mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۱۸ - در مدح اتسز
ای شاه، جهانی شده‌ای تو ز بدایع
در ذات تو موصوف شد اوصاف طبایع
حلم تو چو اول شد و لطف تو چو ثانی 
عزم تو چو ثالث شد و عنف تو چو رابع
وین هفت ستاره، که در این هفت سپهرند
هستند بحکم تو همه غارب و طالع 
مر امر ترا دایرهٔ مه شده منقاد
مر ذهن ترا نجم عطارد شده طایع
ناهید گه لهو ترا گشته مسخر
خورشید گه جود ترا گشته متابع
مریخ، که هر لحظه خورد خون جهانی 
با خنجر خون‌خوار تو شد خاشع و خاضع
برده مدر سعد ترا اختر سادس 
دیده شرف قدر ترا کوکب سابع
با رفعت تو پست بود گنبد ثامن 
با همت تو خرد بود قبهٔ تاسع
گر ملک جهان جمله بگیری و نگیری
والله نشود همت والای تو قانع
در رزم بمانند جهانی متجبر
در رزم همانند زمینی متواضع
هستی تو زمانه و اگر نی ز چه معنیست 
بر اهل زمان از تو مضرات و منافع؟
ور نیست درت کعبهٔ اقبال چرایند
سوی درت ابنای شرف ساجد و راکع؟ 
از طلعت بایستهٔ راحت ناظر
وز نکتهٔ شایستهٔ تو لذت سامع
پیراسته از بر جزیل تو مقاصد 
و آراسته از ذکر جمیل تو مجامع 
از قاعدهٔ دولت و از بیضهٔ اسلام 
احداث جهان را شده شمشیر تو دافع
طبعت فضلا را صدف در معانی 
گنج ضعفا را هدف تیر مطامع
شاها، تویی آنکس که بر اصحاب شریعت
شد خدمت تو فرض پس از طاعت صانع
درگاه رفیع تو در ایام شداید
هم مشرب عطشان شد و هم مطعم جایع
جای غزل و جای دعا مدح تو خوانند
می خواره بمی خانه و زاهد بصوامع
تشبیب از آن افگنم از شعر در آغاز 
کابیات بود بی‌شرف مدح تو ضایع
اول بثنای تو کنم نظم لطایف 
و آخر بدعای توکنم ختم بدایع
کاشعار مرا، گرچه بود معجب و معجز 
و ابیات مرا، گر چه بود رایق و رایع
رونق ندهد جز بثنای تو مبادی
فرخ نشود جز بدعای تو مقاطع
تا هست صلاح همه عالم بسیاسات 
تا هست نظام همه عالم بشرایع
بادا همه اخبار معالی تو سایر
بادا همه آثار مساعی تو شایع
از غدر جهان را شده تهدید تو زاجر
جور فلک را شده انصاف تو مانع
گه طبع ولی شاد کن از نعمت فاخر
گه نسل عدو قطع کن از خنجر قاطع
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۱۹ - در مدح تاج‌الدین ابوالغنایم رافع
هست اعلام علم را رافع 
تاج دین، سید عرب رافع
بوالغنایم ، که همچو طاعت حق
خدمت اوست خلق را نافع
نیست جز جوشن حمایت او 
تیر احداث چرخ را دافع
حکم او فلک را شده منقاد
امر او را جهان شده تابع
مخلصان را جوار او حافظ 
مشرکان را حسام او قامع
بر خلایق عطای او فایض
در زمانه ثنای او شایع
هر نفس کان نه بهر او باطل
هر سخن کان نه مدح او ضایع
همه گردن کشان و جباران 
پیش او گشته خاشع و خاضع
سجده برده ضیای رأیش را
مهر تابان ز قبهٔ رابع
بوسه داده بساط صدرش را 
جرم کیوان ز طارم سابع
طلعت اوست راحت ناظر 
نکته اوست لذت سامع
تیغ او را، چو نور انجم را
نشود جرم آسمان مانع
اوست خورشید مهتری و شدست 
نور او در همه جهان ساطع
هست از بهر صادر و وارد
خوان جودش نهاده بر شارع 
شارع شرع جود گشت و مباد 
مندرس شرع این چنین شارع 
هست صید همای همت او 
بر فلک نسر طایر و واقع
هست در من یزید گاه عطا
مشتری او و عالمی بایع
هست در کشف مشکلات علوم 
حجت او چو تیغ او قاطع
نیست علمی، که نیست طبعش را
سر آن علم تابع طایع
نظم او هست معجب و معجز
نثر او هست رایق و رایع
از طریق نجوم دانسته 
همه اسرار گنبد تاسع
علم ادیان و علم ابدان را
هست چون شافعی و چون شافع
ای خجسته بصورت و سیرت
وی همایون بطلعت و طالع
از تو شده قصر سروری عالی 
بتو شد مصر مهتری جامع
پر ز باران خون شود گیتی 
چون شود برق تیغ تو لامع
صدر تو قبلهٔ امانی و خلق 
سوی آن قبله ساجد و راکع
کی‌شود، هر که کرد خدمت تو
از پس آن بمملکتی قانع؟
تا که معلول را بود علت
تا که مضنوع را بود صانع
درگهت باد مشرب عطشان
حضرتت باد مطعم جایع 
هر ‌زمان باد بر تن و جانت 
از خداوند رحمت واسع
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۰ - نیز در مدیحه گوید
ای چو چرخ بیستون رفیع
وی چو کوه بیستون صدرت منیع
چو زمانه دولتی داری عزیز 
چون ستاره همتی داری رفیع
در مساعی کرده ‌های تو جمیل 
در محامد گفته‌های تو بدیع
همچو صبر بخردان حزمت متین 
همچو وهم زیرکان عزمت سریع
صدر محروس ترا گیتی غلام
رأی میمون ترا گردون مطیع
مجرمان آز را وقت عطا
لفظ و اخلاق تو بس باشد شفیع
ارتکاب کین تو بئس العمل
اکتساب مهر تو نعم الصنیع
تا بود اظهار دین شغلی شریف 
تا بود انکار حق کاری شنیع
باد تا یوم الجزا نامت بلند 
باد تا روز قضا جاهت وسیع
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۱ - در مدح اتسز
ای ز اخلاف تو تازه گشته آثار سلف 
مملکت را چون تو نآمد از سلف هرگز خلف 
زان خلف ماندی ز شاهان سلف ایام را 
کز تو در فردوس آسودست ارواح سلف 
پایگاه شرع را از احترام تو علو
پیشگاه ملک را از احتشام تو شرف
سایلان را مجلس والای تو گشته مآل
خایفان را حضرت میمون تو گشته کنف 
کسب کرده راعی انعام تو در هر مکان 
نصب کرده داعی انصاف تو در هر طرف 
در سخن هستت هزاران در فاخر در دو لب 
در سخا هستت هزاران بحر زاخر در دو کف
دانشی گویی، که جهان را امانی از عذاب 
رامشی گویی، که دل‌ها را نجات از لهف
بنده بودن صدر والای ترا خیرالامور
مدح گفتن ذات میمون ترا خیرالاحرف
نیست یک جان کو بصدر تو ندارد صد هوا
نیست یک دل کو بمدح تو ندارد صد شعف
هست از نور بیان تو معانی مقتبس
هست از بحر بنان تو ایادی معترف
چون دلیران بر کشند از بهر گیر و دار غو 
چون سواران بر کشند از بهر ننگ و نام صف
نیزه‌های مار شکل از سینه‌ها سازد غلاف 
گرزهای گاو سار از مغزها یابد غلف
از سحاب تیغ ها آفاق گردد پر زنم 
وز نهیب حمله ها ایام گردد پر ز تف
چرخ چون از سهم قوس فتنه بگشاید خدنگ
از سوید ای دل اعدای تو سازد هدف 
گردد آن ساعت کام نکوخواهان روا
گردد آن لحظه ز تو عمر بداندیشان تلف
ظلمت گردد کند ایام قهاران چو قار
شعله تیغت کند خفتان جباران چو خف 
ای بسا رخها، که بفشانی برو خاک هوان 
وی بسا سرها، که بنشانی ازو باد صلف
ای ز اصناف هنر کان زمینت را گهر
وی ز انواع شرف قصر جلالت را شرف 
نگسلد همچون ضیا از مهر و رفعت از سپهر
از خصال تو لطایف و وز حدیث تو لطف
هر طرف از نکتهٔ تو درجها اندر حسد
درجهای هر طرف زان درجهای پر طرف
از نهیب گرز گرزه شکل آتش بار تو
سرکشیده آتش اندر سنگ مانند کشف
قدر تو با آسمان همچون ثریا باثری
رأی تو با مشتری همچون زمرد با خزف
حاسدان مانده در رنج و شکنجه همچو چنگ
دشمنانت مانده در زخم و تپانچه همچو دف
هر که آمد سوی صدر تو بحاجت کی بود 
مقدمش را جز بانواع امانی منصرف؟
تا بود لاف حکیم از هندسه و ز فلسفه 
تا بود فخر فقیه از متفق و ز مختلف 
اختران را باد باصدر تو پیمان و عهود
و آسمان را باد از قدرت تو ایوان و غرف
ناظر رأی ترا از چشمهٔ خورشید چشم 
خانهٔ جاه ترا از رفرف فردوس رف
سوی درگاهت ز گنج سعد گردون بر دوام
هم هدایا در هدایا، هم تحف اندر تحف
حاسدان بارگاه و دشمنان حضرتت
مانده از در تکلیف احداث فلک اندر کلف
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۲ - در مدح ابوالفضل نصر بن خلف پادشاه نیمروز
پادشاهی کوست ایمان را کنف 
پادشاهان را به جاه او شرف
تاج دین، بوالفضل ، شاه نیمروز 
ناصر اسلام، نصر بن خلف 
اوست امروز آن خلف اندر هدی
کز خصالش زنده شده نام سلف
قدر او نجم معالی را فلک 
طبع او در معانی را صدف
ای ز تف آتش شمشیر تو 
گشته خفتنان دلیران همچو خف
گنجی اموال تو هنگام عطا
تیر آمال خلایق را هدف 
عدل تو از بهر نظم روزگار
نصب کرده ناظری از هر طرف 
بحر زاخر خوانمت، نی نی، تراست
صد هزارتن بحر زاخر در دو کف
از عنا تا دیده ای باشد بنم
وز اسف تا سینه ای ‌باشد بتف
باد بخش دشمنان تو عنا
باد قسم حاسدان تو اسف
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۳ - در مدح شمس‌الدین وزیر
ایا بفضل و کرم در جهان شده معروف
ضمیر پاک ترا بر نهان چرخ وقوف
تو شمس دینی، لیکن بسان شمس ترا
مباد خوف زوال و مباد بیم کسوف 
جوار تو سپر صرف روزگار شدست
که باد چشم بد از روزگار تو مصروف
بیان اهل هنر بر ثنای تو مقصور
زبان اهل خرد بر دعای تو موقوف
نه چون وفاق تو شغلیست در جهان مرجو
نه چون خلاف تو کاریست در زمانه مخوف 
همه سخاوت وجودست از کفت معتاد
همه کرامت و فضلت از دلت مألوف
ز صدمت تو ‌شود منهدم بنای ضلال
ز حشمت تو شود منهزم سپاه صروف
بکشف دین کلمات ترا ضیای نجوم
بصف کین عزمات ترا مضای سیوف
منم که هست تن من بخدمتت موسوم
منم که هست دل من بطاعتت موصوف
تو آن کسی که به رغم عدو رسانیدست
مکارم تو ز آحاد مال من بالوف
خطیر خاطر من، تا ترا بقا باشد
نبود خواهد الا بمدح تو مشعوف
همیشه تا که مکرم بود زبان بسخن 
همیشه تا که مرکب بود سخن ز حروف 
عدوت بادا در ذل محنت و تا حشر
بعز و دولت بادا جناب تو محفوف
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۴ - نیز در ستایش شمس‌الدین وزیر
ای صدر سروران زمانه به اتفاق
جود تویی نهایت و بر تویی نفاق
تو شمسی و ز نور تو حساد محترق
آری ستاره را بود از شمس احتراق
ایام با مخالف تو هست در خلاف
اقبال با موافق تو هست در وفاق
مهر مناقب تو شده ایمن از زوال
ماه فضایل تو شده فارغ از محاق
با هر نشاط ناصح جاه تو گشته جفت
وز هر مراد حاسد صدر تو مانده طاق
در پیش رأی تو ز سعادت بود دلیل
در زیر زین تو ز سیادت بود براق
ای آفتاب حشمت تو دایم الضیا
وی بارگاه دولت تو عالی الرواق
تو ساکنی بخطهٔ خوارزم وصیت تو
چون صبح منتشر شده در بغهٔ عراق
عقد معالی ار تو فزونست اتظام
کار ممالک از تو گرفتست اتساق
کرده دل ولی تو لذات را نکاح
داده تن عدوی تو راحات و اطلاق
انصاف ملک را بجناب تو اجتماع
اعدای شرع راز نهیبت تو افتراق
تابر سپهر پیکر جوزا کند طلوع
تا بر میان پیکر جوزا بود نطاق
بادا منازعان ترا باعنا وصال
بادا معاندان ترا از طرب فراق
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۵ - در مدح ضیاء الدین عراق وزیر
ای وزیر عالم و عادل ، ضیاء الدین عراق 
نیست مانند تو در صدر خراسان و عراق 
عاقبت ملک عراق را آید بزیر کلک تو
خود بدین معنی نهادستند نام تو عراق 
خانه ملت بتأیید تو مرفوع العماد 
طارم دولت باقبال تو ممدود الرواق 
وقت کوشیدن بسان آسمانی بی ملال 
روز بخشیدن بسان آفتابی بی نفاق 
با ستم طبعت مخالف ، چیست بهتر زین خلاف ؟
با کرم دستت موافق ، چیست خوشتر زین وفاق ؟
فضل را کرده دل دانش فزای تو لگام 
بخل را دل گوهر فشان تو طلاق 
تو چو تابان آفتابی بر سپهر مملکت 
و ز تو دشمن چون عطارد مانده اندر احتراق 
نیست بنیاد هنر را جز بسعی تو علو 
نیست بازار سخن را جز بلفظ تو سباق 
روضه ای دیده ولی از لطف تو رب النعیم 
شربتی خورده عدوو از عنف تو مزالمذاق 
سال و مه با خدمت تو جسته اقبال اجتماع 
روز و شب با طاعت تو کرده گردون اتفاق
نیست از نشر ثناهای تو فارغ یک زبان 
نیست از فرش عطاهای تو خالی یک رواق 
سرو را ، گر بوده ام غایب ز صدر فرخت 
لحظه ای فارغ نبود دستم ز رنج اشتیاق 
تیره روزم در فراق طلعت میمون تو 
همچو شب تیره بود بی حضرتت روز فراق 
کرده با لذات جود تو مرا امروز جفت 
کرده از آفات جاه تو مرا امروز طاق 
منت ایزد را ، که دیدم طلعت میمون تو 
همچو شمس بی زوال و همچو ماه بی محاق
تا طباع خلق را هست انقباض و انبساط
تا نجوم چرخ را هست اجتماع و افتراق 
باد اعلام معلی را بعونت ارتفاع 
باد اسباب مساعی را بجاهت اتساق
مجلس میمونت بادا روز و شب سوق الوفور 
حضرت والات بادا سال و مه بادی الرفاق
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۶ - در مدح اتسز
شبی که هست کف او خزانهٔ ارزاق 
ز طبع اوست وجود مکارم الاخلاق
ابوالمظفر ، شاه مظفر ، اتسز ، کوست
خدایگان همه خسروان علی الاطلاق
بنام اوست کمال صحیهٔ آداب 
بجاه اوست جمال بسیطهٔ آفاق 
محبت در او نقش گشته در ارواح 
عطیهٔ کف او طوق گشته در اعناق 
بر آسمان شرف مهر و ماه دولت او 
نرفته سوی غروب و ندیده روی محاق 
جریدهای سخن را بنقش مدحت اوست
تفاخر صفحات و تظاهر اوراق 
خدایگانا ، چند از وغا؟که عاجز گشت 
ز زخم حد حسام وز حمله گام براق 
بجام جام گساران شدست وقت وصال 
ز تیغ تیغ گزاران شدست گاه فراق 
هزار بار سپردی بگام نصرة و فتح 
همه بلاد حجاز و همه دیار عراق 
هزار قلعه گشادی ، که هیچ قلعه نبود 
کم از حصار سمرقند و حصن منقشلاق
بگیر آخر ، یک باده ، بی هزار مصاف 
ز ساقیان سمن ساعدین و سیمین ساق
بلند باد بتو نام خنجر و خامه 
که مرد خجر و خامه تویی باستحقاق 
بطبع با تو جهان را بچاکری پیمان 
بطوع با تو فلک را ببندگی میثاق
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۷ - نیز در مدح اتسز
ای کرم را کف نهاده طریق 
نیست بی طاعت تو هیچ فریق 
صاحب دولت علی الاطلاق 
خسرو عالمی علی التحقیق 
حضرتت را سیادتست قررین 
رایتت را سعادتست رفیق 
اندر احیای سنت خیرات 
کرده با تو موافقت توفیق 
با بیان تو تیره بدر منیر
وز بیان تو خیره بحر عمیق 
ملک را حشمت تو حصن حصین 
شرع را عصمت تو رکن وثیق 
تیغ تو جزع رنگ و جوهر او 
گشته از خون دشمنان چو عقیق 
خصم تو بی صفینهٔ جاهت 
مانده در بحر نایبات غریق
هر چه جویی فلک کند تحصیل 
هر چه گویی ملک کند تصدیق 
کوه را از وقار تست قرار 
برق را از حسام تست بریق 
ساقی مرگ دشمنان ترا 
همه جام فنا دهد بر ریق
ناصحت را سراب همچو شراب 
حاسدت را رحیق همچو حریق 
همه اوصاف تو بمدح سزا 
همه اخلاق تو بمجمد خلیق
میل محتاج را بحضرت تو 
همچو حجاج را ببیت عتیق 
سهم تو چون صلابت فاروق 
جمع کفار را کند تفریق 
آمدست از نهیب تو در روم
بطریق رشاد هر بطریق 
در همه شرق و غرب نامانده 
زنده از خنجر تو یک زندیق
دشمنت را اجل گرفته قفا
بدر آمده زین نهفته مضیق
سر خصمت بعاقبت نرهد
از سر تیغ تو بهیچ طریق
ای تو دانندهٔ صلاح و فساد 
وی تو بینندهٔ جلیل و دقیق 
خاطر تیزبین تو داند
که چو من نیست نطق را منطیق
منم آن کس که گفت های مرا 
هست معنی دقیق و لفظ رقیق 
شرع و حکمت همی دهم ترتیب 
در و گوهر همی کند تلفیق
نه چون من در جهان فصیح و بلیق 
نه چو من در جهان نسیب و عریق
همه آفاق را شمایل من 
بفضایل همی کند تشویق
ترک خویشان بگفتم و لطفت 
به مرا از هزار خویش شفیق
گر برادر ز من جداست مرا 
کرمت چون برادریست رفیق
تا ندارد خزان جمال بهار 
تا نگیرد عدو مقام صدیق
معدن حاسد تو باد جحیم 
مشرب ناصح تو باد رحیق
در کفایت همه مهماتت 
باد رسته ز علت تعویق
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۸ - هم در مدح اتسز گوید
ای ز حلم تو ساکنی در خاک 
گام ننهاده چون تویی در خاک 
نیست عزم ترا مقابل باد 
نیست حزم ترا برابر خاک 
نکشد از هوای تو سر چرخ 
نزند با وقار تو بر خاک
هر کجا علم تو ، محقر بحر
هر کجا حلم تو ، مزور خاک
گشته بر فرق اختران فلک 
از جناب تو همچو افسر خاک
شده در دست طالبان شرف 
در رکاب تو همچو عنبر خاک
از پی جشن نیک خواه ترا 
کند از شکل لاله ساغر خاک
از پی قمع بدسگال ترا 
کشد از برگ بید خنجر خاک
هست از فرح دولت قدمت
مایهٔ یاسمین و عبهر خاک
هست از بهر عدت کرمت 
معدن صدهزار گوهر خاک 
ای ز بهر قرار دین رسول
خیلت افگنده زلزله در خاک
گاه بر کوه کرده بالین سنگ 
گاه در دشت کرده بستر خاک
از غبار سپاهت اغبر چرخ
وز ضراب حسامت احمر خاک
خشک ناکرده مرکبان تو خوی
کردی از خون طاغیان تر خاک
آن زمان ، لا اله الا الله ! 
که شد از تیغ تو معصفر خاک
گاه در حمله تو حیران باد 
گاه از وقفهٔ تو مضطر خاک 
از سنانها و تیغهای یلان
شد چو روی فلک پر اختر خاک
در بر خویشتن کشیده بطبع
بدسگال ترا چو مادر خاک
رزمگه گشته احمر و از خون 
موج زن همچو بحر اخضر خاک
چون ندیدش خصایص پسری
کرد پنهانش همچو دختر خاک
ای ز نشر روایح فتحت 
گشته چون غالیه معطر خاک 
وی ز گنج مدایع سعیت 
یافته صدهزار زیور خاک 
همپو گردون ز چشمهٔ خورشید 
شده ز اقدام تو منور خاک
از حسام چو آتش و آیت 
کرده دشمن چو باد بر سر خاک
تویی آنکس ، که از نوال تو یافت 
مدد مایهای کوثر خاک
از برای دعا و ذکر تو گشت 
جای محراب و جای منبر خاک 
تا بود عنصری مصفا آب 
تا بود جوهری مکدر خاک
باد از بهر زیور ملکت 
جای در آب و معدن زر خاک
همچو اسرار دشمنان ترا 
در دل خویش کرده مضمر خاک
از علمهات دیده رتبت چرخ
وز قدمهات برده مفخر خاک
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲۹ - در ستایش اتسز
ای گوهر زمین ز وقار تو برده سنگ 
گوهر بر مکارم تو خوار همچو سنگ
چندین هزار کوه ، که اوتاد گیتی اند
از حلم تو ربوده ثبات و گرفته سنگ
اعلام تو ز چهرهٔ نصرت فشانده گرد 
آثار تو ز صفحهٔ دولت زدوده زنگ
هستی هزار حاتم طایی بوقت جود
هستی هزار رستم سگزی بروز جنگ
در زلزله ز حملهٔ جیش تو روم و ترک 
پر ولوله ز نعرهٔ کوی تو هند و زنگ
گرگ از وفول عدل تو گشته عدیل میش
شیر از کمال رفق تو گشته رفیق رنگ
آنجا که لطف تست بود خار چون رطب 
آنجا که عنق تست بود نوش چون شرنگ
از دست کوشش تو مخالف بروز رزم 
بر سر خورد بلا رگ و در دل خورد خدنگ
از گنج بخشش تو موافق بگاه بزم 
دیبا برد بتخت و جواهر برد بتنگ
شبدیز تست آنکه بود روز کر و فر
در پیش او بسیط جهات فراخ تنگ
بیشه نوردتر ، چو بتفسید ، از هزبر
دریا گزارتر ، چو بجوشید ، از نهنگ 
بر باد صرصرت مقدم گه شتاب 
چون کوه بابلست مسلم گه درنگ 
ای تازیان عزم ترا وقت تاختن 
دولت نهاده زین و سعادت کشیده تنگ
جاه تو هر نفس ز یکی گوشهٔ زمین 
ملکی کند بدست و جهانی کند بجنگ
ملک جهان بچنگ تو و زهر رگ عدوت
برخاسته ز غصهٔ تو ناله ای چو چنگ
شاها منم که گویی مناقب ربوده ام 
از اهل روزگار بمیدان نام و ننگ
بالای کوه فضل مرا مستقر شدست 
بالای کوه را طلبت همت پلنگ
بانگست و لاف باده گران، علم با منست 
کار کمینه باز نیاد ز صد کلنگ
نه هر که چون منست بصورت چون من بود
فرقست در میانهٔ انسان و استرنگ
اکنون که نوبهار بباغ و براغ در 
فرشی بگسترید ز دیبای هفت رنگ 
بزادی زنگ غم ز دل خلق و باده گیر 
از دست ساقیان سمن ساق همچو رنگ
تا هست همچو عارض معشوق یاسمین 
تا هست چهرهٔ عشاق باد رنگ
بادا ز بخت قسم ولی تو عاطفت
بادا ز چرخ بخش عدوی تو آذرنگ
دستی که نیست کاتب مدح تو باد شل
پایی که نیست راغب صدر تو باد لنگ
گردن کشان لشکر اعدات را بقهر
بسته رکابدار تو گردن بپالهنگ
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۰ - نیز در ستایش اتسز
ای ز حکیمان شنوده علم اوایل 
هم ببراهین رسیده ، هم بدلایل
طبع تو افروخته بنور حقایق
جان تو آراسته بنقش فضایل 
چند مسایل کنم سؤال ز حکمت
تا تو که گویی درین جواب مسائل؟ 
چیست فلک ؟ شکل او چگونه کردار؟
کیست مدیرش وزین مدار چه حاصل؟
وین کرهٔ گل بزیر چرخ چه چیزیست؟
بر زبرش وحش و طیر ساخته منزل 
گر تو ندانی، مرا بپرس، که ما را
هیچ نماندست از علوم تو مشکل 
جرم فلک از بساط آمد و شکلش 
دایره کردار و مرکزش کرهٔ گل 
عقل مدیر ویست و داند این حال 
هر که بود با روان روشن و عاقل 
حاصل دورش وجود هر چی بگیتیست 
آیت کون و فساد را شده قابل 
این همه را آفریدگار خدایست
لم یزل و لایزال و منعم و مفضل
فعلی بس محکمست گیتی و باشد 
فعلی محکم دلیل حکمت فاعل
ظل خدایست بر سر همه گیتی
خسرو حق، شهریار عالم عادل
شاه جهانگیر، اتسز، آنکه حسامش 
در دل و جان عدو فگند زلازل
آنکه بود وقت مکرمات همه دست 
و آنکه بود گاه کارزار همه دل
دین بجلالش دریده سینهٔ بدعت
حق بقبولش شکسته گردن باطل
مجلس مأنوس او ‌پناه اکابر 
حضرت محروس او مآب افاضل
بخت بکوی هوای او شده ساکن 
چرخ بسوی رضای او شده مایل 
کشور اسلام را بوقت مهمات 
همت میمون اوست کافی و کامل 
ای تو سپهر و مناقب تو چو انجم 
وی تو سحاب و مکارم تو چو وابل
نیست فلک با علو قدر تو عالی
نیست جهان با کمال ذات تو کامل 
خیره شده از نفاذ امر تو صرصر
طیره شده از ثبات حزم تو بابل
حافظ ایمان‌ تویی بیمن مساعی 
زینت گیهان تویی بحسن شمایل 
مانده نهاد کرم بجود تو باقی
گشته نشان ستم بعدل تو زایل
تا که نباشد بنزد عقل برابر 
منقلت عالم و خساست جاهل 
باد در اقبال روزگارت و بادا 
درگه تو قبلهٔ سران قبایل
همت تو کارساز صادر و وارد
بخشش تو پاسدار زایر وسایل 
باد ببحر بقا سفینهٔ عمرت
دشمن جاه ترا رسیده بساحل
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۱ - در مدح علاءالدوله  اتسز
تا شد دلم بمهر بتان مایل 
خواب و قرار گشت زمن زایل
بی‌خواب و بی‌قرار شود لابد
هر کو شود بمهر بنان مایل 
لشکر برفت و رفته نگارینم
معشوق لشکری نکند عاقل 
اندوه کرد بر دلم حمله 
با دیدمش نشسته بر آن محمل
من همچو سایلان برهش واقف
وز دیده گشته خون دلم سایل
از روی او فضای جهان پر گل 
وز چشم من بسیط زمین پر گل 
شغلیست شغل فرقت او معظم
شکلیست شکل انده او مشکل 
یا رب ، شبی بود که من و دلبر 
باشیم گشته جمع بیک منزل ؟
وانگه از تفحص حال ما 
گشته رقیب ناخوش او غافل 
جز شرم و جز مروت و جز تقوی
نامانده در میانهٔ ماه حایل 
این کار نیست بابت بخت ما 
سودای بیهده چه پزی ؟ ای دل
بی حاصلست یار و ترا در کف 
جز باد نیست از غم او حاصل 
با یار دل گسل تو چه پیوندی؟ 
شو دوستی ز دل گسلان بگسل
برگرد از این ره ، ای دل و دردل کن 
اقبال بر ثنای شه مقبل 
خسرو علاء دولت و دین ، اتسز 
آن شاه عالم ، آن ملک عادل 
شاهی که هست وقت هنر طبعش 
دریای پر جواهر بی ساحل
آن در همه علوم جهان ماهر 
و آن در همه فنون هنر کامل 
از نایبات مجلس او مأمن 
وز حادثات حضرت او مأمل
با نور رأی او شده مه مظلم 
با خرج جود او شده که مدخل
نی چرخ با جلالت او عالی 
نی بحر با مهابت او هایل 
ای معن زایده بر تو سفله
وی قس ساعده بر تو جاهل 
آن مفضلی ، که روز سخا باشد 
فضل ربیع پیش تو نامفضل 
قیصر بمجلس تو کمین حاجب 
کسری بدرگه تو کهین عامل 
جان ها شده رضای ترا طالب 
دل ها شده هوای ترا مایل 
نفعی بود وفاق تو بس وافر 
دایی بود خلاف تو بس معضل 
از طبع تو نزاید جز دانش 
وز پشت تو نخیزد جز قابل 
بحریست طبع تو ، هنرش لؤلؤ 
ابریست دست تو کرمش وابل 
قاصر شده ز غایت وصف تو 
وقت بیان مقالت هر قابل 
رستم را بروز وغا سخره 
حاتم ترا بوقت سخا سایل 
شاها بصد هزار قران نارد 
گردون پر فضول چو من فاضل
عاجر شدی ز لطف فصیح من 
سحبان ، که بود معجزهٔ وابل 
گر بودمی بعهد سلف گشتی 
آوازهٔ همه قدما باطل 
در زلزله فتادی از لحنم 
زلزل ، که بود نادرهٔ موصل 
مذکور شد بمن ادب منسی 
مشهور شد بمن هنر خامل 
با ساحری خاطر وقادم 
منسوخ گشت ساحری بابل 
تا همت کاینات جهان یکسر 
مفعول و کردگار جهان فاعل 
بر ساکنان صحن جهان بادا 
عدل تو عام و بخشش تو شامل 
انواع فضل را دل تو معدن 
و ابنای شرع را در تو معقل
بادا ثنای خلق و ثواب از حق 
در عاجلت بحاصل و در آجل
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۲ - قصیدۀ ملمع در مدح جمال الدین وزیر
ای جمال دولت ، ای چرخ جلال 
وی ز تو افزوده گیتی را جمال 
ای سعادت را بصدرت انتما 
وی سیادت را بقدرت اتصال 
اختران از رای تو جویندنور 
سروران از روی تو گیرند فال 
بنده بودن جز ترا باشد خطا 
مدح گفتن جز ترا باشد محال
مکرمت را از کف تو نظم کار 
محمدت را از دل تو حسن حال 
از مساعی نیست طبعت را ستوه 
وز ایادی نیست دستت را ملال
همچو اسلاف بزرگ تو نبود 
بوستان دین و دولت را نهال 
اهل حاجت را ز اطراف جهان 
نسیت الا سوی صدرت ارتحال 
انت فی بدر المعالی کامل 
صانک الرحمن عن عین الکمال 
کفک الوطفاء ضیعت للندی 
تبذل الاموال من قبل السؤال 
دارک الفیحاء ماوی للعلی
رفقک المأمول مثوی للرجال 
آلک الاخیار کانوا فی الهدی 
باتفاق من بنیه خیر آل
ان عرتهم حظته ماز عز عوا
ان ریح ز عزمت شم الجبال
کلهم کانوا لیوثا للوغا
کلهم کانو عنوثا للنوال
کان فی ایدیهم اقلامهم 
فاعلات للعدی فعل ال نصال
ای افاضل را ظلال جاه تو 
از سموم نکبت گردون مآل
کاشکی من نیز همچون دیگران 
هستمی اندر پناه آل ظلال
هست دیدار تو مر چشم مرا 
چون دهان تشنه آب زلال 
هست روزم بی لقای تو چو شب 
هست ماهم بی جمال تو چو سال 
چرخ آورد از سر نامردمی 
نعمت دیدار را بر من زوال 
کی تواند کرد جز چرخ لئیم 
این چنین نامردمی را احتمال ؟
بادیا چون بدر بر برج شرف 
پشت بدخواهت بخم همچون هلال
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۳ - در مدح کمال الدین ابوالقاسم محمد بن ابوبکر خال
ای جناب تو قبلهٔ اقبال 
حضرت تو مخیم آمال 
دین اسلام را کمال تویی
از تو مصروف باد عین کمال 
تو ابو القاسمی بکنیت و هست 
جود دست تو قاسم اموال 
نام فرخندهٔ تو محمودست 
لایق نام تو تراست حصال 
خال زد روی فضل را کلکت
خود ازینست نسبت تو بخال 
کدخدای جهانی و شده اند 
بخششت را هم زمانه عیال
گفتهٔ تست اصدق الالفاظ
کرده تو تست احسن الاعمال 
مکرمت را بسیرت تو قوام 
مملکت را بصورت تو جمال 
حلم تو ضابط زمان و زمین 
علم تو حاکم حرام و حلال
در بقای تو مهتری را نظم 
از لقای تو سروری را فال 
زایران را بحضرت تو مقام 
سایلان را ز نعمت تو منال 
برده نور از فضایل تو قمر
جسته لطف از شمایل تو شمال 
دوستان در ریاض بخشش تو 
خرده جام نشاط مالامال 
دشمنان را سپرده هیبت تو 
روز کوشش بدست استیسال
باز رسته بعهد دولت تو 
همه آزادگان ز رنج سوال 
سرورا ، دیده ام ز مجلس تو 
صد هزاران مبرت و افضال
مانده من تشنه در مفازهٔ رنج
سیر کردی مرا بآب زلال 
تو رهانیدم از آن ادبار 
تو رسانیدیم بدین اقبال 
حاصل منت توام شب و روز 
شاکر نعمت توام مه و سال
مونس جان خویش ساخته ام
مدح صدر تو در همه اهوال 
تا بود از زوال دولت خوف 
دولتت را مباد خوف زوال 
باد در گوش تو ندای طرب 
باد بر دوش تو ردای جلال 
دوستانت قرین عیش و طرب 
دشمنانت رهین رنج و ملال
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳۴ - در مدح اتسز خوارزمشاه
ای ز نعل مرکبانت صحن عالم پر هلال 
آفتابی در معالی ، آسمانی در جلال 
تیغ تو روز وغا آباد کرده گنج فتح
وسعت تو روز سخا تاراج کرده گنج مال 
نیست از مالیدن کفار تیغت را ستم 
نیست از بخشیدن اموال دستت را ملال 
پیشوایی گشت تیغت ، عون افلاکش تیغ 
که خدایی گشت جودت، خلق آفاقش عیال
از برای عدت جودت وجود سیم و زر
وز برای مدت عمرت دوام ماه و سال 
هست بر وفق تو اجرام فلک را اتفاق 
هست از عدل تو احکام جهان را اعتدال 
از ضمیر روشن تو اختران یابند نور 
وز لقای فرخ تو خسروان گیرند فال
عیش بدگوی تو تیره همچو ایام فراق 
عمر بدخواه تو کوته همچو ایام وصال
از هراس تو نهان کردند ماران دست و پا 
در پناه تو برآوردند موران پر و بال
دیدهٔ تقوی ز نور عدل تو دارد بصر 
چهرهٔ معنی ز حسن لفظ تو گیرد جمال 
شد بحار از جود تو بی لؤلؤ ، ای ابر سخا
شد جبال از بر تو بی گوهر ، ای شمس نوال
گر تو ابری چون شد از جود تو بی لؤلؤ بحار ؟
ور تو شمسی چون شد از بر تو بی گوهر جبال؟
نیست از اولاد آدم چون تو مرضی السیر
نیست از ابنای عالم چون تو محمود الخصال
تو نهال دولتی در بوستان مملکت
اینت فرخ بوستان و اینت فرخنده نهال!
دولت فرخندهٔ تو فارغست از انقلاب 
حشمت پایندهٔ تو ایمنست از انتقال
هر کمالی را بود خوف زوال اندر عقب 
هست ملک را کمالی خالی از خوف زوال
تیغ تو در هر دماغی جای سازد چون هوس
خیل تو در هر مضیقی راه یابد چون خیال
رمح تو در عیبه های جوشن گردان شوب
سخت آسان ، همچو اندر فرجهٔ دندان خلال 
شهریارا ، بابل و خوارزم جای سحر شد
سحر این عین رشاد و سحر آن عین ضلال
هست بر بابل تفاخرها بسی خوارزم را
کان فاخرها نباشد نزد دانایان محال
خطهٔ بابل اگر گشتست پر سحر حرام
شد ز شعرم خطهٔ خوارزم پر سحر حلال
نیست دریا معدن آب زلال و شد کنون 
طبع من دریا ، و لیکن معدن آب زلال 
نکتهای تو ز نثر من جدا کرد اضطراب 
نقدهای تو ز نظم برون برد اختلال
تا بود جایز دو کوکب را بیک جا اقتران 
تا شود حاصل دو اختر را بیک جا اتصال
کوکب احباب تو بادا همیشه در شرف
و اختر اعدای تو بادا همیشه در وبال 
در جهان عین الکمالست آفت ملک و ملک 
باد ملک تو مصون از آفت عین الکمال
تو نشسته کامران در پیشگاه مملکت 
و ایستاده خسروان پیش تو در صف نعال