mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۱
صدر عالی، کمال دولت و دین 
ای به تو کشور کرم، آباد 
در سخا و مروت و احسان 
مثل تو مادر زمانه نزاد 
هر که او دست در رکاب تو زد 
پای بر فرق فرقدان بنهاد 
از بزرگان روزگار تویی 
خوب خلق و اصیل و نیک نهاد 
یک قرابه شراب نیکم بخش 
که تو را کردگار بد مد هاد 
بنده بیتی همی کند تضمین 
که از آن خوبتر ندارد یاد 
بخت نیکت به منتهای امید 
برساناد و چشم بد مرساد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۲
پادشاها صبوح دولت تو 
متصل با صباح محشر باد 
بنده امروز پنج روز گذشت 
که برین برهمی زنم فریاد 
نه کسی می‌رسد به فریادم 
نه یکی می‌کند ز حالم یاد 
چه دهم شرح لطفهای کچل 
آن نکو سیرت فرشته نهاد 
سر من از جفای او کل شد 
که به موییم از و نگشاد 
بستد از بنده راه خود صد بار 
یک یک راه راه بنده نداد 
کرد بیداد و داد دشنامم 
دادای پادشاه عادل داد 
بخت نیکت به منتهای امید 
برساناد و چشم بدمرساد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۳
ای خیام دولتت برکنده دور آسمان 
چون خیامت بارگاه آسمان برکنده باد 
جز که چشم حاسدان از باغ شاهی برنکند 
سر و قدت را که چشم حاسدان برکنده باد 
گر گشاید باز مرز نگوش و نرگس چشم و گوش 
بی تو چشم و گوششان در بوستان بر کنده باد 
بعد ازین سنگین دلی گر دل نهد بر تاج و تخت 
چون زر و یاقوت و لعلش خان و مان بر کنده باد 
عین آب ار وا شود بعد از تو بر صحرا و کوه 
چشم‌های روشن آب روان برکنده باد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۴
کنار حرص الا پر کجا توانی کرد 
تو از طمع که سه حرف میان تهی افتاد 
عزیز من در درویشی و قناعت زن 
که خواری از طمع و عزت از قناعت زاد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۵
ای وجودت سبب راحت و آسایش خلق 
به وجودت ابدا زحمت و رنجی مرساد 
از ره راستی اندر چمن دین سروی 
خاطرت باد چو سرو از همه بندی آزاد 
گر چه از هستی ما عارضه‌ات گرد انگیخت 
نور چشم هنری هیچ غبارت مرصاد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۶
ای یاد حضرتت چو قدح مایه نشاط 
طبع جهان به خرمی دولت تو شاد 
آن لفظ وعده‌ای که پی آن محقرست 
حاشا که از ضمیر منیرت رود زیاد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۷
خدایگان وزیران ملک آصف عهد 
زهی نهاده نهاد تو عدل را بنیاد 
غبار ادهم کلک تو عنبر اشهب 
غلام سنبل خلق تو سوسن آزاد 
ز صنع تربیت رای بنده پرور توست 
خرد که پیر فلک را نزاده دارد یاد
گر از شمامه خلقت صبا اثر یابد 
شود بنفشه محزون چو گل از آن هم شاد 
زبان لاله ازان شد به عنبر آلوده 
که او حکایت خلق تو می‌کند با باد 
خدایگانا احوال من ز دور فلک 
به صورتی است که احوال دشمنان تو باد 
الاغکی دو سه زین پیش داشت بنده تو 
به وجه قرض یکایک به قرض خواهان داد 
کنون تصور آن می‌کند که بر تابد 
به سوی ساوه عنان عزیمت از بغداد 
پیاده رخ به ره آورده ماتم از حیرت 
تو شهسواری و اسبی به مات باید داد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۸
شها قمری طوق‌دار تو آمد 
که تا آستان بوسد و باز گردد 
اگر هست ره تا چو دولت در آید 
وگر نیست چون بلا باز گردد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۹
ایا شاهی که بر الواح گردون 
فلک نقش ثنایت می‌نگارد 
دعاگو یک سخن دارد اجازت 
اگر باشد در آید عرضه دارد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۰
دیدی که محمد مظفر 
در کسوت فاقه چون به سر برد 
می‌زیست به جامه‌های کرباس 
وانگه که بمرد در کول مرد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۱
سپهر فضل و هنر شمس دین که شمس و قمر 
جز از غبار درت توتیا نخواهد کرد 
صفای نیت و صدق تو صبح اگر بیند 
ز شرم دعوی صدق و صفا نخواهد کرد 
برید باد بهاری به بوی نافه مشک 
به عهد خلق تو فکر خطا نخواهد کرد 
خجسته رای تو گویی ز روی لطف هنوز 
نظر به حال پریشان ما نخواهد کرد 
طبیب خلق تو دردی که در درون من است 
به حسن تربیت آن را دوا نخواهد کرد 
در تو ملجا فضل است و بنده جز به درت 
به هیچ جای دگر التجا نخواهد کرد 
اگر چه این قدرم خود محقق است که کس 
به سعی کار خلاف قضا نخواهد کرد 
ولی رضای تو جویم از آنکه می‌دانم 
قضا خلاف رضای شما نخواهد کرد 
گرفتم آنکه دعاگو برای ساز سفر 
حدیث خیمه و اسب و قبا نخواهد کرد 
قراضه‌ای که درین مدت از مسلمانان 
ستانده است رهی تا ادا نخواهد کرد 
یقین بدان که غریم مشنع بی شرم 
به هیچ راه رهی را رها نخواهد کرد 
محقری که بنامم مقرر است امروز 
بوجه هیچ معامل وفا نخواهد کرد 
روا مدار که حاجات بنده را به کسی 
کنی حواله که دانی روا نخواهد کرد 
جهان به کام تو بادا که بنده تا زنده 
بود همیشه جز اینت دعا نخواهد کرد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۲
ای شهنشاهی که این چرخ مقوس روز رزم 
طایران فتح را از پر تیرت بال کرد 
طینت پاک تو را از جوهر عقل آفرید 
آن خداوندی که شخص آدم از صلصال کرد 
گرد خیلت را ظفر در چشم دولت سرمه کرد 
ظل چترت را فلک بر روی دولت خال کرد 
دست تو ابواب آمال خلایق کرد باز 
دامن خواهندگان از مال مالامال کرد 
همتت راضی نشد ورنه ز گرد موکبت 
خواست رضوان حوریان را یاره و خلخال کرد 
تیزیی می‌کرد خنجر بهر خون دشمنت 
آمد اندر سر بخونش بس که استعجال کرد 
زر غلام حلقه در گوش غلامان تو شد 
زان جهان نامش گهی دینار و گه مثقال کرد 
فیض دستت دید دریا زیر لب با ابر گفت 
گر نوالی می‌کنی باید بدین منوال کرد 
هر که در مدح تو چون سوسن نشد رطب اللسان 
لاله سان گردون زبانش را سیاه و لال کرد 
پادشاها گر چه گستاخی است لیکن واجب است 
عرض حال خود مرا پیشت علی الا جمال کرد 
بر من از دین است باری بس قوی و من ضعیف 
چون توانم احتمال این چنین اثقال کرد 
طوبی بار آور طبع مرا طوبی له 
تند باد صر صر غم خواهد استیصال کرد 
بر ادا قرض سلمان وعده‌ها دادند لیک 
دولت توفیق شاه آن وعده‌ها پامال کرد 
بود مقصودش که در دست تو گردد ساخته 
در ادا قرض من دوران ازان اهمال کرد 
کعبه آمال چون درگاه گردون قدرت است 
خواستم زین پیش عزم کعبه آمال کرد 
مرغ جان ناتوانم بال پریدن نداشت 
در هوای عزم درگاه تو پر از بال کرد 
داشتم عزم سفر چون ماه بهر اجتماع 
ناگه از یک ماهه ره خورشیدم استقبال کرد 
التفاتی گر کند رای قدر فرمان تو 
می‌تواند بنده را تدبیر جبر حال کرد 
حاجت من بنده می‌داند که خواهم شد روا 
چون دعاگو روی دل در قبله اقبال کرد 
روز حشرت از حساب سال و ماه و عمر باد 
کز پی عمرت فلک تدبیر ماه و سال کرد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۳
هدهد نامه رسان تاج کرامت بر سر 
نامه‌ای دوش به سلمان ز سلیمان آورد 
سحری پیک نسیم آمد و از خاک درش 
مردم چشم مرا کحل سپاهان آورد 
یا ایاز طرف بارگه محمودی 
مژده مرحمت و تحفه احسان آورد 
آن نبی خلق که نامش چو نبی محمود است 
با وجود عظمت یاد ز سلمان آورد 
باز گردید همان طائر فرخنده قدم 
به تو از بنده دعاهای فراوان آورد 
داد شوریده از شور بیابان مشتی 
به ملک تا به در روضه رضوان آورد 
برد تر دامنی از عین مقیر طرفی 
به خضر تا به لب چشمه حیوان آورد 
آفرین باد برین خواجه مخدوم پرست 
که ز تیغش خرد انگشت به دندان آورد 
حق گذاری ولی نعمت و مخدوم به جای 
کس ازین بیش نیاورده و نتوان آورد 
ای خدیوی که به تکلیف و ارادت تقدیر 
طوق فرمان تو در گردن کیوان آورد 
به درستی شرف منزلت کسرویت 
بس شکستا که برین طاق نه ایوان آورد 
غیرت دست تو کان خلنه کان را بر کند 
ای بسا آب که در دیده عمان آورد 
هر صباحی که به صوبی ز دیار تو سفر 
کرد ازان ملک بضاعت همگی جان آورد 
کوه اگر سر بکشد از تو، ضعیفی چو نسیم 
از درت رفت و کشانش به گریبان آورد 
پشت ملک است به رای تو قوی با رایت 
روی در بارگه دولت سلطان آورد 
ابر دستت نظر از تربیت دریا یافت 
آفتابی مدد از سایه یزدان آورد 
زود رای تو ازین نیت نیکو خواهد 
گوی خورشید فلک در خم چوگان آورد 
حلقه در گوش به پا بوس تو چیپال آمد 
تاج بر دوش به درگاه تو خاقان آورد 
باد مقرون به ابد دور بقایت که تو را 
آسمان از پی جمعیت دوران آورد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۴
میر مسعود پیر گشت و هنوز 
همچو اطفال کعب می‌بازد 
قدمی و دمی عجب دارد 
که بدین تیزد و بدان تازد 
هر کجا او قدم زند یادم 
ز آدمی آن طرف بپردازد 
دم او کشوری بگنداند 
قدمش عالمی بر اندازد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۵
ایا کریم نهادی که پیش نعمت تو
همه خزائن کان خاک خان نمی‌ارزد
دو قرص چرخ که خواننده ما و خورشیدش
به سفره کرمت بر دونان نمی‌ارزد
به گوهری ز کلام تو پیش تیر دبیر
مرصع کمر تو امان نمی‌ارزد
بر تجرد نفست قبای اطلس چرخ
به گرد دامن آخر زمان نمی‌ارزد
تو نازنین جهانی به یک سر مویت
تنعم همه ملک جهان نمی‌ارزد
اگرچه راح روان‌بخش جوهری است شریف
ولی به جوهر قدسی جان نمی‌ارزد
مضرت است و منافع شراب را بسیار
اگر قیاسی کنی این بدان نمی‌ارزد
همیشه باد، تنت در امان صحت و ناز
که ملک کون به ملک امان نمی‌ارزد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۶
همنشین بدان مباش که نیک 
از بدان جز بدی نیاموزد 
خار آتش فروز سوختنی 
که ز گل جاه و شوکت اندوزد 
عاقبت بر کند دل از صحبت 
وز برای گل آتش افروزد 
خار کاتش بود بدوزنده 
آتش کشتنیش می‌سوزد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۷
من که باشم که شوی رنجه به پرسیدن من 
این چنین لطف و کرم هم ز شما برخیزد 
پادشاهی تو هم عذر تو خواهه ورنه 
چه ز دست من درویش گدا برخیزد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۸
ای صاحبی که صاحب دیوان چرخ را 
در مجلس تو منصب بالا نمی‌رسد 
آنجا که کاتبان تو تحریر می‌کنند 
حکم قلم به صاحب جوزا نمی‌رسد 
دریا چو جوش می‌زند از جود خود مگر 
صیت مکارم تو به دریا نمی‌رسد 
امروز در بسیط زمین با وجود تو 
آیین سروری دگری را نمی‌رسد 
یکدم نمی‌رود که ز دریای خلق تو
صد کاروان عنبر سارا نمی‌رسد 
جم رتبتا به حضرت اعلی آصفی 
احوال عجز بنده همانا نمی‌رسد 
بگذشت چار مه که ز دیوان روزیم 
یک جو به وجه را تب و اجرا نمی‌رسد 
زیر کبودی فلک احسان نمانده است 
یا خود برات رزق ز بالا نمی‌رسد 
کارم رسیده است به جایی و آن چه جا 
جایی که هیچ خیرم از آنجا نمی‌رسد 
ز ابر قطره به کف ما نمی‌فتد
و ز باد راحتی به دل ما نمی‌رسد 
گفتن دروغ راست نباشد همی کند 
گه گاه وجود مکرمت اما نمی‌رسد 
با این نظام حال و منال و فراغ بال 
هیچم به قرض خواه و تقاضا نمی‌رسد 
ز انعام عام اصلی خویشم مدد فرست 
ز احسان دیگری نه که اصلا نمی‌رسد 
داعی پیاده است و گران بار ناتوان 
هر روز ازین به مجلس اعلا نمی‌رسد 
صیت تو از ثری به ثریا رسیده باد 
پیوسته تا ثری به ثریا نمی‌رسد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵۹
فراز تخت معانی چو کوس فضل زنم 
سبق ز جمله اقران خود مرا باشد 
عنایت و کرمت گر شود پذیر فتار 
سپهر در صدد بندگان ما باشد 
برای یک دو سه بی دست و پای گاه سخن 
مرا چه رنجه کنی این سخن روا باشد 
که از مکاره عنف توام عنا آمد 
هم از مکارم لطف توام شفا باشد 
دراز نمی‌کنم قصه کوته اولیتر 
بقای عمر تو خواهم که دائما باشد 
دعای زنده دلانت رفیق باد و جلیس 
همیشه تا که فلک قبله دعا باشد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۰
ای امیری که شهسوار فلک 
با تو پیوسته هم عنان باشد 
با سوار فلک اگر گویی 
که مرو بعد ازین بران باشد 
هر کجا فتح در حدیث آید 
تیغ تیز تواش زبان باشد 
خسروا خواستم ز شه اسبی 
که مه نو رکاب آن باشد 
کی مه نو رکاب من گردد 
گرنه پای تو در میان باشد 
باد نوعی که دایم اقبال است 
از مقیمان آستان باشد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۱
شاها مرا به اسبی موعود کرده بودی 
در قول پادشاهان قیلی مگر نباشد 
اسبی سیاه پیرم دادند و من برآنم 
کاندر جهان سیاهی زان پیرتر نباشد 
آن اسب باز دادم تا دیگری ستانم 
بر صورتی که کس را زان سر خبر نباشد 
اسب سیاه تا رفت رنگی دگر نیامد 
آری پس از سیاهی رنگی دگر نباشد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۲
کریما گوش کن گفتار نغزم 
که چون من نغز گفتاری نباشد 
سوالی می‌کنم فرما جوابی 
کزین پیسی وزان عاری نباشد 
فقیری که در بغداد سی کس 
بود نانخوار و غمخواری نباشد 
نهال مکرمت بر کس نبخشد 
به صدر دولتش باری نباشد 
سخن باشد متاع او و آنگه 
متاعش را خریداری نباشد 
به ناچارش بباید رفت از اینجا 
چو غیر از رفتنش چاری نباشد 
سوالی دیگرم هست از خداوند 
بگویم گر دل آزاری نباشد 
روا باشد که در دیوان سلطان 
مرا مرسوم و ادراری نباشد؟
چرا باید که در اوراق احسان 
بنام بنده دیناری نباشد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۳
سحاب بهر یمین پادشاه روی زمین 
به رقعه‌ای که ز خطش زلال جان بچکد 
سواد شعر مرا التماس کرد از من 
کنم به دیده سودای که آب از آن بچکد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۴
ای شهنشاهی جوانبختی که در معراج جاه 
شهسوار همتت تا قرب اوادنی براند 
بر براق همتت تا دید گردون بر عروج 
بر زبان صد بار سبحان الذی اسری براند 
از نشان پایه قدرت نشد آگاه وهم 
گرچه صد منزل فزون از طارم اعلی براند 
برنشست امروز دستت خامه پی کرده را 
بی توقف بر سواد عالم بالا براند 
در پناه راعی عدل رعیت پرورت 
گله گرگ کهن را بره تنها براند 
آسمان قد را خداوندا دعاگو می‌کند 
بهر مقصودی ردیف شعر خود عمدا براند 
تا شنیدم از زبان صادق القولی که شاه 
بر زبان سی عقد صد کانی به نام ما براند 
با دل خود گفتم ار چه پیش ازین بودت طمع 
دولت شه باد چه توان این قدر حالا براند 
بنده زان شادی که سلطان برد نامم بر زبان 
این سخن را بارها با هر کسی هر جا براند 
بلکه بر بالای چرخم تیر بر بالای چرخ 
ثبت کرد این مبلغ و بر جمع سر بالا براند 
دوش گفتندم یکی از نایبان حضرتش 
مبلغی کم کرد ازان باقیش بر اثنا براند 
گفتم این معنی کجا دارد روا شاهی که او 
ابر را ادرار داد و بحر را اجرا براند 
نیست لشکر قلب دشمن زر سلمان که او 
زد بران انداخت بعضی را و بعضی را براند 
سایه شه بر سرم بادا که هر کو بر سرش 
سایه شه بود دولتهای مستوفا براند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۵
گر چو گل خواهی که باشی سرخ روی 
از زرت دامن فرو باید فشاند 
در زد آتش به برگ و ساز خویش 
پیش خلقش لاجرم آبی نماند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۶
ایا ستاره سپاهی که آب شمشیرت 
غبار فتنه و ظلم از هوای ملک بنشاند 
فلک به نام تو تا خطبه داد در عالم 
زمانه جز تو کسی را به پادشاهید نخواند 
غبار دامن قدر تو بود چرخ کبود 
گهی که همت تو دامن از جهان افشاند 
به جاه خواست که ماند به تو مخالف تو 
بسی بداد درین اشتیاق جان و نماند 
شها کمیت من آمد رکاب سان در پا 
عنان عزم به کلی ز دست من بستاند 
به زور می‌کشمش چون کمان از آنکه برو 
جز استخوان و پی و پوست هیچ چیز نماند 
به مرکبیم مدد ده ازان که نیست مرا 
بدست لاغری جز قلم که بتوان راند 
وگرنه درستی خواهد از کسالت و ضعف 
میان گرد بماند ستور و مرد نماند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۷
گر چه از اندیشه این واقعه 
خلق را دردل به غیر از غم نماند 
ظل احمد باد اگر شد ایمنه 
عمر عیسی باد اگر مریم نماند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۸
ستاره کوکبه شاها که بنده از دل و جان
همه دعای تو گوید همه ثنای تو خواند
حکایتی دو سه دارد اگر چنانچه مجال
بود در آید و یک یک به عز عرض رساند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶۹
پادشاها بندگان درگه احسان تو 
هر یک از هر جنس چندین چارپا بسته‌اند 
چند نوبت خواستم اسبی به اسبی با رهی 
این چنین میر اخران چرا در بسته‌اند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۰
نوکران میر حاج اختچی 
زین و پالان را به تنگ آورده‌اند 
این دو بد قول مخالف وعده را 
راستی نیکو به جنگ آورده‌اند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۱
عقل را گفتم که عمری پیش ازین چوپانیان 
گردن از گردون گردان از چه می‌افراشتند 
این زمان آخر چرا زین سان جدا از خان مان 
پشت بر کردند و روی از دشمنان برداشتند 
گفت ای غافل تو از صورتگران روزگار 
نیستی آگه کزین صورت بسی انگاشتند 
پیش ازین چون گله در صحرای گیتی مردمان 
خویشتن را گرگ یکدیگر همی پنداشتند 
چون نبود این گله را از حفظ چوپانی گریز 
میر چوپان را به چوپانی برو بگماشتند 
میر چوپان را به چوپانی گریز 
گرگ و میش آن داوری را از میان برداشتند 
تا به عهد دولتت شاهنشه ایران رسد 
گله را ار خواستند ار نه بدو بگذاشتند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۲
خسروا این امیر کرمان چند 
کفن خود چو کرم پیله تند 
خیل کرمان تو مورگیر و ملخ 
با سلیمان و ملک او چه زند 
آفرین بر ثبات و حلم تو کو 
پشت کوه از شکوه می‌شکند 
صبر ایوبی تو کرمان را 
من بر آنم که زود بر فکند
گور اگر با پلنگ جوید جنگ 
گور خود را بدست خویش کند 
عقل داند که عاقبت چه بود 
روبهی را که قصد شیر کند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۳
صد را نوکرانت ز برو زیر شدند 
وز پهلوی اقبال تو ادبیر شدند 
مردم همه از گرسنگی بر در تو 
مردند و ز جان خویش سیر شدند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۴
یا رب این قوم چه دم سرد و چه افسرده 
که به دم سردی و افسردگی از دی بترند 
خیر قوم همه شان خواجه علاالدین است 
که ورا اهل خرد لاشه لاشی شمرند 
گر کسی در سرو شکلش نگرد قی بکند 
نوکرانش همه از گرسنگی قی بخورند 
گر به تقدیر و به به تحریر چو تیر فلک است 
به ازین نیست کزین مملکتش پی ببرند 
سبلتش را به کششهای پیاپی بکنند 
دبه‌اش را به لگدهای دمادم بدرند 
دوش می‌گفت حریفی که فلانی امروز 
خواجه فرمود که در ملک دگر می نخورند 
به سر خواجه که من دست فرا می نبرم 
تا سر خواجه از اینجا به فرو می نبرند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۵
خسروا نایبان استیفا 
کار بر من دراز می‌گیرند 
وجه انعام پار و امسالم 
می‌دهند و فراز می‌گیرند 
پنج امسال می‌دهند ولی 
چار پارینه باز می‌گیرند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۶
آنانکه مقربان شاهند 
وینان که ملازمان میرند
ده روز دگر اگر ازین شهر 
هر یک سر خویشتن نگیرند 
اینها ز برهنگی بسوزند 
و آنها ز گرسنگی بمیرند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۷
ای خداوندی که پیش طبع فیاضت سحاب 
بی‌حیا شخصی بود گر دعوی رادی کند 
مرکب عزمت به هر میدان که برخیزد ز جا 
گوی خاکی در رکابش جنبش بادی کند 
همتت گر ملک باقی را نماید التفات 
هر گیاهی بعد ازین در باغ شمشادی کند 
ور کنی هندوی کیوان را به دربانی قبول 
مقبل جاوید گردد زین فرج شادی کند 
با حریف رای تو گردون همی ریزد به طرح 
مهره سیمین انجم و آن ز استادی کند 
صاحبا داد سخن من داده‌ام در روزگار 
آسمان بر من نمی‌شاید که بیدادی کند 
از برای بنده بنیادی نهادی سخت نیک 
زودتر ترسم که گردون سست بنیادی کند 
گردن من بنده گر آزاد گردانی زدین 
تا بود از بندگیت بنده آزادی کند 
جاودان پاینده بادی تا به یمن دولتت 
این خراب آباد دنیا جنت آبادی کند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۸
خسروا یاد می‌کنم هر دم 
به سر تخت خسروی سوگند 
که به همراهی مواکب شاه 
هست چون دیده‌ام دل اندر بند 
چشم زخمی رسید ناگاهم 
درد چشمم ز راه باز افکند 
خواستیم تا کنم به دیده و دل 
خدمتت منع کرد بخت نژند
دل به کلی ز خویش برکندم 
دیده را بر نمی‌توانم کند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷۹
ای مرغ جان طلب کن ازین آتشین قفس 
راه برون شدن که تو را هم قفس نماند 
زان دوستان خاصی که دیدید در دیار 
دردا که در دیار وفا هیچ کس نماند 
یاران نازنین همه رفتند و هیچ یک 
زان همرهان به طالع من باز پس نماند 
گوش دارا، مدار درین کاروان سرا 
کاینجا به غیر ناله زار جرس نماند 
آب بهار عیش و گل بخت ما بریخت 
زین هر دو یادگار به جز خار و خس نماند 
یاری که دم توان زد ازو بود صدر دین 
دم درکش ای زمانه که جای نفس نماند 
سرمایه امید من او بود در جهان 
رفت و امید من به جهان زین سپس نماند 
شد عمر خوار در نظر ما که بعد ازو 
ما را به وصل هیچ عزیزی هوس نماند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۰
شاها وزرایی که امینان امیرند 
بی وجه مرا در پی خود چند دوانند 
بودند بران عزم که مرسوم رهی را 
امسال نرانند و کنون نیز برآنند 
هر کیسه که من بر کرمت دوخته بودم 
یک یک بدر دیدند و شب و روز درآنند 
نه خلق پسندد نه خدا کانچه خداوند 
بخشد به دعاگو دگران باز ستانند 
چون قاعده رسم مرا شاه نهادست 
برداشتن رسم تو ایشان نتوانند 
موقوف رسانیدن پروانه عالی است 
وجه من و یک جو نرسد تا نرسانند 
ماننده آبی است که در راه بماند 
مرسوم دعاگوی بفرما که برانند 
در دولت شاهی ابدالدهر بمانی 
تا دولت و شاهی ابدالدهر بمانند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۱
دین پناها کی روا باشد که خلق از مستزاد 
ملک و اسباب و زن و فرزند را مرهون کنند 
سخت می‌ترسم ازین معنی که خاص و عام ملک 
از تو برگردند و رو با حضرت بی چون کنند 
از عوانان ممالک گردن یک تن بزن 
تا خلایق خرمی از خون آن ملعون کنند 
پادشاها از پی صد مصلحت یک خون بکن
پادشاهان از پی یک مصلحت صد خون کنند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۲
ای خسروی که دست و دل کامگار تو 
کار جهان به تیغ جهانگیر می‌کنند 
شیران رایت تو هژبران رزم را 
در مرغزار معرکه به نخجیر می‌کنند 
آیات فتح را به زبان و سنان و تیغ 
پیوسته اولیای تو تفسیر می‌کنند 
اقبال تا به دامن جاه تو چنگ زد 
حساد ناله زارتر از زیر می‌کنند 
آب از هوای لطف تو دیوانه می‌شود 
زان دست و پای آب به زنجیر می‌کنند 
مقصود مقریان قماری دعای توست 
زان ناله‌ها که در شب و شبگیر می‌کنند 
خورشید طلعتا و زرای تو وجه من 
اکنون سر ماه رفت که تدبیر می‌کنند 
در کار بنده خرد و بزرگ آنچه راستی است 
تاخیرها نموده و تقصیر می‌کنند 
انعام شاه و حکم امیرست و من غریم 
وجهی است دادنی به چه تاخیر می‌کنند؟
اکنون به لطف خویش ازیشان سوال کن 
تا خود درین قضیه چه تقریر می‌کنند 
بازار تیغ و کلک تو همواره تیز باد 
تا کار ملک راستی از تیر می‌کنند
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۳
اول آن است که چون نیت عزلت دارد 
بنده زین دایره جمع جدا خواهد بود 
گوشه خانه‌ای امروز وطن خواهد ساخت 
کش خداوند جهان خانه خدا خواهد بود 
مدتی مالک ملک شعرا بود بحق 
این زمان جامع جمع فقرا خواهد بود 
پیش ازین در پی مخلوق به سر می‌گردید 
بعد ازین بر در معبود به پا خواهد بود 
بنده تا زنده بود وجه معاش بنده 
هیچ شک نیست کز احسان شما خواهد بود 
لیک دارم طمع آنکه معین باشد 
که مرا وجه معیشت ز کجا خواهد بود؟
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۴
نفس من اگر چه جانبخش است 
جگرم غرق خون چو مشک بود 
گرچه دریا به ابر آب دهد 
لب دریا همیشه خشک بود
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۵
هلال غره دولت وجیه دولت و دین 
که با ضمیر تو خورشید راضیا نبود 
هلال خواندمت زانکه زاده شمسی 
وگرنه نام قمر، شمس را سزا نبود 
به عهد خلقت اگر نافه دم زند از مشک 
حقیقت است که بی آهو و خطا نبود 
چه ابر با تو اگر لاف زد مرنج که ابر 
گدای یم بود و در گدا حیا نبود 
اگر چانچه دهی صلح آب و آتش را 
میانشان پس ازین جنگ و ماجرا نبود 
زبانت از سخن عدل و جور خالی نیست 
بلی ز تیغ مهند گهر جدا نبود 
اگر عنایت تو پشت آسمان گردد 
به هیچ رویش ازین پشت او دو تا نبود 
دران مکان که نهد دست مسندت فراش 
عجب گرش سر فرقد به زیر پا نبود 
اساس دولتی از بهرت ابتدا امروز 
کند زمانه که قطعاش انتها نبود 
در آن مصاف که از خون کشته گل خیزد 
به غیر بنده تو فتح را عصا نبود 
در آن مقام که بر ملک کار ملک افتد 
گره به جز سر کلکت گره گشا نبود 
ز سنبله به عطارد دگر جوی نرسد 
اگر عنایت رای تو را رضا نبود 
به خاصیت نبود ربود برگی کاه 
اگر حمایت تو یار کهربا نبود 
چو با عنایتت افتاد کار غله سبب 
تو را چو نیست عنایت نصیب ما نبود 
حقوق خدمت ما بر شما چو معلوم است 
جهانیان را پوشیده بر شما نبود 
به باب وجد تو مشهور گشت خلق و کرم 
بدین سخن سخنی هیچ خصم را نبود 
کرم که از همه با بی تو راست موروثی 
چو هست باد گران با منت چرا نبود؟
محقری که کریمی خصوص با چو منی 
کند روانه تو باطل کنی روا نبود 
طمع بود شعرا را ز اسخیا لیکن 
توقع از شعرا رسم اسخیا نبود 
مده در اول دن دردیم که دن را درد 
بود همیشه ولیکن در ابتدا نبود 
در آرزوی ثنای منند پادشهان 
چرا جناب شما رغبت ثنا نبود 
عنایتی است مرادم ز تو دگر سهل است 
اگر بود زر من در میانه یا نبود 
سخن دراز کشیدم زمان، زمان دعاست 
که هر چه بهر تو گویم به از دعا نبود 
همیشه باد تو را دولت و بقا باقی 
که هیچ چیز به از دولت و بقا نبود
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۶
خدایگانا چو شد اشارتت که رهی 
به ملک فارس به تحصیل وجه زر برود 
گمان بنده نبود آنکه بعد چندین سال 
ز درگهت به چنین کار مختصر برود 
ولی به حکم قضا بر رضا چه چاره بود 
چو هست حکم قضا گو بدین قدر برود 
به خاک پای عزیزت که گر به آب سیاه 
اشارت تو بود چون قلم به سر برود 
اگرچه رفتن او هر چه دیرتر بکشید 
کنون چو می‌رود آن به که زودتر برود 
بساز کار من امروز زانکه می‌ترسم 
که گر دو روز بمانم یکی دگر برود
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۷
چون سر چاه بلا باز شود بر یعقوب 
حال پیراهن یوسف همه پوشیده شود 
باش تا دولت ایام وصال آید باز 
بوی پیراهنش از مصر به کنعان شنود
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۸
دیگر از خرج پرو دخل کمش چندی قرض 
هست و فرض است که قرض غرما باز دهد 
بنده را غیر در شاه دری دیگر نیست 
قرض باید که ز انعام شما باز دهد 
وجه این قرض که از من غرما می‌خواهند 
گر نخواهد ز تو سلمان ز کجا باز دهد؟
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸۹
ای جوانبختی که در ایام عدلت باد صبح 
دختران غنچه را تعلیم مستوری دهد 
گر صبای روضه خلقت وزد در بادیه 
بعد از آن خار مغیلانش گل سوری دهد 
در طبیعت گر نهد از لفظ عذبت خاصیت 
نیش زهر افشان عقرب نوش زنبوری دهد 
صاحبا یک سال و شش ماه است تا هر دم لبم 
زحمت خاک جناب جاه دستوری دهد 
قرب این حضرت چو روی کرد ایزد بنده را 
خود مباد آن روز کز صدر درت دوری دهد 
لیکنم چون شوق دیدار پدر هر ساعتی 
بیم آن باشد که جان را جام مهجوری دهد 
چشم آن دارم که دستور جهان من بنده را 
بهر دیدار پدر یک ماه دستوری دهد 
شمع بختت باد روشن تا جهان هر صبحدم 
شب نشینان فلک را شمع کافوری دهد
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۰
ای وزیری که فلک حلقه به گوش در توست 
خود فلک را چه دری بهتر ازین می‌باید 
پرتو رای تو را دید خرد گفت مرا 
چه مبارک سحری بهتر ازین می‌باید 
توامان چون ز غلامان کمر بسته توست 
بر میانش کمری بهتر ازین می‌باید 
خواست تا جلوه دهد دست تو طاووس ضمیر 
لیکنش بال و پری بهتر ازین می‌باید 
صاحبا خاطر وقاد قضا قدرت تو 
با دعاگو قدری بهتر ازین می‌باید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۱
ایا شهی که غبار سپاه منصورت 
عذار فتح به خط معنبر آراید 
سوار همت تو گوی جاه در میدان 
ببردی از خم چوگان چرخ بر باید 
اگر محاصره آسمان کند رایت 
به یک دو ماهش هر نه حصار بگشاید 
شهاز گردش گردون شکایتی است مرا 
که ذکر آن به چنین حضرتی نمی‌شاید 
منم که مریم فکر مسیح خاصیتم 
به مدحت تو همه ساله روح می‌زاید 
به فر دولت تو همتی است سلمان را 
که نور خواستنش ز آفتاب عار می‌آید 
اگر به تشنگیش جان به لب رسد حاشا 
که پیش بحر به خواهشگری لب آلاید 
چو پای صدر کشد در گلیم درویشی 
سر تجرد او ترک آسمان ساید 
حطام فانی دنیا بدان می‌ارزد 
که طوق منت آن گردنی بفرساید 
طمع نمی‌کنم و خود چه سود از آن طمعی 
که مرد را ببرد آب و نان نیفزاید 
توقع است ز لطف توام که بهتر ازین 
به حال من نظر التفات فرماید 
بقای عمر تو بادا که بنده را به جهان 
به غیر عمر تو چیزی دگر نمی‌باید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۲
ای وزیری که دلت همت اگر در بندد 
گره عقد ز ابروی فلک بگشاید 
قدم همت تو تارک کیوان سپرد 
چنبر طاعت تو گردن گردون ساید
در زمان قلمت زهره ندارد بهرام
که زبان و لب شمشیر به خون آلاید
هرچه با عقل در ایام تو کردند رجوع
گفت تا خواجه درین باب چه می‌فرماید
دوش ماه از در خورشید چراغی طلبید
گفت پروانه دستوری او می‌باید
صاحبا رای جهانگیر تو را معلوم است
که جهان هر نفسی حادثه‌ای می‌زاید
تو به لطفی و صفا پاکتر از آب روان
چه عجب باشد اگر پای تو در سنگ آید
که گرفته شود و گاه جهان گیرد شمس
گه زند تیغ و گهی روی زمین آراید
اگر از کسر شدت قتح زیادت چه عجب
مستی غمزه خوبان ز خمار افزاید
موکب عزم همایون تو لاینصرف است
فتح در موضع کسرش اگر آید شاید
بر جهان سایه انصاف تو باقی بادا
تا جهان در کنف عدل تو می‌آساید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۳
دیگر آن است که محبوب جهان سقری شاه
آمد از بندگی شاه که می‌فرماید
رو بگو بنده دیرینه ما سلمان را
که بخواه از کرمم هر چه تو را می‌باید
بنده بر حسب اشارت طلبی کردم و شاه
داشت مبذول چنان کز کرم شاه آید
وعده دین است و ز دین من اگر ز انچه کند
ذمت همت خود شاه بری می‌شاید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۴
شبی زبان فصاحت ز منهیان خرد
سوال کرد غرض آنکه مدتی است مدید
که بر خلاف طباع زمانه می‌بینم
که حصن ملک حصین است و سد عدل سدید
زوال ظلمت ظلم است از ستاره بدیع
کمال دولت فضل است از زمانه بعید
چه خامه‌ای است که کوتاه می‌کند هر دم
زبان تیغ که بودی دراز در تهدید
چه عادلی است که ز عدل او ممالک را
تنعمی است موفی سعادتی است سعید
چه صاحبی است که اصحاب دین و دولت را
ز تیغ خامه او حاصل است وعده وعید
جواب داد خرد کافتاب دولت و دین
که ماه رایت او خلق راست چون مه عید
هلال غره دولت جمال طلعت ملک
غیاث دین محمد محمدبن رشید