mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۰ - در مدح حکیم ابوالفتح
صاحبا عید بر تو میمون باد
عید نیز از رخت همایون باد
هر متاعی که ملک تهنیت است
نزد روز و شب تو مرهون باد
آستانت پناه دورانست
آستینت، کلاه گردون باد
امتناع حصول شوکت تو
نشتر سینه فریدون باد
انقطاع حیات دشمن تو
جوهر دشنه شبیخون باد
هر شرابی که در خم انشاست
بلب خامه تو مقرون باد
هر شرابی که در جهان عطاست
از نم خامه تو جیحون باد
علم برفطنت تومفتون است
لوح محفوظ نیز مفتون باد
صورت از بینش تو ممنون است
عقل فعال نیز ممنون باد
شستشوی لباس گیتی را
عدل نزهتگر تو صابون باد
خاندان رموز عیسی را
کلک دانشور تو خاتون باد
دوره روزگار دولت تو
جسم و جان با دو لفظ و مضمون باد
فتنه و حادثات دشمن تو
زخم و خون باد و خواب وافیون باد
لاشه حاسدت بعهد حیات
طعمه کرکسان گردون باد
مضجع دشمنت بشرط وفات
صدر ایوان ربع مسکون باد
گرنه ظل توابره اش باشد
قاقم صبح شبه اکسون باد
خون سردی که بر تو جوش زند
از عروق وجود بیرون باد
روح خصمت که زنده در گور است
در ته پای فتنه مدفون باد
آز را دست از سخاوت تو
در گریبان گنج قارون باد
وعده روزگار همت تو
دلش از عمر کوتهی خون باد
ذات پاکت که والی علم است
باج گیر از کمال ذوالنون باد
اسم فردت که میر ابوالفتح است
تاج بخش کلام موزون باد
در تماشای حسن دولت تو
لیلی روزگار مجنون باد
در دیار وجود دشمن تو
عافیت را مزاج طاعون باد
مهر و ماهت بجای لعل و گهر
سوده اندر میان معجون باد
دشمنت خسته باد کو بعبث
جادوی بابلش در افسون باد
حاسدت در مصیبت طالع
تا بمژگان نشسته در خون باد
مطربی را که دشنه مضراب است
سینه دشمن تو قانون باد
عرفی است اینکه سحر می سنجد
نخل تحسینش از تو موزون باد
هر کجا ابر فطرتش بارد
قطره محسود در مکنون باد
هوس تکیه گاه دانش او
خسک بستر فلاطون باد
آفرین باد بر طبیعت او
روی فیض تو نیز گلگون باد
داورا دولتی که لازم تست
می ندانم که گویمش چون باد
گر قدر ، میتواندش افزود
تا حد امتناع افزون باد
ور همین است حد افزایش
جاودان با عیار اکنون باد
گر نخیزد فلک به طاعت تو
کاف کن منفصل تر از نون باد
ختم کردم به این دعا که سرت
سایه پرورد لطف بی‌چون باد
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۱ - در وصف کشمیر
هر سوخته جانی که به کشمیر درآید
گر مرغ کباب است که با بال پر آید
بنگر که زفیضش بشود گوهر یکتا
جاییکه خزف گر رود آنجا گهر آید
وآنگه بچنین فصل که در ساحت گلزار
از لطف هوا چاشت نسیم سحر آید
از بلبل خاموش دل باغ گرفته است
او را چه گنه محمل گل دیر ترآمد
گل هم چه کند باد صبا خواست که عرفی
آید سوی کشمیر وگلش بر اثر آید
گوهفته ای از شاهد گل حجله تهی باش
تا بلبل شیراز در این باغ در آید
نشکفته گل اما بمثل بر رگ شاخی
گر پایه نهم خون گلم تا کمر آید
وقت است که کل برفکند پرده زرخ باز
زآنسان که زفانوس چراغی بدر آید
مهتاب گل از هم بشکافد قصب شاخ
وز لمعه او سیب قمر لعل تر آید
فردوس بدروازه کشمیر رسیده است
کو مدعیی گر نگرنده است درآید
زیبایی کشمیر گرش باعث عشوه ست
من میخرم ار زال فلک عشوه گر آید
این سبزه و این چشمه و این لاله و این گل
آن شاخه ندارد که بگفتار در آید
آن چشمه که رضوان چو رود تشنه بسویش
کوثر بسرش تیزتر و تشنه تر آید
آن لاله که هنگام تراشیدن خارا
از رخنه سنگ و دهن تیشه برآید
در چاشت که از شبنم گل گرد فشانست
آن باد که در هند گرآید جگر آید
تا رنگ گلی نشکفد از تابش خورشید
حربا نکند میل که خورشید برآید
از بسکه کند جذب رطوبت خطرش نیست
گر ساغر چینی ز هوا بر حجر آید
حاجت بدوزخم ارفتدش قطع محال است
گر سنگدلی مایل قطع شجر آید
زن کز مدد نشو و نما، زخم نخستین
مصمت شده تا زخم دگر بر اثر آید
کشمیر بهشتی است فریبنده که شبلی
آید چو در او، صومعه بروی سقر آید
طاووس مثالی که نیفشاند پر و بال
هر لمحه برنگ دگر اندر نظر آید
زیبنده عروسی که نیفزوده جمالش
هر دم بنظر خوشتر و شاداب تر آید
هر لحظه که شاداب و ترش بینم ، گویم
بگشای بغل بو که در آغوش درآید
یاد از روش خود کنم و بزم خداوند
هر گه که صبا از چمنش جلوه گر آید
چون بوی گل آید کنم از انجمنش یاد
تا نگهت گل مایه صد درد سرآید
هر گه که بعزم سفر از شوق تو عرفی
آید بوداع وی و با چشم تر آید
زاری کند از شش جهت آغاز که مشتاب
کین فصل و سه فصل دگرم بر اثر آید
لیک از همه خلدست که بی طوف جنانت
چندان نکند مکث که وقت ثمر آید
کشمیر بر او واله او واله کشمیر
اما نه چنان کش بدل از دیده در آید
کارش همه انباشتن چشمه گریه است
هرگاه که سیمای تو در اندر نظر آید
ترسد که در این خاک چو از شوق تو گیرد
خون جگرش گل شود آنگه بدر آید
از بسکه ملایم صفت افتاده هوایش
بیم است که آه سحرش بی اثر آید
حکم تواش آورد بکشمیر و گرنه
کی از سر آن خاک بخاک دگر آید
می آید و می سوزد از این رشک که کشمیر
چون یافت که آید به کجا بر اثر آید
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۲ - درشکایت از وضع زمان
سری در عهد ما سامان ندارد
کسی کو آب دارد نان ندارد
منادی میزند در شش جهت بانگ
که درد مفلسی درمان ندارد
بشیرینی سخاوت جان بود لیک
کسی کو زر ندارد جان ندارد
چنان عام است بی آبی در این عهد
که بهرام آب در پیکان ندارد
ز قحط نان بمهمانی عیسی
بجز یک نان فلک در خوان ندارد
هنر در نان کجا یابد که عیسی
بگردون رفت و جز یک نان ندارد
مجو لؤلؤ که از بس تنگدستی
خزف هم در صدف عمان ندارد
حدیثم از زبان دیگران است
ز من این گفتگو امکان ندارد
چنان از بی زری شاد است عرفی
که پنداری بزر ایمان ندارد
همه این تنگ عیشی ها زفسق است
و گرنه بذل حق پایان ندارد
غلط شد راه نعمت خانه ورنه
نعیم حق در و دربان ندارد
نیابی هیچ شیخ پاکدامن
که داغ فسق در تنبان ندارد
کدامین ساده زن بر فعل یابی
که بر سر چادر دامان ندارد
چنان بر خضر بوی می گذر بست
که ره در چشمه حیوان ندارد
چنان گرمند در عصیان که دوزخ
غم بیکاری شیطان ندارد
عمل این وانگهی لب نغمه پرداز
که مسکین این ندارد ، آن ندارد
مکافات عمل ارزاق خلق است
هوای نفس قوت جان ندارد
چرا دستی نگهدارد زمانه
که گر دل بشکند تاوان ندارد
بدریا در مشو کامروز از آشوب
جهان یک قطره بی طوفان ندارد
بیابان طی مکن کش هر بن خار
کم از صد غول سرگردان ندارد
بیابان چیست؟آن عهد دگر بود
کدامین شهر غولستان ندارد
ز نافرمانی و ناشکری خلق
هزاران عید ، یک قربان ندارد
کسی کز بیم حق نعمت شناس است
بدست از شکر جز دستان ندارد
لبی در شکر جنباند، نداند
که منعم نعمت ارزان ندارد
معاصی باعث خذلان روح است
در این معنی کسی کتمان ندارد
بیاید ترک این اعمال زنهار
که روح آسایش از خذلان ندارد
کسی کو داند و مغلوب نفس است
زمردم عیب خود پنهان ندارد
که دشمن چون بطعنش لب گشاید
همان نفسش ز کبر انسان ندارد
کسی کو داند و ترکش تواند
ولی آهنگ ترک آن ندارد
اگرمؤمن بود زنجیر و قلاب
و گر کافر به بت ایمان ندارد
کسی کو ترک گیرد گر بداند
همانا، ایزدش، حیران ندارد
کسی کو نه بداند نه تواند
بمعشوق ازل ، پیمان ندارد
همین گفتن نکو آید زعرفی
نکو بشنو که گوش آن ندارد
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۳ - در مدح حکیم ابوالفتح
داورا! سال نوت محفل طراز سور باد
تهنیت گویان عامت قیصر و فغفور باد
تا ازل سال کهن برگشته بهر تهنیت
جملگی در ساحت سال نوت محصور باد
از در دروازه نوروز تا میدان عید
هم چنین آرایش بازار عمرت سور باد
میرابوالفتح آفتاب اوج عزت نام توست
این مبارک نام یارب تا ابد مذکور باد
گفت رای صائبت صنعت نگار عالمم
آسمان گفت آفتاب من ترا ، مزدور باد
دولتت در باغ عالم گفت شهلا نرگسم
زهره گفتا چشم من چون چشم تو مخمور باد
هر معمائی کش افزایش بود مصداق اسم
در میان کودکان دولتت مشهور باد
هر لغت کاندیشه یابد بهر مفهوم ابد
جمله بر عنوان لوح هستیت مسطور باد
در سماعند از صریر خامه ات اسرار غیب
حشر و نشر لفظ و معنی ازدم این صور باد
دولتت بر دشمنان نیش است و بر احباب نوش
نوش و نیش هر دوکون از فیض این زنبور باد
نه فلک محصور باد اندر حصار دولتت
نی غلط گفتم فضای لامکان محصور باد
شاخ تا کی کش بود بخت بلندت باغبان
طارم گردون شکن زان شاخه انگور باد
قبضه شمشیر کینت دستگاه آفت است
سایه شمشاد رایت چشمه سار نور باد
عالم عیشت که تا تطبیق شرع آید قدیم
آسمان او بهشت و زهره او حور باد
عالمی هست ار جز این عالم که او را ناظم است
هم ترا با ناظمش عدل ترا مزدور باد
بهر اخذ نعمت تسخیر عالم بردرت
دامن دریوزه بر کف سایه باد و نور باد
گر قضا خود را شمارد دستیار حکم تو
جای تعزیر است اما گویمش معذور باد
در محیط عشق موسایی که موجش دائم است
لجه قرب ترا هر موج ، کوه طور باد
عشقت از بازیچه در بزمی اگر مستی کند
شیشه می را شکستن برسر فغفور باد
مدح لایق مشکل است اما بملک مدح تو
رایت اندیشه روح القدس منصور باد
چون دعای شاعرانه نیست عرفی بی اثر
ساده گویی کن بگو هستیت نامحصور باد
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۵ - درمدح حضرت رسول «ص»
سپیده دم که زدم آستین بشمع شعور
شنیدم آیت «لاتقنطوا» زعالم نور
بدل ز شاهد بزم ازل ندا آمد
که ای تمام وفا از رضای ما بس دور
زهی اطاعت حسن ادب خهی طاعت
که با اجازت ما یی زوصل ما مهجور
زیاده زین نه حلالست دوری از برما
اگر بحوصله نازی درآ، بیزم حضور
طلب بیارو مترس از متاع منع کلیم
بساط عذر میارا که نیستی معذور
اگر بچشمه مقصود دست عشوه ما
شکست ساغر امید را به سنگ فتور
نه کوتهی ز عطا بود عشق میداند
که بر کرشمه ما تنگ بود خلعت طور
تو در معامله اهبطوا متاع محز
که ناصحیح بود بیع و سعی نامشکور
در ملاطفت آشنا گشاو درآ
که آشتی طلبست «ان سعیکم مشکور»
می مشاهده ارزان وراه میکده پاک
تو در مشقت نزع از طبیعت مخمور
بیا بنوش که در مستیت شهید کنیم
که نیست قابل رحمت شهادت مستور
بیا که در طلبت بر فراز صدر سریر
بیا که بهر تو بر صفحه سرای سرور
چو عشق تو همه بینایی است شاهد وصل
چوحسن با همه آرایش است حجله سور
بکرد زمزمه این عطیه با دل من
همان اثر که باهل فنا کند دم صور
دلم بناله درآمد که هان صبوری را
زحد مبر که دراین راه کس مباد صبور
عنان فکنده جهاندم بزیر بام وصال
منزه از اثر سعی گام و سیر ستور
بدست همت طاعت درآن رها کردم
باولین قدم اسباب خلد و حور و قصور
زدم بحبل متین جوار دست ادب
بسعی بازوی دل بر شدم باوج حضور
کمال جذبه لطف آستین کشانم برد
بخلوتیکه یکی بود رنگ سایه و نور
تبارک الله از آن بزم بیزوال که بود
زنور حسن لباب، ز دوستی معمور
بسطح انجمن افتاده فرشهای لطیف
ز گونه گونه عنایت باطلس و سیقور
جماعتی بیمین و یسار مهد وصال
که هر یکی زسعادت گرفته صدمنشور
ز طعن مردم دور از سیاست آسوده
چکیده از نفس جمله نغمه منصور
دلیل دعوی منصورکایتی است مبین
بلوح ناصیه اتحادشان مسطور
پس از مشاهده جمع سروری دیدم
که بود برصف اصحاب قرب صدر صدور
جمال صدر نشینان زنور چهره او
چو انجم از اثر شاه اختران مستور
فرو شدم بتحیر که یارب این که بود
که هست صورت او زیب معنی جمهور
هنوز در دلم این معنی خجسته اثر
ز شاهراه تحیر نکرده بود عبور
که گفت شاهد تنها نشین مسند حسن
ز روی مهر که ای از ره بصیرت دور
کدام کحل که نگرفتی از هدایت ما
هنوز دیده معنیت هست عین قصور
بر آستانه ما هست گردی از ره وی
که ذره ذره او هست چشمه چشمه نور
اجازت قدم او بیار تابدهم
که هست منت از این توتیا بدیده حور
وگرنه صبورنه ای تا بگویم این آنست
که ما بروز ازل ناظریم و او منظور
بصورت آینه حسن ما، بمعنی ما
روان و صورت معنی بذات او مسرور
زآستین نرسیدی بجیب دست وجود
اگر نه گوهر او داشتی هوای ظهور
طراز صورت و معنی محمد عربی
که نطق ما بادب نام او کند مذکور
کنون که معرفتت حاصل است زود بیار
باستعانت آن کحل تحفه مقدور
بعون لطف الهی بلمحه ای گفتم
قصیده ای که بود مطلعش بدین دستور
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۶ - تجدید مطلع
زهی لوای نبوت ز نسبتت منصور
مزاج عشق زآمیزش دلت رنجور
بنور و سایه چو امر سکون و سیر کنی
زمانه فاصله یابد میان سایه و نور
بباغ طبع تو بر اوج استفاده فیض
همای عقل طلبکار سایه عصفور
هدایت تو نماید بچشم صورت بین
هرآنچه در حرم ایزدی بود مستور
ز نور ناصیه ات ماه گر ضیا گیرد
به آفتاب دهد نسخه سنین و شهور
از آن نفس که برون داده اند گوهر تو
بگنج صنع نمانده تعلق گنجور
شعاع شعله قهر تو گرفتد بسحاب
رماد برق شود سرمه صبا و دبور
اگر چه هست مبرهن که درمسیر وجود
مؤثرند صفات اله بی مأثور
عداوت تو مبادا که از تأثر آن
مزاج حلم خداوند میشود محرور
اجل رسید چو نامت بجبهه بنویسد
خجل شود زنگه گردنش اجل از دور
ز سرکلاه حکومت بدامن تو نهاد
قضا که هست دو عالم بحکم او مجبور
که این کلاه بسرمان و گوشه برشکنش
که درد وکون تویی آمر و منم مأمور
بعهد حکم تو امر قضا چنان منسوخ
که از نزول کلام مجید حکم زبور
اگر ز روی ضمیرت نقاب برخیزد
برنگ سایه شود آفتاب چشمه نور
شها تویی که زکات بضاعت کرمت
دوکون را زگرانمایگی کند معمور
منم که کرده ام از ننگ شرکت نوعی
نصیب فرقه انسان هزارگونه قصور
ز روزگار من آثار یأس می تابد
چو حالت سنوات از مآثر مأجور
تنزل عملم گر شود نصیب ریاض
بطبع بر اثر غورگی رود انگور
ز حرص نعمت عصیان که زهر معنویست
بدون صوم کند نفس زله بند سحور
بشوی روی سیاهم ز آب احسانت
که تیرگی برد از چهره شب دیجور
بس است صاحب اعمال ناسزا بودن
چه احتیاج که کس جاودان بود مقهور
نعوذ بالله اگر روز حشر طی نکند
شفاعت تو عمل نامه اناث و ذکور
ز شرم کثرت عصیان من برعشه فتد
حسابگاه قیامت چو ارض نیشابور
دم سؤال که از تاب انفعال شود
نفس شکسته گلو از زمانه مغرور
امید هست که مهر لب سؤال شود
عنایتت که چو عصیان ماست نامحصور
اگر به پنجه خورشید دل بیفشارم
بجای خون زمشامش چکدشب دیجور
وفا نمیکند امید مغفرت با یأس
نه ز آنکه عفو الهی نساردم مغفور
ز طول معصیت استغفرالله اندیشم
که گرد قصر نشیند بذیل عفو غفور
همین بس است اگر ناجیم اگر مغضوب
که با ولای تو فردا همی شوم محشور
بعون نعمت عشق تو فارغم ز نعیم
نه جوی شیر شناسم نه طارم انگور
ز عود مهر وگلاب وفاست عنصر من
اگر برفتن دوزخ همی شوم مأمور
ببزم جنتیان انجمن طراز بهشت
ز دود آتش دوزخ برد بخار بخور
ز کوه مهر تو حاشا اگر دهم بطباع
کند بباده تبسم طبیعت کافور
محبت تو ندارد بسینه ام داغی
که هست سوده الماس و معنی ناسور
تویی که کرده ضمیرت ز روی شاهد عقل
به آستین هدایت غبار غفلت دور
ز مستی می تلخ حمایتت در چین
بسی پیاله شکستند بر سر فغفور
اگر ز نشئه طبعم اثر بباغ رسد
سبوی می دمد از جای دانه انگور
منم که از اثر حسن طبع من قلمی است
که بر صحیفه کند رازهای دل مستور
سزد که بی اثر رنگ و بی تحرک دست
بروی صفحه نگارد مثال صورت حور
برون کنند ملایک سر از دریچه عرش
دمی که شاهد طبعم کند بسدره عبور
بیک لباس نگنجد بجوهر اول
ز ازدحام معانی ز کبریای شعور
بخوان بر اهل فناشعر من ضرورت نیست
که منت دم عیسی کشند یا دم صور
حسود جاه تو بادا از شاهد مقصود
چو دست جود تو او وصل آستین مهجور
شبی ز دولت رؤیای افتخار رسل
علم بعرش زدم در میان خواب و شعور
خمیر مایه این سر قصیده آن رؤیاست
که شاخ و برگ فزودش زبان من چو طیور
کسی گمان نبرد کز برای زینت شعر
بر اصل خواب فزودم که نیست این منظور
لذیذ بود حکایت درازتر گفتم
چنانکه حرف عصا گفت موسی اندر طور
همیشه تا جگر خونچکان گمراهان
بود ز نشتر شرم آشیانه زنبور
خرابه دل مجروح امتان تو باد
ز نوشد روی الطاف شاملت معمور
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۷ - در مدح خان خانان
تابازم از وصال جدا کرد روزگار
با روزگار شوق چه‌ها کرد روزگار
آن دست را که بر نفکندی حجاب وصل
بند قبای هجر گشا کرد روزگار
آن جنس های فتنه که در شهر غم خرید
قحط متاع بود ، عطا کرد روزگار
آن چشمه های زهر که در باغ فتنه بود
درکار بیخ مهر گیا کرد روزگار
چون من ستم خری سر بازار او نداشت
زودم فروخت حیف خطا کرد روزگار
دردم بکشوریکه عنان اثر فکند
بیمار را بمرگ دوا کرد روزگار
از بوی تلخ ، سوخت دماغ امید و یأس
زهری که در پیاله ما کرد روزگار
در بزم ما زشعبه و آوازه ملال
هر نغمه ای که داشت ادا کرد روزگار
ای دل کلاه کج نه و بر یأس تکیه زن
کت جامه امید قبا کرد روزگار
ای دل پیاله درکش و مستی زیاده کن
کت زهر هجر تشنه فزا کرد روزگار
آن دست را که رو ننمودی به آستین
دامان سعی گیر دعا کرد روزگار
آن مست را که بوسه ندادی بدست وصل
در پای مژده میر صبا کرد روزگار
هر وعده جفا که بکونین کرده بود
با ما ز روی مهر وفا کرد روزگار
هر ناوکی که زد بشهیدان کربلا
زخمش نثار سینه ما کرد روزگار
درج امید و گنج دعا را گهر نماند
دست دلم بجیب رضا کرد روزگار
عرفی بحیرتیم که بی نسبت گناه
ما را اسیر تیغ جفا کرد روزگار
آخر نه در حمایت الطاف داوریم
ظلمی چنین صریح چرا کرد روزگار
ما را مگر زجمله اعدای او شمرد
وین ظلم بر سبیل جزا کرد روزگار
فرزانه خانخانان کز فر دولتش
خجلت نصیب ظل هما کرد روزگار
در هر کجا مبارز عدلش کمر ببست
تیغ از میان حادثه وا کرد روزگار
از آرزوی سایه ایوان رفعتش
تعمیر ارتفاع ثنا کرد روزگار
هم روزنامه دار نصیب حسود وی
فتوی نویس خوف و رجا کرد روزگار
هم چهره مسا و صباح حسود وی
اندوده صباح و مسا کرد روزگار
ای عدل پروری که بحکم عتاب تو
اجال را برید فنا کرد روزگار
در روزگار قهر تو معموره ای که ساخت
در تحت ظل جغد بنا کرد روزگار
در آفتاب لطف تو رنگ زریر را
بالانشین رنگ حنا کرد روزگار
با التفات عام تو گرد کساد را
آرایش متاع دعا کرد روزگار
میخواست تحفه تو کند باغ خلد را
از روی همت تو حیا کرد روزگار
گلزار وصل شاهد عمرت بدست کرد
بربخت خود چه پایه ثنا کرد روزگار
شکل محبت تو ز چشمش نمیرود
از بس نطر به آینه ها کرد روزگار
با ازدحام جاه تو زآنسوی لا مکان
تاکید بر عموم ملا کرد روزگار
برهان دهر سوز عتاب تو میگذشت
تسلیم در ثبوت خلا کرد روزگار
صیت افاضت تو بشهری که ره نیافت
خاشاک در دهان صبا کرد روزگار
امرت بمصلحت قدمی گر بسنگ زد
دستار در گلوی قضا کرد روزگار
فرزانه داورا؛ نفسی گوش کن ز لطف
تا بشمرد رهی که چها کرد روزگار
آورد روی بندگی مابدلبری
ما را درم خرید بلا کرد روزگار
شوخی که با وجود وی از بیم فرقتش
از بهر جان خویش دعا کرد روزگار
در مصر حسن تو نستانند رایگان
کنعان صدف دری که بها کرد روزگار
عمری کرشمه اش بشکست دلم گماشت
اما بر آن کرشمه جفا کرد روزگار
آمیزشی چو شیر و شکر داد عاقبت
ما را ز هم بحیله جدا کرد روزگار
هم روزگار داغ شود گر بیان کنم
آنها که در میانه ما کرد روزگار
گفتم چنان مکن که شکایت برم بچرخ
خندید و خیل فتنه دو تا کرد روزگار
چون گفتمش که شکوه بداور همی برم
آغاز عجز کرد و ابا کرد روزگار
چون فتنه های رفته شمردم بدامنش
شرمنده گشت و وعده وفا کرد روزگار
گفتم بقای دوستیت نیست باورم
عدل ترا ضمان بقا کرد روزگار
هر فتنه ای که باز نمودم که این مکن
صوت نعم قرین صدا کرد روزگار
هر مطلبی که پیش گرفتم که این برآر
بنیاد جمع برگ و نوا کرد روزگار
القصه نام داور ایام چون شنید
صد عجز،بهر صلح و صفا کرد روزگار
عرفی دعای داور ما کن که نام او
بشنود و حاجت تو روا کرد روزگار
تا در زمان خاک نشینان ملک یاس
گویند جور کرد و جفا کرد روزگار
آوازه دیار مرادت جز این مباد
کاینک هزار قصر بنا کرد روزگار
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۱۸ - درثنا وستایش
آمد آشفته بخوابم شبی آن مایه ناز
بروش مهر فزاو بنگه صبر گداز
وه چه شب، سرمه آهوی غزالان ختن
وه چه شب ، وسمه ابروی عروسان طراز
خواب نی زاویه داد در او والی حسن
خواب نی آینه صورت او معنی ناز
چه پریچهره نگاری که ندارد مثلش
در پس پرده فطرت فلک لعبت باز
خواب را شب همه شب دیده بپایی سودم
که برویم دراین واقعه را ساخته باز
دیدم القصه که خوش گرم عنان است روان
سودم اندر قدمش چهره بصد عجز و نیاز
گفتم ای عربده جو چیست گناهم که دگر
بتعرض همه خشمی ،بتغافل همه ناز
گفت این خود نه گناهست که ساکت شده ای
از ثنا گستری شاه سریر اعجاز
منفعل گشتم و فی الحال بوادی مدیح
مرکب طبع جهاندم بهوای تک و تاز
ره نبردم بسر کشور معنی هر چند
که درآن بادیه راندم به نشیب و بفراز
گریه آلود فتادم دگر اندر قدمش
گفتم ای مایه آرام دل اهل نیاز
ازجبین چین بگشا تا دل من جمع شود
که سراسیمه کند مرغ خیالم پرواز
این سخن در دلش از درد اثر کرد و سرم
برگرفت از قدم خویش و بلطف آمد باز
بی حجابانه زدم بوسه بدستش از شوق
گفتم اکنون ده اجازت که شوم وحی طراز
درثنای شه کونین امام ثقلین
که بود لمعه برق غضبش کفر گداز
آنکه گرافعی رمحش رود اندر ته خاک
دل محمود برون آورد از زلف ایاز
آنکه گر رخش برافلاک جهاند گردد
پشت شیر فلک از نقش سمش سینه باز
آنکه چون درکنف چتر همایون آثار
همعنان ظفر از راه غزا گردد باز
زهره گیسو بگشاید که شود گردفشان
از رکابش که پذیرفته غبار از تک و تاز
فتح گوید چه کنی چشم من است این نه رکاب
سرمه چشم جهان بین مرا پاک مساز
عرش را گفت فلک مسند جاه وی و عقل
گفت هیهات یقین شد که نه ای محرم راز
مسند جاه وی آرایش آن بارگهست
که بساطش بری از ننگ نشیب است و فراز
شعله خاطر او را چه شرر چشمه مهر
گریه خامه او را چه اثر خنده راز
در جوار حرمش عرش مشرف بسجود
در دیار کرمش جود موظف بنیاز
ایکه از نشئه افسانه عدل تو بخواب
فتنه چون زلف دلارام کشد پای دراز
زاحتساب تو پی دوختن دلق ورع
زهره در سوزن عیسی کشد ابریشم ساز
تابدار نیز رایت ز زمین مرغان را
سایه برجبهه خورشید فتد در پرواز
احتساب تو اگر عارض نهی افروزد
ای سرا پرده عصمت ز تو بازینت و ساز
زخمه هر چند که انگشت زند بر لب تار
نغمه از بیم نیارد که برآرد آواز
عقل کل نسبت حکمت بقضا کرد و کنون
رود اندیشه که ناگه شمرندش طناز
هر حدیثی که رضایت بسماعش نبود
از در گوش سراسیمه بلب گردد باز
نیر رای تو چون عرض کند لمعه نور
خیر جود تو چون بخش کند نعمت و ناز
چه کند گر نکند مهر نهان رخ بکسوف
چه کند گر نکند حور در روضه فراز
چون برافراشت قضا رایت عدل تو زبیم
فتنه برتافت عنان تا بعدم گردد باز
آسمان بانگ بر اوزد که کجا خواهی رفت
نقد جان برکف تسلیم نه و هرزه متاز
داورا طبع من آن روضه فیض است که هست
شجر او همه سحر و ثمر او اعجاز
نامه ام داده نشان از چمن گلشن وحی
خامه ام کرده زبان در دهن شاهد راز
جوهر طبع من از وصف کمالت روشن
گوهر نظم من از نسبت ذاتت ممتاز
خصم و طرز سخن من؟ بچه فهم و بچه درک
غیر و نظم گهر من؟بچه برگ و بچه ساز
معنی از خامه من گاه روش میبارد
چون ز رفتار بتان فتنه گه جلوه و ناز
نو عروسی نبود درتتق فکرت من
که نه از زیور مدح تو بود چهره طراز
اعتبار صدف از نسبت در است ولی
انوری گرز «ابیورد» منم از شیراز
کنم از مائده معنویش مهمانی
از رقی گربسر خوان وجود آید باز
عرفی این طرز سخن حد تو نبود لیکن
مدحت شاه زبان تو چنین کرد دراز
ناگهی رو بفراز آرد و گاهی بنشیب
بهر احداث حوادث فلک دایره ساز
پیکر خصم ترا خاک برد سربنشیب
دشمن جاه ترا دار کند رو بفراز
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۲۰ - درستایش حضرت امیر علیه السلام
این بارگاه کیست که گویند بی هراس
کای اوج عرش سطح حضیض ترا مماس
منقار بند کرده ز سستی هزار جا
تا اولین دریچه آن طایر قیاس
آورده گوشوار مرصع بهدیه عرش
کز وی علوشان بستاند بالتماس
نی سایه اش لباس ببر کرده از علو
نی کرده نور مهر زر اندودیش لباس
از بسکه نور بارد ازو در حوالیش
خورشید روشنی کند از سایه اقتباس
گر بشنود نسیم هوای حریم او
بر مغز نوبهار هجوم آورد عطاس
گفت آسمان مرا که بگو این چه منظور است
کز رفعتش نه وهم نشان داد و نه قیاس
گفتم که عرش نیست زجاج است و لب گزید
گفتا نعوذبالله از این طبع دون اساس
شرمی بکن چه عرش، چه کرسی ، نه بارها
گفتم بصرفه حرف زن ای پایه ناشناس
این قصر جاه واسطه آفرینش است
یعنی علی، جهان معانی، امام ناس
آنجا که لطف او عمل کیمیا کند
زر دارد التماس طلائیت از نحاس
معجونی از بلاهت خصم و شعور اوست
کیفیتی که کرده قضا نام آن نعاس
ای از شمیم جعد عروسان خلق تو
پیچیده در مشام نسیم صبا عطاس
نه اطلس فلک نشود عطف دامنش
برقد کبریای تو دوزند اگر لباس
دشمن چو یافت حزم ترا گفت بازحل
چون بخت من بخواب که فارغ شدی ز پاس
باصیقل ضمیر تو چون عکس آینه
مرئی شود ز ظل بدن ، صورت حواس
لیل و نهار نسبتشان منعکس شود
گر مه ضیا کند ز ضمیر تو اقتباس
زلفین مهوشان نپذیرند صید دل
عفو تو عام سازد اگر منع احتباس
حفظ تو گرندای امان در دهد به بحر
شاید که سطح آب شود شعله را مماس
گرمابه جهان جلال ترا بود
از مهر و ماه جام وز هفتم سپهر طاس
جاه ترا سپهر سمندی بود که هست
از آفتاب شعشعه در گردنش قطاس
شاها منم که چون فرس طبع زین کنم
گیرد بدوش غاشیه عجز ، بو فراس
فرماندهی نداشته چون من جهان نظم
این حرف با ظهیر توان گفت بی هراس
طرز کلام غیر کجا وین روش کجا
نسناس را کسی نشمارد ز نوع ناس
درشعر من چه کار کند ناخن حسود
بس فارغ است خوشه پروین ز جورداس
نظم حسود و شعر مرا در میان بود
بعدی که واقع است میان امید و یأس
عرفی بس است بیهده بهر دعا بر آر
نزد خدای جل و علا دست التماس
لبریز باد جام حیات موافقت
تا هست گرم دوره این واژگونه طاس
بی خوشه باد کشت مراد مخالفت
چندانکه دانه آرد شود در دهان آس
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۲۲ - در ستایش رسول اکرم «ص»
ای مهر تو جان آفرینش
نعت تو زبان آفرینش
لطف تو چمن طراز امکان
خشم تو خزان آفرینش
جودت همه بخش عالم کون
علمت همه دان آفرینش
با لقمه همت تو بس تنگ
میدان دهان آفرینش
همتای تو بهترین خطابش
بی نام و نشان آفرینش
در جنب تعینت دو عالم
بهمان و فلان آفرینش
تا گوهر فطرت تو گردید
آیین دکان آفرینش
تیزی بگذاشت تیغه صنع
در کاوش کان آفرینش
ناشی ز هوای جلوه تو
ارخای عنان آفرینش
در ضمن شمردن عطایت
افلاج بنان آفرینش
اندیشه احتمال شانت
زآنسوی گمان آفرینش
مهمانی میزبان جودت
عید رمضان آفرینش
شمشیر کمال تو نیامد
محتاج فسان آفرینش
معراج تو در هوای لاهوت
حد طیران آفرینش
با طالع حاسد تو همزاد
فوج حدثان آفرینش
با نطفه دشمن تو توأم
صد مرثیه خوان آفرینش
امکان وجود دشمن تو
زنار میان آفرینش
عیسی مگس و تکلم تو
حلوای دکان آفرینش
صافی شکر شفاعت تو
قوت مگسان آفرینش
با دیدن آب گوهر تو
دفع یرقان آفرینش
تأثیر ملال غیبت تو
وجه خفقان آفرینش
نعلین تو تاج قاب قوسین
تمکین تو شان آفرینش
در بازوی قدرت تو مضمر
صد زور کمان آفرینش
با علم تو آشنا نیفتاد
یک مسئله دان آفرینش
نظاره چهره حسودت
وجه غشیان آفرینش
افسانه سرنوشت خصمت
تزریق بیان آفرینش
با مستی شوق تست عرفی
از بیخبران آفرینش
در مغز دماغ او خبر نیست
از عنبر و بان آفرینش
دعوی کن نعت لایق تو
رسوای جهان آفرینش
دارد بعنایت تو عرفی
حرفی ز زبان آفرینش
برخیز که شور کفر برخاست
ای فتنه نشان آفرینش
عرفی — قصیده‌ها — شمارهٔ ۲۳ - درستایش حکیم ابوالفتح
صبحدم کز دریچه ادراک
نگرستم به ساحت افلاک
شاهد طبع خویشتن دیدم
رسته از قید آب و آتش و خاک
بند برقع گشاده و سرمست
نیم پوشیده حله دیباک
گاه اندیشمند و حیران وش
گه عبارت نورد و زمزمه ناک
گاه چین یرجبین و از نایافت
زده بر فهم طعنه امساک
گاه ابرو گشاده از دریافت
غزل شکر خوانده بر ادراک
حله لفظ بر قد معنی
صد روش دوختی و کردی چاک
گوهر نیم سفته را هر دم
سونش از گرد بیش گردی پاک
رفتم آهسته پیش و بنمودم
خویش را در مقام استدراک
خنده آمیز و چین بابرو گفت
کای کهن محرم من و ادراک
چیست کاندر چنین دم آوردی
که نفس راست از شداید پاک
گفتمش عفو کن که ممکن نیست
از تو دوری باحتمال هلاک
تویی امروز در ممالک فضل
ناگزیر طبایع ادراک
نطق ما گوش و گوش ما هوشت
تا گرفتی بنطق عرصه خاک
روی اندیشه از تو در مقصود
طره دانش از تو در پیچاک
داری اندیشه ای بگوی و مپوش
محرمم خود تو از که داری باک
تلخ شدگفت ابنت حدس آتگه
از سمک لاف فضل تا بسماک
این ندعید است و من نه مادح میر
او نه صراف نظم و من سباک
روشن است این که بی ثناش امروز
کار اندیشه میکشد بهلاک
باز گفتم دلیر و شرم زده
کای تو گلزار فضل و ما خاشاک
لطف کن تا ببینم آن معجون
شهدش افزون تر است یا تریاک
بپذیرفت چون از آن تلخی
اندکی گشته بود خجلت ناک
مطلعش گوئیا بلند نبود
چنک در بیت اسم زد چالاک
میر ابوالفتح آنکه از قلمش
لؤلؤ آید برون چو خوشه تاک
گوهرش دست برده از دریا
سایه اش نور بسته برفتراک
قهر او بی ستم برانگیزد
فعل زهر از طبیعت تریاک
جود او بی نفاق بنماید
نام حاتم ز نامه امساک
چون دمد لطف او درآتش دم
ماهی از کوره برکشد سکاک
چون کند نام او بخاتم نقش
خامه دزدد عطارد از حکاک
عرش در فرش خانه قدرش
آستان را گزیده بر افلاک
چرخ در ملک نامه عزش
حرکت را نوشته از املاک
رمح او کز انامل عدل است
هفت اندام ظلم را شباک
بخت او کز نژاد توفیق است
زر و سیم مراد راسباک
جبروتش نپوشد آن نعلین
که زقوس النهار یافت شراک
آسمان در رفاقت عزش
بتواضع کند بچرخ سواک
چرخ در عرض لشکرش میگفت
هست بهرام رزم اورا شاک
دست مظلوم راچو کرد دراز
صد شبیخون بشعله زد خاشاک
ای ابد را بعهدت استظهار
وی ازل را بعلمت استمساک
بزمگاه تو حجله یوسف
رزمگاه تو شانه ضحاک
از خم مدت تو جام نخست
جرعه ای دور آخر افلاک
از نشاط زمانه تو خجل
نشئه روز اول تریاک
بذل گوهر بس است از حد رفت
شورش بحر ممسک غراک
فقر از زر غنا شد اکنون بس
کاوش کان کاسب کاواک
بر حسود تو رحم جایز بود
گر نمی بود احتمال هلاک
دست رفعت دراز کن تاچند
کهنه دلق فلک نگردد چاک
داورا عرفی از از ثنای تو رفت
از حضیض سمک بر اوج سماک
معنی از کلک او چنان بارد
که سوانح ز گردش افلاک
زد در آن بحر غوطه کز آتش
بوالفرج را نشد گلو نمناک
بدعا میرود کنون که دهد
خصم را زهر و دوست را تریاک
تا توان گفت زهره را رقاص
تا توان گفت غنچه را ضحاک
رقص عیش تو باد گردش چرخ
گور خصم تو باد خنده خاک