mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — هوای تازه — پشتِ ديوار
تلخیِ این اعتراف چه سوزاننده است که مردی گشن و خشم‌آگین
در پسِ دیوارهای سنگیِ حماسه‌های پُرطبل‌اش
دردناک و تب‌آلود از پای درآمده است. ــ
 
مردی که شب‌همه‌شب در سنگ‌های خاره گُل می‌تراشید
و اکنون
پُتکِ گرانش را به سویی افکنده است
تا به دستانِ خویش که از عشق و امید و آینده تهی‌ست فرمان دهد:
 
«ــ کوتاه کنید این عبث را، که ادامه‌ی آن ملال‌انگیز است
    چون بحثی ابلهانه بر سرِ هیچ و پوچ...
    کوتاه کنید این سرگذشتِ سمج را که در آن، هر شبی
    در مقایسه چون لجنی‌ست که در مردابی ته‌نشین شود!»
 
□
 
من جویده شدم
و ای افسوس که به دندانِ سبعیت‌ها
و هزار افسوس بدان خاطر که رنجِ جویده شدن را به‌گشاده‌رویی تن در دادم
چرا که می‌پنداشتم بدین‌گونه، یارانِ گرسنه را در قحط‌سالی این‌چنین از گوشتِ تنِ خویش طعامی می‌دهم
و بدین رنج سرخوش بوده‌ام
و این سرخوشی فریبی بیش نبود؛
 
یا فروشدنی بود در گندابِ پاکنهادیِ خویش
یا مجالی به بی‌رحمیِ ناراستان.
و این یاران دشمنانی بیش نبودند
ناراستانی بیش نبودند.
 
□
 
من عمله‌ی مرگِ خود بودم
و ای دریغ که زندگی را دوست می‌داشتم!
 
آیا تلاشِ من یکسر بر سرِ آن بود
تا ناقوسِ مرگِ خود را پُرصداتر به نوا درآورم؟
 
من پرواز نکردم
من پَرپَر زدم!
 
□
 
در پسِ دیوارهای سنگیِ حماسه‌های من
همه آفتاب‌ها غروب کرده‌اند.
این سوی دیوار، مردی با پُتکِ بی‌تلاش‌اش تنهاست،
به دست‌های خود می‌نگرد
و دست‌هایش از امید و عشق و آینده تهی‌ست.
 
این سوی شعر، جهانی خالی، جهانی بی‌جنبش و بی‌جنبده، تا ابدیت گسترده است
گهواره‌ی سکون، از کهکشانی تا کهکشانی دیگر در نوسان است
ظلمت، خالیِ سرد را از عصاره‌ی مرگ می‌آکند
و در پُشتِ حماسه‌های پُرنخوت
                                     مردی تنها
                                                بر جنازه‌ی خود می‌گرید
 
۵ آذرِ ۱۳۳۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — خوابِ وجين‌گر
خواب چون درفکند از پایم
خسته می‌خوابم از آغازِ غروب
لیک آن هرزه علف‌ها که به دست
ریشه‌کن می‌کنم از مزرعه، روز،
می‌کَنَم‌ْشان شب در خواب، هنوز...
۱۳۳۸ (؟)

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — مثلِ اين است...
مثلِ این است، در این خانه‌ی تار،
هرچه، با من سرِ کین است و عناد:
از کلاغی که بخواند بر بام
تا چراغی که بلرزاند باد.
مثلِ این است که می‌جنبد یأس
بر سکونی که در این ویران‌جاست
مثلِ این است که می‌خواند مرگ
در سکوتی که به غم‌خانه مراست.
مثلِ این است، در او با هر دَم
به‌گریز است نشاطی از من.
مثلِ این است که پوشیده، در اوست
هر چه از بود، ز غم پیراهن.
مثلِ این است که هر خشت در آن
سر نهاده‌ست به زانویِ غمی.
هر ستون کرده از او پای، دراز
به اجاقِ غمِ بیشی و کمی.
مثلِ این است همه چیز در او
سایه در سایه‌ی غم بنهفته‌ست.
همه شب مادرِ غم بر بالین
قصه‌ی مرگ به گوش‌اش گفته‌ست.
مثلِ این است که در ایوانش
هر شب اشباح عزا می‌گیرند
بیوگان لاجرم، از تنگِ غروب
زیرِ هر سرتاق جا می‌گیرند.
مثلِ این است که در آتشِ روز
ظلمتِ سردِ شبش مستتر است
مثلِ این است که از اولِ شب
غمِ فردا پسِ دَر منتظر است.
خانه ویران! که در او، حسرتِ مرگ
اشک می‌ریزد بر هیکلِ زیست!
خانه ویران! که در او، هرچه که هست
رنجِ دیروز و غمِ فردایی‌ست!
27 آذر 1328 در مجله‌ی علمی

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — حريقِ قلعه‌يی خاموش ...
برای مادرم
زنی شب تا سحر گریید خاموش.
زنی شب تا سحر نالید، تا من
سحرگاهی بر آرم دست و گردم
چراغی خُرد و آویزم به برزن.
زنی شب تا سحر نالید و ــ افسوس! ــ
مرا آن ناله‌ی خامُش نیفروخت:
حریقِ قلعه‌ی خاموشِ مردم
شبم دامن گرفت و صبحدم سوخت.
حریقِ قلعه‌ی خاموش و مدفون
به خاکستر فرو دهلیز و درگاه
حریقِ قلعه‌ی خاموش ــ آری ــ
نه شب گرییدنِ زن تا سحرگاه.
19 اسفند 1336

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — کلید
رفتم فرو به فکر و فتاد از کفم سبو
جوشید در دلم هوسی نغز:
                                «ــ ای خدا!
«یارم شود به صورت، آیینه‌یی که من
«رخساره‌ی رفیقان بشناسم اندر او!»
 
بردم سخن به چله‌نشینانِ کوهِ دور.
گفتند تا بیفکنم ــ از نیَّتی که هست ــ
در هشت چاهِ خشکِ سیا، هفت ریگِ سُرخ،
یا زیرِ هشت قلعه کُشَم هفت مارِ کور!
 
بازآمدم ز راه، پریشان و دل‌شکار
رنجیده‌پای و خسته‌تن و زردروی و سرد،
در سر هزار فکرِ غم و راهِ چاره هیچ
مأیوس پایِ قلعه‌یی افتادم اشکبار.
آمد ز قلعه بیرون پیری سپیدموی
پرسید حال و گفتم.
                       در من نهاد چشم
گفت:
     «ــ این طلسمِ کهنه کلیدش به مُشتِ توست؛
     «با کس مپیچ بیهُده، آیینه‌یی بجوی!»
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — اتفاق
مردی ز بادِ حادثه بنشست
مردی چو برقِ حادثه برخاست
آن، ننگ را گُزید و سپر ساخت
وین، نام را، بدونِ سپر خواست.
ابری رسید پیچان‌پیچان
چون خِنگِ یالش آتش، بردشت.
برقی جهید و موکبِ باران
از دشتِ تشنه، تازان بگذشت.
آن پوک‌تپه، نالان‌نالان
لرزید و پاگشاد و فروریخت
و آن شوخ‌بوته، پُرتپش از شوق،
پیچید و با بهار درآمیخت.
پرچینِ یاوه‌مانده شکوفید
و آن طبلِ پُرغریو فروکاست.
مردی ز بادِ حادثه بنشست
مردی چو برقِ حادثه برخاست
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — برف
برفِ نو، برفِ نو، سلام، سلام!
بنشین، خوش نشسته‌ای بر بام.
پاکی آوردی ــ ای امیدِ سپید! ــ
همه آلودگی‌ست این ایام.
راهِ شومی‌ست می‌زند مطرب
تلخ‌واری‌ست می‌چکد در جام
اشک‌واری‌ست می‌کُشد لبخند
ننگ‌واری‌ست می‌تراشد نام
شنبه چون جمعه، پار چون پیرار،
نقشِ همرنگ می‌زند رسام.
مرغِ شادی به دامگاه آمد
به زمانی که برگسیخته دام!
ره به هموارْجای دشت افتاد
ای دریغا که بر نیاید گام!
تشنه آنجا به خاکِ مرگ نشست
کآتش از آب می‌کند پیغام!
کامِ ما حاصلِ آن زمان آمد
که طمع بر گرفته‌ایم از کام...
خام سوزیم، الغرض، بدرود!
تو فرود آی، برفِ تازه، سلام!
1337

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — شب‌گیر
برای ادیب خوانساری و سِحرِ صدایش
 مرغی از اقصای ظلمت پر گرفت
شب، چرایی گفت و خواب از سر گرفت.
مرغ، وایی کرد، پر بگشود و بست
راهِ شب نشناخت، در ظلمت نشست.
من همان مرغم، به ظلمت باژگون
نغمه‌اش وای، آب‌خوردش جوی خون.
دانه‌اش در دامِ تزویرِ فلک
لانه بر گهواره‌ی جنبانِ شک.
لانه می‌جنبد وز او ارکانِ مرغ،
ژیغ ژیغش می‌خراشد جانِ مرغ.
ای خدا! گر شک نبودی در میان
کی چنین تاریک بود این خاکدان؟
گر نه تن زندانِ تردید آمدی
شب پُراز فانوسِ خورشید آمدی.
من همان مرغم که وای آوازِ او
سوزِ مأیوسان همه از سازِ او
او ز شب در وای و شب دلشاد از اوست
شب، خوش از مرغی که در فریاد از اوست،
گاه بالی می‌زند در قعرِ آن
گاه وایی می‌کشد از سوزِ جان.
خود اگر شب سرخوش از وایش نبود
لاجرم این بند بر پایش نبود.
وای اگر تابد به زندانبانِ ریش
آفتابِ عشقی از محبوسِ خویش!
من همان مرغم، نه افزونم نه کم.
قایقی سرگشته بر دریای غم:
گر امیدم پیش رانَد یک نفس
روحِ دریایم کشانَد بازپس.
گر امیدم وانهد با خویشتن
مدفنِ دریای بی‌پایان و، من!
ور نه خود بازم نهد دریای پیر
گو بیا، امید! و پارویی بگیر!
خود نه از امید رَستم نی ز غم
وین میان خوش دست‌وپایی می‌زنم.
من همان مرغم که پر بگشود و بست
ره ز شب نشناخت، در ظلمت نشست.
نه‌ش غمِ جان است و نه‌ش پروای نام
می‌زند وایی به ظلمت، والسلام.
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — غروبِ «سيارود»
می‌چکد سمفونیِ شب
                             آرام
روی دلتنگیِ خاموشِ غروب.
 
مغرب
      از آتشِ افسرده‌ی روز
بی‌صدا می‌سوزد.
 
می‌برد نغمه‌ی دلتنگی را
                             بادِ جنوب
تا کند زمزمه بر بامِ هوا.
نیست حرفی به لبانش
                           لیکن
مانده با خامُشی‌اش مطلب‌ها.
 
می‌پرد موج‌زنان بازمی‌آید به فرود
همچون آن سایه‌ی لغزانِ شب‌کور،
هی‌هیِ چوپان
                 از دور.
 
می‌خزد مار
چون آن جاده‌ی پیچانِ چون مار.
در سراشیبیِ غوغاگرِ رود.
 
□
 
بی‌که از خیمه‌ی رازش به‌درآید
وه که می‌خواند
                  جنگل
                        چه به‌شور!
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — در دوردست...
در دوردست، آتشی اما نه دودناک
در ساحلِ شکفته‌ی دریای سردِ شب
پُرشعله می‌فروزد.
 
آیا چه اتفاق؟
کاخی‌ست سربلند که می‌سوزد؟
یا خرمنی ــ که مانده ز کینه
در آتشِ نفاق ــ؟
 
□
 
هیچ اتفاق نیست!
 
در دوردست، آتشی اما نه دودناک
در ساحلِ شکفته‌ی شب شعله می‌زند؛
وین‌جا، کنارِ ما، شبِ هول است
در کامِ خویش گرم
وز قصه باخبر.
او را لجاجتی‌ست که، با هرچه پیشِ دست،
روی سیاه را
سازد سیاه‌تر.
 
□
 
آری! در این کنار
هیچ اتفاق نیست:
 
در دوردست آتشی اما نه دودناک،
وین‌جای دودی از اثرِ یک چراغ نیست!
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — بر سنگ‌فرش
یارانِ ناشناخته‌ام
چون اخترانِ سوخته
چندان به خاکِ تیره فروریختند سرد
                                         که گفتی
دیگر
    زمین
        همیشه
                شبی بی‌ستاره ماند.
 
□
آنگاه
    من
       که بودم
جغدِ سکوتِ لانه‌ی تاریکِ دردِ خویش،
چنگِ زهم‌گسیخته‌زه را
یک سو نهادم
فانوس برگرفته به معبر درآمدم
گشتم میانِ کوچه‌ی مردم
این بانگ با لب‌ام شررافشان:
                                  «ــ آهای!
                                      از پُشتِ شیشه‌ها به خیابان نظر کنید!
                                      خون را به سنگفرش ببینید!...
                                      این خونِ صبحگاه است گویی به سنگفرش
                                      کاین‌گونه می‌تپد دلِ خورشید
                                      در قطره‌های آن...»
 
□
 
بادی شتابناک گذر کرد
بر خفتگانِ خاک،
افکند آشیانه‌ی متروکِ زاغ را
از شاخه‌ی برهنه‌ی انجیرِ پیرِ باغ...
 
«ــ خورشید زنده است!
    در این شبِ سیا [که سیاهیِ روسیا
                            تا قندرونِ کینه بخاید
                            از پای تا به سر همه جانش شده دهن،]
    آهنگِ پُرصلابتِ تپشِ قلبِ خورشید را
                                                       من
    روشن‌تر
    پُرخشم‌تر
    پُرضربه‌تر شنیده‌ام از پیش...
    از پُشتِ شیشه‌ها به خیابان نظر کنید!
 
    از پُشتِ شیشه‌ها
    به خیابان نظر کنید!
 
    از پُشتِ شیشه‌ها به خیابان
    نظر کنید!
 
    از پُشتِ شیشه‌ها...
 
□
 
نوبرگ‌های خورشید
بر پیچکِ کنارِ درِ باغِ کهنه رُست.
 
فانوس‌های شوخِ ستاره
آویخت بر رواقِ گذرگاهِ آفتاب...
 
□
 
من بازگشتم از راه،
جانم همه امید
قلبم همه تپش.
 
چنگِ ز هم گسیخته زه را
                             زه بستم
پای دریچه
           بنشستم
وز نغمه‌یی
            که خواندم پُرشور
جامِ لبانِ سردِ شهیدانِ کوچه را
با نوشخندِ فتح
                 شکستم:
 
«ــ آهای!
    این خونِ صبحگاه است گویی به سنگفرش
    کاین گونه می‌تپد دلِ خورشید
    در قطره‌های آن...
 
    از پُشتِ شیشه‌ها به خیابان نظر کنید
 
    خون را به سنگفرش ببینید!
 
    خون را به سنگفرش
    ببینید!
 
    خون را
    به سنگفرش...»
 
۱۳۳۶
زندانِ موقتِ شهربانی

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — کیفر
در این‌جا چار زندان است
به هر زندان دوچندان نقب، در هر نقب چندین حجره، در هر حجره چندین مرد در زنجیر...
 
از این زنجیریان، یک تن، زنش را در تبِ تاریکِ بهتانی به ضربِ دشنه‌یی کشته است.
از این مردان، یکی، در ظهرِ تابستانِ سوزان، نانِ فرزندانِ خود را، بر سرِ برزن،
به خونِ نان‌فروشِ سختِ دندان‌گرد آغشته‌ست.
 
از اینان، چند کس در خلوتِ یک روزِ باران‌ریز بر راهِ رباخواری نشسته‌اند
کسانی در سکوتِ کوچه از دیوارِ کوتاهی به روی بام جَسته‌اند
کسانی نیم‌شب، در گورهای تازه، دندانِ طلای مردگان را می‌شکسته‌اند.
 
من اما هیچ‌کس را در شبی تاریک و توفانی
                                                    نکشته‌ام
من اما راه بر مردِ رباخواری
                               نبسته‌ام
من اما نیمه‌های شب
                          ز بامی بر سرِ بامی نجسته‌ام.
 
□
 
در این‌جا چار زندان است
به هر زندان دوچندان نقب و در هر نقب چندین حجره، در هر حجره چندین مرد در زنجیر...
 
در این زنجیریان هستند مردانی که مُردارِ زنان را دوست می‌دارند.
در این زنجیریان هستند مردانی که در رؤیایِشان هر شب زنی در وحشتِ مرگ از جگر برمی‌کشد فریاد.
 
من اما، در زنان چیزی نمی‌یابم ــ گر آن همزاد را روزی نیابم ناگهان، خاموش ــ
من اما، در دلِ کهسارِ رؤیاهای خود،
جز انعکاسِ سردِ آهنگِ صبورِ این علف‌های بیابانی که می‌رویند و می‌پوسند و می‌خشکند و می‌ریزند،
با چیزی ندارم گوش.
مرا گر خود نبود این بند، شاید بامدادی، هم‌چو یادی دور و لغزان، می‌گذشتم از ترازِ خاکِ سردِ پست...
 
جُرم این است!
جُرم این است!
 
۱۳۳۶
زندانِ موقت

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — ماهی
من فکر می‌کنم
هرگز نبوده قلبِ من
                       اینگونه
                              گرم و سُرخ:
 
احساس می‌کنم
در بدترین دقایقِ این شامِ مرگ‌زای
چندین هزار چشمه‌ی خورشید
                                    در دلم
می‌جوشد از یقین؛
احساس می‌کنم
در هر کنار و گوشه‌ی این شوره‌زارِ یأس
چندین هزار جنگلِ شاداب
                               ناگهان
می‌روید از زمین.
 
□
 
آه ای یقینِ گم‌شده، ای ماهیِ گریز
در برکه‌های آینه لغزیده توبه‌تو!
من آبگیرِ صافی‌ام، اینک! به سِحرِ عشق؛
از برکه‌های آینه راهی به من بجو!
 
□
 
من فکر می‌کنم
هرگز نبوده
            دستِ من
                       این سان بزرگ و شاد:
 
احساس می‌کنم
در چشمِ من
               به آبشرِ اشکِ سُرخ‌گون
خورشیدِ بی‌غروبِ سرودی کشد نفس؛
 
احساس می‌کنم
در هر رگم
            به هر تپشِ قلبِ من
                                    کنون
بیدارباشِ قافله‌یی می‌زند جرس.
 
□
 
آمد شبی برهنه‌ام از در
                             چو روحِ آب
در سینه‌اش دو ماهی و در دستش آینه
گیسویِ خیسِ او خزه‌بو، چون خزه به‌هم.
 
من بانگ برکشیدم از آستانِ یأس:
«ــ آه ای یقینِ یافته، بازت نمی‌نهم!»
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — کاج
به ابوالفضل نجفی
همچو بوتیمارِ مجروحی ــ نشسته بر لبِ دریاچه‌ی شب ــ می‌خورَد اندوه
 
شامگاه
         اندیشناک و خسته و مغموم.
 
کاج‌های پیر تاریکند و در اندیشه‌ی تاریک.
من غمین و خسته و اندیشناکم چون غروبِ شوم.
 
من چنان
          چون کاج‌های پیر
                               تاریکم که پنداری
دیرگاهی هست
                    تا خورشید
                                بر جانم نتابیده‌ست.
 
می‌کشم بی‌نقشه
                      در غم‌خانه‌ی خود
                                           پای
می‌کشم بی‌وقفه
                     بر پیشانیِ خود
                                       دست...
 
□
 
«ــ ای پیمبرهای سرگردانِ نیکی!
    ای پیمبرهای
                  بی‌تکفیرِ
                           بی‌زنجیرِ
                                     بی‌شمشیر!
 
در گذرگاهی چنین از عافیت مهجور،
بی‌کتابی اندر آن از دوزخی سوزان حکایت‌های رعب‌انگیز،
پرچمِ محزونِتان را
                    سخت
دور می‌بینم که باد افتاده باشد روزی اندر سینه‌ی مغرور!
 
زهرِ رنج از ناتوانی‌های معصومانه‌تان در دل،
هم‌چو بوتیمار
بر لبِ دریاچه‌ی شب می‌خورم اندوه.
آنچنان چون کاجِ پیری پُرغبارم من، که گویی دیرگاهی رفته کز ابری
نم‌نمی باران نباریده‌ست.
 
می‌کشم
           بی‌نقشه
                     در غم‌خانه‌ی خود پای...
می‌کشم
           بی‌وقفه
                   بر پیشانیِ خود دست...
 
۱۳۳۶
زندانِ موقت

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — پُل ِ الله‌وردی‌خان
به فروز و یحیی هدی
و به یادِ عزیزی که چه تلخ پایمردی کرد
بادها، ابرِ عبیرآمیز را
ابر، باران‌های حاصلخیز را...
 
اژدهایی خفته را مانَد
                          به روی رودِ پیچان
                                                پُل:
پای‌ها در آب و سر بر ساحلی هشته
هشته دُم بر ساحلِ دیگر ــ
نه‌ش به سر اندیشه‌یی از خشکسالی‌هاست
نه‌ش به دل اندیشه از طغیان
نه‌ش سروری با نسیمی خُرد
نه‌ش غروری با تبِ توفان
نه‌ش امیدی می‌پزد در سر
نه‌ش ملالی می‌خلد در جان؛
 
بندبندِ استخوانش داستان از بی‌خیالی‌هاست...
 
□
 
بادها، ابرِ عبیرآمیز را
ابر، باران‌هایِ حاصلخیز را...
 
معبرِ خورشید و باران
                        بی‌خیالی هیچ‌اش از باران و از خورشید
                                                                       بر جای
                                                                               ایستاده
                                                                                          پُل!
 
معبرِ بسیار موکب‌های پُرفانوس و پُرجنجالِ شادی‌های عالم‌گیر
معبرِ بسیار موکب‌های اندُهگینِ نالش‌ریزِ سر در زیر؛
خشت خشتِ هیکلش
                          از نامداری‌های بی‌نامان فروپوشیده
                                                                    بر جای
                                                                            ایستاده
                                                                                       پُل!
 
□
 
بادها، ابرِ عبیرآمیز را
ابر، باران‌های حاصلخیز را...
 
گاوِ مجروحی به زیرِ بار
روستایی‌مردی از دنبال
تنگ‌نای گُرده‌ی پُل را به سوی ساحلِ خاموش می‌پیماید اندر مه که
                                                                                  گویی در اجاقِ دودناکِ شام
                                                                                                                    می‌سوزد.
 
هم در این هنگام
از فرازِ جان‌پناهِ بی‌خیالِ سرد
                                  مردی در خیال آرام
                                                         بر غوغای رودِ تندِ پیچان
                                                                                     چشم
                                                                                            می‌دوزد.
 
۱۳۳۷
اصفهان - فروردس

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — شبانه
به اسماعیل صارمی
ای خداوند! از درونِ شب
گوش با زنگِ غریوی وحشت‌انگیزم
 
گر نشینم منکسر بر جای
ور ز جا چون باد برخیزم،
ای خداوند! از درونِ شب
گوش با زنگِ غریوی وحشت‌انگیزم.
 
□
 
می‌کِشم هر ناله‌ی این شامِ خونین را
در ترازوی غریواندیش،
می‌چشم هر صوتِ بی‌هنگامِ مسکین را
در مذاقِ نعره‌جوی خویش.
 
□
 
گوش با زنگِ غریوی وحشت‌انگیزم
ای خداوند! از درونِ شب.
 
گر ندارم جنبشی با جای
ور ندارم قصه‌یی با لب،
گوش با زنگِ غریوی وحشت‌انگیزم
ای خداوند! از درونِ شب.
 
فروردین ۱۳۳۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — طرح
برای پروین دولت‌آبادی
 شب
      با گلوی خونین
                       خوانده‌ست
                                     دیرگاه.
 
دریا
   نشسته سرد.
یک شاخه
           در سیاهیِ جنگل
                                به سوی نور
فریاد می‌کشد.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — فقر
از رنجی خسته‌ام که از آنِ من نیست
بر خاکی نشسته‌ام که از آنِ من نیست
 
با نامی زیسته‌ام که از آنِ من نیست
از دردی گریسته‌ام که از آنِ من نیست
 
از لذتی جان‌گرفته‌ام که از آنِ من نیست
به مرگی جان می‌سپارم که از آنِ من نیست.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — مرثيه برای مردگانِ ديگر
۱
ارابه‌ها
 
ارابه‌هایی از آن سوی جهان آمده است.
بی‌غوغای آهن‌ها
که گوش‌های زمانِ ما را انباشته است.
 
ارابه‌هایی از آن سوی زمان آمده‌است.
 
□
 
گرسنگان از جای برنخاستند
چرا که از بارِ ارابه‌ها عطرِ نانِ گرم بر نمی‌خاست؛
 
برهنگان از جای برنخاستند
چرا که از بارِ ارابه‌ها خش‌خشِ جامه‌هایی بر نمی‌خاست
 
زندانیان از جای برنخاستند
چرا که محموله‌ی ارابه‌ها نه دار بود نه آزادی
 
مردگان از جای بر نخاستند
چرا که امید نمی‌رفت فرشتگانی رانندگانِ ارابه‌ها باشند.
 
ارابه‌هایی از آن سوی جهان آمده است.
بی‌غوغای آهن‌ها
که گوش‌های زمانِ ما را انباشته.
 
ارابه‌هایی از آن سوی زمان آمده‌اند
بی‌آن‌که امیدی با خود آورده باشند.
 
 
۲
دو شبح
 
ریشه‌ها در خاک
ریشه‌ها در آب
ریشه‌ها در فریاد.
 
□
 
شب از ارواحِ سکوت سرشار است
و دست‌هایی که ارواح را می‌رانند
و دست‌هایی که ارواح را به دور
                                       به دوردست
                                                     می‌تارانند.
 
□
 
ــ دو شبح در ظلمات
  تا مرزهای خستگی رقصیده‌اند.
 
ــ ما رقصیده‌ایم
  ما تا مرزهای خستگی رقصیده‌ایم.
 
ــ دو شبح در ظلمات
  در رقصی جادویی، خستگی‌ها را بازنموده‌اند.
 
ــ ما رقصیده‌ایم
  ما خستگی‌ها را بازنموده‌ایم.
 
□
 
شب از ارواحِ سکوت
                         سرشار است
ریشه‌ها
         از فریاد و
رقص‌ها
        از خستگی.
 
 
۳
جزعشق
 
جز عشقی جنون‌آسا
هر چیزِ این جهانِ شما جنون‌آساست ــ
 
جز عشقِ
           به زنی
که من دوست می‌دارم.
 
□
 
چگونه لعنت‌ها
از تقدیس‌ها
              لذت‌انگیزتر آمده است!
 
چگونه مرگ
شادی‌بخش‌تر از زندگی‌ست!
 
چگونه گرسنگی را
گرم‌تر از نانِ شما
                     می‌باید پذیرفت!
 
□
 
لعنت به شما، که جز عشقِ جنون‌آسا
همه چیزِ این جهانِ شما جنون‌آساست!
 
 
۴
اصرار
 
خسته
        شکسته و
                     دل‌بسته
 
من هستم
من هستم
من هستم
 
□
 
از این فریاد
             تا آن فریاد
سکوتی نشسته است.
 
لب‌بسته در دره‌های سکوت
                                   سرگردانم.
 
من می‌دانم
من می‌دانم
من می‌دانم
 
□
 
جنبشِ شاخه‌یی
                     از جنگلی خبر می‌دهد
و رقصِ لرزانِ شمعی ناتوان
از سنگینیِ پابرجای هزاران جارِ خاموش،
 
          در خاموشی نشسته‌ام
          خسته‌ام
          درهم‌شکسته‌ام
          من
          دل‌بسته‌ام.
 
 
۵
از نفرتی لبریز
 
ما نوشتیم و گریستیم
ما خنده‌کنان به رقص برخاستیم
ما نعره‌زنان از سرِ جان گذشتیم...
 
کس را پروای ما نبود.
 
در دوردست
              مردی را به دار آویختند.
 
کسی به تماشا سر برنداشت.
 
□
 
ما نشستیم و گریستیم
ما با فریادی
از قالبِ خود
برآمدیم.
 
 
۶
فریادی و... دیگر هیچ
 
فریادی و دیگر هیچ.
چرا که امید آنچنان توانا نیست
که پا بر سرِ یأس بتواند نهاد.
 
□
 
بر بسترِ سبزه‌ها خفته‌ایم
با یقینِ سنگ
بر بسترِ سبزه‌ها با عشق پیوند نهاده‌ایم
و با امیدی بی‌شکست
از بسترِ سبزه‌ها
با عشقی به یقینِ سنگ برخاسته‌ایم
 
اما یأس آنچنان تواناست
که بسترها و سنگ، زمزمه‌یی بیش نیست.
 
فریادی
و دیگر
هیچ!
 
 
۷
فریادی ...
 
مرا عظیم‌تر از این آرزویی نمانده است
که به جُستجوی فریادی گم‌شده برخیزم.
 
با یاریِ فانوسی خُرد
یا بی‌یاریِ آن،
در هر جای این زمین
یا هر کجای این آسمان.
 
فریادی که نیم‌شبی
از سرِ ندانم چه نیازِ ناشناخته از جانِ من برآمد
و به آسمانِ ناپیدا گریخت...
 
□
 
ای تمامیِ دروازه‌های جهان!
مرا به بازیافتنِ فریادِ گم‌شده‌ی خویش
مددی کنید!
 
۲ تیر ۱۳۳۷
درمرگِ ایمرناگی

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — شبانه
به محمود کیانوش
شب تار
شب بیدار
شب سرشار است.
زیباتر شبی برای مردن.
 
آسمان را بگو از الماسِ ستارگانش خنجری به من دهد.
 
□
 
شب
سراسرِ شب
                یکسر
از حماسه‌ی دریای بهانه‌جو بی‌خواب مانده است.
 
دریای خالی
دریای بی‌نوا...
 
□
 
جنگلِ سالخورده به‌سنگینی نفسی کشید و جنبشی کرد
و مرغی که از کرانه‌ی ماسه‌پوشیده پَرکشیده‌بود
غریوکشان
به تالابِ تیره‌گون
                   درنشست.
 
تالابِ تاریک
سبک از خواب برآمد
و با لالای بی‌سکونِ دریای بیهوده
                                        باز
به خوابی بی‌رؤیا
فروشد...
 
□
 
جنگل با ناله و حماسه بیگانه است
و زخمِ تبر را با لعابِ سبزِ خزه
                                   فرومی‌پوشد.
 
حماسه‌ی دریا
از وحشتِ سکون و سکوت است.
 
□
 
شب تار است
شب بیمار است
از غریوِ دریای وحشت‌زده بیدار است
شب از سایه‌ها و غریوِ دریا سرشار است
 
زیباتر شبی برای دوست‌داشتن.
 
با چشمانِ تو مرا به الماسِ ستاره‌ها نیازی نیست.
با آسمان
بگو.
۱۳۳۷/۴/۱۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — باران
آنگاه بانویِ پُرغرورِ عشقِ خود را دیدم
در آستانه‌ی پُرنیلوفر،
که به آسمانِ بارانی می‌اندیشید
 
و آنگاه بانوی پُرغرورِ عشقِ خود را دیدم
در آستانه‌ی پُرنیلوفرِ باران،
که پیرهنش دستخوشِ بادی شوخ بود
 
و آنگاه بانوی پُرغرورِ باران را
در آستانه‌ی نیلوفرها،
که از سفرِ دشوارِ آسمان بازمی‌آمد.
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — نیم‌شب
پنجه‌ی سردِ باد در اندیشه‌ی گزندی نیست
من اما هراسانم:
گویی بانوی سیه‌جامه
فاجعه را
          پیشاپیش
بر بامِ خانه می‌گرید.
 
و پنجه‌ی بی‌خیالِ باد
در این انبانِ خالی
در جُستجوی چیزی‌ست.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — شبانه
عشق
خاطره‌یی‌ست به انتظارِ حدوث و تجدد نشسته،
چرا که آنان اکنون هر دو خفته‌اند:
در این سویِ بستر
                       مردی و
زنی
    در آن‌سوی.
 
□
 
تُندبادی بر درگاه و
تُندباری بر بام.
 
مردی و زنی خفته.
 
و در انتظارِ تکرار و حدوث
عشقی
خسته.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — زن خفته
کنارِ من چسبیده به من در عظیم‌تر فاصله‌یی از من
سینه‌اش
به آرامی
از حباب‌های هوا
پُر و خالی
می‌شود.
چشم‌هایش که دوست می‌دارم ــ
زیرِ پلکانِ فروکشیده
                       نهفته است.
 
«کجایی؟
چیستی؟
چه می‌خواهی؟»
 
سینه‌اش
به آرامی
از حباب‌های هوا
پُر و خالی می‌شود.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — لوحِ گور
نه در رفتن حرکت بود
نه در ماندن سکونی.
شاخه‌ها را از ریشه جدایی نبود
و بادِ سخن‌چین
با برگ‌ها رازی چنان نگفت
که بشاید.
 
دوشیزه‌ی عشقِ من مادری بیگانه است
و ستاره‌ی پُرشتاب
در گذرگاهی مأیوس
بر مداری جاودانه می‌گردد.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — باران
بر شربِ بی‌پولکِ شب
شرابه‌های بی‌دریغِ باران...
 
□
 
در کنارِ ما بیگانه‌یی نیست
در کنارِ ما
آشنایی نیست
خانه خاموش است و بر شربِ سیاهِ شب
شرابه‌های سیمینِ باران.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — تاشک
بُن‌بستِ سربه‌زیر
                     تا ابدیت گسترده است
دیوارِ سنگ
از دسترسِ لمس به دور است.
در میدانی که در آن
                       خوانچه و تابوت
                                         بی‌معارض می‌گذرد
لبخنده و اشک را
مجالِ تأملی نیست.
 
□
 
خانه‌ها در معبرِ بادِ نااستوار
استوارند،
درخت، در گذرگاهِ بادِ شوخ وقار می‌فروشد.
 
«ــ درخت، برادرِ من!
    اینک
    تبردار از کوره‌راهِ پُرسنگ به زیر می‌آید!»
 
«ــ ای مسافر، همدردِ من!
    به سرمنزلِ یقین اگر فرود آمده‌ای
    دیگر تو را تا به سرمنزلِ شک
    جز پرت‌گاهی ناگزیر
                              در پیش نیست!»
 
□
 
خانه‌ها در معبرِ بادِ استوار
نااستوارند،
درخت، در معبرِ بادِ جدی
عشوه می‌فروشد...
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — باغ آینه — معاد
من
باد و
مادرِ هوا خواهم شد
و گردشِ زمین را
                    به‌سانِ جنبشِ مولی
در گندابِ تنم احساس
                            خواهم کرد.
 
من
خاک و
مولِ زمین خواهم شد
و هوا
به‌سانِ زهدانِ زنی در برم خواهد گرفت.
 
از سردیِ مرده‌وارِ پیکرِ خاکیِ خویش
رنجه خواهم شد.
از فشارِ شهوتناکِ بازوانِ نسیمیِ خویش
شکنجه خواهم شد.
از دیدارِ خویش عذابِ فراوان خواهم کشید
و سخنانِ همیشه را
در دو گوشِ بی‌رغبتِ خویش
مکرر خواهم کرد.
 
۱۳۳۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو