mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۰ - در مدح اتسز
فغان من از نعرهٔ پاسبان 
که افگند تعجیل در کاروان 
سبک برگرفتند بار مرا 
نهدند بر سینه بار گران 
برفت آن مه آسمان و ز رنج 
ندانم زمین را همی ز آسمان 
برفت او و جان شد ز شخصم برون 
روان گشت و خون شد ز چشم روان 
مرا بود زین پیش از دل اثر 
مرا بود زین پیش از جان نشان 
کنون عشق دلبر بفرسود دل 
کنون هجر جانان بپالود جان 
ز من گشته جان جهانم جدا 
ز من گشته چشم و چراغم نهان 
بگریم در اندوه چشم و چراغ 
بنالم ز تیمار جان جهان 
چو تیر از کمان تا برفت آن نگار 
ز غم قد چون تیر من شد کمان 
ز مویه چو موییست شخصم نزار 
ز ناله چو نالیست قدم نوان 
همه لهو ایام من شد عنا
همه سود آمال من شد زیان 
کنون از ریاحین دیدار او 
بود روح را نزهت بوستان 
ز بویش مراحل پر از رایحه 
ز رویش منازل پر از ارغوان 
ز اقبال او کاروان را براه 
چو خرم بهاریست اندر خزان 
کنون کین جهان جوان گشته را 
نهادند در دست پیری نهان 
سزد گر بگیرم بیاد نگار 
می پیر از دست شاه جوان 
خداوند خارزمشه ، آنکه اوست 
ز چنگ حوادث جهان را امان 
نزادست گردون چنان پادشاه 
ندیدست عالم چنو قهرمان 
ظفر را شده تیغ او مقتدا 
خرد را شده تیغ او ترجمان 
سخابی کفش همچو سر بی خرد 
هنر بی دلش همچو تن بی روان 
برایش چو کردم وقت سجود 
زبان را بحبس دهان امتحان 
مگر خواصت گردون سزای عدوش 
که کردند محبوسش اندر دهان 
بود بی بیانش معانی چنانک 
دهان بی زبان و زبان بی دهان
ایا شهریاری که روز نبرد 
بود در سپاه تو صد پهلوان 
همه ناسخ ملک افراسیاب 
همه صاحب عدل نوشیروان 
در اتباع هر پهلوانی بود 
هزاران هزاران هز بر ژیان 
همه همچو بهمن بوقت ضراب 
همه همچو رستم بوقت طعان 
برآورده هر پهلوانی دمار 
هم از قصر قیصر ، هم از خان خان 
زهی عون تو اهل دین را پناه 
زهی سعی تو تیغ حق را فسان 
رسوم معالی تو بی قیاس 
فنون ایادی تو بی کران 
فلک را شده حکم تو پیشرو 
جهان را شده عدل تو پاسبان 
ز جود تو پر معدهٔ حرص و آز
و لیکن تهی معدهٔ بحر و کان 
گمان تو برتر بود از یقین 
وگر چه یقین برترست از کمان
ایا شهریاری ، که چون آفتاب 
بود با تو اقبال گردون عیان 
تو دانی که: چون من ندیدست کس 
ببحر بنان و بسحر بیان 
هنر گشته باخاطر من قرین 
خرد کرده با فکرت من قران 
مرا عز نفسست ، تا عز نفس 
مرا مانعست از مقام هوان
نیم جز ز انعام تو مال جوی 
نیم جز بدرگاه تو مدح خوان
نکرد ستم از غیر تو اقتراح
بیک قطره آب و بیک لقمه نان 
بایزد ، که افلاک او آفرید 
که گر من بر افلاک سازم مکان 
بر آن تفاخر نیارم که من 
نهم سر بخدمت برین آستان
همی تا بود نور ضد ظلام 
همی تا بود نار اصل دخان 
همه عز نفس از دقایق بیاب 
همه کام دل بر حقایق بران 
بجاه اندرون تا قیامت بپای 
بملک اندرون تا قیامت بمان 
بپای طرب فرش شادی سپر
بدست کرم تخم زادی فشان
ز اقبال تو تا بروز قضا 
بماناد ملک اندرین خانمان
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۲ - د رمدح اتسز
نظام حال زمانه ، قوام کار جهان 
تمام گشت باقبال شهریار جهان
علا دولت و دین خسرو جهان ، اتسز
کزو گرفت نظام و قرار کار جهان
مظفری ، که خدای جهان پدید آورد 
ز بی قرارحسامش همه قرار جهان
زخسروان جهان مثل او جوان بختی
نپرورد فلک پیر در کنار جهان
ربوده زلزلهٔ هیبتش قرار زمین
ببرده قاعدهٔ عدلش اقتدار جهان
بر امر و نهی مساعیش اتفاق فلک 
بحل و عقد معالیش افتخار جهان
زمانه پاسا، دریادلا ، فلک قدرا 
شدست خدمت صدر تو اختیار جهان
قضا اسیر تو و سرکشان اسیر قضا
جهان شکار تو و صفدران شکار جهان
مطیع حکم تو اجرام بی قیاس فلک
غلام امر تو اجسام بی شمار جهان
بدیدهای کواکب ز عهد آدم باز 
وجود ملک ترا بوده انتظار جهان
بگاه مکرمت ، ای یمن و یسر بندهٔ تو 
بر یمین تو اندک بود یسار جهان
ز پای پند نهیب تو احتراز سپهر 
ز دستبر حسام تو اعتبار جهان
بگاه بزم ببخش تویی جهان سخا
بروز رزم بکوشش تویی سوار جهان
شعار خدمت درگاه تو نشان فلک 
نشان طاعت فرمان تو شعار جهان
زنظم قاعدهٔ ملک تو نظام هدی 
ز خمر صاعقهٔ تیغ تو خمار جهان
ز عنف تست وز لطف تو خوف و امن بشر
ز مهر تست وز کین تو فخر و عار جهان
خدای عز و جل سخرهٔ ضمیر تو کرد 
همه دقایق پنهان و آشکار جهان
همیشه تا که بصنع خدای عز و جل 
بر اختلاف طبایع بود مدار جهان
مباد کس زبشر ، جز تو ، پیشوای بشر 
مباد کس بجهان ، جز تو شهریار جهان
مخالفان تو در خوف حادثات فلک
موافقان تو در عهد زینهار جهان
ز بهر عدد جود تو مایهای زمین
ز بهر خدمت عمر تو روزگار جهان
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۳ - د رمدح اتسز
جانا ، طریق مهر و وفا اختیار کن 
با ما بکوی مهر و وفا روزگار کن
بی تو ز اسب شادی و رامش پیاده ایم
ما را بر اسب شادی و رامش سوار کن
ای بی قرار کرده دل من چو ذلف خویش
آخر شبی به زاویهٔ ما قرار کن
با روی چون شکفته گلی در بهار حسن
از روی خویش خانهٔ ما چون بهار کن
از جزع ما بگریه گهرها نثار گیر
وز لعل خود بخنده شکرها نثار کن
ما را بحق عشق تو دیرینه خدمتیست
بر ما بحق خدمت دیرینه کار کن
از اشک دیده چهرهٔ ما پرنگار گشت 
 از نقش چهره دیدهٔ ما پرنگار کن
دامست طرهٔ تو و دانه است خال تو
زان دام و دانه جان و دل ما شکار کن
خواهی که افتخار کند از تو روزگار
از روزگار نصرة دین افتخار کن
پیوسته قصد خدمت این شهریار دار 
همواره میل حضرت این شهریار کن
گر قدر بایدت بر او اختلاط جوی
ور جاه بایدت در او اختیار کن 
ای شیر چرخ ، جان حسودش شکار گیر
وی تیغ صبح ، سینهٔ خصمش فگار کن
خوارزمشاه ، ای بهنر نازش ملوک
بنیاد ملک خود بهنر استوار کن
در راه دین مواقف مشهور خویش را 
صدر لطایف ورق اعتبار کن
ای آفریده ایزدت از بهر کارزار 
با دشمنان خطهٔ دین کار زار کن
تو آسمان عدل و سخایی و تا بحشر
بر قطب مکرمات و معالی مدار کن
ابر یمین خویش بر اهل هدی فشان 
وز فیض جود خود همه را با یسار کن
آن را که حاسد تو بود تاج دار ساز 
و آن را که ناصح تو بود تاجدار کن 
بر جمع شرک صاعقهٔ بی شمار بار
بر اهل فضل مکرمت بی شمار کن 
پشت زمین ز خنجر خود پر شیار دار 
روی فلک ز موکب خود پر غبار کن 
در هر دیار کز نفر فتنه آیتیست 
برخیزد و قصد آن نفر و آن دیار کن 
نیلوفری حسام بر آهیچ از نیام 
وز خون اهل شرک جهان لاله زار کن 
از آب و باد و آتش تیغ و سنان و تیر 
بر خاک معرکه همه را خاکسار کن 
از ضربت عنا دلشان پر نهیب درا 
وز شربت فنا سرشان پر خمار کن 
در رزمگه ز تیغ بر افروز آتشی 
وز وی دل مخالف هر پر شرار کن 
چون داد کردگار ترا هر چه خواستی 
پیوسته شکر موهبت کردگار کن 
تا هست عدل بر تن خود عدل جفت دار
تا هست علم بر در خود علم یار کن
تا روز حشر مرکب اقبال خویش را 
از رشتهٔ دو رنگ زمانه غیار کن 
در باغ تا که خار بود همنشین گل 
در باغ مملکت گل بدخواه خار کن
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۴ - از زبان علاء الدوله اتسز خوارزمشاه
ای عادت تو همه جفای من 
یک باره گذاشته وفای من 
اندیشهٔ مکن همه وفای تو 
و اندیشهٔ تو همه جفای من
ای در طلب رضای تو جانم 
هرگز نکنی طلب رضای من 
در منزل مهر تست رخت من 
د موقف عشق تست جای من 
بیگانه شدم ز صبر و از شادی 
تا عشق تو گشت آشنای من 
بر دعوی عشق تست همواره 
چشم من و روی من گوای من 
هر چند که پادشاه اسلامم
عشق تو شدست پادشای من 
این فخر نه بس که گویی اتسز راست 
دل گشته مسخر هوای من 
آنم که بقای دولت و عزت 
بستست خدای در بقای من 
بگرفته عنان ملک دست من 
سوده برکاب فتح پای من 
پیراهن چرخ را گریبان شد 
از مرتبه ، دامن قبای من 
نی سیر ستاره جز بحکم من 
نی گشت زمانه جز برای من 
گشتست غبار عرصهٔ هیجا 
هنگام مصاف توتیای من
سحر همه صفدران بیوبارد 
آن نیزهٔ همچو اژدهای من 
سرها درود ، چو گندا ، از کین
از خنجر همچو گند نای من 
برباید افسر سلاطین را 
ذز معرکه تیر جان ربای من 
صد علم بود کمین حدیث من 
صد گنج بود کهین عطای من 
شومست و مبارکست و چونین به
مر دشمن و دوست را لقای من 
خوارزمشهی نیافرید ایزد 
داند همه خلق ، جز برای من 
تا روز قضا بنصرة ایمان 
بس باد معین من خدای من
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۵ - در مدح ملک اتسز
ای غریو کوس تو در گوش بانگ ارغنون 
جزع گشت فام از گرد خیلت گنبد فیروزه گون 
با سر تیغ تو عمر سرکشان گشته هبا 
در کف سهم تو جان گرد نان مانده زبون 
در فلک از عمر تو معمور عالمهای جان 
بر زمین از تیغ تو موجود دریاهای خون 
دست گوهر ببخشد ، زان قبل شمشیر تو 
گوهر خود را نیارد از حجاب خون برون 
عرصهٔ تأیید تو وفد سعادت را مقر 
قوت اقبال تو سقف سیادت را ستون 
حاجیان بودند ایام ترا در خسروی 
آن همه گردنکشان از عهد آدم تا کنون 
ای شده ایام مکاران ز سهم تو سیاه 
وی شده اعلام جباران ز تیغ تو نگون 
هر که در ایام تو لاف جهانداری زند 
عقل مجنون خواندش ، آری جنون باشد فنون 
هست دریا با وجود بسطت جود تو خرد
هست گردون با کمال رفعت قدر تو دون 
گر مضا دارد فلک ، دارد ز عزم تو مضا 
ور سکون دارد زمین ، دارد ز حزم تو سکون 
مایهٔ جاهت فزون از قدر آفاق و نفوس 
پایهٔ قدرت برون از حد اوهام و ظنون 
بوده عونت خنجر وزو بین دولت را فسان 
گشته نامت عقرب و تنین گردون را فسون 
در دو دست تو کمان و تیر چون نون و الف 
کرده بالای الف شکل بداندیشان چو نون 
زین ران حشمت تو چرخ کی باشد سموش؟
زیر زین دولت تو دهر کی گردد حرون ؟
قالب اقبال را آثار تو گشته حلل 
دوحهٔ آمال را اخبار تو گشته غصون 
گر شود قدرت مجسم پر شود جوف فلک 
ور شود عقلت مقسم گو شود خوف جنون 
با وفاقت عاقلان را آشنایی در قلوب 
وز جمالت ناظران را روشنایی در عیون 
نیست انواع فضایل جز بصدر تو عزیز 
نیست اعراض افاضل جز بجاه تو مسون 
روزگار دیگری اندر میان روزگار 
وز تو هم منت خلایق را بحاصل ، هم منون 
تا نباشد زینت عز معالی چون هوان 
تا نباشد حرمت حد مساعی چون محون 
طعمهٔ جود تو بادا هم جبال و هم بحور
عرصهٔ ملک تو بادا هم سنین و هم قرون 
قدر تو اندر جلالت ، ملک تو اندر ثبات 
این چو چرخ باستان و آن چو کوه بیستون
عین تو فرخنده باد و عمر تو پاینده باد 
بدسگال جاه تو کم باد و عمر تو فزون
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۷ - در مدح اتسز
رمضان آمد و آورد ز فردوس برین 
صد هزاران مدد خیر بر شاه زمین 
رمضان ناظم اسباب صیامست و قیام 
ای همه شادی آن ماه که او هست همین ! 
دیده از هیبت او طایفهٔ شرک فتور 
گشته از حشمت او قاعدهٔ شرع متین
اندرین ماه که از خلد جهان راست بشیر 
وندرین بخت که بر خیر خرد راست معین
مرحبا آن که نهد افسر طاعت بر سر 
حبذا آنکه کشد مرکب تقوا در زین
علم فسق نگون گشت در اطراف جهان 
چون بر انگیخت مه روزه بهر گوشه کمین 
چهره بنمود هلالش ز صف چرخ چنانک 
در صف حرب کمانی بکف نصرة دین 
زین کمان دیو لعین کرد هزیمت چنانک 
از کمان شه آفاق بداندیش لعین 
خسرو قلعه گشایی ، اتسز غازی ، که شدست 
دل اعدا ز خیالات حسمامش غمگین 
آن هدی را بهمه سعی دلش کرده ضمان 
و آن جهان را بهمه خیر کفش گشته ضمین 
شده در دیدهٔ تایید مساعیش بصر 
شده در قالب اقبال معالیش نگین 
سال ومه از فلکش بوده سعادت تعلیم 
روز و شب از ملکش بوده کرامت تلقین 
با فلک همت فرخندهٔ او کرده قران 
با جهان دولت پایندهٔ او گشته قرین 
ای تو چون در و ترا بیضهٔ اسلام صدف 
وی تو چون شیر و ترا حوزهٔ اقبال عرین 
خاک میدان تو ابنای وغا را بستر 
خشت درگاه تو اصحاب شرف را بالین 
بر ثنای تو گشادند زبان میر و وزیر 
بر هوای تو ببستند میان خان و تگین 
تا بتابد همی از طارم گردون خورشید
تا بروید همی از ساحت بستان نسرین 
باد از ملک تو اکناف جهان را رونق 
باد از عدل تو ابنای زمان را تزیین 
بر زمین کس نبرد نام بزرگت بدعا 
که نه در عرش کند روح امینش آمین
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۸ - در مدح اتسز خوارزمشاه
قاهر اصحاب بدعت ، ناصر اعلام دین 
صدر دولت را مغیت و اهل ملت را معین
خسرو و غازی ، علاء دولت ،آن شاهی که هست 
بر سریر مملکت صاحب قران راستین 
آن خداوندی ، که در هیجا جهاندرخش کین 
یسر دارد بر یسار و یمن دارد بر یمین 
کرده جودش روزی اولاد آدم راضمان 
گشته رایش رونق احوال عالم را ضمین
هم بسعی دولتش ارباب حاجت را یسار
هم بحق نعمتش اصحاب دولت را یمین 
بر طریق دولت او مدخل دارالسلام 
در فضای همت او منزل روح الامین
از همه آفات گردون ذات او دیده امان 
بر همه اسرار گیتی رأی او بوده امین 
کرده بر اطراف گردون رفعت قدرش مکان 
گشته از اکناف عالم بسطت جاهش مکین 
شهریارا ، چون تو گیری رمح در هیجا بکف 
پیر گردد در رحم از بیم رمح تو جنین 
آسمان زیر نگین تست ، نی نی این خطاست 
خود چه باشد آسمان تا باشدت زیر نگین؟
هست از لفظ بدیع و طلعت میمون تو 
زندگی در شخص دانش ، روشنی در راه دین 
بازوی با اقتدار و کف با احسان تو
از شجاعت شد مرکب و ز مروت شد عجین 
یا دم این عیسی مریم تو داری در نفس 
یا کف موسی عمران را تو داری در جبین 
حاتم طایی تویی، چون جود ورزی روز مهر
رستم سکزی تویی ، چون حرب سازی روز کین
نی، غلط کردم، که باشد سایل جود تو آن 
نی، خطا گفتم ، که باشد سخره حرب تو این 
زود دینی آمده در تحت امر و نهی تو 
از لب دریای مکران، تا لب دریای چین 
سجده برده بر در بالای تو میر و وزیر
بوسه داده بر کف میمون تو خان و تگین
هم در ایام صبی آن کردی از مردی ، کزان 
اندر اقبالت گمان بدسگالان شد یقین 
وز صمیم ازض منقشلاق حصنی بستدی
همچو جاه خود رفیع و همچو رای خود متین 
تاختی چون باد مرکب بر چنان کوه بلند 
یافتی در حال نصرة بر چنان حصن حصین
ای بسا قالب! که تو بخون اندر غریق
وی بسا پیکر! که تو کردی بخاک اندر دفین
آن فتوحی کامد از اعلام تو اندر وجود 
عاجزست از شرحش اقلام کرام الکاتبین 
نعرهٔ فتح تو خیزد از ملک در زیر عرش
چون خرامد مرکب میمون تو در زیر زین
شاد باش، ای کرده اعلام تو نصرة قران
دیر زی، ای گشته با اقدام تو دولت قرین 
ظلم از طبعت بپرهیزد چو ظل از آفتاب 
عدل با عقلت بسازد چو لبن با انگبین 
حسن احوال تو آرد نیک خواهان را طرب
حشمت سهم تو دارد بدسگالان را حزین
امر رب العالمین را پیش رفتی، لاجرم 
کسب کردی محمدت را ،حمد رب العالمین 
هم ز راه عرف و عادت، هم ز روی دین و شرع
این‌چنین باید که ‌کردی، آفرین باد، آفرین ! 
رونقی نارد بروز حرب خنجر در نیام
قیمتی نارد بنزد خلق گوهر در زمین 
تا که باشد چهرهٔ جانان برنگ ارغوان
تا که باشد عارض دلبر بسان یاسمین 
باد سال و مه ترا دولت غلام آستان 
بادا روز و شب ترا نصرة تر از آستین 
هرچه عصمت باشد، از تأیید یزدانی بیاب 
هر چه حشمت باشد، از اقبال ربانی ببین 
گاه صهبای مراد از جام فیروزی بچش
گاه ریحان نشاط از از باغ بهروزی بچین
با بقای جاودان درین قصر چو خلد
باده‌های سلسبیل از لعبت چون حور عین
بر بط و چنگ خوش از خنیاگران بزم تو
برده آب بار بد، بنشانده باد رامتین
کی‌ تواند جز من اندر وصف اخلاق تو گفت؟
این چنین شعر متین و این چنین سحر مبین
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶۹ - در وصف قصر خاقان کمال‌الدین محمود
قصر فرخندهٔ کمال‌الدین 
هست در خرمی چو خلد برین 
روضهٔ مجد و بیضهٔ دولت 
کعبهٔ عز و قبلهٔ تمکین
در خوشی از نگارخانهٔ او 
طیره گشته نگارخانهٔ چین
از تصاویر او خجل ماند
در قصور بهشت حور العین
سطح او باستاره کرده قران 
صحن او با زمانه گرفته قرین
گر نباشد بهار، ساحت او
نوبهاریست پر گل و نسرین 
آسمان پیش آستانهٔ او
پست گشته بقدر همچو زمین 
اندرین قصر جاودان بادا
پهلوان جهان کمال‌الدین 
در دریای محمدت محمود 
که هدی را حسام اوست معین 
آن ستوده بمردی و رادی 
و آن گزیده بسیرت و آیین 
ملک را صحن گلشنش بستر
مجد را خاک درگهش بالین 
روز بخشش بسان ابر مطیر 
وقت کوشش بسان شیر عزین
ظلم را کرده عدل او منسوخ
فتنه را داده تیغ او تسکین 
ای سرافراز صفدری، که گذشت
همت تو ز اوج علیین
همه محض لطافتی گه مهر
همه عین سیاستی گه کین 
چرخ چون بندگان نهاده بطبع
بر بساط مبارک تو جبین
امر تیر تو کرده روز مصاف
دشمنان را بزیر خاک دفین
خصم را با تو پایداری نیست 
کبک را نیست طاقت شاهین 
همه جان‌ها بطاعت تو
همه دل‌ها بخدمت تو رهین
بر بداندیش دولتت شب و روز 
حادثات جهان گشاده کمین 
تا نباشد عیان بصنف خبر
تا نباشد گمان بنور یقین
هر چه نیکیست از ستاره بیاب
هر چه خوبیست از زمانه ببین 
گاه در عرصهٔ طرب بخرام
گاه در مسند شرف بنشین 
جام راحت ز دست لهو بنوش
گل لذت بباغ عیش بچین
آفرین باد بر نکوه خواهت
باد بر بدسگال تو نفرین
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۰ - در مدح ملک اتسز
مقتدای همه زمان و زمین 
شاه غازی، علاء دولت و دین 
پادشاه بوالمظفر اتسز، آنک
هست در حکم او زمان و زمین 
آنکه اجرام هفت گردون را 
خدمت اوست پیشه و آیین 
آنکه شاهان هفت کشور را 
حضرت او بستر و بالین 
همتش را ستاره زیر عنان 
حشمتش را زمانه زیر نگین 
ای ز آثار عدل شامل تو 
جای عصفور دیدهٔ شاهین 
فتنه از هیبت تو گشته نزار 
جود از نعمت تو گشته سمین 
در خوی از غیرت تو ابر بهار 
در تب از هیبت تو شیر عرین
جاه تو با ستاره کرده قران
ملک تو با زمانه گشته قرین 
گفتهای تو در مجالس بزم 
مدد روح را چو ماه معین
کردهای تو در مواقف رزم 
صدف فتح راست در ثمین 
بهمه رزق ها کف تو کفیل 
بهمه خیرها دل تو ضمین 
صفدران را ز خدمت تو یسار 
خسروان را بنعمت تو یمین 
از قبول تو مستقر کرده 
نیکخواه تو در مقام امین 
وز نهیب توی قرار شده 
بدسگال تو در قرار مکین
هست رایات دولت تو بلند 
هست آیات حشمت تو مبین 
بندهٔ امر تو صغار و کبار
سخرهٔ حکم تو شهور و سنین 
خیل احداث روزگار چو باد 
بر صف دشمنت گشاده کمین 
نور اجرام آسمان بر خاک 
از پی خدمتت نهاده جبین
جور از هیبت تو گشته نزار 
جود از نعمت تو گشته سمین 
حضرتت بارگاه میر و وزیر 
درگهت پیشگاه خان و تگین 
گشته بر شخص حاسدت پیدا 
وحشت ذل و ظلمت نفرین 
شده در شأن ناصحت منزل 
آیت مجد و سورهٔ تمکین 
عفو تو همچو چشمهٔ حیوان 
خشم تو همچو آذر برزین 
ای بسا رزمگاه کز هولت 
در رحم پیر گشت فرق جنین 
نیزه در دست سرکشان کرده 
بردن روح مرگ را تلقین 
نیشش از عقد چون دم کژدم 
نوکش از زهر چون سر تنین 
گرم گشته بعرصه گاه فنا 
روز بازار خنجر و زوبین 
شخص گردان ببند عجز اسیر 
جان مردان بدست مرگ رهین 
تو در آن چون خلیل و آتش رزم
گشته بر تو چو سوسن و نسرین
و آن غلامان تو، که رایت حق 
برکشیدند تا بعلیین
پشت کفر از هراسشان پر خم 
روی شرک از نهیبشان پر چین 
حافظ عیش مؤمنان گهر مهر 
مهلک جیش مشرکان گه کین 
همه دیده بهر همچو عنب 
همه دل در مصاف همچو تین 
سپهت هر کجا که رو آرد
یمن و یسرست بر یسار و یمین 
بقعهایی گرفته ، سخت مخوف 
حصنهایی گشاده ، سخت حصین 
تو بتعلیمهای بخت بلند
تو بتدبیرهای رأی رزین 
زود بینی بکام خویش شده 
خطهٔ چین و بقعهٔ ماچین
صله داده خزاین فغور 
برده کرده نتایج تکسین 
خسروا ، رفتی و سیاست تو 
کرد ابنای شرک را غمگین 
آمدی باز ، فر موکب تو 
داد احوال شرع را تزیین
از قدوم تو خطهٔ خوارزم 
گشته آراسته چو خلد رین 
ای حریم تو مأمن مؤمن 
وی جناب تو مسکن مسکین 
چنگ در خدمت زدیم که هست 
خلق را خدمت تو حبل متین 
شد مکرم ز خاک درگه تو 
هر که موجود شد بماء معین
از تو شد حال زشت من نکو 
وز تو شد عیش تلخ من شیرین
گاه یابم ز کف تو احسان 
گاه بینم ز لطف تو تحسین 
کی بود، کی ؟ عروس طبع مرا 
بهتر از مکرمات تو کابین 
تا بعشق و بحسن مشهورند 
نام فرهاد و قصهٔ شیرین 
باد در خون عدوی تو غرقه 
باد در خاک دشمن تو دفین 
دشمنت را بعاجل و آجل 
جای در سجن باد و در سجین
گه می ناز و شادمانی نوش 
گه گل عز و کامرانی چین 
در زمانه بنصرت ایزد 
این چنین صد هزار فتح ببین
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۱ - نیز در مدح ملک اتسز
بتی ، که ماه برد روشنی ز طلعت او 
ربودن دل عشاق گشته صنعت او 
چو شب سیاه شود در دو چشم من عالم 
اگر نبینم روزی جمال طلعت او 
همیشه سوی وفای ویست رغبت من
همیشه سوی جفای منست رغبت او 
ضمیر دوست قران کرده با عداوت من
دل منست قرین گشته با محبت او 
مرا ز صورت او جان و دل شود خرم 
هزار جان و دل من فدای صورت او 
فزوده زینت دهر آفتاب چهرهٔ او 
ربوده رونق سرو اعتدال قامت او 
چو سبزه ایست بر اطراف چشمهٔ حیوان 
بگرد دو لب نوشین دمیده سبلت او 
شدست بسته تن من بینند انده او 
شدست خسته دل من ز تیر محنت او 
بباد دادم از دست وصل او و کنون 
چو خاک ماندم در زیر پای فرقت او 
شدست عادت من خدمتش ، بدان معنی 
که هست خدمت شاه زمانه عدت او 
علاء دولت ، فخر ملوک ، نصرت دین 
که هست قاعدهٔ ملک و دین ز دولت او 
خدایگانی ، فرخنده حضرتی ، شاهی 
که سجده گاه سلاطین شدست حضرت او
مقر نگیرد اقبال جز بدرگه او
کمر نبندد ایام جز بخدمت او 
شدست کار ولی ساخته ز بخشش او 
شدست جان عدو سوخته ز هیبت او 
بخیل باشد دریا ، حقیر باشد چرخ 
بگاه جود و شرف پیش دست و همت او 
نظام دین و دول گشته تیغ و خامهٔ او 
جمال ملک و ملل گشته جاه و حشمت او 
ز بیم رایت عمر عدو نگون گردد 
چو بر فرازد دست فتوح رایت او 
نمونه ایست بهشت از حریم مجلس او 
نشانه ایست جحیم از نهیب صولت او 
شدست دیدهٔ دشمن غلاف نیزهٔ او 
شدست تارک حاسد نیام ضربت او
خمار محنت هرگز اثر نیارد کرد
بر آنکه مست شود از شراب نعمت او 
منم که تا بدر فرخش بپیوستم 
همی گسسته نگردد ز من عطیت او 
گهی نشینم با کامها زبخشش او 
گهی خرام با لامها ز خلعت او 
از آن سپس که تنم بود در مضرت چرخ 
بمن رسد ز هرگونه ای مبرت او 
چو پایهای حوادث ببست بر تن من 
زبان گشادم بر پایهای مدحت او 
اگر چه هست دلم در هوای او یکتا 
دوتا شدست تن من ز بار منت او 
همیشه تا بگردد سپهر و از انجم 
بود بروز و بشب نور او و زینت او 
مباد فارغ از قهر خصم خنجر او 
مباد خالی از نظم ملک فکرت او 
گسسته باد دو پای عنا ز جانب او 
بریده باد دو دست فنا ز مدت او
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۲ - هم در مدح اتسز گوید
خوارزمشه ، که هست زمانه غلام او 
دور سپهر و سیر ستاره بکام او 
از صورت هلال فلک را بهر مهی 
در گوش حلقه ایست ، مگر شد غلام او ؟
بوده بقای فضل و هنر در بقای او 
بسته نظام مجد و شرف در نظام او 
دامی شده فضایل او در فضای ملک 
وندر فتاده طایر دولت بدام او 
با سایلان بگنج بود اصطناع او 
وز مجرمان بعفو بود انتقام او 
صبحیست روز دولت او تا بروز حشر 
کایزد نیافرید علامات شام او 
از بهر عون شرع مقام و رحیل او 
وز بهر کسب مهر قعود و قیام او 
چون برکشد بروز وغا خنجر از نیام
سازد ز فرقهای دلیران نیام او 
تا چرخ تازیانهٔ دولت بدو سپرد 
شد سر کشنده ابلق ایام رام او 
روزی که جام فتنه بود در کف جهان 
و افلاک پر شراب فنا کرده جام او 
پرنده گشته طایر بی جان جان ربای 
از آشیانه ای ، که کمانست نام او 
تشنه حسام و خون دلیران شراب او 
جایع سنان و شخص سواران طعام او 
خنجر بابتسام بجان بازی یلان 
و ارواح در گریستن از ابتسام او 
از بحر فتنه رفته غمامی سوی هوا 
و آنگاه گشته مرگ روان از حسام او 
پیکان تیر و صفحهٔ تیغ و غریو کوس 
باران و رعد و برق شده در غمام او 
آیا کرا نجات بود از سنان او ؟
وانگه کرا خلاص بود از حسام او ؟
اشخاص اهل شرک بطی زره درون 
گردد زره نهاد ز نوک سهام او 
چون شب دل مخالف او مظلم و سنانش 
مریخ وار شعله زند در ظلام او 
تادر حرق بوتهٔ خورشید وقت شام 
بر شبه زر پخته شود سیم خام او 
در صدر ملک باد بدولت بقای او 
تا روز حشر باد بشادی دوام او 
تازان سوی حصول نجیب ارادتش 
وندر کف عنایت گردون زمام او 
آمد مه زکوة و صیام از بهشت عدن 
مقبول شرع باد زکاة و صیام او 
بادا مهم شرع کفایت شده همه 
از حسن سعی و تقویت اهتمام او
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۳ - هم در مدح اتسز
زهی خلق در لشکر آلای او 
فلک پست با قدر والای تو 
زمانه بریده ، جهان دوخته 
لباس معالی ببالای تو 
مزین شده گردن و گوش فضل
بلفظ چو لؤلوی لالای تو
عنان کمالست در دست تو 
رکاب جلالست در پای تو
سر نیزهٔ مار شکلست دمار 
بر آورده از جان اعدای تو 
شده سعد مقسوم از روی تو 
شده ملک منظوم از رأی تو 
نزاید بجز گوهر مکرمت 
از آن دو کف همچو دریای تو 
تو شمس و همه انجم انوار تو 
تو کل و همه عالم اجزای تو 
هدی تازه از دانش پیر تو 
جهان خرم از بخت برنای تو 
مرا خشک سال حوادث شکست 
که تا دورم از فیض نعمای تو 
ازین پس گرم بخت یاری کند 
من و خاک درگاه والای تو
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۴ - نیز در ستایش اتسز
ای یک غلام تو به گه حرب صد سپاه
اندر جوار جاه تو اسلام را پناه
مقبل‌ترین عالمی و طالع تو را
هشت آسمان معسکر و هفت اختران سپاه
موج سخاوت تو رسیده به شرق و غرب
اوج جلالت تو گذشته ز مهر و ماه
روی ولی تو ز وفاق تو شد سفید
روی عدوی تو ز خلاف تو شد سپاه
تا بر سریر ملک نشینی بر غم خصم
بر تن قبای دولت و بر سر کلاه جاه
تصحیف گشته بر تن حساد تو قبا
مقلوب گشته بر سر اعدای تو کلاه
خورشید از آن قرار بگیرد همی بشب
تا پیش بارگاه تو حاضر شود پگاه
ای پادشاه عادل و ای آنکه در جهان
هم آفتاب ملکی و هم سایهٔ الاه
سی سال شد که بنده بصف نعال تو
بوده مدیح خوان تو بر تخت و مدح خواه
داند خدای عرش که هرگز نایستاد
چون بنده مدح خوانی در هیچ بارگاه
اکنون دلت ز بندهٔ سی ساله شده ملول
در دل ز طول مدت یابد ملال راه
از بنده یک گناه بسی سال مانده است
دانی اگر بچشم حقیقت کنی نگاه
لیکن مثل زننده : چو مخدوم شد ملول
جوید گناه چاکر بیچاره بی گناه
ای بس شبا! که در غم درگاه فرخت
نغنوده ام ز ناله و ناسوده ام ز آه
جانم شده تباه بدست مخالفان
عهد ولا و طاعت تو ناشده تباه
تو حق خدمت من مسکین نگاه دار
چونانکه حق خدمت تو داشتم نگاه
تا کاه پایدار نباشد بسان کوه
تا کوه بی قرار نباشد بسان کاه
بادا مقامگاه ولی تو اوج چرخ
بادا قرارگاه عدوی تو قعر چاه
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۵ - در مدح شمس الدین وزیر
مایهٔ افتخار و صورت جاه 
ای هدی را ز حادثات پناه
شمس دین آنکه عدل شامل او 
بر سر خلق هست ظل الله
آن بد و پشت نیک خواه قوی 
وان بدو حال بدسگال تباه
یک پیامش به از هزار حسام 
یک غلامش به از هزار سپاه
کاه با عزم او گران چون کوه 
کوه با هضم او سبک چون کاه
ای بر احوال آسمان واقف
وی ز اسرار روزگار آگاه 
مژه پیکان شود در آن دیده 
که کند سوی او بکینه نگاه 
محمدت چون سپهر و طبع تو مهر 
مکرمت چون عروس و دست تو شاه 
همچو یوسف منزهی ز دروغ
همچو یحیی مطهری ز گناه 
نه جهانی و نیستت نخصان
نه خدایی و نیستت اشباه
زده انواع سعد و پیروزی
بر جناب تو خیمه و خرگاه
آمده از تو محنت و نعمت
حضهٔ بدسگال و نیک خواه
آفتابی بوقت پاداشن 
اژده های بوقت بادا فراه
فتنه نقش طلعت تو عیون
عاشق خاک حضرت تو شفاه
دهر مدحت گر تو بی اجبار
چرخ فرمان بر تو بی اکراه
سرورا بی قبول تو گشتست
همه انفاس من ز حسرت آه؟
بی گل و لالهٔ مکارم تو 
خوار ماندم بسان خار و گیاه
هیچ باشد چو دیده بگشایم 
جای خود بینم اندر آن درگاه
بیکی سعی مجلس عالیت
یافته صد هزار حشمت و جاه
پا کرده دراز با گردون 
دست گردون زمن شده کوتاه
تا بود باغ جای لاله و گل 
تا بود چرخ جای زهره و ماه
باد چشم مخالف تو سپید
باد روز منازع تو سیاه 
بارگاهت مخیم اقبال 
پایگاهت مقبل افواه
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷۶ - در مدح ملک اتسز
هست دولت را اساس و هست ملت را پناه
حضرت خوارزمشاه و خدمت خوارزمشاه
خسرو عادل ، علاء دولت ، آن کز عدل اوست
هم خلایق را امان و هم شرایع را پناه 
مسند خوارزمشاهی تا مسلم شود بدو 
شرع را بفزود قدر و ملک را بفزود جاه
داعیان کینه را تأیید او خستست جان
ساعیان فتنه را تهدید او بستست راه
در پناه دولت او کاه گردد همچو کوه
وز شکوه هیبت او کوه گردد همچو کاه
گر چه بی مهرست عالم، کی کند مهرش رها ؟
ور چه بد عهدست ، گیتی کی کند عهدش تباه؟
ماه تیره گردد از شرم جمالش وقت وقت
ابر نوحه گیرد از رشک نوالش گاه گاه
دست جود او گشاده مایهٔ دریا و کوه
پای قدر او سپرده تارک خورشید و ماه
یک پیام او نهد بر خصم بار صد حسام 
یک غلام او کند در حرب کار صد سپاه
از نهیب او منقض گشته عمر بدسگال
وز عطای او مهنا گشته عیش نیک خواه
لفظ او چون لفظ یوسف فارغ از زرق و دروغ 
ذات او چوت ذات یحیی خالی از لغو و گناه
جان دشمن وقت فرمانش چو فرمانش روان
پشت گردون پیش ایوانش چو ایوانش دو تاه
همت او را نماید ، گر بپستی بنگرد
چشمهٔ خورشید همچون چشم مور از قعر چاه
ای خداوندی که اطراف ممالک را هنوز 
دارد از هر آفتی اطراف تیغ تو نگاه
دستگاه بحر داری پایگاه آسمان
اینت کامل دستگاه و اینت کامل پایگاه!
گر تو با اهل جهان موجود گشستسی چه شد؟
نه شود موجود گل با خار و لاله با گیاه ؟
تا که باشد عاقلی را از معالی افتخار
تا که افتد عالمی را در معانی اشتباه 
تو کلاه خسروی دار و قبای عدل پوش
تو نظام مملکت افزای و جان خصم کاه
گاه طبع تو ز وصل نیکوان دیده طرب
گاه چشم تو بروی دلبران کرده نگاه
از قباه و از کلاه تو نصیب دشمنان 
باد تصحیف قبا و باد مقلوب کلاه
همچو روی دلبران چشم عدوی تو سپید
همچو چشم نیکوان روز حسود تو سیاه