mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — بچه‌های اعماق
گفتار برای یک ترانه، در شهادتِ احمد زیبرم
به علیرضا اسپهبد
در شهرِ بی‌خیابان می‌بالند
در شبکه‌ی مورگی پس‌کوچه و بُن‌بست،
آغشته‌ی دودِ کوره و قاچاق و زردزخم
قابِ رنگین در جیب و تیرکمان در دست،
                    بچه‌های اعماق
                    بچه‌های اعماق
 
باتلاقِ تقدیرِ بی‌ترحم در پیش و
دشنامِ پدرانِ خسته در پُشت،
نفرینِ مادرانِ بی‌حوصله در گوش و
هیچ از امید و فردا در مشت،
                    بچه‌های اعماق
                    بچه‌های اعماق
 
□
 
بر جنگلِ بی‌بهار می‌شکفند
بر درختانِ بی‌ریشه میوه می‌آرند،
                    بچه‌های اعماق
                    بچه‌های اعماق
 
با حنجره‌ی خونین می‌خوانند و از پا درآمدنا
درفشی بلند به کف دارند
                    بچه‌های اعماق
                    بچه‌های اعماق
 
۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — مترسک
برای آنی و تقی مدرسی
جایی پنهان در این شبِ قیرین
اِستاده به جا، مترسکی باید؛
نه‌ش چشم، ولی چنان که می‌بیند
نه‌ش گوش، ولی چنان که می‌پاید.
 
بی‌ریشه، ولی چنان به جا سُتوار
که‌ش خود به تَبَر کَنی ز جای، اِلاّک.
چون گردوی پیرِ ریشه در اعماق
می نعره زند که از من است این خاک.
 
چون شبگذری ببیندش، دزدی‌ش
چون سایه به شب نهفته پندارد
کز حیله نفس به سینه درچیده‌ست
تا رهگذرش مترسک انگارد.
 
□
 
آری، همه شب یکی خموش آنجاست
با خالی‌ بودِ خویش رودررو.
گر مَشعله نیز می‌کشد عابر
ره می‌نبرد که در چه کار است او.
 
۲۸ اسفندِ ۱۳۵۶
پرینستون

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
چه هنگام می‌زیسته‌ام؟
کدام مجموعه‌ی پیوسته‌ی روزها و شبان را
                                                   من ــ
اگر این آفتاب
               هم آن مشعلِ کال است
                                            بی‌شبنم و بی‌شفق
که نخستین سحرگاهِ جهان را آزموده است.
 
چه هنگام می‌زیسته‌ام،
کدام بالیدن و کاستن را
                            من
که آسمانِ خودم
چترِ سرم نیست؟ ــ
 
آسمانی از فیروزه نیشابور
با رگه‌های سبزِ شاخساران،
همچون فریادِ واژگونِ جنگلی
                                 در دریاچه‌یی،
آزاد و رَها
همچون آینه‌یی
                 که تکثیرت می‌کند.
 
□
 
بگذار
     آفتابِ من
               پیرهنم باشد
و آسمانِ من
               آن کهنه‌کرباسِ بی‌رنگ.
 
بگذار
بر زمینِ خود بایستم
بر خاکی از بُراده‌ی‌ الماس و رعشه‌ی‌ درد.
 
بگذار سرزمینم را
                   زیرِ پای خود احساس کنم
و صدای رویشِ خود را بشنوم:
رُپ‌رُپه‌ی طبل‌های خون را
                             در چیتگر
و نعره‌ی ببرهای عاشق را
                               در دیلمان.
 
وگرنه چه هنگام می‌زیسته‌ام؟
کدام مجموعه‌ی پیوسته‌ی روزها و شبان را من؟
 
۱۵ اسفندِ ۱۳۵۶
پرینستون

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
تلخ
   چون قرابه‌ی زهری
خورشید از خراشِ خونینِ گلو می‌گذرد.
 
سپیدار
دلقکِ دیلاقی‌ست
                     بی‌مایه
با شلوارِ ابلق و شولای سبزش،
که سپیدیِ خسته‌ْخانه را
مضمونی دریده کوک می‌کند.
 
□
 
مرمرِ خشکِ آبدانِ بی‌ثمر
آیینه‌ی عریانیِ‌ شیرین نمی‌شود،
و تیشه‌ی کوه‌کن
                   بی‌امان‌ْتَرَک اکنون
پایانِ جهان را
در نبضی بی‌رؤیا تبیره می‌کوبد.
 
□
 
کُند
   همچون دشنه‌یی زنگاربسته
فرصت
      از بریدگی‌های خونبارِ عصب می‌گذرد.
 
۱۳ تیرِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
که‌ایم و کجاییم
چه می‌گوییم و در چه کاریم؟
 
پاسخی کو؟
 
به انتظارِ پاسخی
                    عصب می‌کِشیم
و به لطمه‌ی پژواکی
کوهوار
       درهم می‌شکنیم.
 
آذرِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
شبِ ایرانشهر

جهان را بنگر سراسر
که به رختِ رخوتِ خوابِ خرابِ خود
                                         از خویش بیگانه است.
و ما را بنگر
             بیدار
که هُشیوارانِ غمِ خویشیم.
خشم‌آگین و پرخاشگر
از اندوهِ تلخِ خویش پاسداری می‌کنیم،
نگهبانِ عبوسِ رنجِ خویشیم
تا از قابِ سیاهِ وظیفه‌یی که بر گِردِ آن کشیده‌ایم
                                                            خطا نکند.
 
و جهان را بنگر
جهان را
         در رخوتِ معصومانه‌ی خوابش
که از خویش چه بیگانه است!
 
□
 
ماه می‌گذرد
              در انتهای مدارِ سردش.
ما مانده‌ایم و
روز
نمی‌آید.
 
۲۳ آذرِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
غم
   اینجا نه
           که آنجاست
دل
   امّا
     در سرمای این سیاه‌خانه می‌تپد.
 
در این غُربتِ ناشاد
یأسی‌ست اشتیاق
که در فراسوهای طاقت می‌گذرد.
 
بادامِ بی‌مغزی می‌شکنیم
                               یادِ دیاران را
و تلخای دوزخ
در هر رگِمان می‌گذرد.
 
دیِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — ترانه‌ی کوچک
ــ تو کجایی؟
  در گستره‌ی بی‌مرزِ این جهان
                                     تو کجایی؟
 
ــ من در دورترین جای جهان ایستاده‌ام:
  کنارِ تو.
 
□
 
ــ تو کجایی؟
  در گستره‌ی ناپاکِ این جهان
                                    تو کجایی؟
 
ــ من در پاک‌ترین مُقامِ جهان ایستاده‌ام:
  بر سبزه‌شورِ این رودِ بزرگ که می‌سُراید
  برای تو.
 
دیِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — آخر بازی
عاشقان
سرشکسته گذشتند،
شرمسارِ ترانه‌های بی‌هنگامِ خویش.
 
 
و کوچه‌ها
بی‌زمزمه ماند و صدای پا.
 
سربازان
شکسته گذشتند،
خسته
       بر اسبانِ تشریح،
و لَتّه‌های بی‌رنگِ غروری
نگونسار
         بر نیزه‌هایشان.
 
□
 
تو را چه سود
               فخر به فلک بَر
                                فروختن
هنگامی که
             هر غبارِ راهِ لعنت‌شده نفرینَت می‌کند؟
 
تو را چه سود از باغ و درخت
که با یاس‌ها
              به داس سخن گفته‌ای.
 
آنجا که قدم برنهاده باشی
گیاه
    از رُستن تن می‌زند
چرا که تو
تقوای خاک و آب را
                       هرگز
باور نداشتی.
 
□
 
فغان! که سرگذشتِ ما
سرودِ بی‌اعتقادِ سربازانِ تو بود
که از فتحِ قلعه‌ی روسبیان
                              بازمی‌آمدند.
باش تا نفرینِ دوزخ از تو چه سازد،
که مادرانِ سیاه‌پوش
ــ داغدارانِ زیباترین فرزندانِ آفتاب و باد ــ
هنوز از سجاده‌ها
                    سر برنگرفته‌اند!
 
۲۶ دیِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — هجرانی
سینِ هفتم
             سیبِ سُرخی‌ست،
حسرتا
        که مرا
               نصیب
                     ازاین سُفره‌ی سُنّت
                                            سروری نیست.
 
شرابی مردافکن در جامِ هواست،
شگفتا
       که مرا
              بدین مستی
                            شوری نیست.
 
سبوی سبزه‌پوش
                    در قابِ پنجره ــ
آه
 چنان دورم
             که گویی جز نقشِ بی‌جانی نیست.
و کلامی مهربان
                   در نخستین دیدارِ بامدادی ــ
فغان
    که در پسِ پاسخ و لبخند
                                 دلِ خندانی نیست.
 
بهاری دیگر آمده است
                           آری
اما برای آن زمستان‌ها که گذشت
نامی نیست
نامی نیست.
 
اسفندِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — صبح
ولرم و
       کاهلانه
آبدانه‌های چرکی‌ِ بارانِ تابستانی
بر برگ‌های بی‌عشوه‌ی خطمی
به ساعتِ پنجِ صبح.
 
در مزارِ شهیدان
                   هنوز
خطیبانِ حرفه‌یی درخوابند.
حفره‌ی معلقِ فریادها
                         در هوا
                                خالی‌ست.
و گُلگون‌کفنان
                به خستگی
                              در گور
                                     گُرده تعویض می‌کنند.
 
□
 
به تردید
آبله‌های باران
بر الواحِ سَرسَری
به ساعتِ پنجِ صبح.
 
۲ اردیبهشتِ ۱۳۵۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — در این بن‌بست
دهانت را می‌بویند
مبادا که گفته باشی دوستت می‌دارم.
دلت را می‌بویند
               روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
و عشق را
کنارِ تیرکِ راهبند
تازیانه می‌زنند.
 
               عشق را در پستوی خانه نهان باید کرد
 
در این بُن‌بستِ کج‌وپیچِ سرما
آتش را
        به سوخت‌بارِ سرود و شعر
                                         فروزان می‌دارند.
به اندیشیدن خطر مکن.
               روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
آن که بر در می‌کوبد شباهنگام
به کُشتنِ چراغ آمده است.
 
               نور را در پستوی خانه نهان باید کرد
 
آنک قصابانند
بر گذرگاه‌ها مستقر
با کُنده و ساتوری خون‌آلود
               روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
و تبسم را بر لب‌ها جراحی می‌کنند
و ترانه را بر دهان.
 
               شوق را در پستوی خانه نهان باید کرد
 
کبابِ قناری
بر آتشِ سوسن و یاس
               روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
ابلیسِ پیروزْمست
سورِ عزای ما را بر سفره نشسته است.
 
               خدا را در پستوی خانه نهان باید کرد
 
۳۱ تیرِ ۱۳۵۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — عاشقانه
آنکه می‌گوید دوستت می‌دارم
خنیاگرِ غمگینی‌ست
که آوازش را از دست داده است.
 
               ای کاش عشق را
               زبانِ سخن بود
 
هزار کاکُلی شاد
                    در چشمانِ توست
هزار قناری خاموش
در گلوی من.
 
               عشق را
               ای کاش زبانِ سخن بود
 
□
 
آنکه می‌گوید دوستت می‌دارم
دلِ اندُه‌گینِ شبی‌ست
که مهتابش را می‌جوید.
 
               ای کاش عشق را
               زبانِ سخن بود
 
هزار آفتابِ خندان در خرامِ توست
هزار ستاره‌ی گریان
در تمنای من.
 
               عشق را
               ای کاش زبانِ سخن بود
 
۳۱ تیرِ ۱۳۵۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — ترانه‌ی همسفران
سرِ دوراهی
              یه قلعه بود
یه خشت از مهتاب و
یه خشت از سنگ
 
سرِ دوراهی
              یه قلعه بود
یه خشت از شادی و
یه خشت از جنگ
 
□
 
سرِ دوراهی
              یه قلعه بود
دو خشت از اشک و
دو خشت از خنده
 
سرِ دوراهی
              یه قلعه بود
سه خشت از شغال و
یه خشت از پرنده.
 
۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — خطابه‌ی آسان، در اميد
به رامین شهروند

وطن کجاست که آوازِ آشنای تو چنین دور می‌نماید؟
امید کجاست
تا خود
       جهان
             به قرار
                     بازآید؟
 
هان، سنجیده باش
که نومیدان را معادی مقدر نیست!
 
□
 
معشوق در ذره‌ذره‌ی جانِ توست
                                       که باور داشته‌ای،
و رستاخیز
            در چشم‌اندازِ همیشه‌ی تو
                                            به کار است.
در زیجِ جُستجو
                  ایستاده‌ی ابدی باش
تا سفرِ بی‌انجامِ ستارگان بر تو گذر کند،
که زمین
         از اینگونه حقارت‌بار نمی‌مانْد
اگر آدمی
           به هنگام
                     دیده‌ی حیرت می‌گشود.
 
□
 
زیستن
و ولایتِ والای انسان بر خاک را
                                     نماز بردن؛
زیستن
و معجزه کردن؛
ورنه
    میلادِ تو جز خاطره‌ی دردی بیهوده چیست
هم از آن دست که مرگت،
هم از آن دست که عبورِ قطارِ عقیمِ اَسترانِ تو
از فاصله‌ی کویری میلاد و مرگت؟
 
مُعجزه کن مُعجزه کن
که مُعجزه
           تنها
               دست‌کارِ توست
اگر دادگر باشی؛
که در این گُستره
                     گُرگانند
مشتاقِ بردریدنِ بی‌دادگرانه‌ی آن
                                       که دریدن نمی‌تواند. ــ
و دادگری
معجزه‌ی نهایی‌ست.
 
و کاش در این جهان
مردگان را
           روزی ویژه بود،
تا چون از برابرِ این همه اجساد گذر می‌کنیم
تنها دستمالی برابرِ بینی نگیریم:
این پُرآزار
          گندِ جهان نیست
تعفنِ بی‌داد است.
 
□
 
و حضورِ گرانبهای ما
                       هر یک
چهره در چهره‌ی جهان
                           (این آیینه‌یی که از بودِ خود آگاه نیست
                           مگر آن دَم که در او درنگرند) ــ
 
تو
یا من،
آدمی‌یی
          انسانی
                   هر که خواهد گو باش
تنها
     آگاه از دست‌کارِ عظیمِ نگاهِ خویش ــ
تا جهان
         از این دست
                       بی‌رنگ و غم‌انگیز نماند
تا جهان
         از این دست
                       پلشت و نفرت‌خیز نماند.
 
□
 
یکی
    از دریچه‌ی ممنوعِ خانه
                               بر آن تلِّ خشکِ خاک نظر کن:
آه، اگر امید می‌داشتی
آن خُشکسار
               کنون اینگونه
                             از باغ و بهار
                                           بی‌برگ نبود
و آنجا که سکوت به ماتم نشسته
مرغی می‌خوانْد.
 
□
 
نه
نومیدْمردم را
               معادی مقدّر نیست.
چاووشیِ‌ امیدانگیزِ توست
                               بی‌گمان
که این قافله را به وطن می‌رساند.
 
۲۳ تیرِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — شبانه
نه
تو را برنتراشیده‌ام از حسرت‌های خویش:
پارینه‌تر از سنگ
تُردتر از ساقه‌ی تازه‌روی یکی علف.
 
تو را برنکشیده‌ام از خشمِ خویش:
ناتوانیِ‌ خِرَد
             از برآمدن،
گُر کشیدن
            در مجمرِ بی‌تابی.
 
تو را بر نَسَخته‌ام به وزنه‌ی اندوهِ خویش:
پَرِّ کاهی
          در کفّه‌ی حرمان،
کوه
    در سنجشِ بیهودگی.
 
□
 
تو را برگزیده‌ام
رَغمارَغمِ بیداد.
گفتی دوستت می‌دارم
و قاعده
         دیگر شد.
 
کفایت مکن ای فرمانِ «شدن»،
مکرّر شو
مکرّر شو!
 
۱۷ مردادِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — رستاخیز
من تمامی‌ مُردگان بودم:
مُرده‌ی پرندگانی که می‌خوانند
و خاموشند،
مُرده‌ی زیباترینِ جانوران
بر خاک و در آب،
مُرده‌ی آدمیان
از بد و خوب.
 
من آن‌جا بودم
در گذشته
بی‌سرود. ــ
با من رازی نبود
نه تبسمی
نه حسرتی.
 
به‌مهر
       مرا
          بی‌گاه
                 در خواب دیدی
و با تو
بیدار شدم.
 
۱۹ مردادِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — در لحظه
به تو دست می‌سایم و جهان را درمی‌یابم،
به تو می‌اندیشم
و زمان را لمس می‌کنم
معلق و بی‌انتها
عُریان.
 
می‌وزم، می‌بارم، می‌تابم.
آسمانم
ستارگان و زمین،
و گندمِ عطرآگینی که دانه می‌بندد
رقصان
در جانِ سبزِ خویش.
 
□
 
از تو عبور می‌کنم
چنان که تُندری از شب. ــ
 
می‌درخشم
و فرومی‌ریزم.
 
۱۹ مردادِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — عاشقانه
بیتوته‌ی کوتاهی‌ست جهان
                                در فاصله‌ی گناه و دوزخ
خورشید
         همچون دشنامی برمی‌آید
و روز
شرمساری جبران‌ناپذیری‌ست.
 
آه
پیش از آنکه در اشک غرقه شوم
چیزی بگوی
 
درخت،
جهلِ معصیت‌بارِ نیاکان است
و نسیم
         وسوسه‌یی‌ست نابکار.
مهتاب پاییزی
کفری‌ست که جهان را می‌آلاید.
 
چیزی بگوی
پیش از آنکه در اشک غرقه شوم
                                              چیزی بگوی
 
هر دریچه‌ی نغز
بر چشم‌اندازِ عقوبتی می‌گشاید.
عشق
       رطوبتِ چندش‌انگیزِ پلشتی‌ست
و آسمان
          سرپناهی
تا به خاک بنشینی و
                         بر سرنوشتِ خویش
                                                گریه ساز کنی.
 
آه
پیش از آن که در اشک غرقه شوم چیزی بگوی،
هر چه باشد
 
چشمه‌ها
از تابوت می‌جوشند
و سوگوارانِ ژولیده آبروی جهان‌اند.
عصمت به آینه مفروش
که فاجران نیازمندتران‌اند.
 
خامُش منشین
                    خدا را
پیش از آن که در اشک غرقه شوم
از عشق
           چیزی بگوی!
 
۲۳ مردادِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ترانه‌های کوچک غربت — شبانه
گویی
     همیشه چنین است
                             ای غریوِ طلب ــ:
تو در آتشِ سردِ خود می‌سوزی
و خاکسترت
              نقره‌ی ماه است
تا تو را
       در کمالِ بَدرِ تو نیز
                             باور نکنند.
 
□
 
چه استجابتِ غمناکی!
زخم‌ات
        از آن
             بَدرِ تمام بود
تا مجوسان
             بر گُرده‌ی ارواحِ کهن
                                     به قلعه درتازند.
 
همیشه چنین بوده؟
همیشه چنین است؟
 
مردادِ ۱۳۵۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — روزنامه‌ی انقلابی
هنگامی که مسلسل به غشغشه افتاد
مرگ برابرِ من نشسته بود
ــ آن سوی میزِ کنکاشِ «چه باید کرد و چگونه» ــ
و نمونه‌های چاپخانه را اصلاح می‌کرد.
 
از خاطرم گذشت که: «چرا برنمی‌خیزد پس؟
                            مگر نه قرار است
                            که خون بیاید و
                            چرخِ چاپ را
                            بگرداند؟
 
۱۳۶۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — و چون نوبت ِ ملاحان...
و چون نوبتِ ملاحانِ ما فرارسد
آن خونریزِ بیدادگر
در جزیره‌ی مغناتیس
                        بر دو پای
                                  استوار بایستد
زخمِ آخرین را
خنجری برهنه به دندانش.
 
پس دریا
به بانگی خاموش
ایشان را آواز دردهد.
 
ملاحان
از زیباترینِ دختران
                    دست بازدارند
و در بالاخانه‌های محقرِ میکده‌ی بارانداز
                                               به خود رها کنند،
خوابگردْوار
            در زورق‌های زنگار
                                  پارو بردارند.
و به جانبِ میعادِ مقدّرِ ظلمت
شتاب کنند.
 
آذرِ ۱۳۵۷
لندن

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — ميان ِ کتاب‌ها گشتم
میانِ کتاب‌ها گشتم
میانِ روزنامه‌های پوسیده‌ی پُرغبار،
در خاطراتِ خویش
در حافظه‌یی که دیگر مدد نمی‌کند
خود را جُستم و فردا را.
 
عجبا!
جُستجوگرم من
                   نه جُستجو شونده.
من این‌جایم و آینده
در مشت‌های من.
 
۱۳۶۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — خواب‌آلوده هنوز...
خواب‌آلوده هنوز
در بستری سپید
صبحِ کاذب
در بورانِ پاکیزه‌ی قطبی.
و تکبیرِ پُرغریوِ قافله
                      که: «رسیدیم
آنک چراغ و آتشِ مقصد!»
 
□
 
ــ گرگ‌ها
          بی‌قرار از خُمارِ خون
حلقه بر بارافکنِ قافله تنگ می‌کنند
و از سرخوشی
                  دندان به گوش و گردنِ یکدیگر می‌فشرند.
 
«ــ هان!
    چند قرن، چند قرن به انتظار بوده‌اید؟»
 
□
 
و بر سفره‌ی قطبی
قافله‌ی مُردگان
                  نمازِ استجابت را آماده می‌شود
شاد از آن که سرانجام به مقصد رسیده است.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — من هم‌دست ِ توده‌ام
من همدستِ توده‌ام
تا آن دَم که توطئه می‌کند گسستنِ زنجیر را
تا آن دَم که زیرِ لب می‌خندد
دلش غنج می‌زند
و به ریشِ جادوگر آبِ دهن پرتاب می‌کند.
 
اما برادری ندارم
هیچگاه برادری از آن دست نداشته‌ام
که بگوید «آری»:
ناکسی که به طاعون آری بگوید و
نانِ آلوده‌اش را بپذیرد.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — جهان را که آفريد
«ــ جهان را که آفرید؟»
 
«ــ جهان را؟
    من
    آفریدم!
    بجز آن که چون من‌اش انگشتانِ معجزه‌گر باشد
    که را توانِ آفرینشِ این هست؟
 
    جهان را
    من آفریدم.»
 
«ــ جهان را
    چگونه آفریدی؟»
 
«ــ چگونه؟
    به لطفِ کودکانه‌ی اعجاز!
 
    به جز آن که رؤیتی چو من‌اش باشد
                                                (تعادلِ ظریفِ یکی ناممکن
                                                در ذُروه‌ی امکان)
    که را طاقتِ پاسخ گفتنِ این هست؟
 
    به کرشمه دست برآورده
    جهان را
    به اُلگوی خویش
    بریدم.»
 
□
 
مرا اما محرابی نیست،
که پرستشِ من
                   همه
                        «برخورداربودن» است.
مرا بر محرابی کتابی نیست،
که زبانِ من
             همه
                  «امکانِ سرودن» است.
مرا بر آسمان و زمین
                          قرار
                              نیست
چرا که مرا
             مَنیّتی در کار نیست:
نه منم من.
به زبانِ تو سخن می‌گویم
و در تو می‌گذرم.
 
فرصتی تپنده‌ام در فاصله‌ی میلاد و مرگ
تا معجزه را
امکانِ عشوه
               بردوام مانَد.
 
۳ تیرِ ۱۳۶۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — نمي‌توانم زيبا نباشم
نمی‌توانم زیبا نباشم
عشوه‌یی نباشم در تجلیِ جاودانه.
 
چنان زیبایم من
که گذرگاهم را بهاری نابه‌خویش آذین می‌کند:
در جهانِ پیرامنم
                    هرگز
خون
     عُریانی‌ جان نیست
و کبک را
          هراسناکیِ‌ سُرب
از خرام
باز
  نمی‌دارد.
 
چنان زیبایم من
که الله‌اکبر
            وصفی‌ست ناگزیر
                                  که از من می‌کنی.
زهری بی‌پادزهرم در معرضِ تو.
جهان اگر زیباست
مجیزِ حضورِ مرا می‌گوید. ــ
 
ابلهامردا
عدوی تو نیستم من
انکارِ تواَم.
 
۱۳۶۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — نمی‌خواستم...
نمی‌خواستم نامِ چنگیز را بدانم
نمی‌خواستم نامِ نادر را بدانم
نامِ شاهان را
محمدِ خواجه و تیمورِ لنگ،
نامِ خِفَت‌دهندگان را نمی‌خواستم و
خِفَت‌چشندگان را.
 
می‌خواستم نامِ تو را بدانم.
 
و تنها نامی را که می‌خواستم
ندانستم.
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — انديشيدن...
اندیشیدن
در سکوت.
 
آن که می‌اندیشد
به‌ناچار دَم فرو می‌بندد
 
اما آنگاه که زمانه
                    زخم‌خورده و معصوم
                                            به شهادتش طلبد
به هزار زبان سخن خواهد گفت.
 
۱۳۶۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — سحر به بانگِ زحمت و جنون
سحر به بانگِ زحمت و جنون
ز خوابِ ناز چشم باز می‌کنم.
کنارِ تخت چاشت حاضر است
ــ بیاتِ وَهن و مغزِ خر ــ
به عادتِ همیشه دست سوی آن دراز می‌کنم.
 
تمامِ روز را پکر
به کارِ هضمِ چاشتی چنین غروب می‌کنم،
شب از شگفتِ این‌که فکر
                               باز
                                 روشن است
به کورچشمی‌ حسود لمسِ چوب می‌کنم.
 
۱۳۶۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — جخ امروز از مادر نزاده‌ام...
جخ امروز
از مادر نزاده‌ام
                 نه
عمرِ جهان بر من گذشته است.
 
نزدیک‌ترین خاطره‌ام خاطره‌ی قرن‌هاست.
بارها به خونِمان کشیدند
به یاد آر،
و تنها دست‌آوردِ کشتار
نان‌پاره‌ی بی‌قاتقِ سفره‌ی بی‌برکتِ ما بود.
 
اعراب فریبم دادند
بُرجِ موریانه را به دستانِ پُرپینه‌ی خویش بر ایشان در گشودم،
مرا و همگان را بر نطعِ سیاه نشاندند و
گردن زدند.
 
نماز گزاردم و قتلِ عام شدم
                                  که رافضی‌ام دانستند.
نماز گزاردم و قتلِ عام شدم
                                  که قِرمَطی‌ام دانستند.
آنگاه قرار نهادند که ما و برادرانِمان یکدیگر را بکشیم و
این
کوتاه‌ترین طریقِ وصولِ به بهشت بود!
 
به یاد آر
که تنها دست‌آوردِ کشتار
جُل‌پاره‌ی بی‌قدرِ عورتِ ما بود.
 
خوش‌بینیِ‌ برادرت تُرکان را آواز داد
تو را و مرا گردن زدند.
سفاهتِ من چنگیزیان را آواز داد
تو را و همگان را گردن زدند.
یوغِ ورزاو بر گردنِمان نهادند.
گاوآهن بر ما بستند
بر گُرده‌مان نشستند
و گورستانی چندان بی‌مرز شیار کردند
که بازماندگان را
                   هنوز از چشم
                                   خونابه روان است.
 
کوچِ غریب را به یاد آر
از غُربتی به غُربتِ دیگر،
تا جُستجوی ایمان
                      تنها فضیلتِ ما باشد.
 
به یاد آر:
تاریخِ ما بی‌قراری بود
نه باوری
نه وطنی.
 
□
 
نه،
جخ امروز
          از مادر
                  نزاده‌ام.
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — تو باعث شده‌ای...
تو باعث شده‌ای که آدمی از آدمی بهراسد.
تراشنده‌ی آن گَنده‌بُتی تو
که مرا به وهن در برابرش به زانو می‌افکنند.
 
 
تو جانِ مرا از تلخی و درد آکنده‌ای
و من تو را دوست داشته‌ام
با بازوهایم و در سرودهایم.
 
تو مهیب‌ترین دشمنی مرا
و تو را من ستوده‌ام،
رنج برده‌ام ای دریغ
و تو را
ستوده‌ام.
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — دست زی دست نمی‌رسد
دست زی دست نمی‌رسد
که سدِّ سفاهتی سیمانی در میان است:
 
«ما» در ذهنت می‌گذرد «آن‌ها» بر زبانت
نگران و ترس‌ْمُرده
چون دهن بگشایی!
 
کابوست آشفته‌تر باد!
باشد که چو از خواب برآیی
تعبیرش را تدبیری کنی.
 
۱۱ خردادِ ۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — هميشه همان...
همیشه همان...
اندوه
     همان:
تیری به جگر درنشسته تا سوفار.
 
تسلای خاطر
                همان:
مرثیه‌یی ساز کردن. ــ
غم همان و غم‌واژه همان
نامِ صاحب‌ْمرثیه
                  دیگر.
 
□
 
همیشه همان
شگرد
      همان...
شب همان و ظلمت همان
تا «چراغ»
           همچنان نمادِ امید بماند.
 
راه
  همان و
از راه ماندن
             همان،
تا چون به لفظِ «سوار» رسی
مخاطب پندارد نجات‌دهنده‌یی در راه است.
 
و چنین است و بود
که کتابِ لغت نیز
                    به بازجویان سپرده شد
تا هر واژه را که معنایی داشت
                                     به بند کشند
و واژگانِ بی‌آرِش را
                       به شاعران بگذارند.
 
و واژه‌ها
         به گنهکار و بی‌گناه
                                تقسیم شد،
به آزاده و بی‌معنی
سیاسی و بی‌معنی
نمادین و بی‌معنی
ناروا و بی‌معنی. ــ
 
و شاعران
از بی‌آرِش‌ترینِ الفاظ
                       چندان گناه‌واژه تراشیدند
که بازجویانِ به‌تنگ‌آمده
                           شیوه دیگر کردند،
و از آن پس،
سخن‌گفتن
نفسِ جنایت شد.
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — سلاخی می‌گريست...
سلاخی
می‌گريست
 
 
به قناری کوچکی
دل باخته بود.
 
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — شبانه
به فریادی خراشنده
بر بامِ ظلمتِ بیمار
کودکی
        تکبیر می‌گوید
 
گرسنه‌روسبی‌یی
                     می‌گرید
 
آلوده‌دامنی
از پیروزیِ بردگانِ دلیر
                         سخن می‌گوید.
 
□
 
لُجِّه‌ی قطران و قیر
بی‌کرانه نیست
                  سنگین‌گذر است.
روز اما پایدار نمانَد نیز
که خورشید
              چراغِ گذرگاهِ ظلماتی دیگر است:
بر بامِ ظلمتِ بیمار
آن که کسوف را تکبیر می‌کشد
نوزادی بی‌سر است.
 
و زمزمه‌ی ما
هرگز آخرین سرود نیست
هر چند بارها
دعای پیش از مرگ بوده است.
 
۸ مهرِ ۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — اين صدا
این صدا
         دیگر
آوازِ آن پرنده‌ی‌ آتشین نیز نیست
که خود از نخست‌اش باور نمی‌داشتم ــ
 
 
آهن
    اکنون
          نِشترِ نفرتی شده‌است
که دردِ حقارتش را
در گلوگاهِ تو می‌کاود.
 
□
 
این ژیغ ژیغِ سینه‌دَر
                       دیگر
آوازِ آن غلتکِ بی‌افسار نیز نیست
که خود از نخست‌اش باور نمی‌داشتم ــ
 
غلتکِ کج‌پیچ
               اکنون
درهم شکننده‌ی بردگانی شده‌است
که روزی
         با چشمانِ بربسته
به حرکت
          نیرویش داده‌اند.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مدایح بی‌صله — بُهتان مگوی
بُهتان مگوی
که آفتاب را با ظلمت نبردی در میان است.
 
آفتاب از حضورِ ظلمت دلتنگ نیست
با ظلمت در جنگ نیست.
ظلمت را به نبرد آهنگ نیست،
چندان که آفتاب تیغ برکشد
او را مجالِ درنگ نیست.
 
همین بس که یاری‌اش مدهی
سواری‌اش مدهی.
 
دیِ ۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو