mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — در آستانه — طبيعتِ بی‌جان
به میترا اسپهبد

دسته‌ی کاغذ
بر میز
در نخستین نگاهِ آفتاب.
 
کتابی مبهم و
سیگاری خاکسترشده کنارِ فنجانِ چای از یادرفته.
 
بحثی ممنوع
در ذهن.
 
آذرِ ۱۳۷۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — خلاصه‌ی احوال
چیزی به جا نماند
                      حتا
که نفرینی
             بدرقه‌ی راهم کند.
 
با اذانِ بی‌هنگامِ پدر
                         به جهان آمدم
در دستانِ ماماچه‌پلیدک
که قضا را
            وضو ساخته بود.
 
هوا را مصرف کردم
اقیانوس را مصرف کردم
سیاره را مصرف کردم
خدا را مصرف کردم
و لعنت شدن را، بر جای،
چیزی به جای بِنَماندم.
 
۴ آبانِ ۱۳۷۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — آن روز در اين وادی...
به یادِ زنده‌ی جاودان مرتضا کیوان

آن روز در این وادی پاتاوه گشادیم
که مرده‌یی اینجا در خاک نهادیم.
 
 
چراغش به پُفی مُرد و
ظلمت به جانش درنشست
                                  اما
چشم‌اندازِ جهان
                    همچنان شناور ماند
در روزِ جهان.
 
مُردِ‌گان
         در شبِ خویش
                            از مشاهده بی‌بهره می‌مانند
اما بندِ نافِ پیوند
هم از آن‌دست
به جای است. ــ
یکی واگَرد و به دیروز نگاهی کن:
آن سوی فرداها بود که جهان به آینده پا نهاد.
 
۷ فروردینِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — خاطره
شب
      سراسر
                زنجيرِ زنجره بود
                                   تا سحر،
سحرگه
به‌ناگاه با قُشَعْريره‌ی درد
در لطمه‌ی جانِ ما
جنگل
       از خواب واگشود
مژگانِ حيرانِ برگش را
پلکِ آشفته‌ی مرگش را،
و نعره‌ی اُزگَلِ ارّه‌ زنجيری
سُرخ
      بر سبزیِ‌ نگرانِ دره
                              فروريخت.
 
□
 
تا به کسالتِ زردِ تابستان پناه آريم
دلشکسته
             به‌ترکِ کوه گفتيم.
 
۱۲ شهريورِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — بر کدام جنازه زار می‌زند...؟
بر کدام جنازه زار می‌زند این ساز؟
بر کدام مُرده‌ی پنهان می‌گرید
این سازِ بی‌زمان؟
در کدام غار
بر کدام تاریخ می‌موید این سیم و زِه، این پنجه‌ی نادان؟ 
 
                                        بگذار برخیزد مردمِ بی‌لبخند
                                        بگذار برخیزد!
 
زاری در باغچه بس تلخ است
زاری بر چشمه‌ی صافی
زاری بر لقاحِ شکوفه بس تلخ است
زاری بر شراعِ بلندِ نسیم
زاری بر سپیدارِ سبزبالا بس تلخ است.
بر برکه‌ی لاجوردینِ ماهی و باد چه می‌کند این مدیحه‌گوی تباهی؟
مطربِ گورخانه به شهر اندر چه می‌کند
زیرِ دریچه‌های بی‌گناهی؟
 
                                        بگذار برخیزد مردمِ بی‌لبخند
                                        بگذار برخیزد!
 
۱۸ شهریورِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — ما نیز...
به محمدجواد گلبن
ما نیز روزگاری
لحظه‌یی سالی قرنی هزاره‌یی ازاین پیش‌تَرَک
هم در این‌جای ایستاده بودیم،
بر این سیّاره بر این خاک
در مجالی تنگ ــ هم‌ازاین‌دست ــ
در حریرِ ظلمات، در کتانِ آفتاب
در ایوانِ گسترده‌ی مهتاب
در تارهای باران
در شادَرْوانِ بوران
در حجله‌ی شادی
در حصارِ اندوه
 
تنها با خود
تنها با دیگران
یگانه در عشق
یگانه در سرود
سرشار از حیات
سرشار از مرگ.
 
□
 
ما نیز گذشته‌ایم
چون تو بر این سیاره بر این خاک
در مجالِ تنگِ سالی چند
هم از این‌جا که تو ایستاده‌ای اکنون
فروتن یا فرومایه
خندان یا غمین
سبک‌پای یا گران‌بار
آزاد یا گرفتار.
 
□
 
ما نیز
روزگاری
آری.
 
آری
ما نیز
روزگاری...
 
۲۲ مهرِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — قناری گفت...
به هوشنگ گلشیری

قناری گفت: ــ کُره‌ی ما
کُره‌ی قفس‌ها با میله‌های زرین و چینه‌دانِ چینی.
 
 
ماهی‌ سُرخِ سفره‌ی هفت‌سین‌اش به محیطی تعبیر کرد
که هر بهار
              متبلور می‌شود.
 
کرکس گفت: ــ سیاره‌ی من
سیاره‌ی بی‌همتایی که در آن
مرگ
      مائده می‌آفریند.
 
کوسه گفت: ــ زمین
سفره‌ی برکت‌خیزِ اقیانوس‌ها.
 
انسان سخنی نگفت
تنها او بود که جامه به تن داشت
و آستینش از اشک تَر بود.
 
۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — نه عادلانه نه زيبا بود...
نه عادلانه نه زیبا بود
                         جهان
پیش از آن که ما به صحنه برآییم.
 
به عدلِ دست‌نایافته اندیشیدیم
و زیبایی
          در وجود آمد.
 
۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — آن روی ديگرت...
آن روی دیگرت
زشتی‌ هلاکت‌باری‌ست
ای نیمرخِ حیات‌بخشِ ژانوس!
 
۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — یکی کودک بودن...
به ایسای شاعر
یکی کودک بودن
                    آه!
یکی کودک بودن در لحظه‌ی غرشِ آن توپِ آشتی
و گردشِ مبهوتِ سیبِ سُرخ
بر آیینه.
 
یکی کودک بودن
در این روزِ دبستانِ بسته
و خِش‌خشِ نخستین برفِ سنگین‌بار
بر آدمکِ سردِ باغچه.
 
□
 
در این روزِ بی‌امتیاز
تنها
     مگر
          یکی کودک بودن.
 
۲۶ فروردینِ ۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — ترانه
بر این کناره تا کرانه‌ی آمودریا
آبی می‌گذشت که دگر نیست:
رودی که به روزگارانِ دراز سُرید و از یاد شد
رودی که فروخشکید و بر باد شد.
 
بر این امواج تا رودبارانِ سند
زورقی می‌گذشت که دگر نیست:
زورقی که روزی چند در خاطری نقش بست
وانگه به خرسنگی برآمد و درهم شکست.
 
بر این زورق از بندری به شهرْبندری
زورق‌بانی پارو می‌کشید که دگر نیست:
پاروکشی که هر سفر شوریده دختری‌ش دیده به راه داشت
که به امیدی مبهم نهالِ آرزویی به دل می‌کاشت.
 
بر این رودِ پادرجای
امیدی درخشید که دگر نیست:
امیدِ سعادتی که پابرجا می‌نمود
لیکن در بسترِ خویش به جز خوابی گذرا نبود.
 
تیرِ ۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — سِفْرِ شُهود
زمین را انعطافی نبود
سیاره‌یی آتی بود
لُکِّه سنگی بود
                  آونگ
که هنوز مدار نمی‌شناخت زمین،
و سرگذشتِ سُرخش
                           تنها
التهابی درک‌ناشده بود
فراپیشِ زمان.
 
سنگ‌پاره‌یی بی‌تمیز که در خُشکای خمیره‌اش هنوز
«خود» را خبر از «خویشتن» نبود،
که هنوز نه بهشتی بود
نه ماری و سیبی،
نه انجیربُنی که برگش
                          درزِ گندم را
                                        شرم آموزد
از آن پس که بشکافد
از آن پس که سنگ‌پاره واشِکافد
و زمین به اُلگوی ما شیار و تخمه شود:
سیّاره‌یی به عشوه گریزان
بر مدارِ خشک و خیس‌اش
نا‌ آگاه از میلاد و
                    بی‌خبر از مرگ.
 
چه به یکدیگر ماننده! شگفتا، چه به یکدیگر ماننده!
 
□
 
حضوری مشکوک در درون و
                                 حضوری مشکوک در برون
مرزی مشکوک میانِ برون و درون ــ
 
عشق را چگونه بازشناختی؟
 
کجا پنهان بود حضورِ چنین آگاهت
بر آن توده‌ی بی‌ادراک
در آن رُستاقِ کوتاهنوز؟
 
خفته‌ی بیدارِ کدام بستر بودی
کدام بسترِ ناگشوده؟
نوزاده‌ی بالغِ کدام مادر بودی
کدام دوشیزه‌ْمادرِ نابِسوده؟
 
سنگ
       از تو
            خاکِ بُستانی شدن چگونه آموخت؟
 
خاک
      از تو
           شیارِ پذیرا شدن چگونه آموخت؟
 
بذر
    از شیار
             امانِ محبت جُستن
جهان را
          مَضیفِ مهربانِ گرسنگی خواستن
زنبور و پرنده را
بشارتِ شهد و سرود آوردن
ریشه را در ظلمات
به ضیافتِ آب و آفتاب بردن
چشم
       بر جلوه‌ی هستی گشودن و
چشم از حیات بربستن و
                               باز
گرسنه گداوار
                دیده به زندگی گشودن
مردن و بازآمدن و دیگرباره بمردن...
این همه را
از کجا آموختی؟
 
□
 
آن پاره‌سنگِ بی‌نشان بودم من در آن التهابِ نخستین
آن پاره‌ْسکونِ خاموش بودم من در آن ملالِ بی‌خویشتنی
آن بوده‌ی بی‌مکان بودم من
آن باشنده‌ی بی‌زمان. ــ
 
به کدام ذکرم آزاد کردی
به کدام طلسمِ اعظم
به کدام لمسِ سرانگشتِ جادوی؟
 
از کجا دریافتی درختِ اسفندگان
بهاران را با احساسِ سبزِ تو سلام می‌گوید
و ببرِ بیشه
غرورش را در آیینه‌ی احساسِ تو می‌آراید؟
 
از کجا دانستی؟
 
□
 
هنوز این آن پرسشِ سوزان است،
و چراغِ کهکشان را
به پُفی چه دردناک خاموش می‌کند اندوهِ این ندانستن:
                                                                    برگِ بی‌ظرافتِ آن باغِ هرگزتاهنوز
                                                                    عشق را
                                                                               ناشناخته
                                                                    بَرابَرْنهادِ آزرم
                                                                    چگونه کرد؟
 
(هنوز
      این
          آن پرسشِ سوزان است.)
 
۷ دیِ ۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — قفس قفس اين قفس...
قفس
قفس این قفس این قفس...
 
پرنده
      در خوابش از یاد می‌بَرَد
من اما در خواب می‌بینمش،
که خود
         به بیداری
نقشی به کمالم
                    از قفس.
 
□
 
از ما دو
         کدام؟ ــ
تو که زندانت تو را زمزمه می‌کند
یا من
که غریوِ خود را نیز
                      نمی‌شنوم؟
تو که زندانت مرا غریو می‌کشد،
یا من
که زمزمه‌ی تو
                  در این بهارانم
مجالِ باغ و دماغِ سبزه‌زار نمی‌دهد؟ ــ
 
از ما دو
         کدام؟
 
□
 
قفس
این زمزمه
این غریو
این بهاران
این قفس این قفس این قفس ای امان!
 
۲۲ فروردینِ ۱۳۷۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — جوشان از خشم...
جوشان از خشم
مسلسل را به زمین کوفت
دندان به دندان بَرفشرده
کلوخ‌ْپاره‌یی برداشت با دشنامی زشت
و با دشنامی زشت
بَرابَریان را هدف گرفت.
 
هم‌سنگران خنده‌ها نهان کردند.
 
سهراب گفت:
                ــ آه! دیدی؟
                   سرانجام
                   او نیز...
 
۱۱ اردیبهشتِ ۱۳۷۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — بوسه
لب را با لب
در این سکوت
در این خاموشی‌ گویا
گویاتر از هرآنچه شگفت‌انگیزتر کرامتِ آدمی به شمار است
در رشته‌ی بی‌انتهای معجزتی که اوست...
 
در این اعترافِ خاموش،
در این «همان»
که توانَد در میان نهاد
با لبی
       لبی
بی‌وساطتِ آنچه شنودن را باید...
 
آن احساسِ عمیقِ امان، در این پیرانه‌سر
که هنوز
          پرواز در تداوم است
                                 هم ازآنگونه کز آغاز:
رابطه‌یی معجزآیت
از یقینی که در آن آشیان گذشت
                                        در پایانِ این بهاران
تا گمانی که به خاطری گذرد
                                   در آغازِ یکی خزان.
 
۱۵ خردادِ ۱۳۷۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — گدایانِ بیابانی
سربه‌سر سرتاسر در سراسرِ دشت
راه به پایان بُرده‌اند
گدایانِ بیابانی.
 
پای‌آبله
         مُرده‌اند
بر دو راهه‌ها همه،
در تساوی‌ فاصله با تو ــ ای نزدیک‌ترین چای‌خانه‌ی اُتراق! ــ
از لَه‌لَهِ سوزانِ بادِ سام
تا لاه‌لاهِ بی‌امانِ سوزِ زمستانی
گدایانِ بیابانی.
 
۲۸ مردادِ ۱۳۷۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — ببر
آن دَلاّدَلِّ حیات
                  که استتارِ مراقبتش
در زخمِ خاک
سراسر
نفسی فروخورده را مانَد.
 
سایه و زرد
مرگِ خاموش را مانَد،
مرگِ خفته را و قیلوله‌ی خوف را.
هر کَشاله‌اش کِیفی بی‌قرار است
                                          نهان
                                                در اعصابِ گرسنگی،
سایه‌ی بهمنی
به خویش اندر چپیده به هیأتِ اعماق.
 
هر سکون‌اش
                لحظه‌ی مقدرِ چنگالِ نامنتظر،
جلگه‌ی برف‌پوش
                   سراسر
اعلامِ حضورِ پنهانش:
به خون درغلتیدنِ خفتگانِ بی‌خبری
در گُرده‌گاهِ تاریخ.
 
□
 
ای به خوابِ خرگوران فروشده
به نوازشِ دستانِ شرورِ یکی بدنهاد!
ای زنجیرِ خواب گسسته به آوازِ پای رهگذری خوش‌سگال!
 
۱۷ آذرِ ۱۳۷۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — طرح‌های زمستانی
۱
چرکمرد‌گیِ‌ پُرجوش و جنجالِ کلاغان و
سپیدی‌ِ درازگوی برف...
 
 
ته‌سُفره‌ی تکانیده به مرزِ کَرت
تنها حادثه است.
 
مردِ پُشتِ دریچه‌ی زردتاب
به خورجینِ کنارِ در می‌نگرد.
 
جهان
       اندوه‌گن
                رها شده با خویش.
و در آن سوی نهالستانِ عریان
هیچ چیز از واقعه سخنی نمی‌گوید.
 
۲۱ بهمنِ ۱۳۷۵
 
 
۲
 
آسمان
         بی‌گذر از شفق
                             به تاریکی درنشست.
 
دودِ رقیق
           از در و درزِ بام
بوی تپاله می‌پراکَنَد.
 
کنارِ چراغِ کلبه
نقلی ناشنیده می‌گوید بوته‌ی زرد و سُرخِ سَربند
و در تَویله‌ی تاریک
هنوز از گُرده‌ی یابوی خسته
بخار بر می‌خیزد.
 
۳۱ بهمنِ ۱۳۷۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — طرحِ بارانی
به جمشید لطفی

منطقِ لطیفِ شادی
چیزی به دُمبِ سکوتِ سیاسنگینِ فضا آویخت
تا لحظه‌ی‌ انفجارِ کبریتِ خفه در صندوقِ افق
                                                     خاموشی شود
و عبورِ فصیحِ موکبِ رگبار
بیاغازد.
 
برق و
ناوکِ پُرانکسارِ پولادِ سپید و
طبله‌طبله
           غَلتِ بی‌کوکِ طبلِ رعد
                                       بر بسترِ تشنه‌ی خاک.
 
خاک و
پای‌کوبانِ فصیحِ نوباوگانِ شادِ باران
در بارانی‌های خیسِ خویش.
آنگاه
جهان به‌تمامی:
زمین و زمان به‌تمامی و
                             آسمان به‌تمامی.
 
و آنگاه
سکوتِ مقدسِ خورشیدِ بشسته‌روی
بر سجاده‌ی خاک،
و درنگِ سنگینِ ساتورِ خونین
در قربانگاهِ بی‌داعیه‌ی فلق.
درنگِ سنگینِ ساتورِ خونین و
نزولِ لَختالَختِ تاریکی
چون خواب،
چونان لغزشِ خاکستری‌ خوابی بی‌گاه
بر خاک.
 
۲۸ فروردینِ ۱۳۷۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — در آستانه — میلاد
ناگهان
        عشق
                آفتاب‌وار
                          نقاب برافکند
و بام و در
           به صوتِ تجلی
                            درآکند،
شعشعه‌ی آذرخش‌وار
                           فروکاست
و انسان
برخاست.
 
۵ اردیبهشتِ ۱۳۷۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — سراسرِ روز
سراسرِ روز
پیرزنانی آراسته
آسان‌گیر و مهربان و خندان از برابرِ خوابگاهِ من گذشتند.
 
نیم‌شب پلنگکِ پُرهیاهوی قاشقکی برخاست
از خیالم گذشت که پیرزنان باید به پایکوبی برخاسته باشند.
 
سحرگاهان پرستار گفت بیمارِ اتاقِ مجاور مُرده است.
 
پاریس، بیمارستانِ لاری بوآزیه
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — نوروز در زمستان
سالی
        نوروز
بی‌چلچله بی‌بنفشه می‌آید،
بی‌جنبشِ سردِ برگِ نارنج بر آب
بی گردشِ مُرغانه‌ی رنگین بر آینه.
 
سالی
        نوروز
بی‌گندمِ سبز و سفره می‌آید،
بی‌پیغامِ خموشِ ماهی از تُنگِ بلور
بی‌رقصِ عفیفِ شعله در مردنگی.
 
سالی
        نوروز
              همراهِ به‌درکوبی‌ مردانی
سنگینی‌ بارِ سال‌هاشان بر دوش:
تا لاله‌ی سوخته به یاد آرد باز
نامِ ممنوع‌اش را
و تاقچه‌ی گناه
                  دیگر بار
با احساسِ کتاب‌های ممنوع
تقدیس شود.
 
در معبرِ قتلِ عام
شمع‌های خاطره افروخته خواهد شد.
دروازه‌های بسته
                    به‌ناگاه
                             فراز خواهد شد
دستانِ اشتیاق
                   از دریچه‌ها دراز خواهد شد
لبانِ فراموشی
                   به خنده باز خواهد شد
و بهار
       در معبری از غریو
تا شهرِ خسته
                  پیش‌باز خواهد شد.
 
سالی
        آری
بی‌گاهان
نوروز
      چنین
             آغاز خواهد شد.
 
نوروزِ ۱۳۵۶ و پاییزِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — می‌دانستند دندان برای...
می‌دانستند دندان برای تبسم نیز هست و
تنها
بردریدند.
 
□
 
چند دریا اشک می‌باید
تا در عزای اُردواُردو مُرده بگرییم؟
 
چه مایه نفرت لازم است
تا بر این دوزخ‌دوزخ نابکاری بشوریم؟
 
۱۳۶۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — آشتی
«ــ اقیانوس است آن:
    ژرفا و بی‌کرانگی،
    پرواز و گردابه و خیزاب
                               بی آنکه بداند.
 
    کوه است این:
    شُکوهِ پادرجایی،
    فراز و فرود و گردنکشی
                                 بی اینکه بداند.
 
    مرا اما
            انسان آفریده‌ای:
    ذره‌ی بی شکوهی
                            گدای پَشم و پِشکِ جانوران،
    تا تو را به خواری تسبیح گوید
    از وحشتِ قهرت بر خود بلرزد
    بیگانه از خود چنگ در تو زند
    تا تو
         کُل باشی.
 
    مرا انسان آفریده‌ای:
    شرمسارِ هر لغزشِ ناگزیرِ تنش
    سرگردانِ عرصاتِ دوزخ و سرنگونِ چاهسارهای عَفِن:
    یا خشنودِ گردن نهادن به غلامی‌ تو
    سرگردانِ باغی بی‌صفا با گل‌های کاغذین.
 
    فانی‌ام آفریده‌ای
    پس هرگزت دوستی نخواهد بود که پیمان به آخر برد.
 
    بر خود مبال که اشرفِ آفرینگانِ تواَم من:
    با من
           خدایی را
                      شکوهی مقدّر نیست.»
 
□
 
«ــ نقشِ غلط مخوان
                         هان!
    اقیانوس نیستی تو
    جلوه‌ی سیالِ ظلماتِ درون.
    کوه نیستی
    خشکینه‌ی بی‌انعطافیِ محض.
    انسانی تو
    سرمستِ خُمبِ فرزانگی‌یی
    که هنوز از آن قطره‌یی بیش درنکشیده
    از مُعماهای َ سیاه سر برآورده
    هستی
             معنای خود را با تو محک می‌زند.
 
    از دوزخ و بهشت و فرش و عرش برمی‌گذری
    و دایره‌ی حضورت
    جهان را
              در آغوش می‌گیرد.
 
    نامِ تواَم من
    به یاوه معنایم مکن!»
 
فروردینِ ۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — غرشِ خامِ تندرهای پوده...
در معرفی‌ ندا ابکاری

غرشِ خامِ تندرهای پوده گذشت
و تندبارهای عنان‌گسسته فرونشست.
اینک چشمه‌سارِ زمزمه:
زلال
     (چرا که از صافی‌های اعماق می‌جوشد)
وخروشان
            (چرا که ریشه‌هایش دریاست)
 
□
 
هنگامی که مُجابم کرد
دختربچه‌یی بیش نبود:
نهالی خُرد
              در معرضی بی‌آفتاب.
 
از خود می‌پرسیدم:
«ــ آیا چون مشّاطه‌یی سفیه
    صفای کودکانه‌اش را
                              به پیرایه و آرایه‌ی فوت و فنِ سخن‌وری مخدوش نمی‌کنم؟»
باز با خود می‌گفتم:
«ــ بودن دیگر است و شدن دیگر...
    آن که شد
                 باری
                      از شدن‌تر باز نخواهد ماند:
 
                      کشیده‌گام و سرودخوان به راه ادامه خواهد داد
                      و قانونِ زرینِ خود را
                      در گستره‌ی اعتمادِ خویش مستقر خواهد کرد.»
 
□
 
هنگامی که مُجابم کرد
نهالی خُرد بود
در معرضی بی‌آفتاب.
کنونش درختی می‌بینم بربالیده و گسترده‌شاخسار
که سایه‌اش به فتحِ زمینِ سوزان می‌رود. ــ
 
نگاهش کنید!
 
۱۸ بهمنِ ۱۳۶۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — زنان و مردانِ سوزان...
زنان و مردانِ سوزان
                        هنوز
دردناک‌ترین ترانه‌هاشان را نخوانده‌اند.
 
سکوت سرشار است.
سکوتِ بی‌تاب
از انتظار
چه سرشار است!
 
۱۸ خردادِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — ما فریاد می‌زدیم...
ما فریاد می‌زدیم: «چراغ! چراغ!»
و ایشان درنمی‌یافتند.
 
سیاهی‌ چشمِشان
سپیدی‌ کدری بود اسفنج‌وار
                                  شکافته
                                            لایه‌بر لایه‌بر
شباهت برده از جسمیّتِ مغزشان.
 
گناهی‌شان نبود:
از جَنَمی دیگر بودند.
 
۲۱ خردادِ ۱۳۶۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — The Day After
در واپسین دم
واپسین خردمندِ غمخوارِ حیات
ارابه‌ی جنگی را تمهیدی کرد
که از دودِ سوختِ رانه و احتراقِ خرجِ سلاحش
اکسیری می‌ساخت
که خاک را بارورتر می‌کرد و
فضا را از آلودگی مانع می‌شد!
 
۲ بهمنِ ۱۳۷۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — سرودِ ششم
شگفتا
        که نبودیم
عشقِ ما
            در ما
                  حضورِمان داد.
پیوندیم اکنون
آشنا
چون خنده با لب و اشک با چشم
 
واقعه‌ی نخستین دمِ ماضی.
 
□
 
غریویم و غوغا
                 اکنون،
نه کلامی به مثابهِ مصداقی
که صوتی به نشانه‌ی رازی.
 
□
 
هزار معبد به یکی شهر...
 
بشنو:
گو یکی باشد معبد به همه دهر
تا من آنجا برم نماز
که تو باشی.
 
چندان دخیل مبند که بخشکانی‌ام از شرمِ ناتوانی‌ خویش:
درختِ معجزه نیستم
تنها یکی درختم
نوجی در آبکندی،
و جز اینم هنری نیست
که آشیانِ تو باشم،
تختت و
         تابوتت.
 
□
 
یادگاریم و خاطره اکنون. ــ
 
دو پرنده
یادمانِ پروازی
و گلویی خاموش
یادمانِ آوازی.
 
۹ فروردینِ ۱۳۷۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — شب‌بیداران
همه شب حیرانش بودم،
حیرانِ شهرِ بیدار
که پیسوزِ چشمانش می‌سوخت و
اندیشه‌ی خوابش به سر نبود
و نجوای اورادش
                    لَخت لَخت
آسمانِ سیاه را می‌انباشت
چون لَتِرمَه باتلاقی دمه‌بوناک
                                  که فضا را.
 
حیران بودم همه شب
                           شهرِ بیدار را
که آوازِ دهانش
                   تنها
                        همهمه‌ی عَفِنِ اذکارش بود:
شهرِ بی‌خواب
با پیسوزِ پُردودِ بیداری‌اش
در شبِ قدری چنان. ــ
در شبِ قدری.
 
□
 
گفتم: «بنخفتی، شهر!
همه شب
             به نجوا
                      نگرانِ چه بودی؟»
گفتند:
        «برآمدنِ روز را
                          به دعا
                                  شب‌زنده‌داری کردیم.
مگر به یُمنِ دعا
آفتاب
برآید.»
 
گفتم: «حاجت‌ْروا شدید
                             که آنک سپیده!»
 
به آهی گفتند: «کنون
                          به جمعیتِ خاطر
دل به دریای خواب می‌زنیم
که حاجتِ نومیدانه
چنین معجزآیت
برآمد.»
 
۸ فروردینِ ۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — شبانه
ــ بی‌آرزو چه می‌کنی ای دوست؟
 
ــ به ملال،
   در خود به ملال
   با یکی مُرده سخن می‌گویم.
 
               شب، خامُش اِستاده هوا
               وز آخرین هیاهوی پرند‌گانِ کوچ
               دیرگاه‌ها می‌گذرد.
               اشکِ بی‌بهانه‌ام آیا
               تلخه‌ی این تالاب نیست؟
 
□
 
ــ از این گونه
               بی‌اشک
   به چه می‌گریی؟
ــ مگر آن زمستانِ خاموشِ خشک
                                         در من است.
 
به هر اندازه که بیگانه‌وار
به شانه‌بَرَت سَر نهم
سنگ‌باری آشناست
سنگ‌باری آشناست غم.
 
۲۲ خردادِ ۱۳۷۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — شرقاشرقِ شادیانه...
شرقاشرقِ شادیانه به اوجِ آسمان
شبنمِ خستگی بر پیشانیِ مادر و
کاکلِ پریشانِ آدمی
در نقطه‌ی خجسته‌ی میلادش.
 
۱۳۷۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — نگران، آن دو چشمان است...
نگران،
آن دو چشمان است،
دورسوی آن دو سهیل که بر سیبستانِ حیاتِ من می‌نگرد
تا از سبزینه‌ی نارسِ خویش
سُرخ برآید.
 
سخت‌گیر و آسان‌مهر
در فراز کن که سهیل می‌زند!
 
□
 
سهیلانِ من‌اند
ستارگانِ هماره بیدارم،
و دروازه‌های افق
بر نگرانی‌شان گشوده است.
 
بیمارستان مهرداد
13 بهمن ۱۳۷۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — با تخلصِ خونينِ بامداد
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که خروسِ سحرگهی
بانگی همه از بلور سرمی‌داد ــ
 
                    گوش به بانگِ خروسان درسپردم
                    هم از لحظه‌ی تُردِ میلادِ خویش.
 
□
 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که پوپکِ زردخال
بی‌شانه‌ی نقره به صحرا سرمی‌نهاد ــ
 
                    به چشم، تاجی به‌خاک‌افگنده جُستم
                    هم از لحظه‌ی نگرانِ میلادِ خویش.
 
□
 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که کبکِ خرامان
خنده‌ی غفلت به دامنه سرمی‌داد ــ
 
                    به درکشیدنِ جامِ قهقهه همت نهادم
                    هم از لحظه‌ی گریانِ میلادِ خویش.
 
□
 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که درختِ بهارپوش
رختِ غبارآلوده به قامت می‌آراست ــ
 
                    چشم‌براهِ خزانِ تلخ نشستم
                    هم از لحظه‌ی نومیدِ میلادِ خویش.
 
□
 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که هَزارِ سیاه‌پوش
بر شاخسارِ خزانی ترانه‌ی بدرود ساز می‌کرد ــ
 
                    با تخلصِ سُرخِ بامداد به پایان بردم
                    لحظه‌لحظه‌ی تلخِ انتظارِ خویش.
 
۲۷ آذر ۱۳۷۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — چاهِ شغاد را ماننده...
چاهِ شغاد را ماننده
حنجره‌یی پُرخنجر در خاطره‌ی من است:
چون اندیشه به گورابِ تلخِ یادی درافتد
فریاد
      شرحه‌شرحه برمی‌آید.

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — چون فورانِ فحل‌ْمستِ آتش...
یاد مختاری و پوینده

چون فورانِ فحل‌ْمستِ آتش بر کُره‌ی خمیری
به جانبِ ماهِ آهکی غریو می‌کشیدیم.
حنجره‌ی خون‌فشانِمان
دشنامیه‌های عصب را کفرِ شفافِ عصیان بود
ای مرارتِ بی‌فرجامِ حیات‌، ای مرارتِ بی‌حاصل!
غلظه‌ی خونِ اسارتِ مستمر در میدانچه‌های تلخِ ورید
                                                                 در میدانچه‌های سنگی‌ بی‌عطوفت...
 
               ــ فریبِمان مده‌اِی!
                  حیاتِ ما سهمِ تو از لذتِ کُشتارِ قصابانه بود.
                  لعنت و شرم بر تو باد!
 
۱۳۷۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — نخستين که در جهان ديدم...
به دکتر جهانگیر رأفت

نخستین که در جهان دیدم
از شادی غریو بر کشیدم:
«منم، آه
  آن معجزتِ نهایی
  بر سیاره‌ی کوچکِ آب و گیاه!»
 
آنگاه که در جهان زیستم
از شگفتی بر خود تپیدم:
میراث‌خوارِ آن سفاهتِ ناباور بودن
که به چشم و به گوش می‌دیدم و می‌شنیدم!
 
چندان که در پیرامنِ خویشتن دیدم
به ناباوری گریه در گلو شکسته بودم:
بنگر چه درشتناک تیغ بر سرِ من آخته
آن که باورِ بی‌دریغ در او بسته بودم.
اکنون که سراچه‌ی اعجاز پسِ پُشت می‌گذارم
بجز آهِ حسرتی با من نیست:
تَبَری غرقه‌ی خون
                     بر سکوی باورِ بی‌یقین و
باریکه‌ی خونی که از بلندای یقین جاریست.
 
۱۲ اسفندِ ۱۳۷۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — حدیث بی‌قراری ماهان — نخستين از غلظه‌ی پنيرک...
نخستین
از غلظه‌ی پنیرک و مامازی سر برآورد.
 
(نخستین خورشید...
 بی‌خبر...)
 
و دومین
از جیفه‌زارِ مداهنت سر برکرد.
 
(دیگر روز...
 از جیفه‌زارِ مداهنت...
 خورشیدِ روزِ دیگر...)
 
سومین
اندوهِ انتظار را بود از اندوهِ انتظار بی‌خبر.
 
و چارمین
حیرتِ بی‌حاصلی را بود
از حیرتِ بی‌حاصلی
بهره سوته‌تر.
 
پنجمین
آهِ سیاهی را مانستی
یکی آهِ سیاه را.
 
آنگاه
     خورشیدِ ششم
                        ملالِ مکرر شد:
آونگِ یکی ماهِ ناتمام
به بدل چینیِ کاسه‌ی آسمانی شکسته درآویخته.
 
و آنگاه
خورشیدِ هفتمین در اشکی بی‌قرار غوطه خورد:
اشکی بی‌قرار،
بدری سیاقلم
جویده‌جویده ریخته‌واریخته.
 
□
 
و بیهوده
           ما
              هنوز
انتظاری بی‌تاب می‌بردیم:
 
ما
   هنوز
هشتمین خورشید را چشم همی‌داشتیم:
                                                   (شاید را و مگر را
                                                    بر دروازه‌ی طلوع) ــ
که خورشیدِ نخستین
هم به تکرار سر برآورد
تا عرصه کند
               آسمانِ پیرزاد را
                                  به بازی‌بازی
در غلظه‌ی بوناکِ پنیرک و مامازی.
 
۲۴ فروردینِ ۱۳۷۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو