mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۳۹ - در مدیح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام
ای مرتفع ز نسبت جود تو شان علم
کلک گهر فشان تور طب اللسان علم
ای ساکنان مصر معانی بحسن عقل
نادیده یوسفی چو تو درکاروان علم
سلطان دین علی که زشست کمال اوست
هرناوکی که یافت گشاد از کمان علم
جیب و کنار عقل ز گوهر لبالب است
تا باز کرده ای لب گوهر فشان علم
سلک نقود نظم جواهر بباد رفت
تا صیت گوهر تو برآمد زکان علم
پیش از وجود صلب فلک بود ذات تو
در بطن صنع نادره زا توأمان علم
امکان اگر نه تکیه زدی بر وجود تو
کی داشتی تحمل بار گران علم
دست مجردات ستون ز نخ شود
آنجا که فطرت تو زند سایبان علم
علم است جان هر که بود معنوی نهاد
الافطانت تو که گردید جان علم
ذات تو اعتدال و سلیمان مزاج عدل
عقل تو مغز و جوهر کل استخوان علم
صدره فتد بچاه ضلالت بهر قدم
دست هدایت ار نکنی بر میان علم
بر گوش فطرت تو زاول نفس شمرد
هر نکته ای که داشت لب داستان علم
آنجا که دانش تو نهد رسم تقویت
ای آیت شعور تو نازل بشان علم
دست ضعیف جهل که درآستین شکست
از عقل اولین بر باید عنان علم
برآسمان علم ضمیر تو آفتاب
اما مسیر تو نهمین آسمان علم
آن مایه دشمنی که بعلم است جهل را
ای کعبه وجود تو دارالامان علم
اندر ضمیر جوهر اول شدی تباه
تقدیر هستیت نشدی گر ضمان علم
ارزان متاع روی دکان کنه هستی است
آنجا که فطرت توگشاید دکان علم
تا عزم خاکبوس حریم فطانتت
دارند ساکنان نهم آسمان علم
از بیم دور باش ادب هر صباح و شام
صد بوسه برده بر لب روحانیان علم
گر صنع ایزدی ز ازل مصلحت نداشت
تا سازد امتیاز تو خاطر نشان علم
الا درآستان حریم فطانتت
ذیل ملازمت نزدی بر میان علم
روزی ز روی نسبت اجزای یکدیگر
ترتیب دادمی بتصور جهان علم
در دل فتاد سایه طبع بلند او
گفتم که این سزد بصفت آسمان علم
گر سایه طبیعت تو مهبطیش هست
آن ذروه می سزد که شود لامکان علم
شاها تویی که فیض هوای طبیعتت
سازد بنوبهار مبدل خزان علم
از دست پخت طبع تو با لذت است و بس
بر خوان عقل هر که شود میهمان علم
دارم امید آنکه بعرفی زعین لطف
بخشی وظیفه ای ز نعیم جنان علم
در مجمعی که قوت معنی دهی بفیض
دستم ز آستین بفرستی بخوان علم
مسند نشین خاک در دانشش کنی
ای فضل مایه بخش تو سلطان نشان علم
با آنکه دست بسته میدان دانشم
گر نامزد کنی بکف من عنان علم
چون دانه های گوهر مدحتت بسلک نظم
سرهای خیل راز کشم بر سنان علم
تا دل شکاف جهل بسیط و مرکب است
زخم دلیل قطعی و تیغ زبان علم
بادا هدایت تو که معمار دانش است
تیغ زبان جوهریان را فسان علم
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۰ - بیان مفاخر
من کیستم آن سالک کونین مسیرم
کز بیخته جوهر قدس است خمیرم
در صفحه تصویر جلال است مثالم
در پرده تقدیر محال است نظیرم
چون حسن کشد جام صفا رنگ شرابم
چون عشق دهد رنگ جبین آب زریزم
در قامت عاشق شکن آموز کمانم
در غمزه معشوق گشایش ده تیرم
آنجا که وفا تشنه شود چشمه خونم
آنجا که صفا غسل کند آب غدیرم
بر کتف ریاضت طلبان شال و پلاسم
بر دوش زلیخا منشان برد و حریرم
در هندسه فقر و فنا صفرالوفم
در مزرعه عز و علا ابر مطیرم
در کوزه لذت شکنان چشمه زهرم
در کاسه کودک منشان جرعه شیرم
آنجا که ادب نغمه طراز است سمیعم
و آنجا که هنر جلوه فروش است بصیرم
در مرسله جوهر فردم در یکتا
در سلسله علت و معلول کثیرم
پای طلبم ، در روش سعی تمامم
دست ادبم ، در کشش کام قصیرم
چون سجده بت گرم شود ناصیه سوزم
چون تیغ صنم کند شود بهیده میرم
خفاشم و خورشید خرد در ته بالم
در اجم و بلبل پرد از شاخ صفیرم
عشقم که بر آسوده دلان نیست گذارم
حسنم که ز خونین جگران نیست گزیرم
در خانه مجنون که خراب است ، غبارم
در حجله لیلی که بهشت است ، عبیرم
با ناطقه گلریزم و با سامعه گلچین
با وا همه نابالغ و با عاقله پیرم
در دل قویم گر چه به آثار ضعیفم
وز دین غنیم گرچه باظهار فقیرم
از کلک بنان ، لوح خراشنده ماهم
وز تیغ زبان خامه تراشنده تیرم
در کندی شمشیر زبان قاتل سیفم
در پرده اندیشه خرد پوش ظهیرم
از اوج سخن بهر فرود آمدن طبع
برداشتم این نغمه که اعشی و جریرم
طبعم ز غضب گفت ندانم بچه نسبت
در دام سرشت تو قضا کرد اسیرم
گر جوهر خود می نشناسی زچه کانی
از گوهر من شرم بکن کابر مطیرم
بر تافت عنان سخنم رخش طبیعت
برگشتم ازین ره که نه این بود مسیرم
بر تارک ارباب فنا ترک کلاهم
در صفحه اصحاب صفا نقش حصیرم
درآب و هوای چمن خلد سرورم
در بست وگشاد در فردوس صریرم
توفیق چه صورت شکند قوت دستم
تحقیق چو معنی طلبد جوش ضمیرم
میگویم و اندیشه ندارم زحریفان
من زهره رامشگر و من بدر منیرم
سربرزده ام با مه کنعان زیکی جیب
معشوق تماشا طلب وآینه گیرم
در بارگه سلطنتم چون گذرت نیست
بر ناصیه ماه ببین نقش سریرم
هنگام رقم سنجی احکام کواکب
برجیس نهد مجمره در پیش دبیرم
آن چشمه قربم که زلب تشنگی وحی
جبریل در آید بحرمگاه ضمیرم
عرفی بکجا میروی ، این راه کدام است
مشتاب و عنان دار ازین راه خطیرم
ز آشوب صریرش دل کونین برآشفت
نای قلم نغمه گشا تنگ بگیرم
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۱ - در ذکر افتخارات خود
گر سر بصحبت گل و سوسن در آورم
دست چمن گرفته بمسکن در آورم
با های و هوی ناله کنم راه شوق طی
باشد که هول در دل رهزن درآورم
گر طاعت صنم برم از خانقه بدیر
زنار را بطعن برهمن در آورم
شرم دروغ بین که زبان فصیح را
در گفتگوی نطق تو الکن در آورم
تا زاغ ظلمت افکنم از شاخسار طبع
خورشید و ماه را بفلاخن درآورم
همت ثمر فشان و شجر طوبی و هنوز
شرم آیدم که میوه بدامن درآورم
هر گوهری که برکشم از معدن خرد
پرداخت کرده باز بمعدن درآورم
صد پرده مصلحت بیکی راز برتنم
ترسم که شک بخاطر کودن در آورم
کو بخت آنکه منفعل آید بصبح من
با آفتاب دست بگردن درآورم
از بس هجوم حادثه در رزمگاه عشق
خود را نیافتم که بجوشن درآورم
یک عذر با کسی بغلط گربیان کنم
صد لاف در میانه مبرهن درآورم
آیینه اصالت خورشید و کان شود
هر دانه گهر که بمخزن در آورم
در معرضی که راه زمان را کنند عرض
امید را شکسته سرو تن در آورم
هر شب هزار غمکده را می کنم طواف
تا خویش را بحلقه شیون درآورم
تا خواب عافیت ندهد خو ، به غفلتم
از رزمگاه فتنه بمأمن در آورم
معجون همت از گهر سوده بایدش
یاقوت آفتاب بهاون در آورم
گر شاهد هوس کند آهنگ دلبری
رویش سیاه کرده ببرزن درآورم
خرمن بمور بخشم و با این کرم هنوز
ترسم که سر بدانه ارزن درآورم
هر گه که جیب دل بدرانم زدرد دین
زنار بهر بخیه بسوزن در آورم
خورشید را بگو که درآید برو زنم
زآن پیش کین کمند بگردن در آورم
هر گه که آورم گل روی تو در نظر
گلشن ز راه دیده بدامن درآورم
هر گه که ناله ای کنم از اشتیاق گل
شیون ز بلبلان نوازن درآورم
ای طایران همت سدره مدد کنید
کان عندلیب قدس به گلشن درآورم
ای مهرشاد باش که گوهر کمال یافت
اکنون وسیله کو که به مخزن درآورم
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۲ - تفاخر شاعرانه
ای طعن فلک نوشته برسم
وی زلف صبا بریده از دم
ای در بر توسن فلک شوخ
ز آنگونه که پیش شعله هیزم
بر غنچه سبکروی وی بدانسان
کش خنده نزاید از تبسم
نازی بلب فسانه پرداز
ز آنگونه که نشکنی تکلم
از گام شمرده خط نگاری
بر نقطه نوک نیش کژدم
کرد از تو شتاب وام وز آن کرد
سیمرغ وجود خویش را گم
هشتم فلکی و ذو ذوابه
چون وقت روش علم کنی دم
زآن راست روی که طبع عرفی
راندت بمسالک تعلم
اول قدم ریاض طبعش
آخر چمن بهشت هشتم
بی فیض قبول آسمان بود
جامی تهی از شراب صد خم
ننشست مگر بوقت خوابش
دریای معانی از تلاطم
درهم شکند بگاه حمله
صد فوج معانی از تصادم
چون آتش طبع بر فروزد
طوبی طلبد بجای هیزم
در ابره اطلس فلک دوخت
رایش زبیاض صبح قاقم
رضوان زپی شراب بزمش
انگور ، بپرورد بطارم
بر خاک در طبیعت او
دریای محیط در تیمم
گردون بنظاره ضمیری
یک دیده و آفتاب مردم
ازآب سخاش خوشه برداشت
نوک مژه چون درخت گندم
عرفی بمدیح خود شتابی
هشدار مباد، ره کنی گم
داد سخنت بده که مردند
معنی و عبارت از تظلم
هان شرم مکن ثنای خودگو
گوباش حسود در تبسم
شایسته تویی بمدح امروز
ای خاک رهت بفرق مردم
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۳ - چیستان در وصف شمع
چیست آن جوهر هدایت فن
آسمان مولد و زمین مسکن
شوخ آیینه روی روشندل
رند ژولیده موی تر دامن
سوزش در حراست رشته
رشته اش درسیاست سوزن
گردنش تا بفرق سیمابی
سیم ساق است پای تا گردن
چون عروسان هند دردم رقص
ازدم گیسویش چکد روغن
چون زر قلب شاهد دنیا
چهره تاریک و برقعش روشن
نوزد باد ، لاله حمر است
بوزد ، هست غنچه سوسن
کیمیایی است گوهر تاجش
که ازو زر شود مس و آهن
عزت تاج او بیفزاید
جلوه طلعت سهیل یمن
جوهر هیکلش هیولایی است
در قبول صور چو جوهر ظن
جامه اش گاه سبز و گاه سپید
چهره اش روز تیره شب روشن
گیسویش نورباف چون مریم
ابرویش چون هلال چشمک زن
هم زباد صبا شود جوزا
هم زبرف صفا سهیل یمن
ماهتابی است بر درفش کیان
آفتابش چه تیروچه بهمن
قصب ماهتاب او ، اکسون
شرف آفتاب او ایمن
گه گهی از میان تاج خروس
برفشاند بفرق خود ارزن
زندگانیش مردن شبگیر
دیده بانیش کوری رهزن
دسته هاون طلاست ولی
سوده آن سر که نیست در هاون
زاهد آسا زدانه های سرشک
سبحه آویخته است در گردن
هم شکفته ست درمصیبت و سور
هم برهنه است در دی و بهمن
شاه تیر جهاز زرین است
بر سرش موج نور سایه فکن
راز دل بر زبان چو میآرد
مستفیدند زیرک و کودن
چو بخلوت زبان بجنباند
راز بیرون فشاند از روزن
معنیش روح موسی عمران
صورتش نخل وادی ایمن
صوفیان گرد او نشسته بذوق
همه سبوح گوی و یا رب زن
روز بر هم فشرده مژگان لیک
شب گشاده ست دیده روشن
چون شکر مشربان هندستان
کله زر تار و چرب پیراهن
چون بمیرد تنش نفرساید
زنده گردد بکاهش سروتن
با همه حدت و حرارت طبع
دامنش پرشود زآب دهن
خرمن از سنگ آس گر باشد
بر زبان آرد می کند خرمن
پدرش مهر و مادرش مه لیک
شب گشاده است دیده روشن
بزبان خندد ، از گلو گرید
خنده تا فرق ، گریه تا دامن
گریه از شوق دیدن خورشید
خنده از عیش بزم شاه زمن
شاخ گندم که دیده خوشه زر
اینک از بزم شه ببین روشن
گریه و خنده اش گدازش عمر
همچو اعدای شاه قلب شکن
جوهرش در حریم خاطر شاه
ماه نخشب بود چه بیژن
همچو انگشت پنجه خورشید
صد اشارت کند بشاه زمن
شاه اکبر که هست ترکیبش
نور خورشید سایه ذوالمن
شاه چین و حبش غلام تواند
دور زین آستان اسیر محن
زآن نوشته است عبده بفداه
بدیار تو ملک چین و ختن
بلبل باغ عمر دشمن تو
نزند نغمه ای بجز شیون
مرغ جاهش بزیر شهپر حکم
از بدخشان گرفته تا ، بدکن
بگذراند چو رشته حکمش
آسمان را زچشمه سوزن
عدل او را بعدل نوشروان
کی بسنجد سپهر نادره فن
این بسنجد کسی که نشناسد
صافی جام جم ز دردی دن
نطفه دشمنش بصلب پدر
داده پیوند تار و پود کفن
تا ارادی بود جفای سفر
تا طبیعی بود هوای وطن
وطنم آستان جاه تو باد
تا نکرده است جان سفر ز بدن
خاطرش بحر فیض را معبر
گوهرش سر غیب را معدن
هر که را لطف او حیات دهد
نوبت جامه کی رسد بکفن
نصب را روی بخت او مرآت
عزل را بخت خصم او مدفن
ای غبار حریم حرمت تو
عطر پیراهن عروس چمن
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۴ - در منقبت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)
نه شهد لطف کزوکام جان شود شیرین
نه وعده ای که گلوی گمان شود شیرین
فغان ز زهر فروشنده غمزه اش کز او
ز جوش جان در و بام دکان شود شیرین
کسی که از هوس نوشخند او میرد
بکام ماتمیانش فغان شود شیرین
دمی که شوق لب او دلم بجوش آرد
ز ناله ام دهن آسمان شود شیرین
زبسکه شوق سرشتم ز خون من دم قتل
دهان تیر و زبان سنان شود شیرین
زبوس حور و ملک چون دهان شهد آلود
خدنک غمزه او در کمان شود شیرین
زنوشداروی لطف عمیم او شاید
که زهر در دهن دشمنان شود شیرین
ز نسبت لب و دندان او عجب نبود
که لعل و در بدل بحر وکان شود شیرین
بیا بگریه تلخم بزن شکر خندی
که اشک برمژه سیل ران شود شیرین
چنان خلد برگ و ریشه ام شمایل تو
که مغز سوخته در استخوان شود شیرین
چو آشیانه زنبور شهد روز وصال
ز نوشخند توام خانمان شود شیرین
بشهد جنت اگر خون بدل کنم ، شاید
که در مذاق تو نامهربان شود شیرین
چنین که شد لبم از زهر فتنه تلخ مگر
ز مدح شاه زمین و زمان شود شیرین
شهی که گر بگشاید دهان درج آسا
لب عطارد گوهر فشان شود شیرین
ز فیض ابر عطایش گلوی شاخ شجر
زمایه ثمر اندر خزان شود شیرین
برآستانه طبعش کسی که سجده کند
زنور ناصیه اش آستان شود شیرین
چوبر بساط کلامش بتازد اندیشه
زفعل توسن او تاعنان شود شیرین
زهی ستم شکنی کز حلاوت عدلت
دهان راحت کون و مکان شود شیرین
بعهد شاهد عدلت زفرط آرایش
بچشم اهل تجرد جهان شود شیرین
زکشت عیش تو گردانه چین شود شاید
که بیضه در شکم ماکیان شود شیرین
ز امن عهد تو گردد فسانه گوشحنه
که خواب در نظر پاسبان شود شیرین
ز نور شمع جلالت که موم شهد بقاست
هوای انجمن لامکان شود شیرین
اگر نه مصدر ذاتت بود چگونه قضا
لبش ز زمزمه کن فکان شود شیرین
زهی حلاوت نامت که وقت بیهوشی
چو در خیال درآید زبان شود شیرین
چو آسمان نگری از فلک بجوشد زهر
چو هر زمانه بخندی زمان شود شیرین
عبارتت چو در اندیشه دبیر آید
چو نیشکر قلمش در بنان شود شیرین
شمایل تو چو در دل در آورد ما دح
لباس بر بدنش چون بیان شود شیرین
ایا حیمده صفاتی که از ستایش تو
زبان عرفی رطب اللسان شود شیرین
منم که چون زتکلم طبر زد افشانم
دهان سامعه انس و جان شود شیرین
چومشتری بسر افتد هوای طبع منش
عجب مدار اگر طیلسان شود شیرین
اگر بگوهر منظوم نظم خود سنجم
ز چاشنی گهر ریسمان شود شیرین
چگونه شیرین گردد ز شکر لب دوست
زکلک من لب معنی چنان شود شیرین
بکام قافیه سنجان ز لذت سخنم
سزد که قافیه شایگان شود شیرین
بروح خسرو از این فارسی شکر دادم
که کام طوطی هندوستان شود شیرین
ز کفشداری شیراز کش منم اکلیل
کمال را بنظر اصفهان شود شیرین
چو در ستایش تیغت شود زبانم تیز
ز تیز کردن تیغت فسان شود شیرین
چنان بمدح تو دستان زنم که از لذت
بکام اهل حسد داستان شود شیرین
از آن حیات ابد جویم از عنایت تو
که لب ز مدح توام جاودان شود شیرین
وجود خویش بجوزا بدل کنم که مرا
ز مدحت تو دوکام و زبان شود شیرین
سخن دراز کشید آنقدر بگو عرفی
که کام مستمع از ذوق آن شود شیرین
همیشه تا دهن گفتگوی اهل وفاق
ز نقل زمزمه دوستان شود شیرین
حدیث تلخ دهانی دشمنان تو باد
حکایتی که ز نقلش دهان شود شیرین
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۵ - در نعت حضرت رسول (ص)
صبحدم چون در دمد دل صور شیون زای من
آسمان صحن قیامت گردد از غوغای من
گوش اهل آسمان و حلقه ماتم یکی است
شیونم تا برکشد آهنک هایا های من
مصر ویران کرد و رو در وادی ایمن نهاد
رود نیل شوق یعنی گریه موسای من
زان دل شوریده را بر تارک خود می نهم
کاشیان مرغ مجنون شد دل شیدای من
ز آن ملایک چون مگس جوشندم از هر سو که هست
چشمه لذت گشا هر موی غم پالای من
کام جان را تازه کردی ای غم لذت سرشت
نی غلط گفتم چه غم ای من وای سلوای من
در خمار انتظارم ز آنکه ایزد دور داشت
باده کام دو کون از جام استغنای من
آسمان در یوزه کرد و آفتابش کرد نام
لعلی از آویزه گوش شب یلدای من
نیلگون گردید دوش آفتاب از تکیه ام
بسکه هر مو گشته کوهستانی از غمهای من
منت بازیچه عیسی مکش بهر حیات
ارزش مردن بپرس از نفس مرگ آرای من
خورده هر دم صد شکست از فوج قدس آشوب حسن
شوق بیهنگام یار مست بی پروای من
منکه مستی کردن از خون جگر آموختم
ننگ هوشم باد گر جز خون بود صهبای من
شاهد عصمت تلاش صحبتم را کی سزد
خون حیض دختر رز نوشد از لبهای من
منکه از دل تا دماغم چیده خمهای شراب
کی شود مخمور و کی خالی شود مینای من
مریم من فیض جبریل از مزاج خود گرفت
مریمی را برد بالا ذهن عیسی زای من
آن بهشت معنیم کز بعد معزولی هنوز
خدمت طوبی بود ننگ چمن پیرای من
مرحبا ای باده کیفیت روح القدس
کامدی چون عشق و در رفتی ز سر تاپای من
من قیامت زار عشقم دیده کو تا بنگرد
صد بهشت و دوزخ از هر گوشه صحرای من
نفخ صور آمد بجای لحن داودی هنوز
رقص معنی می کند طبع سهی بالای من
من مطیع ملک استغنا ولی رانند حکم
دودمانهای هوس در ملک استغنای من
دامنم تر کرده طوفانی که در معنی یکیست
موجه دریا و موج حله خارای من
نور و ظلمت رابود یک مایه در تابندگی
آن ز روی آفتاب و این یک از سیمای من
بسکه در معنی بطفلی باز می گردم ، ملک
در حساب دی شمارد غفلت فردای من
آیت لاتقنطوا من رحمه الله شد گره
بر زبان جبرئیل از شرم عصیانهای من
معنی پنهان من آرایش بیت الله است
گو شبیه دیر باشد صورت پیدای من
لوح دل نقش صمد دارد چه غم کاستاد چین
بافت تمثال صنم بر شقه دیبای من
بال طاووس از گلاب و عود رضوان پرورد
تا بسازد مروحه در موسم گرمای من
اصل من از دودمان نوع انسانی مجوی
حور غم رضوان درد است آدم و حوای من
جوهر اول که فرزندم ز بیباکی نوشت
آن زمان سنجد عیار گوهر یکتای من
کز جهان در یثرب آرم روی در گوش آیدش
مرحبا یا امتی از مرقد مولای من
گر گزیند سرمه جز خاک درش مژگان چو باز
چنگل اندازد بزاغ دیده بینای من
شقه دیبای جاهش گفت محسود که ام
آسمان گفتا طراز خانه خضرای من
موجه دریای طبعش بانگ کوثر کردو گفت
تشنه منشین ای فدای زاده دریای من
در دم اندیشه قدر تو بشکافد ز هم
حله های علم بر دوش دل دانای من
تا تو گشتی غایب چشم از ره نسبت گرفت
مردمک حکم سبل در دیده بینای من
سایه من همچو من در ملک هستی امتت
سایه تو در عدم پیغمبر همتای من
آسمان وحدتم بر عالم فطرت محیط
توامیت بر نتابد پیکر جوزای من
دودمان عشق را از من گرامی تر نزاد
جوهر من کرد روشن گوهر آبای من
نازش سعدی بمشت خاک شیراز از چه بود
گر نبود آگه که گردد مولد و مأوای من
این کباب آتش جان و شراب درد دل
کش سخن نامست تا کی ریزد از لبهای من
من پریشان گوی و سهواندیش و سودا هرزه دوست
من به سودا مانم و ماند به من سودای من
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۶ - حکمت و موعظت
عادت عشاق چیست مجلس غم داشتن
حلقه شیون زدن ماتم هم داشتن
بر سر عمان درد موج حلاوت زدن
بر در میدان دل فوج ستم داشتن
حمد غم و نعت درد بر لب دل دوختن
شهر دل و باغ جان وقف الم داشتن
نغمه داود را از لب شیون زدن
آتش نمرود را باغ ارم داشتن
با خط آزادگی بندگی آموختن
با دل بی آرزو چشم کرم داشتن
از ابدی ذوق غم روی زیان تافتن
وز ازلی بیع درد سود سلم داشتن
حسن عبادات را برقع نسیان زدن
زشتی اعمال را لوح و قلم داشتن
آینه دیده را صیقل حیرت زدن
زاویه سینه را مخزن غم داشتن
هم ز غبار کنشت عطر کفن ساختن
هم بترازوی دیر سنگ حرم داشتن
در دهن بخت عیش ناوک لا ریختن
در کمر درس عشق دست نعم داشتن
تا به ثری آب چشم از پی هم ریختن
تا بفلک داغ دل بر سر هم داشتن
در جگر اشتها آب هوس سوختن
وز اثر امتلا درد شکم داشتن
مستی و دیوانگی جام مسیحا شکست
صرفه در این بزم نیست ساغر جم داشتن
دین و دل و عمر جان جمله بسیلاب ده
دشمن درویشی است خیل و حشم داشتن
خامه تراشی ستم نامه تراشی گناه
ساده و بی زخم به لوح و قلم داشتن
شیب نگویم بطبع به زشباب است لیک
به ز رعونت بود قامت خم داشتن
بهر نعیم بهشت طاعت ایزد مکن
بر لب جیحون خطاست چشم بنم داشتن
با صنم آمیختن کفر ادب دان ولی
شرط بود در میان فاصله کم داشتن
رهروی راه عشق بر تو شمارم که چیست
گام بفرسخ زدن پاس قدم داشتن
رو بقفا کن ببین عمر تلف کرده را
تا بتو روشن شود روبعدم داشتن
چند بتزویر و فن پرده کشیدن بعیب
صورت مدح آمدن معنی ذم داشتن
عدل وکرم خسروی است ورنه گدایی بود
بهر دو ویرانه ده طبل و علم داشتن
صرفه زبانم ببست ورنه بشه گفتمی
کز دل درویش پرس ذوق ستم داشتن
دم مزن از جور چرخ ز آنکه نه آزادگی است
زو متأثر شدن بس گله هم داشتن
زین ره کثرت اساس بگذروآنگه بین
مالک وحدت شدن ، ملک قدم داشتن
نسخه این باغ رازیروزبرکن بس است
از سر گل تا بکی منت شم داشتن
مایه نازندگی از گهر خویش گیر
تا بکی این عزوناز ازاب وعم داشتن
مذهب عرفی بگیر ملت قارون بهل
گنج هنر ریختن به ز درم داشتن
اوست مسیحای وقت لیک مسیحا که هست
دون اثرهای او معجز دم داشتن
تیغ زبانش فکند برسر هم مهروماه
شهرت او را جلال ملک عجم داشتن
طی کنم این نامه را گر نکنم چون کنم
حوصله خامه نیست تاب رقم داشتن
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۷ - در منقبت علی علیه السلام
ز تاب شعشعه مهر سایه بهر پناه
سزد که بگسلد از شخص و پیش گیرد راه
فروغ مهر بتفتیدگی چنان گردید
که شعله برسر خود زد زدود دل خرگاه
شود برشته چو ماهی درون روغن گرم
چو عکس ماه نوافتد دراین هوا بمیاه
ز همرهی صبا پرتو شهاب دهد
ز بسکه تاب هوا برفروخت گونه کاه
سزد که شعله چو ماهی ز عکس خود گه موج
ز فرط حدت گرما کند در آب شناه
مگو در آینه آب عکس مهر افتاد
که آفتاب ز گرما برد بآب پناه
ز غایت اثر حدت هوا شاید
که گرمی جگر موم گردد آتشگاه
بغایتی شده آتش اثر ز گرما جان
که دست مرگ بود از تصرفش کوتاه
نه آب را متموج کند وزیدن باد
که شخص موج ز گرما کند درآب شناه
همین نه شخص پناه آورد بسایه و بس
که سایه نیز ز گرما برد بشخص پناه
چنین که شیرزبون شد زتاب مهر سزد
که بهر نطع کشد پوست از برش روباه
ز تاب مهر تنور فلک بتافته گرم
چنانچه معرکه کین بگاه حدت شاه
شه سریر ولایت امام خطه شرع
محیط عالم دانش علی ولی الله
زهی فروغ ضمیر توشمع بزم رسول
زهی وجود شریف تو ختم صنع الله
طواف کوی تو سرمایه تجارت مهر
صفات قدر تو پیرایه تجمل ماه
بجان حادثه آن کرده ای بناوک خشم
که ترک چشم بتان با دل از خدنگ نگاه
چنانکه دیده عفوت براه عصیان است
سزد که عین ورع گردد ارتکاب گناه
ز بحر طبع برآورده پر گهر صدفی
به صحفه آورم اینک نثار حضرت شاه
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۸ - تجدید مطلع
ز فیض گلشن روی تو چون شود آگاه
که سوزد آتش حسن تو بال مرغ نگاه
چه سود از اینکه ز شوق لبت شدم همه جان
چنین که آتش سودای دل بود جانکاه
بروی رحم به آنگونه بسته ای در دل
که شوق کشتن من در دلت ندارد راه
چو گیری آینه در کف ز شوق عارض خویش
ازآن کرشمه نرگس وز آن فریب نگاه
شود مثال در آئینه مضطرب ز انسان
کز اضطراب دل آب، عکس عارض ماه
بیاد روی تو چون آه جان گداز کشم
بصورت تو سزد گر برآید آتش آه
زنی بتیغم و فریاد از شریعت عشق
که آرمیدن کفر است و اضطراب گناه
چنان زلطف تو نظارگی هجوم آورد
که عارض تو نه بینم ز ازدحام نگاه
نداری آینه را پیش رو بچندین شوق
اگر زچاشنی حیرتم شوی آگاه
زهی بخنده گشودی زکار بسته گره
زهی بعشوه ربودی ز فرق فتنه کلاه
ز فیض مژده لطف تو کام جان شیرین
بعهد وعده وصل تو عمر غم کوتاه
عنان عشوه نگاه تراست دستآویز
بساط فتنه سمند تراست جولانگاه
دل زمانه هراسان زچشم ظالم تو
چنانکه فتنه زآسیب عدل شاهنشاه
شها منم که بلا را بجز قضای دلم
بگاه عرض سپه نیست عرضگاه سپاه
باین غرض که شود حسرتم فزون دایم
زمانه یوسف عیشم نماید از ته چاه
زهی امید طواف تو رهنمای مراد
زهی سجود جناب تو آبروی جباه
شدم هلاک زحرمان خوش آنزمان که شوم
بخاکبوسی کوی تو چون سپهر دوتاه
چنان نیاز فشانی کنم که عشق برد
خمیر مایه عجز از غبار آن درگاه
زهی محبت آل تو پایمرد ورع
رهی حمایت لطف تو دستگیر گناه
ز روی لطف بفریاد رس مرا چو بحشر
بپایت افتم و گویم که «حسبه لله»
منم غلام تو عرفی مهل مرا که سزد
به حال من بگشایی لب شفاعت خواه
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۴۹ - در مذمت می
کردم ز شراب ناب توبه
وز گفته ناصواب توبه
میساختمش بباده ممزوج
بی خستگی از گلاب توبه
در لفظ شراب چون بود آب
با تشنه لبی زآب توبه
در وصف بباده چون شریک است
صد بار ز شهد ناب توبه
مستانه رود اگر سمندم
پایم کند از رکاب توبه
گر عرض کنم زبان مستی
از نشئه کند شراب توبه
گر درد ندامتم بسنجد
زآسیب کند عذاب توبه
تا باده بخواب هم نه بینم
شاید که کنم زخواب توبه
می دیدم و پیچ و تاب خوردم
از خوردن پیچ و تاب توبه
چون دیده ز توبه لذتم کرد
از رهزنی شراب توبه
هر دم زنتایج گناهم
صد بره کند کباب توبه
صد فوج گنه کشد بیکدم
چون تیغ کشد قراب توبه
دل توبه کنان و نفس گوید
از توبه ناصواب توبه
در عهد شباب توبه کردم
بادا ز می شباب توبه
در کشور هند عشرت انگیز
کی دیده کسی بخواب توبه
میلم بفغان و شیون اولی است
ز آهنگ نی و رباب توبه
لب زهر ترانه چند ریزد
از ریزش این لعاب توبه
حسن تنگ بتان چه بینم
از دیدن آفتاب توبه
از درگه مرگ باز گشتم
تا گفت عنان بتاب توبه
آن را که درنگ تو به روزی است
عمرش کند از شباب توبه
در حالت بیم موت کآندم
بیدار شود زخواب توبه
زاندیشه مرگ توبه کردم
و آنرا نکنم حساب توبه
چون صحت یافتم زتوبش
از صحت ناصواب توبه
نو توبه شدم که خانه فسق
بی شبهه کند خراب توبه
زین پس من و عزلت و عبادت
وز صحبت شیخ و شاب توبه
از هر که نه، اهل شرع ، پرهیز
وز هرچه نه درکتاب توبه
گردد همه گوش و لب ببندد
با هرکه کند خطاب توبه
گو حور و ملک سؤال میکن
من کرده ام از جواب توبه
عرفی چه کنی بتوبه نازش
هشدار که شد خراب توبه
از توبه مناز تا نگردد
بی مغزتر از حباب توبه
مخروش که تائب از شرابم
ناگه نشود شراب توبه
منت بکه مینهی که کردی
ازآب می وگلاب توبه
سی سال ز نفس معصیت زاد
اکنون دهدش سداب توبه
سی سال گنه خجالتش کو؟
گیرم که بود ثواب توبه
بر توبه مدوز کیسه اجر
تا نگسلد از عتاب توبه
این بس که بآستین رحمت
راند ز رخت ذباب توبه
ما توبه بهر دو دست گیریم
وز ما کند اجتناب توبه
این بس که و بال ما نگردد
در کشمکش حساب توبه
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۵۰ - در منقبت حضرت ختمی مرتبت (ص)
ای مرا بر زشتی اعمال ، نومیدی گواه
دورم از حسن عمل چون رو سپیدی از گناه
صورت امید می بینم چو آب موج زن
بسکه میگردد زشرمم رعشه در نور نگاه
گر بصورت کاه را گویم که همرنگ منی
کهر با چون مردم چشم بتان گردد سیاه
میل فعل زشت را با طبع من آمیزش است
وین شبیه ربط کفر است و مکافات اله
ور بعصیان در نمی آمیزم از بی قوتی است
وین بعینه چون حریص شهوتست و ضعف باه
ای که داری نامه اعمال را از فعل زشت
چون مصیبت خانه عاشق زدود دل سیاه
چهره را از آب یاقوت ندامت بر فروز
چون گل روی دل آرایان ز تاثیر نگاه
در نگاه شاهد معنی عالم غوطه زن
تا بجولانگاه صورت بسته ای دام نگاه
مرحبا نیک آمدی ای یأس تا بیرون دهم
گریه گرمی که شوید تیرگی را از گناه
هان سمند آهسته ران ای گمره ناهوشمند
منحرف میتازی و مستی و تاریکست راه
حبذا ای نوبهار عجز کز تأثیر تو
معصیت را میدهد آمرزش از طرف کلاه
میتوان کردن تلافی عمر ضایع کرده را
گر زنو برگ گیاه تازه گردد برگ کاه
شاهد معنی عیان و ما بصورت ملتفت
ای درون جهل ما چون روی نادانی سیاه
بسکه بی تأثیر ضایع گشت در دیر مجاز
گریه های تلخ شام و ناله های صبحگاه
بعد از این در معبدی نالم که بی منت نهد
گوهر کام ابد در دامن تأثیر آه
حالتی یابم که از تکفیر من کافر شوند
گر تراود از زبانم لیس فی دلقی سواه
مقصدت دور است عرفی گرباین ره میروی
کام همت را روائی باید از امداد شاه
قهرمان عرش مسند داور امی لقب
صورتش مرات معنی معنیش صنع اله
گر محیط رای او بر چرخ گردد موج زن
دامن موجش بروید چشمه خورشید و ماه
در شب معراج کان یکتای بی شبه و نظیر
جامه صورت زروش افکنده در آرامگاه
زان کسی محرم نبود اندر حریم ایزدی
تابود و هم غلط بین در امان از اشتباه
ای زروی نسبت ذاتت ولایت را شرف
وی بزیر سایه جاهت نبوت راپناه
سایه یزدانی و انوار سیمایت دلیل
داور کونینی و انواع احسانت سپاه
دست حفظت بهر چابک خیزی و بربستگی
بر میان شعله بر بندد تطاق از برگ کاه
شاخ شاخ و برگ برگش تازه بر هم ریختند
تاز باغ همتت خواندیم طوبی را گیاه
شاهد عدلت بدست خلق در ایوان دهر
سنبل ریحان فشاند فتنه را در خوابگاه
بسکه دست رحمتت آرایش هر چهره کرد
عشق میورزد بحسن یأس و امید اشتباه
توشه گیر انتفاع از ریزش جود ، توجود
خوشه چین ارتفاع از مزرع جاه تو جاه
از خیال هیبتت اندیشه میرد در ضمیر
وزنشان آستانت سجده رقصد در جباه
با ازل گوید ابد کین نا امید از ساحل است
کر کند در بحر علمت گوهر اول شناه
ای که از احوالم آگاهی مهل اینسان مرا
همچو سعیم در حصول طاعت و عفت تباه
می تراود آب شور از تیره بختم گر کسی
تا ابد در ساحت تحت الثری میکند چاه
سینه مد الف بشکافد و بیرون جهد
چون در اثنای پریشانی نویسم تیر آه
یوسف نفس مرا زآسیب اخوان دوردار
کین حسودان مروت سوز با این بیگناه
با فریب غول همزادند در راه سلوک
بافساد گرگ انبازند در نزدیک چاه
تا اسیران محبت را بجولانگاه دوست
احتمال سجده کردن مضمر است اندر جباه
احتمال رو سپیدی دور باد از آنکه او
جز به درگاه تو ساید چهره در عذر گناه