mabidan/ganjoor huggingface dataset:
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۳
امر خلافت، گر نیست دلخواه
گردن نهادیم، الحکم لله
خلقی به تضلیل، از راه بردند
پیران جاهل، شیخان گمراه!
ما پیر و جاهل، کمتر شناسیم!
یا علم باید، یا قصه کوتاه
جهل و ضلالت؟ امر امامت؟
العوذ باللّه! العوذ بالله!
قسط و غلاظت؟ کار خلافت؟
استغفر اللّه! استغفر الله!
قدر علی را، دانسته بودند
لیکن چه چاره، با بخت گمراه!
از ظلم ایشان، یارب چه گوئیم
چشمی و صد نم، جانی و صد آه
ما مهر حیدر، در سینه داریم
الحمد للّه، الحمد لله!
شوق امامم، از سینه بسترد
درس شبانه، ورد سحرگاه
الصّبر مرّ، و العمر فان
یا لیت شعری، ایان ألقاه
ای فیض کم زن، از سرّ پنهان
ما را چه کار است، الحکم لله
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۴
با خون دل نوشتم نزد امام نامه
انّی رأیت دهرا من هجرک القیامه
دارم من از فراقت در دیده صد علامت
لیس الدموع عینی هذا لنا العلامه
گفتی ملامت آمد از کثرت حدیثش
واللّه ما رأینا حبّا بلاملامه
پرسیدم از خبیری حال امام گفتا:
فی بعده عذاب فی قربه السلامه
با دشمنان مگوئید سرّش من آزمودم
من جرّب المجرّب حلّت به الندامه
گرچه امام فرض است بهر هدایت خلق
واللّه ما قبلنا من غیرک الامامه
ای فیض در وصالش می‏کوش تا توانی
حتّی تذوق منه، کأسا من الکرامه
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۵
وصال او ز عمر جاودان به
خداوندا مرا آن ده که آن به‏
مگو سرّ وجودش با مخالف
که راز دوست از دشمن نهان به
به خلدم زاهدا دعوت مفرما
که شوق صاحب الامرم از آن به
دلا دائم به فکر و ذکر او باش
به حکم آن که طاعت جاودان به
ز هر حرفی که گوئی فیض جائی
حدیث صاحب عصر و زمان به‏
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۶
تو را می‏گویم ای جویای حق هی
ز جان بنده بشنو این نه از وی‏
غذای روح کن گفت پیمبر
مخوان غیر از حدیث از درس‏ها شی‏ء
شراب حبّ اهل البیت درکش
به آب زندگانی بوده‏ام پی‏
تو را شرع پیمبر رهنما بس
چه می‏جوئی ز اسرار جم و کی
به جز حرف خدا و دوستانش
هر آن حرفی که گوئی هست لاشی‏ء
مده از دست امر شرع ای فیض
اگر خواهی به جان و دل شوی حی‏
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۷
پیرو شریعت باش ای دل ار مسلمانی
وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی
عمر رفته خود بگذشت نامده محقق نیست
حاصل از حیات ای دل یک دم است تا دانی
پیش سنی از قائم دم نزن که نتوان گفت
با رفیق نامحرم حرف راز پنهانی
گر لقای او خواهی با دعای او پرداز
در پناه یک اسم است خاتم سلیمانی‏
روز و شب دعا می‏کن تا لقای او یابی
جهد کن از وصلش کام خویش بستانی
در جهان مجو کامی غیر خدمتش ای فیض
کاین همه نمی‏ارزد شغل عالم فانی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۸
طفیل نور امامند آدمی و پری
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی
که جام جم نکند سود وقت بی‏بصری
بکوش خواجه و خالی مباش از غم او
که بنده را نخرد کس به عیب پرهنری
بیا و جنت طوبی بخر به مهر امام
در این معامله غافل مشو که حیف خوری
مرا در این ظلمات آنچه رهنمائی کرد
نیاز نیم‏ شبی بود و گریه سحری
ز هجر وصل تو در حیرتم چه کار کنم
نه در برابر چشمی که غائب از نظری
ز من به حضرت مهدی که می‏برد پیغام
که در فراق تو آموخت فیض نوحه‏گری
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۳۹
کتبت قصّة شوقی و مدمعی باکی
بیا که بی تو به جان آمدم ز غمناکی‏
زمانه را نتوان دید بی امام زمان
فکیف حالک یا دهر! ایّ مولاکی‏
ز خاکپای تو داد آبروی لاله و گل
چو کلک صنع رقم زد به آبی و خاکی
کرا رسد که کند عیب دامن پاکت
که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی
کسی چگونه ز وصف تو دم تواند زد
که سرّ صنع خدائی ورای ادراکی‏
همیشه در نظری گرچه دوری از بر ما
ز وصل هجر تو هم شاکریم و هم شاکی
رسوم شرع به تدریج از میان برداشت
فقیه جاهل و کاهل ز جهل بی‏باکی‏
به قدر آنچه توانیم فیض می‏گوئیم
که زاد رهروان چستی است و چالاکی‏
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۰
بسی شوق تو در دل هست و می‏دانم که می‏دانی
که هم نادیده می‏بینی و هم ننوشته می‏خوانی
نداند قدر تو سنّی که از اوهام بیرونی
نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی
ملک در سجده آدم زمین بوسید و نیت کرد
که در حسن تو چیزی یافت پیش از طور انسانی
بسی سرگشته‏اند این فرقه حق در فراق تو
مباد این جمع را یا رب غم از باد پریشانی‏
ز حق امید می‏دارم که بردارد حجاب از راه
دری از غیب بگشاید برون آیم ز حیرانی
ز یمن مقدمش معمور گردد سر به سر عالم
نماند هیچ جا ویران مگر اقلیم ویرانی
نماند یک دل خسته نماند یک در بسته
مخور اندوه و شادی کن گره بگشا ز پیشانی
شب هجرانش آخر روز وصلی در عقب دارد
بکن ای فیض دشواری به یاد عهد آسانی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۱
سحر با باد می‏گفتم حدیث آرزومندی
خطاب آمد که واثق شو به الطاف خداوندی
دعای صبح و آه شب کلید گنج مقصود است
بدین راه و روش می‏رو که با دلدار پیوندی‏
قلم را آن زمان نبود که سرّ عشق گوید باز
ورای حدّ تقریر است شرح آرزومندی
اماما کن نظر بر ما نظر می‏کن به مشتاقان
چرا یکبارگی ما را ز چشم خویش افکندی
اگرچه فیض نور تو به عالم می‏رسد از غیب
چه از مهر جهان افروز نهان در ابر اسفندی
ولی بی ابر می‏خواهیم خورشید جمالت را
که کم نور است چشم ما، بینش نیست خرسندی
میان گفته‏های فیض و نظم حافظ شیراز
نگنجد نسبت دیگر مگر امی و فرزندی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۲
گر از روش حافظ و قرآن به در آئی
هر ره که روی باز پشیمان به در آئی‏
بردار سرودی ز کلامش طرب انگیز
شاید دمی از غصه هجران به در آئی
جان می‏دهم از حسرت دیدار تو چون صبح
باشد که چو خورشید درخشان به در آئی‏
تا کی چو صبا بر تو گمارم دم همت
کز غنچه چو گل خرم و خندان به در آئی
از تیر شب هجر تو جانم به لب آمد
وقت است که همچون مه تابان به درآئی
ای فیض مخور غصه که این پرده غیبت
برخیزد و از کلبه احزان به درآئی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۳
نامحرمان بسازید با جاهلی و پستی!
ای کوته آستینان تا کی دراز دستی‏
با خارجی مگوئید حرف خروج قائم
بگذار تا بمیرد در عین خودپرستی
قدر امام بشناس ورنه جهان سرآید
ناخوانده نقش مقصود از کارگاه هستی
گو شیعه را تو خوش باش با ضعف ناتوانی
بیماری اندرین ره خوشتر ز تندرستی
در مذهب تشیع غفلت ز حق گناه است
آری نشان این ره چالاکی است و چستی
در غیبت امامت اجر عمل زیاد است
بس صبر کن تو ای فیض بر حالتی که هستی‏
خار از چه جان بکاهد گل عذر آن بخواهد
سهل است تلخی می در جنب ذوق مستی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۴
ای قصه بهشت ز کویت حکایتی
شرح نعیم خلد ز وصلت روایتی‏
علم خضر ز بحر علومت نشانه‏‌ای
آب حیات معرفتت را کنایتی
انفاس عیسی از نفست بود شمه‌‏ای
تعمیر عمر نوح تو را بود آیتی
کی عطر سای مجلس روحانیان شدی
گل را اگر نه بوی تو کردی رعایتی
هر پاره از دل من و از غصه قصه‏‌ای
هر سطری از خصال تو وز رحمت آیتی
تا چند ای امام بسوزیم در فراق
آخر زمان هجر شما را نهایتی‏
در آرزوی خاک درش سوختیم ما
یادآور ای صبا که نکردی حمایتی
ای فیض عمر رفت و ندیدی امام را
صد مایه داشتی و نکردی کفایتی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۵
ای پادشه خوبان داد از غم تنهائی
دل بی تو به جان آمد وقتست که باز آئی‏
در آرزوی رویت بنشسته به هر راهی
صد زاهد و صد عابد سرگشته سودائی
مشتاقی و مهجوری دور از تو چنانم کرد
کز دست نخواهد شد پایان شکیبائی
ای درد توام درمان در بستر ناکامی
وی یاد توام مونس در گوشه تنهائی
فکر خود ورای خود در امر تو کی گنجد
کفر است در این وادی خودبینی و خودرائی
در دائره فرمان ما نقطه تسلیمیم
لطف آنچه تو اندیشی حکم آنچه تو فرمائی
گستاخی و پرگوئی تا چند کنی ای فیض
بگذر تو از این وادی تن ده به شکیبائی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۶
ای که حرمانی ما را تو روا می‏‌داری
مخلصان را ز بر خویش جدا می‏‌داری
آن جفاها که فراق تو به ما کرد و کند
ما تحمل نکنیم ار تو روا می‏‌داری
من در این شکوه که آمد خبری از بر او
کای فلانی گله از حضرت ما می‌‏داری؟!
تو به تقصیر خود افتادی از این در محروم
از چه می‌‏نالی و فریاد چرا می‏‌داری
ای مگس عرصه سیمرغ نه جولانگه تست
عرض خود می‌‏بری و زحمت ما می‏‌داری
خویش را قابل خدمت کن و آنگه بطلب
مستحق ناشده امید عطا می‌‏داری
فیض بگذر به بیابان هوس تا برسی
به امیدی که در این ره به خدا می‏‌داری
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۷
سلامی چو بوی خوش آشنائی
بدان مردم دیده روشنائی
درودی چو نور دل پارسایان
بدان شمع خلوتگه پارسائی
بدان زبده دودمان نبوت
بدان نخبه عترت مصطفائی‏
امام زمان مقتدای خلایق
حفیظ زمین بحر علم سمائی‏
دلا باش دائم گدای در او
از ایشان طلب رازهای خدائی
ز درگاه آل نبی رو مگردان
که آنجاست مفتاح مشکل گشائی
بیاموزمت کیمیای سعادت
ز اعدای آل پیمبر جدائی
نمی‏بینم از همدمان هیچ یاری
دلم خون شد از غصه مهدی کجائی
مکن فیض از غیبت خود شکایت
چه دانی تو ای بنده کار خدائی‏
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۸
در طلعت تو پیدا انوار پادشاهی
در غیبت تو پنهان صد حکمت الهی
حافظ که خوب گفتست این هشت بیت اینجا
مانا که آمدست آن در وصف تو کماهی
«کلک تو بارک اللّه بر ملک دین گشاده
صد چشمه آب حیوان از قطره سیاهی
بر اهرمن نتابد انوار اسم اعظم
ملک آن تست و خاتم فرمای هرچه خواهی
در حشمت سلیمان هر کس که شک نماید
بر عقل و دانش او خندد مرغ و ماهی‏
باز، ارچه گاهگاهی بر سر نهد کلاهی
مرغان قاف دانند آئین پادشاهی
تیغی که آسمانش از فیض خود دهد آب
تنها جهان بگیرد بی‏منت سپاهی
ای عنصر تو مخلوق از کیمیای عزت
وی دولت تو ایمن از وصمت تباهی
گر پرتوی ز تیغت در کان معدن افتد
یاقوت سرخ رو را سازد به رنگ کاهی
دانم دلت ببخشد بر اشک شب‏نشینان
گر حال ما بپرسی از باد صبحگاهی»
از حد گذشت اماما سوء ادب ز بنده
بر جرم او به‏بخشای کامد بعذرخواهی
در امر حق تعالی تقصیر نیز دارد
سهو و خطا و نسیان، عصیان و روسیاهی
جائی که برق عصیان بر آدم صفی زد
ما را چگونه زیبد دعویّ بی‏گناهی
خواهم شفاعت از تو در عرصه قیامت
آنگاه عفو کردن زین حرفهای واهی‏
این گفته‏های من هم از جان خسته سر زد
گر سر به ره ادب نیست این فیض و عذرخواهی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۴۹
یا من اشتد فیک اهوائی
سیدی، سیدی و مولائی
حبّ خدّام باب دار کم
اشربت فی عروق اعضائی
اشتیاقی الیک قد ملئت
مخّ قلبی، صمیم اجزائی
کاد روحی یطیر نحوکم
اشتیاقا الیک مولائی
کاد قلبی من الجوی انشق
قصد الروح نحو اجزائی
یا الهی الیک اشکوا اسب
منک همّی الیک شکوائی
انت ذو رحمة و ذو فضل
فادر اسمع لنجوائی
مقصدی منک رؤیة القائم
بعد ذاک اتّباع مولائی
صل حیاتی بعصر دولته
ارنیه تقّر عینائی
ان انا متّ قبل مبعثه
ردّنی رجعة باولائی
قد وعدت الرجوع شیعته
ارجعا محیتا بأحیائی
ان اسأت و قیل لی محن
او بفیض اکتنی بلامائی
بدلّ السیئات احسانا
و الفیض لی تصدّق اسمائی
بالنبی و آله الامجاد
سیما صاحبی و مولائی
فیض کاشانی — غزلیات — شمارهٔ ۱۵۰
یا رب نگاهدار تو ایمان آن کسی
کین خط را بخواند و بر من دعا کند
دستم به زیر خاک چو خواهد شدن تباه
باری به یادگار بماند خط سیاه‏
چونکه بدین پایه رساندم کلام
به که کنم ختم سخن والسلام‏
فیض کاشانی — قصاید — قصیدهٔ ۱ - آفرینش ارواح ائمه هدى و قصه حضرت آدم و حوا
ارواح در ازل به سراپرده بقا
بودند متحد همه بر ذروه علا
این‏جان ما که هست در این خاکدان غریب
آسوده بود در حرم پاک کبریا
آزاده بود از پس و پیش زمان و وقت
فارغ ز احتجاب حضور مکان و جا
از تن اثر نبود در اطوار آب و گل
از دل خبر نه از اثر آتش و هوا
بودیم غرق نور مجرد ز قید تن
بودیم در حضور منزه ز اختفا
از باده ظهور لقای حبیب مست
فارغ ز خویش و محو در اطوار کبریا
مدهوش حسن ساقی خمخانه الست
بیهوش نشأه می بی‏ساغر بلی‏
اول کسی که جلوه نمود از حجاب غیب
بگشود بر رخش در ایجاد را خدا
قفل از در خزانه به نامش گشوده شد
گردید جلوه‏گر ز سراپرده خفا
نور محمد و علی و اهلبیت بود
در کار آفرینش از ایشان شد ابتدا
فیض کاشانی — قصاید — خلقت انوار چهارده معصوم(علیهم السلام)
از چارده ولیِّ مسمی به هفت اسم
سبع المثانئی که ز قرآن نشد جدا
از مخزن حقایق ارواح رو نمود
انوارشان یکی نه و نی هم ز هم جدا
یک نور بود گشته در اشباح چارده
بگرفته جا به عرش برین بیشتر ز جا
پیدا شد از اشعه انوار پاکشان
ارواح شیعه صف زده در عرش جابجا
در شیعه قدیم نبیون و سابقون
در شیعه حدیث پسینان اولیا
آنگه سماء و ارض و ملائک پدید شد
هر یک گرفته جای خود از عرش تا ثری
‏اول کسی که حمد و ثنای خدای گفت
تسبیح و حمد صانع بی‏چون و بی‏چرا
نور محمدی به زبان فصیح گفت
آن چارده بدند از ایشان شد ابتدا
پس اهلبیت جمله به تسبیح آمدند
سفتند دُرِّ حمد خداوند کبریا
بودند در سپاس منزه ز حرف و صوت
بودند در ستایش بی‏زحمت هجا
فیض کاشانی — قصاید — امتیاز شیعیان اهلبیت
در گوش شیعه چون ز ثناشان صدا رسید
برداشتند نغمه بر آثار آن صدا
پیچید بانگ غلغل تسبیح خاصگان
در بارگاه قدس به اصناف نغمه‌‏ها
تسبیح حمد زمره انوار شد بلند
افتاد در ملائکه آن غلغل و ندا
گفتند کیست حامد و تسبیح بهر چیست
آمد ندا که صدرنشینان کبریا
تسبیح می‏کنند خدای مجید را
از هرچه نیست ذات مقدس بدان سزا
توحید می‏‌کنند و ثنا و سپاس و حمد
وصفش به آن که هست منزه ز وصف‏‌ها
چون این ندا رسید به گوش ملائکه
پس جملگی زبان بگشادند در ثنا
کردند اقتباس ز تسبیح خاصگان
شد مکتب ملائکه را قوم او ستا
فیض کاشانی — قصاید — درباره خلقت حضرت آدم‏
چون نوبت وجود به ابدان ما رسید
این کار ز آفرینش آدم شد ابتدا
پروردگار سوی ملائک خطاب کرد:
خواهم یکی خلیفه کنم در زمین به پا
گفتند ای علیم حکیم بزرگوار
تسبیح می‏کنیم تو را صبح و شام ما
در خلق آدم است چه حکمت که در زمین
کارش به جز فساد نه و ریزش دما
گفتا که اعتراض، شما را نمی‏رسد
جز ما خبر ندارد ز اسرار کار ما
مشتی ز خاک سوی من آرید از زمین
تا ز آب و گل کنم جسد آدمی به پا
رفتند سوی خاک و ربودند از آن کفی
با گیرودار و محنت و با چند ماجرا
کردش به دست خویش چهل صبحدم خمیر
تا قابل حیات شد و مسکن قوا
قالب چو شد تمام و در او نفخ روح شد
زد عطسه‏ای و گفت: لک الحمد ربنا!
فیض کاشانی — قصاید — سجده فرشتگان و سرکشى ابلیس
پس امر شد ملائکه را سجده آورید
این قالب خلیفه بگزیده مرا
فی الفور در سجود فتادند سر به سر
جز دیو سرکشی که نمود از سجود ابا
گفتا که او ز خاک بود من ز آتشم
چون زاده اثیر شود ساجد ثرا
حق گفت لعن بر تو و بر تابعان تو
از اهل کبر و اهل حسد بنده هوا
گفتا که مهلتم بده از بهر رهزنی
تا انتقام خود کشم از خاکزادها
گفتا ز بندگان منت دست کوته است
تا وعده جزا توئی و بنده هوا
جای شما جهنم و کار شما ضلال
سوزید تا شود به شما پخته کار ما
آدم سپاس و حمد و ثنا گفت و شکر کرد
بر سجده ملائک و بر لعن من ابا
آنگه ز فاضل گل او ساخت صورتی
مانند او ولی به انوثت از او جدا
فیض کاشانی — قصاید — تماس آدم با حوا
آدم چو دید صورت زیبای دلفریب
در خویش یافت جانب او میل و اشتها!
گفتا که کیستی تو چنین بهر چیستی؟
گفتا که آفریده حقّم کما تری‏
گفت ای خدای این چه جمال است و این چه حسن؟
در روی او چو می‏نگرم می‏روم ز جا!
گفتش خدای بنده‏ای از بندگان ماست
خواهی که مونس تو بود خِطبه کن ز ما
پس خِطبه کرد و خِطبه خدا خواند و عقد کرد
کابین قرار داد که آموزدش هدا
پس روی کرد جانب حوا ز روی مهر
گفتا بیا به پیش من ای ماه دلربا
از حق ندا رسید که برخیز ای صفی
رو جانب صفیه چنین است امر ما
گفتا که خیر، چون شود این گر تو طالبی!
برخیز خود ز جای و به نزدیک ما بیا!!
برخاست آدم و سوی حوا روانه شد
با او زفاف کرد به ما شاء کیف شا!
فیض کاشانی — قصاید — نهى از خوردن میوه درخت ممنوع‏
پس از جناب قدس رسیدش بشارتی
کاندر بهشت باش تو و زوجه هر دو تا
ساکن شوید فارغ و آزاد در بهشت
بی حَرِّ و بی برودت بی‏جوع و بی‏ظما
در امن و در امان رغدا دائم الأکل
شد بر شما مباح کلا حیث شئتما
گردید طیبات جنان بر شما حلال
جز این درخت بار ور جمله میوه‏ها
اصناف میوه‏ها همه در یک درخت جمع
سرّی است بر یگانگی ذات ما گوا
این بر شما حرام شد و غیر این حلال
خود را میافکنید از این نهی در بلا
فیض کاشانی — قصاید — درخت ممنوع درخت علم بود
آدم چو دید مکرمت و سجده و بهشت
گفتا در آسمان و زمین کیست مثل ما؟
آمد ندا که سر به سوی عرش کن ببین
آمد چو دید در نظرش نور مصطفا
با نور اهل بیت ز اشباح منعکس
اشباح کرده بود به صلبش ز عرش جا
انوار بس غریب ز صلبش نمود عکس
تا منتهای عرش درخشان و با ضیا
از عکس آن فتاده مثال و شبح به عرش
تا چارده شبح همه جان‏بخش و دلگشا
از علمشان بدید درختی کشیده سر
چو سدره منتهی شده تا اوج منتها
چون نیک بنگریست همان آن درخت بود
یا عکس آن درخت کزان نهی شد ورا
یا نور آن درخت که بودش شمار جمع
بود آن درخت علم در او جمله میوه‏ها
فیض کاشانی — قصاید — درخت علم مخصوص اهلبیت عصمت بود
آدم ز حسن و بهجت آن در شگفت ماند
کاشباح نور و علم چه قوم است ای خدا
آمد ندا که نور حبیب خدای تست
با نور اوصیای وی و شاه اوصیا
آنان که بودشان سبب آفرینش است
آنان که مقصدند ز خلق و ز امر ما
هست این درخت صورت علم نهانشان
کز وی کسی بری نبرد جز به اذن ما
آن کو به اذن می‏برد از وی بری، ولی است
داناست بی‏تعلّم و بینای رازها
باز آن کسی که می‏برد از وی به غیر اذن
نومید و تیره مانده در این پرده عطا
مخصوص اهلبیت حبیب است آن درخت
یا آن کسی که از در ایشان برد عما
این منزلت به هیچ پیامبر نداده‏ایم
جز آنکه می‏خورد نمک از خوان مصطفا
فیض کاشانی — قصاید — عظمت مقام ائمه هدى (ع)
آدم ز رشک کرد تمنای علمشان
آورد در خیال بدی کاشکی مرا
آمد ندا ز غیب به آدم که زینهار
از ما مخواه رتبه این قوم در دعا
نزدیک این درخت مرو آرزو مکن
حدّ تو نیست منزلت سید الوری
کردیم ما ملائکه را ساجدان تو
زیرا که بود صلب تو این قوم را وعا
این قوم راست جاه زیاد از حد بشر
هستند هرچه هست به عالم به جز خدا
آوردم از اسمامی خود اسمشان برون
هر جا که حاجتیست بدیشان کنم روا
کس را اگر ثواب رسد یا عقوبتی
ایشان سبب شوند و بدیشان کنم قضا
شمس و قمر نجوم و ملائک سما و ارض
از مهرشان بود همه را گردش رحا
هرگه بلا و داهیه‏ای رونهد به تو
این قوم را شفیع خودآور به نزد ما
تا دفع آن بلا و مصیبت شود ز تو
از بهر قرب و منزلت آل مصطفا
عهدی گرفت ز آدم و حوا به مهرشان
با انقیاد جاه و مقامات ارتضا
عهدی گرفت ز آدم و تأکید آن نمود
تا بر علوّ رتبه ایشان دهد رضا
فیض کاشانی — قصاید — آدم فریب ابلیس نخورد
ابلیس دید کآدم خاکی بزرگ شد
از حق نیافت منزلت و جاه و اجتبا
پیچید همچو مار و شد اندر دهان مار
مارش کشید تا به جنان از ره خفا
آمد به پیش آدم و گفت از ره فریب
ای آنکه سجده کرد تو را اهل اصطفا
زان نهی کرده‏اند شما را از این درخت
تا علم غیب حق نشود کشف بر شما
یا آنکه در جهان بنمانید جاودان
باشید در بلای بلا معرض فنا
تأکید حرف خویش به ایمان نمود و گفت
واللّه ناصح توام و حق بدین گوا
آدم بدین گمان که نصیحت گرست مار
غافل از این که دیو در این مار کرده جا
گفتا که مار! بازی ابلیس خورده‏ای؟
کی بر خدای پاک خیانت بود روا
آخر به نام او تو قسم یاد می‏کنی
تعظیم چون کنیش چو خائن بود خدا
من هم به غیر اذن تناول چسان کنم
کی بی‏رضای او شود این حاجتم روا
فیض کاشانی — قصاید — نزدیک شدن حوا به درخت ممنوع
مأیوس شد ز آدم و شد سوی زوجه‏اش
هم در دهان حیه و هم از ره دغا
گفتا حلال گشت درختی که بُد حرام
از حسن طاعتی که نمودید با خدا
خواهی که بر تو کشف شود سرّ این سخن
رو نزد آن درخت بخور زان بیازما
خیل فرشته هست نگهبان این درخت
از بهر منع در کف ایشان حراب‏ها
آن را که آن درخت حلال است ره دهد
آن را که شد حرام زنندش به حرب‏ها
گر تو بدان درخت روی تا بری بری
منعت اگر کنند بدان کان نشد روا
گر تو از آن درخت خوری بیشتر ز شوی
گردی بر او مسلط در امر و نهی‏ها!
حوا بدان درخت توجه نمود و رفت
تا موضعی که بود در آنجا فرشته‏ها
می‏خواستند منع کنندش از آن درخت
منع آمد از جناب خدا اهل منع را
زنهار منع او مکنید و رهش دهید
تا اهل عقل گردد از اهل هوا جدا
نهیش نموده داده خرد داده اختیار
آن را کنید منع که نیست از اولی النهی‏
عاقل اگر مطیع شود می‏برد ثواب
ور عاصی است می‏برد از خویشتن سزا
فیض کاشانی — قصاید — حوا فریب خورد و آدم را فریب داد؟
حوا چو دید ایمنی راه و رفع منع
باور شدش بخورد از آن و ندید اذا
آمد به نزد آدم و گفت ای صفی حق
گردید آن درخت مرا و تو را روا
از بهر امتحان به سوی آن شجر رویم
تا زین قضیه رفع شود پرده خفا
رفتم بسوی آن من و خوردم از آن بری
نی منع دیدم از کس و نی یافتم اذا
آدم فریب خورد و در آورد در خیال
کو را از آن درخت نصیبی است بی‏عنا
کرد اجتهاد و بود خطا اجتهاد او
منعی ندید کرد گمان شد مگر روا
دستی دراز کرد به سوی درخت علم
علمی که بود خاصه اولاد مصطفا
چون برگرفت ثمری خورد از آن بری
در خویش دید ذلّ زلل خواری خطا
آن حله‏ای که داشت ببر رفت از برش
عریان شد از لباس کرامت بیک ادا
گر منتهی شدی ز شجر منتهی شدی
سدّ رهش نبود به جز سِد رِهِ منتهی
فیض کاشانی — قصاید — تبعید آدم و حوا از بهشت‏
امر آمد از جناب الهی که اهبِطوُا
نازل شوید سوی زمین هر چهار تا
شد دیو حیه و آدم و حوا به جان و تن
این دو عدوی آن دو و آن نیز مثل ذا
اولاد این دو دشمن اولاد آن دو نیز
اولاد آن دو نیز مر این قوم را عدا
آدم به گریه آمد و صد سال می‏گریست
تا توبه‏اش به گریه پذیرد مگر خدا
بگریست آن‏قدر که به خدّش پدید شد
اخدودها روان شد مانند نهرها
گفتا که تن علیل شد و جان ذلیل شد
بر من ببخش و رحم کن ای غافر الخطا
فیض کاشانی — قصاید — پنج نور مقدس وسیله تقرب به خداست
آمد ندا که ما به تو گفتیم پیش از این
حرفی که می‏شود همه دردی بدان دوا
هرگه مصیبتی دهدت روی یا غمی
در دفع آن بجوی توسل به مصطفا
نام محمد و علی و اهلبیت را
کن ذکر در دعا و بدیشان کن التجا
تا من به جاه و رتبه آن برگزیدگان
دفع بلا نمایم و بپذیرمت دعا
می‏جستی ار وسیله بدیشان به روز عهد
تا دفع شرِّ دیو کنم می‏شد آن روا
عهدت نمی‏شکست و مصیبت نمی‏رسید
دشمن شکسته می‏شد از اقدام بر جفا
اکنون بیا و یاد کن این قوم را به نام
تا جاهشان شفیع تو گردد به نزد ما
تسلیم کن بزرگی ایشان و فضلشان
بر خویش تا شود ز تو مدفوع این بلا
تا خط عفو بر ورق زلّتت کشم
تا توبه‏ات قبول کنم بهر مصطفا
گفتا که قدر و رتبه ایشان به آن رسید
تا یافتند نزد تو این‏جاه و اصطفا
تا آن که توبه‏ام نپذیری به لطف خویش
الا به دستیاری اولاد مصطفا
من بودم آن که سجده من کرد اهل قدس
من بودم آن که یافت ز تو در بهشت جا
من بودم آن که ساختی از بهر او زنی
تا قلب را انیس شد و دیده را ضیا
گفتا که با تو این همه کردیم و می‏کنیم
زیرا که بود صلب تو این قوم را وعا
ورنه زیاده بود ز حدّ تو آن کرَم
باید که خویش را بشناسی و قوم را
فیض کاشانی — قصاید — توبه آدم و قبول آن
آدم قبول کرد و دگر توبه تازه کرد
از روی عجز و گفت که اغفر ذنوبنا
پس نام مصطفا به زبان راند و مرتضی
آنگاه نام فاطمه آن زبدة النسا
نام حسن بگفت و حسین و شمردشان
تا چارده تمام شد از آل مصطفا
حق نیز لطف کرد و نوازش نمود و باز
بودش به جای خویش و فزودش در اصطفا
آنچش ز راه برد هم آن راهبر شدش
زانجا که در دخالت از آنجا شدش دوا
کردش خلیفه خود و تعلیم او نمود
اسماش با مظاهر از عرش تا ثرا
فیض کاشانی — قصاید — اعتراف فرشتگان به عجز خود
آنگه به معجبان ملائک خطاب کرد
کاینک خبر کنید ز اسماء من مرا
گفتند: کار تست منزه ز علم کس
ما را چه اسم و چه خبر از اسم هؤلا
عالم توئی و هر که توأش علم می‏دهی
ما جاهلیم گر ندهی معرفت به ما
فرمود: من نگفتم هنگام اعتراض
جز ما خبر ندارد ز اسرار کار ما؟
تسلیم حکم من بنمائید و تن دهید
تا بر مراد خویش کنم بر شما قضا
گفتند: سمع و طاعت و تسلیم و انقیاد
دادیم مر تو را به دل و جان کماتشا
فیض کاشانی — قصاید — عهد و میثاق بندگان با خدا در عالم ذر
پس دست قدرت از قِبَلِ حق نهاده شد
بر پشت آدم صفی آن میر اصطفا
ذرّیتش چو ذرّه ز ظهرش ظهور کرد
مجموع ز ابتدا همگی تا به انتها
از حق ندا رسید الستُ بربّکم
گفتند جملگی ز دل و جان بلی بلی
اول محمد و علی و اهلبیت گفت
بَدوَش ز مصطفا شد و اولاد مصطفا
توحید را چو عهد گرفتن تمام شد
میثاق بر نبوّت خاتم شد اقتضا
اول کسی که گفت بلی بر نبوتش
بد نفس او علیّ ولی خیر اوصیا
چون آن تمام شد به ولایت رسید عهد
در شأن مرتضی شه دین شاه اولیا
اول کسی که گفت بلی اهلبیت بود
پس شیعیان او دگر آن جمله در قفا
پس از برای سایر سادات اهلبیت
بگرفته شد عهود ولایت از ورا
ابدان خلق چون به جهان آشکار شد
منکر شدند اکثر و بشکست عهدها
صد شکر حق که ما نشکستیم عهد خویش
گر صد بلا رسد نشکیبیم از بلا
هستیم امیدوار ز الطاف کردگار
کز علم اهلبیت کند فیض را عطا
کامش ز میوه شجر علم من لدن
شیرین کند به پیروی آل مصطفی
هر جرم و هر خطا که از او سر زد و زند
بخشد به قوم پاک زهر جرم و هر خطا
از فضل خویش جا دهدش در جوارشان
چون در دلش محبت ایشان گرفته جا
فیض کاشانی — قصاید — قصیدهٔ ۲ - در قائم بودن جهان به وجود امام زمان علیه السلام
سماء و ارض و ملائک نجوم و شمس و قمر
سباع و وحش و بهائم طیور و جن و بشر
نبود مقصد اقصی ز آفرینش کل
مگر وجود یکی بنده خجسته گهر
که بندگی کند او از ره شناسائی
نه بر امید بهشت و نه بیم نار سقر
بود ز معصیت و جهل و شرک و شک معصوم
خدای را به حقیقت مطیع و فرمان بر
وجود او سبب بود آسمان و زمین
بقای او سبب انتظام زیر و زبر
از او تهی نبود یک نفس زمین و زمان
از حکم او نکشد سر دمی نه خشک و نه تر
به سوی حق بخود از خود سفر کند در خود
شود ز سرّ خدا پر تهی ز وصف بشر
چو کار خلق بسازد ز خود بپردازد
رود به عالم اعلی رسد یکی دیگر
ز جنس او به دل او رسد ز عالم غیب
به جای او بنشیند شود جهان پرور
ز حق سخن شنود گوید آن سخن با خلق
زبان بود به سوی زیر و گوش به سوی زبر
میان خالق و مخلوق ترجمان باشد
گهی نبی بود و گه وصی پیغمبر
امام هادی و رهبر بود خلایق را
بود اطاعت او فرض بر همه یکسر
فریضه باشد کو را تمام بشناسد
به شخص و وصف امام و بقدر رفعت و فر
رسول گفت که هر کس بمرد و او نشناخت
امام عصر، پس او مرد جاهل و ابتر
بود منزّه از اوصاف سایر مردم
بود مطهّر از ادناس ناس تن‏پرور
خلیفه حق و داد ار خلق و حاکم شرع
نظیر عقل کل و مبدأ و معاد بشر
ستون عالم و مقصود کارگاه وجود
درخت صنع و ترکون را حیات و ثمر
طفیل او همه کائنات سر تا پا
برای او همه نقشها ز پا تا سر
به یک نفس نبود گر امام در عالم
در آن نفس شود این خلق جمله زیر و زبر
نبیِّ ماست سر و سرور ائمه کون
شوند جمع به زیر لواش در محشر
دگر علیّ و دگر یازده سلاله او
که عترت نبی‏اند و وصیِّ آن سرور
حسن دواست و محمد سه و علی هم سه
حسین و جعفر و موسی بود سه دگر
سفینه ایست به دریای فتنه حافظ ما
ز موجهای ضلال، اهلبیت پیغمبر
دو جانشین خود از بهر ما گذاشت رسول
یکی کتاب و دوم اوصیای پاک گهر
ز هم جدا نشوند این دو تا به او برسند
کنار حوض پر از آب چشمه کوثر
وصی است بعد وصی حجت و خلیفه حق
مسلسل است بهم نگسلد ز یکدیگر
ز عترتش حجج اللّه بر سبیل بدل
همیشه بوده و هستند مخفی و مظهر
امام و حجت ما غائب است از مردم
ز خوف ظلم اعادی و علّت دیگر
ز طاغیئی نبود بیعتی به گردن او
که تا به حق کند او حکم بر جمیع بشر
نگویم آن که همین است سرّ غیبت او
دگر وجوه و حکم هست ظاهر و مضمر
منافقی که بود کشتنی به دولت او
به صلب ار بودش مؤمنان فرمان بر
ضرورتست که تأخیر در ظهور شود
که تاز غیب برآیند آن همه یکسر
امیر متقیان نیز زین سبب بگذشت
ز حق خویش و نزد تیغ بر سگان سقر
نبرد دست به شمشیر و صبر کرد و نشست
گذاشت تا که ابو بکر جا گرفت و عمر
که تا وجود پذیرند نیک و بد ز اصلاب
هر آنکه تا به قیامت قضا شدست و قدر
نگویم آن که همین بود سرّ و حکمت آن
که بود حکمت بسیار از وجوه دگر
از آن حِکم یکی این بود تا شود ظاهر
که کیست پیرو خیر و کدام تابع بشر
مُغَربِل ازل از مهر او یکی غربال
بساخت تا که برون آورد ز کاه ثمر
وجوه مصلحت اندر بلا بود پنهان
فنون خیر بود مندرج بسی در شر
خفای مهدی هادی است محض خیر و صواب
ولیک عامه ندارد ز سرّ کار خبر
چو او ظهور کند کل خلق سر بنهند
به طوع و کره چه اهل جنان چه اهل سقر
جهان تمام شود روشن و زمان پر نور
چنان که عصر نبی بود بلکه زان بهتر
خوش آن زمان و از آن خوشتر آنکه دریابیم
اگر مدد بتوانیم کرد از آن خوشتر
قیام قائم ما زود کن خداوندا
حلول موت مرا دیر تا خورم زو بر
به عصر او چه تنعم کنیم و شادی فیض
خدا نصیب کند شیعه را همه یکسر
سعدی — باب پنجم در عشق و جوانی — حکایت شمارهٔ ۲۱
جوانی پاکباز پاکرو بود
که با پاکیزه رویی در کرو بود
چنین خواندم که در دریای اعظم
به گردابی درافتادند با هم
چو ملاح آمدش تا دست گیرد
مبادا کاندر آن حالت بمیرد
همی گفت از میان موج و تشویر
مرا بگذار و دست یار من گیر
در این گفتن جهان بر وی برآشفت
شنیدندش که جان می داد و می گفت
حدیث عشق از آن بطال منیوش
که در سختی کند یاری فراموش
چنین کردند یاران زندگانی
ز کار افتاده بشنو تا بدانی
که سعدی راه و رسم عشقبازی
چنان داند که در بغداد تازی
دلارامی که داری دل در او بند
دگر چشم از همه عالم فرو بند
اگر مجنون لیلی زنده گشتی
حدیث عشق از این دفتر نبشتی