چند ز آب سرخ در چشم خرد
از بی‌خردی آب سیاه آوردن
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۴
در منزل او وقت خبر پرسیدن
خون شد دلم از بانگ صدا بشنیدن
گفتم که کجا توان مر او را دیدن
گفتا که کجا توان مر او را دیدن
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۵
چون نیست مجال روی و مویت دیدن
راضی شده‌ام به خاک کویت دیدن
پر شد دو جهان ز حسن روی تو ولی
اندازۀ چشم نیست رویت دیدن
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۶
امشب که رسید دوست در منزل من
شد جان و دل از حضورش آب و گل من
آیینه دل یافت صفا از رویش
ای صبح مکن تیره صفای دل من
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۷
ای حلقه مشکین تو دام دل من
محنت‌کده عشق تو نام دل من
مشکن دل من که آخر ای دوست مدام
پر باده عشق توست جام دل من
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۸
از مه قدحی نهاده بر کف گردون
یاران گه خواب نیست خیزید کنون
ما نیز به کام خود قدح برگیریم
نتوان بودن ز دور گردون بیرون
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۷۹
یک جوهر روشن است جان من و تو
آگه نشود کس ز نهان من و تو
ای دوست میان من و تو فرقی نیست
حیفیم من و تو در میان من و تو
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۰
تلخ است مذاق زندگانی بی تو
باد است حدیث شادمانی بی تو
نتوان به زبان شرح فراقت دادن
حالی است مرا چنان که دانی بی تو
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۱
یک نکته معنی ز همه دنیی به
دنیی چه بود ز جنت الماوی به
شاهی مطلب منصب درویشی جوی
کز هر دو جهان بندگی مولی به
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۲
از باغ ارم گوشه درویشان به
درویش ز چشم این و آن پنهان به
در جیب کشیدیم سر و آسودیم
سر درکشی از سرکشی سلطان به
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۳
ترکم چو کمان ابروان کرد به زه
تیر مژه انداخت از آن بر که و مه
چون دید که موی خواهد آن ترک شکافت
هندو بچه زلف تو پوشید زره
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۴
ای طبع تو را جان لطیفان بنده
ساز تو مزاج طبع را سازنده
در خدمت تو همه چو چنگ استاده
وز غایت شرم سر به پیش افکنده
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۵
با شمع چو گرم شد سر پروانه
با شمع بسوخت خویشتن مردانه
شد در سر شمع و شمع را شب همه شب
از سوختن خویش بدو پروا نه
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۶
ای دل تو ز همنشین دگرسان گردی
با هر چه نشینی به صفت آن گردی
پیوسته چو گرد زلف خوبان گردی
این مایه ندانی که پریشان گردی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۷
اینت نرسد که بر تنم رشک بری
زیرا که بر او رشک برد ماه و پری
ای روی تو برده آب گلبرگ طری
سبحان الله ز گل بسی خوبتری
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۸
ای همنفسان شدست وصلم سپری
وقت است که آغاز کنم نوحه‌گری
در پرده شب دمی نوا یافته بود
کارم ز لبت کرد سحر پرده‌دری
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۸۹
ای صبح که آهنگ به خونم داری
از باد دل مرا چه می‌آزاری
داری نفسی سردتر از یخ امشب
تو زاده خورشید نه‌ای پنداری
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۰
معشوق ز ذوق باده گلناری
در ساخته بود دوش با بیداری
ز اشکم بر او شیشه حدیثی می‌راند
می‌داد دران حدیث شمعش یاری
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۱
ای منزل دوست خوش هوایی داری
فریاد که بوی آشنایی داری
من خاک تو را چو سرمه در دیده کشم
زیرا که نشان کف پایی داری
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۲
هر گه که گذر کنم بر آب صافی
وز شوق نظر کنم در آب صافی
چندان گریم که آب صافی گردد
از خون دو چشم من شراب صافی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۳
ای نی تو نه همچو من پریشان حالی
بی درد برین صفت چرا می‌نالی
گیرم که منم ز غصه‌ها مالامال
آخر نه تو داری اندرونی خالی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۴
ای عاشق رخسار تو چون ما خیلی
خود نیست به عاشقان دلت را میلی
کس نیست ز عاشقان به زندان لبت
گر زان که لبت چنین کند واویلی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۵
جان منی ای نگار و سلطان منی
سلطان منی ولی به فرمان منی
هم سرو و روان هم مه تابان منی
کوتاه کنم حدیث جانان منی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۶
ای باد اگرش خوش دل و تنها بینی
و او را هوس این دل شیدا بینی
گویش تو بدان نشان که دی می‌گفتی
کاحوال تو چون است بیا تا بینی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۷
یک رنج تحمل کنی از صد برهی
چون نیک شوی ز صحبت بد برهی
چون نفس تو با تو هیچکس را بد نیست
فارغ شوی از بدی گر از خود برهی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۸
ای نی که به ناله غم همی‌فرسایی
وز نغمه خوش طرب همی‌افزایی
ببریده‌ای از شکر از آن می‌نالی
وین طرفه که بی شکر شکر می‌خایی
همام تبریزی — رباعیات — شمارهٔ ۹۹
گه رهزن و گاه رهنمون می‌آیی
گاهی ز درون گه ز برون می‌آیی
هر لحظه به کسوه‌ای برون می-آیی
آگه نشود کسی که چون می‌آیی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱
درخت بخل ترا کس ز بیخ برنکند
مگر که صرصر حمق تو بشکند آن را
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲
سعادت با سلامت یار بادت
نگه‌دار حوادث کردگارت
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳
از آن مجلس به صورت گرچه دور است
مخوان دورش که جانش در حضور است
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴
ز دولت تو مرا دست داده بود دمی
به بندگیت که تاریخ روزگار من است
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۵
حالم ز فرقت تو نیاید به نامه راست
کاین کارنامه‌ای‌ست نه این کار نامه است
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۶
مرا به طلعت تو اشتیاق چندانی است
که زائران حرم را به کعبه چندان نیست
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۷
از دل خبر مپرس که بر وی چه‌ها گذشت
کاین سیل غم نخست به شهر شما گذشت
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۸
عمری که از او جهانی ارزد
در صحبت خلق رایگانی بگذشت
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۹
چه نویسم ز آرزومندی
کان زبان قلم نداند گفت
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۰
همی‌رسان به جماعت چو شاخ نخل کرم
وگرنه باش چو بید لطیف راحت روح
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۱
هر گه که دلم ز ره بیفتد
نور رخ تو دلیل گردد
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۲
ملامتی نتوان کرد روستایی را
که پیش شهد و شکر نام کشک و دوغ برد
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۳
به آن هم مفتخر هم مبتهج شد
دلش با انس و راحت ممتزج شد
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۴
بفرست نسیمی که سلام تو رساند
وز دست فراقم به سلامت برهاند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۵
ز ذوق یار ملامت‌گران چو بی‌خبرند
به روی دوست چو خرگوش خفته می‌نگرند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۶
کو حیدر هاشمی و کو حاتم طی
تا ماتم مردمی و مردی دارند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۷
حالی که به صد زبان بیان نتوان کرد
کلک دو زبان چگونه تقریر کند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۸
به جای خویش بود گر درخت طوبی را
ز سلسبیل وز آب حیات آب دهند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۱۹
مردم تبریز همچو آب لطیفند
شخص بجز از شکل خود در آب نبیند
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۰
هر باد که از شام به اصحاب تو آید
آرام دل و راحت ارواح فزاید
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۱
درین دیار بدان زنده‌ام که گه‌گاهی
نسیم باد صبا زان دیار می‌آید
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۲
مرا به فکر چه حاجت که شعر من آبی‌ست
که طبع را ز لبت در دهان همی‌آید
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۳
بهانه می‌طلبد دوست گفتگویی را
وز این متاع شود گرم عشق را بازار
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۴
بیش از آن است که آید ز زبان تقریرش
ی میسر شود از نوک قلم تحریرش
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۵
آن همی‌خواندم همی‌بوسیدمش
در سواد دیده می‌مالیدمش
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۶
همیشه باد به کام تو گردش گردون
قدر ببسته بدین کار تا ابد میثاق
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۷
ملول شد دل ما در شب دراز فراق
مگر طلوع کند آفتاب روز وصال
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۸
ای سواد نامه‌ات نور سواد دیده‌ام
تازه جانی یافتم تا نامه‌ات را دیده‌ام
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۲۹
چه گویم و چه نویسم که زین سفر چه کشیدم
ز روزگار پیاپی بدیدم آنچه بدیدم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۰
حرف و ترکیب ندانم که من از سر تا پای
هر کجا دیده برافتاد همه جان دیدم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۱
ز چشم دوری و دل روز و شب ملازم توست
امید هست که محروم هم نماند چشم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۲
هست امیدم که خاک پای تو گردم
بار خدایا بدین امید رسانم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۳
نه آن پیوند دارد با تو جانم
که آید وصف آن اندر بیانم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۴
ره‌روان بستند بر فتراک ما را لاجرم
پیشتر از کاروان خود را به منزل یافتیم
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۵
نانش نه و خلق او را در هر دو جهان مهمان
ای دوست چنین باشد ایثار جوانمردان
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۶
فتنه عالمی شدی فتنه شدم چو دیدمت
فتنه نگر که می‌کند فتنه فتنه‌بین من
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۷
ناز ز حد ببرده‌ای بت نازنین من
راه جفا گزیده‌ای ای ز جهان گزین من
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۸
ای دل من نگین تو مهر تو مهر آن نگین
عمر شد و نمی‌رود نقش تو از نگین من
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۳۹
در سماع آمد بت خوبان چین
آفتابی بر زمین در چرخ بین
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۰
من کیم باری که نامم بر زبان آورده‌ای
یا به نوک کلک در تصنیف نامم برده‌ای
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۱
ز وصف اشتیاق او شدی الکن بیان من
به جای هر سر مویی مرا گر صد زبانستی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۲
هنوز صبح نخستین روز دولت توست
در انتظار طلوع جمال خورشیدی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۳
از دیده گرچه دوری از دور در حضوری
در جسم دل چو جانی در چشم جان چو نوری
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۴
می‌نویسم پیش جانان نامه‌ای
کاشکی من نامه خود بودمی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۵
چون جان و دلم ز خدمتت نیست جدا
اندر نظرت چه قدر دارد بدنی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۶
برون ز عالم حس است جان خرده بینان را
به غمزه سوی یکدیگر اشارت‌های پنهانی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۷
دل گفت که زحمت تن آنجا چه بری
این کار همان به که به جان فرمایی
همام تبریزی — مفردات — شمارهٔ ۴۸
چون تو از جانب شیراز به تبریز آیی
شکر آن نعمت را وام کنم گویایی
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۳ - در نعت خلیفه اول
پیشوا یار غار او صدیق
آن رسیده به عالم تحقیق
برگزیده رسول و یزدانش
ارجحی گفته بهر ایمانش
گفت از بهر قوت از غفار
ثانی اثنین اذهما فی الغار
پشت بر عالم فنا کرده
رو به سلطان انبیا کرده
مرده از حرص و از هوای بدن
زنده زایمان و عقل و خلق حسن
از سخن در معانی افزوده
محض ایمان و عقل و جان بوده
در ره دین باخت دنیی را
راز قش داد گنج معنی را
زبده صادقان عالم اوست
همدم شاه نسل آدم اوست
از سکوت و سکون و افعالش
گشت روشن کمال احوالش
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۴ - در نعت خلیفه دوم
بعدازان چون خلیفه گشت عمر
شد جهان گیر دین پیغمبر
داد تأیید قادرش یاری
در جهان گیری و جهان داری
کرد اظهار دین مصطفوی
بود خورشید ملت نبوی
نفس را در فلک رسانیده
دیو را سایه اش رمانیده
چون دلش شد به نور حق بینا
شد زبانش به ذکر حق گویا
دید در طیبه بر سر منبر
در نهاوند حیلت لشکر
به حیل ره نمود ساریه را
تا رهانید اهل بادیه را
نفس را کرده احتساب نخست
تا از و آمد احتساب درست
بود سلطان و فقر می ورزید
بر در عاجزان همی گردید
عدل او گشت در جهان مشهور
که شد از عدل او جهان معمور
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۵ - در نعت خلیفه سوم
چون عمر شد روان به دار سلام
گشت عثمان خلیفة الاسلام
ناصر ملت محمد بود
ناشر سنت مؤید بود
بهدی الله عینه قرت
من به عز نفسه أغبرت
مأمن خلق بود همچو حرم
ذاتش آراسته به خلق و کرم
شرم و حلمش چو علم و عقل تمام
داده دین را به خلق وعدل نظام
سخنش همچو خلق بودی نرم
کرمش بر زبان فکندی شرم
قامع الکفر دافع الطغیان
رافع الشرع جامع القرآن
تازه رویش چوگل به آب حیات
پرورانیده در حیا به حیات
ملکی بود آدمی پیکر
بهره اش داد خوی پیغمبر
بیشتر آن خلاصه ایام
روز و شب در صیام بود و قیام
از آفتاب نبوتش به دو نور
گشت بیت الحزن سرای سرور
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۶ - در نعت خلیفه چهارم و فرزندان او و دو عم پیامبر و سایر مهاجرین و انصار
چون به جای نبی علی بنشست
اهل اسلام را قوی شد دست
اسد الله خلیفه فاضل
مرشد خلق عالم عامل
قدوة اهل دین علی ولی
قدر او همچو نام خویش علی
حیدر صف شکن سوار دلیر
برده شمشیر او مهابت شیر
ذوالفقارش چو اژدها خون ریز
هم نبردش نبرده جان به گریز
یافت جانش ز فضل حق نیرو
داد جان قوت دل و بازو
در خیبر به قوت جان کند
آن به نیروی جسم نتوان کند
یافت از آفریدگار جهان
مردی و مردمی و علم و توان
گشت مشهور در جهان به کرم
بود بحر علوم و دین و حکم
خواند او را دلیل جان و خرد
در علم خود و برادر خود
زهره باغ دولتش زهرا
پای بوس کنیز کش جوزا
ثمر آن زهر حسین و حسن
روحشان مشترک میان دو تن
بر روان نبی علیه سلام
اهل بیت و چهار یار عظام
بر حسین و حسن دو پاک نسب
منبع حسن خلق و کان ادب
بر دو عم نبی یکی عباس
وان دگر حمزه مردشوکت و باس
بر روان مهاجر و انصار
دوستان محمد مختار
باد پیوسته نور حق نازل
مؤمنان را نصیب ازو حاصل
تا جهان است دولت دین باد
بر زمین پنج نوبت دین باد
زان که از دین مصطفاست جهان
تازه چون تن ز جان و جان زایمان
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۹ - در مذمت از واعظانی که به فرموده خویش عمل نکنند
ای سخن پرور بلند آواز
که زبان تیز کرده ای و دراز
دست حرص و هوا دراز مکن
دهن ماره آز باز مکن
تا حدیث تو دل پذیر آید
در دل خلق جای گیر آید
واعظانی که منبر دیوند
مستفیدان دفتر دیوند
دیو با دیو مردم است قرین
این سخن گوید آن کند تحسین
جمله گر مند در محبت زر
کیسه ها می برند بر منبر
احمقان کاعتقاد می ورزند
با چنین مردکان همان ارزند
چون زنان شوخ و صورت آرایند
گرمیی در حدیث بنمایند
صورت آراستن ز نامردیست
گرمی کبر وشهوت از سردیست
چون فقاعاز حدیث بر جوشند
نه ز آتش ز برف در جوشند
عمل خوب وانگهی تذکیر
حال باید موافق تقریر نیستی
واعظت چون دهد ز فقر خبر
کوره جامه اش بنگر
گر گدایی کند عمامه بزرگ
از دم او پناه جوید گرگ
از آستین فراخ جان به جهان
که گشاد اژدهای حرص دهان
این همه ریش وجبه ودستار
دام حرص است و مایه پندار
می شناسد حریف خویش ابلیس
می کند دعوتش بدین تلبیس
اهل دل فارغند ازین تزویر
بوی خوش می دهد خبر زعبیر
غرضم زین سخن نه بدگویی
شیوه عاقلان نه بدخویی ست
ست هست مقصود من ازین گفتار
رونق دین احمد مختار
رونق دین او کسی جوید
کاو سخن از برای حق گوید
هر که از منبرش مهراد زر است
از خدا و رسول بی خبر است
هست منبر سریر پیغمبر
تخت او را به احترام نگر
آن گدایی که سیم خواه بود
کی سزاوار تخت شاه بود
لایق تخت شهریار آن است
که در و خوی شهریاران است
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۰ - در مدح واعظان متدین
واعظانی که اهل تحقیقند
به مواعظ کلید توفیقند
یافتند از خدای عز و جل
عقل و ایمان وذوق وعلم وعمل
روز و شب کار بندگی دارند
وز بیان آب زندگی بارند
از نفس چون مسیح جان بخشند
مایه علم از زبان بخشند
همه گویند آنچه باید گفت
روحشان با عروس معنی جفت
مایه دار حدیث و قرآنند
علم دانستنی نکو دانند
چون شروعی کنند در تفسیر
عقل حیران شود از ان تقریر
خوش حدیثند و دلپذیر همه
هم فقیهند و هم فقیر همه
پادشاهان گدای ایشانند
سروران خاک پای ایشانند
در ره دین به جان همی کوشند
دین به دنیا و حرص نفروشند
آب روی از برای نان نبرند
به سخن نان ناکسان نخورند
زین تختند و منبر و محفل
فاضل و کاملند و صاحب دل
سخن این مذکران بشنو
همه تن گوش باش و آن بشنو
تا رسی در سعادت عقبی
بار یابی به جنت المأوی
کرده ای باد در بروت که چه
کبر و مستی زمن یموت که چه
ای تو اندر سرای پیچا پیچ
هیچ تن هیچ تن هزاران هیچ
غیر ازین تنه لطیفه یی دگر است
که غرض ز آفرینش بشر است
جسم چون زان لطیفه شد خالی
زیر خاکش نهان کنی حالی
زان همه خسروان روی زمین
زان همه موبدان با تمکین
زان همه صف دران شیراوژن
که شکستند شیر را گردن
زان همه عالمان روشن دل
هریکی همچو بحر بی ساحل
زان حکیمان که فکر ایشان راه
برد بالای هفتمین خرگاه
زان همه خواجگان با نعمت
زان همه محسنان با خدمت
همه شاعران پاک سخن
که سخنشان زمان نکرد کهن
زان همه مطربان خوب آواز
زان همه عاشقان شاهد باز
زان همه شاهدان سیمین بر
از مه و آفتاب نیکوتر
اثری در جهان نمی بینم
هست نامی نشان نمی بینم
همه را عاقبت زوالی بود
گشت معلوم کان خیالی بود
هیچ خواندن خیال را چه عجب
آنچه گفتم نبود ترک ادب
غرض من ازین سخن صور است
حال معنی و کار آن دگر است
که فنا سوی آن نیابد راه
حبذا جان مردم آگاه
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۱ - فی التواضع
دل‌ربایی به دل‌نوازی کن
پای‌ها بوس و سرفرازی کن
کز تواضع بلندقدر شوی
در نظرها چو ماه بدر شوی
مه چو در آسمان زیر نشست
بافت از مهر تربیت پیوست
مهرش از نور خلعتی بخشید
ظلمت جرم مه بپوشانید
بود چون روی هندوان بی‌نور
در جهان شد به نیکویی مشهور
مقبلی را که هست نقد خرد
کرم و مردمی به جان بخرد
فخر آن کاو رسد به مسکینی
خودشناسی بود نه خودبینی
پای کمتر کسی نهد بر روی
نکند کم نظر ز یک سر موی
ابلهان سرکشان بی‌مغزند
لاجرم خاک ره نمی‌ارزند
شاخ کز میوه مایه‌دار شود
از هوا سر به زیر خاک نهد
میوه از شاخ چون کنند جدا
باز سر می‌کند به سوی هوا
گره ز معنی تو مایه‌دار شوی
همچو آن شاخ پر ز بار شوی
به تواضع سری فرود آری
به کرم خاطری نگه داری
ور نصیبی نداری از معنی
او ز تکبر همی‌کنی دعوی
شاخ بی‌برگ و میوه‌ات خوانم
سرکش و بی‌مروت دانم
دوست نام آزموده‌ایم بسی
همه یارند و بار نیست کسی
هریکی را تو دوست پنداری
دشمن است او چو پرده برداری
یار بی‌مهر جسم بی‌جان است
مرده کش در جهان فراوان است
وان که او یار مهربان یابد
از آدمی در جهان نشان یابد
بندگی چیست توبه‌کار شدن
ز آرزوها و مرد کار شدن
بندگی نیست جسم پروردن
چون بهایم به خفتن و خوردن
بنده‌ای کاو مطیع فرمان است
ایمن از زخم تیغ سلطان است
بنده آن کس بود که همچو قلم
باشد او را یکی زبان و قدم
مرد صحبت کسی‌ست کز سخنش
ذوق دل‌ها بود ز انجمنش
تلخ‌گویان ترش پیشانی
در مجالس کنند ویرانی
هرکه را زهد با گران‌جانی‌ست
او نه رحمانی است شیطانی‌ست
ناخوشان را ز اهل حق مشمار
مجلس شاه و جغد و بوتیمار
هرکه چون طوطی سخندان است
یا چو بلبل هزار دستان است
یا چو طاووس دل‌نواز بود
با هنرمند همچو باز بود
لایق چشم و گوش شاه آید
یا سر دست شاه را شاید
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۲ - فی مذمه الدنیا
آرزوهاست در دلت پنهان
انها من سلاسل الشیطان
که به دوزخ بدان کشند تو را
ان تکن منکر فسوف تری
دل به دنیا چو مشتغل گردد
جوهرش تیره تر ز گل گردد
دل که می گردد از هوا خالی
از محبت می شود حالی
دل که می‌گردد اندرو گله‌ای
دل مخوانش که هست مزبله‌ای
کوه اندوه می‌نهی بر دل
تا کنی قطعه‌ای زمین حاصل
دل که معشوق او مدر باشد
آن دل از عشق بی‌خبر باشد
سیم کان روغن چراغ دل است
زر که آب روان باغ دل است
هرکه این هردو را کند حاصل
روشن و تازه باشد او را دل
لیک شرح دل عوام است این
وصف انسان ناتمام است این
هرکه از آفتاب نور الله
دل و جانش منور است چو ماه
در پی سیم و زر کجا پوید
روشنایی ز نور حق جوید
حرص و دل هردو در یکی سینه
روی زنگی‌ست پیش آیینه
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۳ - فی مذمه الشهوه
گفتن از بهر کار در کار است
ورنه اینجا چه جای گفتار است
مهر مجنون و گرمی فرهاد
تا قیامت کنند مردم یاد
ذکر لیلی و قصه شیرین
بهر آن است چون شکر شیرین
که به شهوت نظر نیالودند
نیک نفسان پاک رو بودند
غرض از مهرشان نبد خامی
بهره هر دو شد نکونامی
مهر محمود با جمال ایاز
گشت مشهور روزگار دراز
دید بسیار دیدهٔ ایام
میل شاهان به رنگ و بوی غلام
حال ایشان کسی نیارد یارد
باد میدان هوای تن را باد
فوق محمود بود روحانی
ماند باقی چو جسم شد فانی
نیک نامی و ذکر باقی خواه
کافرین باد بر دل آگاه
بشنو از پیر کار دیده سخن
دل در گل فتاده را برکن
مدد از صحبت لطیفی جوی
کآب حیوان رود و راه در جوی
نرم خویی و گرم گفتاری
دانش بی غبار پنداری
قدمش بند بسته بگشاده
کرمش آرزوی جان داده
همچو خورشید ذات او روشن
نه چو ابر سیاه تر دامن
جانش ایمان و علم پرورده
عشقش از جان و تن برآورده
این هنرها اگر نیاید جمع
مکن از جست و جوی دل را منع
پیش هر کس که این هنریابی
نیستی کن مگر که دریابی
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۴ - فی الموعظه
همنفس شد سگ شبان با گرگ
گله باسگ خوردکنون یاگرگ
دزد و خازن چو یار غار شوند
آفت مال شهریار شوند
شیخ چون با مرید باده خورد
آب روی مربیان ببرد
چون که قواده گشت خواجه سرای
پرده بکسل در حرم بگشای
با معلم چو گشت همبازی
طفل بازی بود به هم بازی
گاو و خره کرده باغبان در باغ
بانگی دارد که برد جوزی زاغ
باغبان گرنه پاسبان باشد
زاغ بهتر زباغبان باشد
ابلهان را میان اهل خرد
چه تفاوت کند ز گفتن بد
گر خری را به مرغزار بری
بر سر برگ گل رید زخری
ابلهان را حریف خویش مساز
عیش با زنگیان زشت مباز
همام تبریزی — مثنویات — شمارهٔ ۱۵ - حکایت
زنگیی زشت را ظریفی دید
گفت باید به ریش او خندید
با مویز سیاه برد جعل
نزد آن زشت روی گنده بغل
گفت کاین نقل باده خواران است
لایق بزم شهریاران است
چون سیه دست سوی نقل کشید
جعلی چند از آن میان بدوید
گفت کاینها گریز پایاند
به مویز دگر نمی مانند
بخورم اول آن که خواهدجست
کان دگرها نمی رود از دست
خنفسا میدوید از پس و پیش
زنگی از پی چو گرگ از بی میش
بر دهان میفکند یک یک را
خوش نمود آن شکار مردک را
چون که نقل گریز پای بخورد
رو به نقل شکسته پای آورد
نه جعل ماند پیش او نه مویز
پیش ابله چه بانگی صبح چه تیز
روی عیش تو را کنند چو قیر
دوستی ابله و سلیطه پیر
نفط بر روی خویشتن ریزی
به که با الهی در آمیزی
آب حیوان به حلق خود در ریز
خر نهای سر مبر به پیش گمیز
هذیان را به سمع راه مده
جیفه بر خوان پادشاه منه
بینیت پیش کون خر بهتر
زانکه گوش تو نزد مردم خر
جرم سرگین به آب محو شود
وز دماغ تو گند آن برود
گند انفاس مردک جاهل
از دماغ تو کیا شود زایل
هر زبانی که یاوه گوی بود
آلت دیو زشت خوی بود
دل احرار گنج اسرار است
خازن گنج عقل هشیار است
دیو دزدی ست در پی آن گنج
خازنش را همی نماید رنج
تا بدزدد جواهر اسرار
برد آن را به کلبه اشرار
یا به بازار حرص بفروشند
ثمنش می خورند و می نوشند
روز کی چند از آن بیاسایند
عاقبت هم اسیر دام آیند
هم به دنیی شوند خوار و خجل
همچو مستان فتاده اندر گل
هم به عقبی شوند ز اهل جحیم
ز آتش افتاده در عذاب الیم
بهر آسایش جهان جهان
این همه رنجها منه بر جان
پند صاحب دلان به جان بنیوش
سخن ابلهان مکن در گوش
جهل بر علم اختیار مکن
پود مگذار و قصد تار مکن
عافیت را به درد سر مفروش
صوت نی را به تیز خر مفروش
لفظ های خشن درین ابیات
هست حنظل میان قند و نبات
هذیانی که بر زبان آمد
لایق وصف ابلهان آمد
قطران است لایق هندو
ارغوان را چه نسبت است بدو
هر نمط را معین است سخن
وز تناسب مبین است سخن
هرکه صاحب بیان معتبر است
وز فنون حدیث باخبر است
عذر من پیش او قبول آید
اعتراضی برین نفرماید
حافظ — اشعار منتسب — شمارهٔ ۲۵
ای ز شرم عارضت گل کرده خوی
بر عرق پیش عقیقت جام می
ژاله بر لاله است یا بر گل گلاب
یا بر آتش آب یا بر روت خوی
میشد از چشم آن کمان ابرو و دل
از پی اش می رفت و گم می کرد پی
امشب از زلفت نخواهم داشت دست
رو موذن بانگ می زن گو که حی
چون بنی عامر بسی مجنون شوند
گر برون آید شبی لیلی زحی
نی دمی لب بر لب مطرب نهاد
چنگ را در زیر ناخن کرد پی
چنگ را بر دست مطرب نه دمی
گو رگش بخراش و بخروشش ز پی
عود بر آتش نه و منقل بسوز
غم مدار از شدت سرمای دی
آنکه بهر جرعه ای جان می دهد
جامه زو بستان و جامی ده به وی
با تو زین پس اگر فلک خواری کند
باز گو در حضرت دارای ری
خسرو آفاق بخش آن کز سخاش
نامه حاتم ز نامش گشت طی
جام می پیش آرو چون حافظ مخور
غم که جم کی بود یا کاووس کی