mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۰۹ - در مدح اتسز
بزلف مشکی، جانا، بچهره دیبایی 
چو تو نباشد، دانم، کسی بزیبایی 
مرا تو گویی: در هجر من شکیبا شو 
کرا بود ز چنین صورتی شکیبایی ؟
زبان ببندی و هر ساعت از حدیث مرا
هزار چشمهٔ خون از دو دیده بگشایی
گهی بخار جفا جان من بیازاری
گهی ببار عنا شخص من بفرسایی 
ز جورت، ای شده جانم نشانهٔ غم تو 
بجان رسیده مرا کار و هم نبخشایی 
هنوز در بر من نامدی شبی بمراد
بر چو سیم دردا که رفت و برنایی
مرا ز پای درآورد درد و اندوه تو
بگیر دست من، آخر کرا همی بایی؟
اگر خیال تو شب‌ها نیامدی بر من 
مرا چه بود برین حال ؟ اینت رسوایی ! 
خیال تو ز وفا هیچ می نیاساید 
چنان‌که تو ز جفا هیچ می نیاسایی 
تو از خیال نگارین بتیره شب‌ها در 
چو روز کلبهٔ ادبار من بیارایی 
کلاه گوشهٔ حکم تو چون پدید آید 
در افتد ز سرمه کلاه رعنایی 
بموکب تو روان همچو بندگان خورشید 
میان بفخر ببندد، اگر بفرمایی
بگرد من سپه غم گرفته‌ای تو چنان 
دلیروار، ندانم که از کجا آیی؟
ز بهر جستن من همچو امر خسرو شرق
بیک زمان همه آفاق را بپیمایی
علاء دولت، خوارزمشاه عالی رأی
که برد هیبت رایش ز دهر خود رایی
خدایگانی، کندر مصاف هیبت اوست 
هزار لشکر آراسته بتنهایی 
ضیای طلعت فرخندهٔ مبارک او
شدست دیدهٔ اقبال را چو بینایی 
خدایگانا، چونانکه کهربا که را
ز پشت اسب عدو را بنیزه بربایی
اگر نه عاشق فتحست خنجر تو چرا 
رخش ز خون چو رخ عاشقان بیالایی؟ 
چنان‌که خسرو سیارگان ز خیل نجوم 
ز خسروان جهان تو بجاه والایی 
بقدر صاحب چرخ هزار خورشیدی 
بجود ناسخ موج هزار دریایی
بدست جود دفین زمین همی ‌پاشی 
بپای قدر جبین فلک همی سایی 
برزم جز همه اخبار فتح ننیوشی
برزم جز همه آثار فتح ننمایی
همه منافق سوزی و ملت افروزی 
همه مخالف کاهی و دولت افزایی
بروز مکرمت اقبال عمر احبابی
بروز معرکه آشوب جان اعدایی
هر آن عدو که چو سرو سهی بر آرد سر
بسان سرو مسطح سرش بپیرایی
بصیقل خرد صافی و دل روشن
ز روی آینه ملک زنگ بزدایی
همه سعادت ملک و فروغ دین از تست 
که مشتری اثر و آفتاب سیمایی 
بطوع مسند شاهی ترا مهیا شد 
کراست مسند شاهی بدین مهیایی ؟
همیشه بادی بر جای ، زانکه شرع رسول
بود منزه ز آفات، تا تو بر جایی 
مبادا هیچ پریشانیی بمجلس تو
مگر ز طرهٔ مه پیکران یغمایی
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۱۰ - خطاب به ملک اتسز
خسروا، از کمال دانایی 
روی دولت همی بیارایی
گاه مال زمین همی ‌بخشی
گاه فرق فلک همی سایی 
حرب جویان نهان شوند از بیم
چون تو از حربگه پدید آیی
پای فتنه تویی که بربندی
بند گردون تویی که بگشایی
شکنی روز کین بیک حمله 
صد مصاف عدو بتنهایی 
در جهان بر همه گنهکاران
بتجاوز همی ببخشایی
داند ایزد که هست خاک درت
نزد من بنده همچو بینایی 
شغل من نیست بر در تو مگر
وصف گویی و مدح آرایی 
خود نکردم گنه و گر کردم 
از سر ابلهی و خود رایی
هیچ از آنجا که لطف سیرت تست 
هست ممکن که عفو فرمایی؟
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۱۱ - در مدح اتسز
گر هیچ گونه حال دل من بدانییی
تنها مرا بکلبهٔ احزان نمانییی
از من بقهر صورت وصلت نپوشیبی
بر من بجور سورهٔ حجرت نخوانییی
چون آفتاب کم روییی از من و مرا 
مانند سایه در طلبت کم دوانییی
جستم ترا بخون دل و از تو کس نداد
جز در میان خون دل من نشانییی
بردم گمانییی که وفادارایی کنی
هرگز دروغ تر نبود زین گمانییی
چندان که می توانی بد می کنی بمن 
ور خواهییی که کم کنییی هم توانییی
من کی بتن نمونهٔ نالی نوانمی ؟
گر نه بقد قرینهٔ سرو رانییی
گر من ترا که چنانکه جهان را بجویمی 
از من بر آن صفت که جهانی جهانییی
گر چون سگان بگرد در تو بگردمی 
از در مرا ، چنان که سگان را ، برانییی
شخص مرا ذلیل بدین سان نداریی
گر عز من بمجلس خسرو بدانییی
خوارزمشاه ، اتسز غازی ، که هر زمان 
از رأی پیر اوست جهان را جوانییی
آن خسرو یگانه ، که اندر کمال مجد 
او را ز خسروان جهان نیست ثانییی
ارباب شرع و اهل هدی را بعهد او 
نا یافته نماند امان و امانییی
هر ساعت از سرایر نصرة زمانه را 
کرده زبان نصرة او ترجمانییی
چرخی ، که او مدیر همه چرخ ها شدست 
با امر نافذش نکند هم عنانییی
نی کوه را چو حزم متینش متانتی 
نی باد را چو عزم روانش روانییی
رأیش چنان حجاب زهر کار بر گرفت 
کز وی نهان نماند فلک را نهانییی
شاها ، تویی قرینی و هرگز بهیچ قرن 
کس را نبود مثل تو صاحب قرانییی
ننموده دهر مثل تو در هر معالییی
ناورده چرخ شبه تو در هر معانییی
تیغ تو کرده هر نفسی وحش و طیر را 
از شخص دشمنان هدی میزبانییی
بس خان شده ز قهر تو بی جان و یافته 
بی جانی از قبول تو هر لحظه جانییی
شاها ، هنروری تو ، که هست از مکارمت 
هر ساعتی بر اهل هنر مهربانییی
ابنای فضل می گذرانند سخت خوش 
در سایهٔ عنایت تو زندگانییی
حلمت سبک شمارد اگر چند آورند 
هر لحظه ای بصدر رفیعت گرانییی
تا در جهان کمال نیابد ز مینییی
الا بیمن تربیت آسمانییی
بادی تو شادمان و مبادا بهیچ وقت 
از عمر بدسگال ترا شادمانانییی
آخرترین مباد ز تو هیچ باغییی
والا ترین مباد ز تو هیچ فانییی
وطواط — ترجیعات — شمارهٔ ۱ - در مدح شهاب الدوله سبکتگین
سوسن شکفته بر رخ چون ارغوان تست
آهن نهفته در بر چون پرنیان تست
تیری بغمزگان و کمانی بابروان
دلهای خلق خستهٔ تیر و کمان تست
هستی بلای جان همه عاشقان و لیک
سوگند عاشقان زمانه بجان تست
درست در دهانت و تیمار تو نهاد
در دیدهٔ من آن چه که اندر دهان تست
هر روز بامداد ببزم امیر در
تازه گلی ز چهرهٔ چون ارغوان تست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
جانا ، عنان دل بهوای تو داده ایم
سر بر خط اشارت عشقت نهاده ایم
بر جان ز خیل مهر تو صفها کشیده ایم
در دل بکوی عشق تو درها گشاده ایم
تا زاده ایم جفت هوای تو بوده ایم
گویا که از برای هوای تو زاده ایم
از سرد گفتن تو شود سوز ما فزون
بنگر که درغم تو چه گرم او فتاده ایم ؟
تو خوش نشسته ، ما بتظلم ز هجر تو
در بارگاه عمدهٔ ملک ایستاده ایم
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
نصرة قوی برایت و رأی رفیع اوست
گردون فراز گنبد گردان مطیع اوست
آسایش زمانه و آرایش زمین
از سیرت حمید و رسم رفیع اوست
سجده گه اکابر و بوسه گه کرام
ایوان بر کشیده و قصر منیع اوست
اندر زمین درنگ ز حزم متین اوست
وندر فلک شتاب زغزم سریع اوست
عدلش چهار فصل جهان را بود ربیع
تازه گل امانی و امن از ربیع اوست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
افروختست ملک بنور جمال او
و افراختست شرع بسعی جلال او
سیراب شد درخت امید جهانیان 
از صوب اصطناع وز فیض نوال او
اقبال بوسه داده کف نیک خواه او
و ادبار خسته کرده دل بدسگال او
بی بهره مانده مال ز انصاف او و لیک
با بهره اند زایر و سایر ز مال او
نه ایزدست ، لیک چو ایزد نیافتند
ارباب عقل در همه دانش همان او 
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
فخر معالی ، آنکه سپهر مفاخرست
کان مناقبست و مکان مآثرست
قدرش ز روی رفعت گردون اعظمست 
دستش بوقت بسطت دریای زاخرست
اخلاق او یکایک چون مشک اذفرست
و الفاظ او سراسر چون در فاخرست
ذات شریف او ز همه منقبت بریست
شخص کریم او ز همه عیب طاهرست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
گردا، مساعی تو بعالم سمر شدست
نام تو در بسیط جهان مشتهر شدست
تا غایت کمان ، که در ذات عالمست
در جنب ذات کامل تو مختصر شدست
از آتش مهابت تیغ چو آب تو
چون دود جان دشمن دین پر شرر شدست
تو ساکنی بشهر بخارا و از سخات 
اندر بلاد مشرق و مغرب خبر شدست
در روضهٔ جلال تو رضوان دیگری
وز فر تو بخارا خلد دگر شدست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
آنی که کعبهٔ فضلا بارگاه تست
از حادثات شرع نبی در پناه تست
هم آفتاب چرخ هنر نور طبع تست 
هم توتیای چشم ظفر گرد راه تست 
قادرتری ز گردون بر قهر دشمنان 
و افزون تر از کواکب گردون سپاه تست 
افلاک پست گردد آنجا که قدر تست 
و آفاق تنگ باشد آنجا که جاه تست
جان و دلش ز تیر بد چرخ ایمنست
آن کس که او بجان و بدل نیک خواه تست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
من بنده را لقای تو عین سعادتست 
بوسیدن بساط تو اصل سیادتست
گویم بنظم و نثر دعا و ثنای تو 
وندر ضمیر از آنچه بگویم زیادتست
چونانکه هست عادت تو نشر مکرمات 
نشر مدایح تو مرا نیز عادتست
از مهر خاندان تو مهریست بر دلم
وین نیست تازه ، بلکه زعهد ولادتست
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
ای پست گشته خصم تو ، نامت بلند باد 
بدخواه تو بدست بلا مستمند باد
از حادثات عالم و از نایبات چرخ
جان مخالفان تو اندر گزند باد
از صورت سهیلت طرف ستام باد
وز پیکر هلالت نعل سمند باد
ای تو گرفته دردم حاجات دست خلق
از دست غصه پای حسودت ببند باد
ارباب عقل را بصف کارزار در
آثار دستبرد تو تا حشر پند باد
عالی شهاب دولت والا سبکتگین
در خاتم معالی کردار او نگین
وطواط — ترجیعات — شمارهٔ ۷ - نیز در مدح اتتسز
ای دوست، غم تو برده هوشم 
بگذاشت چو دیگ پر ز جوشم
سرمایهٔ مرد عقل و هوشست
در عشق تو رفت عقل و هوشم
بی روی تو خسته ماند جسمم
بی گفت تو بسته گشت گوشم
تو جز بجفای من نکوشی
من جز بفای تو نکشم 
خونست ز حسرت تو اشکم
زهرست زانده تو نوشم
از دست فراق جان خراشت
بر چرخ همی رسد خروشم
جز با رخ همچو زر نباشم
جز جامهٔ غم همی نپوشم
این جامه و زربهای عمریست
کز بهر ترا همی فروشم
آخر کرم علاء دولت
برگیرد بار غم ز دوشم
شاهی ، که بجام مهرش اکنون
جز بادهٔ بی غمی ننوشم
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین
خورشید جهان، علای دولت
آن قاعدهٔ بنای دولت
شاهی، که مشاطه وار آراست
تیغ و قلمش لقای دولت
از عدت او نظام عالم
وز مدت او بقای دولت
افروخت دلش چراغ دانش 
وافروخت کفش لوای دولت
بر طاعت اوست عهد گردون
در خدمت اوست رأی دولت
ای از تو نگون هوای بدعت
وی از تو فزون بهای دولت
حکمت شده مقتدای گیتی 
امرت شده پیشوای دولت
شاهان دگر چو حلقه بر در
تو در کنف سرای دولت
این لفظ بود و بیگاه
تسبیح جهان ، دعای دولت
یک لحظه مباد هیچ خالی
از نصرة دین، علای دولت
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین
ای شاه، قرین تو ظفر باد
در پیش تو آسمان سپر باد
قدر تو چو چرخ با شرف گشت
امر تو چو دهر با خطر باد
تا هست جهان بحسن سیرت
از حسن تو در جهان خبر باد
تا هست زمین بعون مدت 
از تیغ تو بر زمین اثر باد
دست تو نشانهٔ کرم باد
دست تو خزانهٔ هنر باد
کشف همه شکلهای مشکل
نزدیک دل تو مختصر باد 
بذل همه گنجهای معظم 
در پیش کف تو ما حضر باد
نجم شرف تو مندرست
شاخ طرب تو بارور باد
همواره ترا برغم حاسد
در صدر جلال مستقر باد
گردون جلال نصرة الدین
دریای نوال نصرة الدین
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱ - در هجو ادیب صابر بن اسمعیل ترمذی
آن مخنث ادیبک صابر
هجو کردست بی سبب ما را
پُر ز گُه کردمی دهانش ، اگر
ببرد کس به بصره خرما را
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲ - در حق رئیس الدین
ای جهان کرم رئیس الدین
ای جهان در طلب رضای ترا
بر سپهر معالی آن بدری 
که نپوشد زمین ضیای ترا
مجلس ما پر از کواکب شد
صدر خالیست از برای ترا
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳ - در مدح امیر داد مرضی
ای مرتضی نیابت سلطان شرق را
منسوخ کرده صدق تو آیات زرق را
هستی امیر داد بشرق و بغرب و هست
از داد تو نظام چه غرب و چه شرق را
با فکرت تو هیچ ضیا نیست شمس را 
با ضربت تو هیچ مضا نیست برق را
گردون ز بهر کسب معالی و مفخرت 
آورده زیر پای جلال تو فرق را
همچون جوار تو گه توفان حادثات
هرگز سفینه ای نبود دفع غرق را
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۴ - در مرثیۀ نصرة الدین اتسز
ز مرگ شاهزاده نصرة الدین
نه دل را ماند قوت ، نه زبان را
جهانی بود در انواع مردی 
که داند مرثیت گفتن جهان را؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۵ - در مرثیۀ جمال الدین یوسف
از وفات جمال الدین یوسف
مندرس شد رسوم فضل و ادب
صد هزاران هزار عالم و علم
در دو گز خاک رفت ، اینت عجب
رفت شخصی ، که بود سیرت او
فلک علم و حلم را کوکب
همه فضل و بفضل نا مغرور
همه مجد و بمجد نا معجب
بود اندر نسب جمال عجم 
بود اندر حسب چراغ عرب
او ز گیتی برفت و از پس او
نه نسب ماند خلق را ، نه حسب
در کمال علو سواری بود 
که همی تاخت بر فلک مرکب
ادهم و اشهبش بخاک افگند
خاک بر فرق ادهم و اشهب
که گشاید در خلاص اکنون 
بی کسان را زحبس و رنج و تعب؟
که نماید ره نجات اکنون
مفلسان را زدست و یل و هرب؟
تلخ شد نوش محمدت چون زهر
تیره شد روز مفخرت چون شب
از رخ سروری برفت بها
وز دل مهتری برفت طرب
شمع افضال را نماند فروغ
نخل اقبال را نماند رطب
سلب مرگ تا بپوشیدست 
یک جهان راست چاک چاک سلب
بسته لب گشت خلق را تا حشر
شد گشاده بنام نیکش لب
نیست مرده بنزد اهل خرد
هر که ذکر جمیل کرد طلب
صبر کن ، ای دل ، اندرین حالت
که رضای خدای به ز غضب
تن فراده ، که بامضای قضا
نکند هیچ سود حرب و هرب
مرگ چون شر بست و هر که بزاد
خورد خواهد شرب ازین مشرب
چون همه خلق را همین پیشست
این جزع کردن از پسش چه سبب؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۶ - در حق شمس الدین وزیر
ای شمی دین جمال تو اصل سعادتست
درگاه فرخ تو سپهر سیادتست 
هم عفو احتمال ترا رسم سیرتست 
دور سپهر هست چنان کت ارادتست 
من عاجزم ز گفتن مدحت ، که مدح تو 
از هر چه از ضمیر من آید زیادتست 
بوسند اهل شرع جناب ترا ، از آنک 
بوسیدن جناب تو عین عبادتست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۷ - نیز در حق شمس الدین وزیر
ای شمس دین ، امیر تویی بر مراد دل 
و آنکس که دشمن تو ، اسیر حوادثست 
تو واحد جهانی و ثانی آفتاب 
و اسلام را سعادت تو عهد ثالثست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۸ - در حق تاج الدیز وزیر
تاج دولت ، تویی که بر سر چرخ
خاک پای شریف تو تاجست 
خاک تو در علو چو گردونست 
صدر تو در شرف چو معراجست 
هنر از طبع تو بتعظیمست 
گهر از دست تو بتاراجست 
تویی آن کس ، که زایران ترا 
خرقه دیباج و لقمه دراجست 
لطف کن در ره رهی ، که رهی 
سخت رنجور و نیک محتاجست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۹ - در مدح امام حمیدالدین ابوبکر بن عمر محمودی
حمیدالدین ، در انواع محامد 
که از مادر نظیر تو نزادست 
ره آزادگی خلقت نمودست 
در فرزانگی طبعت گشادست 
تویی گردون فراز دهر و در دهر 
هنر کس را چو تو گردن ندادست
نشستی تو در اقبال و معالی 
بخدمت بر در تو ایستادست 
سواری در علوم و هر سواری 
بمیدان سخن با تو پیادست 
سواد خط تو بر روی کاغذ 
چو مشک سوده بر کافور سادست 
دل فرزانگان را نظم خوبت 
سرور افزای همچون جام بادست 
رهی از بهر نظمت مدتی شد 
که چشم و گوش سوی تو نهادست 
نمی بیند خطابات شریفت 
نگویی تا چه معنی اوفتادست ؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۰ - در حق ملک نیمروز
نه من از آسمان گردنده 
خدمت تو بجان طلب کردست ؟ 
تا تو اشعار من طلب کردی 
روح در قالبم طرب کردست 
خاصه ، آن خسروی که چرخ بلند 
از معالی او عجب کردست 
ملک نیمروز ، کاقبالش 
روز بدخواه نیم شب کردست
قصت رمح او کند با خصم 
آنچه مهتاب با قصب کردست
باد راحت نصیب تو ، که فلک 
قسم بدخواه تو نصب کردست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۱ - در حق اتسز خوارزمشاه
تویی ، شاها ، که از مهر و زکینت 
ولی را عید و دشمن را وعیدست 
بعیدت تهنیت گفتن نیارم 
که خود سرتاسر ایام تو عیدست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۲ - در عشق گوید
آه ! از عشق بی کران ، کین عشق 
همه رنج دلست و دردسرست 
خبر درد من به عالم رفت 
ای دریغا ! که یار بی خبرست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۳ - دربارۀ ادیب صابربن اسمعیل ترمذی
صابر، ای چون صبر ذات تو گزیده نزد عقل
تا نپنداری که در هجرت دل من صابرست 
هست چندان آرزوی تو مرا ، کز وصف آن
هم کتابت عاجزست و هم عبارت قاصرست 
عقل من مغلوب و شوق طلعت تو غالبست
جان من مقهور و رنج فرقت تو قاهرست 
غایبست از مسکن تو شخص مسکینم و لیک 
هر کجا شخص تو باشد جانم آنجا حاضرست 
نیست نادر آن که جان بی جسم یابد زندگی 
جسم کان بی جان بود زنده ، منم وین نادرست 
تو چو قطبی ساکن اندر یک مکان ، لیکن چو ماه 
صیت تو اندر همه اطراف گیتی سایرست 
فکرتی داری ، که گوهر تحفهٔ آن فکرتست 
خاطری داری ، که دریا سخرهٔ آن خاطرست 
مستقر تو هزاران بابلست ، از بهر 
شعر تو سرمایهٔ سحر هزاران ساحرست
بندهٔ نثر تواند و چاکر نظم تواند 
هر چه در اقطار عالم کاتبست و شاعرست
قدر تو اندر معالی همچو شمس طالعست 
طبع تو اندر معالی همچو بحر زاخرست 
در فاخر خیزد از طبع تو ، آری ، در جهان
هر کجا بحریست زاخر جای در فاخرست 
این چه حال افتاد ، کاشعار ترا در رنج آن 
مطلع و مقطع شکایات سپهر جابرست 
خاندان طاهر پیغمبر اندر محنت اند
غم خورد زین حال هر کش اعتقاد طاهرست 
آن که دین را کرد نصرة ذوالفقار جد او 
در مضیقی اوفتاده ، بی معین و ناصرست 
تا شنیدم از فلک آل پیمبر شاکی اند
ناکسم گر جان من از زندگانی شاکرست 
نی بسوی هیچ عشرت سینهٔ من مایلست 
نی بروی هیچ راحت دیدهٔ من ناظرست 
من کیم خود ؟ کز برای این سبب در خلد عدن 
خسته روح کاظمست و رنجه جان باقرست
می گزارم من بنظم و نثر حق نعمتش 
کافر نعمت ، بشرع مردمی در ، کافرست 
شعر تو آمد بمن ، لیکن مرا اندر جواب 
از مهابت مانعست و از محبت آمرست 
نیست قدرت بر جواب شعر تو طبع مرا
گر چه طبعم بر همه انواع دانش قادرست 
عذر تقصیر رهی بپذیر ، از روی کرم 
زانکه تقصیر رهی را عذر های ظاهرست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۴ - ترجمه از شعر تازی
هست ابوبکرخته در دانش
لیک در عهد و در وفا خامست
با هر آن کس که دوستی دارد 
غایت آن ز صبح تا شامست
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۵ - قطعۀ مصنوع
بعلم نظیرش نیابی بهمت 
بگیتی مثالش نیابی بحکمت 
مقدم بدانش ، ممیز ببخشش
مظفر بکوشش ، موفر بخدمت 
ز زمزم حلاوت چشاند بسیرت 
ز رضوان نشانی نماید بعصمت 
دما دم وفاتش رساند سعادت 
پیاپی خلافش چشاند مذمت
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۶ - در حق شمس الدین محمد وزیر
تاج اسلام شمس الدین ، گشتست 
خاک صدر تو آسمان را تاج
تحفه داده ترا عنایت حق 
سیرت و نام صاحب المعراج 
هست عزم ترا مضای حسام 
هست رأی ترا ضیای سراج 
قصر عالیت ثابت الارکان 
بحر بر تو دایم الامواج 
در گه تست مأمن خائف 
حضرت تست موقف محتاج 
در گذشته بارتفاع محل 
قدر تو از نظام و از ابراج 
نکند با تو چرخ رای خلاف 
نسپرد با تو دهر راه لجاج
سرورا ، گفته ای مرا : کامروز
نیست الا بمجلس تو رواج 
صدر تو مقصد منست ، چنانک 
خانهٔ کعبه مقصد حجاج 
وطن من ز حمل بخشش تو 
هست آگنده از زر و دیباج 
گشته انبار من پر از غله
بی غم و رنج ، بلکه دخل و خراج
خواست بیماری نیازم کشت 
گر نکردی مرا کف تو علاج
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۷ - در حق شمس الدین ابو الفتح
شمس دین ، صورت ، بو الفتح 
ای در فضل بر دلت مفتوح
ای تو شیر و غابروز مصاف 
وی تو ابر سخا بوقت صبوح 
از تو ایام را هزار شرف 
وز تو اسلام را هزار فتوح 
فضل را از تو چرخ جموش
نیست باحشمت تو دهر جموح 
باشارات تو ز بیدادی 
توبه کردست روزگار و نصوح 
دفع توفان جور گردون را 
شده درگاه تو سفینهٔ نوح 
تاز بختست خاطری خرم 
تا ز چرخست سینه ای مجروح 
باد در زیر پای نکبت دهر 
شخص بدخواه دولتت مطروح
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۸ - دربارۀ ملک اتسز
شاها ، خدایگانا ، آنی که لحظه ای 
از بیم خنجر تو نیارد غنود چرخ 
در روزگار دولت تو همچو ماتمی 
پوشد ز هیبت تو لباس کبود چرخ
تا رفت جز براه وفاقت نرفت ماه 
تا بود جز بحکم مرادت نبود چرخ 
از روی فخر گوهر اکلیل خویش ساخت 
هر نکته کان ز لفظ شریفت شنود چرخ 
شاها چو دست حشمت تو برسرم ببرد دهر
در زیر پای قهر تنم را بسود چرخ
هر چان طراوتست ز حالم ببرد دهر
هر چان حلاوتست ز عیشم ربود چرخ
بی حسن اصطناع تو و لطف جود تو 
عیشم بکاست عالم و رنجم فزرود چرخ 
به زین بمن نگر ، که اگر حالتی بود 
والله ! که مثل من بخواهد نمود چرخ
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۱۹ - در حق مجد الدین صاحب وزیر
صاحب ، ای فاضلی ، که از دانش 
بندهٔ تست صاحب عباد 
همت تست پیشوای علوم 
فکرت تست مقتدای رشاد 
همه محض محامدی و شرف 
همه عین مکارمی و سداد 
گشته طبع ترا هنر مامور 
شده جان ترا خرد منقاد 
ای گرفته عیار فضل بدان 
طبع نقاد و خاطر وقاد 
داند ایزد که : رفت بی تو مرا 
هم ز دل صبر و هم ز دیده رقاد
باد حاصل ز من مراد اجل 
گر مرا جز لقای تست مراد 
تا عروضی ز حاف و خرم همی 
اندر اسباب آرد و اوتاد 
باد کون تو از فساد آمن 
اندرین شاهراه کون و فساد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۰ - مقطع
آوخ ! آوخ ! وای وای و درد درد! 
دل ز درد آزاد داری روی زرد 
از رخ زردم روان و ز دل روان 
وز روان زی دل روان آزار و درد 
دور دارد آرزوی دل ز دور 
وز دو وردم دور دارد آن دو ورد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۱ - خطاب بپادشاه
خسروا ، چرخ با عنایت تو 
دل اهل هنر نیازارد 
دست بر آسمان برد هر کو 
پای در خدمت تو بفشارد 
بنده روزی که پیش تو نبود 
از حساب حیات نشمارد 
بشنو این قطعه ، کز شنیدن او 
طبع را سمع در نشاط آرد 
هر که در نظم این سخن نگرد 
بحری از نظم در بپندارد 
شاد زی سال و مه ، که شادی تو 
غم ابنای فضل نگذارد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۲ - در حق جمال الدین وزیر
ای فخر جهان ، جمال دولت 
آفاق بتو جمال دارد
گردون ، که بروست مطلع سعد 
دیدار تو را بفال دارد 
هر اهل هنر ، که در جهان هست 
از سعی تو جاه و مال دارد 
ای نام گرفته ، مال داده 
از حال توبه که حال دارد ؟
جز نام ، دگر هر آنچه باشد 
از مال جهان زوال دارد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۳ - در مدح احمد بن سعد
مایهٔ حمد و سعد ، احمد سعد 
که همه سوی محمدت یازد 
هم ایادی ازو همی بالد 
هم معالی باو همی نازد 
سعی گردون بخیر انجامد 
هر مهمی ، که او بیاغازد 
گر نمی ساخت پیش ازین با او 
چرخ ، اکنون بطبع می سازد 
چون مروا شناخت تاج الدین 
چه کند چرخ اگرش ننوازد ؟
باز در موکب خداوندی 
مرکب عیش و لهو می تازد 
گاه شعر لطیف می گوید 
گاه شطرنج نغز می بازد 
بچنین منزلت ، که حاصل کرد 
شاید ار او ز چرخ بفرازد 
بر سریر سرو بنشیند 
بر بساط نشاط بگرازد 
عیش او باد چون عسل ، که عدوش 
زین حسد همچو موم بگدازد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۴ - در حق صابر بن اسمعیل ترمذی
پیش انواع فضلت ، ای صابر 
کثرت اختران قلیل آمد 
نظم تو خطهٔ خراسان را 
همچو در خلد سلسبیل آمد
نکتهٔ خاطر چو آتش تو 
روح را آتش خلیل آمد 
بر سر طالبان دانش و فضل 
ظل آداب تو ظلیل آمد 
خامهٔ تو قصیر و ز سعیش 
عمر فضل و هنر طویل آمد 
ساکن خانهٔ علوم تویی 
غیر تو عابر سبیل آمد 
با زبان چو خنجرت ، گه نطق 
خنجر صبح دم کلیل آمد 
تو اجلی بقدر و دیدن تو 
خلق را نعمتی جلیل آمد 
اشک چشم من ، ای عزیز المثل
در فراق تو بس ذلیل آمد 
مر الم را تنم ملایم گشت 
مرعنا را دلم عدیل آمد 
صبر کردن ز طلعت چو تویی 
عقل را سخت مستحیل آمد 
هذیانی ، که در مرض گویند 
قطعهٔ من از آن قبیل آمد 
در فراق تو سخت معلولم 
شاید ار شعر من علیل آمد
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۵ - در حق ملک اتسز
شها ، دست رادت بکردار نیک 
ز آفاق بیخ بدیها بکند 
بداندیش را از سریر سرور 
نهیبت بچاه نوایب فگند 
بروز وفا دست اقبال تو 
در آورد پای بدان را ببند
خورد آب در ظل عدلت کنون 
ز یک آبخور گرگ با گوسپند
چو گیتی تویی فارغ از هر نهیب 
چو گردون تویی ایمن از هر گزند
بگیری ، اگر رأی افتد ترا 
خمیده فلک را بخم کمند 
خلاف تو کاریست بس بازیان 
وفاق تو شغلیست بس سودمند
بسا قلعه ها را که کردی خراب 
بنوک سنان و بسم سمند 
بسابی خرد باغیان را ، که داد 
بهیجا زبان حسام تو پند 
تو، ای مرد دانا ، نگویی مرا 
کزین قصهٔ طوس و کاوس چند ؟
ندیدی مگر زخم تیغ ملک 
بدشت سمرقند و صحرای جند ؟
یکی برگذر ، پس بچشم خرد 
نگه کن بدین قلعه های بخند 
در مکرمات و عطا باز کن 
در حادثات و دواهی ببند 
مبادا دلت از نوایب حزین 
مبادا رخت از مصایب نژند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۶ - نیز در حق ملک اتسز
شها ، دست و تیغت در ایوان و میدان
یکی زر فشاند، یکی سرفشاند
شمال سحرگاه الطاف برت
گل باغ آمال را بشکافند
سرشک سحاب کف در فشان
ز خارا مه دی ریاحین دماند
که گیرد بکف کعتبین خلافت
که در ششدر چرخ جافی نماند؟
دهان سیادت رکاب تو بوسد
زبان سعادت ثنای تو خواند
نه جودست هر چان کف تو نبخشد
نه علمست هر جان دل تو نداند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۷ - در حق حمیدالدین
با جمال تو ، ای حمیدالدین
رونق ماه و آفتاب نماند
در جهان با مکارم دستت
نام و آوازهٔ سحاب نماند
پیش الطاف تو ز غایت لطف
آب را هیچ قدر و آب نماند
طلعت فضل و چهرهٔ دانش
از ضمیر و در حجاب نماند
تا تو معمار گشته ای، یک گام
در جهان هنر خراب نماند
بی تو ما را ، بحق نعمت تو
در دل و دیده صبر و خواب نماند
تا من از تو جدا شدم بخطا
در دلم فکرت صواب نماند
جامهٔ عیش را تراز برفت
خیمهٔ لهو را طناب نماند
شخص آمال را حیات بشد
جام لذات را شراب نماند
در فراق تو چرخ را با من
جز بلفظ جفا خطاب نماند
هر چه خواهد کنون تواند گفت
که مرا قدرت جواب نماند
بی تو در جمله روزگار مرا
هیچ راحت ز هیچ باب نماند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۸ - در مرثیۀ رافع بن علاء
از مرگ رافع بن علا، آن جهان جود
از رفعت و علا بجهان در اثر نماند
نه شخص او برفت، که شخص کرم برفت
نه ذات او ماند، که ذا هنر نماند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۲۹ - در حق شهاب الدین
جز بنان تو، ای شهاب الدین
مشکلات علوم حل نکند
آنچه رأی تو کرد در گیتی
قرص خورشید در حمل نکند
سعد از حاسدت خبر نکند
نحس در ناصحت عمل نکند
خواستی موزه ای و راهی نیست
عوض موزه هم خلل نکند
موزه گر نیست، پای تا بدهد
ویل اگر نیست کم ز طل نکند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۰ - در مطایبه
روسبی خواهران زنی چندند
که خری را بیک نواله کنند
در وثاق من آمدند امروز
تا بلا را بمن حواله کنند
دفع ایشان نمی توانم کرد
جز بچیزی که در پیاله کنند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۱ - در حق حاسدان خویش
مرا نقصی نیابد، گر سفیهان
بنقض من فراوان ژاژ خایند
چو پیشانی شیر بیشه بینند
سگان کاهدان در بانگ آیند
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۲ - در حق کمال الدین
کمال دین رسول، ای مخالفان ترا
بدست قهر چنان گوشمال داده چو عود
بر فضایل تو کاسدست گوهر و در
بر شمایل تو فاسدست عنبر و عود
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۳ - در حق شمس الدین
آمدم سوی سرای شمس دین
بازگشتم چون جمال او نبود
من چه خواهم کرد بی او آن سرای؟
تشنه را از ساغر فارغ چه سود؟
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۴ - در حق ادیب صابر بن اسماعیل ترمذی
ملک شاعران بنظم و بنثر
خادم صدر خود ، مرا بستود
تا بدان نظم و نثر حرمت او
نزد اشراف مملکت بفزود
نظم و نثری، که در طراوت و لطف
هیچ گوشی نظیر آن نشنود
درج سحری ، کزو ببنده رسید
درج کی بود؟ درج گوهر بود
جان بیاسود از آن خطاب و لیک
لحظه ای از ثنا زبان ناسود
بر بیاض و سواد او کردند
آفرین اختران چرخ کبود
شد تراز مفاخر بنده
این خداوندیی، که او فرمود
بار محنت ز شخص من برداشت
زنگ انده ز جان من بزدود
ای بزرگی که در کمال و هنر 
چرخ گردان نظیر تو ننمود
چشم عقل تو راز دهر بدید
پای قدر تو اوج چرخ بسود
در علو دست همت عالیت 
قصب سبق از آسمان بربود
دانشت را عدو نکرد انکار 
کس بگل آفتاب را نندود
داند ایزد که: شخص من بنده 
زیر پای فراق تو فرسود
عیشم از باد اندهان پژمرد 
رویم از خون دیدگان آلود
در دلم آتش غمیست، کزو
نفسم پر شرار گشت چو دود
دیدهٔ من اگر غندوستی
جز برای خیال تو نغنود
من ز تو دورم و بدو معنی 
هستم از بخت خویش ناخشنود
ای دریغا! همی زنم، لیکن
ای دریغا! که می ندارد سود
باز خر از فراق خویش مرا
که دلم در فراق تو پالود
ملک شاعران تویی، لابد
بر رعایا ببایدت بخشود
دارم از فضل حق طمع که : مرا
برساند ببارگاه تو زود
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۵ - در معارف
نکند با عدو مدارا سود
از بر قرب دور باید بود
گرچه داری بناز کژدم را
بزند هر کجات یابد، زود
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۶ - در مرثیۀ فخرالدین
گزین فخر دین ، آن شجاعی، که چرخ
مرو را بمردی قرینه ندید
بجام رضا همچو مردان مرد
شراب قضا بستد و در کشید
ز دار فنا شد بدار بقا
در آن خطه جای اقامت گزید
مپنداردا، هیچ کوته نظر
که آن شخص در زیر خاک آرمید
بلی ، از جهان فرومایه رفت
و لیکن بفردوس اعلی رسید
بپر سعادت چو روح الامین
بدین سقف زنگارگون بر پرید
چو از عیب هاجان او پاک باد
برون رفت ازین خاکدان پلید
وطواط — مقطعات — شمارهٔ ۳۷ - در جواب ادیب صابر بن اسمعیل ترمذی
جواب کریم جمال خراسان
رسید و بدان انس جان می فزاید
ز هر خط او اندهی می گریزد
ز هر لفظ او مشکلی می گشاید
بسی مهتری کرد در لفظ و معنی
وز او جز چنین مهتری‌ها نیاید
مرا کف کافی او داد راحت
گرش پای میمون نرنجید ، شاید
چو از گنج اقلام او رنجه بودم
مرا رنج اقدام او می نباید