mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۹۱ - درمرثیه شیخ زاهد
دریغا که باغ بهار جوانی 
فرو ریخت از تند باد خزانی 
دریغ آن مه سرو بالا که او را 
ز بالا فتاد این بلا ناگهانی 
تو دانی چه افتاده‌ است ای زمانه 
فتادست مصر کرم را میانی 
عجب دارم از شاخ نازک که دارد 
درین حال برگ گل بوستانی 
درین ماتم ارچه زمین سبز پوشد 
سزد گر کند جامه را آسمانی 
تو را باید ای گل به صد پاره کردن 
کنون گر گشایی لب شادمانی 
چه افتاد گویی که گل برگ رعنا 
بخون شست رخساره زعفرانی
دل لاله بین روی سرخش چه بینی 
که هست از طبانچه رخش ارغوانی 
بهارا روان کرده‌ای اشک باران 
در آنی که پیراهن گل درانی 
هزارا مبادت از این پس نوایی 
اگر بعد از این بر چمن گل بخوانی 
دران انجمن اشک مردم روا شد 
که شاه جوان از سر مهربانی 
همی گفت ای آفتاب نشاطم
فرو رفته در بامداد جوانی 
انیس دل و خاطرم شیخ زاهد 
که در خاطر آورد دل این گمانی 
که از صد گلت غنچه ناشکفته 
به باد فنایت دهد دهر فانی 
به طفلی که دانست جان برادر 
که جان برادر به آتش نشانی 
به خون دل و دیده‌ات پروریدم
ندانستم این کز دلم خون چکانی 
ز دست حریف اجل میر قاسم 
مگر باز خورد این قدح دوستکانی
تو وقتی ز دل می‌زدودی غبارم 
کنون زیر خاکی کجا می‌توانی 
برادر ندارم کنون با که گویم 
گرم باشد از دهر درد نهانی 
الا این خرامان صنوبر چه بودت 
که چون نارون بر چمن ناروانی 
نه در بزم می دوستان می‌نوازی 
نه در رزم بر دشمنان می‌دوانی 
نه صوت نی از مطربان می‌نیوشی 
نه جام می از ساقیان می‌ستایی 
برانم که گرد حریفان نگردد 
دگر رطل می با وجود گرانی 
چه آوازه از نی شنیدست گویی 
که چشم قدح می‌کند خون فشانی 
کسی کین سخن بشنود گر بود سنگ 
دلش خون شود چون دل لعل کانی 
صبا دم بر افتاده در باغ رضوان 
به دلشاد شه می‌برد زندگانی 
که آرام جان تو زد شیخ زاهد
سراپرده بر جنت جاودانی 
ندانم که چون در نینداخت خود را 
ز بام فلک خسرو خاروانی
ندانم چرا مه که از خرمن خور 
بگسترد بر شارع کهکشانی 
ایا مادر شوخ بی شرم گیتی
چه بی شرمی است این و نامهربانی
یکی را که خواهی به دین زار کشتن 
ز بهر چه زایی چرا پرورانی 
در اهل جهان بلکه در خانه خود 
عجب آتشی زد سپهر دخانی 
ندانست گیتی کسی را امانی 
تو از وی چه داری امید امانی 
چو پروانه یکبارگی سوخت خلقی 
بدین شمع جمع و چراغ معانی 
دلا نیست گیتی سرای اقامت 
که هست امر مانی و تو کاروانی 
نمی بایدت رفتن آخر گرفتم 
که بس دیرمانی درین ایر مانی 
تو را که همای خرد هست در سر 
منه دل به این خانه استخوانی 
شها نیک دانی تو رسم جهان را 
تو خود در جهان چیست کان راندانی 
جهان بی‌ثبات است تا بوده‌ایم 
چنین بود رسم بد این جهانی 
دل یوسف عهد خون است گویی 
ز نا دیدن ابن یامین ثانی 
بماناد کیخسرو آنکش برادر 
فرو آمد از قلعه خسروانی 
خدایا تو آن نازنین جهان را 
فرود آر در جنت جاودانی 
بر آن آفتاب کرم بخش برجی 
که آنجاش طوبی کند سایه بانی 
روان باد ای چشمه خضر روشن 
که دادی به اسکندری زندگانی 
شهنشه اویس آفتاب سلاطین 
سر افسر ملک نوشین روانی 
فریدون ثانی که پاینده بادا 
بدو ملک دارایی و اردوانی 
الهی تو این پادشاه زمین را
نگه دار از آفات آخر زمانی 
به اخلاص پیران و صدق جوانان
که این نوجوان را به پیری رسانی 
اگر چه مصیبت عظیم است لیکن 
چه تدبیر شاها تو جاوید مانی
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۹۲ - درمرثیه میر قاسم
دریغا که خورشید روز جوانی 
چو صبح دوم بود کم زندگانی 
دریغا خرامنده سروی که بودش 
درین مرز ایران زمین مرزبانی 
دریغا سواری که جز صید دلها 
نمی‌کرد بر مرکب کامرانی! 
دریغا که ناگه گلی ناشکفته
فرو ریخت از تند باد خزانی! 
برین آفتاب ای فلک زار بگری 
فرو رفته در صبح جوانی 
درد باد گل را دهن برین غم 
چرا می‌گشاید لب شادمانی؟ 
چه شوخی جهانا که شرمت نیاید 
از آن طلعت خوب و فر کیانی! 
ایا شمع گریان نگویی چه بودت 
که بر فرق خاک سیه می‌فشانی؟
ایا صبح خندان چه حالت شنیدی 
که بر سینه مشکین قصب می‌درانی؟ 
یقین است ما را درین خانه رحلت 
ولیکن نبود این کسی را گمانی 
که در عنفوان صبا میر قاسم
زند خیمه بر جنت جاودانی 
دریغ آن سرو افسر شهریاری 
دریغ آن قد و قامت پهلوانی 
هنوزش خط سبز ننوشت گامی 
در اطراف رخساره ارغوانی 
هوای پدر کرد و مادر همانا 
کزین مادران دید نامهربانی 
سواری چنان که پنداشت چرخا 
که بر مرکب چون پیکر نشانی 
هژبری چنین که دانست دهرا
که پابست گوری کنی ناگهانی 
ایا مردم دیده چون بود حالت 
در آن عین بیماری و ناتوانی؟ 
به بدری محاق تو واقع شد ای مه 
چه تدبیر با گردش آسمانی؟ 
اگر خسرو عهد بوری درین ملک 
در آن مملکت نیز نوشی روانی 
دلا کار و بار جهان آزمودی 
چرا در پی کار و بار جهانی؟ 
گذری است عمرت همان به که او را 
به خیر و سلامت خوشی بگذرانی 
تو خود گیر کاندر جهان دیر ماندی 
چه بنیاد بر خانه ایرمانی
ندانم که کرد ناگه تحمل 
دل نازک پادشاه این گرانی 
بماناد کیخسرو آنکش برادر 
فرود آمد از باره خسروانی 
دل یوسف عهد چون است گویی
ز نادیدن ابن یامین ثانی 
شها باد دوران عمر تو باقی 
چنین است احوال دنیای فانی 
چو یاقوت با کوه پیوسته بادا 
بقای تو ای گوهر کن فکانی
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۹۳ - در مدح شاه دوندی 
بهار و نگار و شراب و جوانی 
کسی را که باشد زهی زندگانی 
دو چیزند سرمایه کامگاری 
دو ذوقند پیرایه شادمانی 
نشاط شراب و شراب صبوحی 
صبوح بهار و بهار جوانی 
وگر وصل یاری دهد دست با آن 
زهی پادشاهی زهی کامرانی 
درین وقت یاری سبک روح باید 
که بر گل کند چون صبا جانفشانی 
بیاد گل و ارغوان می‌ستاند 
ز ساقی گلرخ می ارغوانی 
صبا هر صباح از سر کوی جانان 
همه بار جان آورد ارمغانی 
کلاه گلست افسر کیقبادی 
بساط چمن دیبه خسروانی 
دل غنچه چون خوش نباشد که با گل 
بخلوت کند عیشهای نهانی 
مشو غافل از عمر و می‌دان غنیمت 
حضورش که یار عزیزست و جانی 
چو خواهد گذشتن همان به که او را 
دمی خوش برآری و خوش بگذرانی 
شبی بلبلی گفت با من به باغی
که ای عندلیب ریاض معانی 
همیشه از این بیش دلشاد بودت 
چه بودت که غمگین شدی ناگهانی 
تو را مدتی بود خرم بهاری 
برانداختش تند باد خزانی 
هوای کدامین چمن داری امروز؟
ندیم کدامین گل و گلستانی؟
بدو گفتم آری چنین است و برکس 
نماند نعیم جهان جاودانی 
کنون می‌دمد باز بوی بهاری 
به سر سبزی و می‌دهد شادمانی 
فلک می‌رود در پی عذرخواهی 
جهان می‌رود بر سر مهربانی 
در آن باغ خرم که خوش باد خاکش 
اگر بلبلی کردم و مدح خوانی 
چو هدهد کنون می‌کنم سرفرازی 
به خاک کف پای بلقیس ثانی 
چو بلقیس جمشید تخت معالی 
چو جمشید خورشید چرخ معانی 
سپهر کرم شاه‌وندی که هست او 
سزاوار دیهیم و تاج کیانی 
سرای جهان را به تدبیر بانو 
بنای کرم را به تحقیق بانی 
اگر نه زحل بر فلک شب همه شب 
کند بام قصر تو را پاسبانی 
فرود آری از قلعه هفتمین‌اش 
غلامی سیه را بجایش نشانی
خرد چون قلم در صفات کمالت 
فرو ماند از بی سری و زبانی 
اساس سرای بزرگی به همت 
نهادی وزودش به جایی رسانی 
که در بارگاه تو از فرط حشمت 
زنند آسمانها در آستانی 
ایا شهریاری که از ابر و دریا 
کفت بر سر آمد به گوهر فشانی 
شده بر خلایق چو اوقات خمسه 
دعای تو واجب چو سبع المثانی 
سحابی است چتر تو بالای گردون 
که خورشید را می‌کند سایه بانی 
به عهدت صبا شرم دارد گشادن 
نقاب از عذار گل بوستانی 
الا تا نسیم صبا هر بهاری 
زمین را دهد کسوت آسمانی 
بهار بقای سرت سبز بادا 
چنان کآسمانش کند بوستانی
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۹۴ - درمدح دلشاد شاه 
ای سرو گل عذار و مه آفتاب روی 
ما را متاب در غم و از ما متاب روی 
با سایه سواد سر زلف خویش گیر
ما را که سوختیم در این آفتاب روی 
یارب چه نازکی که چو بر گل گذر کنی 
گیرد تو را از آتش اندیشه تاب روی 
مشک خطا ببوی تو خود را بباد داد
الحق نموده بودش فکر صواب روی 
ماهیت جمال تو گر بیند آفتاب 
پنهان کند ز شرم رخت در نقاب روی 
گر روی را به آینه بنمایی از حجاب 
ننماید آینه پس ازین از حجاب روی 
چشم مرا ز بهر خیال تو هر شبی 
داده هزار دانه در خوشاب روی 
ای کاشکی خیال تو دادی مجال خواب
بودی که بخت من بنمودی به خواب روی 
چشمم در آرزوی عقیق تو هر نفس
شوید به خون لعل چو جام شراب روی 
عشق تو آب روی مرا برد اگر چه من 
دارم همیشه در غم عشقت بر آب روی 
آنکس که آبرو طلبد گو برو بنه 
بر خاک پای مریم عیسی جناب روی
دلشاد شاه، شاه جوانبخت کز شرف 
بر خاک درگهش نهد افراسیاب روی 
آنکو نموده بر سر دریای همتش 
نه قبه سپهر به شکل حباب روی 
درگاه اوست قبله حاجات ازان بود 
از هر طرف نهاده بر او شیخ و شاب روی 
آن بر کابروی جهان از عطای اوست 
پیش تو بر زمین نهد از بهر آب روی 
روی سحاب شد ز حیا غرق در عرق 
از بس که کرد در تو به خواهش سحاب روی 
آنکش نسیم خاک در تست در دماغ 
در هم کشید چو غنچه ز بوی گلاب روی 
پیوسته روی بخت جوان تو تازه است 
شک نیست که خود تازه بود در شباب روی 
شیر از حمایت تو کند بر غزال پشت 
تیهو به پشتی تو نهد در عقاب روی 
پیش سحاب چتر تو روزی هزار بار 
خورشید همچو سایه نهد بر تراب روی 
از بس که در هوای تو گرم آمد آفتاب 
اینک ببین بر آمده سرخ از شتاب روی 
برگردد آسیای پر از دانه فلک
یک جو اگر بتابی از و در عتاب روی
پشت سپهر گوژ شد از غصه چون هلال 
تا سوده است بر کف پایت گلاب روی 
با تیغ مهر اگر تو به کین یک نظر کنی 
دارد نهفته تا به ابد در قراب روی 
از عجز در سیاقت تعداد بخششت 
شد خاممه را سیاه به روز حساب روی 
با نطق بنده طوطی سر سبز اگر سخن 
گوید جهان سیه کندش چون غراب روی 
منت خدای را که به یک التفات تو 
ناگه سعادتیم نمود از حجاب روی 
بختم خطاب کرد که ای کامجو منه 
الا به بارگاه شه کامیاب روی 
بودم بنفشه وار از اندیشه گوژ پشت 
چون لاله بر شکفت مرا زین خطاب روی 
گر کلک بر کتاب نهم جز به مدحتت 
بادا مرا سیاه و کلک و کتاب روی
ای آفتاب ملک ز من نور وامگیر 
وی سایه خدای زمن بر متاب روی 
تو ماه و من عطاردم اریک نظر کنی 
زان یک نظر نماید صد فتح باب روی 
تا هر صباح شاد مه روی صبح را 
بیش سپید برزده کرد و خضاب روی 
خصم سپید سیه کار دوده تو را
بادا سیاه گشته به دود عذاب روی
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۱ - فراقنامه 
به نام خدایی که با تیره خاک
بر آمیخت این جوهر جان پاک
چو با یکدگر کردشان آشنا
دگر بارشان کرد از هم جدا
که دانست کان آشنائی چه بود؟
پس از آشنائی جدائی چه بود؟
درین پرده کس را ندادند بار
نمی‌داند این راز جز کردگار
به بوئی که در نافه افزون کند
بسی آهوان را جگر خون کند
صدف تا کند دانه در پدید
بسی شور و تلخش بباید چشید
بر افراخت نه پرده لاجورد
ده و دو مقام اندر و راست کرد
بهر پرده و هر مقامی که ساخت
یکی را زد و دیگری را نواخت
شکر را زنی خانه‌ای بر فراخت
گره کاری و بند گیریش ساخت
مگس خواست حلوائی از خوان او
عسل آیتی گشت در شان او
خداوند هفت آسمان و زمین
زمین گستر و آسمان آفرین
ز خورشید مه را جدائی دهد
شب و روزشان روشنائی دهد
نپرسی چرا اختر و آسمان
شب و روز گردند گرد جهان؟
مپندار کین بی سبب می‌کنند
خداوند خود را طلب می‌کنند
نمی‌گنجد او در تمنای تو
تو او را بجو کوست جویای تو
گل ما بنا کرده قدرتش
دل ما سرا پرده عزتش
به نورش دو چشم جهان ناظر است
از آن نور مردم شده ظاهر است
خداوند چار و دو و سه یکی است
بماند شش و چار و نه اندکی
به مسمار هفت اخترش دوخته
فلک حلقه‌ای بر درش دوخته
به حکمت رسانیده است آن بدین
روان ز آسمان و تن از زمین
فزون از زمین است تا آسمان
تفاوت مر این هر دو را در میان
دگر بارشان کرد از هم جدا
دو بیگانه با هم شدند آشنا
که آن از گل تیره است این ز نور
ز تن تا به جان نسبتی هست دور
به زاری و حسرت جدا می‌شوند
چو با یکدگر آشنا می‌شوند
نمی‌بودشان کاشکی اتصال
چون جان را و تن را چنین بود حال
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۲ - مناجات
الهی، الهی، خطا کرده‌ایم 
تو بر ما مگیر آنچه ما کرده‌ایم 
گنه کارم و عذر خواهم توئی 
چه حاجت بپرسش؟ گواهم توئی 
به گیتی نداریم غیر از تو کس 
به لطف تو داریم امید و بس 
مرا مایه‌ای بس گران داده‌ای 
به شهر غریبم فرستاده‌ای 
که تا دولت هر دو عالم خرم 
کنم سود و سرمایه باز آورم 
کنون می‌روم کیسه پرداخته 
همه سود و سرمایه در باخته 
به خود روی خود را سیه کرده‌ام 
به بد، کار خود را تبه کرده‌ام 
مگر هم تو بر حال فردای من 
کنی رحمتی، ورنه، ای وای من 
در آن دم که جان عزم رفتن کند، 
ز سودای جان مرغ دل پر زند، 
مرا ذوق شهد شهادت چشان 
به نام خودم ساز و شیرین زبان 
ندارم بغیر از تو فریاد رس 
الهی در آن دم به فریاد رس 
گنه کارم و آنگه امید وار 
که دریای فضلت ندارم کنار 
مگر باز پوشد گنه داورم 
وگر باز پرسد، چه عذر آورم؟
فرو مانده‌ام سخت در کار خویش 
سیه رویم از کار و کردار خویش 
ز اشکی که آید به رویم فرو 
چه سود است جز ریختن آبرو؟
چه حاصل دهد با گنه کاریم 
جز از درد سر ناله و زاریم؟
به عذر گناهم که رسم است و خو 
سرشکی همی ریزم آنگه برو 
زند هر کس از طاعت خود نفس 
مرا تکیه بر رحمت تست و بس 
به پیرانسر ار چه گنه می‌کنم 
ولیکن در رحمتت می‌زنم 
خداوندگارا، به حق رسول 
که فرما مناجات سلمان قبول
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۵ - آغاز داستان 
شنیدم که شاهی به ایران زمین 
سزاوار دیهیم و تاج و نگین 
زر افشان چو خورشید در گاه بزم 
سر افشان چو شمشیر درگاه رزم 
ز آب کفش بحر گریان شده 
ز تاب تفش ببر بریان شده 
اگر با فلک در کمر دست کین 
زدی آسمان را زدی بر زمین 
به رمح از فلک عقده را می‌گشود 
ز چوگان او گوی مه می‌ربود 
چو دستش کمان را بیاراستی 
ز هازه ز هر گوشه برخاستی 
چو بر گوش مرکب نهادی قدم 
زدی خامه را پای کردی قلم 
زهی زور دست شهنشاه زه 
که بست از سر دست بر چرخ زه 
همه رادی و مردی و بخردی 
ز سر تا به پا فره ایزدی 
قدش در لطافت که جانی است پاک 
فرو برده آب روان را به خاک 
اگر مانی آن روی دیدی یقین 
به هم برزدی صورت نقش چین 
خرامان قدش با رخ ماهتاب 
چو سروی که بار آورد آفتاب 
چو خورشید ماهیش منظور بود 
ز سر تا قدم پایه نور بود 
فرشته نهادی، پری پیکری
لطیفی، ظریفی، هنر پروری 
ز سر تا به پا و ز پا تا به سر 
همه جان و دل بود و هوش و هنر 
دو گنجش نهان در دو کنج دهن 
نبودش در آن کنج گنج سخن 
ز شور لب لعل شیرین وی 
به تلخی همی داد جان جام می 
به هر گوشه نرگسش دلربا 
در آن گوشه‌ها جاودان کرده جا 
جوانی به قد راست، چون نیشکر 
تراشیده اندام و بسته کمر 
لبانش سراسر ز قند و نبات 
دهانش لبالب ز آب حیات 
از او پر هنر‌تر جوانی نبود 
به حسن رخش دلستانی نبود 
ز معشوق عاشق به خوبی بسی 
فرون بود و دانست این هر کسی 
خرد وزنشان کرد با یکدگر 
به شیرینی این بود از آن چرب‌تر
در آیینه می‌دید رخسار خویش 
که او بود صد ره به از یار خویش 
ولی عشق را با چنین‌ها چه کار؟
هوی پادشاهی‌ است بس کامگار 
گهی خیمه را بر سرابی زند 
گهی بر کند، بر سر آبی زند 
گهش راه روم است و گه ز نگبار 
گهش جای هند است و گه قندهار 
شهنشاه را مونس و یار بود 
شب و روز دلجوی و دلدار بود 
مه و سالشان چون مه و آفتاب 
نظر بود با همه به روز شباب 
کشیدی گه و بیگه از جام کی 
به شادی روی دلارام می 
چو چشم و لب خویشتن کامیاب 
گهی در شکار و گهی در شراب 
چو ابروی خود گاه در بوستان 
کشیدند بر گلستان سایه‌بان 
چو خورشید تابان به فصل بهار 
مبارک شده هر دو بر روزگار 
« چو شیر و شکر با هم آمیخته » 
چو جان و خرد در هم آمیخته
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۶ - بهار
بهاران که خندان شدی نسترن 
چو مینا شدی دشت و مینو چمن 
هوا فرش ز نگاری افراختی 
سمن برگ و بلبل نوا ساختی 
چو طفلان نو، دایه روزگار 
نشاندی گل و سرو را بر کنار 
فسان کردی آغاز بلبل به شب 
دمیدی فسون باد در زیر لب 
گرفته به خنجر چمن شاخ بان 
به مرز چمن در شده مرزبان 
زهر پشته‌ای رودی آمد فرود 
نوازنده با رود مرغان سرود 
ندانم چه می‌گفت بلبل به شب؟
که گل خنده می‌کرد در زیر لب 
رخ لاله گلگون ز جام شراب 
سر نرگس سرگران مست خواب 
گرفته چو پیکان دل غنچه زنگ 
به خون اندر آغشته وز غصه تنگ 
به شکل دل عاشقان آمدی 
وز آن دل همه بوی جان آمدی 
به شادی همه روز و شب دوستان 
زدندی می لعل در بوستان 
زمان بهار و اوان شباب 
هوای زنگار و نشاط شراب 
کسی را که حاصل بود هر سه چار 
تو دانی چه خوش باشدش روزگار؟
سحر لاله چون در گرفتی چراغ 
سرا پرده گل زدندی به باغ 
بیاراستی بزمشان نای و نوش 
به می بودشان چشم و برنای گوش 
چو کردندی از باغ عزم شکار 
بر آهو شدی کوه و هامون حصار 
چو چرم گوزن آمدیشان به شست 
روان گوزن آمدیشان به دست 
گرازان در آن عرصه دلپذیر 
هزار آهو از پی همه شیر گیر 
چو برخاست اسب تکاور ز جاش 
فتاد آهو از عجز در دست و پاش 
عقاب از پی کپک رفتی فراز 
به پیش عقاب آمدی کبک باز 
زسودای بط باز رفتی ز دست 
به ابروی کبکان شدی پای بست 
ز بسیاری کبک و دراج و غاز 
گرفتی به دندان سر انگشت باز 
بر ایشان گذشتی سه مه روزگار 
بدین شادمانی و عشرت بهار
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۷ - تابستان
چو بنمودی از برج مه مهر چهر 
شدی چرخ را گرم با خاک مهر 
شدی زرد رخسار گلگون وی 
بدی در رگ کان روان خون وی 
اگر ابر ناگه شدی قطره بار 
ز تاب تفش قطره گشتی شرار 
و گر در هوا برق کردی گذر 
چو پروانه‌اش سوختی بال و پر 
سیه گشته خون از حرارت چو مشک 
دهان شمر چون لب بحر خشک 
شده بر سر شاخ بریان ز تاب 
عنادل، چو بر سیخ مرغ کباب 
تن ماهیان در دل آبگیر 
چنان سوختی کاندر آتش حریر 
ز گرمی آب و هوا گرم گاه 
همی برد ماهی بر آتش پناه 
در آن آب جوشیده بر روی شط 
ز سوز جگر ماغ گفتی به بط 
که وقت سمندر ز ما خوشتر است 
خنک جان آن کس که بر آذر است 
ز بس کآفتاب از هوا یافت تاب 
دل سنگ می‌سوخت بر آفتاب 
گه آتش فکندی هوا در سحاب 
گهی سوختی در زمین پای آب 
درین موسم و در چنین حالتی 
ملک بود در خوشترین حالتی 
به بیتی درون خوش نشسته دو یار 
چو ابیات من روشن و آبدار 
به مجلس نشسته دو نو خاسته 
به آب رزان مجلس آراسته 
نهادیش رضوان به از بیت خویش 
خنک آنکه دارد چنین بیت پیش 
نبودی در او راه خورشید را
بجز باده یا باد یا بید را 
چو مطرب زدی ز خمه بر روی آب 
ز فواره بر فور دادی جواب 
سحر گاهشان از نسیم زلال 
شدی سرد بر دل شمیم شمال 
چو از خانه بیرون شدی شهریار 
زدی خیمه بر کوه خورشید وار 
دماغ و درون را به باد سحر 
ز برگ سمن داشتی تازه‌تر 
به هر دم که باد سحر می‌گشود 
هوای دگر بر دلش می‌فزود 
چو فصل بهارش بر آن ماه چهر 
شدی گرم‌تر روز در روز مهر 
گهی شاه کردی بر آن کوه گشت 
گهی تاختی اسب بر روی دشت 
چو مهر از افق بر فراز آمدی 
به خیش خوش خویش باز آمدی
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۸ - پائیز
به وقتی که باد خزان خاستی 
رزان را به زیور بیاراستی 
هوای مخالف زدی باغ را 
شدی زرد و بیمار شاخ از هوا 
خزان بر رزان دامن افشاندی 
چراغ گل و لاله بنشاندی 
زمانی شدی بید بن تیغ بار 
دمی باد می‌برد دست چنار 
ز سوز فراق سمن یافت داغ 
از آن جامه زرد پوشید باغ 
نبینی که خور پشت چون برکند، 
زمین جامه رزد در بر کند 
اوان جوانی و فصل بهار 
همه رنگ و بوی است و نقش و نگار 
خزان است ایام پیری و مرگ 
شود روی زرد و برد باد برگ 
بهار ار نبودی خزان کی شدی؟
چنین زرد روی رزان کی شدی؟
رخ زرد به را گرفتی غبار 
به خون سرخ می‌کرد دندان انار 
ز بی برگی از بس که بر سر چنار 
زدی دست دستش فتادی ز کار 
بسی آب نالید و بر خود گریست 
که زنجیر بر گردن من ز چیست؟
بسم نیست این کاندرین روز چند 
هوا کرد خواهد مرا تخته بند؟
بساط رزان بود در زر نهان 
چو بزم جهانبخش گیتی ستان 
به فصلی چنان شاه پیروز بخت 
سر آب جستی و پای درخت 
می‌ زرد زرین چو برگ رزان 
کشیدندی اندر هوای خزان 
نسیم خزانی چو برخاستی 
همه بزم مستان بیاراستی 
ملک در خزان داشتی نوبهار 
درختش برومند و باغش به بار 
گزیدی لب یار را بی حجیب 
گرفتی ز نخدان سیمین چو سیب 
به حسن ار چه سیب از میان برد گو، 
ز نخدان زد او با ز نخدان او 
اگر چه زند خنده شیرین انار 
به خود خندد او با لب لعل یار
سلمان ساوجی — فراق نامه — بخش ۹ - زمستان
کجا تاختی خسرو خاروان 
عنان بر زمستان گه آسمان 
شدی شاخ از باد لرزان چو بید 
سر سبز کهسار گشتی سپید 
چو برخاستی باد بهمن ز جای 
فرو مردی آتش به دست و به پای 
شدی آب در قاقم از باد خشک 
به سنجاب گشتی نهان بید مشک 
سپیدی گرفتی همه کوه و راغ 
سیاهی ندیدی کسی جز کلاغ 
به برف ار فرو رفتی آن روز خور 
کجا بر توانستی آمد دگر 
چو درای سیماب بودی زمین 
سر از برف بر ابر سودی زمین 
ستاده درختان گل ناامید 
برهنه تن از باد لرزان چو بید 
بر ایشان بسی نوحه کردی سحاب 
به زاری بباریدی از دیده آب 
شده سرو را خشک و افسرده دست 
چنار است در آستین برده دست 
هوا شیر را پوستین می‌درید 
سیه گوش را گوشها می‌برید 
کجا مرد را باد دیدی به کوی 
به جستی و بینی ببردی ز روی 
به ناوک هوا موی را می‌شکافت 
سنان می‌زد و روی را می‌شکافت 
هر آنکس که دردی در آتش نبود 
دمی خوش نمی‌آمدش همچو عود 
ملک منقل زر برافروختی 
همه عود و عنبر بر آن سوختی 
ز گلنار منقل چو بستان شدی 
به بستان بسی مرغ بریان شدی 
روان گشته در بزم جام شراب 
چو گردنده گرد فلک آفتاب 
بلورین قدح بود مرجان نما 
چنان کاتشی سرکشد در هوا 
سر هر دو از عشق و می گرم بود 
نمی‌داشت دی را دم سرد سود 
به می مجلس عیش خوش داشتند 
دم سرد دی باد پنداشتند 
کسی را که در ماه دی آتشی 
ز می نیست، یا از رخ مهوشی، 
حقیقت بدانش که افسرده‌ای است 
چه افسرده؟ یکبارگی مرده‌ای است
سلمان ساوجی — ترکیبات — شمارهٔ ۳ - حقه لعل 
خنده‌ای زد دهنت تنگ شکر پیدا کرد 
سخنی گفت لبت لولوتر پیدا کرد 
طره از چهره براند از که آن زلف سیاه 
در سپیدی عذار تو اثر پیدا کرد 
به فدای گل رخسار تو با دام که او 
فستقی دایره‌ای گرد شکر پیدا کرد 
هر سحر داد به بوی سر زلف تو به باد 
نافه مشک که به صد خون جگر پیدا کرد 
روز رخسار تو تا با شب زلفت بنشست 
در جهان قاعده شام و سحر پیدا کرد 
بود نا یافت میان تو ولیکن کمرت 
چست بر بست میان را کمر و پیدا کرد 
چشم سر مست تو چون بخت من اندر خواب است 
دهن تنگ تو چون کام جهان نایاب است 
گرد باغ رخت از سنبل چین پر چین است 
باغ رخسار تو را سنبل چین پر چین است 
وصف حسن بت چین پیش تو بت عین خطا 
کز رخ و زلف تو بت بر بت چین پر چین است 
چشمه چشم من از چشم تو دریا بار است 
صدف گوش من از لعل تو گوهر چین است 
عنبرین سلسله‌ات بر طرف خورشید است 
رقم غالیه‌ات بر ورق نسرین است 
مشک مسکین که جگر گوشه آهوی خطاست 
از نسیم سر زلف تو جگر خونین است 
زلف اگر بر کمرت سر بنهد نیست عجب 
سر سودا زدگان را ز کمر بالین است 
پسته تنگ تو بر تنگ شکر می‌خندد 
حقه لعل تو بر عقد گوهر می‌خندد 
لاله رویا گلت آمیخته با یاسمن است 
من ندانم رخ تو لاله و گل یاسمن است؟
بوی یاس من از آن سبزه و خط می‌آید 
گل رویت مگر آورده خط یاس من است؟
دل من یاسمنت برد و گواهم خط توست 
چه کنم چون خط تو بر طرف یاسمن است؟
چشم من چون لب لعل تو لبالب خون است 
قد من چون سر زلف تو سراسر شکن است 
خال و خط و دهنت چشمه و خضر و ظلمات 
رخ و زلف و زنخت یوسف و چاه و رسن است 
چشم فتان تو در خواب شد و خفته به است 
فتنه، چون دور خداوند زمین و زمن است 
مریم ثانی و بلقیس سلیمان تمکین 
شاه دلشاد خداوند جهان عصمت دین 
آن خداوند کش آمد ز خداوند خطاب 
بانوی هر دو جهان مریم بلقیس جناب 
ای ز بار مننت گجردن گردون شده خم 
وی ز موج کرمت دیده دریا شده آب 
برق با سرعت عزمت همه صبرست و سکون 
کوه با صدمه حکمت همه سیرست و شتاب 
تیر مه، مکرمتت ژاله چکاند ز دخان 
فصل دی تربیتت لاله دماند ز سراب 
ملک در مدت عمر تو که باقی بادا 
فتنه در چشم بتان دیده و آن نیز به خواب 
گر حکایت کند از لطف تو در باغ نسیم 
گر حکایت کند از لفظ تو در بحر سحاب 
از هوا چاک شود صدره سیمین سمن 
وز حیا لعل سود گونه لولوی خوشاب
فکر رایت کنم اندیشه منور گردد 
یاد خلقت کنم انفاس معطر گردد 
ای سرا پرده عصمت زده بر اوج کمال 
صدر خورشید غلامان تو راصف نعال 
پایه تخت تو بر فرق زحل زرین تاج 
سایه چتر تو بر روی ظفر مشکین خال 
تا شود حلقه به گوشان تو را حلقه بگوش 
زهره آویخته از حلقه زرین هلال 
گر دماغ چمن از خلق تو بویی یابد 
بر دل غنچه گل سرد شود باد شمال 
فکر من کی به جناب تو رسد کز عظمت 
مرغ اندیشه فرو می‌هلد آنجا پر و بال 
کشتی فکر چو شد غرقه درای ثنا 
سوی ساحل نتوان بردنش الا به دعا 
مرکز دور قمر چتر سمن سای تو باد 
تتق عصمت حق ستر معلای تو باد 
افسر فرق زحل نعل سم اسب تو شد 
سرمه چشم قمر خاک کف پای تو باد 
هر قبایی که سعادت به ارادت دوزد 
زیر این طاق نهم راست به بالای تو باد 
اطلس کحلی چرخی که بقا راست قبا 
کمترین آستر خلعت والای تو باد 
چرخ پیروزه وش حلقه صفت چون لولو 
حلقه در گوش، کمین هندوی لالای تو باد 
همه اقوال قضا متفق حکم تو شد 
همه افعال قدر مقتضی رای تو باد 
بر ولی تو دعا بر عدویت نفرین باد 
این دعا را ز همه خلق جهان آمین باد
سلمان ساوجی — ترکیبات — شمارهٔ ۴ - تعزیت خور
دوستان روز وداع است فغان در گیرید 
دل به یکبارگی از جان و جهان برگیرید 
شمع خورشید به آه سحری بنشانید 
وز تف سوز جگر بار دگر درگیرید 
نیست جز چرخ بدین راهبر اختر بد 
ز آه دل راه بدین چرخ بد اختر گیرید 
اختران را تتق اطلس کحلی بدرید 
خانه‌هاشان به پلاس سیه اندر گیرید 
ای مه و مشتری و زهری و کیوان در خاک 
بنشینید و به هم تعزیت خور گیرید 
بلبلان بر سر این سرو سهی بنشینید 
هر یکی ناله‌ای از پرده دیگر گیرید 
مردم چشم جهان رفته به خواب است ز اشک 
خوابگاهش همه در گوهر احمر گیرید 
دیده و چهره بر آن تربت مشکین مالید 
خاک شو نیز یه را در گوهر و زر گیرید
بعد ازین واقعه دلشاد نخواهد بودن
هیچ خاطر ز غم آزاد نخواهد بودن
روز عیدست سران تهنیت شاه کنید
همه بر عادت خود روی به درگاه کنید
خادمان شاه به خواب است شما برخیزید
زینت مجلس و آرایش خرگاه کنید
آن دو هفته مه ما را سر ماه است امروز
از سر مهر فغان بر سر این ماه کنید
شاه را عزم حجازست و ره رفتن نیست
مطرب و مویه گر آهنگ بدان راه کنید
قبله مردمی و کعبه حاجات نماند
حاجیان را به حریم حرم آگاه کنید
حاجیان بر صف کعبه سیه در پوشید
تا قیامت همه فریاد علی الله کنید
ای بنات فلکی بر سر نعشش تا حشر
می‌کند موی‌گری زهره شما آه کنید
عمر کوتاه و درازی امیدش دیدید
بعد از او دست امید از همه کوتاه کنید
دوش در خواب مرا حضرت بلقیس جهان
گفت کز من ببر این قصه به جمشید زمان
شهریاراطرف یار فراموش مکن
عهد یاران وفادار فراموش مکن
گرچه باری است و گران بر دلت از رفتن من
سخن رفته به یکبار فراموش مکن
عهد و زنهار بسی رفت میان من و تو
عهد من مشکن و زنهار فراموش مکن
حق بسیار مرا بر تو و بر دولت توست 
حق من اندک و بسیار فراموش مکن
اثر رای جهانگیر مرا یادآور
سعی این دست گهربار فراموش مکن
چار طفلند گرامی‌تر ازین جان عزیز
آن عزیزان مرا خوار فراموش مکن
نوکران من و اتباع مرا بعد از من
خسته و زار و دل افکار فراموش مکن
چون در آن حضرت عالی شود این قصه تمام
روی در مجلسیان آر و بگو بعد سلام
امن و آسایش دوران مرا یاد آرید
زیب و آرایش ایوان مرا یاد آرید
بر شما باد که چون باغ بهار آراید
روی چون تازه گلستان مرا یاد آرید
بر شما باد که چون باد خزانی گذرد
بر چمن دست زرافشان مرا یاد آرید
در مناجات شب تیره چو شمع از سر سوز
رقت دیده گریان مرا یاد آرید
به سرشک گهری خاک مرا لعل کنید
به دعای سحری جان مرا یاد کنید
حالت توبه و تسبیح مرا یاد کنید
هوس کعبه حرمان مرا یاد آرید
شاه دلشاد نگویی که چه غم بود تو را
بجز از عمر گران مایه چه کم بود تو را
سر و بالای تو در خاک دریغ است دریغ
زیر خاک آن گوهر پاک دریغ است دریغ
دامن پیرهن عمر تو ای یوسف عهد
شد چون دامن گل چاک دریغ است دریغ
ماهرویی چو تو در خاک لحد است و هنوز
مه و خورشید بر افلاک، دریغ است دریغ
جای آن بود که جای تو بود در دیده
این زمان جای تو در خاک دریغ است دریغ
ای به خاک لحد و تخته تابوت اسیر
سرو آزاد تو حاشاک دریغ است دریغ
تا جهان بود چنین است و چنین خواهد بود
همه را عاقبت کار همین خواهد بود
حرم خاک تو غرق عرق غفران باد
خاک پای تو قرین بر گل و ریحان باد
جوهر ذات تو اندر صدف آدم بود
سرو بالای تو زیب چمن رضوان باد
متواتر قطرات مطر از رحمت فضل
بر سر روضه جنت صفت باران باد
در ترازوی عمل در هم احسان تو را
بر نقود حسنات دو جهان رجحان باد
آفتاب تو اگر گشت نهان از سر خلق
سایه سایه حق شیخ حسن نویان باد
وگر از باد فنا گشت سیه دوده شمع
آفتاب شرف از برج بقا تابان باد
غره صبح سعادت شه و شهزاده اویس
وارث مملکت سلطنت سلطان باد
چار نو باوه دولت که جهان هنرند
ذات تو حد جهان را چو چهار ارکان باد