mabidan/ganjoor huggingface dataset:
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۱
وفاق تخم ثباتی نکاشت در دل و دین‌ها
به حکم یأس دمیدیم از این فسرده زمین‌ها
چو غنچه در پس زانوی انتظار جدایی
نشسته در چمن ما هزار رنگ کمین‌ها
در این زمانه سر نخوتی کشیده به هرسو
ز نقشخانهٔ پا در هوای چنبر زین‌ها
غم معاش به تاراج حسن تاخته چندان
که لاغری ز میان رفته فربهی ز سرین‌ها
نم مروتی از خلق اگر رسد به خیالت
چکیده گیر به خاک از فشار چین جبین‌ها
نظر نکرده به دل مگذر ای بهار تعین
تغافل از چه به صیقل زنند آینه‌بین‌ها
حضور عبرت و اسباب راحت این چه خیال است
مژه نبسته به خواب است چشم سایه‌نشین‌ها
به نام شهرت اقبال زندگی نفروشی
که زهر در بن دندان نهفته‌اند نگین‌ها
نفس گداخت خجالت به خاک خفت قناعت
ولی چه سود علاج غرض نمی‌شود این‌ها
تظلم دم پیری‌ کجا برم من بیدل
رسید مو به سپیدی کشید پوست به چین‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۲
ای رسته زگلزارت آن نرگس جادوها
صاد قلم تقدیر با مصرع ابروها
 نتوان به دل عشاق افسون رهایی خواند
 زین سلسله آزادند زنجیر‌ی‌گیسوها
 نیرنگ طلب ما را این دربدری آموخت
 قمری به سر سرو است آوارهٔ‌کوکوها
 برغنچه ستمها رفت تاگل چمن‌آرا شد
 ازگردشکست دل رنگی‌ست بر‌این روها
 صید دوجهان‌ ازعدل درپنجهٔ اقبال است
 پرواز نمی‌خواهد شاهین ترازوها
 تا لفظ نگردد فاش معنی نشود عریان
 بی‌پردگی رنگ است اشفتگی بوها
 خست زکرم‌کیشان ظلم است به درویشان
 برسبزه دم تیغ است لب‌خشکی این جوها
 ما سجده‌سرشتان راجز عجز پناهی نیست
 امید رسا داریم چون سر به ته موها
 هر‌کس ز نظرهاجست از خاک برون ننشست
 واماند‌ة این صحراست گرد رم آهوها
 این عالم‌اندوه‌است یاران‌طرب اینجانیست
 جمعیت اگر خواهی پیشانی و زانوها
قانع صفتا‌ن بیدل بر مائدة قسمت
 چون موج‌گهر بالند از خوردن پهلوها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۳
ای فدای جلوهٔ مستانه‌ات میخانه‌ها
گرد سرگردیدهٔ چشمت خط پیمانه‌ها
 سوخت باهم برق بی‌پروایی عشق غیور 
 خواب چشم شمع و بالین پر پروانه‌ها
گردباد ایجادکرد آخر به صحرای جنون 
 بر هوا پیچیدن موی سر دیوانه‌ها
رازعشق ازدل برون‌افتاد و رسوایی‌کشید 
 شد پریشان‌گنج تا غافل شد از ویرانه‌ها
عاقبت‌در زلف خوبان جای آرایش نماند
 تخته‌گردید از هجوم دل دکان شانه‌ها
 تا رسد خوابی به فریاد دماغ ما چوشمع 
 تا سحر زین انجمن باید شنید افسانه‌ها
جوهرکین خنده‌می‌چیند به‌سیمای حسد
 نیست برهم خوردن شمشیر بی‌دندانه‌ها
 تاطبایع نیست‌مألوف‌،‌انجمن‌ویرانه است
 ناقص افتدخوشه چون‌بی‌ربط بالددانه‌ها
 خلق‌گرمی داشت‌شرم چشم‌پرخاشی نبود
 عرصهٔ شطرنج شداز بی‌دری‌این خانه‌ها
نا توانی قطع‌کن بیدل ز ابنای زمان
 آشنای‌کس نگردند این حیا بیگانه‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۴
چیده است لاف خلق به چیدن ترانه‌ها
بر خشت ذره منظر خورشید خانه‌ها
زین بزم عالمی غم راحت به خاک برد
آب محیط رفت به‌گردکرانه‌ها
نشو نمای‌کشت تعلق ندامت است
جز ناله نیست ریشهٔ زنجیر دانه‌ها
آن‌کس‌که بگذرد ز خم زلف یارکیست
بر دل چه کوچه‌ها که ندادند شانه‌ها
آتش اگر زگرمی خویت نشان دهد
انگشت زینهارکشد از زبانه‌ها
نومیدی‌ام ستمکش خلد و جحیم نیست
آسوده‌ام به خواب عدم زین فسانه‌ها
پرواز بی‌نشان مرا بال رنگ نیست
گو بیضه بشکند به‌کلاه آشیانه‌ها
کوشش به دیر وکعبهٔ تحقیق ره نبرد
آواره ماند ناوک من زین نشانه‌ها
هر عضو من چو شمع ادبگاه نیستی‌ست
تا نقش پا سر من واین آستانه‌ها
آتش زدند شب و رقی را در انجمن
کردیم سیر فرصت آیینه خانه‌ها
در دامگاه قسمت روزی مقیدیم
بیدل به بال ماگره افکند دانه‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۵
ای موجزن بهار خیالت ز سینه‌ها
جوش پری نشسته برون ز ابگینه‌ها
 جور ته‌ر پنبه‌کارگلستان داغ دل
 تیغت زبان ده دهن زخم سینه‌ها
 سودایی تو با گهر تاج خسروان
 جوید ز جوش آبلهٔ پا قرینه‌ها
 ازفضل ورحمت تولب رشک می‌ گزد
 بر ناخن شکسته‌کلید خزینه‌ها
 در خرقهٔ نیازگدایان درگهت
 نازد به شوخی پر طاووس پینه‌ها
 نازکدلان باغ تو چون شبنم سحر
 برروی برگ‌گل شکنند آبگینه‌ها
 در قلزم خیال تو نتوان‌کنار جست
 خلقی در آب آینه دارد سفینه‌ها
 دل را محبت تو همان خاکسار داشت
 ویرانه را غنا نرسد از دفینه‌ها 
چوبیدل آنکه مهررخت دلنشین اوست
 نقش نگین نمی‌شودش حرف‌کینه‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۶
ای آرزوی مهرتو سیلاب‌کینه‌ها
بر هم زن‌کدورت سنگ آبگینه‌ها
 ملاح قدرت تو ز عکس تجلیات
 راند به بحرآینهٔ دل سفینه‌ها
 آتش‌پرست شعلهٔ اندیشه‌ات جگر
 آیینه‌دار داغ هوای تو سینه‌ها
 از حیرت صفای تو خونی است منجمد
 اشک روان سطر به چشم سفینه‌ها
 درکارگاه حکم تو بهرگداز سنگ
 آتش برون دهد نفس آبگینه‌ها
 آنجاکه مهر عشق کند ذره‌پروری 
 جوشد گل شرافت ذات ازکمینه‌ها 
تا پایه‌ای ز قصر محبت نشان دهیم 
چون صبح چاک دل به فلک برد زینه‌ها 
بیدل به خاکساری خود ناز می‌کند
 ای در غبار دل ز خیالت دفینه‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۷
تعلق بود سیر آهنگ چندین نوحه‌سازی‌ها
قفس آموخت ما را صنعت قانون‌نوازی‌ها
جهانی را غرور جاه کرد از فکر خود غافل
گریبان‌ها ته پا آمد از دامن طرازی‌ها
غنا دردسر اسباب بردارد؟ محال است این
گذشتن نگذرد از آب تیغ بی‌نیازی‌ها
در تن دشت هوس یارب چه گوهر در گره بستم
عرق شد مهرهٔ گل از غبار هرزه‌تازی‌ها
جنون مشرب شمع است یکسر ساز این محفل
جهانی می‌خورد آب از تلاش خودگدازی‌ها
کمال از خجلت عرض تعین آب می‌گردد
خوشا گنجی که در ویرانه دارد خاکبازی‌ها
به اقبال ادب گر نسبتی داری مهیا کن
گریبانی که از سر نگذرد گردن‌فرازی‌ها
تو با ساز تعلق درگذشتی از امل بیدل
ندارد رشتهٔ کس بی‌گسستن این درازی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۸
باز آب شمشیرت از بهار جوشی‌ها
داد مشت خونم را یاد گل‌فروشی‌ها
ناله تا نفس دزدید من به سرمه خوابیدم
کرد شمع این محفل داغم از خموشی‌ها
یا تغافل از عالم یا ز خود نظر بستن
زین دوپرده بیرون نیست ساز عیب‌پوشی‌ها
مایه‌دار هستی را لاف ما و من ننگ است
بی‌بضاعتان دارند عرض خودفروشی‌ها
زاهدی نمی‌دانم تقویی نمی‌خواهم
سینه صافیی دارم نذر دُردنوشی‌ها
ساز محفل هستی پر گسستن آهنگ است
از نفس که می‌خواهد عافیت سروشی‌ها
محرم فنا بیدل زیر بار کسوت نیست
شعله جامه‌ای دارد از برهنه‌دوشی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۱۹
به ذوق داغ کسی در کنار سوختگی‌ها
چو شمع سوختم از انتظار سوختگی‌ها
ز خود رمیده شرار دلی‌ست در نظر من
بس است اینقدرم یادگار سوختگی‌ها
به هر قدم جگری زیر پا فشرده‌ام امشب
چو آه می‌رسم از لاله‌زار سوختگی‌ها
شرار محمل شوقم گداز منزل ذوقم
هزار قافله دارم به بار سوختگی‌ها
هنوز از کف خاکسترم بهار فروش است
شکوفهٔ چمن انتظار سوختگی‌ها
ز داغ صورت خمیازه بست شمع خموشم
فنا نبرد ز خاکم خمار سوختگی‌ها
بیا که هست هنوز از شرار شعلهٔ عمرم
نفس شماری صبح بهار سوختگی‌ها
به سینه داغ و به دل ناله و به دیده سرشکم
محبتم همه‌جا شعله کار سوختگی‌ها
رمید فرصت و ننواخت عشقم از گل داغی
گذشت برق و نگشتم دچار سوختگی‌ها
بضاعتی نشد آیینهٔ قبول محبت
مگر دلی برد از ما به کار سوختگی‌ها
مقیم عالم نومیدیم ز عجز رسایی
نشسته‌ام چو نفس بر مزار سوختگی‌ها
به محفلی که ادب‌پرور است نالهٔ بیدل
خجسته دود سپند از غبار سوختگی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۰
تا چند به هر عیب و هنر طعنه‌زنی‌ها
سلاخ نه‌ای‌، شرمی ازین پوست‌کنی‌ها
چون سبحه در این معبد عبرت چه جنون است
ذکر حق و برهم زدن و سرشکنی‌ها
چندان که دمد نخل‌، سر ریشه به خاک است
ذلت نبرد جاه ز تخمیر دنی‌ها
ما را به تماشای جهان دگر افکند
پرواز بلندی به قفس پرفکنی‌ها
الفت قفس زندگی پا به هواییم
باید چو نفس ساخت به غربت وطنی‌ها
صیت نگهت یاد خم زلف ند‌ارد
ترکان خطایی چه کمند از ختنی‌ها
جان کند عقیق از هوس لعل تو لیکن
دور است بدخشان ز تلاش یمنی‌ها
بی‌پردگی جوهر راز است تبسم
ای غنچه مدر پیرهن گل‌بدنی‌ها
از شمع مگویید و ز پروانه مپرسید
داغ است دل از غیرت این سوختنی‌ها
جز خرده چه گیرد به لب بستهٔ بیدل
نامحرم خاصیت شیرین‌سخنی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۱
سخن شد داغ دل چون شمع از آتش‌بیانی‌ها
معانی مرد در دوران ما از سکته‌خوانی‌ها
طبیعت هم‌عنان هرزه‌گویان تا کجا تازد
خیالم محو شد از کثرت مصرع‌رسانی‌ها
ز تشویش کج‌آهنگان گذشت از راستی طبعم
مگر این حلقه‌ها بردرد از ره بی‌سنانی‌ها
ز استغنای آزادی چه لافد موج در گوهر
به معنی تخته است آنجا دکان ترزبانی‌ها
چه ریشد دستگاه فطرتم تار خیال اینجا
به اشکیل خران دارم تلاش ریسمانی‌ها
ز طاق افتاد مینای اشارات فلک‌تازی
هلال اکنون سپهر افکند ار ابروکمانی‌ها
نفس سرمایه‌ای از لاف خودسنجی تبرا کن
مبادا دل شود سنگ ترازوی گرانی‌ها
به بی‌باکی زبان واکرده‌ای، چون شمع و زین غافل
که می‌راند برون بزمت آخر نکته‌رانی‌ها!
ز دعوی چند خواهی بر گردون منفعل بودن
قفس تنگ است جز بر ناله مفکن پرفشانی‌ها
غرور رستمی گفتم به خاکش کیست اندازد
ز پاافتادگان گفتند: زور ناتوانی‌ها
سری در جیب دزدیدم‌،‌ ز وهم خان‌ومان رستم
ته بالم برآورد از غم بی‌آشیانی‌ها
تو ای پیری مگر بار نفس برداری از دوشم
گران شد زندگانی بر دل از یاد جوانی‌ها
به ناموس حواسم چون نفس تهمت‌کش هستی
همه در خواب و من خون می‌خورم از پاسبانی‌ها
دنائت بس که شد امروز مغرور غنا بیدل
زمین هم بال وپر دارد به ناز آسمانی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۲
بود سرمشق درس خامشی باریک‌بینی‌ها
ز مو انگشت حیرانی به لب دارند چینی‌ها
 مرا از ضعف پرواز است قید آشیان ورنه
نفس‌گیرم چو بوی غنچه از خلوت‌گزینی‌ها
 نیاز من عروج نشئهٔ ناز دگر دارد
سپهر آوازه‌ام بر آستانت از زمینی‌ها
 دل رم آرزو مشکل شود محبوس نومیدی
که‌سنگ اینجا شرر می‌گردد از وحشت کمینی‌ها
 نفس دزدیدنم شد باعث جمعیت خاطر
به دام افتاد صید مطلبم از دام چینی‌ها
 غبار فقر زنگ سرکشی را می‌شود صیقل
سیاهی می‌برد از شعله خاکسترنشینی‌ها
 به شوخی آمد از بی‌د‌ستگاهی احتیاج من
درازی‌کرد دست آخر زکوته آستینی‌ها
 خروش اهل جاه ز خفت ادراک می‌باشد
تنک ظرفی‌ست یکسر علت فریاد چینی‌ها
 طریق دلربایی یک جهان نیرنگ می‌خواهد
به حسن محض نتوان پیش بردن نازنینی‌ها
 مگر از فکر عقبا بازگردم تا به خویش آیم
که از خود سخت دور افتاده‌ام ازپیش‌بینی‌ها
 دوتاگشتیم در اندیشهٔ یک سجده پیشانی
به راه دوست خاتم‌کرد ما را بی‌نگینی‌ها 
دم تیغ است بیدل راه باریک سخن‌سنجی
زبان خامه هم شق دارد از حرف‌آفرینی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۳
به داغ غربتم واسوخت آخر خودنمایی‌ها
برآورد از دلم چون ناله اظهار رسایی‌ها
غبارانگیز شهرت نیست وضع خاکسار ما
خروشی داشتم گم کرده‌ام در سرمه‌سایی‌ها
هوادار مزاج طفلی‌ام اما ازین غافل
که چون گل پوست بر تن می‌درد رنگین‌قبایی‌ها
چو رنگم بس که سر تا پا طلسم ساز خاموشی
شکستن هم نبرد از پیکر من بی‌صدایی‌ها
در این وادی به تدبیر دگر نتوان زدن گامی
مگر نذر ز خود رفتن شود بی دست و پایی‌ها
مباش ای غنچهٔ اوراق گل مغرور جمعیت
که این پیوستگی‌ها در بغل دارد جدایی‌ها
تو از سررشتهٔ تدبیر راهم‌ غافلی ورنه
ندارد فسق خلوتخانه‌ای چون پارسایی‌ها
کسی یارب مباد افسردهٔ نیرنگ خودداری
شرارم شنگ شد از کلفت صبرآزمایی‌ها
اثر گم کرده آهم مپرس از عندلیب من
در این گلشن نفس می‌سوزم از آتش نوایی‌ها
ز طوف آستانش تا نصیب سجده بردارم
به رنگ سایه‌ام محمل به دوش جبهه‌سایی‌ها
به دل گفتم کدامین شیوه دشوار است در عالم
نفس در خون تپید و گفت‌: پاس آشنایی‌ها
چه کلفت‌ها که دل در بی‌خودی دارد نهان بیدل
بود آیینه را حیرت نقاب بی‌صفایی‌ها
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۴
ای بهارستان اقبال، ای چمن سیما بیا
فصل سیر دل‌گذشت اکنون به‌چشم مابیا
 می‌کشد خمیازهٔ صبح‌، انتظار آفتاب
 در خمار آباد مخموران قدح‌پیما بیا
 بحر هرسو رو نهد امواج‌گرد راه اوست
 هردو عالم در رکابت می‌دود تنها بیا
 خلوت اندیشه حیرت‌خانهٔ دیدار تست
 ای‌کلید دل در امید ما بگشا بیا
 عرض‌تخصیص ازفضولیهای آداب‌وفاست
 چون نگه در دیده یا چون روح دراعضا بیا
 بیش ازاین نتوان حریف دا‌غ حرمان زیستن
 یا مرا از خود ببر آنجا که هستی یا بیا
 فرصت هستی ندارد دستگاه انتظار
 مفت امروزیم پس ای وعدة فردا بیا
 رنگ‌و بوجمع است در هرجا چمن دارد بهار
 ما همه پیش توایم ای جمله ما با ما بیا
 وصل مشتاقان زاسباب دگر مستغنی است 
 احتیاج این است‌کای سامان استغنا بیا 
کو مقامی کز شکوه معنی‌ات لبریز نیست
 غفلت است اینهاکه بیدل‌گویدت اینجا بیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۵
چه فسردگی‌ بلدتوشدکه به محفل من وما بیا
که‌گشود؟اه غنودنت‌که درین فسانه سرا بیا
نفسی‌ست مغتنم هوس‌، طربی وحاصل عبرتی
سربام فرصت پرفشان چو سحربه‌کسب هوا بیا
تک‌وتاز و هم‌جنون عنان به‌سپهر می‌بردت‌کشان
تو غبار باخته طاقتی به زمین عجز رسا بیا
به غبار قافلهٔ سلف نرسیده‌ای وگذشته‌ای
صف پیش می‌زندت صلاکه بیا و رو به قفا بیا
سروپا دمی‌که به‌هم رسد، تک‌وتازها به‌قدم رسد
خم انتظارتو می‌کشم به وداع قد دوتا بیا
به بتان چه تحفه برد اثر زترانهٔ قسمی دگر
به رهت سیه شده خون من به بهاررنگ حنا بیا
کس ازین حدیقه‌نمی‌بردکم‌وبیش‌قسمت بی‌سبب
چو چنارکو طلب ثمر به هزار دست دعا بیا
به ادای ناز فضولی‌ات سر وبرگ حسن قبول‌کو
ستم است دعوت شه‌کنی‌که به‌کلبه‌های‌گدا بیا
به‌فسون حاجت هرزه‌دو، در جرأتی نگشوده‌ام
زحیا رسیده به‌گوش من‌که عرق‌کن آبله پا بیا
تو چوشمع‌در برانجمن به‌هوس ستمکش سوختن
کف پا نشسته به راه سرکه بلغزو جانب ما بیا
من بیدل از در عاجزی به‌چه سو روم، به‌کجا رسم
همه سوست حکم بروبرو همه‌جاست شوربیا بیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۶
ای‌گداز دل نفسی اشک شو به دیده بیا
یار می‌رود ز نظر یک قدم دویده بیا
 فیض نشئه‌های رسا مفت تست در همه‌جا
 جام ظرف هوش نه‌ای چون می رسیده بیا
 نیست دربهار جهان‌فرصت شگفتگی‌ات
 هم ز مرغزار عدم چون سحر دمیده بیا
 جز تجرد ازکر و فر چیست انتخاب دگر
 فرد می‌روی ز نظرگو همه قصیده بیا
 از سروش عالم‌جان این‌نداست بال‌فشان
 کای نوای محفل انس از همه رمیده بیا
 باغ عشق تا هوست‌نیست جزهمین قفست
 یک دو روز از نفست مهلت است دیده بیا
 تا نرفته‌ام ز نظر شام من رسان به سحر
 شمع انتظار توام صبح نادمیده بیا
 شمع بزمگاه ادب تا نچیند ازتو تعب
 همعنان ضبط نفس لختی آرمیده بیا
 سقف‌کلبهٔ فقرا نیست سیرگاه هوا
 سربه سنگ تا نخورده اندکی خمیده بیا
 بی‌ادب نبردکسی ره به بارگاه وفا
 با قدم به خاک شکن یا عنان‌کشیده بیا
 تیغ غیرت ز همه‌سو بر غرورکرده غلو
 عافیت اگر طلبی با سر بریده بیا
 اززیان وسودنفس‌وحشت است‌حاصل‌وبس 
 جنس این دکان هوس دامن است چیده بیا 
بیدل از جهان سخن بر فنون و هم متن
 رو از آن سوی تو و من حرف ناشنیده بیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۷
به هر جبین‌که بود سطری ازکتاب حیا
ز نقطهٔ عرقم دارد انتخاب حیا
 شبی به روی عرقناک او نظرکردم
 گذشت عمر وشنا می‌کنم درآب حیا
 ز لعل او به خیالم سؤال بوسه‌گذشت
 هزار لب به عرق دادم از جواب حیا
 دمی‌که ناز به شوخی زند چه خواهدکرد
 پری رخی‌که عرق می‌کند زتاب حیا
 ز روی یارکسی پردة عرق نشکافت
 گشاده چون شد ازین تکمه‌ها نقاب حیا
 عرق ز پیکر من شست نقش پیدایی
 هنوز پاک نمی‌گردم از حساب حیا
 دگر مخواه ز من ثاب هرزه‌جولانی
 دویده‌ام عرقی چند در رکاب حیا
 ز خوب جستم و چشمی به خویش نگشودم
 به روی من‌که فشاند اینقدرگلاب حیا
 به چشم بسثن از انصاف‌، نگذری زنهار 
 به پل نمی‌گذرد هیچکس زآب حیا 
ز قطرگی بدر خجلت‌گهر زده‌ایم 
جبین بی‌نم ما ساخت با سراب حیا 
عرق زطینت ما هیچ کم نشد بیدل
 نشسته‌ایم چو شبنم در آفتاب حیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۸
به نمود هستی بی‌اثر چه نقاب شق‌کنم از حیا
تو مگر به من نظری‌کنی‌که دمی عرق‌کنم از حیا
 اگرم دهد خط امتحان‌، هوس‌کتاب نه آسمان
مژه بر هم آرم ازین وآن همه یک ورق کنم ازحیا
 چه‌کنم ز شوخی‌طبع دون‌،‌قدحی‌نزد عرقم به‌خون
که ببوسم آن لب لعل‌گون سحری شفق‌کنم ازحیا
 ز تخیلی‌که به راه دین غم باطلم شده دلنشین
به من این‌گمان نبرد یقین‌که خیال حق کنم از حیا
 چوز خاک لاله‌برون زند، قدح‌شکسته به‌خون زند
هوسی اگربه جنون زند به همین نسق کنم ازحیا
 زکمالم آنچه به‌هم رسد، نه زلوح‌ونی زقلم رسد
خط نقش پا به‌رقم رسدکه منش‌سبق‌کنم از حیا
به‌امید وصل تونازنین‌،‌همه رانثار دل است‌و دین
 من بیدل وعرق جبین‌که چه در طبق‌کنم ازحیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۲۹
مارا زگرد این دشت‌عزمی است رو به‌دریا
پرکهنه شد تیمم اکنون وضو به دریا
کرکسب اعتبارات دوری ز بزم انس است
یک قطره چون‌گوهرنیست بی‌آبرو به دریا
شرم غنا چه مقدار بر فطرتم‌گران بود
کزیک عرق چوگوهررفتم فرو به دریا
بی‌ظرف همتی نیست درعشق غوطه خوردن
گرحرص تشنه‌کام است ترکن‌گلو به دریا
خفت‌کش خیالی باد سرت حبابی‌ست
تاکی حریف بودن با این‌کدو به دریا
علم و فنی‌که‌داری محو خیالش اولیست
کس نیست مردتحقیق بشکن سبوبه‌دریا
خلقی پی توهم تا ذات می‌رساند
ما نیز برده باشیم آبی ز جو به دریا
سرمایه خفت آنگه سودای خودنمایی
غیر ازتری چه دارد موج از نمو به دریا
بی‌جوهر یقینی از علم و فن چه حاصل
ماهی نمی‌توان شد ای‌کرده خو به دریا
سامان غیرت‌مرد از چشمه‌سار شرم است
آبی‌که درجبین نیست غافل مجوبه دریا
هرچند کس ندارد فهم زبان تسلیم
دست غریقی آخر چیزی بگو به دریا
بیدل تردد خلق محوکنار خود ماند
نگشود راه این سیل از هیچ‌سو به دریا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۰
آسودگان گوشهٔ دامان بوریا
مخمل خریده‌اند ز دکان بوریا
 بی‌باک پا منه به ادبگاه اهل فقر
 خوابیده است شیر نیستان بوریا
 بوی‌گل ادب ز دماغم نمی‌رود
 غلتیده‌ام دو روز به دامان بوریا
 از عالم تسلی خاکم اشاره‌ایست
 غافل نی‌ام ز چشمک پنهان بوریا
 صد خامه بشکنی‌که به مشق ادب رسی
 خط‌هاست درکتاب دبستان بوریا
 بی‌خوابی که زحمت پهلوی‌کس مباد
 برخاسته است از صف مژگان بوریا
 زین جاده انحراف ندارد فتادگی
 مسطر زده است صفحهٔ میدان بوریا
 فقرم به پایداری نقش بنای عجز
 آخر زمین‌گرفت به دندان بوریا
 لب بستهٔ حلاوت‌کنج قناعتیم 
 نی بی‌صداست در شکرستان بوریا 
بیدل فریب نعمت دیگرکه می‌خورد
 مهمان راحتم به سر خوان بوریا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۱
در شهد راحتند فقیران بوریا
آسوده‌اند در شکرستان بوریا
بر قسمت فتاده‌ کس ار پشت پا زند
نی می‌خلد به ناخنش از خوان بوریا
بر گیر‌و‌دارِ اهل جهان خنده می‌کند
رند برهنه‌پای بیابان بوریا
بر خاک خفتگان به حقارت نظر مکن
آید صدای تیغ ز عریان بوریا
وقت فتادگی مشو از دوستان جدا
این است نقش مسلک یاران بوریا
افتادگی‌ست سرمهٔ آواز سرکشان
در بند ناله نیست نیستان بوریا
در کنج خلوتی‌ که بلندست دست فقر
پیچیده‌ایم پای به دامان بوریا
بیدل به‌ سرکشان‌ جهان چشم‌ عبرت است
سر تا به پای زخم نمایان بوریا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۲
حرص فرصت انتظار و دوررنگ است آسیا
دل ز نوبت جمع‌کن پر بی‌درنگ است آسیا
سعی روزی با بلای بی‌امان جوشیدن است
بیشتر درگردش از باد تفنگ است آسیا
یک ندامت کار چندین دانهٔ دل می‌کند
گرتوانی دست برهم سود ننگ است آسیا
از من و ما هرچه اندوزی‌گداز نیستی‌ست
عاشق این خرمن آتش به چنگ است آسیا
سنگ هم آیینهٔ تحقیق صیقل می‌زند
عمرها شد درتلاش رفع زنگ است آسیا
تا قیامت‌گردش افلاک درکار است و بس
کس نفهمید اینکه می‌گردد چه‌رنگ است آسیا
تا نفس باقی‌ست‌گرد رزق می‌گردیده باش
آب چون واماند از رفتار لنگ است آسیا
زیرگردون ناامید امن تا کی زیستن
دانه‌ها زینجا برون آیید تنگ است آسیا
آسمان هم ناکجا در فکر مردم تک زند
بسکه روزی‌خوار بسیارست دنگ‌است آسیا
نی زمینت عافیتگاه است و نی چرخ بلند
تاچه‌خواهی طرف‌بست آخر دو سنگ‌است آسیا
بیدل ازگردون سلامت چشم نتوان داشتن
الوداع دانه گوکام نهنگ است آسیا
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۳
چیست آدم مفردکلک د‌بیرستان رب
کاینهمه اوضاع اسمارست ترکیبش سبب
زادهٔ علم موالیدش جهان ماء و طین
لم‌یلد لم‌یولدش آیینهٔ اصل و نسب
از تصنع‌گر همه ما وتو آرد بر زبان
میم و نون دارد همان شکل‌گشاد و بست لب
احتمالات تمیزش وهم چندین خیرو شر
آفتابی در وبال تهمت رأس و ذنب
آن سوی کون و مکان طیار پرواز انتظار
ششجهت وارستگی آغوش و آزادی طلب
آهوان دشت فطت را خیال او، ختن
کارگاه شیشهٔ افلاک را فکرت حلب
نور از او بی‌احتجاب و ظلمت از وی بی‌کلف
ذات عالمتاب او خورشید روز و ماه شب
حاصل رد وقبول انقسام خوب وزشت
انفعالش دوزخ و اقبال فردوس طرب
شور عشق از فتنه‌آهنگان قانون دماغ
شرم حسن از سایه‌پروردان مژگان ادب
از هزار آیینه یک نوریقینش منعکس
از دو عالم نسخه‌اش یک نقطهٔ دل منتخب
با همه سامان قدرت شخص تسلیم اعتبار
باکمال‌کبریایی پیکر بیدل لقب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۴
همیشه سنگدلانند نامدار طرب
ز خنده نقش نگین را به هم نیاید لب
زبان حاسد وتمهید راستی غلط است
کجی به در نتوان برد از دم عقرب
سواد فقر اثر مایهٔ صفای دل است
چو صبح پاک‌نما چهره‌ای به دامن شب
به غیر عشق نداریم هیچ آیینی
گزیده‌ایم چو پروانه سوختن مذهب
هنر به اهل حسد می‌دهد نتیجهٔ عیب
ز جوهرست در ابروی تیغ چین‌غضب
هوس چگونه‌کند شوخی از دل قانع
به دامن‌گهر آسوده است موج‌طلب
به دشت عجز تحیر متاع قافله‌ایم
اگر بر آینه محمل‌کشیم نیست‌عجب
چو چشمه زندگی ما به‌اشک موقوف‌است
دگر زگریهٔ ما بیخودان مپرس سبب
بساط زلف شود چیده در دمیدن خط
به چاک سینهٔ صبح است‌چین دامن شب
جهان قلمرو اظهار بی‌نیازیهاست
کدام ذره‌که او نپست آفتاب نسب
سر از ره تو چسان واکشم‌که بی‌قدمت
رکاب با دل سنگین تهی‌کند قالب
ز بسکه دشمن آسودگی‌ست طینت من
چو شعله می‌شکند رنگ؟ از شکستن تب
قدح‌پرستی از اسباب فارغم دارد
کتاب دردسری شسته‌ام به آب غضب
به خامشی طلب از لعل یارکام امید
که بوسه روندهدتا به هم نیاری لب
به پیش جلوهٔ طاقت‌گداز او بیدل
گزید جوهر آیینه پشت دست ادب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۵
اگر برافکنی از روی ناز طرف نقاب
بلرزد آینه برخود چوچشمهٔ سیماب
به یاد شبنم‌گلزار عارضت عمری‌ست
خیال مشق شنا می‌کند به موج‌گلاب
زبرق حیرت حسنت چوموج درگوهر
درآب آینه محوند ماهیان‌کباب
خیال وصل توپختن دلیل غفلت ماست
کتان چه صرفه برد در قلمرو مهتاب
عروج همت ما خاک شد زشرم نفس
کسی چه خیمه فرازد به این‌گسسته طناب
در این چمن همه‌گر صد بهارپیش آید
ز رنگ رفتهٔ ما می‌توان‌گرفت حساب
چه غفلت است‌که از ما به موج تیغ نرفت
وگرنه قطرهٔ آبی‌ست نشتر رگ خواب
به طبع قطره تپش آرمید وگوهرشد
چه فیضها که ندارد طریقهٔ آداب
فضای بیخودی‌ات خالی از بهاری نیست
برون خرام ز خود، رنگ رفته را دریاب
ز بسکه محوتماشای او شدم بیدل
هزارآینه از حیرتم رسید به آب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۶
به‌روی‌نسخهٔ‌هستی‌که نیست جز تب وتاب
نوشته‌اند خط عافیت به موج سراب
گرآرزو شکنی می‌شود عمارت دل
شکست موج بود باعث بنای حباب
دلیل غفلت ما نیست غیروحشت عمر
صدای آب ندارد به جز فسانهٔ خواب
که می‌خورد غم ویرانی عمارت هوش
بنای خانهٔ زنجیر ما مباد خراب
به‌جز شکستگی‌ام قبلهٔ نیازی نیست
سرحباب مرا موج بس بود محراب
درین چمن‌که‌گلش پرفشانی رنگست
گشودن مژه مفت است جلوه‌ای دریاب
ز موج، پرده به روی محیط نتوان بست
تو چشم بسته‌ای‌، ای بیخبر کجاست نقاب
به حبیب ساخت هوس تا تلاش پیش نرفت
کمند موج به چین آرمید و شد گرداب
غم ثبات طرب زین بساط نتوان خورد
بس است ریگ روان ‌گوهر محیط سراب
به فکر مزرع بیدل چرا نپردازی
اگر به ابر کرم صرفه‌ای‌ست برق عتاب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۷
بس‌که دارد برق تیغت درگذشتنها شتاب
رنگ نخجیر تو می‌گردد ز پهلوی‌کباب
ناز اگرافسون نخواند مانع آن جلوه‌کیست
در بنای وهم غیرآتش زن وبرخود بتاب
جام نرگس‌گرمی شبنم به شوخی آورد
پیش‌چشمت‌نیست‌غیر از حلقهٔ‌چشم‌پر آب
در مقامی کز تماشایت گدازد هستی‌ام
عرض خجلت دارد ایجاد عرق از آفتاب
واصلان را سودها باشد ز اسباب زیان
قوت پرواز می‌گیرد پر ماهی از آب
از نشان و نام ما بگذر، خیالی پخته‌ایم
خاتم‌گرداب نقشی نیست غیر از پیچ و تاب
در عدم بیکاری ما شغل هستی پیش برد
صنعت اوهام‌کشتی راند در موج سراب
رفتم از خود آنقدرکان جلوه استقبال‌کرد
گردش رنگم فکند آخر ز روی او نقاب
ازگداز من عیار عشق می‌باید گرفت
درعرق دارد جبین تا چشمهٔ خورشید، آب
حسن‌و عشقی نیست اینجا با چه‌پردازدکسی
خانهٔ لیلی سیاه و وادی مجنون خراب
زندگی در قدر جمعیت نفهمیدن‌گذشت
ای شعورت دورباش عافیت لختی بخواب
عالم معنی شدیم وداغ جهل ازما نرفت
ساخت بیدل علمهای بی‌عمل ما راکتاب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۸
تا از آن پای نگارین بوسه‌ای‌کرد انتخاب
جام در موج شفق زد حلقهٔ چشم رکاب
تا به بحر شوق چون گرداب دارم اضطراب
نیست نقش خاتم من جز نگین پیچ و تاب
از دهان بی‌نشانت هیچ نتوان دم زدن
سوختم زین معنی موهوم خاموش جواب
جام گل را از می رنگت جگر چون لاله داغ
وز نگاهت شیشهٔ می را نفس چو شبنم آب
صفحهٔ گلشن نبندد نقش رنگت در خیال
ساغر نرگس نبیند نشئهٔ چشمت به خواب
خنده لبریز ملاحت‌، جلوه مالامال حسن
ناز سرشار جفاها، غمزه مخمور عتاب
سایه‌پردازی تغافل‌های خورشید است و بس
گر تو از رخ پرده برگیری که می‌گردد نقاب‌؟
ناله را آسوده نتوان دید در کیش وفا
به که کم گردد دعای دردمندان مستجاب
در گلستانی که رنگ از چهرهٔ من می‌ریختند
گشت هر برگ خزان آیینه‌دار آفتاب
تا هوایی در سرم پیچید از خود می‌روم
گردبادم دارم از سرگشتگی پا در رکاب
شبنم لطف کریمان جهان برق است و بس
غیر آتش نیست در سرچشمهٔ خورشید آب
عالم امن است حیرانی مژه بر هم زدن
خانه‌ها ز افتادن دیوار می‌گردد خراب
معجز خوبی نگر بیدل که هنگام سخن
لعل خاموشش کشید از غنچهٔ گوهر گلاب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۳۹
تا نمی‌دزدد غبار غفلت هستی خطاب
بایدم از شرم این خاک پریشان‌گشت آب
در طلسم حیرت این بحریک وارسته نیست
موج هم داردگره بر بال پرواز از حباب
نالهٔ عشاق و آه بوالهوس با هم مسنج
فرقها دارد شکوه برق تا مد شهاب
ازتلاش آسود دل چون بر هوس دامن فشاند
شعلهٔ بی‌دود را چندان نباشد پیچ و تاب
آه از آن روزی‌که عرض مدعا سایل شود
بی‌صدا زین کوهسارم سنگ می‌آید جواب
گر به مخموران نگاهم هم نپردازد بلاست
ای به دور نرگست رم‌کرده مستی از شراب
بی‌بلایی نیست شمشیر مژه خواباندنت
فتنهٔ‌چشم سیاهت را چه بیداری چه خواب
هرکه را دیدم چو مژگان بال بسمل می‌زند
عالمی‌راکشت چشمت خانهٔ مستی خراب
گرگشادکار خواهی از طلسم خود برآ
هست برخاک پریشان ششجهت یک فتح باب
از فریب و مکر دنیا اهل ترک آسوده‌اند
دام راه تشنگان می‌باشد امواج سراب
هستی ما پردهٔ‌ساز تغافلهای اوست
سایه مژگان بود هرجا چشم پوشید آفتاب
ذره تا خورشید اسباب جهان سوزنده است
بیدل ازگلخن شراری‌کرده باشی انتخاب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۴۰
چو شمع تا سحر افسانه می‌شود تب وتاب
نگاه برق خرام است جلوه‌ای دریاب
اگر غنا طلبی مشق خاکساری‌کن
حضورگنج براتی‌ست سرنوشت خراب
به فیض‌کاهلی آماده است راحت ما
که سایه راست ز پهلوی عجز بستر خواب
فریب جلوهٔ نیرنگ زندگی نخوری
که شسته‌اند ازین صفحه غیر نقش سراب
در آن بساط‌که از رنگ آرزو پرسند
چو یاس در نفس ما شکسته است جواب
به دل اگر برسی جستجو نمی‌ماند
تحیر است درآیینه شوخی سیماب
نماند در دل ما خونی از فشار غمت
به غنچگی زگل ماگرفته‌اندگلاب
ز شرم حلقهٔ آن زلف حیرتی دارم
که ناف آهوی مشکین چرا نشدگرد‌اب
عجب‌که رشتهٔ پروین زهم نمی‌گسلد
چنین‌که از عرق روی اوست درتب و تاب
زموج رنگ به دوران نشئهٔ نگهت
خط شکسته توان خواند از جبین شراب
غرور هستی او را فنای ماست دلیل
خم‌کلاه محیط است در شکست حباب
کسی چه چاره‌کند سرنوشت را بیدل
نشست سرخط موج ازجبین دریا آب
بیدل دهلوی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۴۱
ز درد تشنه‌لبیها در این محیط سراب
دلی گداخته‌ایم و رسیده‌ایم به آب
تأملی‌که چه دارد تلاش محرمی‌ات
شکست آینه را جلوه‌کرده‌اند خطاب
حصول ریشهٔ آمال سر به سرپوچ است
تلاش موج چه خرمن‌کند به غیرحباب
فسانهٔ دل پر خون شنیدنی دارد
به دوش شعله جرس بسته است اشک‌کباب
اگر تبسم گل ابروی ادا دزدد
شکست بال شود بهر بلبلان محراب
خیال نرگس مست تو بیخودی اثر است
وگرنه دیدهٔ بختم نداشت این همه خواب
به فیض دیدهٔ تر هیچ نشئه نتوان یافت
تو ساز میکده‌کن‌، ما و این دو شیشه شرا‌ب
اگر به وادی امکان غبار بی‌آبی‌ست
هجوم آبله‌ات ازکجا دماند حباب
نفس چه واکشد از پردهٔ توهم ما
که ساز در دل خاک است و بر هوا مضراب
درین محیط چو موج اینقدرتردد چیست
به رفتنی که ندارد درنگ پرمشتاب
کسی ز دام تعلق چسان برون تازد
شکسته‌گردن هر موج طوقی ازگرداب
مقیم انجمن نارسایی‌ام بیدل
به هرکجا نرسد سعی‌کس مرا دریاب