mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۰
تو را وقتی رسد صوفی که با جانانه بنشینی 
که از سجاده برخیزی و در میخانه بنشینی 
اگر خیزد تو را سودای زلف دوست برخیزی 
به پای خود به زنجیرش روی دیوانه بنشینی 
ز باغ او اگر بویی دماغت تازه گرداند 
هوای باغ نگذارد که در کاشانه بنشینی 
تو اصلی زاده روحی به وصل خود چه پیوندی 
چرا از خویشتن بگریزی و با بیگانه بنشینی 
تو را چون پر طاوسان عرشی فرش می‌گردد 
کجا شاید که چون بومان درین ویرانه بنشینی؟
بیا بر چشم من بنشین جمال روی خود را بین 
به دریا در شو ار خواهی که با در دانه بنشینی 
تو خورشیدی کجا شاید که روی از ذره برتابی؟
تو خود شمعی چرا باید که با پروانه بنشینی 
گر او چون شمع در کشتن نشاند در سر پایت 
نشان مردی آن باشد که تو مردانه بنشینی 
به فردا دم مده زاهد مرا کافسانه می‌خواهی 
تو با او تا به کی سلمان بدین افسانه بنشینی
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۱
گلرخا برخیز و بنشان سرو را بر طرف جوی 
روی بنمای و رخ گل را به خون دل بشوی 
سایه را گو: با رخ من در قفای خود مرو 
سرو را گو: با قد من بر کنار جو مروی 
بلبل ار گل را تقاضا می‌کند عیبش مکن 
این چنین وجهی کجا حاصل شود بی گفت و گوی؟
دامن افشان خیز و یک ساعت چمان شو در چمن 
تا بر افشاند چو گل دامن بهار از رنگ و بوی 
ظاهرا گردیده بودی گوی سیمین غبغت 
نیستم آیینه آئین کو کند خدمت به روی
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۲
مبارک منزلی، کانجا فرود آید چو تو ماهی 
همایون عرصه‌ای، کارد به سویش رخ چنین شاهی 
روان شد موکب جانان چرایی منتظر ای جان؟
چو خواهی رفت ازین بهتر نخواهی یافت همراهی 
مکن عیبم که می‌کاهم چو ماه از تاب مهر او 
که گر ماهی تب مهرش کشد گویی شود کاهی 
مرا نقدی که در وجهش نشیند نیست الا شک 
مرا پیکی که ره آرد به کویش نیست جز آهی 
تو آزادی و احوال گرفتاران نمی‌دانی 
دل مسکین من با توست ازو می‌پرس گه گاهی 
عزیزی کو نیفتادست در بندی چه می‌داند 
که در کنعان اسیری را چه افتادست در چاهی 
من خاکی نه آن گردم که از کوی تو برخیزم 
عجب چون من از کوی تو برخیزد هوا خواهی 
چو بادم در رهت پویان من بیمار و می‌ترسم 
مبادا کز منت بر دل نشیند گرد اکراهی 
نه تنها من به سودای سر زلفت گرفتارم 
که زلفت رابه هر شستی چو سلمان است پنجاهی
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۳
مکن عیب من مسکین اگر عاشق شدم جایی 
سر زلف سیه دیدم در افتادم به سودایی 
چو آب آشفته می‌گردم به هر سو تا کجا روزی 
سعادت در کنار من نشاند سرو بالایی
ملامت گو بر و شرمی بدار آخر چه می‌خواهی 
ز جان غرقه عاجز میان موج دریایی
نمی‌داند طبیب ای دل دوای درد عاشق را 
ز من بشنو که این حکمت شنیدستم ز دانایی 
طریق عشقبازان است پیش دوست جانبازی 
بیا ای جان اگر داری سر و برگ تماشایی 
مرا جانی و من تا کی توانم زیست دور از تو 
تن مسکین من جایی و جان نازنین جایی 
چرا امروز کارم را به فردا می‌دهی وعده 
پس از امروز پنداری نخواهد بود فردایی 
ز زلفت دل طلب کردم مرا گفتا برو سلمان 
پریشانم کجا دارم سر هر بی سر و پایی
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۴
کشیده کار ز تنهایم به شیدایی 
ندانم این همه غم چون کشم به تنهایی 
ز بس که داده قلم شرح سرنوشت فراق 
ز سرنوشت قلم نامه گشت سودایی 
مرا تو عمر عزیزی که رفته‌ای ز سرم 
چه خوش بود اگر ای عمر رفته بازآیی 
زبان گشاده کمر بسته‌ایم تا چو قلم 
به سر کنیم هر آن خدمتی که فرمایی 
به احتیاط گذر بر سواد دیده من 
چنانچه گوشه دامن به خون نیالایی 
چه مرد عشق توام من درین طریق که عقل 
درآمدست به سر با وجود دانایی 
درم گشایی که امید بسته‌ام در تو
در امید که بگشاید ار تو نگشایی 
به آفتاب خطای تو خواستم کردن 
دلم نداد که هست آفتاب هر جایی 
سعادت دو جهان است دیدن رویت 
زهی سعادت اگر زانچه روی بنمایی!
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۵
چشم داریم که دلبستگی بنمایی 
دل ما راست فرو بستگی، بگشایی 
تو کجایی که منت هیچ نمی‌بینم باز؟
باز هر جا که نظر می‌کنمت، آنجایی 
دل فرزانه من تا سر زلف تو بدید 
سر برآورد به آشفتگی و شیدایی 
این چه خشم است که رفتی و نمی‌آیی باز؟
عمر باز آیدم ای عمر اگر باز آیی 
نتوانتم نظر از زلف تو بر بست که هست 
چشم بیمار مرا عادت شب پیمایی 
گو مینداز نظر بر رخ منظور دگر 
آنکه چون چشم منش نیست دل دریای 
تو مرا آینه جانی و در عین صفا 
بمن ای آینه روی از چه سبب ننمایی 
ای تو با جمله و تنها ز همه فی‌الجمله 
نور چشم منی و جان و دل تنهایی 
زلف را گوی که در گردن من دست مکن 
این بست نیست که سر در قدمم می‌سایی؟
پخت سودای سر زلف تو سلمان عمری 
لاجرم گشت به هم برزده و سودایی
سلمان ساوجی — غزلیات — غزل شمارهٔ ۳۸۶
تو شمع مجلس انسی و از صفا همه رویی 
سر از برای چه تابی ز ما نهان به چه رویی؟
هزار دیده چو پروانه بر جمال تو عاشق 
غلام دولت آنم که شمع مجلس اویی 
منم ز شوق ز دیوانه تا تو سلسله زلفی 
شدم به بوی تو آشفته تا تو غالیه بویی 
دمید گل که منم روی باغ حسن تو گفتش:
که با رخم به چه آب و کدام حسن تو رویی
به گرد کوی تو گردد همیشه اشک روانم 
ازو بپرس که آخر ازین حدیقه چه جویی 
به کنه دایره روی او کجا رسی ای دل!
هزار دور چو پرگار اگر به فرق بپویی 
ز درد دردش اگر جرعه‌ای رسد به تو سلمان! 
ز عین کوثر و آب حیات دست بشویی
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱
خداوندا از افراط شراب شرب دوشینه 
دمادم می‌رسد جانم به لب چون ساغر صهبا 
ز موصول آنچه آوردند دوش امروز با ما خور 
که خود خوردن مضر باشد شراب موصلی بی ما
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲
خواجه از فرط بزرگی همچو *** شد که دماغ 
لاجرم بهر بزرگان *** نجنباند ز جا 
راستی وضع بزرگی*** من دارد که او 
چون ببیند کودکی از دور برخیزد به پا
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳
ای سکندر دولتی کاوصاف لطفت دم به دم 
می‌گشاید از زبان، صد چشمه حیوان مرا 
تا قضا بستان سرای دولتت را ساخت، ساخت 
بلبل دستان سرای آن سرا بستان مرا 
در زمانت ابر می‌گوید به آواز بلند 
نیست کاری این زمان با قلزم و عمان مرا 
شهسوار همتت چون عرصه عالم بدید 
گفت دشوارست جولان اندرین ایوان مرا 
مصطفی خلقی و تا من ما دحم در خدمتت 
گاه می‌خواند فلک حسان و گه سلمان مرا 
خسروا از روزگار بی سر و سامان مپرس 
تا چرا می‌دارد آخر بی سر و سامان مرا
تا ز خوان نعمت او لقمه‌ای نان می‌خورم 
می‌چکد صد قطره خون از دل بریان مرا 
قصه با هر کس که گویم سر بگرداند ز من 
کرده‌است القصه دور چرخ سرگردان مرا 
مشکل احوال خود را عرضه خواهم داشتن 
تا به لطفت حال آن مشکل شود آسان مرا 
قلت مال و منال و کثرت اهل و عیال 
قرض دارو بی‌نوا کردند ناگاهان مرا 
جای بر ایران زمین بر بنده تنگ است این زمان 
یا به سقسین رفت باید یا به هندستان مرا 
من که زر در غره مه می‌کنم چون ماه قرض 
سلخ مه از بی‌زری باید شدن پنهان مرا 
من که چون شاخ از ربیعم جامه باید خواست وام 
در شتابی برگ باید بودن و عریان مرا 
چون جواز من به وجه مکسب زر بستدند 
وجه مرسومی که مجرا بود در دیوان مرا 
بعد ازین از من جوی حاصل نخواهد شد اگر 
برکنند از بن چوکان صد باره خان و مان مرا 
هر یکی گوید که زر بستانم و دندان ز تو 
ای عزیزان کاشکی بودی زر و دندان مرا 
پایمالم کرد خواهند این خداوندان مال 
خسروا بهر خدا از دستشان بستان مرا 
یا به وامی یا به انعامی به هر وجهی که هست 
رحمتی فرما که زحمت می‌دهند ایشان مرا 
باز چون امروز دریابم که فردا بامداد 
هر که خواهد جست خواهد یافت در زندان مرا 
مصطفی را همچو موسی گو، ید بیضا نما 
و ز کف فرعون و این فرعونیان برهان مرا 
با دعای قدسیان پیوسته با داجان تو 
این دعا پیوسته خواهد بود ورد جان مرا
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴
یک حدیثم یادگارست از پدر 
کای پسر چون حاجتی افتد تو را 
همت از صاحب دلی کن التماس 
پس به صاحب دولتی بر التجا
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۵
دوش چون در تتق غیب بخوابانیدم 
این دو هندوی جهاندیده نورانی را 
کرکس نفس فرو مانده ز پرواز هوس 
خاست شوق طیران بلبل روحانی را 
دست دولت در بختم بگشود اندر خواب 
دیدم آن مطلع خورشید مسلمانی را 
غره صبح ازل نقطه پرگار وجود 
معنی جان و خرد صورت رحمانی را 
سید جمع رسل احمد مرسل که شدست 
حاصل هر دو جهان زمره انسانی را 
می‌خرامید خرامان قد خوبش گویی 
راست سروی است سهی روضه رضوانی را 
صبح رخساره‌اش از مطلع دولت طالع
در بر صبح فکنده شب ظلمانی را 
من ز شادی طلع البدر علینا گویان 
تازه کرده به ثنا شیوه حسانی را 
بعد حمد و صلوات از سر جان مالیدم 
بر خطوط خطواتش خط پیشانی را 
بر سرم آستی لطف فرا کرد که آن 
دستگاهی است قوی رحمت یزدانی را 
پس بدان آستی رحمتم از چهره جان 
پاک می‌کرد غبار ره شیطانی را 
گفتمش یا نبی الله به یقین می‌دانی 
که چه اخلاص بود نیت سلمانی را 
گفت اخلاص تو می‌دانم ان شاالله 
که نیابی به جز از دولت دو جهانی را 
راست چون ذره که خورشید در آرد به کنار 
درکشیدم به بر آن رحمت سبحانی را 
گفتم ای جان و جهان در ره دین بعد از تو 
که سزا بود ز اصحاب جهانبانی را 
چون شنید این سخن از من تبسم بگشاد 
از در درج دران لعل بدخشانی را 
لولو از لعل همی سفت ولیکن نشنود 
صدف گوش من آن لولو عمانی را 
من دین حال که ناگاه در آورد به حال 
غیرت حاسد من قوت نفسانی مرا 
خیمه خواب برون زد ز سرا پرده چشم 
در نور دید فلک فرش تن آسانی را 
یارب امید چنان است که بر ما ز کرم 
آشکارا کند این حالت پنهانی را 
فرصت آن دهدم تا همگی صرف کنم 
در ره باقی حق باقی این فانی را
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۶
خداوندا چنین شهری که از آب و هوا خاکش 
زد آتش در درون صد بار آب زندگانی را 
به هندو رایگان افتاد ازو بستان به ترکی ده 
که هندو قدر نشناسد متاع رایگانی را
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۷
هوس مملکت چرا نبود 
بعد ازین هر گدا و تونی را 
که به جای خلیفه در بغداد 
بنشاندند کازرونی را
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۸
بر آستان رفیع خدایگان جهان 
سپهر کوه و قار آفتاب ابر عطا 
ستاره لشکر خورشید رای گردون قدر 
سکندر آیت جمشید ملک دارا را 
خدایگان سلاطین امیر شیخ حسن 
که باد کام و مرادش همه روان و روا 
کمینه بنده داعی دولتش سلمان 
پش از وظیفه ارسال بندگی و دعا 
به رسم تذکره در باب حال خویش دو فصل 
به عز عرض ضمیر منیر غیب نما 
یکی که مدت ده سال می‌رود تا من 
درین جناب زبان برگشاده‌ام به ثنا 
قوافل دعوات از دل و زبان من اند 
رفیق کوکبه صبح و کاروان مسا 
ز فاضل صدقات تو بود در دیوان 
بنام بنده ازین پیش مباغی مجرا 
سه سال شد که از آن کرده‌اند بعضی کم 
وزان کمی شده افزون شماتت اعدا 
پس از ملازمت ده دوازده ساله 
پس از رسالت پنجه قصیده غرا 
معایش دگران از فواضل کرمت 
زیاده گشت و مراکم چرا شده است اجرا 
مرا ز مرحمت خسروانه‌ات اکنون 
اشارتی است توقع ز جانب و ز را 
که از مواجب من آنچه قطع فرمودند 
کشد اضافت مرسوم بنده و قطعا 
دگر تغیر و تبدیل ره بدان ندهند 
به هیچ وجه و سبب نایبامن استیفا 
که تا به دولت شاه از سر فراغ درون 
نقود عمر کنم صرف در دعای شما 
دوم چو دخل رهی کم شد و زیادت خرج 
به خرج بنده نمی‌کرد وجه دخل وفا 
قروض شد متراکم ازین سبب بر من 
زمانه شد متطاول ازین جهت بر ما 
بهد خاک پای تو کز فرط ازدحام عیال 
به حال خویشتنم نیست یک زمان پروا 
اگر چنانچه مرا کارکی بفرمایید
که وجه قرض توان کرد ازان قضیه ادا 
قضای قرض کنم و ز بلا شوم ایمن 
که باد جان و تنت ایمن از قضا و بلا
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۹
آصف ثانی رشیدالحق والدین آنکه هست 
آسمان عکسی ز روی عالم آرای شما 
صاحبا از ماجرای حال خود من شمه‌ای 
عرض خواهم داشت بر رای اعلای شما 
زان سبب بالای گردون خم شد اندر قدر صدر
کو به عکس راستی بنشست بالای شما 
هر کجا عزم تو پای مردی آرد در رکاب 
جز رکاب آنجا که دارد در جهان پای شما 
آن تویی کز ابتدا در باب ارباب هنر 
تربیت بودست و بخشش رسم آبای شما 
وان منم کز گوهر نظمم مزین کرده‌است 
گردن و گوش جهان را مدح بابای شما 
با وجود آنکه استعداد و استحقاق من 
روشن است امروز بر آیینه رای شما 
از برای خرده‌ای زر جستن آزار من 
بس عجب می‌دارم از طبع گهرزای شما 
حاصل دی و پریرم همچنان تا چار ماه 
صرف شد بر وعده امروز و فردای شما 
سخت بی برگم بساز امروز کارم را که هست 
بیش ازین ما را سر برگ تقاضای شما 
آنچه انصاف است آمد شد خجل گشتم خجل 
من ز خاک آستان آسمان سای شما 
از قدمهای خود اکنون من خجالت می‌کشم 
هم برین صورت کزین پیش از کرمهای شما
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۰
به سال هفتصد و هفتاد و پنج گشت خراب 
به آب شهر معظم که خاک بر سر آب 
دریغ روضه بغداد، آن بهشت آباد 
که کرده است خرابش جهان خانه خراب
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۱
شنودم که می‌گفت بشوده به شیخ 
که احوال حاجی است در اضطراب 
چه من دوش خوابی عجب دیده‌ام 
که سیلی در آمد ز کوه زراب 
عمارات حاجی و پالانهاش 
همی برد و می‌کرد یکسر خراب 
یکی از خبیثان شهر این سخن 
به جایی رسانید و دادش جواب 
نمایند هر شب خران را بخواب 
که پالان گران را ببردست آب
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۲
جهان جود و مروت سپهر فضل و کرم 
که خاک پای تو را چاکرست آب حیات 
ز حزم و عزم تو آن لاف می‌زنیم دایم 
که چون فلک به مسیری و چون زمین به ثبات 
به هر زمین که گذشتی ز ابر احسانت 
برآمدست سخا و کرم به جای نبات 
بزرگوارا از طلعت همایونت 
بر ارغنون نشاطم بلند گشت اصوات 
ز قول طایف بغداد و مصر می‌خواهم 
از آنکه دست تو چون دجله است و نیل و فرات 
چو می‌زند دل من لاف یکتایی 
سزد گرم به تو باشد توقع سوغات 
فرس همی ران در عرصه امید به کام 
که گشت در عری عرصه دشمنت شهمات
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۳
ای خداوندی که پر شد گنبد فیروزه رنگ 
گوش تا گوش از صدای کوس فتح و نصرتت 
چون خروش نوبتت بشنید گردون گفت من 
پیر گشتم نوبت من رفت و آمد نوبتت 
دامن آخر زمتان پر شد ز فیض بخششت 
گردن گردون دون خم شد ز بار منتت 
پادشاها بنده در حضرت به رسم عرضه داشت 
انبساطی می‌نماید بر امید رحمتت 
قرب چل سال است تا سکان شرق و غرب را 
طبع سلمان می‌کند در گوش در مدحتت 
زان جهان پرکرده‌ام از شکر شکرت که من 
بسته‌ام در استخوان چون پسته مغز نعمتت 
با چنین نعمت که خواهد ماند تا دور ابد 
شرمساری می‌برم حقا هنوز از خدمتت 
در ثنای حضرتت دور جوانی گشت صرف 
نوبت پیری رسید اکنون به امر حضرتت 
گوشه‌ای خواهم گرفتن تا اگر عمری بود 
چند روزی بگذرانم در دعای دولتت 
علت پیری و درد پا و ضعف جسم و چشم 
می‌برد درد سر من بنده را از صحبتت 
گفته‌ام در باب خود فصلی دو سه آن را جواب 
چشم دارد بنده از درگاه گردون حشمتت
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۴
ای عذار تو از آفتاب تا بی یافت 
گمان مبر که عذارت در آفتاب بسوخت 
ولی چو در رهت افتاد آفتاب به مهر 
جمال روی تو را دل بر آفتاب بسوخت
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۵
چشم و چراغ شرع که ذات منورت 
از پای تا به سر همه عین سعادت است 
قاضی هفت کشور پیروزه رنگ را 
از بندگی تو نظر استفادت است 
فعل تو سال و مه همه خیرست و مردمی 
قول تو روز و شب همه درس وافادت است 
مختل شدست حال دعاگوی دولتت 
وین اختلال روز به روزش زیادت است 
فرموده‌ای که مشکل تو سهل می‌شود 
سهل است اگر چنانچه شما را ارادت است 
اما به پیش مردم این عصر گوییا 
تدبیر کار اهل هنر خرق عادت است 
از هر چه می‌دهند به من فکر کرده‌ام 
آسان‌تر و مفیدتر آن اجادت است 
بارای خود بگو که در دفع نقل من 
جلدی کند که عادت رایت جلادت است 
یک قافیه درین سخن از دال خالی است 
و آن نیز بر ملالت طبعم دلالت است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۶
ای سرفراز شهی کز بن دندان چو خلال 
به غلامی درت قیصر و خاقان بر خاست 
به هوای چمن خلق تو جان داد به باد 
هر نسیمی که از اطراف گلستان برخاست
زان سر زلف بریدند که دردورانت 
فتنه از زیر سر زلف پریشان برخاست 
ای سبا خوف که از جود تو در بحر نشست 
وی سبا ناله که از عهد تو ازکان برخاست 
پادشاها اگر از زحمت دندان دو سه روز 
حضرت پادشه از مسند دیوان برخاست 
انجم از غم همه بودند فرو رفته به خود 
یعنی این عارضه از گردش ایشان برخاست 
درد، عمری به جهان زحمت مردم می‌داد 
رای عالی تو را رغبت در مان برخاست 
غضبت خواست که دندن کواکب شکند 
فلک آمد به شفاعت ز سر آن برخاست 
درد را عدل تو بنمود به کین دندانی 
گفت می‌بایدت از عالم ابدان برخاست 
زبده عالم ابدان چو تن پاک تو بود 
درد فرمان تو برد از بن دندان برخاست 
بر بساطت منشیناد درین توده خاک 
گرد دردی که ز آمد شد دوران بر خاست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۷
به نسب نیست نسبت مردم 
هر کسی را به نفس خود شرف است 
شرف در به جوهر خویش است 
نه ز پاکی جوهر صدف است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۸
تاج بخش خسروان شاهی کز آب تیغ او 
جویبار مملکت پیوسته سبز و خرم است 
رای او را زین زر بر پشت صبح اشهب است 
قهر او را داغ کین بر ران شام ادهم است 
نجم سیار از شهاب تیغ او یک پرتو است 
بحر زخار از ریاض طبع او یک شبنم است 
چون بیاض روی خوبان از سواد چین زلف 
عکس صبح نصرتش تابان ز شام پرچم است 
نوبت کوشش خروش کوس در گوشش بسی 
شادی افزاتر ز صوت نغمه زیر و بم است
در علو پایه صدر منصب جمشید را 
پیش دست و مسندش دست تواضع بر هم است 
دست حکمش تا به صدر قدر باز افکنده‌اند 
عدل را انصاف بار افتاده دستی محکم است 
چرخ بالا دست گو دارد جهان زیر نگین 
روز و شب گردان بر انگشتش بسان خاتم است 
خسروا بلقیس ثانی آنکه مهد عصمتش 
در جناب قدس بالاتر ز مهد مریم است 
کرد در حق من احسانی و تنها حق وی 
نیست بر من بلکه بر مجموع اهل عالم است 
نایبان یک نیمه زر دادند و زان نیمی برات 
بر وجوه تقدمه یعنی که وجهی اقدم است 
باز می‌خواهند وجه داده را بعد از دو ماه 
کافرم زان وجه اگر باقی مرا یک درهم است 
نیست بر من حبه‌ای باقی و در دیوان مرا 
مبلغی باقی است باقی رای عالی حاکم است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۱۹
شهی که شنقر عنقا شکار او را ماه 
کلاه گوشه خورشید زنگ زرین است 
چو باز سر علمش راهمای گردون دید 
به چرخ گفت نظر باز کن که شاهین است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۰
زهی آصف کز صفاتی کز کفایت 
تو را ملک سلیمان در نگین است 
چو کلکت دانه مشکین فشاند 
هزارش چون عطارد خوشه چین است 
قضا با امر و نهیب همعنان است 
قدر با صدر قدرت همنشین است 
ز خاک درگهت صد پی کشیده 
فلک نیل سعادت بر جبین است 
ز شوق طاعتت صد ره نهاده 
اسد داغ ارادت بر سرین است 
وزیرا کاتب دیوان اعلی 
چه گویم راستی مردی امین است 
دور رسمک داشت در بغداد و واسط 
رهی کز بندگان کمترین است 
نجس کرد آن یکی را خواجه طاهر 
که با خلق خدا دایم به کین است 
یکی را خود یمین الدین بر آن است 
که حاصل کرده از کد یمین است 
یکی مطعون ارباب شمال است 
یکی موقوف اصحاب یمین است 
نمی‌دانم که در رسم من افتاد 
خلل یا رسم این دیوان چنین است 
من آن مستوفی نحس نجس را 
اگر طاهرتر از ما معین است 
سزایی می‌توان داد لیکن 
نظر بر خواجه روی زمین است 
به استخلاص من پروانه فرمای 
که چون شمعم زبانی آتشین است 
سخن را بر دعایت ختم کردم 
که آمین در دعا روح‌الامین است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۱
الا ای آفتاب مشرق فضل 
که تاب مهرت اندر جان ماه است 
عنان تا تافتی بر جانب شام 
جهان در چشم من چون شب سیاه است 
به امید قدومت انجمن را 
همه شب دیده چون انجم به راه است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۲
ای جهانگیری که وقت رفتن و باز آمدن 
موکب نصرت عنایت در عنان پیوسته است 
کرده سهم عدل تو صد پی کمان را گوشه گیر 
ساخته شمشیر را کلک تو دایم دسته است 
دین پناها مدتی شد کز سواد حضرتت 
مردم چشمم چو اشک من کناری جسته است 
جز خیالت کس نمی‌آید به پرسش بر سرم 
خواب دست از من به آب دیده من شسته است 
هم سقی الله اشک من کز عین مردم زادگی 
در چنین غرقاب دست از دامنم نگسسته است 
تا به گوش من خروش کوس عزمت می‌رسد 
هوشم از تن رفته و مسکین دل از جا جسته است 
جان من بر بسته است اینک به همراهیت بار 
دل به کلی از تعلقهای تن وارسته است 
دیده سرگردان و حیران مانده است از خستگی 
گرچه با این خستگی او نیز هم بربسته است 
دیرتر گر می‌رسد چشمم به گرد موکبت 
خسروا معذور می‌فرما که چشمم خسته است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۳
تا مادر زمانه بتایید نه پدر 
آیین وضع و حمل ولادت نهاده است 
وین مهد لاجوردی افلاک را خرد 
آرایش از جواهر جرام داده است 
دل شاد باش کز صدف فطرات وجود 
پاکیزه جوهری چو تو هرگز نزاده است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۴
پادشاها ز عمر خویش مرا 
بی حضور شما چه فایده است 
از دعا گو به غیبت و حضور 
شاه را جز دعا چه فایده است 
همچنان چون ز حضرتت دورم 
بودن اینجا مرا چه فایده است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۵
دادند اشتری دو سه نواب شه مرا 
شادان شدم از آنکه مرا چارپا بسی است 
عقلم به طنز می‌گفت انظر الی الابل 
کاندر ابل عجایب صنع خدا بسی است 
دیدم ضعیف جانوری مثل عنکبوت 
گفتم کزین متاع مرا در سرا بسی است 
پرسیدمش چه جانوری گفت من شتر 
گفتم بلای جانی و ما را بلا بسی است 
گفتم تو گربه‌ای نه شتر گفت چاره نیست 
در حیز زمانه شتر گربه‌ها بسی است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۶
می که نفع است درو در خوردست 
گرچه بیش از همه بدنام و دنی است 
خار کو ما در گلبرگ طری است 
ز آنچه آزار کند سوختنی است
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۷
دیدن خواجگان بلایی بود 
بنده عمری ازین بلا می‌جست 
ناگهانش به علت رمدی 
دولتی داد اتفاقی دست 
رفت در کنج خانه‌ای تاریک 
دیده دربست و از بلا وارست 
بنده صد سال دیگر ار باشد 
بیش ازین خواجگان که اکنون هست 
روشنایی جز این نخواهد دید 
غیر ازین طرف بر نخواهد بست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۸
دیدمش دوش رخ تراشیده 
گفتم ای جان و دل که روی تو خست 
گفت مشاطه بهر چشم بدان 
خالی از وسمه بر رخم می‌بست 
عرضم زانکه سخت نازک بود 
تاب وسمه نداشت خون برجست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۲۹
شاها یقین که مدح و ثنای تو برترست 
زانها که در سواد دل و دفتر آمده است 
شاها بیان حال مفصل نمی‌کنم 
درد مفاصل است که گردم برآمدست 
از درد جامه‌ای که به زانو همی رسد 
زین جامه خانه بهره من چاکر بر آمدست 
درد دل و جفای جهانم نبود بس 
کم درد پای نیز کنون بر سر آمدست 
حالم ز من مپرس که بهر عرض حال 
برخاسته است درد و به زانو درآمدست 
این بوده است مانع اگر زانکه چند روز 
سلمان به آستان شما کمتر آمدست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۰
چون به قشلاق قرا باغ آمدیم 
گفتم از افلاس وا خواهیم رست 
جرها زین مملکت خواهیم کرد 
طرفه‌ها ز اطراف بر خواهیم بست 
ناخن اندر هر طرف انداختیم 
عاقبت کو کارد در دستم شکست 
نیست در دستم از آن جر جز جرب 
بر نیامد غیر ازین، هیچم بدست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۱
پادشاها خواست کردن جانم استقبال تو 
لیکن از بیماری جان بود پایم سخت سست 
جز دل و جان نیستم چیزی سزای حضرتت 
حال جان من برین سان است و دل خود پیش توست 
شکر ایزد را که بوم ظلم را بشکست بال 
شاهباز آمد به تخت بخت شاد و تندرست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۲
بلقیس ثانی ای که صد پایه رای تو 
بالای دست را بعه آسمان نشست 
لطفت به آستین کرم پاک می‌کند 
گردی که گرد دامن آخر زمان نشست 
خورشید مهر توست که در جان چرخ تافت 
گوهر حدیث توست که در طبع کان نشست 
گردی است کز نشاط تو برخاست آسمان 
آنگه به خدمت آمد و بر آستان نشست 
نام کنیزکی تو بر خود نهاد گل 
زان بر سریر مملکت بوستان نشست 
شاها امید بود که داعی به دولتت 
بر مرکبی بلند جوان روان نشست 
اسپیم پیر کوته کاهل همی دهند 
اسبی نه آنچنان که توانم بران نشست 
چون کلک مرکبی سیه و سست و لاغر است 
جهل مرکب است بر اسبی چنان نشست 
از بنده مهتر است به ده سال و راستی 
گستاخی است بر زبر مهتران نشست 
اسب سیه نخواهم و خواهم به دولتت 
بر خنگ باد سرعت آتش عنان نشست 
ور نیست خنگ نیک بفرمای تا مرا 
اسبی چنان دهند که بر وی توان نشست 
ظلت ظلیل باد که گیتی به دولتت 
در سایه مظله امن و امان نشست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۳
صاحب قران دور فلک خواجه تاج الدین 
ای خواجه‌ای که دین و سعادت قرین توست 
تو خاتم اکابری و دست حکم تو 
آن خاتمی که دست خرد در نگین توست 
دستت کلید باب امید خلایق است 
دهر آن کلید یافته در آستین توست 
هر جا که می‌نشینی و هر جا که می‌روی 
اقبال همرکاب و خرد همنشین توست 
کردست ملک را یدها هم به دست شاه 
کلک یسار بخش که آن در یمین توست 
محمود بنده زاده داعی دولتت 
کو چو رهی به لطف و عنایت رهین توست 
کردست التماس وزین ملتمس هزار 
موقوف یک اشارت رای رزین توست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۴
ایا سحاب نوالی که ابر دریا دل 
به های های ز دست تو بارها بگریست 
به هر کجا که کنی روی فتح پیشرو است 
که پشت فتح به روی مبارک تو قویست 
خدا یگانا من بنده قدیم توام 
به حال بنده ازین بیش بایدت نگریست 
کسی که در ورق بخشش تو ثابت نیست 
سه چار سال پیاپی به غیر سلمان کیست؟
ز ذل فاقد و از طعن مردمان هر دم 
مرا بدار به نوعی که خوش توانم زیست 
وظیفه‌ای که ازین پیش داشتم آن نیز 
نمی‌دهند ازین پس وظیفه من چیست؟
زیاده باد هزاران عطیه کبری 
شمار عمر تو و هر عطیه‌ای صد و بیست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۵
پادشاها مهد عالی می‌رود سوی شکار 
لیکن اسباب شدن ما را مهیا هیچ نیست 
خیمه و اسب است و زین جامه اسباب سفر 
جز دو اسب لاغری با بنده زینها هیچ نیست 
نوکرانی نیز نیکو دارم اما هیچ یک 
بر سرش دستار بر تن جبه در پا هیچ نیست 
لاجرم از گفت و گوی نوکران در خانه‌ام 
جز حدیث سرد و تشنیع و تقاضا هیچ نیست 
زیر و بالا چون مگوید مردکی کش روز و شب 
جز زمین و آسمان در زیر و بالا هیچ نیست 
هم عفا الله قرض خواهم کودم فردای من 
می‌خورد با آنکه می‌داند که فردا هیچ نیست 
وجه مرسومی که سلطانم معین کرده بود 
جو به جو مستغرق است و حالا هیچ نیست 
آن محقر چون دهان شاهدان آوازه‌ای 
داشت اما چون نظر کردیم پیدا هیچ نیست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۶
ای جهانبشخ جوانبختی که اهل فضا را 
جز جنابت در جهان امروز استظهار نیست 
نو عروس تازه روی فتح را در روز عرض 
جز به خون دشمنت گلگونه رخسار نیست 
با عیار جوهر رای جهان آرای تو 
آفتاب زر فشان را گرمی بازار نیست 
کیست آنکو با تو پا بیرون نهاد از دایره 
کو به کار خویشتن سرگردان تر از پرگار نیست 
خود کدامین ذره است از خاک درگاهت که آن 
توتیای دیده بخت او لوالابصار نیست 
در چنین ملکی که هر کس را که بینی غله‌اش 
گو ز صد گر نیست افزون، کم ز صد خروار نیست 
در عراق امروز دشتی نیست کان از بهر کشت 
چون سرای خصم ناهموار تو هموار نیست 
کار، کار کارهای گندم است امروز و جو 
لاجرم یک جو ندارد هر که گندم کار نیست 
من ز بی کشتی چو کشتی‌ام که بر خشک اوفتد 
کم جوی در دست و یک من گندم اندر بار نیست 
از پی زرعم فلانی چند در کارست و کیست 
در عراق اکنون کسی را کش فلان در کار نیست 
کدخدایی‌ام کنون پا بست اطفال و عیال 
صورت امسال من چون پار و چون پیرار نیست 
در چنین شهری و وقتی و چنین بی برگییی 
سی چهل نان خواره دارد بنده را غمخوار نیست 
ده فلان باید مقسم کردنم یا هفت و هشت 
گر نباشد هفت و هشت از پنج و ز شش چار نیست 
این چه بی شرمی و ابرامست سلمان تن بزن 
شد غرض معلوم شه را حاجت تکرار نیست 
غله بی گاو و زر خواجه زراعت می‌کنی 
کز زراعت هر که را زر نیست برخوردار نیست 
آسمان کز سور دارد گاو تخم از سنبله 
زان ندارد حاصلی کش در هم و دینار نیست 
دولت مخدوم باقی باد و باقی بنده را 
جز دعای دولتش مقصود ازین اشعار نیست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۷
وزیرا جهان قحبه بی وفاست 
تو را زین چنین قحبه‌ای ننگ نیست 
برون زین فراخی دگر را بخواه 
خدای جهان را جهان تنگ نیست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۸
خواجه از قول باز می‌گردد 
خواجه را شرط و قول و پیمان نیست 
دلپذیر است قول او لیکن 
لیکنش بازگشت چندان نیست
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۳۹
ز پیری جهان دیده کردم سوالی 
که بهر معیشت ز مال بضاعت 
چه سرمایه سازم که سودی کند گفت 
اگر می‌توانی قناعت قناعت
سلمان ساوجی — قطعات — قطعه شمارهٔ ۴۰
مشیر ملک و صلاح زمانه عزالدین 
که هر چه هست به جز خدمت تو نیست صلاح 
هرآنچه بر دل خصمت گذشته کج بوده 
مگر به روز نبرد تو در سهام و رماح 
به هر زمین که گذر کرده باد آبادی 
نسیم معدلتت جسته از مهب ریاح 
بزگوارا یک شمه بشنو از حالم 
که چیست بر دلم از گردش صباح و رواح 
جماعتی چه جماعت سه چار بی سر و بن 
همه به خصمی من بر کشیده قلب و جناح
بر آن امید نشسته که خون من ریزند 
که هر چه بود به جز خونشان نبود مباح 
بجز هنر همه جرمم دعای دولت توست 
که عقد منتظمش کرد روزگار و شاح 
به دولت تو بر آرم دمارشان از سر 
مرا زبان چو خنجر کفایت است صلاح 
تو دیرمان به جهان و جهانیان که تو را 
بدین به خلق فرستاد رازق فتاح