mabidan/ganjoor huggingface dataset:
فایز — اشعار غیر دوبیتی — مرثیه‌ای دیگر
ببر ای ساربان در قتلگاهم
بده مژده حسین کم سپاهم
بگو عباس! بر پا کن علم را
برآور آرزوهای دلم را
مگر ای ساربان این جا چه جایست؟
که آن خوشبوتر از جنت سرایست
نسیمش در مشام خوشتر آید
که این جا بوی زلف اکبر آید
الا ای ساربان مشکن دلم را
فرود آور در این جا محملم را
فرود آور در این جا محمل من
که این جا خوش فرود آمد دل من
خس و خاری که در این سرزمین است
نشیمنگاه سرو و یاسمین است
همین خاک است منزلگاه جانان
نهم سر بر سر خاکش دهم جان
عجب این خاک، خاک مشک بیز است
که هم شادی فزا هم غصه خیز است
عجب این خاک، خاک باصفائیست
یقین آرامگاه دلربائیست
عجب این خاک بویش عنبرین است
یقین با خون مهرویان عجین است
برهنه پا بر هر ناسزاوار
برهنه، بر مغیلان پای پر خار
سر از این خاک هرگز بر ندارم
مگر از تن رود جان فگارم
برای این زمین بود ای عزیزان
گذاریدم که تا این جا دهم جان
فایز — اشعار غیر دوبیتی — شعری ناتمام در مدح عباس بن علی بن ابی طالب(ع)
کوفیان گفتند«عباس آمد از بهر ستیز
ما نداریم دست جنگ او مگر پای گریز
ای پیاده بر زمین افکن تو این تیر و کمان
وای سوار عباس آمد جوشن و مغفر بریز
این غضنفر مر هژبر افکن که شبل حیدر است
ز او بیندیشید کامد شیر با شمشیر تیز»
...
...
فایز — اشعار غیر دوبیتی — رباعی
ای شاه نجف هر دو جهان شاهی تو
ره گمشدگان به سوی حق راهی تو
فایز نشناسدت و لیکن داند
الله نه‌ای ولی اللهی تو
فایز — اشعار غیر دوبیتی — ملمع
فایر با تظاهر، ریا، بیکارگی و تن پروری به شدت مخالف بوده و ریاکاران و تن پروران را سرزنش می کرده است.
گروهی از طلبه در «برد خون» که در زمان فایز دارالعلم کوچکی بوده فقط به درس خواندن و تن پروری و خورد و خواب می پرداخته اند و بدین بهانه از کار و کوشش سر باز می زده اند، این تنبلی و تن پروری و بی توجهی آنان به کار و کوشش نفرت و خشم فایز را که به زبان و صرف و نحو عربی هم تسلطی داشته نسبت به آنان برانگیخته و سبب می شود که این قطعه شعر ملمع را بسراید:
ایها الطلاب ناموا فی بیوت
-واسکنوا فی دار کم کالعنکبوت
فاذکروا اشعار باقر دائما
-لا تقولوا کان زید قائما
مدرسه باید که تن لاغر کند
جسم را افسرده، رخ اصفر کند
مدرسه کی زیبد این نابخردان
جای اینان است اصطبل خران
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱
خزان آمد بهاران شد به یغما
گلم پژمرد، سرو افتاد از پا
تو دیدی ظهر کاسد گشته بازار
درآ فایز، دکان عصرانه بگشا
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲
مکحل نرگسان منما نگارا
زآب آتش مزن بر جان ما را
جدا بودن ز تو نز بیوفائیست
چه سازد فایز از حکم قضا را؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳
ز هر دلبر مجو رسم وفا را
ز هر آهو مجو مشک ختا را
زفایز جو وفا کز بعد مردن
دمد از تربتش مهر گیا را
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴
به یکسو جمع کرده زلف چون شب
برون آورده مه از برج عقرب
به عارض یار فایز خوش فکنده
لف و نشرمشوش با مرتب
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵
سحردانی نسیمش از چه خوشبوست؟
زشبنم ریزه های آن گل روست
خروش بلبلان فایز به گلشن
همه از شوق گلبرگ رخ اوست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶
مرا گه غم دهد، گه غمگسار است
گهی نامهربان، گه دوستدارست
دل فایز برد گه، گه دهد باز
مثال الفت موج و کنار است
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷
مسلسل زلف عنبر فامش اینست
برای صید دلها دامش اینست
عتاب آلوده رخ بی پرده فایز
علامتهای قتل عامش اینست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۸
دوچشمش گفت: «کابرو فتنه جویست
حقیقت کج نشین و راست گویست.»
دو مژگان گفت:«با فایز حذر کن
که خنجر دست ترک تندخویست»
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۹
سحر شور عنا دل بر چمنهاست
ز شبنم زلف سنبل در شکنهاست
دل فایز همه ذوق لب یار
چو دیوانه ز خود با خود سخنهاست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۰
شدم پیر و کمان قد و عصا دست
دلم از شوق مهرویان نشد پست
دل فایز چو باز پر شکسته
هنوز اندر خیالش صیدها هست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۱
دو خیل فتنه از زیر سر تست
جهانی پایمال لشکر تست
نه فایز، عالم از این چشم و ابرو
قتیل تیر و تیغ خنجر تست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۲
مبر ای دل به زلف یار انگشت
بدین گیسو منه زینهار انگشت
بیندیش ای دل فایز، حذر کن
منه اندر دهان مار انگشت
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۳
سحر بلبل به گل این داستان داشت
شکایتها ز جور باغبان داشت
...
گهی ناله، گهی آه و فغان داشت
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۴
مه حوری و شم قدسی جمالست
رخش خورشید، ابرویش هلالست
لب و دندان و چشم یار فایز
پری آیین، ملک سیما همالست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۵
کشم تا چند جانا انتظارت؟
نشینم تا به کی در رهگذارت؟
وطن سازد سر راه تو فایز
که تاگیرم دوباره در کنارت
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۶
بتا مرغی چو من بی بال و پرنیست
دریغا همچو من خونین جگر نیست
فتاده فایز اندر دام صیاد
رهایی یافتن بهرم دگرنیست
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۷
رخ و چشم و لب و قد رسایت
مرا انداخت در دام بلایت
اگر زین ورطه فایز در برد جان
کنم جان و دل و تن را فدایت
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۸
زهندوستان سپه افواج افواج
همه اقلیم دلها کرده تاراج
دل فایز فدای چین زلفش
زهندوستان به ماچین می برد باج
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۱۹
سحر شور نگارم در سر افتاد
دلم در فکر زلف دلبر افتاد
دل فایز به عزم دستبردی
که از زلفش زند در لشکر افتاد
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۰
زمن اوقاوت برنایی مپرسید
حدیث جور تنهایی مپرسید
جفای بیوفایان کشت فایز
وفا از یار هر جایی مپرسید
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۱
تو کت این بیوفایی در نظر بود
توکت خود از دل سنگت خبر بود
چرا فایز چنین کشتی به ناحق
تو را آیین ترسائی مگر بود؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۲
جهان امشب معطر دارد این باد
تو گویی مشک عنبر دارد این باد
بت فایز مگر در بین راهست
که بوی زلف دلبر دارد این باد؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۳
زهر سو تیر مژگان عاجل آید
پیاپی، بی تامل بر دل آید
نشد معلوم فایز کشته کیست
که از مقتول حاصل قاتل آید
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۴
به خوابم دوش، جا خلد برین بود
به دستم هر دو زلف حور عین بود
شدم بیدار دیدم یار در بر
یقین فایز که تعبیرش همین بود
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۵
مرا جان، هجر جانان بر لب آمد
هزاران بار مردم تا شب آمد
دگر فایز چه سان امشب کند روز
که بر جانش چنین تاب و تب آمد
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۶
به من امشب نوای نی اثر کرد
دل ریش من از تو ریشتر کرد
دمی آسوده بود از غصه فایز
نمی دانم که نایی را خبر کرد
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۷
فلک آخر جدا از یارم افکند
چو بلبل دور از این گلزارم افکند
چه کینه داشت با فایز زمانه
که در هجران آتش بارم افکند؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۸
لبش چون غنچه بشکفته باشد
که گفتارم دگر ناگفته باشد
کسی دارد خبر از حال فایز
که روزی در پی دل رفته باشد
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۲۹
مرا سرو قدرت بی عقل و دین کرد
و یا گلبرگ رخسارت چنین کرد؟
لب و دندان و چشمان کشت فایز
و یا آن خنده های شکرین کرد؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۰
نه هر کالا بود هر کس خریدار
کشاورزی چه داند در شهوار
پریرو می شناسد قدر فایز
که زر، زرگر شناسد قدر و مقدار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۱
به هر منزل که نامم آورد یار
شود در دم دل زارم خبردار
به راه عشق فایز می کند باز
تو را الهام غیبی واقف از کار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۲
سحر عطر خوش گیسوی دلدار
مرا از خواب نوشین کرد بیدار
ز استشمام زلف یار فایز
پریده هوشم از سر، دستم از کار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۳
مرا جز زلف و رخسار تو دلبر
نه هندم دلنشین باشد نه کشمر
به غیر از آن لب و دندان در خیز
نه فایز لعل می خواهد نه گوهر
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۴
بگردم گرد گیتی همچو پرگار
مگر یابم نشان از منزل یار
طمع بی جا مکن فایز که هرگز
نمی یابی نشان از کوی دلدار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۵
مخوان مرغ سحر ترسم که دلدار
شود آن نازنین از خواب بیدار
ز بال خود حجابی کن به رویش
که تا شبنم نیفتد بر رخ یار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۶
بت قدسی سرشت حور منظر
مکش بر خاک دامان مطهر
بنه بر چشم فایز پا به منت
که این جا گه تو را باشد مقدر
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۷
دل آمد بی خبر دلدارم از در
ز رخ رنگم پرید و هوشم از سر
اگر فایز بگرفتی در آغوش
نمی آمد به هش تا روز محشر
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۸
سحر گلبرگ تر شد از جواهر
به دور مه چو پروین گشت ظاهر
بت فایز عرق بر چهره جاری
چو وانهاری به جنت شد مظاهر
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۳۹
دلا ترسم از این آزار بسیار
خدا نا کرده گویی ترک دلدار
اگر دانی دل فایز چنین است
به خنجر آرمش بیرون به یکبار
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۰
سحرگه چون ز مشرق ماه خاور
برون آمد جهان کرده منور
در آن ساعت مه فایز ز مغرب
ز در آمد چو حوران بسته زیور
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۱
دو معنی برمن آمد صعب و دشوار
در اول پیری، آخر فرقت یار
اگر پیدا شود فایز پرستی
جوانی را کجا آرم دگر بار؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۲
یک اندک مجمرت بالاتر انداز
سلاسل را به گردن بهتر انداز
گذشتی از بر چشمان فایز
غراب آسا زمانی لنگر انداز
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۳
بت مستوری سر تا قدم ناز
به ناز از نازنینان گشته ممتاز
پریرویان همه در چشم فایز
چو مرغ کرکسند و یار شهباز
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۴
به دستم شیشه و در دامنم سنگ
شب تاریک و ره باریک و پا لنگ
از این ره کی رسد فایز به منزل؟
نه تا در دامن جانان زند چنگ
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۵
خطا هر چند دید از دلبر این دل
وفا پنداشت، شد رسواتر این دل
به این دل پس چه باید کرد فایز؟
مرا آخر نماید کافر این دل
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۶
دریغا دل نمی شد روز اول
گرفتار بت گیسو مسلسل
چه خوش باشد نشینم در وثاقش
به ترکی وار گویم:«گل پری گل»
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۷
اگر برتر بتم بعد از وفاتم
گذار آری به قربان وفاتم
ز آب لعل لب فایز ره مهر
حیاتم ده که پامال حیاتم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۸
ز وصلت عاقبت مهجور رفتم
خدا داند که من مجبور رفتم
ز شوق چشم مخمور تو فایز
دوان تا چشمه معمور رفتم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۴۹
پی گمگشته دل هر سو گرفتم
سراغ دل از آن گیسو گرفتم
دل فایز مکان کرده در آن زلف
بشد، من نیز راه او گرفتم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۰
بت عیسی سرشت و مه جبینم
ربوده هوشم از سر، برده دینم
از آن ترسم شود فایز چو صنعان
اگر گردد شبی خلوت نشینم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۱
شکار سرو قدی ماه رویم
زلیخا طلعتی، زنجیر مویم
به زنجیر جفا فایز چو یوسف
به تاریکی زندان کرده خویم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۲
همای دولت ار افتد به دامم
جهان سکه زند از نو به نامم
برآرد استخوان از سینه فایز
که تا گردد همایون مرغ رامم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۳
خوش آن ساعت که روبرویت افتم
چو بوی مشک در گیسویت افتم
سحرگه خوش بود فایز پریشان
چو گیسوی تو در پهلویت افتم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۴
بیا جانا که از هجر تو زارم
شب و روزان همه در انتظارم
نشیند بر سر راه تو فایز
که شاید بگذری و جان گذارم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۵
نه در گبرم، نه در اسلام دینم
نه پنهانم، نه در روی زمینم
بت فایزف در این ملت غریبم
نه در مشرق، نه در مغرب زمینم
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۶
سحر صوت خوش لالای جانان
به جسم مردگان باز آورد جان
چنان فایز کند بی صبر و آرام
که چون مجنون نهد سر در بیابان
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۷
سحر آهسته دل گفتا به چشمان
که تو باید مرا باشی به فرمان
مرخص نیستی ای چشم فایز
که در کس بنگری جز چشم خوبان
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۸
جوانی، نشئه بزم نکویان
شب مهتاب و روی ماهرویان
بهشت این جهان فایز همین است
کشم دستی به زلف مشک مویان
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۵۹
تو تا بر هم زدی لعل زرافشان
شکستی رونق باغ بدخشان
تو تا زلف پریشان جمع کردی
حواس جمع فایز شد پریشان
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۰
شدم رسوای عالم بهر جانان
ندیدم من ز وصلش غیر هجران
بت فایز چو قرص آفتابی
به زیر ابر رفت و برگشت پنهان
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۱
مسلسل حلقه حلقه زلف پرچین
خراج از چین گرفته یا زما چین
بدین هیئت بدیدم یار فایز
که خم خم خم بود چین چین پر از چین
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۲
گهی دل روبروی انور تو
گهی چون گیسوان پشت سر تو
بتا فایز نمی داند معین
که تو پیش دلی یا دل بر تو
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۳
بتا از حور جنت بهتری تو
ز خورشید فلک زیباتری تو
کمان کج کنی ابروی زیبا
مگر جلاد جان فایزی تو؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۴
گر آید حرف زلفش در میانه
شوم مست و روم بیرون ز خانه
میاور نام زلفش پیش فایز
بود دیوانه، زنجیرش بهانه
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۵
بت من دست پیش رو گرفته
به من کج گوشه ابرو گرفته
زده تیری به من تنها اثر کرد
به فایز جنگ رویا رو گرفته
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۶
نگار من ز نو تغییر کرده
به گیسو ماه را زنجیر کرده
بت فایز دو چشم مست و ابروش
دو ترکی دست بر شمشیر کرده
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۷
مسلسل زلف عنبر بار داری
مکحل نرگس خمار داری
ز قلاب کمند دوست، فایز
اسیر و کشته بسیار داری
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۸
بتا یکباره اخراجم نمودی
به تیر عشق آماجم نمودی
ز دام زلف و چشم یار فایز
کمین کردی و تاراجم نمودی
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۶۹
به عزم فاتحه رفتم که حمدی
بخوانم بر مزار ارجمندی
بتی ابرو کمان در راه فایز
به من سوفار مژگان می فکندی
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۰
سحر دل گفت با نایی نوایی
شکایتها ز دست بیوفایی
ببین فایز چسان گردیده جسمم
شده سوراخ سوراخ از جدایی
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۱
تو خلاقی و هم رزاق مایی
تو که خلق دو عالم را خدایی
تو رزاقی و فایز در پی رزق
دوان هر سو ز بی شرم و حیایی
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۲
نگارا جور مهراندود تا کی؟
به ما ناز عتاب آلود تا کی؟
خدنگت دیر فایز می کند زود
کشاکشهای دیر و زود تا کی؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۳
تو که از پای تا سر دلپسندی
به راز لعل لبها نوشخندی
چرا بشکسته زلف یار فایز
مگر افتاده از جای بلندی؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۴
اگر امشب کند اقبال یاری
بدست آرم من آن ماه حصاری
چو رودابه کمند زلف مشکین
کند فایز جزایش بوسه کاری
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۵
دو شهلا نرگس خمار داری
هزاران همچو من بیمار داری
بیاد چشم بیمار تو فایز
کند شب تا سحر بیمار داری
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۶
به عارض سنبل تر می گذاری
عجب عودی به مجمر می گذاری
بت فایز ز معجزهای حسنت
تو سنبل را در آذر می گذاری
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۷
چو بلبل زار و رنجورم نمودی
ز وصل گلستان دورم نمودی
بت فایز چرا گشتی ز من دور
گناهم چیست مهجورم نمودی؟
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۸
تو تا زلف سیه مرغوله بستی
بهای مشک ماچین را شکستی
ز تیر مژه و شمشیر ابرو
تو کشتی فایز و فارغ نشستی
فایز — بخش دوم دوبیتی‌ها — شمارهٔ  ۷۹
سفر در پیش، فکر یار درپی
خدایا این سفر کی می کنم طی؟
رود فایز ولی شوقش کشد پس
...
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۱ - پیش گفتار
بنام خداوند کون و مکان
خداوند روزی ده مهربان
خداییکه جان خرد آفرید
بفرمان او شد جهانها پدید
وزان پس بنام محمد درود
بآیین اسلام احمد درود
درود فراوان بر آن پاکزاد
محمد رسول حجازی نژاد
بنام علی شاه مردان مرد
که از دشمن دین بر آوردگرد
سر اولیاۀ سرور اصفیا
مبارزترین مرد راه خدا
علی شیر مرد و علی راستگو
ندیده جهانراد مردی چو او
بقرآن که وحی مبین خداست
ولای وی آرامش جان مااست
پس آنگه بنام شه پاکدین
محمد رضا شاه ایران زمین
شهی کو نگهدار دین خداست
خدا را باو لطف بی انتهاست
بفرمان او ملت آزاد شد
ز دادش همه کشور آباد شد
ز تدبیر این شاه فرخنده خوی
گرفته است ایران بسی آبروی
خداوند باشد نگهدار او
خرد یار و یزدان مدد کار او
بدوران این شاه نیکو خصال
که دارد توجه بفصل و کمال
چو دیدم که فردوسی پاکدین
که بادا بجانش هزار آفرین
بشهنامه از داستان کهن
چو پیغمبران داده داد سخن
بپا کرده کاخی بلند و متین
ز الماس ویاقوت و در ئمین
ز جمشید و گود رزو از زال زر
فریدون و کیخسرو دادگر
سخن ز آنچه بوده است آورده او
بسی در یکتا که پرورده او
ز شاه کیان وهم از پیشداد
بشهنامه زیشان بسی کرده یاد
ز تهمورث وایرج وسلم و سام
فریبز وکاوس والا مقام
ولکن زماد و از آن دودمان
نیابی بشهنامه نام و نشان
ز اهخامنش کورش نامور
نه بینی بشهنامه نام و اثر
از این رهگذر بود کاین کمترین
شدم پیرو آن سخن آفرین
بر آنم که از ماد و تاریخ آن
سرایم چو شهنامه من داستان
کمین افسر از ماد و از آریان
بگویم زکوروش بسی داستان
خود آگاهم از مایه وزاد خویش
زخجلت سرافکنده دارم به پیش
که این نامه فارسی و دری
نباشد ز نقصان و لغزش بری
ز دانشوران دارم این آرزو
که با لطف بینند آهوی او
ز راه بزرگی و دانشوری
ز لطف و زمهر و ادب پروری
از این مور ناچیز و این ناتوان
پذیرند ران ملخ ارمغان
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۲ - پادشاهی دیو کس اولین شاه ماد
دیو کس نخستین شه ماد بود
وز او سربسر کشور آباد بود
بسی بود آن شاه باعدل وداد
کریم و جوانمرد و نیکو نهاد
گزیدند او را بشاهنشهی
نشاندند ویرا بگاه مهی
چو بر گاه شد شاه باعدل و داد
کلاه بزرگی بسر بر نهاد
بفرمود تا شارسان ساختند
یکی شهر زیبا بیاراستند
در آن شارسان هفت دژشدپدید
چنان شهر تا آن زمان کس ندید
یکی بر یکی بر تری داشتی
که بر آسمان سر بر افراشتی
چو رنگین کمان هفت دژشدعیان
که از هفت اورنگ بودی نشان
زسبز و سفید و زسرخ وز زرد
بنفش وسیه ورنگ هم لاژورد
چو جنت یکی شهر آمد پدید
چنو در جهان کس ندید و شنید
ببخشید شه نعمت بیکران
هنر پروان را کران تا کران
سپس جشن شاهانه آراستند
بشادی فزوده زغم کاستند
بر او هکمتانه نهادند نام
فشاندند دست و گرفتند جام
ز غوغای طبل و ز آوای کوس
بلرزید نه گنبد آبنوس
بدینگونه شه کشور آباد کرد
یکی شهر هرگوشه بنیاد کرد
چنین اند شاهان نیکو سرشت
که سازند دنیا چو باغ بهشت
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۳ - وصیت دیو کس به فرزند خود
دیو کس چودریافت پایان خویش
فرا خواند فرزانه پیش
چنین گفت کای پور فرخنده فر
بجان گوش کن پند نغز پدر
بترس از خدا و ره داد پوی
بمردانگی راه اجداد پوی
زمن بشنو ای پاک فرزند من
بگوش خود آویزه کن پند من
خدارا تو از جان ستاینده باش
بدرگاه جان آفرین بنده باش
زخوددور کن جهل و کبروغرور
ز کردار اهربمنی باش دور
بر آن باش تادر برو بوم خویش
نیایی تن خسته و جان ربش
تو دیندار باش وبی آزار باش
پی داد پوی و نکوکار باش
مکن گوش بر گفته های دروغ
که گفت دروغ است بس یی فروغ
بخون کسان دست بازی مکن
تو با جان اتباع بازی مکن
تو بنیاد کن پادشاهی بداد
دل مردمان کن تو با داد شاد
چنان کن همه نیکخواهت شوند
چو فرمان دهی سربراهت دهند
بگفت این و پس دیده برهم نهاد
برفت از بدن جان آن شاه ماد
زمانه چنین بوده تا بوده است
که مر گی پس از عمر فرموده است
چنین بوده تا بوده عالم بپا
سر انجام سرها نهد زیر پا
بژرفای خاک ار نکو بنگری
بهر گوشه اش خفته بینی سری
سر تاجدارن و دانشوران
سر ماهرویان و نام آوران
نماند بجز نام نیک از کسی
اگر ملک عالم بگیری بسی
خوشا راد مردان نیکو نژاد
که از نام ایشان جهان گشت شاد
خوشا آن پدر چون برفت از جهان
پسر سرفرازد سوی آسمان
چو شاه جوان سوک شهرا گرفت
جهان شد سیه پوش وماتم گرفت
همه مادها زار و گریان شدند
زسوک و غم شاه نالان شدند
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۴ - برتخت نشستن فره فرتیش
چویک هفته بگذشت از مرگ شاه
فره فرتیش شاه برشد بگاه
بشاهی بر او خواندند آفرین
بگتند کای شاه با داد و دین
همه بندگانیم و تو شهریار
که از شه دیو کس توئی یادگار
شه نو جوان چون بر آمد بتخت
بفرمود کای مردم نیک بخت
منم چون پدر با شما مهربان
نیم از بد دل و بدگمان
هماره امیدم به یکتا خداست
خدائی که مارا بخودرهنماست
بر آنم که کشور ستانی کنم
جهان گیرم و دادبانی کنم
کنم ماد را کشوری نامدار
که ماند از آن نام در روزگار
بگفتند یکسر که ما بنده ایم
بفرمان و رأیت سر افکنده ایم
بفرمود من پارس را بیگمان
مسخر نمایم به تیر و کمان
که مادی پرسه بوند آریا
دو شاخه ز یک ریشه از هم سوا
دولپه بیک پوست بودیم ما
زمانه زهم کرد مارا جدا
بباید بیکدیگر آمیختن
بصلح ار نشد باید آویختن
شما لشکر مادگرد آورید
سوی پارس باید که لشکر برید
بگفتند کای شاه فرمان تراست
سرما زحکمت به پیچد خطاست
چویک چند روزی برین بر گذشت
همه لشگر ماد آماده گشت
همه شیر اوزن چو پیل دمان
گرفته بکف تیغ و تیر و کمان
سپه را چو آماده کار کرد
پس آنگاه آهنگ پیکار کرد
به لشکر چنین گفت شاه دلیر
که بودی بجنگ آوری نره شیر
که تا جانب پارس روی آوردند
مگر آب رفته بجوی آوردند
چو سر برزد از خاوران آفتاب
سر جنگجویان بر آمد ز خواب
ز هر سو بپاخواست فریاد جنگ
ز شیران غران و غران پلنگ
دلیران ستاده همه صف بصف
چو پیل دمان بر لب آورده کف
سوی پارس کردند آهنگ جنگ
که آرند آن سرزمین را بچنگ
چو دشمن از این حمله آگاه شد
همه لشکر پارس در راه شد
دو لشکر بهم سخت آویختند
نوای دلیری بر انگیختند
چو شب گشت و آن شب همه روز شد
شه ماد در جنگ پیروز شد
چو لشکر به پیروزی آمد قرین
بپا خاست از هر طرف آفرین
به پیروزی و فتح چون کام یافت
سری مست از شور این جام یافت
پس آنگاه آهنگ آشور کرد
جهانرا همه پر شر و شور کرد
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۵ - جنگ فره فرتیش بابنی بال شاه آشور
بنی خود شاه آشوریان
بجنگش همی بست آنکه میان
بجنگ شه ماد همت گماشت
هزاران دلیری که آماده داشت
نبرد دلیران چو آغاز گشت
بنی پال با بخت دمساز گشت
شه ماد مغلوب و منکوب شد
سپاه شکسته در آشوب شد
فره فرتیش در میان کشته شد
سپاه شه ماد سرگشته شد
هزیمت گرفتند ز آشوریان
بسوی وطن زار گشته روان
بسوک شه خویش گریان همه
بکشور بیفتاد بس همهمه
هو خشتر فرزانه فرزند او
همان پاکزاد خردمند او
ز مرگ پدر چون خبردار شد
از این درد آشفت وبس زارشد
چه شب ها که از محنت و آه ودرد
بپچید بر خویش وبس نوحه کرد
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۷ - آتش زدن پسر بنی پال برخود و خانواده اش
چو پوربنی پال یی چاره شد
حصار اندرون در پی چاره شد
سر برج و بارو چو لشکر بدید
ز پیروزی و بخت خود دل برید
بگفتا دگر، روز من شد تباه
نه یار و نه یارو نه گنج و سپاه
شبانه یکی آتشی بر فروخت
خود و خانواده همه پاک سوخت
همی در سرای خود آتش فکند
ز کژی بابش بد آید بسر
به آتش بسوزد همه خانمان
چو بد کرده باشد سر دودمان
وگر نیک رفتار باشد بدهر
کسانش بنیکی بیاند بهر
چو فرزند خوددوست دارای بسی
نباید نمائی بدی با کسی
بنی پال بد کرد و پورش بسوخت
همان آتش خیره خود بر فروخت
هو خشتر چو بشنید کردار او
از آن آتش گرم و رفتار او
غمین گشت لیکن ز پیکار دست
زکشتار آن بینوایان به بست
نگه کرد دروازه را باز یافت
بفرمان او خیلی لشکر شتافت
وزین روی مردان آشوریان
همه سر برهنه خمیده میان
سوی شاه ایران نهادند روی
ز تسلیم و تختش همی گفتگوی
شه ماد و بابل دوشاه جوان
فکندند از دست تیغ و سنان
چو تسلیمشان شد قبول دو شاه
ز بهر شهان بر گشادند راه
دگر منقرض گشت آشوریان
زبابل بشد نیم و نیم آریان
چنین گفته شد بین دو شهریار
که مارا باید در این کار قرار
چو بر نینوا شاه لشکر کشید
زبالای دجله به ایران رسید
فلسطین و سوریه و بین نهر
شه بابل از آن همی جست بهر
چو شد کار آشوریان ساخته
همی بومشان گشت پرداخته
شه ماد با فتح و با فرهی
سوی هکمتانه بشد بابهی
شه بابل آمد به همراه او
که بودند باهم چنان نیک خو
چنان دوست گشتند باهم دوشاه
که از بابل آمد به ایران براه
بشد دختر شاه را خواستگار
برای پسر خواست آن تاجدار
چو بخت النصر پور آن شاه بود
جوان بود و هم در خورگاه بود
شهنشه پذیرفت خواهش از او
بدو داد آن دختر ماهرو
چو دختر باو داد آن شهریار
بشد رشته دوستی استوار
ببابل ببردند چون دخت شاه
سر شاه بابل بر آمد بماه
باندک زمانی شهنشاه ماد
کمر بست و بسیار کشور گشاد
به تسخیر لیدی هوش کرده شاه
بگفتا منم شاه بافر و جاه
کنون بابدم نیک رائی کنم
از این بیش کشور گشائی کنم
همی بود در فکر تسخیر آن
نمی بافتی فرصتی آن چنان
چو یک روز گفتند با شهریار
که چند از سکاهای بی اعتبار
بکشته سه تن از جوانان ماد
به لیدی پناهنده گشتند و شاد
هو خشتر چو بشنید خوداین خبر
بگفتا کشم لیدیان سربسر
پیامی فرستاد بر لیدیان
سکاها که هستند از آریان
زمادی بکشتند ایشان سه تن
به لیدی نهان کرده خود جان و تن
فرستیده آن ناکسان نزد من
که از خاک تیره کنمشان کفن
وگرنه نمایم چنان جنگ و جوش
که مادی ز لیدی بر آرد خروش
چو این پیک آمد بر شاه سارد
پیام شهنشاه بر وی گشاد
شه لیدیان گفت من جنگ را
گزینم اگر، به که این ننگ را
چو آمد چنین پیک بر شاه ماد
خبر از شه لیدی و جنگ داد
شهنشه بر آشفت و گفتی سپاه
ببینید سان و بپوئید راه
چو لشکرشد آماده کارزار
زمین زیر پای هزاران هزار
سوار و پیاده همی با شکوه
برفتند از دشت و صحرا و کوه
بدشتی دو لشکر بهم چون رسید
زغو غایشانگوشها بر درید
همی جنگ کردند با یکدگر
نه این را شکست و نه آنرا اظفر
چوشش سال این جنگ بددرمیان
همی بود بر هر دو لشگرزیان
افسرالملوک عاملی — کوروش نامه — بخش ۸ - صلح شاه ماد ولیدی پس از شش سال
یکی روز سر گرم پیکار و جنگ
بشمشیر و گرز و بتیر و خدنگ
که ناگه برگرفت آفتاب
سر جنکجویان بر آمد بخواب
همه دست از جنگ برداشتند
چو خورشید را تیره گون یافتند
همه دست از جنگ برداشتند
چو خورشید را تیره گون یافتند
بگفتند کاین خشم پروردگار
گرفته است بر ما، گه کارزار
که این روز روشن بمانند شام
همه کار ماگشت اینک تمام
چرا خون بریزیم از یکدگر
که هرگز نبینیم روی ظفر
از این پس نمائیم ما آشتی
تو گوئی که پیکار ناداشتی
چو این قصد کردند شد آفتاب
نکردند در جنگ دیگر شتاب
دوشه صلح کردند با یکدگر
سوی ماد ولیدی شدی رهسپر
چویک سال بگذشت ز این کارزار
شه ماد رنجور گشت و نزار
بفرمود آرید آژید هاک
که بینم من آن نوجوان پور پاک
بیامد پسر چون بنزد پدر
بدو گفت : فرزانه نور بصر
بسی رنج بردم در این روزگار
گشودم بسی کشور نامدار
سپارم بتو لشکر و کشورم
که مرگ آید اینک همی در برم
تو بیدار باش و تو هشیار باش
همه کشورت را نگهدار باش
بیزدان گرای و باو پناه
چو خواهی که بر تخت باشی تو شاه
چو این گفت بفشرد دست پسر
بگفتا شد اینک زمانم بسر
بخوابید و دیگر نه بیدار شد
نه ماد و نه لیدی وراکار شد
چنین باشد این روزگار کهن
نماند بانسان بجز یک کفن
اگر نام نیکت بماند بجا
تو گوئی که پیوسته داری بفا
پس از سالها نام تو یادگار
بماند دگر هیچ ناید بکار