mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۰ - در مدح سلطان اویس
باد سحرگهی به هوای تو جان دهد
آب حیات را، لب لعلت نشان دهد
در بوستان به یاد دهن تو غنچه را
هر دم هزار بوسه صبا بر دهان دهد
ز انسان که عکس ماه دهد حسن روی گل
رویت به عکس حسن مه آسمان دهد
گلگونه از جمال تو خواهد به عاریت
باد صبا چو عرض گل و گلستان دهد
بر دم گمان که هست میان ترا کمر
اما کجا میان تو تن در گمان دهد
در رشته جمال تو هر دل که عاشق است
جانی به یک نظر دهد و بس گران دهد
از حلقه دو زلف تو عطارد باد صبح
بویی به عالمی دهد و رایگان دهد
تا چند در هوای جمالت به آب چشم
بر چهره لاله کارم و بر زعفران دهد؟
صفرای چهره را چو علاجی کنم سوال
از دیده در جواب مرا ناردان دهد
ماند به پسته تو دهن طفل غنچه را
گردایه صبا، نگارش در دهان دهد
دندان فرو مبر به امید ای دل ار تو
روزی لب نگار به کامی زبان دهد!
ما بیدلیم و راه غمت پر خطر، بگو
با زلف پر دلت که ره بیدلان بود
دادم دلی ضعیف به دست ستمگری
کس چون چنین دلی به چنان دلستان دهد
خود دل را دهد که دهد دل به بی‌وفا
باری چو دل دهد به مهی مهربان دهد
چشمت به خنجر مژه عالم خراب کرد
کز خنجر کشیده به مستی چنان دهد
چون منبع حیات نگردد به خاصیت
آن لب که بوسه بر در شاه جهان دهد؟
سلطان، معز دینی و دین، کز نسیم عدل
نوشین روان به قالب نوشیروان دهد
دریای جود، شیخ اویس آنکه دولتش
آب نهال عدل ز تیغ یمان دهد
شاهی که دفتر جم و داراب صیت او
گاهی به باد و گاه به آب روان دهد
کیوان به یک دقیقه فکرش کجا رسد؟
چرخش گر از هزار درج نردبان دهد
بر قامت بزرگی او اطلس فلک
می‌زیبد ار بزرگی او تن دران دهد
در ملک دست یار قلم گشته عدل او
تا تاب گوشمال کند و کمان دهد
بر روی ران آهوی اگر داغ او نهد
بس بوسه‌ها که شیر حرمت بران دهد
پرواز نسر طایر چرخ، آنچه واقع است
زین آستان حضرت بخت آشیان دهد
ای سروری که رای تو در ضبط مملکت
هر دم خجالت خرد خرده دان دهد!
چون چرخ پیر طلعت بخت تو را بدید
گفت: ار دهد تو را مدد این نوجوان دهد
هست آستان حضرتت اقبال را حرم
مقبل کسی که بوسه بر این آستان دهد
صد بار گردش بال خورشید، سر نهد
تا شاه زیر دست خود او را مکان دهد
از همت تو شرم ندارد سپهر دون
کز صبح تا به شام جهان را دونان دهد
گشته است پای باز مشرف به دست تو
بر پای خویش بوسه پیا‌پی ازان دهد
چترت مظله است که سکان خاک را
از تاب آفتاب حوادث امان دهد
مشکل رسد به خاک درت چشمه حیات
ور خود به این امید همه عمر جان دهد
خصمت که گشت تشنه به خون خو دارد می
آبش دهد زمانه بنوک سنان دهد
روزی که کرد لشکر مریخ رزم شاه
برجیس را ز شعر سیه، طیلسان دهد
بهر هنروران گه هیجا ز غیبها
عارض چو عرض جوشن و بر گستوان دهد
پای مبارک تو کند زور بر رکاب
دست مخالفت همه تاب عنان دهد
رمحت میان بسته نهد بهر دام و دد
یک خوان که شرح رزمگه هفتخوان دهد
شاها! اگر چه گفت «ظهیر» از سر طمع
این بیت را و حرص طمع بر هوان دهد:
«شاید که بعد خدمت سی‌سال در عراق
نانم هنوز خسرو مازندران دهد»
داری تو جای آنکه کمین مدح خوان تو
صد ساله نان به صد چون قزل ارسلان دهد
روح «ظهیر» اگر شنود این قصیده را
صد بار بیش بوسه مرا بر زبان دهد
تا صبح نو عروس زمرد حجاب را
هر روز جلوه از تتق خاوران دهد
بادا عروس بخت تو را زینتی که چرخ
هر ساعتش به روی نما، صد جهان دهد
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۱ - در مدح امیر شیخ حسن
صبا، چون پرده ز روی بهار بگشاید
عروس گل، تتق از صد بار بگشاید
چو چشم یار نماید بعینه نرگس
که بامداد ز خواب خمار بگشاید
گشاد باغ ز نرگس هزار چشم و کجاست
کسی که یک نظر اعتبار بگشاید؟
تو دل نمودگی غنچه با صبا بنگر
که هر دمش که بیند، کنار بگشاید
بنفشه در شکن و پیچ راست می‌ماند
به حلقه‌ای که سر زلف یار بگشاید
تو باش تا گره غنچه از دامن گل
صبا به ناخن سر تیز خار بگشاید
رگ جهنده باران هوا به نشتر برق
دمادم از تن ابر و بهار بگشاید
صبا که قافله سالار چین و تاتارست
به تحفه‌های گل و لاله بار بگشاید
هوا به یک نفس از چین طره سنبل
هزار نافه مشک تتار بگشاید
خوش آیدم گل زنبق که پنجه سیمین
پر از قراضه زر عیار بگشاید
چنار دست تطاول بر آرد و قمری
زبان به شکوه زدست از نگار بگشاید
نگار بسته و بگشاده دست و سر سهی
چو شاهدی است که دست از نگار بگشاید
کجاست ترک پری چهره تا به کام قدح
ز حلق شییه می خوشگوار بگشاید
صبوح بر طرف لاله‌زار کن که صباح
دل از مشاهده لاله‌زار بگشاید
چنانک سوسن آزاده هر صباح زبان 
به شکر نعمت پروردگار بگشاید 
دهان لاله بشوید صباح به مشک گلاب 
که تا مدح شه کامگار بگشاید 
جهانگشای عدوبند میر شیخ حسن 
که چنبر فلک از اقتدار بگشاید
یگانه ای که اگر بانگ بر زمانه زند 
علاقه نه و هفت و چهار بگشاید 
تهمتنی که چو زه بر کمان کین بندد 
ظفر کمین زیمین و یسار بگشاید 
شهی که آیت صیتش چو رایت اسلام 
به هر طرف که رسد آن دیار بگشاید 
اگر محاصره آسمان کند رایش 
به یک دو ماهش هر نه حصار بگشاید 
ز چرخ طایر و واقع پذیره باز آید 
چو قید باز به قصد شکار بگشاید 
به هر زمین که غبار سمند او خیزد 
چه نافه ها که صبا زان غبار بگشاید 
به هر سراب که عین عنایتش گذرد 
چه چشمه ها که ازان رهگذار بگشاید 
افق جواز نیابد که بی اجازت او 
ره قوافل لیل و نهار بگشاید 
زمانه زهره ندارد که بی اشارت او 
درخز این کان و بحار بگشاید 
خجسته روز کسی که به یمن طالع سعد 
نظر به طلعت این شهریار بگشاید 
سموم قهر تو آتش به آب دربندد 
نسیم لطف تو کوثر زنار بگشاید 
چو تیغ رزم شکوه تو در میان بندد 
به دست کین کمر کوهسار بگشاید 
چو کلک فکر ضمیر تو در بیان آرد 
به نوک آن گره روزگار بگشاید 
جمال چهره حق چون تویی تواند دید 
که پرده غرض از روی کار بگشاید 
دو دست بسته عدو را به پای دار آور 
که کار بسته او هم زدار بگشاید 
زاژدهای درفش تو بر دلش گرهی است 
که آن گره سر دندان مار بگشاید 
چو راوی کلماتم به حضرت تو زبان 
به نقل این سخن آبدار بگشاید 
جهان ز گردن خود عقد های نظم ظهیر 
ز شرم این گهر شاهوار بگشاید 
ز چرخ اگر فروبستگی است در کارم 
به یمن بخت خداوندگار بگشاید
به نزد تو چه محل بستگی کار مرا
به یک نظر کرمت زین هزار بگشاید
همیشه تا به بهاران نقاب غنچه صبا
ز عارض گل نازک عذار بگشاید
بهار عمر تو سر سبز باد چندانی
که دهر خوشه پروین زبار بگشاید
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۲ - در مدح سلطان اویس
سحرگهی که چمن، شمع لاله در گیرد
سمن به عزم صبوحی پیاله برگیرد
جهان پیر چون نرگس، جوان و تازه شود
هوای جام و نشاط قدح ز سر گیرد
چو مرغ عیسی اگر لعبتی ز گل سازی
ز اعتدال هوا حکم جانور گیرد
مشابه گل زرد فلک شور گل سرخ
نخست تیغ برآرد، دگر سپر گیرد
نمونه‌ای است ز حراق و آتش و کبریت
چراغ لاله که هر شب زباد درگیرد
بدان چراغ شب تیره تا سحر بلبل
همه لطایف اوراق گل ز بر گیرد
اگر نسیم سحر، بر ختن گذار کند
زرشک مشک، چه خونها که در جگر کند
مسافری عجیب است این گل رسیده که او
چو برگ سفره بسازد، ره سفر گیرد!
ز یک نسیم که در آستین غنچه بکر
دمد شمال چو مریم، به روح بر گیرد
ز بس قراضه که گل کرد در دامن
مجال نیست که دامن به یکدگر گیرد
ز آفتاب چو چرخ خمیده نرگس مست
بیاد خسرو آفاق جام زر گیرد
اگر حمایت او ذره را دهد تمکین
فراز مسند خورشید، مستقر گیرد
ایا سحای نوالی که دست بخشش تو
به گاه فیض عطا بحر را شمر گیرد!
تو آفتاب منیری چو آفتاب سپهر
چهار بالش ملک از تو زیب و فر گیرد
عنایت تو روانی به یک نفس بخشد
کفایت تو جهانی به یک نظر گیرد
به فر داد تو دراج، چشم باز کند
به عون عدل تو روباه شیر نر گیرد
برید فکر تو افلاک زیر پا آرد
همای همت آفاق زیر پر گیرد
چو تیغ تو بدرخشد قضا مفر جوید
چو شصت تو بگشاید قدر حذر گیرد
مهابت تو اگر باد را عنان پیچد
صلابت تو اگر کوه گران را ز جای برگیرد
به قهر باد سبک را به خاک دفن کند
به حکم کوه گران را زجای برگیرد
عدو و حسام تو را چشمه اجل خواند
ولی نیام تو را مطلع ظفر گیرد
چو آفتاب ضمیرت به یک اشارت رای
زحد خاور تا مرز باختر گیرد
شب زمانه به مهر تو گردد آبستن
وگرنه کین تو حالی دم سحر گیرد
ز خاک پایت اگر حور ذره‌ای یابد
به خاک پات که در دامن بصر گیرد
شرار آتش قهرت اگر به کوه رسد
ز خاصیت همه اجزای او شکر گیرد
زبان نطق تو به خامه گر سخن راند
چو نیشکر همه اجزای او شکر گیرد
بهار جاه ز خلق تو رنگ و بو یابد
نهال عدل ز بذل تو بار و بر گیرد
زمانه اطلس گلریز سبز گردون را
ز گرد کحلی خنگ تو استر گیرد
اگر ز نعل سمند تو افسری یابد
سر سپهر به ترک کلاه خور گیرد
اگر نه مدح تو گوید زمانه سوسن را
بنفشه‌وار زبان از قفا بدر گیرد
مرا زمانه فضیلت نهد بر اهل زمین
وگر همین قلم خشک و شعر تر گیرد
همیشه تا که خود این سرای شش سوار
ز بهر آمد و شد خانه دو در گیرد
سرای عمر تو معمور باد تا حدی،
که کارخانه گردونش از تو فر گیرد
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۳ - در مدح سلطان اویس
زامروز تا به حشر بر ابنای روزگار 
شکرانه واجب است به روزی هزار بار 
کامروز نور باصره آفرینش است 
در عین صحت از نظر آفریدگار 
دارای عهد شاه اویس آنکه می کند 
 از تیغ گرد خطه دین آهنین حصار 
هر دم به آستین کرم پاک می کند 
انصاف او زدامن آخر زمان غبار 
دیبای صبح را دل او بافته است پود 
اکسون شام را غضبش تافته است تار 
در جنب رفعتش نبود چرخ سر افراز 
با تاب حمله اش نبود کوه پایدار 
رایش چو بر مدارج همت نهد قدم 
بر دوش آفتاب نهد دست اعتبار 
ای زمره ملوک مطیعت به اتفاق 
وی خسرو نجوم غلامت به اختیار 
هم عقل را کمال زذات تو مستفاد 
هم روح را حیات ز لطف تو مستعار 
شاخی است رایت تو که نصرت دهد ثمر 
بازی است همت تو که گردون کند شکار 
پیش افق ز تیغ تو سدی اگر کشد 
چتر سیاه شب نشود زین پس آشکار 
ز اعجاز عدل توست که ابنای عصر را 
در دور دولت تو به توفیق کردگار 
رفت آنچنان خیال می از سر که بعد ازین 
بیند به خواب چشم بتان مستی و خمار 
شاها در این دو هفته که خورشید ملک را 
شد منحرف مزاج مبارک هلال وار 
دور از جناب شاه بر اعیان مملکت 
روز سپید بو سیه چون شبان تار
نی نبض باد داشت در آن روز جنبشی 
نی طبع خاک بود درآن حال بر قرار 
چون شمع مومنان همه شب زنده داشتند 
با سینه های سوخته و چشم اشکبار 
شکر خدا که عاقبت کار جمله را 
باز آمد آب دیده و سوز جگر به کار 
قاروره سپهر زتاب درون خلق 
دارد هنوز گونه نارنج وعکس تار 
دیدم بنفشه وار سپهر خمیده قد 
سر بر زمین نهاده روان اشک بر عذار 
از بهر جان درازی تو ساکنان خاک 
بگشاده دستها همه چون سرو و چون چنار 
صد بار کردم عزم زمین عیسی از فلک 
بهر علاج و باز همی گشت شرمسار 
زیرا که از دمش فلک از روی پند گفت 
کین کار نیست کار تو و چون تو صد هزار 
لطف خداست جوهر ذات مبارکش 
این کار هم به لطف خداوند واگذار 
کاری اگر همی کنی اندر جوار خویش 
زآفتاب رعشه براز آسمان دوار 
بر پای بود تخت به پیش چو بندگان 
بر صدر دستها بنهاده در انتظار 
تا کی تو پای بر سرو و بر دست او نهی 
و او سر بر آسمان برساند زافتخار؟ 
منت خدای را که نشستی به فال سعد 
بر صدر تخت بار دگر باز بختیار 
آوازه سلامت ذاتت بگوش ملک 
گاه از یمین همی نهد و گاه از یسار 
گر زانکه آسمان ز پی عرض حال خویش 
درد سریت داد برو سرگردان مدار 
آن روزه تیره باد که در ملک سلطنت 
خواند زمانه جز تو کسی را به شهریار 
و آن روز خود مبارک که دوران چرخ را 
آلا به گرد نقط چترت بود مدار 
تو جان روزگاری و جانها به جان تو 
پیوسته اند جان تو به جان روزگار 
تو شمع دلفروز شبستان عالمی 
حاشا که بر سر تو بود باد را گذر 
پیوسته تا بود سبب صحت بدن 
بیماری نسیم روان بخش در بهار 
ذات مبارکت ز همه رنج و آفتی 
محروس باد در کنف لطف کردگار
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۵ - در مدح سلطان اویس
فرخ اختر اختری دری و دری شاهوار
شد ز برج خسروی و درج شاهی آشکار
آسمان در حلقه بر خود گوهری می داشت گوش 
ساخت امروزش برای آفرینش گوشوار
سالها می جست چشم آفتاب نوربخش 
تا به ماهی نو منور کردش اکنون روزگار
مادر ایام را آمد به فرعون و بخت 
قره العینی ز روز نیک گردون در کنار
آرزویی کرد گردون کین گل اقبال را 
پیچید اندر اطلس زنگاری خود غنچه وار
حور چون گل پیرهن صد پاره کرد از رشک و گفت 
حاش لله کو لباس ظالمان سازد شعار
مشتری اشکال سعد اختر از یک به یک 
در نظر آورد و شکل طالعش کرد اختیار
باش تا این باز نصرت را ببالد بال و پر 
باش تا بر خنگ گردون دولتش گردد سوار
خسروان را خاتم است آن خاتم فیروز بخت
خاتمی کو در جهانداری است از جم یادگار
ملک را بود آرزو از بهر شاهی دولتی 
یافت ملک این آرزو را در کنار شهریار
ماه ملک آرای برج سلطنت سلطان اویس 
آفتاب عدل پرور سایه پروردگار
آنکه بر سمت رضایش می کند اختر مسیر
وانکه بر قطب مرادش می کند گردون مدار
رای ملک آرای او را از بلندی آسمان 
می توان گفتش به شرطی کاسمان گیرد قرار
خلق او را کی می توان گفتن صبا وقتی مگر 
کز صبا ننشسته باشد بر دلی هرگز غبار
چون قدح گیرد به کف ابری است سر تا سر حیا 
چون کمربندد به کین کوهی است سر تا سر وقار
دست جود او درم را می شمارد خاک ره 
یا دو دستش خود درم را می نیارد در شمار
هیچ می دانی چرا پیوسته دارد سر به زیر ؟ 
آب را زیرا که هست از لطف خسرو شرمسار
نقد رایش در ترازو چون درست آفتاب 
بارها بشکست وجه زهره را قدر و عیار
ای زبدو آفرینش ذات پاکت آمده همچو گل
 با تخت شاهی همچو نرگس تاجدار
همت والای تو از سروران بالاتر است 
کی تواند برد باد مهرگان دست از چنار
صورت خصم تو بندد دار خود در روز و شب 
کرد خواهد عاقبت سر در سر خصم تو دار
نعل اسبت کرد گردون چون هلال اندر مراد
می خریدش مشتری از بهر تاج افتخار
خسروان بندد بر خود گوهر از روی شرف 
گوهرت اصلی است همچون گوهرکان و بحار
شد به عهد عدل تو محفوظ خان و مال خلق
ای به عهد عدل تو گردنکشان در هر دیار
از پی راه مظالم کرده از گردون برون 
نال ایتام بحار و خون مشکین تتار
روی اگر از آتش بتابد رای ملک آرای تو 
کنده ای سازد همان دم هیمه را بر پای نار
قلزم جود تو را نه قبهنیلی حباب
مشعل رای تو راهفت اختر دری شرار
گرد خیلت خاست از ماهی و بر شد تا به ماه 
اینک از قلب فلک بنگر غبارش بر عذار
تا بخواباند چمن در عهد طفل غنچه را 
هر سر سالی و در جنباندش باد بهار
دولت طفلت که هست او حامی گردون پیر
بر سریر سروری پیوسته بادا پایدار
 وقت صبح است و لب دجله و انفاس بهار
 ای پسر کشتی می تا شط بغداد بیار
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۶ - در مدح امیر شیخ حسن
دجله عمری است، تر وتازه که خوش می گذرد 
ساقیا می گذر عمر به عطلت مگذار!
چند پیچیم چو زلفین تو در دور قمر ؟ 
چند باشیم چو چشمان تو در عین خمار؟
کار آن است تو را کار ، ورت صد کار است
بر لب دجله رو ودست بشوی از همه کار
کمتر از خارنه ای ، دامن گل بویی گیر 
کمتر از سرونه ای ، تازه نگاری به کف آر
جام خورشید از آن پیش که بردارد صبح 
جام جمشیدیصبها به صبوحی بردار
جام بر کف نه ودر باده نگر تا زصفا 
حور در پرده روحت بنماید دیدار
می گلگون که کند پرتو عکسش به صبوح 
صبح را همچو شفق گونه به گلگونه نگار
بخت یار است وفلک تابع وایام به کام
فتنه در خواب وجهان ایمن ودولت بیدار 
دور مستی است در این دور نزیبد که بود 
بجز از حزم خداوند جهان کس هشیار
نقطه دایره پادشهی ، شیخ حسن 
شاه خورشید محل ، خسرو جمشید آثار
آنکه بر شاهسوار فلک ار بانگ زند 
که بدار ای فلک او را نبود باز مدار
کف او مقسم ارزاق وضیع است وشریف 
در او کعبه آمال صغار است وکبار
بار ها با گهر افشانی دستش زحیا 
ابر آب دهن انداخته در روی بحار
قرص خورشید اگر در خور خوانش بودی 
عیسی مایده آراش بدی خوان سالار
ای که از نزهت ایوان تو بابی است بهشت
وی که از روضه ی اخلاق تو فصلی است بهار !
فلک آثار سم اسب تو در روز مصاف 
همه بر دیده خورشید نویسد به غبار
زحل از قدر تو آموخت بزرگی وشرف
این چنین ها کند آری اثر حسن جوار
شرح رای تو دهد شمع فلک در اصباح 
دم زخلق تو زند باد صبا در اسحار
بیلکت چون بنهد چشم بر ابروی کمان
زه به گوش ظفر آید زدهان سوفار
روز بزم تو درم به همه قدر از سبکی 
در نیار به جوی هیچکس او را به شمار 
گرزند نا میه در دامن انصاف تو چنگ 
بر کند لطف تو از پای گل ونسرین خار
باز اگر پای به دست تو مشرف نکند 
پای خود را ندهد بوسه به روزی صد بار
هر که بیرون نهد از دایره حکم تو پای
بس که سر گشته رود گرد جهان چون پرگار
خسروا لشگر منصورت اگر رجعت کرد 
نیست بر دامن جاه تو ازین هیچ غبار
عقل داند که در ادوار فلک بی رجعت 
استقامت نپذیرند نجوم سیار
این یقین است که در عرصه ملک شطرنج 
برتر از شاه یکی نیست به تمکین و وقار
دیده باشی که چو رخ برطرف شاه نهد
بیدقی بی هنری کم خطری بی مقدار
وقت باشد که نظر بر سبب مصلحتی 
نزد شاپش ویک سو شود از راه گذار
نه ارزان عزم بود پایه بیدق را قدر
 نه از این حزم بود منصف شاهی را عار
آخر دست بر آرد اثر دولت شاه
زنهادش به سم اسب وپی پیل دمار
پادشاها منم آن مدح سرایی که نیافت 
مثل من باغ سخن طوطی شکر گفتار
بلبلی نیست که در معرضم آید امروز 
من تنها وز مرغان خوش آواز هزار
تا جهان را بود از گردش ایام نظام 
تا زمین را بود از جنبش افلاک قرار
باد در سایه اقبال تو شهزاده اویس
دایم از عمر وجوانی وجهان بر خوردار!
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۷ - در وصف ساغر و می 
نیست پیدا ، این محیط لاجوردی را کنار 
ساقیا دریای می در کشتی ساغر بیار !
چون به زرین زرورق می مگذارن عمر عزیز 
زین محیط غم که بروی نیست کشتی را گذار 
اندران شبها که خیل ماه بر دارد سپهر 
زینهار از دجله خندق ساز واز کشتی حصار !
کشتی خورشید پیکر کانعکاس جرم او 
روز روشن می نماید در دل شبهای تار 
هست خرم گلشنی ترکیب او از چوب خشک 
لیک چوب خشک او می آورد پیوسته بار 
مرکبی چوبین روان باباد در رفتن ولی 
نیست هیچ از رفتن او باد را بر دل غبار 
روحش از باد شمال است وروان از آب بحر 
نیست در گیتیجز این آب وهوایش سازگار 
معده او بگذارند سنگ خارا را ولی 
باشد اندر اندرونش آب صافی ناگوار 
آب را هر دم ز پهلویش بود رنگی دگر 
خود همین باشد به غایت عالم حسن جوار 
گردرین کشتی گذارد روزگار خود جهان 
ایمن از موج حواد ث بگذارند روزگار
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۴۸ - درمدح امیر سیخ حسن نویان
به چشم و ابرو و رخسار و غمزه می‌برد دلبر
قرار از جسم و خواب از چشم و هوش از عقل و عقل از سر
نباشد با لب و لفظ و جمال و حال او ما را
شکر در خورد و می در کام و مه در وجه و شب در خور
سر زلف و رخ خوب و خط سبز و لب لعلش
سمن‌سای و مه‌آسای و گل‌آرای و گهرپرور
عذار و خط و رخسار و لب و دیدار و گفتارش
بهار و سبزه و صبح و شراب و شاهد و شکر
نباشد خالی از فکر و خیال و ذکر او ما را
روان در تن خرد در سر سخن در لب نفس در بر
نثار خاک پایت راز جسم و شخص و چشم و رخ
بر آرم جان ببازم سر ببارم در بریزم زر
به بوی رنگ و زیب و فر چو تو کی روید و تابد
گل از گلشن می از ساغر مه از گردون خور از خاور
مگر مالیده‌ای بر خاک نعل سم اسب شه
لب شیرین خط مشکین رخ نازک بر دلبر
فلک قدری ملک صدری امیری خسروی کآمد
سعادت‌بخت و دولت‌یار و ملک‌آرای و دین‌گستر
قَدَرقدرت، قضافرمان، شهنشهه‌شیخ، حسن نویان
جهانگیر و جهان‌دار و جهان‌بخش و جهان‌دارو
ز رای و طلعت و احسان و افضالش بود روشن
چراغ مهر و چشم ماه و آب بحر و روی بر
ز فیض لفظ و کلک و دست و طبعش زله می‌بندد
قصب قند و مگس شهد و صدف درّ و حجر گوهر
به امرو رای و تدبیر و مراد اوست گردون را
ثبات و سیر و حل و عقد و امر و نهی و خیر و شر
ز عدل و داد وجودش آنچه دین دارد کجا دارد
دماغ از عقل و عقل از روح و روح از طبع و طبع از خور
زهی آراسته تخت و سپاه و ملک و دین ذاتت
چو دین عقل و روان جسم و حسب نفس و شرف گوهر
تذرو و تیهو و دراج و کبک از پشتی عدلت
همایون فال و فارغ بال و طغرل صید و شاهین بر
ز خال و عم و جد و باب موروثی است ذاتت را
کمال نفس و حسن نطق و عز و جاه و زیب و فر
به کید و مکر و تزویر و حیل نتوان جدا کردن
نسیم از مشک و رنگ از لعل و تاب از نار و نور از خور
ز اقبال و جلال و عز و تمکین تو می‌بخشد
سری افسر شرف مسند امان خاتم طرب ساغر
نمی‌بینم به دور عدل و داد و لطف طبعت جز
قدح گریان و دف نالان و می آب و نی لاغر
در آن ساعت که از پیکار و حَرْب و رزم کین گردد
اجل مالک روان هالک زمان دوزخ مکان محشر
ز سهم تیر و عکس تیغ و گرد خاک و خون یابی
وجوه اصفر جبال اخضر سپهر اسود زمین احمر
زواج گردو موج خون و آشوب فتن گردد
زمین گردون جهان دریا فرس کشتی بلا لنگر
گهی گردد گهی لغزد گهی پیچد گهی لرزد
سر مردم سم اسب و بن رمح و دل خنجر
تو بر قلب صف خیل سپاه دشمنان تازی
ظفر قاید قضا تابع ولی غالب عدو مضطر
روان سوی عدو گرز و سنان و ناوک و تیرت
عدم دردم بلا در سر اجل در پی فنا در بر
بیندازد و بنهد و فرو گیرند و بردارند
یلان اسپر سران گردن مهان مغفر شهان افسر
به زیرت بادپا اسبی جهان‌پیمای آتش‌رو
جوان‌دولت، مبارک‌پی، قوی‌طالع، بلنداختر
به وقت صید و سبق و عزم و رزم و از وی فرو ماند
به سرعت و هم و جستن برق و رفتن سیل و تک صرصر
به سیر و سرعت و رفتار و رفتن بگذرد چون او
نسیم از بر و باد از بحر و ابر از کوه و سیل از در
امیر خسروا شاها نوشتن وصف تو نتوان
به صد قرن و به صد دست و به صد کلک و به صد دفتر
کلامی گرچه مطبوع و روان و دلکش است الحق
که دارد چون تو معشوقی نگار چابک و دلبر
به فرو بخت و اقبالت جواب آن چو آب اینک
لطیف و روشن و پاک و خوش و عذاب و روان و تر
بقای و فعل و تاثیر و مدار و سیر تا دارد
نفوس و عنصر و ارواح و چرخ و گردش و اختر
نفوس و عنصر و ارواح و چرخ و اخترت بادا
مطیع و تابع و محکوم و خدمتکار و فرمان بر
خداوندت مه و سال و شب و روز و گه و بی‌گه
معین و ناصر و هادی و یاور حافظ و یاور
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۰ - در مدح دلشاد خاتون 
کجایی ای زنسیمت دماغ باغ معطر ؟ 
بیا که باغ به شمع شکوفه گشت منور 
هوا زعکس شقایق صحیفه ایست ، ملون 
زمین زشکل حدایق کتابه ایست مصور 
شکوفه چون گل رویت گشاده روی مطرا 
بنفشه چون سر زلفت کشیده خط معنبر 
دهان غنچه چولعلت ز خنده گشت لبالب 
خط بنفشه چو زلفت معنبر است سراسر 
صنوبر اربدل راست نیست بنده قدت 
چراست این همه دل در هوای قد صنوبر 
اگر چو چشم تو عبهر بعینه ننماید 
زمانه چشم چرا بر ندارد از عبهر 
درخت شد دم طاوس ، وغنچه شد سر طوطی 
ز حلق بلبله باید گشود خون کبوتر 
صباح کرده صبوحی به لاله زار گذر کن 
که لاله داغ صبوحی کشیده است به رخ بر 
ببین که بر سر راه نسیم باد بهاری 
چه نافه های تتاری نهاده اند بر آذر 
بر آذر است مرا جان بیار آب رزانم 
که شوق آب رزانم بسوخت جان برادر 
بیار از آن می گلگون که گر شعاع وی افتد 
بدین حدیقه گل زرد واشود گل احمر 
ز سرکش سر نرگس اگر بخواب فروشد 
عجب مدار که دارد پیاله ای دو سه در سر 
به باد رفت سر لاله در هوا وهنوزش 
بدر نمی رود از سر خیال باده وساغر 
به تنگ عیشی از آن رو بساخت غنچه که او را 
زریست اندک وصدوجه نازک است بر آن زر 
نمود صورت بادام در نقاب شکوفه 
چنانک دیده خوبان زطرف شقه چادر 
بسی نماند که گردد دهان غنچه خندان 
چو طوطی از ره تلقین عندلیب سخنور 
برون کشید جهان از قفا زبان بنفشه 
مگر نکرد چو سوسن به ذکر شاه زبان تر 
سر سلاطین دلشاد شاه جم گهر آن کوه 
زخسروان به گهر بر سر آمد ست جو افسر 
هزار بار به روزی شکسته از سر تمکین 
شکوه مقنعه او کلاه گوشه سنجر 
زهی زبادیه آز کاروان امل را 
انامل تو بسر حد آرزو شده رهبر !
سعادت ازلی، در ولای جاه تو مدغم 
شقاوت ابدی ، در خلاف رای تو مضمر 
فروغ نعل سمندت هلال غره دولت 
مثال سایه چترت سواد دیده ی کشور 
ز خاک پای شریفت عیون حور مکحل 
ز بوی خلق لطیفت دماغ روح معطر 
تو را بود زصباح ورواح رایت وپرچم
ترا سزد زسپهر وستاره خیمه ولشکر 
زعصمتت نکشیده شمال کوشه برقع 
زعفتت نگرفته خیال دامن معجر 
تویی که دور فلک راست ظل چتر تو مرکز 
تویی که حکم قضا راست خط رای تو مسطر 
بدور عدل تو آهوی ناتوان رمیده 
چو چشم مست بتان است شیر گیر ودلاور 
فسانه ایست زبزم تو ذکر روضه وجنت 
نشانه ایست ز رای تو اوج طارم اخضر 
اگر زمانه گشایش نه از ضمیر تو یابد 
کلید صبح شود قفل بر دریچه خاور 
زهیچ سینه به عهد تو بر نیامده دودی 
که دامن تو بگیرد مگر زسینه مجمر 
ز رهگذار تو کی بر دلی نشست غباری 
مگر غبار رهت کان نشست بر دل اختر 
بجز طلیعه کشور گشای صبح به عهدت 
زمانه را به شبیخون کسی نیامده بر سر 
زمانه مقنعه زان بر سر خطیب فکندست 
که در زمان تو با تیغ رفت بر سر منبر 
شب شبه صفت آمد شبیه کلک سیاهت 
از آن به یک شکم آرد هزار دانه گوهر 
حقیقت است که آموخت از بیان شریفت 
طبیعت از قلم نی پدید کردن شکر 
چو نقش آینه در قید آهن است همیشه 
معارض تو شد از روی عکس برابر
منم که ملک سخن را به عون مدح تو کردم 
به زخم تیغ زبان سخن تراش مسخر 
چو قطره ام به هوایت بدین دیار فتاده 
تو بحر اعظمی این قطره را به لطف بپرور 
زلال خاطرم آن در هوای مدح تو صافی 
روا مدار که گردد زهر غبار مکدر 
تو آفتابی ومن کم نیم زذره خاکی 
که او زیک نظر آفتاب گشت مشهر 
زبان کلک به روی کتاب غیر ثنایت 
گر از دهان دوایت آورد حکایت دیگر 
زبان خامه ببرم بریزم آب مرکب 
لب دوات ببندم سیه کنم رخ دفتر 
همیشه تا چو دم صبح زنگ شب بزداید 
جمال صورت عالم نماید آینه خور 
غبار نعل سمند تو باد از همه رویی 
سواد چشم جهان را چو روز آمده در خور 
فروغ رای منیرت، نگین خاتم دولت 
بقای مدت عمر ت،طراز دامن محشر
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۵۱ - در مدح سلطان اویس
دارم آهنگ حجاز ، ای بت عشاق نواز 
راست کن ساز ونوایی زپی راه حجاز 
راز جان گوش کن از عود که ره یافته اند 
محرمان حرم اندر حرم پرده یراز 
پرده سازده امروز ، که خاتون حجاز 
می دهد جلوه حسن از تتق عزت وناز 
آفتاب طرب از مشرق خم می تابد 
خیز ومی خورد که نکردند در توبه فراز 
یا رخواهی که به شادی زدرت باز آید ؟ 
راه دل پاک کن وخانه دل را در باز 
مرحبا می شنود پخته این ره ! زدر آ 
بختی از سر در آ، نشنود الا آواز 
پختگان بین شده از شوق ندابی دل وهوش 
بختیان بین همه از صوت ندا در تک وتاز 
عاشقان حرم از جام ندا سر مستند 
مطربا این غزل از پرده عشاق نواز 
ای بگرد حرمت طوفان کنان اهل نیاز ! 
عاشقانی به صفا راهروانی سر باز 
چشمه نوش لبت بر لب کوثر خندان 
آب چاه ز نخت بر چه زمزم طناز
گرد کوی تو کند کعبه همه عمره طواف 
پیش روی تو برد قبله همه روزه نماز
باد قربان کمان خانه ابروی تو دل 
خاصه آن دم که بود چشم خوشت تیر انداز
دست در حلقه موی تو اگر نتوان کرد 
بر در کعبه کوی تو نهم روی نیاز
نیست سودای سر زلف تو کار همه کس 
کین طریقی است خم اندر خم و دلگیر و دراز
می کشد راست چو زلف کج تو سر به بهشت 
راه سودای تو کان پر زنشیب است و فراز
برو ای قافله باد و بیاور بویش 
می دهم جان بستان و بده آنجا به جواز
باد صد جان مقدس بفدای نفسی 
که صبا بوی اویس از یمن آرد به حجاز
ای دل از بادیه محنت عشقش جان را 
به حریم حرم مرحمت شاه انداز
وارث سلطنت ملک کیان ، شاه اویس 
شاه دین پرور دشمن شکن دوست نواز
آنکه از جرعه جام کرم مجلس اوست 
ز امتلا همچو صراحی به فواق آمده باز
ای همایان شده در عرصه ملکت جبار! 
وی پلنگان شده در رسته عدلت خراز
رای فیروز تو بر افسر خورشید نگین 
عهد میمون تو بر دامن ایام طراز
بوده آغاز زمان تو ستم را انجام 
گشته انجام عدوی تو امان را آغاز 
چتر انصاف تو چون ظل همای اندازد 
کبک در سایه او خنده زند بر شهباز
شد به بخت تو سر تخت مقام محمود 
شد یقینم که تو محمودی و اقبال ایاز
خصم را تیغ تو در دم به زبان عاجز کرد 
در زبان و دم شمشیر تو هست این اعجاز
گر به شاهی دگری مثل تو داند خود را 
عقل داند به همه حال حقیقت ز مجاز
در زمان تو به جز دشمن جانت زکمال 
نکشیدست کسی زحمتی از دست انداز
گه چو خورشید عنان بر جهت مشرق تاب 
گه زمشرق برود بر طرف مغرب تازبه سنان
به بنان درگه بخشش رخ احباب افروز 
درگه کوشش سر بدخواه افراز 
طبل باز تو هر آنجا که به آواز آمد
نثر طایر کند از قله گردون پرواز
خسروا دور فلک هیچ نمی پردازد
به من خسته تو یک لحظه به حالم پرداز
آسمان خواهدم از خاک درت دور افکند 
آفتابا نظری بر من خاکی انداز
درثبات قدمم صلب تر از کوه ولی 
غم دوران زمان است غمی کوه گداز
به جز از غصه مرا نیست حریفی دلدار 
به جز از ناله مرا نیست تدینی دم ساز
هر کس بر در تو رسمی و راهی دارد 
من به بیراهیم از جمله اقران ممتاز
دوش پیر خرد از روی نصیحت می گفت 
در دو بیتم سخنی خوش به طریق ایجاز
شد در آمد شدنت عمر به پایان سلمان 
بیشتر زین به سر خان طمع دست میاز
تا به کی دست دراز کنی؟ اکنون وقت است 
که به کنجی بنشینی و کنی پای دراز
کامرانیت چنان باد که در دور فلک 
هیچ باقیت نماند به جز از عمر دراز