mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — غمم مدد نکرد
غمم مدد نکرد:
چنان از مرزهای تکاثُف برگذشت
که کس به اندُهناکی‌ جانِ پُردریغم
                                         ره نبرد.
 
نگاهم به خلأ خیره ماند
گفتند
      به ملالِ گذشته می‌اندیشد.
 
از سخن بازماندم
گفتند
      مانا کفگیرِ روغنْ‌زبانی‌اش
                                    به تَهِ دیگ آمده.
 
اشکی حلقه به چشمم نبست،
گفتند
       به خاک افتادنِ آن همه سَروَش
                                             به هیچ نیست.
 
بی‌خود از خویش
                    صیحه بر نیاوردم،
گفتند
در حضور
          متظاهِر مِهر است
اما چون برفتی
خاطر
      بروفتی.
 
□
 
پس
    سوگوارانِ حِرفت
                        عزاخانه تُهی کردند:
به عرض دادنِ اندوه
                       سر جنبانده،
درمانده از درکِ مرگی چنین
شورابه‌ی بی‌حاصل به پهنای رُخساره بردوانده،
آیینِ پرستشِ مُردگانِ مرگ را
                                   سیاه پوشیده،
القای غمی بی‌مغز را
                          مویه‌کُنان
جامه
      به قامت
               بردریده.
 
□
 
چون با خود خالی ماندم
تصویرِ عظیمِ غیابش را
                          پیشِ نگاه نهادم
و ابر و ابرینه‌ی زمستانی‌ِ تمامتِ عمر
یکجا
    در جانم
             به هم درفشرد
هر چند که بی‌مرزینگیِ دریای اشک نیز مرا
به زدودنِ تلخی‌ درد
مددی
      نکرد.
 
آنگاه بی‌احساسِ سرزنشی هیچ
آیینه‌ی بُهتانِ عظیم را بازتابِ نگاهِ خود کردم:
سرخیِ‌ حیلت‌بازِ چشمانش را،
کم قدری‌ِ آبگینه‌ی سستِ خُل‌ْمستی‌ ناکامش را.
کاش ای کاش می‌بودی، دوست،
تا به چشم ببینی
                     به جان بچشی
                                       سرانجامش را
(گرچه از آن دشوارتر است
                                که یکی، بر خاکِ شکست،
سورْمستی‌ِ دوقازیِ حریفی بی‌بها را
                                            نظاره کند). ــ
 
□
 
شاهدِ مرگِ خویش بود
پیش از آن‌که مرگ از جامش گلویی تر کند.
اما غریوِ مرگ را به گوش می‌شنید
                                          (انفجارِ بی‌حوصله‌ی خفّتِ جاودانه را
                                          در پیچ‌وتابِ ریشخندی بی‌امان):
 
«ــ در برزخِ احتضار رها می‌کنمت تا بکِشی!
    ننگِ حیاتت را
                    تلخ‌تر از زخمِ خنجر
                                          بچشی
 
    قطره‌به‌قطره
    چکه‌به‌چکه...
 
    تو خود این سُنّت نهاده‌ای
    که مرگ
    تنها
        شایسته‌ی راستان باشد.»
 
۴ دیِ ۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — با «برونی‌يفسکی»، شاعر لهستانی
آنگاه که شماطه‌ی مقدر به صدا درآید
شیون مکن
             سوگندت می‌دهم
شیون مکن
که شیون‌ات به تردیدم می‌افکند.
 
رقصِ لنگری در فضای مقدّر و، آنگاه
نومیدیِ شیون‌ْآفرینی از آن‌دست؟ ــ
 
نه، سنجیده‌تر آن که خود برگزینی و
شماطه را خود به قرار آری.
مرگِ مقدر
آن لحظه‌ی منجمد نیست
                              که بدان باور داری
                                                   خایف و لرزان
بارها از این پیش
این سخن را
               با تو
                    در میان نهاده‌ام.
 
□
 
حمّالِ شکی بوده‌ام من
که در امکانِ تو نمی‌گنجد
و کفایتِ باورِ آن‌ات نیست.
کجا دانستی که رَبعِ آسمان
                                  گُنجینه‌یی‌ست ناپایدار
سقفِ لایدرک
شادَرْوانی بی‌اعتماد و
سرپناهی بی‌مُتکا تو را،
وجودِ تو را
که مسافری یک‌شبه‌ای
در معرضِ باران و بادی بی‌هنگام.
 
□
 
شماطه‌ی لحظه‌ی مقدر. ــ
 
به دوزخ‌اش افکن
آه
به دوزخ‌اش اندرافکن!

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — کریه اکنون...
«کریه» اکنون صفتی اَبتَر است
چرا که به تنهایی گویای خون‌تشنگی نیست.
تحمیق و گرانجانی را افاده نمی‌کند
نه مفت‌خوارگی را
نه خودبارگی را.
 
تاریخ
     ادیب نیست
لغت‌نامه‌ها را اما
اصلاح می‌کند.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — سپیده‌دم
بانگ‌دربانگ
خروسان می‌خوانند.
 
تا دوردست‌های گمان اما
در این پهنه‌ی ماسه و شوراب
روستایی نیست.
 
روز است که دیگرباره بازمی‌گردد
یادآورِ صبح و سلام و سبزه،
و تحقیر است که هر سپیده‌دم
                                     از نو
                                          اختراع می‌شود
در تجربه‌ی گریانِ همیشه.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — کویری
برای «زیور»ِ کلیدر
به وسیله‌ی محمود دولت‌آبادی

نیمی‌ش آتش و نیمی اشک
می‌زند زار
           زنی
بر گهواره‌ی خالی
 
               گُلم وای!
 
در اتاقی که در آن
                     مردی هرگز
عریان نکرده حسرتِ جانش را
بر پینه‌های کهنه‌نِهالی
 
               گُلم وای
               گُلم!
 
در قلعه‌ی ویران
به بیراهه‌ی ریگ
رقصان در هُرمِ سراب
                         به بی‌خیالی.
 
               گُلم وای
               گُلم وای
               گُلم!
 
۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — کجا بود آن جهان...
کجا بود آن جهان
که کنون به خاطره‌ام راه بربسته است؟ ــ:
آتشبازیِ بی‌دریغِ شادی و سرشاری
در نُه‌توهای بی‌روزنِ آن فقرِ صادق.
قصری از آن دست پُرنگار و به‌آیین
                                        که تنها
سر پناهکی بود و
                     بوریایی و
                                بس.
 
کجا شد آن تنعمِ بی‌اسباب و خواسته؟
 
کی گذشت و کجا
                      آن وقعه‌ی ناباور
که نان‌پاره‌ی ما بردگانِ گردنکش را
                                         نان‌خورشی نبود
چرا که لئامتِ هر وعده‌ی گَمِج
بی‌نیازیِ هفته‌یی بود
که گاه به ماهی می‌کشید و
                                    گاه
دزدانه
      از مرزهای خاطره
                          می‌گریخت،
و ما را
حضورِ ما
کفایت بود؟
 
دودی که از اجاقِ کلبه بر نمی‌آمد
نه نشانه‌ی خاموشی‌ِ دیگدان
که تاراندنِ شورچشمان را
                               کَلَکی بود
                                          پنداری.
 
تن از سرمستیِ جان تغذیه می‌کرد
چنان که پروانه از طراوتِ گُل.
و ما دو
        دست در انبانِ جادوییِ شاه‌سلیمان
بی‌تاب‌ترینِ گرسنگان را
در خوانچه‌های رنگین‌کمان
                               ضیافت می‌کردیم.
 
□
 
هنوز آسمان از انعکاسِ هلهله‌ی ستایشِ ما
                                                    (که بی‌ادعاتر کسانیم)
سنگین است.
 
این آتشبازیِ بی‌دریغ
چراغانِ حُرمتِ کیست؟
 
لیکن خدای را
با من بگوی کجا شد آن قصرِ پُرنگارِ به‌آیین
که کنون
         مرا
            زندانِ زنده‌بیزاری‌ست
و هر صبح و شامم
در ویرانه‌هایش
                 به رگبارِ نفرت می‌بندند.
 
□
 
کجایی تو؟
که‌ام من؟
و جغرافیای ما
کجاست؟
 
۲۵ بهمنِ ۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — بوتیمار
چه لازم است بگویم
که چه مایه می‌خواهمت؟
چشمانت ستاره است و
دلت شک.
 
□
 
جرعه‌یی نوشیدم و خشکید.
 
دریاچه‌ی شیرین
با آن عطش که مرا بود
                           برنمی‌آمد،
می‌دانستم.
 
چه لازم بود بگویم
که چه مایه می‌خواستمش؟
 
۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — ترانه‌ی اشک و آفتاب
ــ دریا دریا
           چه‌ت اوفتاد
                         که گریستی؟
ــ تاریک‌تَرَک یافتم از آفتاب
                              خود را.
 
ــ پی‌سوزِ اندیشه را
                        چه‌ت اوفتاد
                                      که برافراشتی؟
ــ تابان‌تَرَک یافتم از آفتاب
                             خود را.
 
خردادِ ۱۳۶۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — بِسوده‌ترين کلام است دوست‌داشتن...
بِسوده‌ترین کلام است
دوست‌داشتن.
 
رذل
    آزارِ ناتوان را
                 دوست می‌دارد
 
لئیم
    پشیز را و
بزدل
    قدرت و پیروزی را.
 
آن نابِسوده را
که بر زبانِ ماست
کجا آموخته‌ایم؟
 
تیرِ ۱۳۶۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — تنها اگر دمی...
تنها
    اگر دمی
کوتاه آیم از تکرارِ این پیشِ پا افتاده‌ترین سخن که «دوستت می‌دارم»
چون تندیسی بی‌ثبات بر پایه‌های ماسه
به خاک درمی‌غلتی
و پیش از آنکه لطمه‌ی درد درهم‌ات شکند
به سکوت
می‌پیوندی.
 
پس، از تو چه خواهد ماند
چون من بگذرم؟
تعویذِ ناگزیرِ تداومِ تو
تنها
تکرارِ «دوستت می‌دارم» است؟
 
با اینهمه
بغضم اگر بترکد... ــ
نه
پَرِّ کاهی حتا بر آب بنخواهد رفت
می‌دانم!
 
تیرِ ۱۳۶۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — جاني پُر از زخم...
جانی پُراز زخمِ به‌چرک درنشسته ــ
چنینم.
 
اما فردای تو چه خواهد بود
گر به‌ناگاه
           هم در این شبِ بی‌تسلا
                                         پلاس برچینم؟ ــ
تداومِ بی‌علاجِ دلشوره‌یی سمج
یا طنینِ سرگردانِ لطمه‌ی صدایی تنها؟
 
هر چند صدا بر آب خواهد غلتید
و آب بر خاک می‌گذرد
که پژواکی‌ست پُراعتماد
از بشارتِ جاودانگی.
 
۳ خردادِ ۱۳۶۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — شبِ غوک
خِش‌خشِ بی خا و شینِ برگ از نسیم
                                              در زمینه و
وِرِّ بی واو و رای غوکی بی‌جفت
از برکه‌ی همسایه ــ
 
چه شبی چه شبی!
شرمساری را به آفتابِ پرده‌دَر واگذار
که هنوز از ظلماتِ خجلت‌پوش
نفسی باقی‌ست.
دیوِ عربده در خواب است،
حالی سکوت را بنگر.
 
آه
چه زلالی!
چه فرصتی!
چه شبی!
 
۲۶ تیرِ ۱۳۶۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — ترجمانِ فاجعه
گفتارِ فیلمی در بابِ نقاشی‌های سال‌های دهه‌ی ۶۰ علی‌رضا اسپهبد

صحنه چه می‌تواند گفت
به هنگامی که از بازیگر و بازی
                                   تهی است؟
 
این‌جا مطلقِ زیبایی به کار نیست
که کاغذِ دیوارپوش نیز
                          می‌باید
                                   زیبا باشد.
 
در غیابِ انسان
جهان را هویتی نیست،
 
در غیابِ تاریخ
هنر
    عشوه‌ی بی‌عار و دردی‌ست،
 
دهانِ بسته
وحشتِ فریبکار از لُو رفتن است،
دستِ بسته
بازداشتنِ آدمی‌ست از اعجازش،
 
خونِ ریخته
حُرمتی به مزبله افکنده است
مابه‌اِزای سیرخواری شکمباره‌یی.
 
هنر شهادتی‌ست از سرِ صدق:
نوری که فاجعه را ترجمه می‌کند
تا آدمی
حشمتِ موهونش را بازشناسد.
 
نور
شب‌کور...
نور
شب‌کور...
نور
شب‌کور...
نور
شب‌کور...

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — در کوچه‌ی آشتی‌کُنان
پیش می‌آید و پیش می‌آید
به ضرب‌ْآهنگِ طبلی از درون پنداری،
خیره در چشمانت
بی‌پروای تو
که راه بر او بربسته‌ای انگاری.
 
در تو می‌رسد از تو برمی‌گذرد بی‌آنکه واپس نگرد
در گذرگاهِ بی‌پرهیزِ آشتی‌کُنان پنداری،
بی‌آنکه به‌راستی بگذرد
چرا که عبورش تکراری‌ست بی‌پایان انگاری.
 
یکی بیش نیست
گرچه صفی بی‌انتها را مانَد
ــ تداومِ انعکاسی در آیینه‌های رودررو پنداری ــ
و به هر اصطکاکِ ناملموس اما
چیزی از تو می‌کاهد در تو
بی‌اینکه تو خود دریابی
                           انگاری.
 
چهره‌درچهره بازش نمی‌شناسی
چنان است که رهگذری بیگانه، پنداری،
اما چندان که واپس نگری
در شگفت با خود می‌گویی:
ــ سخت آشنا می‌نماید
دیروز است انگاری.
 
۹ اردیبهشتِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — سرودِ قدیمیِ قحطسالی
برای جواد مجابی

سالِ بی‌باران
جُل‌پاره‌یی‌ست نان
به رنگِ بی‌حُرمتِ دل‌زدگی
به طعمِ دشنامی دشخوار و
به بوی تقلب.
 
ترجیح می‌دهی که نبویی نچشی،
ببینی که گرسنه به بالین سر نهادن
گُواراتر از فرو دادنِ آن ناگُوار است.
 
□
 
سالِ بی‌باران
آب
نومیدی‌ست.
شرافتِ عطش است و
تشریفِ پلیدی
توجیهِ تیمم.
به جِدّ می‌گویی: «خوشا عَطْشان مردن،
که لب تر کردن از این
گردن نهادن به خفّتِ تسلیم است.»
 
تشنه را گرچه از آب ناگزیر است و گشنه را از نان،
سیرِ گشنگی‌ام سیرابِ عطش
گر آب این است و نان است آن!
 
۱۶ اردیبهشتِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — ترانه‌ی اندوهبارِ سه حماسه
برای عمران صلاحی

«ــ مرگ را پروای آن نیست
    که به انگیزه‌یی اندیشد.»
 
               اینو یکی می‌گُف
               که سرِ پیچِ خیابون وایساده بود.
 
«ــ زندگی را فرصتی آنقَدَر نیست
    که در آیینه به قدمتِ خویش بنگرد
    یا از لبخنده و اشک
    یکی را سنجیده گُزین کند.»
 
               اینو یکی می‌گُف
               که سرِ سه‌راهی وایساده بود.
 
«ــ عشق را مجالی نیست
    حتا آنقدر که بگوید
    برای چه دوستت می‌دارد.»
 
               والاّهِه اینم یکی دیگه می‌گُف:
               سروِ لرزونی که
                                 راست
               وسطِ چارراهِ هر وَرْ باد
               وایساده بود.
 
۱۶ اردیبهشتِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — شبانه
کی بود و چگونه بود
که نسیم
           از خِرامِ تو می‌گفت؟
 
               از آخرین میلادِ کوچکت
               چند گاه می‌گذرد؟
 
کی بود و چگونه بود
که آتش
         شورِ سوزانِ مرا قصه می‌کرد؟
 
               از آتش‌فشانِ پیشین
               چند گاه می‌گذرد؟
 
کی بود و چگونه بود
که آب
       از انعطافِ ما می‌گفت؟
 
               به توفیدنِ دیگرباره‌ی دریا
               چند گاه باقی‌ست؟
 
کی بود و چگونه بود
که زیرِ قدم‌هامان
خاک
     حقیقتی انکارناپذیر بود؟
 
به زایشِ دیگرباره‌ی امید
چند گاه باقی‌ست؟
 
۲۰ خردادِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — دوستت می‌دارم بی...
دوستت می‌دارم بی‌آنکه بخواهمت.
 
□
 
سال‌گَشتگی‌ست این
که به خود درپیچی ابروار
بِغُرّی بی‌آنکه بباری؟
 
سال‌گشتگی‌ست این
که بخواهی‌اش
بی‌اینکه بیفشاری‌اش؟
 
سال‌گشتگی‌ست این؟
خواستن‌اش
تمنایِ هر رگ
بی‌آنکه در میان باشد
خواهشی حتا؟
 
نهایتِ عاشقی‌ست این؟
آن وعده‌ی دیدارِ در فراسوی پیکرها؟
 
۲۲ خردادِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — سرودِ آوارگان
برای پری‌یوش گنجی

در معبرِ من
             دیگر
هیچ چیز نجوا نمی‌کند:
نه نسیم و نه درخت
نه آبی درگذر.
 
شِرِّه شِرِّه نوحه‌یی گسیخته می‌جنبد
                                              تنها
سیاه‌تر از شب
بر گرده‌ی سرگردانیِ‌ باد.
 
□
 
دور
شهرِ من آنجاست
تنها مانده
در غروبی هموار
که آسان نمی‌گذرد. ــ
 
شهرِ تاریک
با دو دریچه‌ی مهربان
که بازگشتِ دردناکِ مرا انتظار می‌کشد
در پس‌کوچه‌ی پنهان.
 
۲۸ خردادِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — نلسن ماندلا
تو آن سوی زمینی در قفسِ سوزانت
من این سوی:
و خطِ رابطِ ما فارغ از شایبه‌ی زمان است
کوتاه‌ترین فاصله‌ی جهان است.
 
               زی من به اعتماد دستی دراز کن
               ای همسایه‌ی درد.
 
مَردَنگیِ شمعی لرزانی تو در وقاحتِ باد،
خُنیاگرِ مدیحی ازیادرفته‌ایم ما
                                   در اُرجوزِه‌ی وَهن.
نه تو تنها
          خوش‌نشینِ نُه‌توی ایثاری
که عاشقان
              همه
                   خویشاوندانند
تا بیگانه نه انگاری.
 
               با ما به اعتماد سرودی ساز کن
               ای همسایه‌ی درد.
 
بهمنِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — يک مايه در دو مقام
به لئوناردو آلیشان

۱
دلم کَپَک زده، آه
که سطری بنویسم از تنگیِ‌ دل،
همچون مهتاب‌زده‌یی از قبیله‌ی آرش بر چَکادِ صخره‌یی
زِهِ جان کشیده تا بُنِ گوش
به رها کردنِ فریادِ آخرین.
 
□
 
کاش دلتنگی نیز نامِ کوچکی می‌داشت
تا به جانش می‌خواندی:
نامِ کوچکی
تا به مهر آوازش می‌دادی،
همچون مرگ
که نامِ کوچکِ زندگی‌ست
و بر سکّوبِ وداع‌اش به زبان می‌آوری
هنگامی که قطاربان
                        آخرین سوتش را بدمد
و فانوسِ سبز
                 به تکان درآید:
نامی به کوتاهیِ‌ آهی
که در غوغای آهنگینِ غلتیدنِ سنگینِ پولاد بر پولاد
به لب‌جُنبه‌یی بَدَل می‌شود:
به کلامی گفته و ناشنیده انگاشته
یا ناگفته‌یی شنیده پنداشته.
 
□
 
سطری
شَطری
شعری
نجوایی یا فریادی گلودَر
که به گوشی برسد یا نرسد
و مخاطبی بشنود یا نشنود
و کسی دریابد یا نه
که «چرا فریاد؟»
یا «با چه مایه از نیاز؟»
و کسی دریابد یا نه
                       که «مفهومی بود این یا مصداقی؟
صوت‌واژه‌یی بود این در آستانه‌ی زایشی یا فرسایشی؟
ناله‌ی مرگی بود این یا میلادی؟
فرمانِ رحیلِ قبیله‌مردی بود این یا نامردی؟
خانی که به وادی برکت راه می‌نماید
یا خائنی که به کج‌راهه‌ی نامرادی می‌کشاند؟»
 
و چه بر جای می‌مانَد آنگاه
که پیکانِ فریاد
                 از چِلّه
                        رها شود؟ ــ:
 
نیازی ارضا شده؟
پرتابه‌یی
         به در از خویش
یا زخمی دیگر
                به آماجِ خویشتن؟
 
و بگو با من بگو با من:
که می‌شنود
و تازه
چه تفسیر می‌کند؟
 
 
۲
 غریوی رعدآسا
از اعماقِ نهانگاهِ طاقت‌زدگی:
غریوِ شوریده‌حال‌گونه‌یی گریخته از خویش
از بُرج‌واره‌ی بامی بی‌حفاظ...
 
غریوی
       بی‌هیچ مفهومِ آشکار در گمان
بی‌هیچ معادلی در قاموسی، بی‌هیچ اشارتی به مصداقی.
 
به یکی «نه»
غریوکشِ شوریده‌حال را غُربت‌گیرتر می‌کنی:
به یکی «آری» اما
                     ــ چون با غرورِ همزبانی در او نظر کنی
خود به پژواکِ غریوی رهاتر از او بَدَل می‌شوی:
به شیهه‌واره‌ی دردی بی‌مرزتر از غریوِ شوریده‌سرِ به بام و بارو گریخته‌ــ:
و بیگارِ دلتنگی را
به مشغله‌ی جنون‌اش
میخ‌کوب می‌کنی.
 
۹ مردادِ ۱۳۶۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — پرتوی که می‌تابد از کجاست؟
پرتوی که می‌تابد از کجاست؟
یکی نگاه کن
در کجای کهکشان می‌سوزد این چراغِ ستاره تا ژرفای پنهانِ ظلمات را به اعتراف بنشاند:
انفجارِ خورشیدِ آخرین
به نمایشِ اعماقِ غیاب
در ابعادِ دلهره.
 
□
 
آن
  ماه نیست
دریچه‌ی تجربه است
تا یقین کنی که در فراسوی این جهازِ شکسته‌سُکّان نیز
آنچه می‌شنوی سازِ کَج‌کوکِ سکوت است.
 
تا
 یقین کنی.
تنها
ماییم
ــ من و تو ــ
نظّارِگانِ خاموشِ این خلأ
دل‌افسردگانِ پادرجای
حیرانِ دریچه‌های انجمادِ همسفران.
 
دستادست ایستاده‌ایم
حیرانیم اما از ظلماتِ سردِ جهان وحشت نمی‌کنیم
نه
  وحشت نمی‌کنیم.
 
تو را من در تابشِ فروتنِ این چراغ می‌بینم آن‌جا که تویی،
مرا تو در ظلمتکده‌ی ویران‌سرای من در می‌یابی
این‌جا که منم.
 
۵ شهریورِ ۱۳۶۸
خانه‌ی دهکده

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — حوای دیگر
می‌شناسی ــ به خود گفته‌ام ــ
همانم که تو را سُفته‌ام
بسی پیش از آنکه خدا را تنهایی‌ آدمکش بر سرِ رحم آرد:
بسی پیش از آن که جانِ آدم را
پوک‌ترین استخوانِ تنش همدمی شود بُرَنده
جامه به سیب و گندم بَردَرنده
ازراه‌دربَرنده
یا آزادکننده به گردنکشی. ــ
 
غضروف‌پاره‌ی جُداسری.
 
□
 
می‌شناسی ــ به خود گفته‌ام ــ
همانم که تو را ساخته‌ام تو را پرداخته‌ام
غَرّه‌سرترین و خاکسارترین. ــ
مهری بی‌داعیه به راهت آورد
گرفت‌ات
آزادت کرد
بازت داشت
بر پایت داشت
و آنگاه
       گردن‌فراز
                 به پای غرورآفرینَت سر گذاشت.
 
□
 
می‌شناسی، می‌دانم همانم.
 
۵ شهریورِ ۱۳۶۸
خانه‌ی دهکده

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — ای کاش آب بودم...
به مفتون امینی
وسواسِ مهربانِ شعر

ای کاش آب بودم
گر می‌شد آن باشی که خود می‌خواهی. ــ
آدمی بودن
             حسرتا!
                      مشکلی‌ست در مرزِ ناممکن. نمی‌بینی؟
 
ای کاش آب بودم ــ به خود می‌گویم ــ
نهالی نازک به درختی گَشن رساندن را
                                                (ــ تا به زخمِ تبر بر خاک‌اش افکنند
                                                در آتش سوختن را؟)
یا نشای سستِ کاجی را سرسبزی‌ جاودانه بخشیدن
                                                                  (ــ از آن پیش‌تر که صلیبی‌ش آلوده کنند
                                                                  به لخته‌لخته‌ی خونی بی‌حاصل؟)
یا به سیراب کردنِ لب‌تشنه‌یی
رضایتِ خاطری احساس کردن
                                     (ــ حتا اگرش به زانو نشانده‌اند
                                     در میدانی جوشان از آفتاب و عربده
                                     تا به شمشیری گردنش بزنند؟
                                     حیرت‌ات را بر نمی‌انگیزد
                                     قابیلِ برادرِ خود شدن
                                     یا جلادِ دیگراندیشان؟
                                     یا درختی بالیده‌نابالیده را
                                                                   حتا
                                     هیمه‌یی انگاشتن بی‌جان؟)
 
□
 
می‌دانم می‌دانم می‌دانم
با اینهمه کاش ای‌کاش آب می‌بودم
گر توانستمی آن باشم که دلخواهِ من است.
 
آه
کاش هنوز
             به بی‌خبری
                           قطره‌یی بودم پاک
از نَم‌باری
           به کوهپایه‌یی
نه در این اقیانوسِ کشاکشِ بی‌داد
سرگشته‌موجِ بی‌مایه‌یی.
 
۳۰ شهریورِ ۱۳۶۸
خانه‌ی دهکده

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — تِک‌تِکِ ناگزیر را برمشمار...
کی با فنای تن ز تو کس دور می‌شود؟
شمع از گُداختن همگی نور می‌شود
حفیظ اصفهانی
تِک‌تِکِ ناگزیر را برمشمار که مهره‌های شمرده
                                                        نیم‌شمرده به جام می‌ریزد
به سکوتِ رامشگری گوش‌دار که واقعه‌یی چنان پُرملاط را حکایت می‌کند به صیغه‌ی ماضی
که قائمه‌های حقیقتی سرشار بود
گرچه چندین پُرخار.
 
به غیاب اندیشه مکن
گَشت و مَشتِ بی‌تاب و قرارِ این نگاه را دریاب
                                                        نگرانِ اندیشناکی‌ فردای تو
                                                                                         به صیغه‌ی حال.
نه
به غیابِ من منگر که هرگز حضوری به‌کمال نیز نبوده‌ام،
به طنینِ آوایی گوش‌دار که
                                تنها
به کوکِ زیر و بَمِ موسیقایی نامِ توست
اسماءِ طلسماتِ حرفاحرفِ نامِ تو را می‌داند
و از ژرفاهای ظلمات تا پَشَنگِ شعشعه‌ی الماس‌گونِ تاجِ بلندِ آخرین خورشید
تو را
تو را
تو را
همچنان تو را
                می‌خواند.
 
۲۱ آبانِ ۱۳۶۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — توازیِ ردِّ ممتّدِ...
توازیِ ردِّ ممتّدِ دو چرخِ یکی گردونه
در علفزار...
 
□
 
جز بازگشت به چه می‌انجامد
راهی که پیموده‌ام؟
به کجا؟
سامانش کدام رُباطِ بی‌سامانی‌ست
با نهالِ خُشکی کَج‌مَج
کنارِ آبدانی تشنه، انباشته به آخال
درازگوشی سوده‌پُشت در ابری از مگس
و کجاوه‌یی درهم‌شکسته؟ ــ:
 
کجاست باراندازِ این تلاشِ به‌جان‌خریده به نقدِ تمامتِ عمر؟
کدام است دست‌آوردِ این همه راه؟ ــ:
کَرگوشان را
              به چاووشی
                             ترانه‌یی خواندن
و کوران را
            به ره‌آورد
عروسکانی رنگین از کولبارِ وصله‌بروصله برآوردن؟
 
۲۸ آبانِ ۱۳۶۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — چشم‌های ديوار
چشم‌های دیوار     چشم‌های دریچه     چشم‌های در
چشم‌هایِ آب       چشم‌های نسیم     چشم‌های کوه
چشم‌های خیر و چشم‌های شر
 
چشم‌های ریجه و رَخت و پَخت
چشمِ دریا و چشمِ ماهی
چشم‌های درخت
 
چشم‌های برگ و ریشه
چشم‌های برکه و نیزار
چشمِ سنگ و چشم‌های شیشه
چشمِ رشک
چشم‌های نگرانی
چشم‌های اشک
بُهت‌زده در ما می‌نگرند
نه ازآنرو که تو را دوست می‌دارم من
ازآنرو که ما
جهان را دوست می‌داریم.
 
۱۱ آذرِ ۱۳۶۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — شيهه و سم‌ْضربه...
شيهه و سم‌ْضربه.
 
چهار سمندِ سرخوش
در شيبِ علف‌چَرِ رودررو:
 
 
دوردستِ تاريخ
در فاصله‌ی يک سنگ‌انداز.
 
۲۹ مردادِ ۱۳۶۹
سن‌هوزه

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — پاییزِ سن‌هوزه
برای منیژه قوامی
 
[آیدا با حیرت گفت: ــ درختِ لیموتُرش را
ببین که این وقتِ سال غرقِ شکوفه شده!
مگر پاییز نیست؟]
 
گرما و سرما در تعادلِ محض است و
همه چیزی در خاموشیِ مطلق
تا هیچ چیز پارسنگِ هم‌سنگیِ کفه‌ها نشود
و شاهینَکِ میزان
به وسواسِ تمام
لحظاتِ شباروزی کامل را
                              دادگرانه
میانِ روز و شبی که یکی در گذر است و یکی در راه
                                                               تقسیم کند
و اکنون
زمینِ مادر
            در مدارش
سَبُک‌پای
از دروازه‌ی پاییز
                  می‌گذرد.
 
□
 
پگاه
چون چشم می‌گشایم
عطرِ شکوفه‌های چترِ بی‌ادعای لیموی تُرش
یورتِ هم‌سایگان را
                       به‌ناز
                             با هم پیوسته است.
 
آنگاه در می‌یابم
                   به یقین
که ماه نیز
            شبِ دوش
می‌باید
         بَدرِ تمام
                   بوده باشد!
 
□
 
کنارِ جهانِ مهربان
به مورمورِ اغواگرِ برکه می‌نگرم،
چشم بر هم می‌نهم
و برانگیخته از بلوغی رخوتناک
به دعوتِ مقاومت‌ناپذیرِ آب
محتاطانه
به سایه‌ی سوزانِ اندامش
انگشت
فرومی‌برم.
 
احساسِ عمیقِ مشارکت.
 
۱۰ شهریورِ ۱۳۶۹
سن‌هوزه

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — حکایت
مطرب درآمد
با چکاوکِ سرزنده‌یی بر دسته‌ی سازش.
مهمانانِ سرخوشی
به پایکوبی برخاستند.
از چشمِ ینگه‌ی مغموم
                            آنگاه
یادِ سوزانِ عشقی ممنوع را
قطره‌یی
به زیر غلتید.
 
□
 
عروس را
بازوی آز با خود برد.
سرخوشانِ خسته پراکندند.
مطرب بازگشت
با ساز و
          آخرین زخمه‌ها در سرش
          شاباشِ کلان در کلاهش.
 
تالارِ آشوب تهی ماند
با سفره‌ی چیل و
                     کرسی‌ باژگون و
                                         سکّوبِ خاموشِ نوازندگان
و چکاوکی مُرده
بر فرشِ سردِ آجُرش.
 
۶ فروردینِ ۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — هاسمیک
با آیدا،
در ستایشِ بانوی «مادر»

با خوشه‌های یاس آمده بودی
تأییدِ حضورت
               کس را به شانه بر
                                      باری نمی‌نهاد.
 
بلورِ سرانگشتانت که ده هِلالَکِ ماه بود
در معرضِ خورشید از حکایتِ مردی می‌گفت
که صفای مکاشفه بود
و هراسِ بیشه‌ی غُربت را
هجا به هجا
              دریافته بود.
 
□
 
می‌خفتی
می‌آمدیم و می‌دیدیم
                          که جانت
ترنمِ بی‌گناهی‌ست
راست همچون سازی در توفانِ سازها
که تنها
        به صدای خویش
                            گوش نمی‌دهد:
 
کلافی سردرخویش
                        گشوده می‌شود،
نغمه‌یی هوش‌رُبا
که جز در استدراکِ همگان
                                خودی نمی‌نماید.
 
نگاهت نمی‌کردیم، دریغا!
به مایه‌یی شیفته بودیم که در پسِ پُشتِ حضورِ مهتابی‌ات
حیات را
         به کنایه درمی‌یافت.
 
کی چنین بربالیده بودی ای هِلالکِ ناخن‌هایت ده‌بار بلورِ حیات!
به کدام ساعتِ سعد
بربالیده بودی؟
 
آذرِ ۱۳۶۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — ظلماتِ مطلقِ نابینایی
به ایرج کابلی

ظلماتِ مطلقِ نابینایی.
احساسِ مرگ‌زای تنهایی.
 
«ــ چه ساعتی‌ست؟ (از ذهنت می‌گذرد)
    چه روزی
    چه ماهی
    از چه سالِ کدام قرنِ کدام تاریخِ کدام سیاره؟»
 
تک‌سُرفه‌یی ناگاه
تنگ از کنارِ تو.
 
آه، احساسِ رهایی‌بخشِ همچراغی!
 
۱ مهرِ ۱۳۷۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — حجمِ قیرینِ نه‌درکجایی...
به واحد اسکندری

حجمِ قیرینِ نه‌درکجایی،
نادَرکجایی و بی‌درزمانی.
 
و آنگاه
احساسِ سرانگشتانِ نیازِ کسی را جُستن
در زمان و مکان
                  به مهربانی:
 
«ــ من هم اینجا هستم!»
 
پچپچه‌یی که غلتاغلت تکرار می‌شود
تا دوردست‌های لامکانی.
 
□
 
کشفِ سحابی‌ مرموزِ هم‌داستانی
در تلنگرِ زودگذرِ شهابی انسانی.
 
۱ مهرِ ۱۳۷۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — درپيچيده به خويش...
به زرین‌تاج و نورالدین سالمی

درپیچیده به خویش جنین‌وار
که پیرامنت انکارِ تو می‌کند،
در چنبره‌ی خوفِ سیاهی به زهدان ماننده
در ظلماتی از غلظتِ سُرخِ کینه یا تحقیر.
 
«ــ رها شو تا به معرکه‌ی جدال درآیی
    حتا به هیأتِ شکل‌نایافته جنینی!»
 
میلادت مبارک ای واحدِ آماری
ای قربانیِ کاهشِ نوزادْمرگی!
 
۱ مهرِ ۱۳۷۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو