mabidan/ganjoor huggingface dataset:
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۷ - غزل جمهوری:غزل اول ماهور
بمردم این همه بیداد شد ز مرکز داد
زدیم تیشه بر این ریشه هرچه بادا باد
ازین اساس غلط این بنای پایه بر آب
نتیجه نیست به تعمیر این خراب آباد
همیشه مالک این ملک ملت است که داد
سند بدست فریدون قباله دست قباد
مگوی کشور جم، جم چکاره بود چه کرد
مگوی ملک کیان کی گرفت کی بکه داد
به زور بازوی جمهور بود کز ضحاک
گرفت داد دل خلق کاوه حداد
شکسته بود، گر امروز بود، از صد جای
چو بیستون سر خسرو ز تیشه فرهاد
کنون که میرسد از دور رایت جمهور
به زیر سایه آن زندگی مبارک باد
پس از مصیبت قاجار عید جمهوری
یقین بدان بود امروز بهترین اعیاد
خوشم که دست طبیعت گذاشت در دربار
چراغ سلطنت شاه بر دریچه باد
بیک نگاه اروپا بباخت خود را شاه
در این قمار کلان تاج و تخت از کف داد
تو نیز فاتحه سلطنت بخوان عارف
خداش با همه بد فطرتی بیامرزاد
خرابه کشور ما را هر آنکه باعث شد
کزین سپس شود آباد خانه اش آباد
بدست جمهور هرکس رئیس جمهور است
همیشه باد در انظار راد مردان راد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۸ - غزل جمهوری : غزل دوم بیات ترک
سوی بلبل دم گل باد صبا خواهد برد
خبر مقدم گل تا همه جا خواهد برد
مژده ده مژده جمهوری ما تا همه جای
هاتف غیب به تأیید خدا خواهد برد
سر بازار جنون عشق شه ایران را
در اروپا چه خوش انگشت نما خواهد برد
کس نپرسید که آن گنج جواهر کز هند
نادر آورد شهنشه به چه جا خواهد برد
تا که آخوند و قجر زنده در ایرانند این
ننگ را کشور دارا به کجا خواهد برد
زاهد ار خرقه سالوس به میخانه برد
آبروی همه میکده ها خواهد برد
شیخ طرار به تردستی یک چشم زدن
اثر از مصحف و تسبیح و دعا خواهد برد
تاج کیخسرو و تخت جم اگر آبروئی
داشت آن آبرو این شاه گدا خواهد برد
باد سردار سپه زنده در ایران عارف
کشور رو به فنا را به بقا خواهد برد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۷۹ - دوخا محمد و عارف
ابرویش تا رقم قتل من امضاء می‌کرد
مژه این حکم برون نامده اجرا می‌کرد
بچه حالی که دل سنگ به حالم می‌سوخت
چشم خونریز وی این حال تماشا می‌کرد
قدش از هر قدمی فتنه به پا می‌انگیخت
لبش از هر سخنی مفسده برپا می‌کرد
همه در واهمه این مردم از آن مردم چشم
این همه همهمه یک بی‌سر و بی‌پا می‌کرد
از در دیده هرکس که گذر کرده، هنوز
دور از دیده نگردیده به دل جا می‌کرد
هر دلی را که شدی خیل خیالش داخل
محو چون داخله مملکت ما می‌کرد
من به هر شاخی از این باغ ز بیداد محیط
آشیان بستم از آنجا پر من وا می‌کرد
کار رسوایی دل بین که مرا در نظر
کشوری، این همه رسوا شده رسوا می‌کرد
تلخ کامی من از زندگی این بس که دلم
شهد آسودگی از مرگ تمنا می‌کرد
پیش از آنیکه زند سبزه سر از خاکش کاش
دل (عارف) هوس سبزه و صحرا می‌کرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۰ - نمونه ای از غزلیات عارف شادروان
زان سبو دوش که در میکده ساقی بردوش
داشت جامی زدم، امشب خوشم از نشأه دوش
از بناگوش تو با برگ گلم حرفی رفت
که خود آن حرف بگوش تو رسد گوش بگوش
میگذارم قدم ناز تو را بر سر و چشم
بار دوش سر دوشت کشم از دوش بدوش
همچو مرغ قفس از دام گرفتاری رست
تا که زلف سیهت زد بدلم چون قره قوش
چند در پرده و بی پرده بری دل یکبار
یا که از رخ بفکن برقع و یا چهره بپوش
چشم مست تو شکیبائی هشیاران برد
این سیه مست ندانم که کسی آید سر هوش
دور و نزدیک نمی ماند بجا خشک و تری
آتش دل اگر از دیده نمیگشت خموش
چاک کن پیرهن از پنجه ز ناخن بخراش
سینه ای را که ز جوش تو بیفتد ز خروش
گر جهان تنگ گرفته است بمن سخت مگیر
که بخود باز بود جای تو در هر آغوش
جامه خانه بدوشی نبرازد بکسی
این قبا دوخته شد بهر من خانه بدوش
دیدمش غرق خرافات گذشت از من شیخ
کفر میریخت بموی تو قسم از سر و روش
عارف از تعزیه گردانی گردون این بس
شهریار غزل او گشت و تو گشتی خزپوش
حکمیت ز دو کس خواسته در این دو غزل
او ز شیدوش من از حضرت عیسی سروش
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۱
ز عشق آتش پرویز آنچنان تیز است
که یک شراره سوزان سوار شبدیز است
سوار باد چو آتش شود کجا محتاج
دگر به نیش رکاب است و نوک مهمیز است
ز عشق آذر آبادگانم آن آتش
نهان بسینه و در هر نفس شرر ریزاست
چسان نسوزم و آتش بخشک و تر نزنم
که در قلمرو زردشت حرف چنگیز است
زبان سعدی و حافظ چه عیب داشت که اش
بدل به ترک زبان کردی این زبان هیزاست
رها کنش که زبان مغول و تاتار است
ز خاک خویش بتازان که فتنه انگیز است
دچار کشمکش و شر فتنه ای زین آن
الی الابد بتو تا این زبان گلاویز است
به دیو خوی سلیمان نظیف گوی که خوب
درست غور کن انقوره نیست تبریز است
ز استخوان نیاکان پاک ما این خاک
عجین شده است و مقدس تر از همه چیز است
صبا به مجلس خائن‌پرست تهران گوی
پناه عارف تبریزی است و تبریز است
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۲
با من این روح سبک سیر گرانجانی کرد
تنم از پای درآورد و رجزخوانی کرد
همچو سهراب مرا رستم غم کشت و سپس
چاک زد سینه و اظهار پشیمانی کرد
غم بویرانه دل کرد همان کار که اش
موکب شاهی با کلبه دهقانی کرد
آنچنان کز غرض شخصی ویران وطنی است
زندگی با من یکعمر غرض رانی کرد
حس من با من آن کرد که عالم دانند
مخبرالسلطنه با روح خیابانی کرد
ز محیط از چه کنم شکوه بهر جا که غمی
بود آورد دو دستی بمن ارزانی کرد
ز ورق راحت و آسایش و آرامش من
مرکز خائن و بی عاطفه طوفانی کرد
اجنبی پروری و روح خیانت کاری
چه بگویم که چه با کشور ساسانی کرد
داغدار است دل از دست ریاکاری شیخ
بس سیه کاری کین داغ به پیشانی کرد
قدر نشناسی یک ملتم این آخر عمر
بدر از شهر چو درویش بیابانی کرد
پرتو نور تجدد ز خیابان جدید
روح امثال خیابانی نورانی کرد
عارف از جاده راست قدم کج ننهاد
رفت و بس شکر که از باعث این بانی کرد
پیشرفت آنچه در این صفحه امیر لشکر
کرد از پرتو اقبال رضاخانی کرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۳
داد حسنت بتو تعلیم خود آرائی را
زیب اندام تو کرد این همه زیبائی را
قدرت عشق تو بگرفت بسرپنجه حسن
طرفة العین ز من قوه بینائی را
هم مگر فتنه چشم تو بخواباند باز
در تماشای تو آشوب تماشائی را
ای بت شرق بنه پا باروپا تا پای
بزمین خشکد بتهای اروپائی را
کرد سودای سر زلف تو دیوانه مرا
چه نهی سربسر این آدم سودائی را
فقط اندوخته در عشق شکیبائی بود
کرد تاراج غم عشق شکیبائی را
دل بدریا زد و سر راه بیابان بگرفت
دل دریائی من بین سر صحرائی را
بیکی خضر ره عالم وحدت شد و هیچ
کس نیابد به از این عالم تنهائی را
اغلبم جا بس کوچه بی سامانی است
با چنین جا چه خورم غصه بی جائی را
منحصر شد همه دار و ندارم بجنون
در چه ره خرج کنم اینهمه دارائی را
سر دل تا که نخورده است بیک سنگدلی
پند سودی ندهد هرزه و هر جائی را
حس من دشمن جان کیست نمیدانستم
که بمن دشمنی است اینهمه دانائی را
عارف از خطه طهران سوی تبریز گریخت
تا تحمل نکند آنهمه رسوائی را
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۴
دل اگر جا به سر طره جانان گیرد
به پریشان وطنی سازد و سامان گیرد
دل شود رام در آن زلف دل آرام اگر
گوی آرام ز کج تابی چوگان گیرد
برق آسا روی و سینه خروشان چون رعد
ابر چشمم سر ره بر تو چو باران گیرد
باید از جانب جمهوری دلها دل من
از سر زلف تو داد دل یاران گیرد
شعله آتش جمهوری ایران باید
اول از دامن تبریز به طهران گیرد
دود این شعله طرفدار قجر کور کند
شررش تا بسر تربت خاقان گیرد
دودمانی که از او مملکتی شد ویران
کوچه باقی است کزین کشور ویران گیرد
کشوریرا که شه از دیدن او بیزار است
پولش از کیسه ملت بچه عنوان گیرد
تا کی این شاه پری پر و رو حوری لشکر
باج عیاشی خود از زن دهقان گیرد
تا از این سلطنت خانه برافکن نامی
هست ایران نتواند سر و سامان گیرد
شد مسلمانی ما آلت بازیچه شیخ
کیست این آلت از این عالم نادان گیرد
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۵ - به آن که گشته نهان در جوال نتوان گفت
به یار شرح دل پرملال نتوان گفت
نگفته بهتر، امر محال نتوان گفت
خیال یکشبه هجر تا بدامن حشر:
اگر شود همه روزه وصال نتوان گفت
بسان نقش خیال از تصورات خیال
شدم تمام و بکس این خیال نتوان گفت
تراست پنبه غفلت بگوش و من الکن
بگوش کر، سخن از قوش لال نتوان گفت
نهان بپرده اسرار عشق یکسر موی
به آنکه گشته نهان در جوال نتوان گفت
سخن ز علم مگو پیش جهل در بر جغد
حدیث طایر «فرخنده فال » نتوان گفت
خموش باش که در پیشگاه حسن و جمال
سخن ز مکنت و جاه و جلال نتوان گفت
بملتی که ز تاریخ خویش بی خبر است
بجز حکایت محو و زوال نتوان گفت
به پیش شیخ ز اسرار میفروش مگوی
که حرف راست بشیطانخیال نتوان گفت
مجال آنکه دهم شرح زندگانی خویش
بدست خامه، بعمری مجال نتوان گفت
بس است شکوه و دلتنگی اینقدر عارف
بد از محیط، علی الاتصال نتوان گفت
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۶
مدام یک نفسم بی خروش نبود
اگر پیام سروشم بگوش هوش نبود
زبان نبود گر آزاد بهر آزادی
بشهر هستی محتاج سر بگوش نبود
من آنچه دیدم غیر از وطن فروش کسی
بشادکامی در ملک داریوش نبود
از آن زمان که شدم سرشناس پیش سران
سری که گفته شود با ردوش نبود
نبود اینهمه دنیای ما پریش و تباه
اگر بدنیا آخوند دین فروش نبود
کلاه پهلوی آنروز سرفراز بود
که شیخ و خرقه و دستار و خرقه پوش نبود
هزار سال نفهمید ملتی که بفهم
دراز پوش فزون از دراز گوش نبود
برای کشت ز سنگ آبداده دهقان
کم از ملخ حذر جنس نبود
چه شد که بخش من از دور زندگانی تلخ
ز نیش و نوش جهان نیش بود و نوش نبود
شگفت نیست پس از سوختن خموشی کاش
شراره ای که زد آتش بمن خموش نبود
نبود گفته عارف بگوش خوش آهنگ
بگوش عارف اگر گفته سروش نبود
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۷ - در موقع توقیف روزنامه ناهید که به جای آن ستاره صبح منتشر شده است
تو ای ستاره صبح وصال و روز امید
طلوع کن که چو شب تیره بخت شد ناهید
بکش برشته تحریر نظم و نثر سخن
ز بحر فکر گهر خیز همچو مروارید
چو آبگینه اسکندری و جام جمی
که هرکه نقش بد و خوب در تو خواهد دید
تو همچنان ورق گل بدست باد صبا
بهر دیار پراکنده شو چو پیک و برید
بگو که نامه ناهید را تبهکاران
سبب شدند که شیرازه اش ز هم پاشید
ز شادی و غم ایام زین مکن دلخوش
که ابر طرف چمن گریه کرد و گل خندید
مگوی نوبت او درگذشت، نوبت ماست
که این شتر بدرخانه خواهدت خوابید
من از روز بد اندیشه نیست، نی شاید
ستیزه با بد، باید ز روز خوش ترسید
به سد یأجوج ار روزنامه بنویسی
در این محیط نخواهی مصون شد از تنقید
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۸ - دیشب بیاد روی تو ای رشک آفتاب
دیشب بیاد روی تو ای رشک آفتاب
شستم ز سیل اشگ من از دیده نقش خواب
تا صبحدم که جیب افق چاک زد شفق
صدرنگ ریخت دل بخیال رخت بر آب
بنشسته ام میانه سیلاب خون که گر
بینی گمان بری که حبابی است روی آب
شد مست دل غمزه ات آنسان که مستیش
افزون بود ز نشئه یک خم شراب
چشمت بزیر چشمی با یک اشاره کرد
در هر کجا دلی است طرفدار انقلاب
محروم شد ز روی تو زاهد، همیشه باد
محروم ز آستین خطا دامن صواب
با خانه خرابه دل آنچه را که کرد
چشمت، به کعبه آن نکند پیرو وهاب
افتاد طره بر سر مژگانت آگه است
گنجشک اوفتاده بسر پنجه عقاب
از مهوشان شفق چو تو را انتخاب کرد
تبریک گفت عارف از این حسن انتخاب
عارف قزوینی — غزل‌ها — شمارهٔ  ۸۹
آتش الهی آنکه بیفتد میان دل
نابود همچو دود شود دودمان دل
مانند خاندان گل از صرصر خزان
هستی به باد داده شود خانمان دل
احوال دل مپرس که خون ریزد از قلم
وقتی که می‌رسم سَرِ شَرحِ بیان دل
با اینکه کرده خاک‌نشینم، سر درست
مشکل برم به گور ز دست زبان دل
رسوا شدم ز دست دل آن سان که هر که را
بینی حدیث من بود و داستان دل
از من بریده الفت و با سگ گرفته خوی
دل مهربان به سگ شده سگ پاسبان دل
چشمم ندیده روی خوشی در تمام عمر
بدبخت دیده‌ای که بود دیده‌بان دل
افتاده در کمند خم طره‌ای به دام
از آشیان عقاب بلندآشیان دل
دل را به طره تو سپردم ترا به حق
هرجا که هست جان تو ای دوست جان دل
دیگر به چشم خویش نیم مطمئن از آنک
برداشت پرده از سَرِ سِرّ نهان دل
شد اشک محرم دل و از راه دوستی
راه بهانه داد، کف دشمنان دل
خوبان یک از هزار ز تحصیل درس عشق
بیرون نیامدند خوش از امتحان دل
گر لامکان و خانه‌به‌دوشم ترا چه غم؟
کاندر جوار جوانی و وندر مکان دل
یار ار نشان عارف بی‌نام از تو خواست
برگو به آن نشان که گرفتی نشان دل
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۱ - هیئت کابینه تکیه دولت (طهران)
نشسته بودم دوش از درم درآمد یار
شکن بزلف و گره بر جبین عرق بعذار
خراب چون دل من چشم و خشمش اندر چشم
نشست پشت به من کرد روی بر دیوار
بگفتمش ز چه تندی کنی و بدخوئی
ز خوبرو نتوان دید فعل ناهنجار
جواب گفت تو سر زیر بال و پرداری
بدام فکر فرو رفته ای چو بوتیمار
تو حال تشنه چه دانی که بر لب جوئی
ز حال مست کی آگاه میشود هشیار
کجا بفکر وطن مرغ مانده در قفس است
که کرده ترک وطن خو گرفته با آزار
به عمر خویش تو خوش بوده ای به استبداد
بیا ببین که ز مشروطه شد جهان گلزار
ولیک ترسم کز دست خائنین گردد
همین دو روزه مبدل به گلخن این گلزار
بگفتمش به صراحی دراز دستی کن
بشرط اینکه ببندی زبان ازین گفتار
تو را چه کار به مشروطه یا به استبداد
تو واگذار کن این کارها بصاحب کار
چو دیگ ز آتش قهر و غضب بجوش آمد
ز روی درد بجوشید همچو رعد بهار
به خنده گفت که ای رند بیخبر از خویش
به سخره گفت که ای مست شب بروز خمار
ز حال مملکت و ملک کی تو را خبر است
نشسته ای تو و بردند یار را اغیار
وطن چو نرگس مخمور یار رنجور است
علاج باید شاید نمیرد این بیمار
بدست خویش چو دادی براهزن شمشیر
ببایدت که دهی تن به نیستی ناچار
گرفت چون ز کفت دزد قلچماق چماق
دگر نه دست دفاعت بود نه راه فرار
امیر قافله لختی بایست دزد رسید
بدار لحظه ای ای ساربان زمام و مهار
شده است هیئت کابینه تکیه دولت
که شمر دیروز امروز میشود مختار
عروس قاسم روزی رقیه میگردد
لباس مسلم میپوشد عابد بیمار
همانکه هنده شدی گاه میشود زینب
یزید هم زن خولی شود چو شد بیکار
کسی ندیده که یک نوعروس صد داماد
کجا رواست که تا بین یکی و صد سردار
فغان و آه ازین مردمان بی ناموس
امان ز مسلک این فرقه کله بردار
ز اعتدالی خالی اگر جهان نشود
همیشه رنجبران را شود تهی انبار
کجائی آن که بیابان رنج پیمودی
بیا ببین به خر خویش هر کس است سوار
ز حرف حق زدن عارف نکن دریغ امروز
چه باک از اینکه در این راه میزنند بدار!
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۲ - تیمورتاش نامه
چنین گفت رندی به تیمورتاش:
«خیانت اگر کردی ایمن مباش »
بهار خوش و خرمی شد چو طی
رسد شام تاریک یلدای دی
نهان گر که نیرنگ بردی به کار
درت پرده ات،پرده دار آشکار
بیندیش ز اندیشه بد، که بد
بداندیش را سوی دوزخ برد . . .
تو، ای بنده گمره ناسپاس
تو، ای ناجوان مرد حق ناشناس
بگو راست ای دشمن راستی
فزون زآنچه بودی چه میخواستی
چه شد با همه هوش و عقل سلیم
به دیگ اوفتادی ز هول حلیم
ز دریا، همه بار نتوان به چنگ:
گهر برد، بی بیم کام نهنگ
ز پایان تو، کاشکی خائنین
بگیرند عبرت درین سرزمین
قلم، روسیه مانده کار تست
فرومانده در ننگ افکار تست
تو، ای زشتخو، چون گلیم سیاه:
شدی حاجب دادخواهان و شاه
شب و روز، عمرت به مستی گذشت
به مستی و شهوت پرستی گذشت
به میدان بی عصمتی یکه تاز
نبودی به فکر نشیب و فراز
تو، گر دامن عفتی لکه دار
نمودی ، تلافی کند روزگار
ز بدکاریت، آنچه بشنیده گوش:
نگویم؟! که داند خداوند هوش
کنون مانده در یاد من این مثل
که بهتر ازینجا ندارد محل
ز «انسان »، سگ ار دارد افغان و سوز
خود این درد، سگ داند و پاره دوز
نبود از تو خوشبخت تر کس، اگر:
نیفتادی آخر درین درد سر
چو یک عمر بودی تو، مست غرور
خماریش این است، چشم تو کور
چه خوش بود هر روزه ات، خط سیر
چطوری تو، آمشهدی، شب بخیر!
سپس باید از خاک، بستر کنی
ز رنج خوشی، خستگی درکنی!
بسی دستها از تو شد زیر دست
چه خوش دست تقدیر، دست تو بست
سر بدسگالان چو افعی بکوب
محال است از فکر بد، کار خوب
هر آن کو، خیانت به این آب و خاک:
کند، باید اینگونه گردد هلاک
تو، با دشمن مملکت ساختی
ولی نعمت خویش، نشناختی
کشانیده ای در خیانت به ننگ
همه نام ننگین تیمور لنگ
ز تخم حرام مغول یا تتار
جز از اینکه دیدی، توقع مدار
هویت ز هر بی هویت مجوی
بغیر از خطا، آنچه دیدی بگوی
چو گنجشک از دیدن روی بوم
مرا دل تپد زین سجل های شوم
پس از هفتصد سال کز روزگار:
گذشت است، ماند از تو، این یادگار:
که گویند بعد از تو، یاران تو
سیهکارها، همقطاران تو:
که تیمور لنگ ار یکی بود تاش:
نبود آن یکی، غیر تیمورتاش . . .
یکی نکته باقیست، از من به گوش:
نگهدار همچون پیام سروش
به مادر، کسی جان فدا ساخته است
که از خون او پرورش یافته است
به مام وطن «هر که » مأنوس نیست
زنازاده در بند ناموس نیست
هر آنکس که خون خورد عمری چو من
ازو باید آموخت، عشق وطن
وطن دوستان، دیده ام من بسی
چه داند وطن چیست؟ هر ناکسی
وطن، چاردیوار ملک است و باغ!
وطن دوست جز این، ندارم سراغ!
براه وطن، آنکسی سوخته ست
که در دیده، زین خاک اندوخته ست
ز تن های ناپاک و خون نجس
نباید وطن دوستی کرد حس
به جان دوست دارد کس این آب و خاک
که خونش بود چون می ناب، پاک
وطن دوست، ایرانی خالص است
نه چون خالصی زاده ناقص است
وطن دوستانی درین مردمند
که در کشور خویش، سردرگمند
دعاشان به درگاه پروردگار
جز این نیست در باره این دیار:
کند دشمن خانگی را هلاک
کند شر بیگانه، زین آب و خاک
خیانتگران آنچه هستند، کاش:
به بینند کیفر، چو تیمورتاش
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۳ - یک غزل ناتمام عارف
جان از غم دوست رستنی نیست
زین دام هلاک جستنی نیست
آن فتنه که خاستی و برخاست
تا ننشینی نشستنی نیست
بگسست علاقه ای که اش من
پنداشتمی گسستنی نیست
از کردن توبه توبه کردم
این توبه دگر شکستنی نیست
آن سبزه عشق کو نخورد آب
از چشمه چشم رستنی نیست
از قحبه و هیز عشق و عفت
زینهار مجو که جستنی نیست
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۴ - پدر نامه عارف
بار آورنده شجر بی ثمر پدر
ای زندگانیت همه با دردسر پدر
ای مایه فلاکت و خون جگر پدر
ای تربیت کننده اولاد خر پدر
ای کرده چاک دامن . . .
هر شب گرفته تنگ برش در برابرم
پنداشتی که مرده و گر زنده ام خرم
مردم ز شرم اینکه چه سان سر برآورم
ای من شده شهید ره . . .
ای ز آدم بهشت فرو شد ترا نسب
عمری فکنده ای تو مرا در غم و تعب
ای برخلاف علم و ادب همچو بولهب
گشتم ز دست جهل تو حمالة الحطب
در زیر بار زندگیم همچو خر پدر
شاگرد خانه پادو بازار کردیم
پا بست زن اسیر طلبکار کردیم
بی علم و بی سواد و خر و خوار کردیم
جز خانه خود از همه جا بیخبر پدر
نفرین بخانواده و خوان تو نان تو
جانم بلب رسید پدر جان بجان تو
آتش بخانمان تو و آشیان تو
رفتم بکشوری که نیابم نشان تو
آیم دمی که از تو نبینم اثر پدر
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۵ - دلاکیه عارف
رفت شخصی تا که بتراشد سرش
در بر دلاک از خود خر ترش
لنگ بر زیر زنخ انداختش
تیغ اندر سنگ روئین آختش
بر سرش پاشید آب از قمقمه
او نشسته همچو سلطان جمجمه
پس به . . . خویش مالید آینه
گفت خوش بین باش به زین جای نه
تیغ را مالید بر قیشی که بود
پیش چشمش در رکوع و در سجود
تیغ خود را کرد تیز آن دل دو نیم
گفت بسم الله الرحمن الرحیم
آن سر بی صاحب بدبخت را
یا سر چون سنگ خارا سخت را
کرد زیر دست و مالیدن گرفت
بعد از یک سو تراشیدن گرفت
اولین بارش چنان ضربی به سر
زد کز آن ضربت دلش را شد خبر
گفت آخ استاد ببریدی سرم
گفت: «راحت باش تا من سرورم
پنبه می چسبانمش تا خون ریش
از سر خونین نریزد روی ریش »
پنبه می چسباند یک لختی اگر
بر سر لختش زدی ضرب دگر
باز فریاد از دل پر خون کشید
تا بجنبد چند جا را هم برید
هی بریدی آن و هی از جیب خویش
پنبه می چسباند بر آن زخم ریش
پوست از آن سر همه تاراج کرد
صفحه سر دکه حلاج کرد
تا رسید آنجا که سرتاسر سرش
قوزه زاری شد سربار آورش
گفت «سر این سر از بی صاحبی است
ز آن تو پنداری کدو یا طالبی است
تا تو دلاکی یقین دان مرده شوی
جمله سرها را برد بی گفتگوی »
تیغ دادن بر کف دلاک مست
به که افتد شاهی احمد را به دست
آن کند زخمی سرو این سر برد
سر ز سرداران یک کشور برد
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۷ - در راه کردستان
حشمت الملک آن که عنوانش
پیش من اینکه خواندمی خانش
روز از صحبتش به تنگم و شب
عاجز از قل قل قلیانش
مزه حرف بی رویه زدن
شیره کرده است زیر دندانش
گاه خواهد کند سکوت ولیک
چانه خارج بود ز فرمانش
راه طهران الی به کردستان
این چه خواهی ز یزد و کرمانش
غرقه در قلزم کثافت را
کی کند پاک آب بارانش
کاش کالسکه راه آهن بود
که بمردیم در بیابانش
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۸ - فلفلحلحلح
غزل «فلفلحلحح» همان غزلی ست که به جهت حضرت آیة الله کردستانی از بین راه که به طهران می آمدم ساخته (۱۳۴۱ ق) و از همدان در ضمن کاغذی که به ایشان نوشته بودم به سنندج فرستادم. ولی سابقه دادن به این غزل ده مرتبه زحمتش بیشتر از نوشتن آن است: با آیة الله به تماشای حوالی رفته بودیم که پیرمردی عامی و بیابانی دیدیم که خبرهای غریب می‌گفت، از جمله این که چهل شب در قبرستان کهنه‌ای که روز نیز جنبنده و جاندار از آن گذر ندارد، مشغول بعضی اوراد و اذکار بوده است. خود آیة الله که منکر تاثیر منتر و طلسمات بود معلوم شد بسی از اینها دانسته و حتی در شبهای خوفناک خوانده است و بسیاری از آنها را خواند که من تنها کلمهٔ «فلفلحلحح» را به خاطر سپردم. قطب الاسلام یک ملای پیرمرد بدبخت و شریفی است که اغلب علمای کردستان که امروز هر کدام عنوانی دارند شاگرد این بدبخت بوده‌اند ولی امروز از کثرت پریشانی جزئی امورات زندگانیش را آیة الله اداره می کند. خود آیة الله هم بیشتر تحصیلاتش پیش قطب بوده است علت بدبختیش این است، که طبعا آزادیخواه و متجدد بوده در اول مشروطه هم تاسیس مدرسهٔ جدیدی کرده است البته یک همچو ملائی بودنش به جهت دیگران خیلی اسباب ضرر است، پس به همین جهات عموم علما او را تکفیر کرده از آن وقت هم دیگر نتوانسته است کمر راست کند. روزی در مجلس او حکایت منقلی پیش آمد که چهار پنج نفر نتوانستند یک منقل آتش کنند پس اگر در غزل به شعری که منقل قطب الاسلام در اوست برسید بدانید مقصود چیست.
خواهم از راه خرابات فلفلحلحلح
طی کنم راه سماوات فلفلحلحلح
آیة الله بود پیر من و مرشد من
فارغ از ذکرم و آیات فلفلحلحلح
هیچ بی یاد تو غفلت نتوانم کردن
بخدا در همه اوقات فلفلحلحلح
راه آورد سنندج بر یاران برمش
از تو این تحفه بسوقات فلفلحلحلح
ذکر تسبیح و فلفلحلح و سجاده شیخ
نیست جز وهم و خرافات فلفلحلحلح
از فلفلحلح اگر کف بلب آری هرگز
نشود دفع بلیات فلفلحلحلح
دارم امید شود ز اهل عمایم ننگین
دامن دار مکافات فلفلحلحلح
منتظر جز عمل زشت نباشید ز شیخ
هست اعمال به نیات فلفلحلحلح
کی ببینم که در مسجد جامع گشته
ریش و عمامه کراوات فلفلحلحلح
مستقل خواهی اگر منقل قطب الاسلام
در پس پرده هیهات فلفلحلحلح
دردریات ببافم من از این پس که شده است
دردریات ادبیات فلفلحلحلح
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۹
ازین سپس من و کنجی و دلبری چون حور
دگر بس است مرا صحبت هپور و چپور
تو باشی و من و من باشم و تو شیشه می
کمانچه باشد و نی تار و تنبک و تنبور
به می مصالحه کردیم چشمه کوثر
برو به کار خود ای واعظ تفنن جور!
عارف قزوینی — دردریات (مطایبه‌ها) — شمارهٔ  ۱۰
نامه من برت از کان شفا می‌آید
محترم دار که این نامه ز ما می‌آید
از سیه‌کاری من گشته گریزان از من
شکوه‌ها دارد و در پیش شما می‌آید
گر بگوید سخن بی سر و پا گوش مکن
که به غمازی ما باد صبا می‌آید
هرکه پرسد ز که این نامه رسیده است بگو
از شهنشه منش بی سر و پا می‌آید
بوی مهر از تو گمان کرده که می‌آید لیک
دید وقتی که نیامد به صدا می‌آید
بوی عشق آید باز از من اگر یک روزی
دیدم از جنس بشر بوی وفا می‌آید
چون به دربار شه عشق رسی کرنش کن
کاندر آنجا به ادب شاه و گدا می‌آید
رخ نماید برباید دل و آید اما
با دوصد عشوه به یغما بر ما می‌آید
به کجا رو کنم از دست خیالت هرجا
رخت بربندم با من همه‌جا می‌آید
اندرین کوه که من کرده مکان موسی اگر
آید آنجا ز کف افکنده عصا می‌آید
عارف آید برت آن روز که صد سجده شکر
جای آری و بگویی: «به خدا می‌آید»!
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۱ - جواب عارف به دوستش آقای مر هزار
بهتر ز کوی یار، دل اندر نظر نداشت
یا چون من فلک زده جای دگر نداشت
چندین هزار یار گرفتم یک از هزار
همچون «هزار» از دل زارم خبر نداشت
گفتم من آنچه راست، بگوشی اثر نکرد
کشتم هر آنچه تخم حقیقت، ثمر نداشت
جز قطره خون، که دیده نثار ره تو کرد
دل در بساط آه دگر در جگر نداشت
یک عمر ریختیم بدل خون و حاصلش
این قطره گشت و هیچ ازین بیشتر نداشت
آنی غم از خرابی بنیان عمر من
غفلت نکرد، بیشتر از این هنر نداشت
تا آن دقیقه ای که نکرد استخوانم آب
از سر هوای عشق وطن دست برنداشت
ز اول قدم، جدا شدم از همرهان، که کس
در این طریق، یک قدم راست، برنداشت
ایران پیر، همچو جوانان دور ما
بی عفت و خطا روش و بدگهر نداشت
وجدان و حس، دو دشمن فولاد پنجه اند
آنکس که داشت دشمن از اینان بتر نداشت
سوگند میخورم به حقیقت که در جهان
روح بشر، ز روح حقیقت خبر نداشت
از عشق سگ، ملامت عارف مکن که گفت
جز این بهر چه دست زدم جز ضرر نداشت
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۲ - نامه عارف به دوستش محمدرضا هزار
هزار مرتبه جانی که جانم از دستش
بلب رسیده فدای «هزار» نتوان کرد
هزار درد نهان دارمی که یک ز هزار
به جز «هزار» به کس آشکار نتوان کرد
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۳ - رونوشت از خط زیبای عارف که در آن تاریخ نوشته
پیر خرد پند حکیمانه ای
داد اگر عاقل فرزانه ای
پای بسر هوش شو و گوش کن
هرچه جز این پند فراموش کن
دادت اندرزی نغز و بدیع
کات برساند بمقامی رفیع
این بود آن گفته پیر خرد
بشنو کاین گفته خرد پرورد
تربیت آن کو که نبندد بکار
زود کند تربیتش روزگار
گر نکنی خم پی تعلیم پشت
چرخ کند خم کمرت را به مشت
ملتی از دانش اگر ماند دور
جهل برد زنده ورا سوی گور
تا به ابد زاده فضل و هنر
زنده و جاوید بود ای پسر
در همه گیتی سزدش کهتری
آنکه دهد داد هنر گستری
در دو جهان مفتخر است آن نژاد
کاش بودش تربیت اندر نهاد
علم باجبار و یا اختیار
بایدت آموخت ز آموزگار
نیست به تعلیم چو اجبار عار
تن پی تحصیل باجبار آر
حرف حقت ناصر، منصوروار
گوید اگر حقشنوی سر مخار
راه هنر پوی که در قرن بیست
بی هنران را نگذارند زیست
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۴ - رونوشت از خط زیبای عارف
ز ری سوی همدان رخت بست و بار گشاد
یگانه راد تقی زاده بزرگ نهاد
زبان شدم ز زبان تمام تا گویم
به پیشگاه تو پیغام جمع تا افراد
خوش آمدی ز خوش آمد گذشته همه کس
بسان موکب گل مقدمت مبارکباد
بهار بهر پذیرائی تو گسترده است
بساط سبزه ز اردیبهشت تا خرداد
به گلبنان دبستان دانش همچون گل
شکفته گشتی رویت شکفته روحت شاد
میان ملت ایران و آمریکا کرد
خود این ورود تو روح یگانگی ایجاد
قوی بماند آن دولت قوی بنیان
جوان زید ز نو این ملت کهن بنیاد
ز پرتگاه سیه روز شام گمراهی
ز نور صبح معارف بخواه استمداد
بروزگار نژادی که داد دانش داد
چه شد که گشت ز بی دانشی نژند نژاد
چو بوم شوم از آن مرز و بوم خیزد جهل
همای دانش در کشور یکه تخم نهاد
بسرنگونی ضحاک جهل چیره شود
همیشه علم از این پس چو کاوه حداد
خراب کشور ایران ز دست مدرسه گشت
مگر دوباره ز دارالفنون شود آباد
برای صرف معارف محل بجز اوقاف
نبود و نیست من این گفتم هر چه باداباد
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۵ - عارف و کلنل نصرالله خان
بعهد چشم تو یکدل امیدوار نشد
برو که عهد تو برگردد اینکه کار شد
بروزگار تو یکروز خوش بکس نگرفت
خوشت مباد که این روز روزگار نشد
نریخت باده بدور تو در گلوی کسی
که در شکنجه اندیشه ای خمار نشد
بپای گلبن نومیدی تو کس ننشست
که برنخاسته زخمی ز نیش خار نشد
خطت گشود در باغ سبز بر دل، دل
شکفته گشت بیک گل ولی بهار نشد
قرار زلف تو و بیقراری دل ما
باین قرار نمیماند این قرار نشد
فکنده از چه پی صید مرغ خانه کمند
شکار کرکس و شاهین کن، این شکار نشد
ز قتل عام لرستان و فتح خوزستان
چو هند و نادر، اسباب افتخار نشد
نهال مردی و مردانگی چنان خشکید
که سالها شد و یک نادر آشکار نشد
زمام مملکت آنسان بدست غیر افتاد
که بی لجام کس از وی زمامدار نشد
چه ملتی است که نابود باد تا به ابد
چه دولتی است که خود سر چه او بکار نشد
نه نام ماندنی ننگ زین دو در گیتی
شوند محو که این شهر و شهریار نشد
ز شاه سازی و دربار بازی این ملت
مگر ندید دو صد بار، بار بار نشد
مدار چشم توقع بآنکه چشم طمع
بمال دارد، این مملکت مدار نشد
نداشت عارف عیبی جز از نداری و گفت
که گفت اینکه نداری که عیب و عار نشد
عارف قزوینی — نامه ها و اشعار متفرقه — شمارهٔ  ۷
ببند ای دل غافل به خود ره گله را
زیان بس است ز مردم ببر معامله را
فراخنای جهان بر وجود من تنگ است
تو نیز تنگتر از این مخواه حوصله را
دل توز آهن و من ره بدان از آن جویم
که راه آه ن کردست وصل فاصله را
شدند ده دله و اجنبی پرست منم
که میپرسم ایران پرست یکدله را
تو ای دویده بوادی رنج بهر وطن
بچشم من بنه آن پای پر ز آبله را
بهیچ مملکت و ملک این نبوده و نیست
بدست گرگ شبانی رها کند گله را
مراست رأی کز این بعد انتخاب کنند
وکیل خولی و شمر و سنان و حرمله را
اگرچه دختر فکر تو حامله است عارف
بگو مترس و ببین مردهای حامله را