mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۹ - فی مدح سلطان الاعظم جمال الملّة و الدین شیخ ابوسحق طاب ثراه
لعل شیرینت دهانرا لذت شّکر دهد
زلف پرچینت روانرا نکهت عنبر دهد
جان شیرین چو حلاوت از تو یابد دور نیست
گر لب لعلت دهانرا لذّت شکر دهد
سرو سیمین تو دل را مایل طوبی کند
لعل نوشین تو جان را شربت کوثر دهد
وصلت آن لذت دهد صاحبدلانرا بی رقیب
کز نزاهت مؤمنانرا غیبت کافر دهد
آتش مهر رخت در سینه های سوزناک
دوستان مهربان را حرقت مجمر دهد
عالم جان را دهد وصل روان افزای تو
آنچ از رتبت جهانرا حضرت داور دهد
خسرو اعظم جمال الدین کسری مرتبت
آنک کمتر مدح خوانرا حشمت نوذر دهد
شیخ ابواسحق یحیی دل که هنگام عطا
مفلس بی آب و نان را مکنت جعفر دهد
فیض ابر دست و تاب آفتاب جود او
آب و خاک بحر و کانرا قیمت گوهر دهد
آن سکندر فر که دائم از کمال تربیت
بنده ی بی خان و مانرا قدرت قیصر دهد
لطف او خاک گرانرا غیرت زمزم کند
عنف او آب روان را سورت آذر دهد
گرد نعل موکبش گر باد بر گردون برد
قلعه گیر آسمانرا زینت افسر دهد
ای سلیمان قدر حیدر دل که کمتر چاکرت
در وغا نوک سنانرا هیبت اژدر دهد
حکم تو باد سبک رو را زند در دیده خاک
عزم تو کوه گرانرا سرعت صرصر دهد
بر شکوهت شاید ار تیر فلک با صد گواه
خطّه امن و امان را نسخت محضر دهد
از جهان جائی که قدر صدر مرفوع تو یافت
گردش چرخ آن مکانرا زینت اختر دهد
صبحدم بادی که بر خاک گلستان بگذرد
نفحه ی خلق تو آن را نکهت عنبر دهد
تا که سلطان از پی قتل عدو هنگام کار
حفظ فرمان روانرا عدّت لشکر دهد
جاودان در حفظ عقل پیرمان تا روزگار
هر دمت بخت جوانرا دولت دیگر دهد
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۰ - فی النعت خلقاء الراشدین
کشتگان راه حق لاف از مسیحا می زنند
کوس وحدت بر فراز چرخ اعلی می زنند
هر زمان بنگر که بت رویان شادروان صنع
تاب در چین سر زلف سمن سا می زنند
خسروان عالم ابداع در ملک وجود
هر دم از کتم عدم تختی بصحرا می زنند
منشیان قدرت بیچون ز جرم آفتاب
بر مثل بیمثالی آل تمغا می زنند
نغمه سازان هزار آوای باغ کبریا
همچو بلبل در ترنّم راه عنقا می زنند
بسکه سرمستان راهش نعره ی اُنظر اِلیک
همچو موسی بر فراز طور سینا می زنند
بر درس گردنکشان روی اطعنا می نهند
پیش حکمش سروران بانگ سمعنا می زنند
مطربان بزم لاهوتی بهنگام صبوح
ساز الا بر ادای نغمه ی لا می زنند
مه رخان حلقه ی تهلیل بهر صید دل
چین لا در حلقه ی گیسوی الا می زنند
خستگان تیغ مهر سرمدی مانند شمع
در دل شب دم ز صبح سیم سیما می زنند
هر کجا بینند کان از جای می باشد برون
مالکان ملک وحدت خیمه آنجا می زنند
لشکر آرایان میدان دار دین احمدی
خیمه بر لشکر گه انا فتحنا می زنند
رخت او آدنی بدیوان آنی می آورند
گوی ما اوحی بچوگان فاوحی می زنند
مهریس بر سر منشور ختم انبیا
از پی انفاذ حکم آل طه می زنند
قیصران هفت قصر لاژوردی روز و شب
نوبت دین نبی در دیر مینا می زنند
از ضیافت خانه ی شرعش قدم بیرون منه
چون ندای دعوتش شرقاً و غربا می زنند
ساکنان روضه از رشح جنابش دمبدم
آب گل بر آتش رخسار حورا می زنند
زرگران انجم از احسان حیدر دور نیست
کر ززرّ جعفری اکلیل جوزا می زنند
چرخ را از حسرت مسمار نعل دُلدلش
میخهای آتشین در چشم بینا می زنند
شمع را چون زندگی از سرفشانی حاصلست
گر به تیغت می زنند ای دل بهل تا می زنند
زایران کعبه ی جان بین که با احرام دل
در ره تحقیق لبیک تولا می زنند
خازنان گنج عشق از بیم طرّاران عقل
قفل کتمان بر سر صندوق افشا می زنند
دل برین منزل منه زیرا که قطّاع الطریق
راه وامق بر در خرگاه عذرا می زنند
سرمکش بر قلب دانش زانک صعلوکان دور
در صف حکمت سنان بر پورسینا می زنند
مهر این پیران روئین تن چرا ورزی از آن
کاتش کین در نهاد پیر و برنا می زنند
افسر جمشید بر فرق فریدون می نهند
تخت ذوالقرنین بر ایوان دارا می زنند
دُر فروشان جواهر خانه ی امید را
مهر حرمان بر در درج تمنّا می زنند
تا درین بستان طمع در دسته ی گل بسته ایم
عندلیبان هر نفس گلبانگ بر ما می زنند
عیب نتوان کرد اگر مجنون خرمن سوز را
آتش سودای لیلی در سویدا می زنند
مصریان جان عزیز از عشق یوسف می دهند
وز جهالت خنده بر اشک زلیخا می زنند
باده می نوشند و منع باده نوشان می کنند
جان بلب می آورند و دم ز عیسی می زنند
فیلسوفان چراغ افروز قصر قیصری
از چه معنی سنگ بر قندیل ترسا می زنند
تا مگر لؤلؤ لالای مراد آید بدست
چشمهای رود بارم راه دریا می زنند
شبروان ناله ی گردون نوردم هر نفس
رخت در ارکان هفت ایوان خضرا می زنند
طائران آه عالم سوز من پروانه وار
خویش را هر لحظه بر شمع ثریا می زنند
کوه را از خون چشمم خرقه دوزان سحاب
پاره ای لاله گونه بر دلق خارا می زنند
خاک پای آن کسانم کز سر دیوانگی
پست دستی بر جهان بی سر و پا می زنند
ضرب را خواجو نوازش دان بحکم آنک چنگ
آنزمان بر ساز می آید که او را می زنند
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۱ - فی منقبة اسدالله الغالب علی بن ابیطالب سلام الله علیه
وجه برات شام بر اختر نوشته اند
و اموال زنگ بر شه خاور نوشته اند
مستوفیان خسرو کشور گشای هند
بر باختر مواجب لشکر نوشته اند
در باب ظلمت آنچ خضر نقل کرده است
بر گرد بارگاه سکندر نوشته اند
مضمون روزنامه خورشید خاروی
بر کارنامه ی مه انور نوشته اند
دیوانیان عالم علوی بمشک ناب
واللیل بر حواشی دفتر نوشته اند
کتابیان رقعه نویس سواد شام
والنجم بر صحایف اختر نوشته اند
بر گرد روی شاهد مشگین عذار چرخ
از شب خطی سیاه معنبر نوشته اند
دانی که چیست اینکه خطیبان آسمان
برطرف هفت پایه ی منبر نوشته اند
یک نکته از مکارم اخلاق مرتضیست
کانرا برین کتابه بعنبر نوشته اند
در معنی فضیلت داماد مصطفی
پیران هفت زاویه محضر نوشته اند
منظومه ی محبت زهرا و آل او
بر خاطر کواکب ازهر نوشته اند
دوشیزگان پرده نشین حریم قدس
نام بتول بر سر معجر نوشته اند
انجم کلام مرتضوی راز راه یمن
برگرد این رواق مدوّر نوشته اند
بر هفت هیکل فلکی هر دعا که هست
آن از زبان صاحب قنبر نوشته اند
رمزی که در مطاوی طومار کبریاست
بر نام اهل بیت پیمبر نوشته اند
آن آیتی که نقش طوامیر نصرتست
بر رایت کُشنده ی عنتر نوشته اند
وصف خدنگ چار پر جان شکار او
مرغان معنوی همه بر پر نوشته اند
از دست و پنجه اسدالله کنایتیست
حرفی که بر جبین غضنفر نوشته اند
نامش نگر که قلعه نشینان موسوی
مهر گشاد بر در خیبر نوشته اند
نعتش نظاره کن که رها بین عیسوی
بهر شرف بر افسر قیصر نوشته اند
القاب عالیش ز پی اکتساب قدر
بر سقف چار صفّه ی شش در نوشته اند
ابیات شوق آنک نبی را برادرست
اجرام بر روان چو آذر نوشته اند
بابیست از فضائل از هر چه چار فصل
این هفت کهنه پیر معمّر نوشته اند
نقش بکار گاه ملک بر کشیده اند
مدحش ببارگاه فلک بر نوشته اند
مه پیکران طاق زبرجد محامدش
بر یاره و نطاق دو پیکر نوشته اند
لشکر کشان عالم جان نام دُلدلش
بر کوهه های زین تکاور نوشته اند
صنعت گران چرخ بزر وصف ذوالفقار
بر تیغ خور نوشته و در خور نوشته اند
خنجر کشان صف شکن خیل مهر او
بر آفتاب نعل بها زر نوشته اند
ذکر غبار درگه آن میر هاشمی
شاهان سرفراز بر افسر نوشته اند
در گوش ما مدایح شبّیر خوانده اند
بر جان ما مناقب شبّر نوشته اند
وادرار ما که دیده رساندی بخون دل
امسال بر ولایت حیدر نوشته اند
آنرا که سر فدای هوای علی نکرد
یارب ز حادثات چه بر سر نوشته اند
ای بس که هفت کشور گردون بیک نفس
مردان راه او بقدم در نوشته اند
اشعار من که مادح اولاد حیدرم
هم بحر مشق کرده و هم بر نوشته اند
فردوسیان حدیث روان بخش عذب من
در روضه بر حوالی کوثر نوشته اند
وز شوق مدحتش سخنم ساکنان مصر
بر کوزه ی نبات بشکّر نوشته اند
چونست کز حوادث دوران روزگار
هر دم بنام من غم دیگر نوشته اند
دردی که بر دفاتر تقدیر مثبتست
گوئی ز بهر این دل غمخور نوشته اند
عمّانیان حکایت بحرین چشم من
بر جام زر بباده ی احمر نوشته اند
شادم بدین که بر صفحات عقیدتم
شرح خلوص آن شه صفدر نوشته اند
خواجو کمال نامه ی مستان حیدری
بر جان عارفان قلندر نوشته اند
کرّ و بیان ستایش ابکار خاطرت
بر چشمهای روشن اختر نوشته اند
زنهار غم مخور که بر اوراق سرمدی
بهر تو فتحهای موّفر نوشته اند
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۲ - فی الموعظه
مشو بملک سلیمان و مال قارون شاد
که ملک و مال بود در ره حقیقت باد
کنند خلق جهانت چو سوسن آزادی
اگرچه سرو سهی گردی از جهان آزاد
کجا بدیت تو افتد ممالک جمشید
بدین صفت که نگینت بدست دیو افتاد
ازین سراچه ی خاکی در طمع دربند
چرا که هیچکس از وی ندیده است گشاد
جهان سفله اگر با کسی وفا کردی
ز کیقباد کجا منتقل شدی بقباد
کسی که آمد و بنهاد رسم سرداری
بعاقبت نشنیدی که رفت و سربنهاد
اگر عمارت شدّاد شد بهشت برین
ببین که بر چه طریقش بهشت و شد شدّاد
به پیر زال جهان دل مده که در همه عمر
نبوده است دمی پور زال ازو دلشاد
مگر حکایت شیرین که خسرو از غم او
هلاک گشت بتلخی و جان شیرین داد
خروش و ناله بر آید ز کوه سنگین دل
گرش بگوش رسد شرح محنت فرهاد
چو خسروان جوانبخت صید گور کنند
سپهر پیر ز بهرام گورش آید یاد
اگر خلیفه نه چشمش ز خاک پر بودی
ز دیده دجله براندی ز حسرت بغداد
بتاب از آن گل سوری چو باد بستان روی
که این عروس نکردست خوی با داماد
بیاو برگ سفر ساز و زاد ره برگیر
که عاقبت برود هر که او ز مادر زاد
ازین دریچه بنا کام درفتد مزدور
وزین حظیره بناچار بگذرد استاد
هر آن بنفشه که بینی ببوستان خواجو
بود ز چین سر زلف لعبتی نوشاد
غلام همت آنم که بهر راحت خلق
نهد چو بانی این بقعه گوشه ئی بنیاد
که هر کسی که در اینجا برآورد نفسی
دعا کند که فلان را خدای خیر دهاد
درین کتابه تو هم گر نظر کنی روزی
بگو که قائل این قطعه غرق غفران باد
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۳ - یشکو دهره
کار من آشفته گشت از روزگار
باد چون من روزگار آشفته کار
من چنین رنجور از رنجم بتر
درد تنهائی و هجر و انتظار
همچو موئی گشته ام در تاب و تب
همچو زیری گشته ام زار و نزار
مردم چشمم بصبح اختر فشان
چشمه خونبارم بشب اختر شمار
چون دوایم نار و آب نار شد
شد دلم پر نار و اشکم آب نار
گرچه ز انسانم که بادم می برد
کی برد بادم بسوی آن دیار
هست بیرون از شمارم درد دل
وین شب تنهائیم روز شمار
همچو خاک افتاده ام بر رهگذر
همچو آتش مرده ام زین رهگذار
رنج خاطر همچنان دور از شما
برقرار خویش و در دم بیقرار
زیر پهلویم همه جولان مور
گرد بالینم همه دوران مار
اوفتاده در میان خاک سر
دست شسته از وجود خاکسار
کسوت عمر مرا بدریده بود
جامه ی جان مرا بگسسته تار
آه سردم چیره در تبهای گرم
روز عمرم تیره چون شبهای تار
از رفیقان کس نبینم بر یمین
وز شفیقان کس نیابم بر یسار
هیچکس دستم نگیرد جز طبیب
کو کند که گه ببالینم گذار
در گلستان هیچ مرغی نیست کو
بر من مسکین بموید جز هزار
بر سر از نازک دلان مهربان
ابر را بینم که باشد اشکبار
زین همه درمان وفاتم سودمند
زین همه دارو مماتم سازگار
ای مسیحا آخرم بادی بدم
وی خضر از ظلمتم آبی بیار
شد زمام اختیار از دست من
بختیار آنکس که دارد اختیار
نیست در همیان چو رویم هیچ زر
نیست در آفاق چون من هیچ زار
باد الوندم نسیم بوستان
واب رود آور شراب خوشگوار
خانه چشمم پر از خون جگر
زین دو لالای سیاه سوگوار
بخت من در خواب و هر شب تا بروز
چشم بیدارم شده کوکب نثار
از ضعیفی رفته خواجو از میان
وز ملامت کرده خلق از وی کنار
تا بغربت در نمانی ای پسر
بر غریبان رحمت آور زینهار
کانچه با من کرد دور آسمان
و آنچه من دیدم ز جور روزگار
گر بمانم با تو خوانم یک بیک
ور نمانم این بماند یادگار
خاک آذربایجان آذربجان
در زند ای دوستان الاعتبار
خطّه ی تبریز جز تب خیز نیست
الحذارای نیکبختان الحذار
خاک کرمان جبّذا آن گلستان
واب ماهان خرمّا آن جویبار
سنگ او پیروزه است و خاک زر
دشت او خلدست و صحرا لاله زار
نیش او نوش و هوایش معتدل
راغ او باغ و خزانش نوبهار
منزل شهزادگان نامور
مسکن آزادگان نامدار
بانی او اردشیر بابکان
والی او یزدجرد شهریار
تختگاه خسروان کامران
بارگاه سروران کامکار
یا رب آن خاک و هوا را تا بحشر
ز آتش و آب هوان محروس دار
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۴ - یمدح المولی الاعظم السعید الشهید شمس الحق و الدین محمود صاین قاضی مکتوبا علی کتابه قصره
تبارک الله ازین قصر آسمان مقدار
که روبد از سر بامش فلک بدیده غبار
فراز شرفه ی او ماه قبّه ی سیمین
درون غرفه ی او مهر شمسه ی زرکار
فرشته را ز هوا در حریم او پرواز
ستاره را ز شرف براساس او رفتار
چه طارمست که گیرد ز هفت گردون باج
چه روضه است که دارد ز مشت جنت عار
سپهر سر زده بر آستانه اش خاشاک
نجوم ثابته بر آسمانه اش مسمار
هواش مشک فشان کرده صبح را رنجور
فضاش غالیه بو کرده شام را ز بخار
ز اطلس فلک سیمگون زر کارش
مهندسان قضا کرده شقّه های ازار
ز عکس جدول پیروزه ی کتابه ی او
گرفته آینه ی چرخ چنبری زنگار
شه سپهر درو ساقئی قدح گردان
مه منیر در او خادمی پری رخسار
چو زلف لاله رخان سخن سنبلش در تاب
گلشن جو گلشن رضوان عری ز شوکت خار
اگر نمونه ی باغ بهشت می طلبید
نظر کنید درین روضه یا اولی الابصار
بآب زر لقب آفتاب اوج جلال
نگاشته خور عالم فروز بر دیوار
سپهر مهر کرم شمس داد و دین محمود
که گِرد مرکز حکمش کند زمانه مدار
کمینه چاکر فرّخ لقای او اقبال
کهینه بنده ی شادی فزای او دینار
بفرّ عاطفتش بازوی امید قوی
بیمن مکرمتش پهلوی نیاز نزار
زبان خنجر او باب فتح را مفتاح
ضمیر روشن او نقد فضل را معیار
همای چتر همایون همتش را بین
چهار گوشه ی عالم گرفته در منقار
اگرچه قیصر قصر فلک جهانگیرست
بر آستانه ی او رومئیست مشعله دار
زهی سپهر جنابی که مشتری بر چرخ
بفال سعد تو پر گرد می کند بازار
صبا چو دم زند از بوستان احسانت
دهان غنچه پر از زر شود بفضل بهار
ز دست جود تو گیتی کند قبا هر دم
لباس موج گهر دوز آبگون بحار
سپیده چون مدد از نور خاطرت یابد
ز روی دهر بشوید سیاهی شب تار
اگر بقلّه ی برآئی و بر فرازی تیغ
در اوفتد ز کمر آفتاب شیر سوار
وگر بدیده ی کین در فلک نگاه کنی
چو تیغ مهر شود چشم ابر آتش بار
صدای حلم تو چون در جهان زند از رشک
بخون لعل جگرگون شود دل کهسار
برای حلق حسود تو حلقه سازد چرخ
دو ریسمان سپید و سیاه لیل و نهار
صغیر مدح تو زان می زنم که می بینم
چو عندلیب بباغ مناقب تو هزار
اگر نه نکهت انفاس مدحتت بودی
گلی ز گلشن طلبم نیامدی بر بار
همیشه تا بسیاهی و خامه ی شب روز
زمانه نسخ کند روزنامه ی اعمار
چو خامه هر که ز خطّ تو سر بگرداند
شکسته خاطر و سرگشته باد چون طومار
شمار دور باقی ترا عدد چندان
که حصر آن نکند کس مگر بروز شمار
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۵ - فی الموعظه
چون مقام عبرتست این منزل ناپایدار
پیر عقلت چند گوید کای جوان الاعتبار
بر سر تخت از چه معنی ایمنی از داروبند
زانک تختت چون ببینی سر بسر بندست و دار
مال دانی چیست مار و گنج کنج عافیت
گرچه هر گنجی که باشد کی بود خالی ز مار
کام دلها جوی تا گوید جهانت کامجوی
یار شهری باش تا خواند سپهرت شهریار
گر زبردستی و داری دامن دولت بدست
در گذر از جرم و جرم از زیردستان درگذار
هست دنیا تیره غار و همدمانت اژدها
بخردان هرگز شمارند اژدها را یار غار؟
زینهار ای دل کزین زنهار خواران رخ بتاب
زانک از زنهار خواران کس نخواهد زینهار
چون کمر تا کی کشند از بهر سیمت در میان
وقت آن آمد که چون سیم از کمرگیری کنار
گاه گاهی دانه ئی در پیش این موران فشان
وقت وقتی غوره ئی در چشم این کوران فشار
دشمنانرا دوست گردان دوستانرا دوست کام
خصم را مشفق مدان و دوست را دشمن مدار
از بدان نیکی چه داری چشم و از نیکان بدی
زانک از گل تازه روئی آید و تیزی زخار
هر که او از سر برآید پای بر فرقش منه
وانک او از پا درآید پای او از گل برآر
در زمان محنت ار بر سر نهندت تیغ تیز
سر متاب و پای برجا باش همچون کوهسار
ور در آید روز دولت موج هستی کوه کوه
تا ز خودبینی نگردی غرقه در خود چون بحار
پند خواجو کار بند و وعظ او در گوش کن
کاین گهر را حیف باشد گر نسازی گوشوار
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۷ - و له ایضاً
ای باقبال تو با برگ و نوا خرس و خروس
وی خرد خوانده بداندیش ترا خرس و خروس
قهر و لطفت چو مؤثر شده در ملک وجود
زشت روی آمده و خوب لقا خرس و خروس
غضب و عنف تو چون کرده تصور دد و دام
مانده در سلسله ی خوف و رجا خرس و خروس
طبعت ار چشم تغیر فکند در عالم
تاجدار آید و پشمینه قبا خرس و خروس
خصمت ارشیر سیاهست و گر باز سپید
بهمه رنگ بود در بر ما خرس و خروس
اگرش کسوت پر طاس و قبای فنکست
خواندش اختر پیروزه وطا خرس و خروس
ور شود سرو خرامنده ی بستان جلال
برکنندش ز زمین همچو گیا خرس و خروس
آفرینش همه در رقبه ی فرمان تواند
از مه و ماهی و فیل و پشه تا خرس و خروس
در طربخانه ی بخت تو ز خوش نغمه ی چرخ
از مه و مشتری افزون ببها خرس و خروس
نبود هیچ عجب گر ز ره شهوت و آز
بازگردند بدوران شما خرس و خروس
رنج بدخواه ترا روی شفا نیست مگر
فضله ی خویش دهندش بدوا خرس و خروس
بستن و خستن و بگرفتن و کشتن خواهد
دایم از بهر حسودت ز خدا خرس و خروس
گر شود عنف تو از راه تحکّم مانع
نروند از عقب حرص و هوی خرس و خروس
عاقلان جمله برینند که ممکن باشد
گر بعهد تو شوند از عقلا خرس و خروس
دشمن خیره سرت چون بقفا کشته شود
همچنان کینه کشندش ز قفا خرس و خروس
بد سگالان ترا تا بنشانند از پای
ننشیند دمی از سرپا خرس و خروس
چونکه افضال تو بر سائر و طائر تابد
فضال آیند ز عالم بذکا خرس و خروس
ور زرای تو بیابند فروغی گردند
پورسینا و سنائی ثنا خرس و خروس
هر که بدگوی تو باشد مدهش در دل راه
که بدریا نتوان کرد رها خرس و خروس
کی زمن دست بدارند که هرگز نکنند
رقص و رامشگری از باد هوا خرس و خروس
چه ردیفست که از بنده طلب داشته اید
که نگفتست کسی از شعرا خرس و خروس
من درین شهر نه بازی گرم و مرغ فروش
که بود خاطر من اینهمه با خرس و خروس
مدعی گو برو و هرچه توان گفت بگوی
که بود هرزه رو و هرزه درا خرس و خروس
سخنم بحر محیطست و از و می دانم
که نیارند برون شد بشنا خرس و خروس
بنگر این عرصه که بر وی زده ام خیمه نظم
همه پیرامن او ساخته جا خرس و خروس
تا از این دامگه شش در خاکی نبرند
ره بنه بارگه و هست سرا خرس و خروس
عیش بدخواه تو آن باد که در پرده ی جان
بودش چنگ زن و پرده سرا خرس و خروس
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۱۸ - یمدح الشیخ الاعظم سلطان المشایخ مرشد الحق و الدین ابواسحق الکازرونی قدّس الله سرّه
زهی سپهر برین متکّای بواسحق
فراز کنگره ی عرش جای بواسحق
شکوفه ی چمن بوستانسرای هدی
بهار باغچه ی کبریای بواسحق
ز اطلس فلک نیلگون برآورده
زمانه پرده ی خلوتسرای بواسحق
شکسته مهچه ی خرگاه صبح زرّین تاج
ز قبّه ی علم سد ره سای بواسحق
روان که چشمه ی آب حیوة مشرب اوست
شنیده زاب خضر ماجرای بواسحق
محرّران سماوی بآب زر کرده
نشان حکم ممالک گشای بواسحق
خرد که دعوی ادراک می کند قاصر
ز درک حالت حیرت فزای بواسحق
ملوک ملک معانی که اهل توحیدند
همه بعالم معنی گدای بواسحق
نهال سد ره گیاهیست در حظیرة قدس
ز باغ رفعت بی منتهای بواسحق
قمر که کاسه ی سیمین مطبخ فلکست
سکوره ئیست زخوان سخای بواسحق
درست مهر دهد آسمان و در هم ماه
بنذر حضرت جنّت نمای بواسحق
جهان که قلزم هستی عبارتیست ازو
بود نمی ز محیط عطای بواسحق
ز بهر کسب شرف شمسه ی سراچه ی بام
فتد چو سایه بزیر لوای بواسحق
شگفت نبود اگر کوه می شود نالان
بکازرون ز هوای لقای بواسحق
کسی که زیر چراغ فلک بود داند
که هست نور مه از شمع رای بواسحق
چو راند کوکبه ی مرشدی بصوب حجاز
گرفت مروه از آنگه صفای بواسحق
بسا که چرخ برآمد بگرد گوی زمین
بدان هوس که شود خاکپای بواسحق
خنک شمامه فروش نسیم باد سحر
که می زند دم سرد از هوای بواسحق
ز ملک هر دو جهان گر فزون نهند رواست
شهان تخت ولایت ولای بواسحق
اگر بخویش نباشم غریب نبود از آنک
بود غریب ز خویش آشنای بواسحق
تذرو خوش نفس باغ طبع خواجو بین
که هست مرغ مدایح سرای بواسحق
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۲۱ - فی نعت النبی علیه الصلوة و السلام
ای مگس ران و ثاقب شهپر روح الامین
نقش توقیع جلالت رحمةٌ للعالمین
طاق ایوان نبوت را ز فرط کبریا
برده بر کیوان و آدم در میان ماء و طین
داده هفت اختر بیسر زمزم فضلت یسار
خورده نه منظر بیمن کعبه ی قدرت یمین
بسته حرز نام میمونت فریدون بر علم
کرده نقش خاتم لعلت سلیمان بر نگین
شسته آب دعوتت زنگ از دل شاه حبش
جسته تیغ هندیت تاج از سر فغفور چین
بر جناب در گهت صالح غلامی خاصه دار
در حریم حضرتت آدم گدائی خوشه چین
سدّه مرفوع شرعت قل را اعلی الذّری
حلقه ی مفتول جعدت روح را حبل المتین
برج او ادنی ز رخسارت پر از بدر منیر
دُرج لا احصی ز گفتارت پر از دُرّ ثمین
ابرویت بگشوده تیر قاب قوسین از کمان
غمزه ات بنموده تیغ فانُذر از کمین
بر سپهر لی مع الله عارضت ماهی تمام
در ریاض فاستقم قدّ تو سروی راستین
آهوی مستت که دار کحل مازاغ البصر
خورده آب از جویبار قاصرات الطرف عین
حرفی از آیات تعظیمت رسولٌ قد خلت
لفظی از عنوان تو قیرت شفیع المذنبین
بختی افلاک را مهد کمالت بر کتف
و ابلق ایام را داغ جلالت بر سرین
رو بمولی کرده و گرد ولا بر آستان
ترک دنیا گفته و گنج دنی در آستین
باد بر خاکت ز آب دیده خواجو درود
و آفرین بر جان پر نور تو از جان آفرین
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۲۳ - یمدح السلطلان السلاطین قهرمان الماء و الطین جمال الدولة و الدین شیخ ابواسحق
اهل دل را بین پیام از کوی جانان آمده
جان عالم را نوید از عالم جان آمده
صادقانرا صبح اومید از افق طالع شده
عاشقانرا مدت هجران بپایان آمده
تنگدستان پریشان حال محنت دیده را
مژده ی دولت ز پای تخت سلطان آمده
جان پر درد اسیران بوی درمان یافته
کار بی سامان بی سیمان بسامان آمده
باز مرغان سحر خیز ترنّم ساز را
صبحدم بوی گل از طرف گلستان آمده
یارب انفاس مسیحست این نسیم روح بخش
از دم او درد ما را بوی درمان آمده
گوئیا خاص از برای روح روح آدمست
این شمیم جانفزا از باغ رضوان آمده
ای عزیزان این بشیر از مصر کی تشریف داد
زو سروری با مقیم بیت احزان آمده
خاتم دولت که در چنگال دیو افتاده بود
بنگرید این لحظه با دست سلیمان آمده
گوس دعوت گو بزن هاروت که بینم در دلش
بهجتی از مقدم موسی عمران آمده
آمد از ظلمت برون آن خضر جم رتبت که هست
از لطافت خاک پایش آب حیوان آمده
مژده عالم را که بینم در امور مملکت
رونقی از موکب دارای دوران آمده
رستم کشور گشا و گیو کیسخرو نشان
سوی دارالملک شیراز از سپاهان آمده
خسرو اعظم جمال دین و دنیا آنکه هست
از شکوهش رخنه در قدر قدرخان آمده
گر ندیدی خسرو پرویز را از ملک روم
بار دیگر بر فراز تخت ایران آمده
شخ ابواسحق ابراهیم خلّت را ببین
کامیاب و کامجوی از فرّ یزدان آمده
آنک شد مجموعه ی لطف آلهی ذات او
از پی جمعیت جمعی پریشان آمده
چرخ روئین تن چو دیدش روی در بهرام کرد
گفت رستم بین دگر با زابلستان آمده
این شه خورشید رای ماه رایت را نگر
نعل خنگش شمسه ی ایوان کیوان آمده
هرچه بر لوح ازل تحریر کرده دست صنع
نامه ی اقبال او را عین عنوان آمده
بهر طوی قدر او هر سال بر سیمین طبق
برّه ترک سپهر از مهر بریان آمده
چون شنیده نام دست گوهر افشانش زرشک
آب در چشم پر آب بحر عمّان آمده
این کرامت بین که می بینم جهانرا از علّو
در پناه دولت شاه جهانبان آمده
مغزی پیروزه ی زر دوز چرخ سیمگون
پای قدرش را ز بهر موزه درشان آمده
ای ربیع عمر را قهرت محرم ساخته
و اصطناعت باغ دل را ابر نیسان آمده
خرمن امال را عنف تو آتش در زده
و آیت آجال را تیغ تو برهان آمده
کشته ی اومید را ابر عطایت داده آب
خشکسال آز را ابر تو باران آمده
در ضیافت خانه ی انعام عامت وقت آش
ماه قرص و چرخ اخضر سبزی خوان آمده
در معانی بنده ی رأیت شده سلطان هند
وز معالی خاک پایت تاج خاقان آمده
کسوتی کان دوخته بر قد اقبالت قضا
جیب چرخ اطلس آنرا عطف دامان آمده
چار طاق شش در هفت آشکو یعنی فلک
در گهت را غرفه ئی در جنب ایوان آمده
قرص سیمین جهان آرا که خوانندش قمر
شامی جاه ترا گوی گریبان آمده
چون زند بخت جوانت نوبت کیخسروی
باد طفل دانش پیر تو پیران آمده
تا کشیده طبع حکمت پرورت خوان هنر
لقمه خوار از سفره ی فضل تو لقمان آمده
با هزاران دیده گردون پایه ی قدر ترا
دیده از رفعت برون از حد امکان آمده
چون شه ملک رسالت بحر احسانی و من
در مدیحت قابل تحسین حسّان آمده
صبر ایوبی بباید تا ببیند روزگار
همچو داعی مدح پردازی ز کرمان آمده
تا بود سلطان سیمین تخت زرین تاج را
هفت اقلیم فلک در تحت فرمان آمده
منشی دیوان گردون بادت از فرط جلال
کمترین دفتر کش نوّاب دیوان آمده
وانک او نخجیر تیر آسمان گیر تو نیست
همچو گاو چرخ در کیش تو قربان آمده
خواجوی کرمانی — مدایح و مناقب — شمارهٔ ۲۵ - فی التوحید الله عزّ اسمه
ای بقدرت سنگ را لعل بدخشان ساخته
ماه را منجوق این پیرزه ایوان ساخته
شهسوار نقره خنگ چرخ را یعنی قمر
گاه سیمین گوی و گه زرّینه چوگان ساخته
صف شکافان سپاه شوق یعنی عاشقان
خویش را در کیش سودای تو قربان ساخته
زرده ی گردون نورد تیز تاز شرق را
بر فراز قلّه کهسار میدان ساخته
در کمین کُن کمانداران ملک کبریا
ناوک از شاخ گل و از غنچه پیکان ساخته
قلعه گیران خدنگ انداز حکمت از شهاب
هر شبی بر دیو سرکش تیرباران ساخته
بینوایان چمن را قدرتت در ماه مهر
از درست جعفری برگ زمستان ساخته
کرده ابداع تو رمانرا پر از یاقوت ناب
وانگه از زر حقّه ی یاقوت رمان ساخته
در ضیافت خانه ی فضل تو خوانسالار صنع
ماه را قرص و فلک را سبزه خوان ساخته
حکمتت هر سال بر این گرد خوان نقره کوب
بره را از آتش خورشید بریان ساخته
تا ز بهر گوسفند آب آورد باروی کار
دلو چرخ آبگون از بهر کیوان ساخته
گلبنان و بلبلانرا کار ساز لطف تو
عود سوز و عود ساز بزم بستان ساخته
انس و جانرا بارها از آتش دل سوخته
و اهل دل را کارها در عالم جان ساخته
خلعت خلّت کرامت کرده ابراهیم را
و آتش نمرود را بروی گلستان ساخته
غیرتت یعقوب محنت دیده را جان عزیز
در فراق ماه کنعان بیت احزان ساخته
تیره شب را طره چون موی صفورا تافته
روز را رخ چون کف موسی عمران ساخته
امر بیچون تو موری ناقص بی وقع را
پایه ی تخت از کف دست سلیمان ساخته
بر جبین چرخ روئین تن بفرمانت هلال
هر سرمه نقشی از ابروی دستان ساخته
شام را چون چین جعد حور کرده مشک فام
بام را خرّم چو صحن باغ رضوان ساخته
جان خواجو را که مرغ بوستان کبریاست
شکر شکر تو طوطی خوش الحان ساخته