mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۸ - در حق ادیب صابر بن اسمعیل ترمذی
طبعت ، ای صابران اسمعیل 
هست دریا ، که درهمی زاید 
لفظ تو گوش و گردن معنی 
بجواهر همی بیاراید 
نثر تو شمع انس افروزد 
نظم تو روح روح افزاید 
عقدهایی که در علو م افتد 
همه جز خاطر تو نگشاید 
قصب سبق دست رتبت تو 
در بلندی ز چرخ برباید 
ز نک خورده حسام دانش را 
صیقل فکرت تو بزداید 
از چار طبع در دو زبان 
یک هنرمند چون تو ننماید 
دست تو دامن شرف گیرد 
پای تو تارک فلک ساید 
فضل را روزگار کی پوشد ؟
کسب بگل آفتاب ننداید 
خصم گر زشت گویدد ، دریا 
بدهان سگی نیالاید 
کلک پیراسته سر تو ، همه 
زلف ابکار نظم پیراید 
با تو ای پیر عقل برنا بخت 
هیچ برنا و پیر برناید 
فلک فضلی و مآثر تو 
چون فلک تا ابد نفرساید 
طبعت آن بوته شد ، که جز دروی 
عقل زر هنر نیالاید 
نایبات فلک بناب بلا 
جگر حاسد تو می خاید 
هست در سیرت و سریرت تو 
از بزرگی هر آنچه می باید 
نظم ، کز طبع تو رود ، در حال 
همه آفاق را بپیماید 
روح مجروح را طبیب خرد 
دارو از گفتهٔ تو فرماید 
عندلیبم خطاب کردستی 
هر خطابی که تو کنی شاید 
عندلیبیست این رهی ، که بعمر 
جز ثنای تو هیچ نسراید 
می ستاید ترا و در هر باب 
مستحقی ، اگرت بستاید 
اعتذاری نوشته ای ، که مرا 
جز بدان جان همی نیاساید 
خوب شعری چنان ، که گر شعری
بیند آنرا ، ز شرم برناید
اینکش همچو حرز می خوانم 
تامرا حادثات نگزاید 
خود نبودست وحشتی ، و ربود 
با چنان اعتذار کی پاید ؟
بیقین دان که : بعد ازین جانم 
جز بسوی رضات نگراید 
تو ستودی مرا و مثل مرا 
زیبد ار روزگار بستاید 
جز برای ریاضت خاطر 
همتم سوی نظم نگراید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۹ - نیز در حق ادیب صابر بن اسمعیل ترمذی
علمت ، ای صابر بن اسمعیل 
روی عالم همی بیاراید 
رفعت قدر تو بپای شرف 
تارک آسمان همی ساید 
تویی آنکس ، که در بدایع نظم 
مثل تو روزگار ننماید 
همه دانش ز طبع تو خیزد 
همه معنی ز لفظ تو زاید
چرخ ذکر ترا نپوشاند 
دهر عز ترا نفرساید 
هر که پیش تو یاد نظم آرد 
بیقین دان که : باد پیماید 
تو ستودی مرا و مثل مرا 
زیبد ، از روزگار بستاید 
منم آنکس که صیقل نظمم 
زنگ از تیغ فضل بزداید
خامهٔ من ، که هست بسته میان 
بستهٔ مشکلات بگشاید 
علهاییست بس شریف ، کزان 
یک زمان فکرتم نیاساید 
جز برای ریاضت خاطر 
همتم سوی نظم نگراید 
می ندانی کمال علم مرا 
دیر عهدی ندیدم ، شاید 
متهم کرده ای مرا بحسد 
از چو من کاملی حسد ناید 
تا جمال کمال من بیند 
تیز بین دیده ای همی باید 
طیبتی کردم ، این معاذ الله !
تا ازین وحشتی نیفزاید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۰ - در حق حمید الدین
مجلس سامی حمید الدین 
که همه جز بمهر نگراید 
بخصال حمید خویش همی 
رونق محمدت بیفزاید 
شرع را زیور شمایل او 
گوش و گردن همی بیاراید 
کف او از کرم نیارامد 
دل او از هنر نیاساید 
رفعت قدر تو بزیر قدم 
آسمان را همی بفرساید 
زادهٔ بحر و کان خجل گردد
زان سخن ، کز ضمیر او زاید 
چرخ بر کینه روز و شب ، دندان 
بر بداندیش او همی خاید 
مدتی بس مدید شد ، که مرا 
هیچ تشریف می نفرماید 
بر گزافه چنین روا نبود 
آخر این را بهانه ای باید 
بر دل او اگر غباری هست 
من چه دانم ؟ چو باز ننماید 
هاش الله ! اگر ز من چیزی 
بر خلاف رضای او آید 
بی خطابات او همی رخ من 
دیده از خون دل بیالاید 
نیست جایز که آن چنان مخدوم 
بر چنین خادمی نبخشاید 
اوست آن قاضیی که دانش او 
کار عالم همی بپیراید 
خود نگه کرد بایدش کین حکم 
خاصه در شرع مردمی ، شاید ؟
تا وفای سپهر سود کند 
تا جفای زمانه بگزاید 
او بماناد شاد ، کاتش غم 
جان خصمش همی بپالاید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۱ - لغز در نام قطب
مهی ، کندر سمرقند از لب او 
نبات مصر را جان می فزاید 
اگر طوطی طبع جان فزاید 
بشاخ شکر نابش گراید 
بشولد مر طبق را بر طریقی 
که در تک آنچه باشد بر سر آید 
پس آنگه بر سر شاخ فراغت 
بهر لحنی ، که خواهی ، می سراید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۲ - در شکایت از دوری
خدایگانا ، رنج فراق مجلس تو 
دراز گشت ، مرین را نهایتی باید 
ز بارگاه تو دوری عقوبتیست بزرگ 
درین مقابله آخر جنایتی باید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۳ - در مطایبه
هرگز آن راحتم نخواهد شد 
کان نگار از خمار مینالید 
خفته در روی و چاکری مشفق
پشت او را بناز می مالید 
کیر اندر میان شلوارم 
پیرهن پیرهن همی پالید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۴ - خطاب بملک اتسز
دانی ، شها ، که دور فلک در هزار سال 
چون من یگانه ای ننماید بصد هنر 
گر زیر دست هر کس و ناکس نشانیم 
اینجا دقیقه ایست ، شناسم من این قدر 
بحرست مجلس تو و در بحر بی خلاف 
لؤلؤ بزیر باشد و خاشاک برزبر
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۵ - در صنعت مقلوب
راز تو با خدای سخت نکوست 
زین قبل هست کار خصم تو زار 
رأی عالیت را بحل و بعقل 
هست تأیید آسمانی یار 
راغ و باغ مخالف جاهت 
تیره چون چاه و موحشست چو غار
رام شد آسمان بمهر ترا 
هست با دشمنت بکینه چو مار
ران تو زین فخر ساید و هست 
زین حسد جان حاسدت پر نار
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۶ - در حق نجم الدین
سوار فضلی ای نجم دین و می سازد
زمانه ساعد جاه ترا ز فخر سوار
یسار برده فراوان یمین مادح تو 
از آن گزیده یمین و از آن خجسته یسار
نگار یافته از خط تو صحیفه عقل
وزان نگار خجل گشته خط و خد نگار
کنار عاطفت تست مأمن فضلا
که هیچ وقت نگیرند از آن کنار کنار
نزار شد تن بخت از شکوه بخشش تو
چنانکه پیکر شرک از نهیب آل نزار
بهار جود کف تست کز صنایع او
پرست باغ مکارم ز ضمیران بهار 
مدار چرخ بفرمان تست و تا باشی
زهیچ حادثه از هیچ چرخ باک مدار
ببار بر سر احرار ، ابروار ، عطا
کزان نیابد الا گل مدیح ببار
بکار تخم محامد ، که نزد اهل خرد 
بجز محامد ناید ازین زمانه بکار
بخار جان بد اندیش را بخار بلا
که خیره جان بد اندیش را سزاست بخار
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۷ - در حق ضیاء الدین عراق وزیر
ایا خوب سیرت وزیری ، که ملک 
ندیدست مانندهٔ تو وزیر
عراقی بنام و بود با سخات
خراج عراق و خراسان حقیر
مطیع مثالت وضیع و شریف
غلام جنابت صغیر و کبیر
بدست هوای تو دلها رهین
بدام وفای تو جانه اسیر
طویلیست دست تو در مکرمت
که باد از دست تو حوادث قصیر
بانعام و اکرام ذکر ترا
چو شمسست در گرد عالم مسیر
همه خیر ورزی چو دانستی
که عالم خبیرست و ناقد بصیر
بمن روضه ای آمد از خدمتت
کزان روضهٔ عیش من شد نضیر
کنون بر کشیدم بمدح و ثنات
در آن روضه مانند مرغان صغیر
غدیری همی بایدت از می مرا
برنگ عقیق و ببوی عبیر
که تا اندرین فرخ اوقات عید 
همم روضه باشد ، ز تو ، هم غدیر
علا تو بود مر زمین را قرار 
یتو باد چشم وزارت قریر
نکوه خواه از لطف تو در بهشت 
بد اندیش از عنف تو در سعیر
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۸ - در مدیحه گوید
چاکران تو گه رزم چو خیاطانند
گر چه خیاط نیند ، ای ملک کشور گیر
بگز نیزه قد خصم تو می پیمایند
تا ببرند بشمشیر و بدوزند بتیر
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴۹ - در حق مؤتمن الدین امین الملک
ای فخر عصر، مؤتمن دین ، امین ملک
در دل ترا ز آتش انده مباد سوز
با سور و پا سروری و تا هست روزگار
بی سور و بی سرور مبادات هیچ روز
مجروح باد سینهٔ پر کینهٔ عدوت
از رمح سینه دوز وز شمشیر کینه توز
گه در کف تو بادهٔ گل رنگ جان فزا 
گه در بر تو کودک مهر وی دل فروز
من خواستم بمجلست آمد و لیک هست
دور از تو در تنم ز مرض باقیی هنوز
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۰ - در مدح عمر بن عبدالعزیز
دو عمر آورد پیدا روزگار 
هر دو را نام پدر عبدالعزیز
آن عمر را عدل بود آیین و رسم
 این عمر را عدل هست و علم نیز
آن عمر مر ظالمان را کرد قهر
این عمر مر سایلان را داد چیز
آن عمر تا اندر آن عالم بود
این عمر بادا درین عالم عزیز
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۱ - در حق شمس الدین
بزرگوار جهان ، شمس دین ، بزرگ کریم 
تویی ، که هست بتو بیضهٔ هدی محروس
رفیع قدر ترا آفتاب برده سبق 
عریض جاه تو بر روزگار کرده فسوس
بیک نظر تو ببینی هزار علم دقیق 
بیک صفت تو ببخشی هزار گنج عروس
مکارم تو کند مرده را همی زنده 
مکارم تو به آمد ز طب جالینوس
گر نه وحی درین عهد منقطع بودی
ز کردگار بدست تو آمدی ناموس
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۲ - در حق امیر زنگی حبش
صفدری ، که از هنر اوست معالی دلخوش
دولت افگنده بدرگاه رفیعت مفرش
میر زنگی حبش ، آنکه حسامش کردست
روز اعدا بسیاهی چو رخ زنگ و حبش
شیر مردی ، که چو بیرون کند از ترکش تیر
تیر خود را کند از دیدهٔ شیران ترکش
همچو مومست بر شدت باسش آهن
همچو آبست بر شعلهٔ تیغش آتش
ای بزرگی ، که بود پیش ضیای عزمت
بصفت خانهٔ خورشید چو چشم اخفش
گشته معدوم بر رمح توصیف رستم
گشته منسوخ بر نام تو تیر آرش
تا بزحمت تن اصحاب محن بیند رنج
تا بنعمت سر ارباب نعم گردد خوش
بر سر شرع بجز افسر تأیید منه
وز کف بخت بجز بادهٔ اقبال مچش
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۳ - در حق شمس الدین
گزیده شمس دین ای از نهیبت 
شده حال بداندیشان مشوش 
کشیده بر سرت تأیید سایه 
فگنده بر درت اقبال مفرش 
بدست باس تو چون موم آهن 
بپیش خشم تو چون آب آتش 
شده منقاد تو ایام توسن 
شده مامور تو گردون سرکش 
چو تو تیر و کمان گیری بهیجا 
ثنا گوی تو گردد جان آرش 
چو در علم آبی و دانش نمایی 
شوندت بنده صدر چاچ و اخفش
ز خون دیده وز خم تپانچه 
شده روی بداندیشت منقش 
همیشه تا بگیتی عاشقان را 
شود عیش از وصال دلبران خوش 
تو بادی بابت دلبر بشادی 
بپیش تو زمانه دست در کش 
پر از تیر جفای چرخ جافی 
دل بدخواه جاه تو چو ترکش
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۴ - در معارف
از خدمت مخلوق باز کش 
ای نفس عنا کش ، عنان خویش
تا سیر شوی تو ز نان او 
سیر آمده باشی ز جان خویش
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۵ - در حق شمس الدین
شمس دین ، کدخدای خاص ملک 
ای درت کعبهٔ عوام و خواص 
رأی تو گنج عقل را گنجور 
طبع تو بحر فضل را غواص 
چرخ در خمت تو با رغبت 
دهر در طاعت تو با اخلاص
کان و دریا حسود دست تواند 
آری «القاص لایحب القاص»
سرورا ، چرخ شخص من بگداخت 
در تف حادثات همچو رصاص 
آنچه من دیدم از ازمانه ، ندید 
فرع بو طالب از نتیجهٔ عاص 
پست ناکشته دیده رنج خمار 
مرد ناکشته دیده هول قصاص 
ندهد از جفای چرخ مرا 
جز کمال عنایت تو خلاص
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۶ - نیز در حق شمس الدین
شمس الدین ای ز فیض مکرمتت 
شده اطراف دشت همچو ریاض
تویی از روی قدر آن جوهر 
که ترا هست نه فلک اعراض 
چشم حق را ز خط تست سواد 
روی دین را ز رأی تست بیاض
کرده اعراض طبع تو زان قوم 
که وقیعت کنند در اعراض 
شده از تیغ حادثات فلک 
تن خصمت دوپاره چون مقارض 
ای تو چون بدر و صفدان چو نجوم 
ای تو چون بحر و سروران چو حیاض 
عادت تو تفضل و احسان 
سیرت تو تغافل و اغماض
گشته از تازیانهٔ سهمت 
اشهب و ادهم جهان مرتاض 
منم آن کس ، که از مکام تست 
آمده حاصلم همه اغراض 
باعطاهای جزل تو نبود 
زین سپس حاجتم باستقراض
تا کند در تنم تصرف جان 
نکنم از هوای تو اعراض
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۷ - هم در حق شمس الدین
ایا ثنای تو بر جملهٔ خلایق فرض 
کم از بزرگی تو آسمان به طول و به عرض
تو شمس دینی و بر شمس آسمان گشتست 
نماز بردن سوی در رفیع تو فرض 
امید رزق ز دیوان جود تو دارد 
هر آن کسی که دهد لشکر امانی عرض 
ز سیر هفت ستاره ، ز دور هفت فلک 
چو تو نیاید یک تن علی بسیط الارض
ترا شد ستم بنده ، که کردیم آزاد 
هم از عنای سؤال و هم از عقیلهٔ قرض
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۸ - نبز در حق شمس الدین
ای شمس دین ، نظام معالی ، جمال ملک 
ای زیر پای قدر تو گردون شده بساط
طبع تراست از ستم و بخل اجتناب 
رأی تراست با کرم و عدل اختلاط
حساد از خلاف تو در قبصهٔ عنا 
احباب از وفاق تو در روضهٔ نشاط
بر آسمان ز هیبت رأی تو آفتاب 
لرزان رود چو مرد گنه کار بر صراط 
در مهر تو گرفته ملک راه اجتهاد 
از کین تو گزیده فلک رسم احتیاط 
هرگز نگشت طبع کریم تو منقبض 
ور چه بمجلس تو بسی کردن انبساط 
بی حد گناه من بکرم عفو کرده ای 
عفو یکی گناه به از صد پل و رباط
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵۹ - هم در حق شمس الدین
اجل شمس دین ، ای بچشم عنایت
شده حال آزادگان را ملاحظ
نه ایام را جز شعار تو زینت 
نه اسلام را جز جوار تو حافظ
بر جود تو ما حضر جود حاتم
بر فضل تو مختصر فضل جاحظ
عدو را پیام تو شر الصواعق 
ولی را کلام تو خیر المواعظ
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۰ - هم در حق مجدالدین نجیب الملک یوسف
دیار بلخ چون مصرست خرم
بمجدالدین نجیب الملک یوسف
خداوندی ، مه خصمش را ز نیکی 
نصیبی نیست جز رنج و تأسف
بزرگی را بجاه او تفاخر
بزرگان را بمدح او تشرف
بود انجاز عدلش بی تعلل 
بود انعام دستش بی تکلف
کند در خیرها تعجیل و داند
که کار خیر نپذیرد توقف
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۱ - د رحق شمس الدین
ای شمس دین و دولت ، ای صدر شرق و غرب
ای از همه خصال بدی گوهر تو پاک
احباب را ز مایدهٔ جود تو حیات
حساد را ز صاعقهٔ سهم تو هلاک
از عزم نافذ تو ربوده نفاذ باد
وز حزم ثابت تو گرفته ثبات خاک
دریا پیش بسطت جود تو چون شمر
گردون بجنب رفعت قدر تو چون مغاک
تو فرد عالمی و ندارد با تو خلق 
در همت و بزرگی و اقبال اشتراک
همواره تا قرار زمین هست بر سمک
پیوسته تا جمال فلک هست از سماک
بادا ز دست حادثهٔ چرخ کینه کش 
پیراهن حیات عدوی تو چاک چاک
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۲ - نیز در حق شمس الدین
ای صدر شرق و غرب خداوند شمس دین
خصم ترا مباد ز انده فراغ دل
آثار شکر تو فضلا را غذای روح
انوار مهر تو عقلا را چراغ دل
در مجلس تو هست مرا رحمت روان 
وز رشک بدسگال مرا هست داغ دل
من باغبان مدح تو گشتم ، که هر زمان
نو تحفه ای بصدر تو آرم ز باغ دل
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۳ - در حق جمال الدین
جمال دین پیمبر ، تو آن سر افرازی
که نیست بمعالی و مکرمات عدیل
سداد رأی تو در گرد ملک حصن حصین
جناح عدل تو بر اهل شرک گشته دلیل
بجنب حلم تو احنف شده سفیه سفیه
بپیش جود تو حاتم شده بخیل بخیل
همه نهاد تو در حق نتیجهٔ توحید
همه حدیث تو در دین قرینهٔ تنزیل
نهاده سهم تو در گردن نوایب غل
کشیده خوف تو در دیدهٔ حوادث میل
عزایم تو شده ملک را بفتح بشیر
مکارم تو شده خلق را برزق کفیل
ز کوه حلم تو یک ذره اند جودی و طور
ز بحر علم تو یک قطره اند دجله و نیل
غلام لفظ بدیع تو در صدف لؤلؤ
حسود نعل سمند تو بر فلک اکلیل
ولیت را زند اقبال چنگ در دامن
عدوت را فگند چرخ سنگ بر قندیل
بجنب رأی تو چون سایه ای نماید مهر
بپیش باس تو چون پشه ای نماید پیل
بزرگوارا ، شخص من از تو شد زنده
ازان سپس که بتیغ زمانه بود قتیل
بسعی تست همه عز من ظریف و بلند
زجود تست همه مال من کثیر و قلیل
همی نمایی تبجیل بی قیاس ، و لیک
همی فزاید تبجیل من همه تحجیل
بمن عطای جزیلت رسید و حاصل شد
بدان عطای جزیلت بسی جزای جزیل
ز من ثنای جمیلست بس درین دنیی
که خود بعقبی یابی بسی ثواب جمیل
همیشه تا که بود اندرین سرای فنا
یکی ز بخت عزیز و یکی ز چرخ ذلیل
بباغ لهو رخ ناصح تو باد چو گل
ز زخم دست بر حاسد تو باد چو نیل
همیشه پشت تو و گردن تو باد قوی
که پشت شرک شکستی و گردن تعطیل
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۴ - در حق اتسز
خدایگانا ، سی سال شد که من بنده 
غلام صدر توام ، مادح جناب توام
بشرق و غرب جهان ، هر کجا کشی رایت
منم نخست که در خدمت رکاب توام
پس از لطایف صنع خدای عز و جل
چنانکه هستم زنده بنان و آب توام
ز قول و فعل من آخر چه در وجود آمد؟
که مستحق سؤال تو و جواب توام
ملوک دهر ندارند باعتاب تو تاب
من ضعیف چه اندر خود عتاب توام؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۵ - خطاب بشاه
ندارم جامه ای ، ای شاه عالم
که با او نزد هر مردم نشینم
زمستانست و چون سیرم برهنه
من غر زن مگر در خم نشینم ؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۶ - در خواستن شراب
ای ز نور شراب خانهٔ تو
روی آفاق همچو دست کلیم
یک صراحی شرابمان بفرست
باشد این نزد همت تو سلیم
هست نایافت باده اندر شهر
ورنه از دولت تو دارم سیم
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۷ - در مدیحه
ما بندگان ، اگر چه جداییم از درت
پیوسته در دعای و ثنای تو مانده ایم
بر ما شب حوادث گیتی دراز گشت 
در آرزوی صبح لقای تو مانده ایم
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۸ - د رحق فخرالدین
فخر دین ، اعتقاد من دانی 
که همیشه هوای تو جویم
دورم از مجلست و لیک مقیم
در مجالس دعای تو گویم
سال و مه ورد مدح تو خوانم 
روز و شب راه مهر تو پویم
در فراق رکاب فرخ تو
چهره از خون دل همی شویم
لعل شد بی لقای تو اشکم
زرد شد بی جمال تو رویم
تا تو من بنده را نمی جویی
آب حشمت نمانده در جویم
در نوایب ز ناله چون نالم 
در مصایب ز مویه چون مویم
پیش چوگان حادثات فلک
باز سر گشته مانده چون گویم
بوی صدر تو گر بمن برسد
دیدهٔ بینا شود بد آن بویم
از تو تشریف نامه دارم چشم
که چنین کرد لطف تو خویم
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶۹ - در حکمت
اگر آید ز دوستی گنهی 
بگناهی نباید آزردن
ور زبان را بعذر بگشاید
باید آن عذر نیک بپذردن
زانکه نزدیک بخردان بترست 
عفو ناکردن از گنه کردن
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۰ - در حق شهاب الدین صابر بن اسمعیل ترمذی
شهاب الدین، سپهر فضل ، صابر
فضایل هست ذاتت را بفرمان
خرد با جان تو جستست وصلت
هنر با طبع تو بستست پیمان
شعار تست عز اهل دانش 
دثار تست حرز اهل ایمان
ترا در نظم لعبت های آذر 
ترا در نثر حکت های لقمان
تن مطروح را جاه تو قوت
دل مجروح را لطف تو درمان
سخن فرمان بر طبع تو چونانک
پری فرمان بر امر سلیمان
زهی !در فطرت تو علم حیدر
زهی ! در طینت تو شرم عثمان
شدم دور از تو و زین رأی باطل
پشیمانم ، پشیمانم ، پشیمان!
بدیدار تو دارم حرص و هستند 
بهم در یک طویله حرص و حرمان
فرستادن بنزدیک تو اشعار
فرستادن بود زیره بکرمان
همیشه تا چو موسی نیست فرعون
همیشه تا چو هارون نیست هامان
همه اوقات تو بادا براحت
همه احوال تو بادا بسامان
نکو خواه تو در اقبال خرم
بداندیش تو در ادبار پژمان
یکی در قبضهٔ محنت گرفتار
یکی در روضهٔ نعمت خرامان
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۱ - در حق شمس الدین
شمس دین ، ای ترا بهر نفسی 
در جان کهن سعادت نو
ای زبانها بمدحت تو روان
وی روانها بطاعت تو گرو
بر گذشته موافق تو زچرخ 
در فتاده مخالف تو بگو
تا بود راحت از شنیدن مدح
جز همه مدح مادحان مشنو
همه جز با هنروران منشین
همه جز با سمن بران مغنو
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۲ - در مدح تاج الدوله
ای گشته کار خلق مفوض برای تو
اقبال آفریده شده از برای تو
ماوی گه اکابر عالم بکوی تو
منزلگه افاضل گیتی سرای تو
بهرامشاه را اکرا بود مرد حرب(!)
صد بار هست چون اکرا کند رأی تو(!)
لیکن بشرق و غرب نباشد ترا رضا
مانند تاج دولت ... همه ورای تو (!)
ما بر خدای تو ........ چو منی
تا خوشی همی کند دل مدحت سرای تو
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۳ - در حق صابر بن اسمعیل ترمذی
ای صابر ، ای سپهر سخن ، ای جهان فضل
ای کعبهٔ افاضل ایام کوی تو
ای برده نور چشم معانی ز لفظ تو
وی خورده آب باغ معالی ز جوی تو
تا گوی نظم و نثر بمیدان فگنده ای
چوگان هیچ کس نربودست گوی تو
هفت اختر و دوازده برج و چهار طبع
در جاه کمترند ز یک تار موی تو
مهر تو جویم از دل و جان و مباد شاد
آن کس ، که نیست از دل و جان مهر جوی تو
جانم ز هجر روی تو در اندهست و بس
ای صد هزار شادی و راحت بروی تو
تو یوسفی بعزت و یعقوب وار هست
ما را همه سکون و تسلی ببوی تو
تشریف تو رسید و بهر حالتی مرا
تشریف داده ای ز خود ، اینست خوی تو
من مدح گوی تو شدم و زین مرا چه فخر؟
کامروز عالمیست همه مدح گوی تو
این خدمتیست مختصر ایرا به پیش ازین
شد خدمتی نبشته به اِطناب سوی تو
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۴ - در تهنیت وزارت
صدرا ، وزارت از تو جمالی گرفت نو 
دیوان بمنصب تو جلالی گرفت نو
کار ممالک از پس نقصان بی قیاس 
از نوک خامهٔ تو کمالی گرفت نو
هر مفسلی ، که بود در اطراف شرق و غرب
از فیض بخشش تو نوالی گرفت نو
از بعد چشم زخم فراوان ، که اوفتاد
خسرو بروزگار تو فالی گرفت نو
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۵ - در شکر گزاری از پادشاه
احوال بنده باز نظامی گرفت نو
اسباب عیش بنده قوامی گرفت نو
بی صیت و نام بود وز عدل خدایگان 
صیتی گرفت تازه و نامی گرفت نو
بخت نفور گشته باقبال سنجری
نزدیک بنده و سامی گرفت نو
اینک ز بهر کشتن اعدای دولتت
نده بدست قهر حسامی گرفت نو
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۶ - در وصف قصر خوارزمشاه اتسز
زهی ! قصر خوارزمشاهی ، که دولت
ندارد مگر سوی او رخ نهاده
ز سقفش ستاره بعبرت بمانده
ز وهمش زمانه بحیرت فتاده
چو او چشم گردون بخوبی ندیده 
چو او دست گیتی بخوشی نداده
هزاران صف از لهو در وی کشیده 
هزاران در از خلد در وی گشاده
همه خاکها اندر آن مشک سوده
همه چوبها اندر آن عود ساده
درو شادمانی و تأیید رسته
وزو کامگاری و اقبال زاده
همه تا چو شیری که از روی پشته
نباشد گه جنگ روباه ماده
درو باد خسرو بشادی نشسته 
بخدمت شهان پیش او ایستاده
مه گوش هوشش سوی لحن مطرب
همه میل دستش سوی جام باده
چو شاه و چو فرزین ملک با وزیرش 
خدم چون رخ و اسب و پیل و پیاده
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۷ - در مرثیۀ رافع بن علاء
ای رافع علا ، ز وفات توام غمیست
کان غم نگشت خواهد هرگز گذارده
صد بار گر ببارم از دیده خون دل
یک حق نعمت تو نگردد گزارده
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۸ - د رحق شمس الدین
شمس دین ، ای خدمت درگاه تو
بر همه آزادگان فرخ شده
از مهمات هدی امر ترا
سمع و طاعت از هدی پاسخ شده
در عری گاه سپهر خدعه گر
بدسگالت خسته یا شهرخ شده
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷۹ - در مدیحه
ای همه عاقلان بطوع و بطبع
سوی خاک در تو پوینده
ای همه فاضلان بنظم و بنثر
مدحت مجلس تو گوینده
چون نسیم شمایل تو نیافت 
در خوشی هیچ حس بوینده
نیست در روضهٔ معالی تو
جز گل مکرمات روینده
روی آمال را بآب نوال 
دست افضال تست شوینده
یافتی آنچه جستی از دولت
هست یابنده مرد جوینده
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۰ - در حق ملک اتسز
ای شاه ، بی سفینهٔ جود تو مانده ام
از چشم و دل در آتش و توفان صاعقه
دیدستم از مفارقت صدر تو همانک
بیند تن از مفارقت نفس ناطقه
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۱ - در مدح پادشاه
خدایگانا ، آنی که دشمنان ترا 
دریده نیزه و تیر تو سینه و حدقه 
نجاح تو بمعالی هزار چون جراح 
رباح تو ببزرگی هزار چون صدقه 
منم ، که رقت احوال من بدان درجه است 
که مانده ام متحیر در انده نفقه 
طمع بریده ام از جامگی ، از آن امروز 
مرا نکایت دشمن فگند ازان طبقه 
تبارک الله ! از جامگی چو در گذری
نه عادت صله ماند و نه سنت صدقه
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۲ - در حق جمال الدوله حری
جمال دولت حری ، بافضل 
شد اندر خاتم حری نگینه 
بپیش رأی او خورشید تابان 
بود چون پیش یاقوت آبگینه 
فلک با نیک خواه او بمهرست 
چنان با بدسگال او بکینه 
بجاه او مکرم گشت خوارزم 
چنان کز جاه پیغمبر مدینه 
یکی پر در سفینه عاریت داد 
مرا آن در معالی بی قرینه 
بیک نظرت درون ، از بس فواید 
مرا مانند دریا گشت سینه 
سفینه گر ز بهر دفع غرقست 
غریق منتم کرد این سفینه
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۳ - در حق فخر الدین
اجل فخر دین ، ای کریم جهان 
ترا داد یزدان همه جاه هستی 
بفضل و کرم دست گیرم ، که در غم 
مرا کشت اندیشهٔ تنگ دستی 
بود هیچ آیا که ما خادمان را 
شراب سخای تو آرد بمستی ؟
بیک جذبهٔ مکرمت بخت ما را 
ببالا رساند کف تو ز پستی ؟
بدو نام نیکو طلب کن بدنیا 
که چیزی نیاید ز دنیاپرستی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۴ - در حق جمال الدین
ای یگانه جمال دولت و دین 
دلم از هجر خویش خستستی
روی آورده ای بعیش و مرا 
پشت بی روی خود شکستستی 
در میان ریاض همچو بهشت 
با سمن ساعدان نشستستی 
دست عشرت گشاده ای و ببند 
پای احداث چرخ بستستی 
گرت خود نیست راحتی ، باری 
از گرانی بنده رستستی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۵ - در صنعت مقطع
از دل راد او رود رادی 
زان دل راد دارم آزادی 
زردی از رخ ز دودش آن دل راد 
ای دل راد ، داد او دادی
درد دارد ز زار دل زارش 
ای دل راد ، داد او دادی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۶ - در حق حمید الدین
در هنر ، ای حمید دین رسول 
همچو صدر نژاد عبادی 
جاهت افروختست هر محفل 
ذکرت آراستست هر نادی 
مایهٔ صد هزار محمدتی 
در خور صد هزار احمادی 
خایفان را بتقویت عونی 
جایعان را بمردمی زادی 
مر معالی و مر مکارم را 
سخت مطبوع و نیک منقادی 
صید کردی بمکرمت دل خلق 
از که آموختی تو صیادی ؟
بشنو از من که : تا چه می بینم 
از معادات گنبد عادی ؟
گه مرا آبخور بصحرا بر 
گه مرا خوابگاه در وادی 
گاه بر کوه و گاه در دریا 
گه شوم حاضر و گهی بادی 
نه بجز آسمان مرا خیمه 
نه بجز اختران مرا هادی 
روز و شب هست چنگ و بربط من 
بانگ ملاح و نعرهٔ حادی 
کرده من در جهاد با کفار 
همچو مریخ ، پیشهٔ جلادی 
جای دارعه درع داودی 
جای دستار بیضهٔ عادی 
در مقامی ، که سرکشان از رمح 
بر رگ جان کنند فصادی 
هر که کشته شود فلک گوید :
« مالهذا القتیل من وادی ؟ »
دیرزی ، شاد باش ، طوبی لک 
که برون زین عداد و اعدادی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۷ - در شکایت
ز آن روز که گفتی : پس ازین جور کنم کم 
بسیار بیفزودی و کم هیچ نکردی 
گفتم : نکنم با تو وفا ، ترک کنی ، زانک 
هر چیز که گفتی : نکنم ، هیچ نکردی 
گفتی : چو بمیری بسر خاک تو آیم 
آن نیز بکردیم و تو هم هیچ نکردی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۸ - در مدیحه
من نگویم : بابر مانندی 
که نکو ناید از خردمندی 
او همی بخشد و همی گرید 
تو همی بخشی و همی خندی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸۹ - در حق امیر مسعود
ای گرانمایه تربت میمون 
ای مکان امیر مسعودی 
تازه بادی چو خلد عدن ، که تو 
خوابگاه شجاعت و جودی 
از بقاع زمین نه ای ، که بدو 
از ریاض بهشت معدودی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۰ - در حق فرید الدین
بر بدایع نظم تو ، ای فریدالدین 
طویله های گهر را نماند مقداری 
نه باغ طبع ترا هست جز ادب شجری 
نه شاخ لفظ ترا هست جز هنر باری 
بگرد تو نرسند اهل نظم و نثر امروز 
و گر چه جهد و تکلیف کنند بسیاری 
بشعر یار خودم خوانده ای و لیک بفضل 
ترا ندانم اندر همه جهان یاری 
چو من بفضل تو اقرار دارم از سر صدق 
ز کس نیابی در مشرق و غرب انکاری 
ترا فلک بمقام شرف رسانیدست 
فلک نکرده ازین علاقه تر کاری 
ببارگاه خداوند مشرق و مغرب 
متاع فضل ترا خاست روز بازاری 
گران بها گهری و کجا تواند بود ؟
چنین گدا را الا چنان خریداری 
جهان تو داری ، طوبی لک ، ای فرید الدین 
بزیر عدل چنان جهانداری
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۱ - نیز در معارف
خرد نزدیک دولت رفت و گفتا 
که : می خواهم که با من یار باشی 
جوابش داد دولت ، گفت : جایی
که من باشم تو خود ناچار باشی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۲ - نیز در مدح معارف
نگردد رزق خلق افزون بطاعت 
و نه نقصان پذیرد از معاصی 
و لیکن طاعت و عصیان دهد بر 
 در آن روزی که یؤخذ بالنواصی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۳ - در مرثیۀ نصرة الدین
قطب دین ، گر برفت نصرة دین 
شد بشمشیر ملک را قاضی 
خلد الله دولة الباقی 
قدس الله مهجة الماضی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۴ - در ترجمه از شعر تازی
چون ز شعبان گذشت بیست ، مباش 
بشب و روز بی شراب دمی 
همه جام بزرگ خواه ، که خرد 
نکند وقت احتمال همی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۵ - نیز در ترجمۀ شعر تازی
من همان گویم کان لاشه خرک 
گفت و می کند بسختی جانی 
چه کنم ؟ بار کشم ، راه روم 
که مرا نیست جزین درمانی 
یا بمیرم من و یا خر بنده 
یا بود راه مرا پایانی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۶ - در حق مجدالدین
اجل مجد دین ، در بلا و عنا 
ز ناله چو نالم ، ز مویه چو موی 
تو دانی که : در حسن رأی ملک 
چه آید ز احداث ما را بروی ؟
اگر هیچ دانی ، شود ممکنت ؟
فراغ دل من بنوعی بجودی 
بآب شفاعت ، که مقبول باد 
ز رخسار من گرد محنت بشوی 
نکو گفتن آیین پیران بود 
تویی پیر دولت ، نکویی بگوی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۷ - در حق تاج الدین
تاج دین ، در بسیط عالم نیست
بی ثنای تو هیچ دانایی
نه چو قدر تو هست گردونی 
نه چو جود تو هست دریایی 
اختران سپهر کی بینند 
همچو رأی تو کار فرمایی؟
پست باشد بپیش همه تو 
هر کجا چرخ راست بالایی
نیست با دانش و شجاعت تو 
هیچ پیری و هیچ برنایی
گر فرستی بنزد این خادم 
که چنو نیست نظم آرایی
باده ای از شراب خانهٔ خاص 
خوشگواری ، نشاط افزایی
مدحتی گویدت ، که هر بینش 
باشد آراسته چو دیبایی
چیست به زان ثنا ؟ که خوانندش 
فضلای جهان بهر جایی
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹۸ - در حق ملک اتسز
سرای ترا ، شهریارا ، ز نزهت 
بهر گوشه صد بوستانست گویی
بروزی رسند از در او خلایق 
در او در آسمانست گویی
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۱ - در مدح ملک اتسز
ای همت تو تاخته بر گردون اسب 
هر مدح ، که گویند ، ترا باشد حسب 
تو شاه جهانی و جهان جمله تراست 
یک نیمه بمیراث و دگر نیمه بکسب
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۲ - در شکوه
آن دست زنان و پای کوبان پیوست
زین پیش گذشتن من از کوی تو هست 
آن دست مرا کنون بر آورد از پای 
و آن پای مرا کنون در افگند ز دست
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۳ - در تغزل
چون فندق مهر تو دهانم بربست
بار غم تو چو گوژ پشتم بشکست
هر تیر ، که از چشم چو تو جست
در خسته دلم چو مغز در پسته نشست
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۴ - در تغزل
معشوقه دلم بتیر اندوه بخست 
حیران شدم و کسم نمی گیرد دست 
مسکین تن من بپای محنت شد پست 
دست غم دوست پشت من خرد شکست
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۵ - در تغزل
با عیب خریدی تو مرا روز نخست 
امروز اگر رد کنیم ، عیب از تست 
گر دوست همی در خور خود خواهی جست 
پس دست بباید از همه گیتی شست
وطواط — رباعیات — شمارهٔ ۶ - سلطان تکش بن اتسز در دوشنبه ۲۲ربع الاخر سنۀ ۵۶۸ در خوارزم بر تخت نشست رشید این رباعی بر وی بخواند
جدت ورق زمانه از ظلم بشست 
عدل پدرت شکستی کرد درست 
ای بر تو قبای سلطنت آمده چست 
هان ! تا چه کنی ؟ که نوبت دولت تست