mabidan/ganjoor huggingface dataset:
جامی — قصاید — شمارهٔ ۵ - قصیده اخری
این نه قصر است همانا که بهشت دگر است
که گشاده به رخ اهل صفا هشت دراست
جای آن دارد اگر هشت بهشتش خوانند
چون ز هر نقش دراو حوروشی جلوه گر است
تابه دانش پی نظاره آن حوروشان
همه تن چشم شده بین که چه صاحبنظر است
هرچه بر صفحه اندیشه کشد کلک خیال
نقشهای درو دیوارش ازان خوبتر است
هیچ نقشی به دل اهل هنر نگذشته ست
که درآنجا نه رقم کرده کلک هنر است
حسن معنی که نهان بود پس پرده غیب
به ظهور آمده در وی به لباس صور است
شمسه های زر او بهر مقیم حرمش
هریک از بهر حوادث شده زرین سپر است
چه عجب باشد ازین طرفه درختان که در اوست
که چو باغ ارم امروز به عالم سمر است
هر درختی که به دیوار وی افراخته سر
به هوایش زده مرغ دل بیننده پر است
شکل محرابی هر طاق که بستند در او
از پی طاعت شه قبله هر تاجور است
کامیابی که چو در بزم طرب بنشیند
لایق زمزمه مطربش این شعرتر است
تا ز لعل لب تو ساغر زر بهره ور است
ماه نو غرقه ازان رشک به خون جگر است
تا گشادی کمر ای شمع شکر لب ز قصب
یک کمر بسته پی خدمت تو نیشکر است
کفش تو تاج سرم باد که این افسر جاه
برسر تخت نشینان نه کم از تاج زر است
نیست جز طوف دیارت غرض از کعبه مرا
باعث سیر همه کعبه روان این سفر است
صفت دوزخ سوزان که ز واعظ شنوی
زآتش شوق تو در سینه من یک شرر است
شب دوری ز رخت را سحر آید روزی
گر دعای سحر و یارب شب را اثر است
داد جان تشنه جگر بی لب لعلت جامی
گرچه مستغرق الطاف شه بحر وبر است
شاه جم مرتبه یعقوب که از خلق حسن
قاف تا قاف جهان وارث ملک پدر است
شهریاری که پی خدمت او چرخ فلک
بسته جوزا صفت از دور معدل کمر است
سهم تیرش فکند چون شود از شست جدا
چین در ابروی سپر گر به مثل ماه و خور است
صورت پستی افلاک بود با قدرش
اینکه بینی که زمین زیر و فلک بر زبر است
کفش ان لجه جود است که با بخشش آن
هفت دریا که شنیدی به مثل یک شمر است
طشت زر یک تنه خور می برد از شرق به غرب
بس که از خوف وی اطراف جهان بی خطر است
رمحش آن تازه نهالیست که از خون عدو
چون خورد آب هلاکش بر و مرگش ثمر است
روبه هر ملک که آرند سپهدارانش
رقم رایتشان آیت فتح و ظفر است
هرگز از برد یقین دفع عطش نتواند
خصم جاهش که جگر تشنه بوک و مگر است
خسروا نیست تو را حاجت خیرآموزی
چون به هر خیر تو را نور خرد راهبر است
این عمارت که درین منزل دلکش کردی
با عمارتگری عدل توبس مختصر است
عدل کن عدل که معماری عدل تو کند
سد هر رخنه ظلمی که به آفاق دراست
تا درین کارگه بوقلمون هرچه قلم
می کند ثبت همه حکم قضا و قدر است
بر تو از حکم قضا باد مسجل شب و روز
انقدر عدل که اندازه طبع بشر است
جامی — قصاید — شمارهٔ ۶ - در جواب انوری واقع شده است
هرکه را در دهان زبان باشد
در ثنای شه جهان باشد
کامبخشی که چون ثناش دعاش
ورد جان جهانیان باشد
آن که سلطانش ار لقب ننهند
فر سلطانیش عیان باشد
بایزید الدرم که تاج سران
بر درش خاک آستان باشد
بحر و کان چیست تا کسی گوید
که دلش این و دستش آن باشد
هریکی گاه گوهر افشانی
غیرت بحر و رشک کان باشد
تابع بخت اوست چرخ کهن
داند این هرکه نکته دان باشد
پیر را از متابعت چاره
نیست چون عاشق جوان باشد
همچو نوشیروان ز سایه عدل
خلق را مایه امان باشد
سلک عالم همه فروریزد
گر نه حزمش نگاهبان باشد
در جهان گرچه پادشاه بسیست
نه چو او پادشه نشان باشد
هرکه فرمانروایی از وی یافت
کارفرمای انس و جان باشد
پرتو روی او ز راه یقین
رافع ظلمت گمان باشد
نسبت آسمان و دولت او
نسبت گوی و صولجان باشد
روز هیجا که از غبار سپاه
طلعت مهر و مه نهان بادش
متخلخل زمین ز سم ستور
شاغل جوف آسمان باشد
آسمان دگر هوا گیرد
کش فرود از همه مکان باشد
واندر آن آسمان شده رخشان
برق تیغ و شهب سنان باشد
شاه را چتر زر به سمت الرأس
گشته خورشید خاوران باشد
زان طرف نای در نفیر بود
زین طرف کوس در فغان باشد
تیز پر تیر سوی سینه مرد
طایر رو در آشیان باشد
تیغها را ز چشمه سار زره
دمبدم جوی خون روان باشد
گرز سنگین زکاسه سر خصم
جرعه ها خورده سرگران باشد
غرق خون نیزه باغ معرکه را
طیره شاخ ارغوان باشد
تا درآید جهان به خنده فتح
روی اعدا چو زعفران باشد
کوههای بلا دلیران را
سنگ میزان امتحان باشد
آورد زور چون کمان بر تیر
هرکه را پی بر استخوان باشد
در زد و گیر تیر آن که شود
پشتگردان همین کمان باشد
ای خوش آن بادپای آتش سم
کش در آن روز زیر ران باشد
سم او مر هلال و پروین را
داده با یکدگر قران باشد
دم او بر قفای باد صبا
دسته دسته ز خیزران باشد
گر ز امروز بازپس گردد
پیش وی مطلق العنان باشد
گردد از وی پریر پس فردا
سوی فردا چو تگ زنان باشد
روز میدان بر ابلق شب و روز
سابق حبله رهان باشد
حد میدان یک دویدن او
قیروان تا به قیروان باشد
پیش پایش بود چو یک کف دست
گر دوصد دشت بی کران باشد
بازماند نعامه زو هرچند
هم به پا هم به پر دوان باشد
حرب تو با عدودین شاها
نه چو شاهان کامران باشد
کز پی ملک این جهان تیغت
گشته او را هلاک جان باشد
بلکه تا از سعادت ایمان
از بد کفر در امان باشد
تخم ایمان که در دلش کاری
بر او روضه جنان باشد
دیگدان مطبخ نوال تو را
صحن این تیره خاکدان باشد
ایستاده فراز آن مطبخ
آسمان صورت دخان باشد
که شود میهمان خوان وجود
گرنه جود تو میزبان باشد
که کشد خوان احتیاج و نیاز
کش نه لطف تو میهمان باشد
که بود مرکز سپهر کرم
گر نه ذات تو در میان باشد
که دهد شرح سرملک و ملل
گرنه کلک تو ترجمان باشد
که کند سرخ روی دین و دول
گرنه تیغ تو خون فشان باشد
گل که از باغ دولتت چینند
ایمن از آفت خزان باشد
گشته زان پر چو آستین عمل
دامن آخر الزمان باشد
نیست زین شعر قصد جامی آن
که ثناگوی و مدح خوان باشد
خواست کز نام شه به دیوانش
همچو دیگر شهان نشان باشد
تا به افشای شکر موهبتش
بعد از امروز داستان باشد
ورنه وقتی که از گذشتن عمر
سود عالم همه زیان باشد
شاید آن به که مرد اگر به مثل
فارس عرصه بیان باشد
کانچه نبود دعای خالص ازان
مهر بنهاده بر دهان باشد
آنچنان کاتصال جاویدان
لازم ذات فرقدان باشد
باد فرق تو را به افسر ملک
اتصالی که جاودان باشد
جامی — قصاید — شمارهٔ ۸ - قصیدة اخری
وه این چه بارگیست که بهر تجملش
زیبد ز زرکش اطلس چرخ فلک جلش
شکلیست بس بدیع که نتوان نگاشتن
بر صفحه ضمیر به کلک تخیلش
پوینده استری که چو صرصر به پای سعی
ننهاد دست طبع شکال تکاسلش
آهن سمی که گر به مثل بگذرد به کوه
حالی ز زخم سم فکند در تزلزلش
درگل رود چو آب و به خشکی جهد چو باد
در هیچ جوی و جر نبود حاجت پلش
گر راکبش به هند شود عازم از هرات
یک روز در میان برساند به کابلش
ور زانکه وقت صبح ز آمو شود سوار
پیش از حلول شب گذراند ز آملش
دلدل اگر نبودی همچون بنات نوع
مقطوع نسل، گفتی از نسل دلدلش
بودش اب آن مگر که برای رکوب خویش
یکچند کرد لطف مسیحا تکفلش
ام وی آن که قاید فرعون شد به نیل
تا اوفتد به ورطه خذلان تحولش
مرهون امتناع بود مثل او که بست
گردون به قفل عقم ممر تناسلش
بین یال و گردنش که همانا دمیده است
از دوش تا به گوش ریاحین و سنبلش
زینش نه زر ولیک به پشتش ز سیم و زر
چندان که تنگ بود مجال تنقلش
عیبی در او نبینم اگر پای تا به سر
صد ره کنم نگاه به چشم تأملش
غیر از وجود خویش که هستم به پشت او
عیبی گران که کوه نیارد تحملش
وین عیب را گرفته هنر فضل مفضلی
کامد نمی محیط ز موج تفضلش
دریا دلی که چین کراهت ندیده جود
در جبهه طلاقت وجه از تعللش
یعقوب بن حسن که به کنه امل رسید
هرکس که هم به جود وی آمد توسلش
معمور داشت ملک جهان را عمر به عدل
با او درین معامله باشد تعادلش
حلمش به کوه اگر فکند سایه چون فلک
ایمن کند تصلب جرم از تخلخلش
دورش مدام باد به بزم طرب چنان
کافتد ازان گمان جواز تسلسلش
جامی — قصاید — شمارهٔ ۹ - وایضا له
ای ماه نوت تراشه سم
بر سنبله داسه بسته از دم
بر سم تو آن نه نعل و میخ است
شد پی سپرت هلال وانجم
با پویه تو چو گوی کرده
چوگانی چرخ دست و پاگم
در پیکر تو ز بس فراست
شکل فرسی لباس مردم
تا ساخت قضا قضیم توجو
سینه ز حسد شکافت گندم
هرجا گه تک فتد نگاهت
گام تو کند برآن تقدم
پیچیده سهیل تو در افلاک
چون صوت ترانه گوی درخم
گر واهمه ضرب تازیانه
برتو کند از قفا توهم
سم ناشده تر جهی ز هر جوی
ور خود باشد به عرض قلزم
تو گام زنان به راه و دایم
می آید ازین بلند طارم
مشتق ز دوام راکبت را
چون کوس سحر دعای دم دم
یعنی شه غازی آن که دارد
بر ملک و ملک ره تحکم
هر صبح ز کوس شاه جامی
قانون دعا کند تعلم
مقبول طبیعتش نیفتد
الابه همین دعا ترنم
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۰ - مرثیه خواجه عبیدالله قدس الله تعالی روحه
موج زن می بینم از هر دیده طوفان غمی
می رسد در گوشم از هر لب صدای ماتمی
اهل عالم را نمی دانم چه کار افتاده است
اینقدر دانم که در هم رفته کار عالمی
زاشک محتاجان به هر سو سایلی بین غرق خون
کز بسیط مکرمت طی شد بساط حاتمی
راستی را بود پشت از دوری او دور نیست
گر به پشت راستان افتد ز بار دل خمی
تا به ماهی رفت آب چشم محنت دیدگان
زابر محنت هرگز این سان بر زمین نامد نمی
گشت مشرق مغرب آن آفتاب عارفان
بعد ازین مشکل برآید صبح عرفان را دمی
هرکجا داغیست از مرهم برآرد روی لیک
داغ هجر اهل دل را نیست روی مرهمی
خواجه رفت و ما به داغ فرقتش ماندیم اسیر
گم مبادا هرگز از فرق مریدان ظل پیر
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۱ - یک قصیده
آن که بودی آفتاب آسا جهان پر نور ازو
روز شادی بر جهانی شد شب غم دور ازو
بود عالم چون تن و او جان چو جان از تن برفت
بعد ازین تن را چه امکان زیستن مهجور ازو
گرچه شد از فرقت او عالم صورت خراب
ماند وقت اهل معنی جاودان معمور ازو
در قباب عزتش هر چند پنهان داشتند
صد کرامت بین به هر شهری کنون مشهور ازو
گر نه تمکین شریعت دادیش تسکین حال
سرزدی در دار دنیا حالت منصور ازو
چون به ذاکر داشتی همت گه تلقین ذکر
صورت وحدت گرفتی ذاکر و مذکور ازو
بود عیسی دم که مردم یافتی از وی شفا
صد دل رنجور یک دل ناشده رنجور ازو
خواجه ای کش معنی فقر از ازل همراه بود
ناصرالدین نصرة الدنیا عبیدالله بود
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۲ - یک قصیده
کو در ادراک حقایق نکته دانیهای او
در بیان نکته ها شیرین زبانیهای او
همت او گنج کنت کنز را مفتاح بود
بود ازان گنج این همه گوهر فشانیهای او
بود شاه فقر لیک اصحاب را می داشت پاس
از خطور غیر بر دل پاسبانیهای او
در طریقت بود سلطان وز دل ارباب فقر
گامهای نفس راندن کامرانیهای او
ای که می گویی بگوی از وی نشان روشنم
هست روشنتر نشان بی نشانیهای او
زندگانی چون مسیحا کرد با هر مرده دل
ساخت زنده عالمی را زندگانیهای او
بود شمع جمع پیران جهان ناتافته
پرتو الشیب نوری بر جوانیهای او
در جوانی بود و پیری هم ممد رهروان
کو چو اویی در جوانی پیر و در پیری جوان
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۳ - یک قصیده
نیست باران این که می بارد ز ابر نوبهار
گوییا افلاکیان بر خاکیانند اشکبار
زین مصیبت کاوفتاد اهل زمین را می سزد
گر بگرید آسمان بر حال ایشان زار زار
این همه خون کز دل پر داغ ما بر خاک ریخت
جای آن دارد که گل چون لاله روید داغدار
کرده است این غم سرایت در همه مرغان باغ
بر چمن بگذر که تا در نوحه بینی صد هزار
بادگویی داد بستان را خبر زین حادثه
کز درختان از دم او رفت آرام و قرار
از خروش بلبلان بین غنچه را صد چاک جیب
وز سرشک ارغوان بین جوی را پر خون کنار
پاره پاره چیست گل را سینه غرقه به خون
گرنه زین ماتم خراشیده به ناخنهای خار
سربه زانو حلقه حلقه پشت درویشان دوتاست
مانده در فکرند تا سرحلقه ایشان کجاست
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۴ - یک قصیده
شد بساط خرمی طی در جهان زین واقعه
زیر و بالا شد زمین و آسمان زین واقعه
نیست شبها بر کنار آسمان رنگ شفق
خون همی آید ز چشم روشنان زین واقعه
بود پنهان فتنه پیدا ایمنی دردا که شد
آن نهان پیدا و این پیدا نهان زین واقعه
داده بود او گرگ را خوی شبانان دور نیست
گر کند اندیشه گرگی شبان زین واقعه
ذوق ارباب یقین بر حال خود باقی نماند
هرگز این حالم نبود اندر گمان زین واقعه
فتنه آخر زمان را خلق گفتندی عظیم
شد محقر فتنه آخر زمان زین واقعه
من که لالم کی توانم شرح این دادن تمام
لال می گردد فصیحان را زبان زین واقعه
این مصیبت نیست خاص ماوراء النهریان
تیره شد هر شهر ازین ناخوش خبر بر شهریان
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۵ - یک قصیده
ماتم او رخنه در سور سمرقند اوفکند
گویی امروز از بخارا رفت شاه نقشبند
از سمرقند و بخارا بس که سیل اشک رفت
کشتی خوارزمیان را رخنه در جیحون فکند
دود این آتش همه اطراف ترکستان گرفت
شد جهان تاریک بر بادام چشمان خجند
اهل ترمذ هر حصاری کز صبوری داشتند
موج زد این سیل اندوه آن حصار از بیخ کند
چون چشید این چاشنی را بلخ چون تصحیف خویش
تلخ شد بر عیش سازان تلخیی بس ناپسند
تیزگوشان هری را از سماع این خبر
سینه ها شد چاک و دلها ریش و جانها دردمند
در عراق و فارس هم چون فاش گردد این حدیث
محنت و اندوه شان خواهد گذشت از چون و چند
خود عراق و فارس چبود بلکه گردد این ظلام
رومیان را روم هند و مصریان را صبح شام
چون خطاب « ارجعی » را نفس پاکش کرد گوش
خفت درآغوش جانان بی لباس عقل و هوش
شد چنان همراز با مقصود خود کاندر میان
نی حدیث نفس می گنجد نه الهام سروش
حال او بر سر وحدت دال و لب خاموش ازان
سر عرفان بشنو ای عارف ز گویای خموش
بزم عشرت برد ازین کاشانه صورت برون
همچنان از ساغر او اهل معنی جرعه نوش
هرکه را باشد چو او ذوق بقای جاودان
گو ره اوگیر و در نفی وجود خویش کوش
داغ شوق و زخم عشقش می برم با خود به حشر
تا ز خیل او شمارندم بدین داغ و دروش
جامی از حد شد خروش آن به که جانی پر خراش
بر دعای پیروان او کنی ختم این خروش
ظل اخلاف کرامش جاودان ممدود باد
شاهد او در همه ذراتشان مشهود باد
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۶ - فی تاریخ وفاتة قدس سره
به بوستان ولایت کهن درخت بلند
که عمرها به سر اهل فقر سایه فکند
چو شاخ سدره نه در سربلندیش همتا
چو باغ روضه نه در میوه بخشیش مانند
فروغ آن به فیوض کرم گرانمایه
اصول آن به صفات قدم قوی پیوند
به بذل میوه غذای هزار روزیخواه
به بسط سایه پناه هزار حاجتمند
ستوده خواجه عبیدالله آن که در همه عمر
جز از شهود حقیقت نشد دلش خرسند
به هشتصد و نود و پنج صرصر اجلش
نکرده رحم بر اهل جهان ز بیخ بکند
گذشته پاسی از آخرین شب از ماهی
که شمع جمع رسل را در او رسید گزند
نبود رفتن او همچو دیگران جامی
ز دهر حادثه زای و سپهر فتنه پسند
چو جذب معنی وحدت به عارف آرد روی
نه ممکن است که ماند به قید صورت بند
جامی — قصاید — شمارهٔ ۱۷ - تاریخ دیگر
به هشتصد و نود و پنج در شب شنبه
که بود سلخ مه فوت احمد مرسل
کشید خواجه دنیا و دین عبیدالله
شراب صافی عیش ابد ز جام اجل
قرارگاه دلش باد در مدارج قرب
معارج درجات و مشاهد کمل
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱
درین نشیمن ادبار جامیا کاری
اگر کنی نه چنان کن که شرمسار شوی
نهاد چرخ فلک چون زمردین کوهیست
که هر صدا که بدو دردهی همان شنوی
بسیط روی زمین مزرع مکافات است
که دانه ای که در او افکنی همان دروی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲
در فنون شاعری جامی ز حد بردی سخن
وقت آن آمد که در کنج خموشی جا کنی
پیر گشتی در سواد شعر بردن با بیاض
چون قلم ترسم که روزی سر درین سودا کنی
مایه مدح و غزل دانی که هست اکثر دروغ
بر کرام الکاتبین تا کی دروغ املا کنی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳
هرکسی گفتیم که پیر شوی
تا جوانیم رسم و آیین بود
چون شدم پیر شد مرا معلوم
که نبود آن دعا که نفرین بود
جامی — قطعات — شمارهٔ ۴
ز بس کز آشنایان زخم خوردم
زند گر حلقه گردم اژدهایی
نیاید بر دل من سختتر زان
که کوبد حلقه بر در آشنایی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۵
چو راند از در خود قهر حق لئیمی را
به میل نیل امانی و حرص جمع حطام
هوای مال و منالش چنان فرو گیرد
کزان نه روز قرارش بود نه شب آرام
نه سیر سازد عز قناعتش ز حلال
نه دور دارد حکم زهادتش ز حرام
گهی ز ظلم نهد در ره ضلال قدم
گهی ز فسق زند در طریق خذلان گام
عجبتر از همه آن کین ضلال و خذلان را
نهند کوردلان دولت و سعادت نام
جامی — قطعات — شمارهٔ ۶
ابلهی را چو بخت برگردد
عمر در کار بطن و فرج کند
از ضعیفان به ظلم بستاند
با حریفان به فسق خرج کند
جامی — قطعات — شمارهٔ ۷
دنیا جیفه است و اهل دنیا
اکثر چو سگان جیفه خواره
جیفه به میان و جیفه خواران
رو کرده در او ز هر کناره
یکدیگر را به زخم دندان
کرده سر و روی پاره پاره
آزاده ازان میانه بیرون
باشد ز کناره در نظاره
گر تو به مثل شماره گیری
آن طایفه را هزار باره
او را به نشیمن فراغت
بیرون یابی ازان شماره
جامی — قطعات — شمارهٔ ۸
عالم از مردم پر است اما نباشد در میان
فارق ایشان ز گاو و خر بجز گوش و دمی
کرد دانا وضع آیینه که چون آن را گهی
پیش روی خود نهد آید به چشمش مردمی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۹
به گرد عارض تو گر دمیده یک دو سه موی
مکن ز عشق من و حسن خویش قطع امید
که نگسلم ز تو پیوند مهر اگر به مثل
خط تو زلف شود زلف ریش و ریش سفید
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۰
هست دیوان شعر من اکثر
غزل عاشقان شیدایی
یا فنون نصایح است و حکم
منبعث از شعور و دانایی
ذکر دونان نیابی اندر وی
کان بود نقد عمر فرسایی
مدح شاهان دراو به استدعاست
نه ز خوش خاطری و خودرایی
امتحان را اگر ز سر تا پاش
بر روی صد ره و فرود آیی
زان مدایح به خاطرت نرسد
معنی حرص و آزپیمایی
هیچ جا نبود آن مدایح را
در عقب قطعه تقاضایی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۱
شنیده ای که معزی چه گفت با سنجر
چو ذکر جودت اشعار و منت صله رفت
مدیح من پی نشر فضایلی که تو راست
به شرق و غرب رفیق هزار قافله رفت
عطیه تو که وافی به جوع و آز نبود
ز حبس معده چو آزاد شد به مزبله رفت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۲
جامی به شعر مدحت شیران ملک کن
نی مدح هر عوان که به سیرت سگ است و گرگ
مدح کسان به سر به مثل خاک خوردن است
چون خاک می کنی به سر از توده بزرگ
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۳
شاها ز عموم نیکخواهان
کایزد ز خواص خلق دادت
گر زانکه یکی برفت یا دو
صد بهتر ازان عوض دهادت
هر رشته جان شان که بگسیخت
پیوند طناب عمر بادت
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۴
دی گفت عارفی که مضیق خم سپهر
از محنت عوام عجب تنگ خانه ایست
گفتم ز تنگ خانه یکی نقطه محو کن
کز منت لیام عجب ننگ خانه ایست
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۵
هرچه از جاه تو را بینم و مال
که تو را مانع عیش ابد است
بهر امروز تو هرچند نکوست
بهر فردای تو بسیار بد است
بهر آن دشمن بدخواه تو گر
با تو در معرض بغض و حسد است
بگشا چشم حقیقت بین را
که تو را بینش اهل خرد است
تا ببینی که در آن بغض و حسد
نیکخواه تو و بدخواه خود است
نیکخواه تو چو باشد با او
دشمنی قاعده دیو و دد است
شکر او گوی که در عیش ابد
دشمنیهاش مدد بر مدد است
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۶
همه شحمی و لحم ای شوخ قصاب
خوش آن کو چون تو باری برگزیند
اگر اسب تو هرگز جو نیابد
ز ضعف و لاغری کی رنج بیند
تو هرگاهی که بر وی می نشینی
دوصد من گوشت بر وی می نشیند
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۷
اگر ز سهم حوادث مصیبتی رسدت
درین نشیمن حرمان که موطن خطر است
مکن به دست جزع خرقه صبوری چاک
که فوت اجر مصیبت مصیبتی دگر است
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۸
خامیی گر رود ز بی خردی
که به طبعش ز پخته خام به است
عفو کن عفو زانکه پیش کریم
لذت عفو ز انتقام به است
جامی — قطعات — شمارهٔ ۱۹
جامیا در پناه فقر گریز
هوس سیم و حرص زر بگذار
خرمزاجان حرص و شهوت را
مست خواب و اسیر خور بگذار
رو به عزلت سرای عیسی نه
وین خران را به یکدگر بگذار
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۰
هرکه آرد خبر به مجلس تو
که نبردت فلان به نیکی نام
قول آن ناکس استماع مکن
زانکه او مفتریست یا نمام
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۱
شد تلف انبار من اکثر ز تو
چون نزنم بر خود ازین غصه کارد
نیست جز این کیفر آن کو نهاد
پیش سگ گرسنه انبان آرد
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۲
سفله ای می خواست عذر عارفی کز آمدن
سوی تو مانع مرا اشغال گوناگون بود
گفت خامش کن که گر سویم نیاید چون تویی
منت ناآمدن از آمدن افزون بود
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۳
آواز تو هست تیز و باریک
خالی نبود ز درد و سوزی
فریاد مقلدان ازو نیست
جز بانگ خر از جوالدوزی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۴
خلق عالم را ز گاو و خر نبینم فارقی
گر چو گاو و خر بر ایشان فرض گوش و دم کنم
روی در کشف معارف گر روم درگوشه ای
وز میان این جماعت نام خود را گم کنم
گاه گاهی بیتکی گویم پی تشحیذ طبع
به که با اینان نشینم غیبت مردم کنم
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۵
جامی نفاق پیشه کن و ترک صدق گیر
تا از خلاف خلق رهی وز نزاعشان
ور میل تو به مرکز صدق است و راستی
یکسو نشین ز دایره اجتماعشان
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۶
به یک لطیفه فرستاد ابره جامه
برایم آن که بود خلعت کرم به برش
نشسته منتظرم تا خدا برانگیزد
لطیفه دگر از غیب بهر آسترش
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۷
عقد دینارها که از کف جود
کرد شاه جهان پناه نثار
گر به انگشت گیرم آن برسد
به هر انگشت من دوبار هزار
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۸
هیچ دانی کف دهنده چرا
برتر است از کف ستاننده
آن غنا را ز پیش راننده ست
وین غنا را به خویش خواننده
جامی — قطعات — شمارهٔ ۲۹
خواجه را بر کتابه خانه
می نوشتند دی که طال بقاه
بر سر خاک او گذر امروز
تا ببینی نوشته طاب ثراه
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۰
دلا چو روی در ارباب معنی آوردی
مبر به کار قوانین شعر و انشا را
که سجع و قافیه گر چه لطیف و موزونند
دو پرده اند جمال عروس معنا را
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۱
پیری دیدم خمیده قامت
دنبال جنازه جوانی
با او به زبان حال می گفت
گریان گریان به هر زبانی
رفتی تو چو تیر و من بماندم
در قبضه دهر چون کمانی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۲
دی رسید از مطبخ خواجه که بادا دود آن
رفته چون ظل زمین تا طارم فیروزه رنگ
یک طبق سیمین دوایر کرده بر اقطار طی
حشو آن در دیده دانش نموده بی درنگ
همچو جنس نغز پیچیده در اوراق رقیق
یا چو معنیهای نازک در عبارتهای تنگ
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۳
هرچند بود آیینه احوال دگر ضد
از عیب کسان زان هنر خود بشناسی
کردم خزفی چند به سوی تو روانه
تا قیمت سلک گهر خود بشناسی
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۴
ایا دقیقه شناسی که سر هر مشکل
به پیش خاطر وقاد تو بود مکشوف
ز اختیار که صد صیغه را بود مصدر
نخست صیغه بگیر از مضارع معروف
دو حرف اول ازان سوی ما فرست که باد
چو شب صباح حسودت به مابقی موصوف
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۵
کرد تهمت حاسدی کز شهر یاران کهن
می رود جامی ز بس آزارهای نو به نو
بخردی گفتا چو نقد عمر خود یعنی سخن
می گذارد پیش ما هر جا که خواهد گو برو
چون ز کنجد روغن صافی تمام آمد برون
طبع گاوان است با کنجاره دل کردن گرو
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۶
ای زده دم ز سبکروحی خویش
انت والله تقیل و ثقیل
با وجود تو کم است از پشه
در ترازوی گرانجانی پیل
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۷
جامی به مقتضای زمان چون برآمدند
صدیقیان دهر به رنگ سلولیان
مگشا زبان به فضل که رمحیست زهرناک
در طعن اهل فضل زبان فضولیان
بستند اهل دین پی آزار اهل دل
پیرایه تناسخیان و حلولیان
خوش آن که سلک صحبت اینان گسست و شد
دمساز خرس و بوزنه و سگ چو لولیان
جامی — قطعات — شمارهٔ ۳۸
موصل تحفه های شاه کسیست
که چو او در زمانه طامع نیست
ضعف آن کاورد اگر بدهم
به وی از من هنوز قانع نیست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱
تا ما ره تسبیح و ثنا می پوییم
«سبحانک لاعلم لنا» می گوییم
لوح طلب از حرف دعا می شوییم
چون درخور ماست آنچه ما می گوییم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲
از ساحت دل گرد ریا رفتن به
وانگه گهر حمد و ثنا سفتن به
لیکن چو زبان علم ازان کوتاه است
«سبحانک لا علم لنا» گفتن به
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳
دل گوهر سبحه محبت می سفت
وز ساحت جان غبار غفلت می رفت
یک غنچه ز باغ حسن جانان بشکفت
جلت سبحات وجهه الباقی گفت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴
روشن گهری که جان پاکان سفته ست
گرد غفلت ز خوابناکان رفته ست
کان الله ولا شی ء معه گفت یکی
وان دیگری الان کما کان گفته ست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵
تا تو نزنی طعن کسی در عالم
زانسان که زدند قدسیان بر آدم
ایزد به زبان جمله عالم هر دم
گوید «انی اعلم ما لا تعلم »
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶
جانا لبم از ذکر تو خاموش مباد
یاد تو ز خاطرم فراموش مباد
هرجا ز شمایلت حدیثی گذرد
ذرات وجود من بجز گوش مباد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷
از شهر عدم آمده ام سوی وجود
افتاده غریبم به سرکوی وجود
گفتی که درین کوی چه خواهی جامی
خواهم عدمی که نشنود بوی وجود
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۸
آنم که به عهد عشقبازی گروم
حاشا که به غیر عشقبازی گروم
همواره قدم بر قدم عشق روم
کی حکم حکیم و متکلم شنوم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۹
تا کی ز تصوف خر و بار آوردن
بر جای یکی نکته هزار آوردن
خاموش که حاصل همه یک سخن است
روی از همه تافتن به یار آوردن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰
تا پیش تو ای شمع چگل مردودم
با دود دل از سوختگان معدودم
از آه دل ایستاده بر سر دودم
از آه همانا الف ممدودم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱
قد قل الی میلک ای جان و جهان
و اعتاص علی نیلک ای جان و جهان
دست املم به جیب وصلت نرسید
فالان یدی و ذیلک ای جان و جهان
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲
من کیستم از شهر خرد تاخته ای
در عشق بتان دینی دین باخته ای
خانه به خرامات مغان ساخته ای
از هرچه نه عشق خانه پرداخته ای
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳
رسوا شده لولیی ربالی دردست
از کوی خرابات همی آمد مست
با خویشتن این ترانه می زد پیوست
کای وای کسی که از خود و خلق نرست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۴
ای خوانده به عزم رفتن افسون همه
بگرفته غمت درون و بیرون همه
ما زنده به آنیم که بازآیی زود
گر دیر آیی به گردنت خون همه
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۵
ای کشته مرا به تیغ لاغ و لابه
دور از تو به سان ماهیم بر تابه
من غرقه به خون بی تو و توبا دگران
همخانه و همخوابه و هم گرمابه
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۶
گاهی ز غمت چو ابر گرینده شوم
گاهی به رخت چو برق در خنده شوم
تو جان منی ز رفتن و آمدنت
نبود عجب ار بمیرم و زنده شوم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۷
بستی کمر وداع و زین شیوه مرا
هم دست زکار رفت و هم پای ز جا
نی دست که دامن تو گیرم که مرو
نی پای که در پی تو آیم که بیا
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۸
شوخی که بلای دل و دین افتاده ست
برخاک ره از خانه زین افتاده ست
او پرتو خورشید جمال ازل است
از وی چه عجب گر به زمین افتاده ست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۹
روزی که سوی اهل وفا می آیی
افتان خیزان همچو صبا می آیی
تازان تازان همی روی از بر ما
لنگان لنگان به سوی ما می آیی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۰
چون دیده ببندم به خیال تو خوشم
چون بگشایم به خط و خال تو خوشم
القصه چه در خواب و چه در بیداری
دایم به تماشای جمال تو خوشم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۱
جانا بنشین و زان دو لب در گوشم
گوش یک سخن و ز ناله کن خاموشم
ور نی ز خراش دل خود بخروشم
خود را و تو را به عالمی بفروشم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۲
چون سوی من ای جان و جهان دیر آیی
خواهی بکشی زودم ازان دیر آیی
گر عمر نهم نام تو یا جان چه عجب
چون عمر روی زود چو جان دیر آیی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۳
وای دل آن که دلستانش برود
وز باغ نظر سرو روانش برود
گفتی که به رفتنم رضا ده هیهات
چون زنده رضا دهد که جانش برود
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۴
روزی بینی مرا به خاک افتاده
وز تیغ اجل به سینه چاک افتاده
جان روی به عالم بقا آورده
تن بر سر بستر هلاک افتاده
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۵
بی کار دلا به کارفرما نرسی
اینجا نکنی کار بدانجا نرسی
کار خود از امروز به فردا مفکن
ترسم که از امروز به فردا نرسی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۶
یارب ز زیان و سود خویشم برهان
وز نسبت بخل و جود خویشم برهان
من ناخوشیی که دارم از خود دارم
از ناخوشی وجود خویشم برهان
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۷
تا ترک عوایق و علایق نکنی
قطع نظر ازکل خلایق نکنی
در قبله توحید ز روی اخلاص
یک سجده شایسته لایق نکنی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۸
تا کی طلب جانان چون نادانان
زین شعبده بازکان افسون خوانان
خواهی که به جانان برسی رو گم کن
تن در دل و دل در جان جان در جانان
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۹
یک نیمه ز عمر در بطالت بگذشت
یک نیمه به تشویر و خجالت بگذشت
عمری که دمی ازو جهانی ارزد
بنگر به چه حیلت و چه حالت بگذشت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۰
هر گه خوانی «الف بی » ای حورنژاد
از دست دو «دال و الفت » خواهم داد
تا نتواند به «میم » تو چشم گشاد
انگشت نهم ز رشک بر دیده «صاد»
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۱
بر عزم سفر دلی ز گیتی ناشاد
رفتم به وداع آن بت حور نژاد
می کرد وداع و اشکریزان می گفت
رفتی و گذاشتی مرا شرمت باد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۲
جانانه که آمد گل و گلشن همه او
در گلشن جان سنبل و سوسن همه او
برداشته از میانه پندار دویی
هم او همه گشته و هم من همه او
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۳
گاهی کشیم به رفتن ای عشوه پرست
گه ز آمدن از نیست مرا سازی هست
تا چند گهی کشی و گه زنده کنی
یکباره برفتی و بکشتی و برست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۴
دیوانه شکل دین برانداز توام
مفتون دو لعل نغمه پرداز توام
ای وای من آن زمان که ماند محروم
دیده ز جمال و گوش ازآواز توام
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۵
در دیده ز تو ابر بهاری دارم
بر چهره شکفته لاله زاری دارم
لطفی بنما و پرده از طلعت خویش
بگشا که عظیم انتظاری دارم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۶
دیدار تو ای یار پسندیده من
حیف است بدین دیده غمدیده من
در دیده من نشین وبگشای نقاب
خود بین رخ خویش لیک از دیده من
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۷
از لجه هجر ساحلی می خواهم
در ساحت وصل منزلی می خواهم
اینها همه علت است بی خواهش خویش
مستغرق عشق تو دلی می خواهم