mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — باغ آینه — بر خاک ِ جدي ايستادم ...
بر خاکِ جدی ایستادم
و خاک، به‌سانِ یقینی
استوار بود.
به ستاره شک کردم
و ستاره در اشکِ شکِ من درخشید.
 
و آنگاه به خورشید شک کردم که ستارگان را
همچون کنیزکانِ سپیدرویی
در حرم‌خانه‌ی پُرجلالش نهان می‌کرد.
 
□
 
دیوارها زندان را محدود می‌کند،
دیوارها زندان را محدودتر نمی‌کند.
 
میانِ دو زندان
درگاهِ خانه‌ی تو آستانه‌ی آزادی‌ست،
لیکن در آستانه
                 تو را
به قبولِ یکی از این دو
از خود اختیاری نیست.
 
۱۳۳۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — کوچه
به دکتر مجید حائری
دهلیزی لاینقطع
                   در میانِ دو دیوار،
و خلوتی
          که به‌سنگینی
چون پیری عصاکش
                       از دهلیزِ سکوت
                                          می‌گذرد.
و آنگاه
آفتاب
و سایه‌یی منکسر،
نگران و
منکسر.
 
خانه‌ها
خانه‌خانه‌ها.
مردمی،
و فریادی از فراز:
ــ شهرِ شطرنجی!
  شهرِ شطرنجی!
 
□
 
دو دیوار
و دهلیزِ سکوت.
و آنگاه
       سایه‌یی که از زوالِ آفتاب دَم می‌زند.
 
مردمی،
و فریادی از اعماق
ــ مُهره نیستیم!
  ما مُهره نیستیم!
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — دادخواست
از همه سو،
از چار جانب،
از آن سو که به‌ظاهر مهِ صبحگاه را مانَد سبک‌خیز و دَم‌دَمی
و حتا از آن سویِ دیگر که هیچ نیست
نه له‌لهِ تشنه‌کامیِ صحرا
نه درخت و نه پرده‌ی وهمی از لعنتِ خدایان، ــ
از چار جانب
راهِ گریز بربسته است.
درازای زمان را
با پاره‌ی زنجیرِ خویش
                         می‌سنجم
و ثقلِ آفتاب را
با گوی سیاهِ پای‌بند
                        در دو کفه می‌نهم
و عمر
در این تنگنایِ بی‌حاصل
چه کاهل می‌گذرد!
 
□
 
قاضیِ تقدیر
با من ستمی کرده است.
به داوری
میانِ ما را که خواهد گرفت؟
 
من همه‌ی خدایان را لعنت کرده‌ام
همچنان که مرا
خدایان.
و در زندانی که از آن امیدِ گریز نیست
بداندیشانه
            بی‌گناه بوده‌ام!
 
۱۳۳۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — در بسته...
دیرگاهی‌ست که دستی بداندیش
دروازه‌ی کوتاهِ خانه‌ی ما را
                                نکوفته است.
 
در آیینه و مهتاب و بستر می‌نگریم
در دست‌های یکدیگر می‌نگریم
و دروازه
ترانه‌ی آرامش‌انگیزش را
                            در سکوتی ممتد
                                                مکرر می‌کند.
 
بدین‌گونه
زمزمه‌یی ملال‌آور را به سرودی دیگرگونه مبدل یافته‌ایم
 
بدین‌گونه
در سرزمینِ بیگانه‌یی که در آن
هر نگاه و هر لبخند
                        زندانی بود،
لبخند و نگاهی آشنا یافته‌ایم
 
بدین‌گونه
بر خاکِ پوسیده‌یی که ابرِ پَست
                 بر آن باریده است
پایگاهی پابرجا یافته‌ایم...
 
□
 
آسمان
بالای خانه
بادها را تکرار می‌کند
باغچه از بهاری دیگر آبستن است
و زنبورِ کوچک
                گُلِ هر ساله را
در موسمی که باید
                       دیدار می‌کند.
 
حیاطِ خانه از عطری هذیانی سرمست است
خرگوشی در علفِ تازه می‌چرد.
و بر سرِ سنگ، حربایی هوشیار
                                      در قلم‌روِ آفتابِ نیم‌جوش
                                                                    نفس می‌زند.
 
ابرها و همهمه‌ی دوردستِ شهر
آسمانِ بازیافته را
                     تکرار می‌کند
همچنان که گنجشک‌ها و
                               باد و
                                    زمزمه‌ی پُرنیازِ رُستن
که گیاهِ پُرشیرِ بیابانی را
                             در انتظارِ تابستانی که در راه است
در خوابگاهِ ریشه‌ی سیرابش
                                  بیدار می‌کند.
 
من در تو نگاه می‌کنم در تو نفس می‌کشم
و زندگی
مرا تکرار می‌کند
به‌سانِ بهار
که آسمان را و علف را.
و پاکیِ آسمان
در رگِ من ادامه می‌یابد.
 
□
 
دیرگاهی‌ست که دستی بداندیش
دروازه‌ی کوتاهِ خانه‌ی ما را نکوفته است...
 
با آنان بگو که با ما
                      نیازِ شنیدنِشان نیست.
با آنان بگو که با تو
                      مرا پروای دوزخِ دیدارِ ایشان نیست
تا پرنده‌ی سنگین‌بالِ جادویی را که نغمه‌پردازِ شبانگاه و بامدادِ ایشان است
بر شاخسارِ تازه‌روی خانه‌ی ما مگذاری.
 
در آیینه و مهتاب و بستر بنگریم
در دست‌های یک‌دیگر بنگریم،
تا دَر، ترانه‌ی آرامش‌انگیزش را
در سرودی جاویدان
مکرر کند.
 
تا نگاهِ ما
          نه در سکوتی پُردرد، نه در فریادی ممتد
که در بهاری پُرجویبار و پُرآفتاب
به ابدیت پیوندد...
 
فروردین ۱۳۳۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — از شهر سرد...
صحرا آماده‌ی روشن شدن بود
و شب از سماجت و اصرار دست می‌کشید.
 
من خود گُرده‌های دشت را بر ارابه‌یی توفانی درنوردیدم:
این نگاهِ سیاهِ آزمندِ آنان بود تنها
که از روشناییِ صحرا جلو گرفت.
و در آن هنگام که خورشید
عبوس و شکسته‌دل از دشت می‌گذشت
آسمانِ ناگزیر را
به ظلمتِ جاودانه
                    نفرین کرد.
 
بادی خشمناک دو لنگه‌ی در را بر هم کوفت
و زنی در انتظارِ شویِ خویش، هراسان از جا برخاست.
چراغ از نفسِ بویناکِ باد فرومُرد
و زن شربِ سیاهی بر گیسوانِ پریشِ خویش افکند.
ما دیگر به جانبِ شهرِ تاریک بازنمی‌گردیم
و من همه‌ی جهان را در پیراهنِ روشنِ تو خلاصه می‌کنم.
 
□
 
سپیده‌دمان را دیدم
که بر گُرده‌ی اسبی سرکش بر دروازه‌ی افق به انتظار ایستاده بود
و آنگاه سپیده‌دمان را دیدم که نالان و نفس‌گرفته، از مردمی که
دیگر هوای سخن گفتن به سر نداشتند دیاری ناآشنا را راه می‌پرسید.
و در آن هنگام با خشمی پُرخروش به جانبِ شهرِ آشنا نگریست
و سرزمینِ آنان را به پستی و تاریکیِ جاودانه دشنام گفت.
 
پدران از گورستان بازگشتند
و زنان، گرسنه بر بوریاها خفته بودند.
کبوتری از بُرجِ کهنه به آسمانِ ناپیدا پرکشید
و مردی جنازه‌ی کودکی مرده‌زاد را بر درگاهِ تاریک نهاد.
 
ما دیگر به جانبِ شهرِ سرد بازنمی‌گردیم
و من همه‌ی جهان را در پیراهنِ گرمِ تو خلاصه می‌کنم.
 
□
 
خنده‌ها چون قصیلِ خشکیده خش‌خشِ مرگ‌آور دارند.
سربازانِ مست در کوچه‌های بُن‌بست عربده می‌کشند
و قحبه‌یی از قعرِ شب با صدای بیمارش آوازی ماتمی می‌خواند.
علف‌های تلخ در مزارعِ گندیده خواهد رُست
و باران‌های زهر به کاریزهای ویران خواهد ریخت،
مرا لحظه‌یی تنها مگذار
مرا از زرهِ نوازشت رویین‌تن کن.
من به ظلمت گردن نمی‌نهم
جهان را همه در پیراهنِ کوچکِ روشنت خلاصه کرده‌ام
و دیگر به جانبِ آنان
باز
  نمی‌گردم.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — با همسفر
سرکش و سرسبز و پیچنده
                                  گیاهی
دیوارِ کهنه‌ی باغ را فروپوشیده است.
 
از این سو دیوار دیگر به جز جرزی از بهار نیست،
که جراحاتِ آجرها را مرهم سبزِ برگ شفا بخشیده است.
 
و از آن سوی دیگر
                      گیاهِ پیچنده
چون خیزابی لب‌پرزنان سایبانی بر پی‌گاهِ دیوار افکنده است!
رطوبتِ ویران‌کننده، از تبِ پُرحرارتِ رویشِ گیاه، جرزها را رها می‌کند
و دیوار، در حرارتی کیف‌ناک بر بنیادِ خویش استوارتر می‌گردد
و عابری رنجور در سایه‌فرشِ آن سوی باغ
از خستگیِ راهِ بی‌منظر و بی‌گیاه
می‌آساید...
به همه آن کسان که به عشقی تن در نمی‌دهند چرا که ایمانِ خود را از دست داده‌اند!ــ:
در تنِ من گیاهی خزنده هست
که مرا فتح می‌کند
و من اکنون جز تصویری از او نیستم!
 
من جزیی از تواَم ای طبیعتِ بی‌دریغی که دیگر نه زمان و نه مرگ، هیچ یک عطشِ مرا از سرچشمه‌ی وجود و خیالت بی‌نیاز نمی‌کند!
 
□
 
من چینه‌ام من پیچکم من آمیزه‌ی چینه و پیچکم
تو چینه‌ای تو پیچک‌ای تو آمیزه‌ی مادر و کودکی.
 
ای دستانِ بی‌غبارِ پُرپرهیزی که مرا به هنگامِ نوازش‌های مادرانه از جفتِ آگاهی به وجودِ دشمنان و سیاه‌دلان غرقه‌ی اندوه می‌کنید! مرا به ایمانِ دورانِ جنینیِ خویش بازگردانید تا دیگرباره با کلماتی که کنون جز از فریب و بدی سخن نمی‌گوید، سرودِ نیکی و راستی بشنوم.
 
ای همسفر که رازِ قدرت‌های بی‌کرانِ تو بر من پوشیده است! ــ مرا به شهرِ سپیده‌دم، به واحه‌ی پاکی و راستی بازگردان! مرا به دورانِ ناآگاهیِ خویش بازگردان تا علف‌ها به جانبِ من برویند
تا من به‌سانِ کندو با نیشِ شیرینِ هزاران زنبورِ خُرد از عسلِ مقدس آکنده شوم،
تا چون زنی نوبار
با وحشتی کیف‌ناک
نخستین جنبش‌های جنین را به انتظارِ هیجان‌انگیزِ تولدِ نوزادی دلبند مبدل کنم که من او را بازیافتگی خواهم نامید. هم‌بسترِ ظلمانی‌ترین شب‌های از دست‌دادگی! ــ من او را یازیافتگی نام خواهم نهاد.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — باغ آینه
چراغی به دستم چراغی در برابرم.
من به جنگِ سیاهی می‌روم.
 
گهواره‌های خستگی
                        از کشاکشِ رفت‌وآمدها
                                                    بازایستاده‌اند،
و خورشیدی از اعماق
کهکشان‌های خاکستر شده را روشن می‌کند.
 
□
 
فریادهای عاصیِ آذرخش ــ
هنگامی که تگرگ
                     در بطنِ بی‌قرارِ ابر
                                           نطفه می‌بندد.
و دردِ خاموش‌وارِ تاک ــ
هنگامی که غوره‌ی خُرد
                             در انتهای شاخسارِ طولانیِ پیچ‌پیچ جوانه می‌زند.
فریادِ من همه گریزِ از درد بود
چرا که من در وحشت‌انگیزترینِ شب‌ها آفتاب را به دعایی نومیدوار طلب می‌کرده‌ام
 
□
 
تو از خورشیدها آمده‌ای از سپیده‌دم‌ها آمده‌ای
تو از آینه‌ها و ابریشم‌ها آمده‌ای.
 
□
 
در خلئی که نه خدا بود و نه آتش، نگاه و اعتمادِ تو را به دعایی نومیدوار طلب کرده بودم.
 
جریانی جدی
در فاصله‌ی دو مرگ
در تهیِ میانِ دو تنهایی ــ
[نگاه و اعتمادِ تو بدین‌گونه است!]
 
□
 
شادیِ تو بی‌رحم است و بزرگوار
نفس‌ات در دست‌های خالیِ من ترانه و سبزی‌ست
 
من
برمی‌خیزم!
 
چراغی در دست، چراغی در دلم.
زنگارِ روحم را صیقل می‌زنم.
آینه‌یی برابرِ آینه‌ات می‌گذارم
تا با تو
       ابدیتی بسازم.
 
۱۳۳۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — مرثیه
نیمروز...
نیمروز...
 
بی‌آن‌که آفتاب را در نصف‌النهارِ خوف‌انگیزش بازببینیم،
در پسِ ابرهای کج، نقاب‌های گول و پرده‌های هزاران‌ریشگیِ باران آیا
زمان از نیم‌وزِ موعود گذشته است
و شبِ جاودانه دیگر، چندان دور نیست؟
و ستارگان، در انتظارِ فرمانِ آخرین به سردی می‌گرایند
تا شبِ جاودانه را غروری به کمال بخشایند؟
 
□
 
نیشخندها لبانِ تازه‌تری می‌جویند
و چندان‌که از جُستجوی بی‌حاصل بازمی‌مانند
به لبانِ ما بازمی‌آیند.
 
□
 
از راه‌های پُرغبار، مسافرانِ خسته فرامی‌رسند...
 
«ــ شست‌وشوی پاهای آبلگونِ شما را آبِ عطرآلوده فراهم کرده‌ایم
    ای مردانِ خسته
    به خانه‌های ما فرود آیید!»
 
«ــ در بستری حقیر، امیدی به جهان آمده است.
    ای باکرگانِ اورشلیم! راهِ بیت‌اللحم کجاست؟»
 
و زائرانِ خسته، سرودگویان از دروازه‌ی بیت‌اللحم می‌گذرند و در جُل‌جُتای چشم‌به‌راه، جوانه‌ای کاج، در انتظارِ آن‌که به هیأتِ صلیبی درآید، در خاموشیِ شتاب آلوده‌ی خویش، به جانبِ آسمانِ تهی قد می‌کشد.
 
□
 
نیمروز...
نیمروز...
 
«ــ در پسِ ابر و نقاب و پرده، آیا
    زمان از نیمروز گذشته است؟
    و شبِ جاودانه آیا
    دیگر چندان دور نیست؟»
 
و زمینی که به سردی می‌گراید، دیگر سخنی ندارد.
آنجا که جنگ‌آورانِ کهن گریستند
گریه پاسخی به خاموشیِ ابدی بود.
 
□
 
عیسا بر صلیبی بیهوده مرده است.
حنجره‌های تهی، سرودی دیگرگونه می‌خوانند، گویی خداوندِ بیمار درگذشته است.
هان! عزای جاودانه آیا از چه هنگام آغاز گشته است؟
 
□
 
رگبارهای اشک، شوره‌زارِ ابدی را باور نمی‌کند.
رگبارِ اشک، شوره‌زارِ ابدی را بارور نمی‌کند
رگبارهای اشک، بی‌حاصل است
و کاجِ سرفرازِ صلیب چنان پُربار است
که مریمِ سوگوار
عیسای مصلوبش را بازنمی‌شناسد.
 
در انتهای آسمانِ خالی، دیواری عظیم فروریخته است
و فریادِ سرگردانِ تو
دیگر به سوی تو بازنخواهد گشت...
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — نبوغ
برای میهنِ بی‌آب و خاک
                             خلقِ پروس
به خون کشیده شدند
ز خشم ناپلئون،
و ماند بر سرِ هر راه‌کوره‌ی غمناک
گوری چند
           بر خاک
بی‌سنگ و بی‌کتیبه و بی‌نام و بی‌نشان
از موکبِ قشونِ بوناپارت
بر معبرِ پروس...
 
آنگه فردریکِ وطن‌دوست
آراست چون عروس
در جامه‌ی زفاف
                  زنش را،
تا بازپس ستاند از این رهگذر
                                   مگر
                                       وطنش را
 
[وین زوجه
            راست خواهی
                             در روزگار خویش
زیباترینِ محصنگان بود
                         در
                           اروپ!]
 
□
 
هنگامِ شب ــ که رقصِ غم آغاز می‌نهاد
مهتاب
      در سکوتش
بر لاشه‌های بی‌کفنِ مردمِ پروس ــ
خاموش شد به حجله‌ی سلطان فردریک
شمعی و شهوتی.
 
و آن دَم که آفتاب درخشید
بر گورهای گم‌شده‌ی راه و نیمراه
[یعنی به گورها که نشانی به جای ماند
از موکبِ قشونِ بوناپارت
در رزمِ ماگده‌بورگ]ــ
خاک پروس را
                 شَهِ فاتحِ
                            گشاده‌دست
بخشید همچو پیرهنی کهنه‌مرده‌ریگ
به سلطان فردریک،
زیرا که مامِ میهنِ خلقِ پروس
                                   بود
سر خیلِ خوشگلانِ اروپای عصرِ خویش!
 
□
 
بله...
آن‌وقت
       شاهِ فاتحِ بخشنده بازگشت
از کشور پروس،
                  که سیراب کرده بود
خاکِ آن را
            از خونِ شورِ زُبده‌سوارانش،
کامِ خود را
از طعمِ دبشِ بوسه‌ی بانوی او، لوئیز.
 
و از کنارِ آن همه برخاک‌ماندگان
بگذشت شاد و مست
بگذشت سرفراز
                   بوناپارت.
 
می‌رفت و یک ستاره‌ی تابنده‌ی بزرگ
بر هیأتِ رسالت و با کُنیه‌ی نبوغ
می‌تافت بر سرش
پُرشعله، پُرفروغ.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — شعارِ ناپلئونِ کبير
شعارِ ناپلئونِ کبیر
در جنگ‌های بزرگِ میهنی
 
برادرزنانِ افتخاری!
آینده از آنِ هم‌شیرگانِ شماست!
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — سرود
برای پرویزِ شاپور
برو، مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
همه روزگارت به تلخی گذشت
شکر چند جویی، در این تلخ‌دشت؟
به بیهوده جُستن فروکاستی
قبای خستگی بر تن آراستی،
قبایی همه وصله بر وصله بر
قبایی ز نفرت بر او آستر.
همه پایم از خستگی ریش‌ریش
نه راهی نه ذی‌روحی از پُشت و پیش.
نه وقتی ــ که واگردم از رفته‌راه ــ
نه بختی ــ که با سر درافتم به چاه ــ
نه بیم و نه امید و، از پیش و پس
بیابان و خارِ بیابان و بس!
چه حاصل اگر خامُشی بشکنم
که: «یاران، در این دشت تنها، منم»؟
گرفتم به بانگی گلو بردرم
که در دَم بسوزد چو خاکسترم،
گرفتم که تُندر فشاندم؛ چه سود
کز این هیمه نی شعله خیزد نه دود.
گرفتم که فریاد برداشتم
یکی تیغ در جانِ شب کاشتم؛
مرا، تیغِ فریاد بُرَّنده نیست
در آن مُرده‌آباد که‌ش زنده نیست...
برو مردِ بیدار، اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
بنه، خواب اگر خوشتر افتادِشان،
که آخر دهد رنج، ره یادِشان.
بهل شب شود چیره، تا بنگری
هم از اشکِشان سر زند اختری.
چو پوسید چون لاشِ گندیده، شب،
کویرِ نفس‌مرده در گورِ تب؛
وُامیدی به جا مانده گر نیز هست
به سودای عُزلت درِ خانه بست،
ببینی که از هولِ شب، اشکِ آب
بتوفد چنان کوره‌ی آفتاب.
برو مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
تو گُل‌جویی ای مرد و ره پُرخَس است
شِکرخواه را، حرفِ تلخی بس است!
۱۳۳۷ـ۱۳۳۹ تهران

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — میلاد
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فواره و باغ بود 
 و شبْ‌نیمه‌ی چارمین بود که عروسِ تازه به باغِ مهتاب‌زده فرود آمد از سرا گامزنان 
 اندیشناک از حرارتی تازه که در رگ‌های کبودِ پستانش می‌گذشت 
 و این خود به تبِ سنگینِ خاک ماننده بود که لیموی نارس از آن بهره می‌بَرَد 
 و در چشم‌هایش که به سبزه و مهتاب می‌نگریست نگاهِ شرم بود
	از احساسِ عطشی نوشناخت که در تنش می‌سوخت 
 و این خود عطشی سیری ناپذیر بود چونان ناسیرابيِ جاودانه‌ی علف،
	که سرسبزيِ صحرا را مایه به دست می‌دهد 
 و شرمناکِ خاطره‌یی لغزان و گریزان و دیربه‌دست بود از آن‌چه با تنِ او رفت؛
	میانِ او ــ بیگانه با ماجرا ــ و بیگانه‌مردی چنان تند، که با راه‌های تنش آنگونه چالاک یگانه بود 
 و بدانگونه آزمند بر اندامِ خفته‌ی او دست می‌سود 
 و جنبش‌اش به نسیمی می‌مانست از بوی علف‌های آفتاب‌خورده پُر،
	که پرده‌های شکوفه را به زیر می‌افکَنَد تا دانه‌ی نارس آشکاره شود.
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود 
 و فواره‌ی باغ بود که با حرکت‌های بازوهای نازکش بر آبگیرِ خُرد می‌رقصید 
و عروسِ تازه بر پهنه‌ی چمن بخفت، در شبْ‌نیمه‌ی چارمین 
و در آن دم، من در برگچه‌های نو رُسته بودم 
 یا در نسیمِ لغزان 
 و ای‌بسا که در آب‌های ژرف 
 و نفسِ بادی که شکوفه‌ی کوچک را بر درختِ ستبر می‌جنباند در من ناله می‌کرد 
 و چشمه‌های روشنِ باران در من می‌گریست 
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فواره‌ی باغ بود 
 و عروسِ تازه که در شبْ‌نیمه‌ی چارمین بر بسترِ علف‌های نو رُسته خفته بود
	با آتشی در نهادش، از احساسِ مردی در کنارِ خویش بر خود بلرزید
و من برگ و برکه نبودم 
 نه باد و نه باران 
 ای روحِ گیاهی! تنِ من زندانِ تو بود 
و عروسِ تازه، پیش از آن که لبانِ پدرم را بر لبانِ خود احساس کند
	از روحِ درخت و باد و برکه بار گرفت، در شبْ‌نیمه‌ی چارمین 
 و من شهری بی‌برگ‌وباد را زندانِ خود کردم
	بی‌آنکه خاطره‌ی باد و برگ از من بُگریزد.
 
چون زاده شدم چشمانم به دو برگِ نارون می‌مانست،
	رگانم به ساقه‌ی نیلوفر، دستانم به پنجه‌ی افرا 
 و روحی لغزنده به‌سانِ باد و برکه، به گونه‌ی باران 
 و چندان که نارونِ پیر از غضبِ رعد به خاک افتاد دردی جانگزا چونان فریادِ مرگ در من شکست 
و من ای طبیعتِ مشقت‌آلوده، ای پدر! فرزندِ تو بودم.
۱۶ اردیبهشتِ ۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — گریزان
برای خانمِ عالیه جهانگیر یوشیج
از کوره‌راهِ تنگ گذشتم
نیز از کنارِ گله‌ی خُردی که
زنگِ برنجیِ بزِ پیش‌آهنگ
از دور، طرحِ تکاپوی خسته‌یی را
با جِنگ جِنگِ لُختش
در ذهنِ آدمی
تصویر می‌نهاد...
 
□
 
از پُشتِ بوته، مرغی نالان، هراسناک
پر برکشید و
               یک دم
                      در دره‌های تنگ
موجِ گریزپاییِ پُر وحشت‌اش
چون کاسه‌یی سفالین بشکست
از صخره‌یی به صخره‌یی
                            از سنگ روی سنگ...
 
می‌دیدم از کمرکشِ کُهسار
در شیب‌گاهِ دره‌ی تاریک
آن شعله‌ها که در دِه می‌سوخت جای‌جای:
پی‌سوزِ آسیاب
آتش که در اجاق
دودی که از تنور
فانوس‌ها به معبرها
                        پُرشیب و پیچ‌پیچ...
 
وآنگاه
      دیدم
در پیشِ روی، منظره‌ی کوهسار را
با راهِ پیچ‌پیچان، پیچیده بر کمر.
 
مشتاق، گفتم:
                 «ــ ای کوه!
«با خود دلی به سوی تو می‌آورم ز راه
«با قعرِ او حکایتِ ناگفته مرده‌یی.
«آنجا، به دِه، کسانِ مرا دل به من نبود.»
 
بی‌پاسخی از او گفتم:
                          «ــ ای کوه!
«رنجی‌ست سوختن
«بی‌التفاتِ قومی، کاندر اجاقِشان
«از سوزِ توست اگر شرری هست،
«بی‌زهرخندِ قومی، کز توست اگر به لب‌هاشان
«امکانِ خنده این‌قدری هست.»
 
□
 
بی‌پاسخی از او
مِه بر گُدارِ سرکش می‌پیچید.
 
از دور، در شبی که می‌آمد
بر تیزه‌ها فرود
سگ‌های گله، بر شبحِ صخره‌ها، به‌شور
لاییدنی مداوم
                  آغاز کرده بودند.
 
اعماقِ دره، با نفسِ سردِ شامگاه،
از نغمه‌های کاکلی و سینه‌سرخ‌ها
می‌مانْد بی‌صدا.
 
گویی به قله‌هایِ ازاکوه اختران
چون دخترانِ گازُر
خاکستری‌قبای هوا را
ــ از خونِ آفتاب بشسته ــ
در نیل می‌زدند.
 
فانوس‌های دِه
یک آسمانِ دیگر را، در دره‌ی سیاه
اکلیل می‌زدند.
 
۱۳۳۹ - یوش

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — پایتختِ عطش
آب کم‌جو. تشنگی آور به دست!
                          مولای روم
       ۱
 
آفتاب، آتشِ بی‌دریغ است
و رؤیای آبشاران
در مرزِ هر نگاه.
 
بر درگاهِ هر ثُقبه
سایه‌ها
        روسبیانِ آرامش‌اند.
پی‌جوی آن سایه‌ی بزرگم من که عطشِ خشک‌ْدشت را باطل می‌کند.
 
□
 
چه پگاه و چه پسین،
اینجا
    نیمروز
           مظهرِ «هست» است:
آتشِ سوزنده را رنگی و اعتباری نیست
دروازه‌ی امکان بر باران بسته است
شن از حُرمتِ رود و بسترِ شن‌پوشِ خشک‌ْرود از وحشتِ «هرگز» سخن می‌گوید.
بوته‌ی گز به عبث سایه‌یی در خلوتِ خویش می‌جوید.
 
□
 
ای شبِ تشنه! خدا کجاست؟
تو
  روزِ دیگرگونه‌ای
                   به رنگی دیگر
که با تو
         در آفرینشِ تو
                        بیدادی رفته است:
تو زنگیِ زمانی.
 
 
       ۲
 
کنارِ تو را ترک گفته‌ام
و زیرِ این آسمانِ نگونسار که از جنبشِ هر پرنده تهی‌ست و هلالی
کدر چونان مُرده‌ماهیِ سیم‌گونه‌فلسی بر سطحِ بی‌موج‌اش می‌گذرد
به بازجُستِ تو برخاسته‌ام
تا در پایتختِ عطش
در جلوه‌یی دیگر
                   بازت یابم.
 
ای آبِ روشن!
تو را با معیارِ عطش می‌سنجم.
 
□
 
در این سرابچه
                  آیا
زورقِ تشنگی‌ست
                      آنچه مرا به‌سوی شما می‌راند
یا خود
      زمزمه‌ی شماست
و من نه به‌خود می‌روم
که زمزمه‌ی شما
                    به جانبِ خویشم می‌خواند؟
 
نخلِ من ای واحه‌ی من!
در پناهِ شما چشمه‌سارِ خنکی هست
که خاطره‌اش
عُریانم می‌کند.
 
۱۸ خردادِ ۱۳۳۹
چابهار

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — ميان ِ ماندن و رفتن...
ميان ِ ماندن و رفتن حکايتي کرديم
که آشکارا در پرده‌ي ِ کنايت رفت.
مجال ِ ما همه اين تنگ‌مايه بود و، دريغ
که مايه خود همه در وجه ِ اين حکايت رفت.
 
۲۸ خرداد ِ ۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — سخنی نیست...
به اِولین و ثمین باغچه‌بان
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 
می‌وزد از سرِ امید، نسیمی،
لیک، تا زمزمه‌یی ساز کند
در همه خلوتِ صحرا
                        به ره‌اش
                                  نارونی نیست.
 
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 
□
 
پُشتِ درهای فروبسته
شب از دشنه و دشمن پُر
به کج‌اندیشی
                خاموش
                         نشسته‌ست.
 
بام‌ها
     زیرِ فشارِ شب
                      کج،
کوچه
      از آمدورفتِ شبِ بدچشمِ سمج
                                             خسته‌ست.
 
□
 
چه بگویم؟ ــ سخنی نیست.
 
در همه خلوتِ این شهر، آوا
جز ز موشی که دَرانَد کفنی، نیست.
 
وندر این ظلمت‌جا
جز سیانوحه‌ی شومُرده زنی، نیست.
 
ور نسیمی جُنبد
به ره‌اش
          نجوا را
                 نارونی نیست.
 
چه بگویم؟
سخنی نیست...
 
۲۷ آذرِ ۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — حماسه؟
در چارراه‌ها خبری نیست:
یک عده می‌روند
یک عده خسته بازمی‌آیند
 
و انسان ــ که کهنه‌رند خدایی‌ست بی‌گمان ــ
بی‌شوق و بی‌امید
                      برای دو قرصِ نان
کاپوت می‌فروشد
                     در معبرِ زمان.
 
□
 
در کوچه
         پُشتِ قوتیِ سیگار
                                شاعری
اِستاد و بالبداهه نوشت این حماسه را:
 
«ــ انسان، خداست.
    حرفِ من این است.
    گر کفر یا حقیقتِ محض است این سخن،
    انسان خداست.
    آری. این است حرفِ من!»
    . . . . . . . . . . . . . . .
 
از بوقِ یک دوچرخه‌سوارِ الاغِ پست
شاعر ز جای جَست‌و...
                            ...مدادش، نوکش شکست!
 
۲۸ آذرِ ۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — رهگذران
سر در زیر از شاهراهِ متروک پیش می‌آمدند
و تپه‌های گُل‌پوشِ بهاری
در نظرگاهِ ایشان انتظاری بیهوده می‌بُرد.
 
به‌کُندی از برابرِ من گذشتند بی‌آنکه به من درنگرند
و من ایشان را بازشناختم
چرا که از جانبِ پدرانِشان پیغامی با من بود.
 
در رهگذرِ شراب‌آلوده دعایی می‌خواندند
و در مهتابی‌های پُرخاطره
                              چشمانِ پُرخنده‌ی دختران
یک دَم به‌نظاره،
از بسترهای آشفته به جانبِ ایشان می‌گرایید
 
□
 
و دیدم که امید به درگاهِ ناباور بسته بودند
و از پسِ ایشان
جاده‌ی خالی
خسته بود.
 
□
 
می‌دانستم که دیگرباره از این راه
                                        باز
                                          نمی‌آیند.
می‌دانستم که دیگرباره از این راه بازنمی‌آیند، چرا که منزلگَهِ مقصودِ ایشان سرابی لغزنده بود.
می‌دانستم.
 
با ایشان گفتم که:
 
«ــ هم دراین جای خواهم ایستاد
    و چندان که فرزندانِ شما بگذرند
    پیغامِ شما خواهم گزاشت.»
 
اولِ اردیبهشتِ ۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — کوه‌ها
کوه‌ها با هم‌اند و تنهایند
همچو ما، باهمانِ تنهایان.
 
۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — انگیزه‌های خاموشی
پس آدم، ابوالبشر، به پیرامنِ خویش نظاره کرد 
 و بر زمینِ عُریان نظاره کرد 
 و به آفتاب که روی درمی‌پوشید نظاره کرد 
 و در این هنگام، بادهای سرد بر خاکِ برهنه می‌جنبید 
 و سایه‌ها همه‌جا بر خاک می‌جنبید 
 و هر چیزِ دیدنی به هیأتِ سایه‌یی درآمده در سایه‌ی عظیم می‌خلید 
 و روحِ تاریکی بر قالبِ خاک منتشر بود 
 و هر چیزِ بِسودنی دستمایه‌ی وهمی دیگرگونه بود 
 و آدم، ابوالبشر، به جُفتِ خویش درنگریست 
 و او در چشم‌های جُفتِ خویش نظر کرد که در آن ترس و سایه بود 
 و در خاموشی در او نظر کرد 
 و تاریکی در جانِ او نشست.
 
و این نخستین بار بود، بر زمین و در همه آسمان، که گفتنی سخنی ناگفته ماند 
 
پس چون هابیل به قفای خویش نظر کرد قابیل را بدید 
 و او را چون رعدِ آسمان‌ها خروشان یافت 
 و او را چون آبِ رودخانه‌ها پیچان یافت 
 و برادرِ خون‌اش را به‌سانِ سنگِ کوه سرد و سخت یافت 
 و او را دریافت 
 و او را با بداندیشی همراه یافت، چون ماده‌میشی که نوزادش در قفای اوست 
 و او را چون مرغانِ نخجیر با چنگالِ گشوده دید 
 و برادرِ خون‌اش را به خونِ خویش آزمند یافت 
 و هابیل در برادرِ خونِ خویش نظر کرد 
 و در چشمِ او شگفتی و ناباوری بود 
 و در خاموشی به جانبِ قابیل نظر کرد 
 و آیینه‌ی مهتاب در جانش با شاخه‌ی نازکِ رگ‌هایش شکست.
 
و این خود بارِ نخستین نبود، بر زمین و در همه‌ی زمین، که گفتنی‌سخنی بر لبی ناگفته می‌مانْد.
 
و از آن پس، بسیارها گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد 
 چون ما ــ تو و من ــ به هنگامِ دیدارِ نخستین 
 که نگاهِ ما به هم درایستاد، و گفتنی‌ها به خاموشی در نشست 
 و از آن پس چه بسیار گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد بر لبِ آدمیان 
 بدان هنگام که کبوترِ آشتی بر بامِ ایشان می‌نشیند 
 به هنگامِ اعتراف و به گاهِ وصل 
 به هنگامِ وداع و ــ از آن بیش ــ بدان هنگام که بازمی‌گردند تا به قفايِ خویش درنگرند...
 
و از آن پس، گفتنی‌ها، تا ناگفته بمانَد انگیزه‌های بسیار یافت.
 
۱۵ اسفندِ ۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — غزلِ ناتمام...
به هر تارِ جانم صد آواز هست
دریغا که دستی به مضراب نیست.
چو رویا به حسرت گذشتم، که شب
فروخفت و با کس سرِ خواب نیست.
۱۳۳۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — لحظه‌ها و همیشه — شبانه
اکنون، دیگرباره شبی گذشت.
به نرمی از برِ من گذشت با تمامی لحظه‌هایش.
 
چونان باکره‌ی عشقی
که با همه انحناهای تنش
                               از موی تا به ناخن
                                                    تن به نوازشِ دستی گرم رها کند،
بانوی درازگیسو را
در برکه‌یی که یک دَم از گردشِ ماهیِ خواب آشفته نشد
غوطه دادم.
 
□
 
به معشوقی می‌مانست، چرا که
با احساسی از شرم در او خیره مانده بودم.
 
از روشنایی گریزان بود.
گفتم که سحرگاهان در برابرِ آفتاب‌اش بخواهم دید
و چراغ را کُشتم.
 
چندان که آفتاب برآمد
چنان چون شبنمی
پریده بود.
 
آذرِ ۱۳۴۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو