mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۶ - فی مدح الصاحب السعید جلال الحق و الدین الخوافی طاب الله ثراه
زهی از درت آسمان را وظیفه
گرفته ز دست تو دریا وظیفه
ز لطفت صبا کرده طرف چمن را
نهالی گلریز و دیبا وظیفه
عروس فلک را ز سمّ سمندت
شده معجر گرد والا وظیفه
ز انعام عام تو گردون دون را
بغلطاق زربفت خارا وظیفه
شکر پاسخان ضمیر تو داده
بطوطی ز لعل شکرخا وظیفه
دو هندوی دریا دل چشم ما را
ز کلک تو لؤلؤی لالا وظیفه
جهان را بفرّ تو هر روز قرصی
ازین مطبخ سیم سیما وظیفه
فرستاده فراش خلوتسرایت
بخاقان ایوان علیا وظیفه
ز لعل لب ساقیان جلالت
شه چرخ را جام صهبا وظیفه
بیمن مدیح تو صد باره هر شب
ز شعرم طلب کرده شعری وظیفه
حسام تو چون باده نوشان سرکش
می لعلش از خون اعدا وظیفه
ظفر کرده خیل ترا فتح و نصرت
بر اموال انا فتحنا وظیفه
ز خاشاک رویان کویت گرفته
مقیمان طاق معلّا وظیفه
فلک کرده از خون خصمت زمین را
طبقهای یاقوت حمرا وظیفه
مه برج دین رکن دنیی و دولت
که دارد ز تو دین و دنیا وظیفه
تو آن مهدئی کاخترانرا ز رایت
در آخر زمان شد مهیا وظیفه
دل مملکت بخش دریا نوالت
بسائل دهد ملک دارا وظیفه
بپروانه ات قیصر قصر گردون
رساند بدین دیر مینا وظیفه
عطارد بتوفیق گیتی گشایت
کند حاصل از برج جوزا وظیفه
قضا را بود بدره ی بدر هر شب
بدورت ز دیوان اعلا وظیفه
دهد حلقه ی زلف افکار فکرت
به بیاع بازار سودا وظیفه
بود فیلسوف خرد را موّجه
بر آن خاطر معنی آرا وظیفه
مگس گر بقاف قبولش دهی ره
برون آرد از چشم عنقا وظیفه
کند میغ را دیده ی بد سگالت
گهر بعد از ادرار و اجری وظیفه
ستانند از جامعه داران جودت
درختان خشک معرّا وظیفه
ز دارالشفای ثنای تو هر دم
کند عقل صادق تمنا وظیفه
کند رای اعلای کشور فروزش
بسلطان اقلیم بالا وظیفه
بسبزی فلک بهر وجه نباتت
نوشتست بر کوه و صحرا وظیفه
ایا راهب دیر نیلوفری را
ز خاک درت کحل عیسی وظیفه
چو مائیم غوّاص دریای مدحت
چرا باز می گیری از ما وظیفه
عروسان طبع مرا از چه معنی
فتادست چون طرّه در پا وظیفه
ز داعی چه صادر شد آخر کزین در
بسی عاطفت یافت الا وظیفه
تو بحر محیطی و باید که باشد
ز موج عطای تو ما را وظیفه
درین مدت از من نیامد گناهی
بجز اینکه کردم تقاضا وظیفه
نگر تا نگوئی که چون آه سردم
ز باد هوا شد ممشّی وظیفه
چو ماهم بسی منزلت گشت حاصل
ز خورشید عونت خصوصاً وظیفه
اگر شد خطائی بر آن پوش دامن
وگر نی کنونم بفرما وظیفه
الا تا بُود ارغوان از بهارش
می لاله رنگ مصفّی وظیفه
چنان باد رای امیدت که از وی
ستاند گل سرخ رعنا وظیفه
بماناد بخت جوانت که یابند
باقبال او پیر و برنا وظیفه
برید جهان گرد یعنی صبا را
بصیت جلال تو بادا وظیفه
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۸ - فی مدح الصاحب الاعظم جلال الدین شاه الخوافی
فکند سبزه ز هر سو هزار زیلوچه
کشید بر لب هر جویبار زیلوچه
ز غیب فرش طرب را رسید سر سبزی
که سبزه می فکند سبزکار زیلوچه
درون منظره ی چار طاق لاله فکند
نسیم صبح ز مشک تتار زیلوچه
میان فرش زمرد که سبزه گستردست
کشید سوسن خنجر گزار زیلوچه
چو سرو میل چمن کن که گلرُخ چمنی
ز چهره افکندت بر گذار زیلوچه
خوشا بوقت صبوحی چو صد هزار نگار
بباغ برده ز خرگه نگار زیلوچه
برند اکثر نورستگان درین منزل
چو سبزه بر طرف لاله زار زیلوچه
کشند صدرنشینان بارگاه چمن
ز بهر صدر شه کامگار زیلوچه
فکنده اند تماشا کنان مجلس او
برین دریچه ی نیلی حصار زیلوچه
ز طیلسان فکند قاضی ممالک چرخ
برای بندگی شهریار زیلوچه
جلال دولت و دین آفتاب اوج جلال
که بر فلک فکند ز اقتدار زیلوچه
برای صدر نشینان قدرش افکندند
ورای این شرف زرنگار زیلوچه
بسی نماند که از بهر جامه داری او
دهد زمانه بدست چنار زیلوچه
چو بوسه بر کف پایش زند چرا چون خاک
بیفکنند بدین گونه خوار زیلوچه
ایا شهی که ز فراش خانه فلکی
دهند بزم ترا یادگار زیلوچه
مجاهزان قضا بختیان گردون را
ز بهر فرش تو کردند بار زیلوچه
ازین سرادق زربفت کحلی افکندند
ببارگاه تو هنگام بار زیلوچه
ز ریشه های خصوم سیه گلیم کشند
مبارزان تو در کار زار زیلوچه
چو جامه داران در موکب تو ترک فلک
بدوش می کشد از افتخار زیلوچه
بساز بزم که فراش آفرینش را
برای بزم تو آید بکار زیلوچه
ز بهر صدر تو زینگونه کس نیافته است
مرصع از گهر شاهوار زیلوچه
مخدرات ضمیرم ز بهر پای انداز
کشیده اند چنین بر قطار زیلوچه
نمونه از تو گرفتم چو نقش می بستم
بنام صدر تو ای نامدار زیلوچه
ز شوق انک تو بروی قدم نهی ورنی
نکردمی ز جهان اختیار زیلوچه
معینست که چون دست باف خاطر من
نبافتند درین روزگار زیلوچه
ز کارخانه بافندگان قالی طبع
برون نیامد ازین سان چهار زیلوچه
حدیثم ارچه چو زیلوچه افکنی بر خاک
قبول کن ز من خاکسار زیلوچه
مرا که این همه زیلوچهای قالی هست
چرا چو گل بودم نوک خار زیلوچه
همیشه تا فکند تیر پیر مستوفی
برین بساط زمرد شعار زیلوچه
فکنده باد ترا در سرادقات جلال
چو این نه اطلس چرخی هزار زیلوچه
ز شهپر ملکت بر یمین سرا پرده
ز پرده ی فلکت بر یسار زیلوچه
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۹ - فی مدح الامیر اعظم الاعدل الاکرم جلال الحق و الدنیا و الدین مسعود
ای آب نزد کلک تو تیغ اکاسره
وی خاک پیش کاخ تو قصر قیاصره
مرغان خوش نوای گلستان خاطرت
با طایران عالم جان در مناقره
یک مفرد از سپاه تو ده باره کرده پست
هفت آشکوی قصر فلک را بششپره
روشن دلان رهرو شب خیز چرخ را
افزوده از غبار درت نور باصره
رای ترا ز اوج شرف در علو قدر
با ناظران منظر علوی مناظره
طبعت که زهره بلبل دستان سرای اوست
با طوطیان سدره نشین در محاوره
از رشک نقش بندی کلک مصوّرت
افکنده خامه نقش نگاران فاکره
سلطان تیز تاز فلک را مخالفت
با خاطر خطیر تو عین مخاطره
ابری که آفتاب نماید معاینه
کوهی که بر سپهر دواند مکابره
آن خنجرت بود ببراهین قاطعه
وین لشکرت بود بدلیلات باهره
رمح تو میخ دیده ی اجرام ثابته
نام تو حرز بازوی ارواح طاهره
قدر تو از تصرف اوهام مختفی
ذات تو چون لطایف افهام نادره
مثبت بامر صاحب دیوان کن فکان
محصول کان بنام کفت در مؤامره
باز سپید ماه که چرخ آشیان اوست
با تاب آفتاب ضمیر تو شب پرده
طاوس بوستان فلک کرده آشیان
بر آستان قصر تو چون کبک بر دره
باد صبا بپشتی خلق تو در چمن
با شاخهای سنبل و گل در مشاجره
شیر افکنان قلب شکن را بروز رزم
رفته ز تاب خنجر تو آب حنجره
شمشیر تست جازم اصل فراعنه
کوپال تست عامل کسر اکاسره
دل گرچه هست صدرنشین بی هوای تو
در تنگنای سینه بود در مصادره
دانی که چیست این پل نه طاق ششدری
بستند بر مسیل سخای تو قنطره
دردم بسوزد از تف تیغت بوقت کین
درهای شش دریچه ی این هفت پنجره
چندان بریزد از کف دستت بگاه جود
کز زر کنند پایه ی پیروزه منظره
شمس فلک که مطبخی بارگاه تست
نوروز بهر طوی تو بریان کند بره
این گوی آتشین که برین طاق چنبریست
گردد ز بوی خلق تو زرینه مجمره
اعظم جلال دنیی و دین اینکه سروران
گردن نهاده اند بحکم تو یکسره
مسعود شاه شاه نشان کز علّو قدر
ذات تو گشت نقطه و افلاک دایره
بهرام از آن سبب که غلامی ز خیل تست
گردون دهد ز خرمن ماهش مشاهره
باشد درست مغربی مهر و سیم ماه
بی سکّه ی قبول تو در شهر ناسره
هر شب کنند هفت تنان درس مدحتت
در کاخ هفت روزن شش در مذاکره
از مه رخان پرده نشین ضمیر تو
مهر جهان فروز بود یک مخدّره
سوء المزاج خصم تو چون از برودتست
از ناردان اشک چه سازد مزوّره
بر دست بحر جود تو آب برامکه
کردست تیغ کین تو جبر جبابره
هر چند فاردی تو و خصم تو ده هزار
داوت رسید و شد بتمامی مششدره
طبعم که طوطی شکرستان مدح تست
با نغمه هزار کند صد مفاخره
کلکم بگاه مشق مدیح تو خضروار
سرچشمه ی حیوة بر آرد ز محبره
در باب قلعه گیری ملک سخنوری
با من کنند شاهسواران مشاوره
هرگه که بر مهاری دانش شوم سواری
کس با مهارتم نبرد نام مهمره
اشعار من که یوسف مصر لطافتست
باشد عزیز پیش سلاطین قاهره
با انوری مه کنم و ازرقی چرخ
هر ساعتی که حکم تو باشد مشاعره
چون جرعه سیرکی شوم از خاک درگهت
گر چون صراحیم برسد جان بغرغره
آیم بسر چو خامه بدیوانت موکشان
هر چند رانده ام چو قلم بر سر استره
تا از فراز قلعه نه گنبد سپهر
پیدا شود علامت اجرام نیره
یک حجره باد بر در حصن جلال تو
این برج هفت غرفه ی شش گوشه کنگره
خالی مباد یک نفس از عیش و خرّمی
چون زهره ات مجاری آیام ز اهره
لطف تو با شمال و صبا در مطایبه
صیت تو با صباح و مسا در مسافره
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۶۱ - فی مدح الصاحب الاعظم الاعدل الاکرم مستخدم ارباب السیف و القلم رکن الحق و الدین عمید الملک
ای خط سبز ترا عنبر و ریحان بنده
درج یاقوت ترا لؤلؤ و مرجان بنده
وی دلم چاه زنخدان ترا زندانی
تو عزیزی و صدت یوسف کنعان بنده
زنگی زلف ترا نافه ی چینی هندو
گل رخسارترا لاله ی نعمان بنده
پایمالش مکن آخر چو سر زلف سیاه
که ز سودای تو شد بی سر و سامان بنده
کارش ارزانک نه در پای فکندی ز چه روی
چون سر زلف کژت گشت پریشان بنده
با توام دل بسوی روضه ی رضوان نکشد
که ترا خانه بُود روضه و رضوان بنده
بی خطا خون من خسته چرا ریزی از آنک
بی گناهی نکشد هیچ مسلمان بنده
منزل بنده و خلوتگه وصلت هیهات
کی شود همنفس حضرت سلطان بنده
سرمه ی دیده کند گرد سُم شبرنگت
همچو خاک در دستور جهانبان بنده
رکن دین آصف جم جام عمیدالملک آن
که بُود چرخ هوادارش و دوران بنده
آن علی علم حسن حلم که از فرط جلال
شد محمد بجهانگیری و حسّان بنده
خضر عیسی نفس و آصف جمشید شکوه
قطب خورشید فر و خواجه ی کیوان بنده
دوش گفتم که بُود مشتری خاک درش
گفت برجیس که اینک بدل و جان بنده
چون برون آید از ایوان فلک شاهد صبح
شودش خسرو این بر شده ایوان بنده
ای تراگاه سخا حاتم طائی چاکر
وی ترا روز وغا رستم دستان بنده
صبح در مقدم میمون تو بر رسم نثار
از سر صدق زرافشان و سر افشان بنده
تیر کو منشی دیوان سپهرست بُود
بنده ی خطّت و سر بر خط فرمان بنده
طوطی کلک شکرخای ترا گاه صریر
گشته مرغان خوش الحان گلستان بنده
زاده ی بحر ضمیر گهر افشان ترا
دُر شهوار شود از بُن دندان بنده
چون محیط کف دُرپاش تو در موج آید
از حیا آب شود قلزم و عمّان بنده
از پی فاتحه ی باب دو عالم بستست
حرز اخلاص تو بر بازوی ایمان بنده
در حضور تو دُر افشانم از آنروی که هست
پرتو رای ترا شمس در افشان بنده
چون بمیدان سخن روی در آرد آرد
گوی زرین فلک در خم چوگان بنده
بنده ی حکم جهانگیر تو چون بنده کمند
در جهان گرچه ترا هست فراوان بنده
در همه مدت عمر ار نفسی بی تو ز دست
هست از آن عمر تلف گشته پشیمان بنده
بنده در بندگیت از دو جهان آزادست
همه دانند کز احسان شود انسان بنده
باد چیپور ترا هندو و قیصر خادم
باد فغفور ترا چاکر و خاقان بنده
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۱ - المسمط المثمن فی نعت النبی الامی العربی الهاشمی القرشی
صبحدم چون نوبت سلطان اختر می زدند
خیمه زرین ستون بر طاق اخضر می زدند
خاکیان لاف از هوای آتش تیر می زدند
و آتش اندر خرمن زهد مزوّر می زدند
حلقه ی زر بر در پیروزه منظر می زدند
وین کلاه سایبانرا قبه از زر می زدند
ادامهٔ شعر تایپ نشده (نسخهٔ چاپی سهیلی خوانساری صفحهٔ ۱۲۶)
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۲ - فی التوحید و النعت و مناقب الخلفاء الراشدین رضوان الله علیهم اجمعین
ای از تو پر گهر کف دریای پر خروش
هندوی درگهت شب شامی در فروش
استاد کارخانه ی صنعت زدوده زنگ
از روی نه طبقچه ی چرخی هفت جوش
هر شب چراغ کوکب عالم فروز را
کرده ز آبنوس مشبّک چراغ پوش
حلواگری که تندی بازار شهد از اوست
نیش ترا بیاد تو از ذوق کرده نوش
گاهی ز برق بر جگر که زنی سنان
گاهی ز رعد در دل ابر افکنی خروش
چون یاد کرد از آتش دلسوز قهر تو
زد خون لعل در جگر کوهسار جوش
ای دیده ور بصنع تو نرگش ولی ضریر
وی ده زبان بذکر تو سوسن ولی خموش
ادامهٔ شعر تایپ نشده (نسخهٔ چاپی سهیلی خوانساری صفحهٔ ۱۲۸)
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۳ - فی منقبة اسد الله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام
مرحبا ای نکهت عنبر نسیم نوبهار
جان فدای نفخه ات باد ای شمیم مشگبار
سنبل اندر جیب داری یاسمن در آستین
عود و صندل در میان یا مشک و عنبر در کنار
دوش هنگام سحر بر کوفه افکندی گذر
یا ز راه شامت افتادست بر یثرب گذار
یا نسیم روضه ی دارالقرار آورده ئی
کز تو می باید روان بی قرار ما قرار
یا مگر بر مرقد میر نجف بگذشته ئی
کز تو می آید نسیم نافه ی مشک تتار
شاه مردان چون خلیل الله بصورت بت شکن
شیر یزدان از رسول الله بمعنی یادگار
مهر او از آسمان لافتی الا علی
تیغ او از گوهر لاسیف الا ذوالفقار
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۴ - فی مدح الملک الاعظم الاعدل الاکرم خسرو السواحل و البحار قطب الدنیا و الدین تهمتن کردانشاه الهرموزی
جرعه ئی خوردم و سرمست و خراب افتادم
آتشی دیدم و از دیده در آب افتادم
قدمی رفتم و از رفته پشیمان گشتم
نظری کردم و در عین عذاب افتادم
داشتم داعیه ی آنک برین در میرم
ورنه در کوی ملامت بچه باب افتادم
همچو باد آمدم و خاک صراحی گشتم
آب خود بردم و در آتش ناب افتادم
پشه ئی بودم و پر می زدم از بهر شراب
آمدم ناگه و در جام شراب افتادم
گرچه گویند که مردان همه جا می افتند
من چه مردم که بیک جرعه خراب افتادم
یا رب آن می ز کجا بود که دوش آوردند
که چنان مست مرا دوش بدوش آوردند
واجب آنست که دیگر می حمرا نخورم
که چو صهبا نخورم انده صهبا نخورم
باده هر چند که در کار دلم ریخته است
چون مرا خون جگر خورد بهل تا نخورم
وا نخوردم ز می و خوردم از آنسان و کنون
من چو واخوردم از آن شاید اگر وانخورم
چه ملامت که ز تن ها نکشیدم تنها
بخورم باده و تنها غم تن ها نخورم
دور ازین حضرت اگر خون دلم باید خورد
بخورد خون دل و غصّه ی اعدا نخورم
چنگ در دامن خسرو زده ام تا چون رود
ضربت بار بد و زخم نکیسا نخورم
قدحی خوردم و صد نیش جفا کردم نوش
غزلی خواندم و صد قول خطا کردم گوش
چون مه پرده سرا چنگ ببر در گیرد
مطرب از پرده ی عشاق نوا بر گیرد
همچو شمعم برود آب رخ از آتش دل
کار شمع ار چه هم از آتش دل درگیرد
تا کند خون من از ساغر خونخوار طلب
بدود اشک من و دامن ساغر گیرد
بر سرم سرزنش تیغ حوادث نبود
اگر از خاک شه بحر مرا بر گیرد
قطب دین شاه تهمتن که ز سهمش خورشید
بدرفشد چو بکف قبضه ی خنجر گیرد
خضر تیغش چه عجب گر ببرد آب حیات
که چو او بر کشدش ملک سکندر گیرد
آنک ترک فلکی هندوی ترکش کش اوست
نه فلک حلقه ئی از بند کمر ترکش اوست
ای ز دست کف دُر پاش تو کان چون کف دست
چرخ سرکش شده از جام جلالت سرمست
گرم در پای تو افتد چو بر آید خورشید
تا ازین دست شود قبله ی خورشید پرست
شاید ار باره برین قلعه قلعی رانی
زانک بر کوهه زین چون تو سواری ننشست
پرده ی زرکش چرخی ز سنانت بدرید
زهره ی زُهره ی زهرا ز خدنک تو بخست
با کمان تو اگر چرخ نزاعی می کرد
تا چه افتاد که چون تیر ز شست تو بجست
دست در پیش تو آورده ام از سرمستی
که چو از دست شدم لطف توام گیرد دست
ای خطا بخش بلطف و بکرم عذر پذیر
نظر عاطفت از بنده ی خود باز مگیر
گرچه گویند که گل خسرو ملک چمنست
لیکن از جود تواش خرده ی زر در دهنست
کمترین بنده ی درگاه تو شاه فلکست
کمترین گوهر جام تو سهیل یمنست
هر که در روی تو چون شمع کشد تیغ زبان
بکشش گر بمثل شمع زمرد لگنست
خرده ئی گر ز من از بی خردی صادر شد
آنهم از بخت بد و طالع وارون منست
مرد میدان می لعل نبود زان روی
که ز سر خاب زیان یابد اگر تهمتنست
من چو بی خویشتن از بزم تو بیرون شده ام
از که نالم که فغانم همه از خویشتنست
زین پس ار بخت مرا لطف تو بیدار کند
هر عزیزی نتواند که مرا خوار کند
ای شه ملک ستان ملک جهان زان تو باد
قصر نه پنجره یک غرفه ز ایوان تو باد
شیر این بیشه کش از چشمه ی مهر آب خورست
صید کمتر سگ صید افکن دربان تو باد
چو برین درکشی آن توسن روئین سم را
صحن مضمار فلک عرصه میدان تو باد
با تو گر زانک عدو روی بمیدان آرد
سرش افتاده چو گو در خم چوگان تو باد
دیده ی مشعله داران شبستان سپهر
روشن از شعشعه ی شمع شبستان تو باد
چون فلک کاسه ی پیروزه بود بر خوانت
قرص زرین فلک ریزه ئی از خوان تو باد
جشن میمون مه عید همایون بادت
حکمت بوعلی و فهم فلاطون بادت
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۵ - مخمس فی مدح ملک الاعظم خسرو السواحل نظام الدولة و الدین کیقباد الهرموزی طاب ثراه
بر آمد آن مه خورشید منظر از درگاه
گشوده بند بغلطاق و کژ نهاده کلاه
بمژده گفت که امروز بر کرانه ی راه
مرا مبشر اقبال بامداد پگاه
نوید عاطفت آورد از آستانه شاه
نمود چهره و پنداشتم که صبحدمست
گرفت ساغر و شد روشنم که جام جمست
شراب داد بدین بنده کاصغر الخدمست
چه گفت گفت که رویت بکعبه ی کرمست
نیاز عرضه کن و حاجتی که هست بخواه
بساط مجلس او جوی و باغ خلد مجوی
بیک اشارت او ترک هر دو کون بگوی
بجنب خاک درش دست از آب خضر بشوی
وز آستانه او بر مگیر ازین پس روی
که نیست دولت و دین را جز این حوالتگاه
وجود او را جوهرشناس و کون عرض
کز آفرینش عالم جز او نبود غرض
چو قهر و مرحمتش عین صحّتست و مرض
رضای او را از کاینات گیر عوض
جناب او را از حادثات ساز پناه
شهی که پیر سپهرست خاک روب رهش
قبای اطلس چرخست ترکی از کلهش
شه فلک بود ابلق سواری از سپهش
خدایگانی کاندر فضای بارگهش
عدیل قمّه چرخست قبّه خرگاه
نظام دولت و دین کیقباد کسری فر
مه سپهر معالی سپهر فضل و هنر
شهنشهی که نهد تیغ کوه او را سر
به پیش موکبش از فتح و نصرتست حشر
بگرد رایتش از یمن دولتست سپاه
چو ماه رایت او بر فلک تجلی کرد
زمانه نسبت رایش بدست موسی کرد
عقاب چار پرش قصد چرخ اعلی کرد
ز کامکاری قدرش بهر چه دعوی کرد
فلک مقر شد و حاجت نیامدش بگواه
تهمتنی که بود بزم رزم و رزمش بزم
بحرف قاطع تیغست عین عامل جزم
هر آنگهی که نماید بسوی میدان عزم
به پیش خنجر بیجاده رنگ او در رزم
بود ز بی خطری کوه بر مثابت کاه
زهی شکوه تو در چشم اختران زده خاک
مهابت تو گریبان آسمان زده چاک
زمانه تیغ ترا خوانده آب آتشناک
رسیده خاک جنابت ز قدر بر افلاک
فتاده نام بزرگت بعدل در افواه
با بر تیغ دو تا کن قد هلالی خصم
چو روشنست ترا حال سست حالی خصم
نهال رمح تو در خون کشد نهالی خصم
مثال قهر تو و مکر و بد سگالی خصم
حدیث حمله شیرست و حیله ی روباه
چو غنچه نفحه ی خلق تو از صبا بشنید
چو صبح بردم گلبوی بوستان خندید
سپهر سر زده از چنبر تو سر نکشید
توئی که سر بسر آثار شهریاری دید
هر آن زمان که خرد در جبینت کرد نگاه
ز چشم زخم سپهرت مباد نقصانی
که جز سپهر نزیبد ترا ثنا خوانی
چو در جهان چو تو پیدا نشد جهانبانی
بقای عمر تو در ملک باد چندانی
که حصر آن نکند دور سال و مدت ماه
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۶ - فی مدح الصاحب السعید جلال الدین الخوافی طاب ثراه
ای خادم سنبل تو عنبر
وز لعل تو رفته آب کوثر
در تنگ ز تنگ شکّرت قند
در شور ز پسته ی تو شکّر
هندوی خط تو نافه ی چین
لالای لب تو لؤلؤی تر
با مهر رخ جهان فروزت
از چشم فلک فتاده اختر
داریم در آرزوی رویت
سر بر کف دست و دست بر سر
بگشای ز صبح شام شبگون
بنمای ز شعر نقش شستر
پیش آر بوقت صبح باده
پر کن بگه صبوح ساغر
ادامهٔ شعر تایپ نشده (تصحیح سهیلی خوانساری صفحهٔ ۱۳۹)
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۷ - فی مرثیة ملک الاعظم ناصر الدنیا و الدین محمد بن البرهان
رنگ شفق نگر که چو خورشید روشنست
کز خون چشم ما فلک آلوده دامنست
بیژن کجاست ورنه چو نیکو نظر کنی
این خاک توده تیره تر از چاه بیژنست
بهمن پدید نیست وگرنه ز بانگ رعد
در مغز چرخ دمدمه ی کوس بهمنست
گیرم که سبز خنگ فلک زیر ران تست
خود را نگاهدار که آن کره توسنست
دی سور برود و عیش و تماشا و خُرّمی
و امروز آه و ناله و زاری و شیونست
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۸ - فی تهنیة بعید الفطر
ایکه زلفت شب قدرست و رخ زیبا عید
عید ما بی تو بعیدست و توئی ما را عید
کوثرست ار شکر ار چشمه حیوان یا لب
عارضست ار قمر ار لاله نعمان یا عید
شکری از لب شکر شکنت می خواهم
زانک خواهند ز ارباب کرم حلوا عید
خم ابروی تو پیوسته هلالست ولیک
روی زیبای دلافروز جهان آرا عید
گرچه در مذهب هر طایفه عیدی دگرست
نیست در مذهب وامق بجز از عذرا عید
عید گفتی که من از رخ بگشایم پرده
روی بنمای که من صبر ندارم تا عید
گر ترا خاطر باغ و سر صحرا باشد
روضه ی خلد بود باغ و سر صحرا عید
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۹ - فی التهنیة قدوم الصاحب الاعظم تاج الحق و الدین العراقی طاب ثراه
مژده ی مقدم مخدوم جهان آوردند
خبر داور دوران زمان آوردند
توسن طبع مرا در جولان افکندند
طایر روح مرا در طیران آوردند
عطرم از لخلخه ی سنبل حورا سودند
تحفه ی جان من از عالم جان آوردند
ذره را شعشعه ی چشمه ی خور بخشیدند
بنده را خلعتی از حضرت خان آوردند
کشتگان را ز روان باز بشارت دادند
تشنگانرا بلب آب روان آوردند
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۱۰ - فی مدح الصاحب المعظم جمال الدین دیلم اصفهانی
پسته شکّری است آنک تو داری نه دهن
شکّر عسکری است آنک تو باری نه سخن
هر که او دل برخ ماهرخی خواهد داد
باری آنروی دلفروز که وجهیست حسن
ای سر زلف ترا مرغ دلم دست آموز
و آتش مهر رخت در جگرم دود افکن
بنده ی پرتو روی چو مهت بدر منیر
هندوی زنگی خال سیهت مشک ختن
دست بر سر زده و پای فرو رفته بگل
بر لب جوی زرشک قد تو سرو چمن
بیش ازین ابر سیه بر مه شب پوش مپوش
بعد ازین خیل حبش بر سپه زنک مزن
پرده بردار که در تاب شود شمع فلک
پسته بگشای که تا آب شود درّ عدن
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۱۱ - فی مدح الامیر الاعظم مظفر الدنیا و الدین صادون بیک طاب ثراه
چون پدید آمد ز زیر هفت چرخ مستدیر
طلعت سلطان زرین تاج زنگاری سریر
از فراز سبز خنگ چرخ بر خاک اوفتاد
وز تواضع بوسه زد بر نعل یکران امیر
آن زمین حلم فلک سرعت که هست از مهر کین
در سخا اقلیم بخش و در وغا اقلیم گیر
اختر تأئید را از مشرق تیغش طلوع
و آسمان ملک را بر مرکز حکمش مسیر
بفکند از زخم شمشیرش فلک زرین سپر
بشکند از سهم پیکانش قلم در دست تیر
ملک هفت اقلیم گردون پیش جاهش مختصر
نقد چار ارکان عالم نزد انعامش حقیر
جود عالم بخش او ارزاق را نعم الکفیل
حکم عالم گیر او آفاق را نعم النصیر
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۱۲ - فی مرثیة السلطان السعید الشهید ارپه خان و مدح الامیر جلال الدولة و الدین مهدی
ز دست این فلک گوژ پشت سفله پرست
کدام سر که نرفتست عاقبت از دست
اگر نهی ز شرف بر سر کواکب پای
بزیر پای حوادث کند سپهرت پست
سکندر ار چه بمردانگی جهان بگشود
بوقت کوچ بنا کام بار رحلت بست
تهمتن ار غم این هفتخوان خلاص نیافت
سیامک از کف این دیو کینه جوی نجست
غبار دل چه نشیند چو گرد محنت خاست
ز ملک و مال چه خیزد چو شمع عمر نشست
چو ساقی فلکت می ز هفت جام دهد
چو جم کشند بیکدم بخوابگاهت مست
ز سرد مهری گیتی نگر که در هیجا
به تیر چرخ روان امیرزاده بخست
خواجوی کرمانی — ترکیبات — شمارهٔ ۱۳ - فی مرثیة نوئین الاعظم غیاث الدین کیخسرو و ابیه قطب الدین محمود
از گنج دهر بهره بجز زخم مار نیست
وز گلبن زمانه بجز نوک خار نیست
بگذر ز می که مجلسیان وجود او
حاصل ز جام دهر برون از خمار نیست
کو در میان باغ کسی یا کنار گل
کورا چو لاله خون جگر در کنار نیست
بر این قرار گرچه زنی سایبان انس
زیرا که همچو سایه دمی بر قرار نیست
تا چند سرکشی سر گردنکشان دهر
بر پای دار بین که جهان پایدار نیست
در این رباط کهنه مزن خیمه وقوف
چون واقفی که موقف او استوار نیست
هرگز نبوده است کس از روزگار شاد
ور زانک بوده است در این روزگار نیست
خواجوی کرمانی — المطائبات و المقطعات — شمارهٔ  ۱ - فی مدح الشیخ گرز الدین ابوالعباس رومی دامت دولته
بنده دارد بارگی بس نامدار و معتبر
در بزرگی داستان و در سرافرازی سمر
سیم بخشی تنک چشم و سخت جانی سنگدل
باد پائی گرم خیز و قلعه گیری تا جور
قائم اللیلی که شب تا صبح باشد در قیام
صائم الدهری که باشد بی نیاز از خواب و خور
گاه گیرد همچو ماری گرزه اندر غار جای
گاه گردد همچو شیری شرزه اندر کوه و در
گاه سقائی کند چون مفلسان از بهر سیم
گاه کناسی کند چون ناکسان بر بوی زر
همچو مرغ خانگی در زیر دارد بیضه لیک
قاف تا فاقش بود مانند عنقا زیر پر
مدخلش در ملک شام و از تری او را مدد
منزلش در بند و در تاریکی او را آبخور
او ز ملک روم و در موصل علم بفراخته
لیک خیل زنگبار آورده بر خیلش حشر
قلعه ی او گرده کوه و چشمه ی او آب گیر
سیر او در ترّ و خشک و او مسافر خشک و تر
هر کجا باشد گلی خاری پدید آید از او
هر کجا باشد سهی سروی ازو آید ببر
پیش هر کس برنخیزد از سر کبر و منی
جز برای دلبران سرو قد سیم بر
حدت او در دوار اما ز ادرارش فتور
قوت او در ورم اما ز افلاجش خطر
غایت امکان اصل و علت ایجاد نسل
موجب انتاج خلق و ماده ی نشر بشر
زاهدانرا پایمال و شاهدانرا دست گیر
دوستانرا پرده دار و دشمنانرا پرده در
گاه همچون ماهیی کز قلزم اُفتد بر کنار
گاه چون دیوی که از قرّابه آرندش بدر
همچو کبکی کوهساری جسته بیرون از قفس
همچو سروی جویباری رسته در پایش خضر
چون درفش اژدها پیکر فرود آرد ز کوه
بینیش چون اژدهائی خفته در زیر کمر
گه چو ملاحان ز کشتی بر فراز بادبان
گه چو غوّاصان بدریا در شود بهر گُهر
بر در هر درگهی بر پای باشد چون علم
در پی هر حجره ئی بر کار باشد چون حجر
نیک شوخی سربزرگ اما قوی نفسی نفیس
بس وجودی نازک اما سخت کوری بی بصر
ماهیی ماهی غلط گفتم که مرغی خایه دار
هدهدی بر کنده پر نی نی عقابی تیز پر
گه بر افرازد علم از حدّ شهرستان لوط
گه بسوی چاه بابل باشدش عزم سفر
گه بُود در بند قبچاقی بتان سرو قد
گه زند سر بر در مه پیکران کاشغر
شاهدانش یار غار و آشیانش پای غار
مسکنش در بند و نوروزش همه شب تا سحر
از دو پیکر طالع و رأسش مقابل باذنب
منزلش کف الخضیب اما قرانش با قمر
راست چون طفلیست کاید از دهانش بوی شیر
عورتش خوانم که در پرده ست و او فی الجمله نر
بادگیری زان صفت کس را نباشد بر گذار
زابگیری همچنان کس را کجا باشد گذر
گه بگرید زار و سر بر زانوی حسرت نهد
گه بر آرد سر که چون من کیست در عالم دگر
چون بجنبد نعره برخیزد ز گردون کالفرار
چون بر آرد سر فغان از کوه آید کالخدر
افعیی با مهره نی نی گردنی با گرد ران
نامه ی سر مهر نی نی خامه ی ببریده سر
گر بچاهی درفتد در تیره شب عیبش مکن
زانکه او کورست و شب تار و لب چاهش ممر
فاعل مفعول مطلق رفع و نصب اعراب او
مصدری لازم ولیکن تعدیش بی حرف جر
عاملی جازم که هرگه کو شود ملحق بجمع
جمله را از مبتدای فعل او باشد خبر
فتح او در ضمّ ولیکن کسر او در نفی فعل
او علم وانگاه در ترکیب شرطی معتبر
شعبه ی لین و بترکیت نگارین گشته حاد
زیرکش لیکن ز زیر افکنده او را ناگزر
زخمه ی او در دوگاه اما مقام او سه گاه
چون و تر پیوسته بر ساز و چو سازی بی وتر
شیخ گرزالدین ابوالعباس رومی پیر نجد
...........................................ر
.........................................
دشمن جاه خدیور دین پناه دادگر
هر کرا سخت آید این معنی ز خواجو گو مرنج
نظق عیسی را چرا منکر شود هر گاو و خر
خواستند از من که چیزی اندرین معنی بگو
ور کسی عیبی کند گو از سر این در گذر