mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۵
ایا سحاب نوالی که از صریر قلم
به گوش صامعه جز مدحت شما نرسید
به بوی خلق خوشت بح کاروان نسیم
سحرگه از طرف تبت و خطا نرسید
نماند در همه آفاق ذره‌ای که درو
ز آفتاب دلت پرتو عطا نرسید
به گرد گرد سمندت براق جمشیدی
اگر چه بود جهان گرد و باد پا نرسید
قدر ز اطلس سبز فلک قبایی دوخت
ولی به قد بزرگی تو فرا نرسید
خدا یگانا در غیبت آنچه فرمودی
به ما رسید هماندم ولی به ما نرسید
چرا قضیه اسبی که میر با بنده
روانه کرد فرومانده و هیچ جا نرسید
سمند سرکش تند تو از طریق وفا
به من پیاده بی‌دست و به چار پا نرسید
دعای من چون به تو می‌رسد دگر سهل است
اگر من ز تو زنجیری رسید یا نرسید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۶
شها که بود که از فیض بخشش تو بدو
گهر به رطل نیامد درم به من نرسید
به حضرت تو رهی کرده خانه‌ای در خواه
به من رسید که دادی ولی به من نرسید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۷
ایا شمع جمع و چراغ ملوک
چو پروانه تا چند تابم دهید 
شما عین لطفید و دریای جود
چرا وعده چون سرابم دهید
گناهی نکردم خطایی نرفت
چه موجب که چندین عذابم دهید
مرا کز تب محرق انتظار
جگر سوخت یک شربت آبم دهید
به یک شربت تربیت قانعم
وگر نیست شربت جوابم دهید
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۸
پادشاها عالم از انصاف تو معمور شد
همچنین معموره‌اش را تا ابد معمور دار
شرق و غرب ملک را بر التفات توست چشم
گه نظر با رای هندو گاه با فغفور دار
چون میسر شد به زخم تیغ ملک ایرجت
بعد ازین عزم دیار سلم و ملک تور دار
شام را از پرتو شمشیر نور صبح ده
نیم روز از گرد لشکر چون شب دیجور دار
روز و شب کایشان دولالایند بر درگاه تو
در سرای خویششان چون عنبر و کافور دار
پرده را بر غنچه چون یارد دریدن باد صبح
گر تو فرمایی که گل را بعد ازین مستور دار
دین پناها ز آستان حضرتت گر غایبم
زحمت نفس است مانع از بنده را معذور دار
پیری و رنجوری و دوری ز درگاهت مرا
جان به لب نزدیک خواهد کرد یا رب دور دار
بسته‌ام امیدها بر همت شاهانه‌ات
همت شاهانه بر این بنده رنجور دار
در پناه رایتت خلق جهان آسوده‌اند
رایت او را الهی جاودان منصور دار
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹۹
کدام پیک مبارک قدم دعای مرا
برد به حضرت خورشید آسمان مقدار
پس از دعاب و زمین بوس گوید ای شاهی
که چرخ را همه بر قطب رای توست مدار
کسی که نام تو بر دل نوشت گشت عزیز
به غیر زر که به غایت شدست پیش تو خوار
به دور عدل تو از غصه فتنه شد در خواب
به بانگ کوس تو از خواب بخت شد بیدار
بگرد جاهت اگر زآنچه و هم دایره‌ای
کشد به هم نرسد و هم را سر پرگار
به جنب رای منیر تو آفتاب ز عجز
هزار بار زند پشت عجز بر دیوار
ز تخت و بخت تو عالی است ملک را پایه
ز کلک و تیغ تو تیز است عدل را بازار
به ذکر خلق تو خلقند عنبرین انفاس
به شکر لطف تو داعی است شکرین گفتار
نکرده سنگ وقار تو را زمانه قیاس
ندید بحر عطای تو داعی است شکرین گفتار
هران کمر که نه از بهر خدمتت بندد
به مذهب عقلا باشد آن کمر زنار
به یمن همت تو پیش سائلان همه وقت
سفید و سرخ بود روی درهم و دینار
من آنکسم که به مدح تو می‌کنم مشحون
جریده‌های سیاه و سپید لیل و نهار
همیشه من به ثنای تو می‌چکانم در
چو ابر بی‌طمع و حرص را تب و ادرار
ولی توقعم از لطف شاه می‌باشد
که گه گهی دهدم بر ضمیر خویش گذار
دوم که چون شمری بندگان مخلص را
مرا به اسم غلامی درآوری به شمار
از آن عروس سخن خوش نمی‌نماید روی
که دارد آیینه طبع روشنم ز نگار
تو پادشاه جهانی و ورد من این است
که پادشاه ز شاهی و ملک برخوردار
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۰
طریق نیست سفارش به آسمان کردن
که سایه بر سر سکان ربع مسکون دار
نه عادت است به خورشید درد سر بردن
که رحمتی کن و بر خاک عین لطف گمار
و یا به ابر گهربار درفشان گفتن
که بر بنات از طریق لطف ببار
وگر نداشته بودی هزار پی عرضه
رهی به حضرت خورشید آسمان مقدار
که بنده را ز عزیزان خویش طایفه‌ای
به بارگاه سعادت گزیده‌اند خوار
تو آفتابی و ایشان چو ذره در نظرت
ز حالشان نظر تربیت دریغ مدار
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۱
شتر وابچه دیار عرب
کرد قیتولهای مردم پر
نفس من نیز رغبتی می‌کرد
گفتم ای نفس فی السلامه مر
شتر وابچه عرب چه کنی
مه دیار عرب مه شیر شتر
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۲
خسرو اخاک درگه تو مرا
از غبار ذر ور نیکوتر
لیک در حالتی چنین که منم
غیبتم از حضور نیکوتر
حال چشمم بدست دور از تو
چشم بد از تو دور نیکوتر
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۳
اگر هزار گنه بنده‌ای کند نبود
چنان بزرگ که اندک جریمه سرور
ستارگان همه در گرد شند بر گردون
گرفت نیست بران جمع جز که بر مه و خور
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۴
پریر روز به حمام در فقیری را
به فحش و زجر فرو شست خواجه مغرور
فقیر رفت که پاش چو سنگ بوسه دهد
چو شانه ریش گرفتم که دور نیستم دور
از آن پس ز پی عذر داد مشتی گل
فقیر گفت که ای خواجه نیستی معذور
دل مرا که به کلی خراب کرده توست
گمان مبر که به یک مشت گل شود معمور
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۵
آنکه از کبر، یک وجب می‌دید
از سر خویش تا به افسر هور
وانکه می‌گفت شیر معرکه‌ام
دولت شاه ساخت او را کور
قوت الظهر پشت او شکست
قره‌العین کرد چشمش کور
تا بدانی که با سعادت و بخت
برنیاید کسی به مردی و زور
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۶
ای شهنشاهی که از بهر صلاح مملکت
آهنیت خود تاج سر شد و مرکب سریر
در جهانداری نظیرت دیده گردون ندید
در جهانداری همه چیزت مهیا جز نظیر
باغ دولت آب فتح از حد تیغت می‌خورد
دشمن آتش نهادت سوخت زین غم گو بمیر
گر سگی می‌گیرد از دیوانگی صحرای موش
شیر دران را چه غم از گربکان موش گیر
داشتم شاها من اسبانی که می‌بردند سبق
از براق سیر آسمان اندر مسیر
خیل گردون غالبا بر سر ایشان رشک برد
کرد هریک را به رنج و علتی دیگر اسیر
این چنین راهی است دور از پیش و از اسبان مرا
لاشه‌ای وامانده است آن نیز چون من لنگ و پیر
باز بین کار مرا کان بار گیرم نیز ماند
هم نماندی گر به کاری آمدی آن بار گیر
من ضعیف و خسته و بار گران بر خاطرم
هر که را باری است و هست از بارگیری ناگزیر
تا نصیر و حافظ و یاور نباشد خلق را
جز خدا بادا خدایت حافظ و یار و نصیر
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۷
کرا مجال بود کز زبان همچومنی
حکایتی برساند به بارگاه وزیر
زمین ببوسد و بعد از دعا خطاب کند
که ای جناب تو والاتر از سپهر اثیر
سپهر را همه بر قطب دولت تو مدار
ستاره را همه بر سمت طاعت تو مسیر
مثال امر تو را دور چرخ فرمانبر
نگین رای تو را مهر مهر نقش پذیر
تویی که صبح ضمیر منیرت از سر عار
فشاند بر رخ خورشید دامن تشویر
نفاذ تیر بیان تو در مجاری فکر
چو گوش‌های کمان کرده پرز زه لب تیر
ز عشق خط روان مسلسل قلمت
نسیم آب روان را کشیده در زنجیر
زمانه راست ز بخت تو صد بشارت فتح 
که هست بخت تو همچون مسیح طفل بشیر 
مرا ز طالع وارون شکایتی است عجب 
اگر مجال بود شمه‌ای کنم تقریر 
چهار ماه تمام است تاز حضرت تو 
میان ببسته چو رمحم زبان گشاده چو تیر 
عجب درانکه درین چهار ماه یک نوبت 
به حال بنده نفرمودی التفات ضمیر 
که در رکاب همایون ما درین مدت 
چه می‌کند به چه می‌سازد این غریب فقیر؟
نه هیچ شغل که او را بود در آن راحت 
نه هیچ کار که او را از آن بود توفیر 
حدیث رفته رها می‌کنم که آن صورت 
نوشته بود قضا بر صحیفه تقدیر
کنون در آینه رای عالم آرایت 
ببین که کار مرا چیست صورت تدبیر 
مرا خدای تعالی به فر تخت تو داد 
فصاحت و هنر و شعر و انشا و تحریر 
فصاحت و هنر و شعر را رها کردم 
هنر مگیر و فصاحت مگیر و شعر مگیر 
مرا ز جنس دگر نوکران پیاده شمار 
از آنتکه باز ندانند شعر را ز شعیر 
ببین کهع آنچه بدیشان رسید در یک ماه 
به من رسید درین چار ماه عشر عشیر 
بقای جاه تو بادا که هر چه مقصود است 
درین میانه مرا گفته شد قلیل و کثیر
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۸
عاشثی شمعا از آن رو چون منت 
چهره‌ای زردست و چشم اشک پاش 
ورنه‌ای عاشق چرا بی علتی 
هر شبی بیماری و صاحب فراش 
عادتی داری که هر شب تا به تیغ 
سر نبرندت نیابی انتعاش 
سرکشی در عشقبازی می‌کنی 
رو که بر عاشق حرام است این معاش
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰۹
خورده بودم غصه بسیار و طبعم بسته بود 
داد حبی مسلهم فرزند مردود حبش 
تا به هر مجلس که بنشینم روانی می‌رویم 
بر سر و بر سبلت و بر ریش مردود حبش
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۰
از آبله جرب تن من 
شاخی است که غنچه گشت بارش 
هر عضوی و صد هزار غنچه 
هر غنچه و صد هزار خارش
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۱
گر سر ترک کلاه فقر داری ای فقیر 
چار ترکت باید اول تا رود کارت ز پیش 
ترک اول ترک مال و ترک ثانی ترک جاه 
ترک ثالث ترک راحت ترک رابع ترک خویش
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۲
قوی و بزرگ و سرافراز و سرخ رو ناگه 
به آرزوی تو برخاستم ز مسکن خویش 
چو در جناب تو آمد شدم دراز کشید 
برفت آب و هوس کم شد و ندامت پیش
روا مدار کنون باز پس روم ز درت 
به خود فرو شده گریان و سر فکنده به پیش
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۳
ای جهانبخشی که روز و شب چو نور آفتاب 
فیض احسان تو فایض بر سماوات است و ارض 
سرمه از خاک رهت کردن فلک را فرض عین 
می‌کشد در دیده خود می‌کند بر عین فرض 
عرض حالم راست طولی می‌کنم زان احتراز 
مختصر کاری است کارم چیست چندین طول و عرض 
باید احسانی چنان کردن که بعد از خرج راه 
قرض خود بگزارم و بازم نباید کرد قرض
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۴
ای وزیری که ملک جاه تو راست
از سماوات و ارض افزون عرض
از زمانه شکایتی دارم
بر ضمیر تو کرد خواهی عرض
چون روا باشد ای خلاصه عمر
کی سزا باشد ای خلیفه ارض
که در ایام دولت تو کسی
که دعای تو باشد او را فرض
نخورد هیچ چیز الا غم
نکند هیچ کار الا قرض
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۵
ماه گردون سلطنت ناگاه 
شد نهان در حجاب میغ دریغ 
زین تحسر بماند در دندان 
لب و دست نگین و تیغ دریغ 
تا ابد بر زوال شاه اویس 
ملک و دین می‌زنند دریغ دریغ
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۶
دارای شرق و غرب که جود و وقار تو 
دریا و کوه را همگی برد آب و سنگ 
می‌راند با لطافت طبعت حدیث آب 
صد پی برآمد از حسرت پای او به سنگ 
می‌گردد از خجالت قدرت فلک کبود 
می‌آید از حلاوت لطفت شکر به تنگ 
معدوم گشت به فتنه به عهدت از آن شدست 
پنهان به کنجهای دهان بتان شنگ
گر نیستی صقالت رایت ز آه حلق 
بودی گرفته آینه آفتاب زنگ
آنکس که چین و زنگ به شمشیر می‌گرفت 
از بیم تو گرفت رخش چین و تیغ زنگ 
خلقت ز رشک در جگر مشک کرد خون 
قهرت ز سهم از رخ مریخ برد رنگ 
ازراق خلق را سر کلک تو شد ضمان 
ابواب فتح را دم رمح تو شد خدنگ 
شاها فراق حضرت هوشنگی شما 
یکبارگی ربود ز ماه صبر و هوش و هنگ 
حرمان خاک پای تو کاب حیات ماست 
حقا که کرد شهد حیات مرا شرنگ 
تا ز آستان شاه جدا کردم آسمان 
با مهر بس به کینم و با آسمان به جنگ 
از من سوال کرد خرد کز رکاب شاه 
بهر چه باز داشتی ای بی حفاظ چنگ 
گفتم ز درد پا و ز سرما، به تاب رفت 
گفتا که بس کن این سخن سرد و عذر لنگ 
دوری به اختیارگر از قرب آفتاب 
جوید فرو رواد عطارد به خاک ننگ
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۷
 دوش با من خرد از روی نصیحت می‌گفت
کای گرفته ز جهان طبع لطیف تو ملال 
پیش ارباب زمان می نروی از چه سبب 
بهر قوتی که گریزت نبود در همه حال 
گفتمش زانکه درین دور قمر نیست کسی 
که درو بوی مروت بود و حسن خصال 
کوه کندن ز پی قوت به نوک مژه به 
که شدن پیش لئیمان زمان بهر سوال
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۸
پناه زمره اسلام تاج دولت و دین 
زهی خرد ز وجود تو کسب کرده کمال 
ز طبیب خلق تو باشد دماغ عقل سلیم 
ز حسن رای تو یابد عروس ملک جمال 
خدایگانا دانی که بنده سلمان را 
جناب توست درین مملکت ماب و مال 
سه هفته شد که ز سرما و برف در تبریز 
به جز تردد خاطر تردد است محال 
هزار بار به عزم درت کمر بستم 
ولیکنم یخ و سرما نمی‌دهند مجال 
بدانچه تا نکنی حمل بر کسالت من 
ضرورت است مرا بر تو عرض صورت حال 
همیشه تا بود اقبال و مملکت بادا 
در تو قبله ملک و مقبل اقبال
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱۹
اکمل دولت و دین ای شرف منصب تو 
در کمال شرف و قدر ازان سوی کمال 
زهره را از حسد مجلس لطفت هر شب 
بوده از خون شفق جام افق مالامال 
تن بدخواه تو دیدم شده غربال به تیر 
گرچه خون نیز ندیدم به جز آن یک غربال 
در جهان شبه نظیر تو که ممکن نبود 
همچو آسایش اهل نظر و فضل محال 
سرو را شمه‌ای از حال دل من بشنو 
از سر لطف و کرم نی ز سر رنج و ملال 
تا بدانی که به جرم هنر و فضل مراست 
دل ز مویه شده چون موی و تن از ناله چونال 
بود عمری که مرا در طلب فضل گذشت 
خوشتر از دور صبی تازه‌تر از عهد وصال 
گوش می‌دارم وصیت کرمت می‌شنوم 
کین سخن بشنود از توشه خورشید نوال 
التماس از در الطاف تو تا کی نکنم 
چون بود رنج همه گنج شود مالامال 
نعمت و محنت ایام چو باقی نبود 
عمر فانی چه کنم در طلب نعمت و مال 
تا جهان باشد باد از اثر طالع سعد 
بر جهان طلعت میمون تو فرخنده به فال
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۰
وجیه دین محمد امیر اسماعیل 
که رزق خلق خدا را کف تو گشت کفیل 
گشاده است ز دست تو دجله احسان 
چنانچه چشمه زمزم ز پای اسماعیل 
سواد باصره سائلان کند روشن 
ز دور گرد سپاه سخایت از صد میل 
بسان قطعه یاقوت قطعه منظوم 
که بود بر گهر نجم ثاقبش تفضیل 
به حضرت تو فرستادم و عطای جواب 
نیافتم که به پیش من آن عطاست جزیل
بنات بکر سراپرده ضمیر رهی 
اگر چه پیشت از آن بار بوده‌اند ذلیل 
به ردرگه تو دگر باره آمدند مگر 
کنند دیده به کحل قبول خواجه کحیل 
تو را که در همه با بی سعادت است رفیق 
به هر طرف که خرامی خدای باد دلیل
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۱
نظام واسطه عقد گوهر آدم 
که سلک ملک ز رایش گرفته است نظام 
زهی به دیده ادراک دوربین دیده 
هم از دریچه آغاز چهره انجام 
به دست رای منیرت عنان اشهب صبح 
به زیر پای مرادت رکاب ادهم شام 
قلاید مننت طوق گردن گردون 
جواهر سخنت عقد زیور ایام 
چو فضل عقل، صفات کمال ذات تو خاص 
چو نقد مهر، نوال سحاب تو عام 
جناب حضرت تو قبله وضیع و شریف 
حریم حرمت تو کعبه خواص و عوام 
به دور شحنه عدل تو در زمانه کسی 
به غیر خون صراحی نریخت خون حرام 
خیال تیغ تو گر در ضمیر کاهربا 
گذر کند شودش پر ز خون لعل مشام 
سپهر مرتبه شاها ز حال قصه خویش 
حکایتی به جناب تو می‌رود اعلام 
مرا به فضل الهی و دولت شاهی 
گذشت مدت سی سال روزگار بکام 
نبود در سر من جز هوای مطرب و چنگ 
نبود در دل من جز نشاط مطرب و جام 
به حیله از کف من ناگهان عنان مراد 
ربود توسن ایام و ابلق بدرام 
کمان چرخ مرا در نهاد پر چون تیر 
ز خانه خودم افکند، دور دشمن کام 
به بارگاه رفیع تو التجا کردم 
که هست قبله اسلام و کعبه ایام 
سزای خدمت شاه ار چه نیستم لیکن 
شدم به حکم اشارت ز زمره خدام 
ولیک از سبب آنکه نیست چون دگران 
مرا به عادت معهود زین و اسب و غلام 
نه بر بقای حریرم مذهب است طراز 
نه بر کمیت روانم مغرق است لگام
نیابتی نه که باشد امید حاصل نان 
عنایتی نه که گردد مزید شهرت عام 
درین دیار ز بی حرمتی چنان شده‌ام 
که خود نمی‌دهم هیچکس جواب سلام 
ضرورت است به سوی عراق کردن روم 
مرا چو نیست به بغداد وجه سفره شام 
ز بی‌نواییم امروز چون شکسته رباب 
مرا نه قوت آهنگ ره نه ساز مقام 
حدیث وام چه گویم که آب بر لب شط 
نمی‌دهند به وامم که خاک بر سر وام 
به تلخ عیشی ازان سر گرفته‌ام چون می 
که کرد چون عنبم عصر، پایمال لئام 
دعای دولت سلطان همیشه خواهم گفت 
نه بر امید عطا و توقع انعام 
ولیکن این قدر از راه عجز می‌گویم 
که ای زمانه به دست تو باز داده زمام 
مرا ز روی عنایت چنان بدار که من 
به حضرت تو نیارم ملالت و ابرام 
مرا کز آتش فکرت چو مشک سوخت جگر 
روا مدار که کارم چو عود باشد خام 
گمان مبر که دعاگو ز حد بی آبی 
بدین فسانه زبان تیز کرده‌ام چو حسام 
اگرچه می‌جهدم آتش از دهان چون برق 
ولیکنم ز حیا آ؛ب می‌چکد ز مشام 
همیشه تا که بر افلاک دایرند نجوم 
مدام تا که بر ارواح قائمند اجسام 
مباد جز به هوای تو گردش افلاک 
مباد جز به رضای تو جنبش اجرام
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۲
صاحب عادل کمال الدین حسن 
ای تو را مه چاکر و کیوان غلام 
همچو گردون گوهر خاص تو پاک 
همچو باران فیض انعام تو عام 
در جهان مکرمت هستی حسن 
هم به خلق و هم به جود و هم به نام 
از سعادت چون ظفر میمون لقا 
وز معالی چون فلک عالی مقام 
خواجه بهر این دعاگوی فقیر 
کرده انعامی بر ابنای کرام 
می‌برم نرد سعادت گر کند 
کعبتین لطف او، او را تمام
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۳
خدایگانا از حد گذشت و بی مر شد 
حدیث فاقه داعی و عرض قصه وام 
ز حضرت تو چو ابر آنچنان سیه رویم 
که هر دمم ز حیا آب می‌چکد ز مشام 
ولی معامل مبرم چو می‌دهد زحمت 
ضرورت است که آرم به حضرتت ابرام 
اگر بسیط زمین بحر مکرمت گردد 
جز از نوال لال تو بر من است حرام 
ور از خمار غمم جان به لب رسد چون خم 
ز دست جم نستانم خلاف رای تو جام 
به وجه دین من انعام‌های گوناگون 
اگر چه بود شما را ولی نبود تمام 
بگو که قرض رهی را تمام بگزارید 
که ناقلان سخن گفته‌اند مالامام 
اگر چنانچه بود مصلحت روانه کنند 
به جانبیم برسم رسالت و پیغام 
و یا وظیفه شغلی به من حواله کنند 
که این فتاده نماید بران وظیفه قیام 
به همتت شود آسوده خاطرم ز هموم 
به دولتت شود آزاد گردنم از وام 
جواهر سخن من شکسته می‌آید 
مگر عنایت تو نظم آورد به نظام 
همیشه تا بود از کعبه بر زمین آثار 
حریم سلطنتت باد کعبه اسلام 
اساس طاق جلالت که با فلک جفت است 
مهندس ازلی بسته بر ستون دوام
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۴
شاها از میان جان و دل بیگاه و گاه 
من دعایت با دعای قدسیان پیوسته‌ام 
با وجود ابر احسانت که بر من فایض است 
راستی از منت دور فلک وارسته‌ام 
ای خداوندی که رنگ و بوی بزمت چون بدید 
گفت گل بر خود چه می‌خندی که اینجا دسته‌ام 
درد چشمی ناگهانم خاست و اندر خانه‌ای 
تنگ و تاری همچو چشم خویشتن بنشسته‌ام 
کرده‌ام عادت به چشم و سر به درگاه آمدن 
زان نمی‌آیم که چشمم بسته و من خسته‌ام 
چشم‌های بنده از نادیدنت دیوانه‌ام 
هر دو را زان روی چون دیوانگان بر بسته‌ام 
دولتت بادا ابد پیوند و خود باشد چنین 
بارها عقل این سخن در گوش گفت آهسته‌ام
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۵
صاحب قران مملکت ای آصفی که هست 
صدر تو قبله عرب و کعبه عجم 
بر رای روشنت همگی کار ملک راست 
آن روز شد که پشت فلک را نبود خم 
برگرد خوان همت سلطان رای توست 
یک گرده قرص خاور و یک کاسه جام جم 
گر دست بر قلم بنهد بی اجازتت 
تیر فلک سپهر کند دست او قلم 
سر تا به پا وجود تو چون عقل اول است 
فضل و کفایت و هنر و همت و کرم 
حکمت اگر به پشت فلک پا در آورد 
خنگ فلک ز ضعف نهد بر زمین شکم 
پایم قیاس کرد یمین تو را خرد 
صد بار یمین تو یک نیمه بود کم 
داعی که می‌زند قدم صدق صاحبا 
در شارع محبتت از عالم قدم 
گر چند روز شد که نیامد به حضرتت 
او را نکن به زلت تقصیر متهم 
سرما به غیت است که خورشید و صبح را 
یخ بسته است چشمه و افسرده است دم 
امروز آفتاب به برف ار فرود رود 
مشکل بود بر آمدنش تا بهار هم 
پیرو ضعیف دست و قدم چون رود به راه 
جایی که یخ ز جای برد پیل را قدم 
معذور دار گر به قلم عذر خواستم 
ترسم که گر قدم بنهم بشکند قلم 
چندان بقات باد که این نیلگون افق 
گردون کشد در آخر روز از بقم رقم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۶
ای خداوندی که هر روز از درت 
مژده فتحی دگر می‌آیدم 
درگرفت از دولتت کارم چو شمع 
این زمان پروانه‌ای می‌بایدم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۷
ای کریمی که چون نسیم سحر 
باغ خلق تو را هوا دارم 
چون گل و بلبل از عنایت تو 
کار با برگ و با نوا دارم 
گر به درگه نیامدم دو سه روز 
من درین باب عذرها دارم 
درد پایی فتاد بر سر من 
من سر درد پا کجا دارم 
بود در خاطرم که گر روزی 
نبود چارپا دو پا دارم 
پای نیزم ز دست رفت و کنون 
نه دو پای و نه چارپا دارم 
اگرم پا نمی‌دهد یاری 
که حق نعمتت ادا دارم 
بر دعا دارم از برای تو دست 
چه کنم دست بر دعا دارم 
تو بمان از برای من به جهان 
که من اندر جهان تو را دارم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۸
ای خداوندی که از دریای خاطر دم به دم 
در ثنایت عقدهای در مکنون آورم 
هر زمان بهر عروس مدحت از کان ضمیر 
قطه‌ای چون قطعه یاقوت بیرون آورم 
از کمال فسحت ملک تو چون رانم سخن 
نقص‌ها در ملک جمشید و فریدون آورم 
خسروا نگذاشت درد پا که بهر دستبوس 
روی چون دولت به درگاه همایون آورم 
گر نیاوردم به درگه درد سر معذور دار 
من که درد پای دارم درد سر چون آورم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲۹
گر خسیسی زیر بالا کرد و بالایت نشست 
منع نتوان کرد سلمان نیست اینجا جای خشم 
در فضیلت چشم با ابرو ندارد نسبتی 
می‌نشیند ابروان پیوسته بر بالای چشم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۰
آصف کفایتا لطف و رافتت 
با آنکه طبع بنده لطیف است چون کنم 
از درد چشم نیست مجال ترددم 
لیکن حضور خواجه شریف است چون کنم 
بربسته‌ام دو دیده به عزم درت ولی 
سرما قوی و دیده ضعیف است چون کنم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۱
خسرو شمس و غرب شمس الدین 
بر همه سروران تویی مخدوم 
در دولت ز تو شده مفتوح 
مکرمت بر وجود تو مختوم
صاحب سیف و صاحب ملکی 
بر صحف نام نیک تو مرقوم 
طبعت آموخته قواعد ملک
ملکان از تو می‌برند رسوم 
سیرت تو فضایل و افضال 
عادت اهتمام اهل علوم 
رایت دولت تو چون رایت 
بر گذشته ز منتهای نجوم 
از تو اصحاب علم را ادرار 
و ز تو ارباب فضل را مرسوم 
در حریم حمایت کرمت 
من چرایم ز لطف تو محروم 
رای عالیت را مگر نشدست 
صدق و اخلاص من رهی معلوم 
همتت چون روا همی دارد 
که مرا می‌دهد به دست هموم 
کرم تو گرفته جمله جهان 
مال و زر بر هنروران مقسوم 
من ز نیکی تو چو تو ز بدی 
چند باشم منزه و معصوم 
بنده مهمان خوان همت توست 
دادخواهان به تو ز چرخ ظلوم
میهمان را سزد که داری نیک 
خاصه مهمان مدح خوان و خدوم 
تا بنازد به تخت شاهان بخت
تا بتاج است هر شهی موسوم 
باش بر فرق جمله شاهان تاج 
که تو شهباز و دیگران چون بوم 
صبح اقبال تو دمیده ز شام 
صیت رایت زری رسیده به روم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۲
ای صاحبی که از شرف مدح ذات تو 
هر دم چو آفتاب ز موج سماروم 
چون جمله اهل فضل ز جود توشا کردند 
پس من شکسته دل ز جنابت چرا روم 
یا داد من بده به طریقی که دیده‌ام 
یاره به من نمای بگو تا کجا روم 
هر کس رضای خویش کند حاصل از کفت 
آخر روا مدار که من بی رضا روم 
واجب چنان کند بدین آب و این قبول 
یکبارگی به .... وا روم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۳
ای وزیری که از خدا همه وقت 
روی بخت تو تازه می‌خواهم 
تا به اکنون نخواستم چیزی 
از تو اکنون اجازه می‌خواهم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۴
خسرو یم یمین امیر علی 
صورت رحمت علی علیم 
ای مزین به مدحتت اقلام 
وی مرفه به دولتت اقلیم 
هم جناب تو با ستاره قرین 
هم عدیل تو در زمانه عدیم
عقولت به مرتبت تفضیل 
بر سپهرت به منزلت تعظیم 
دردمت معجز بیان مسیح 
در کفت قوت بنان کلیم 
در زمانت ز فتنه زاییدن 
مادر روزگار گشته عقیم 
آتش خنجرت چو شعله کشید 
زهره بحر آب گشت از بیم 
بحر را کرد همتت در خاک 
لاجرم گوهرش بماند یتیم 
حاتم طی تو را کهینه غلام 
صاحب ری تو را کمینه ندیم 
خسروا بنده اسبکی دارد 
سخت سست و قوی ضعیف و سقیم 
اسبی از لاغری چنانکه برو 
گر نشیند مگس شود به دو نیم 
کنده چشمش به پنجه‌های کلاغ 
کنده جسمش به رنج‌های قدیم 
آسمان در زمان نمرودش 
داغ کرده به نار ابراهیم 
او چو مردار مرده گندیده 
من چو زاغی برو نشسته مقیم 
خود نشستن چو زاغ بر مدار 
طوطیان را خلاقیتی است عظیم 
پیش بیطار بردمش گفتم 
به دوایش مرا بده تعلیم 
گفت کین کارگاه جبار است 
کوست یحیی العظام وهی رمیم 
مگرت رحمت علی کبیر 
برهاند ازین عذاب الیم 
تا درین دور دایره کردار 
نشود نقطه قابل تقسیم 
باد قسم مخالف تو تعب 
باد خط متابع تو نعیم
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۵
زاهد بگ آفتاب سلاطین شرق و غرب 
دارای تاج بخش و خدیو جهان ستان 
ای در جبین صبح نمایت چو آفتاب 
انوار سروری ز صباح صبی عیان 
حلم تو در ثبات گر و بسته در زمین 
عزم تو در شتاب سبق برده از زمان 
آبی است رمح و تیغ تو کان آب خصم را 
گاهی ز سینه می‌گذرد گاهی از میان 
برتافته است پنجه بخت تو دست چرخ 
فی‌الجمله خود چه پنجه زند پیر با جوان 
با چرخ اگر به زور کند دست با کمر 
بخت تو آورد به زمین پشت آسمان 
شاها به مرکبی تو مرا وعده داده‌ای 
خواهم تکاوری ز جناب خدایگان 
چون همتت بلند و چو جودت فراخ رو 
چون دولتت جوان و چو حکم تو بس روان 
کام است اسب نیکرو علی رغم بدسگال 
تو کام بخش بادی و من بنده کامران
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۶
مردم چشم وزارت، مرکز دور وجود 
زبده ارکان و انجم حاصل کون و مکان 
خلق او را معجز عیسی و مریم در نفس 
دست او را قدرت موسی عمران در بنان 
میر فخر الدین مبارک شاه کز تعظیم و قدر 
فخر دارد در زمان او زمین بر آسمان 
گر کلیم الله به عمر خود به چوبی داد روح 
هر دم انگشتش مرکب می‌کند در نی روان 
آفتاب از روشنی با رای او دم زد مگر 
کافتاب و خاک را افتاد تیغ اندر میان 
صاحبا من گوهری بودم ز دریا آمدم 
چون خریداری ندیدم لاجرم گشتم کران 
نیستم گوهر مرا سیم سیه گیر آمده 
سوی دارالملک بغداد از سواد خاک کان 
عزم آن دارم که اکنون باز با دریا روم 
چشم آن دارم که بگشایی ز پایم ریسمان 
مدت ده سال اندر بوته‌های انتظار 
روزگارم آتش دم داد و دود امتحان 
عاقبت بگداخت اجزای وجودم دم به دم
خالص و صافی شدم وقت خلاص است این زمان 
چون درم آواره گردان در جهان تا می‌دهم 
شهرت آوازه احسان سلطان در جهان
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۷
پادشاها هر چه گوید پادشه باشد صواب 
همگان را آن سخن مبذول باید داشتن 
التماسی کردی از من که التماسی کن ز من 
التماس شاهخ را مبذول باید داشتن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۸
شاعری سحر آفرینم، ساحری معجز نما 
خازن گنج ممالک، مالک ملک سخن 
در دریای کاندرو ز اهل کرم دیار نیست 
ناگهان افتاده و درمانده‌ام پا بست تن 
یک به یک را کرده غارت بی سر و پایان شهر 
تا به دستار سر و ایزار پای و پیرهن 
هر یکی زینها به نوعی زحمت ما می‌دهند 
تا به کی باشد تحمل خیر سعدالدین حسن 
منعمان شهر را گو طاقت من طاق شد 
هان ببخشایید هم بر ما و هم بر خویشتن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳۹
ای ز حیای گوهر پاک تو 
غرق عرق زاده بحر عدن 
دولت طفل تو که خواهد دمد 
تا ابدش بوی لبان از دهن 
روز نخستین که ز مادر بزاد 
دایه طفل و کرم ذوالمنن 
ساختنش از اطلس گردون قماط 
داد ز پستان سعدات لبن 
روح امینش ز سر سدره گفت 
انبته الله نباتا حسن 
باد قرین تن و جانش مقیم 
ورد سحرگاه اویس قرن 
دور تو با دور فلک متصل 
عهد تو با عهد ابد مقترن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۴۰
ز هجرت نبوی رفته هفصد و چل و چار 
در آخر رجب افتاد اتفاق حسن 
زنی چگونه زنی خیر خیرات حسان 
به زور بازوی خود خصیتین شیخ حسن 
گرفت محکم و می‌داشت تا بمرد و برست 
زهی خجسته زنی خایه دار مرد افکن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۴۱
جهان مجد و معالی رشید دولت و دین 
زهی به جاه و جمال تو چشم جان روشن 
به فیض ابر کفت بحر و بر چنان پر شد 
که بحر خشک لب آمد چو ابر تر دامن 
فلک جنابا چون رای و تیغ هر دو ثور است 
به جنب رای تو گو آفتاب تیغ مزن 
تویی که در چمن فضل هر که سر بر زد 
زبان شود همه تن در ثنات چون سوسن 
ولیک ایزد داند که هر کجا هستم 
بجز جناب ثنای تو نیستم مسکن 
چو تو کریم ندیدم که می در آویزد 
وسایل تو به سایل چو غازیان به رسن 
هنوز گردنم از بار منتت پست است 
وگرنه هم سوی شکرت بر آرمی گردن 
جهان اگر پر ارزن کنند مرغی را 
دهند قوت به هر سال دانه ارزن 
جهان تهی شود از ارزن و تهی نشود 
دلم ز دانه شکرت به قوت مرغ سخن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۴۲
میر سید می‌شناسی بنده را 
تا نجویی زینهار آزار من 
زحمتم بسیار دادی وین زمانه 
رحمتی فرما ولی بر خویشتن
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۴۳
حبذا صدر صفحه‌ای که به است 
به همه بابی از بهشت برین 
میزند نور شمسه‌اش چون صبح 
خنده بر ما و زهره و پروین 
وصف نقش و نگار دیوارش 
سخن ساده می‌کند رنگین 
از نبات است اصل ترکیبش 
زان نماید نهاد او شیرین 
به نبات حسن بر آمده است 
خردش زان همی کند تحسین 
قطعه‌ای از بهشت دان که درو 
کرده بیتی فلک ز خود تضمین 
چون به تقطیع نظم بیت دهند 
خشک و بر بسته باشد و چوبین 
نظم این بیت اگرچه تقطیع است 
شاه بیت است بس بلند و متین 
راست گویی بساط جمشید است 
بر بسیط هوا به صد تمکین 
به سر خویش عالمی است که نیست 
متعلق به آسمان و زمین 
شده ایمن نهاد ترکیبش 
از خطاب خلقته من طین 
تا درو شاه کامران بنشست 
خواندش روزگار شاه نشین 
جم ثانی امیر شیخ حسن 
خسرو کان یسار بحر یمین 
ای به حق بوستان جاه تو را 
شکل نسیرین آسمان نسرین 
باد هرشب به زینت انجم 
طاق‌های سپهر را تزیین 
بر سریر سرور مسند و جاه 
تا قیامت به کام دل بنشین