mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۱ - فی مدح الصاحب السعید جمال الدولة و الدین احمد
چه کاخست این که کیوانست جفت طاق ایوانش
قمر خشتی ز دیوارش فلک رکنی از ارکانش
زلال کوثر و تسنیم آب حوض دلجویش
نهال سدره و طوبی نبات صحن بستانش
فلک گردونه ئی زردوز پیش صفه ی بارش
زحل چوبک زن هندو فراز طاق ایوانش
اساس طینت آدم ز خاک روح بخشایش
نسیم نکهت جنت ز باد عنبرافشانش
ستون سقف مرفوع از تراششهای نجارش
بنای بیت معمور از عمارتهای طیانش
فروغ چشمه ی خورشید عکس شمسه ی سقفش
طراز کسوت افلاک عطف ذیل سکّانش
مسامیر ثوابت بابی از اوتاد ابوابش
تصاویر عناصر نقشی از نیرنگ الوانش
چراغ طارم کملی فروغ ماه منجوقش
همای گلشن قدسی ذباب جوف بطنانش
سر بامش بر اوج طارم علوی شرف دارد
که گردون سده ی ایوان و دربانست کیوانش
مه نو مو بود شام از خم محرابی طاقش
سپیده دم زند صبح از لب بام شبستانش
ازین سرچشمه گر وقتی سکندر شربتی خوردی
ز سر بیرون شدی حالی هوای آب حیوانش
بر آید ماه گردون تا بگیرد روزن بامش
در افتد شاه انجم تا ببوسد پای دربانش
چو صحنش باغ رضوانست از صرصر چه آسیبش
چو سطحش اوج کیوانست از گردون چه نقصانش
غباری کز سر بامش نسیم صبح برباید
کشد در چشم حورالعین بجی سرمه رضوانش
چه کاخست این که دارد باغ جنت بوی گلزارش
چه باغست اینکه دارد شاخ طوبی داغ ریحانش
عروس چرخ هر روز از شبستان زان ببام آید
که خواند صاحب اعظم بدین کاشانه مهمانش
فروغ دیده ی دولت چراغ دوده ی ملت
زلال چشمه ی حکمت محیط نقطه ی دانش
جمال دولت و دین آنکه از فرط ایادی شد
ز اوج ماه تا ماهی غریق بحر احسانش
برید عالم غیبست رای عالم آرایش
مدار مرکز فضلست صدر آسمان مانش
ورای طارم افلاک خلوتگاه خدّامش
قصور روضه ی فردوس نزهتگاه غلمانش
شراع شارع اوهام ذیل خیمه ی قدرش
براق بارق اجرام برق نعل یکرانش
نگین خاتم دست قدر حکم قضا قدرش
تکین مسند ملک هنر ذات ملک سانش
بهای گوهر درج کمال از گرد نعلینش
فروغ اختر برج جلال از رای رخشانش
کند تیغ از سر حدّت تراش از پهلوی کلکش
نهد تیر از ره انصاف سر بر خط فرمانش
ثناخوانی بود هفت اختر گردنده در کویش
نمکدانی بود نه کاسه ی پیروزه بر خوانش
اگر صیت جهانگیرش فرس بر آسمان راند
فضای عرصه ی گردون بود گامی ز میدانش
عروس کله ی طبعش چو بر ماه افکند چنبر
شود مجموعه ی دلها سر زلف پریشانش
رهی در خدمتش آبی بر آتش می زند ورنی
کجا از سر برون رفتی هوای خاک کرمانش
برون از ناله ی زیرش زبم حاصل نشد چیزی
مگر زین پس بچنگ آید نوایی از سپاهانش
همیشه تا گل صد برگ بر طرف چمن خندد
گل اقبال بادا در چمن پیوسته خندانش
ملازم دولت پیرش مساعدت بخت برنایش
مناظر اختر سعدش مربّی لطف یزدانش
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۳ - فی مدح الصاحب الاعظم الاعدل الاکرم خواجه برهان الدین فتح الله
ای رای جهانتاب ترا چرخ متابع
وی حکم جهانگیر ترا دهر مطاوع
سیاره بتقبیل جنابت متعطّش
چون قافله ی بادیه بر شرب مصانع
دینار ز بیم کف زر بخش تو صامت
و اقبال ترا با رخ فرّخ شده تابع
یک دودکش از مطبخت این دیر مدوّر
یک شمسه ز ایوان تو این اختر لامع
برهان دول کهف بشر آصف ثانی
روشن گهر اروع و دریا دل بارع
درگاه ترا خوانده فلک طارم عاشر
مأوای ترا گفته ملک جنت تاسع
ارکان بلا را اثر لطف تو هادم
و أعوان جفا را نظر قهر تو قامع
دریای کف دست گهرریز تو زاخر
برهان سر تیغ زبان تیز تو قاطع
سجاده نشینان زوایای فلک را
رخشنده زرای تو قنادیل صوامع
هرگه که قضا خطبه ی اقبال تو خوانده
جذر اصم از فرط تشوّق شده سامع
هم قدر ترا کعبه مقامی ز مواقف
هم بخت ترا سدره گیاهی ز مزارع
با شیر سپهر ابلق تند تو مجادل
با ترک فلک هندوی بام تو مصارع
ذات تو که مجموعه ی اقسام معالیست
انواع کمالات هنر را شده جامع
خنگ مه و گلگون فلک پویه ی خورشید
با داغ تو گردند برین سبز مراتع
افلاج مکارم که بود مزین و ممتد
او را روش خامه ی منطیق تو نافع
آیات هنر را دل وافی تو کشّاف
رایات ظفر را کف کافی تو رافع
در بحر معانی ز بیان تو سفاین
در باغ امانی ز بنان تو منابع
اموات عنا را دم جان بخش تو محیی
ظلمات فنا را دل وهّاج تو دافع
با رای منیرت ز حیا چشمه ی شرقی
هر شام رود در پس فیروزه براقع
شیری که بود مرتع خضراش چراگاه
بر حاشیه ی بیشه ی احسان تو راتع
الفاظ تو دیباچه ی دیوان لطایف
و افکار و گلدسته ی بستان بدایع
گردون سر افراز کهن سال زبردست
بر خاک نشینان جنابت متواضع
احکام قضا گر نبود حکم تو باطل
تدبیر قدر گر نبود رای تو ضایع
از ناصیه ات نور الهی شده لایح
وز بارگهت مهر معالی شده طالع
سکّان سراپرده ی کحلی فلک را
بر زمزمه ی صیت جلال تو مسامع
ایوان ترا غرفه ی بالا ز لواحق
بستان ترا گلشن اعلی ز توابع
کلک دو زبان تو که کشّاف معانیست
اوضاع قوانین کرم را شده واضع
ای در همه اوقات زمان ذکر تو جاری
وی در همه اقطار جهان حمد تو شایع
آنی که نجوم از نظر طالع مسعود
بر خاک سر کوی تو سازند مواقع
گر ابر بهاری کف دُرپاش تو بیند
در دم ز حیا خون بچکاند ز مدامع
ور خصم تو چون شمع ز پروانه زند دم
سر درفکند پیش تو با دیده ی دامع
خورشید که جمشید اقالیم سپهرست
گشتست بدربانی ایوان تو قانع
آنجا که فروشند سعادات و شرف را
برجیس بود مشتری و ذات تو بایع
تیر ارچه کمانش نکشد چرخ بد اندیش
هرگز نتواند که شود با تو منازع
گر چشم تغیر فکند طبع تو بر کوه
گردون متمکن شود و کوه مسارع
شرعی بود احکام تو زانباب که بینم
بیت الطرف طبع تو محدود بشارع
گشت آتش بیداد در ایام تو بارد
شد فتنه ی بیدار بدوران تو هاجع
یاجوج حوادث ز جهان گرد بر آرد
گر سدّ سدادت نشود حایل و مانع
چون اختر سعدت بشرف روی در آورد
شد طالع منحوس بداندیش تو راجع
قاصر بود از خامه صورتگر طبعت
نوک قلم چهره گشایان طبایع
گر زانک نسازم بمدیح تو سفینه
جان چون برم از صدمه ی طوفان وقایع
تا خسرو این طارم نه روزن شش در
زرّینه علم برکشد از مربع رابع
هندوی زمین روب در بارگهت باد
پیری که بود حارس محروسه ی سابع
تا منقرض دور قمر شمس و قمر را
پیرامن ایوان جلال تو مطالع
در راه مدیحت منم و قطع منازل
زین به ز مطالع نرسد کس بمقاطع
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۴ - فی مدح الصاحب الاعظم عز الدولة و الدین مسعود عز نصره
دی سحرگه چو آتش نشاّف
زد زبانه ز شیشه ی شفّاف
کرد سیمرغ آتشین شهپر
آشیان بر فراز قلّه قاف
آهوان فلک بیفکندند
نافه مشک تبّتی از ناف
سپه روم با طلایه زنک
برکشیدند صف بعزم مصاف
برگرفتند طاق خضرا را
شمع های معنبر از اطراف
درفکندند قصر مینا را
خیمه های مرصع از اکناف
شب شامی لباس را کردند
قطع زرین جلاجل از اعطاف
بدره مهر شد زر خانی
واسمان درم فشان صرّاف
بت عالم فروز شرقی را
آهوی شیر گیر شد سیاف
صبح سیمین عذار خندان روی
سر بر آورد از کبود لحاف
زهره بر شادی رخ دستور
جام خورشید کرده پر می صاف
عزّ دنیی و دین که پایه او
فایقست از مراتب اوصاف
انک از فرط کبریا و جلال
بود از کایناتش استنکاف
توسنش را زمانه شد رایض
و آسمان خوید و کهکشان علّاف
برباید بکلک چهره گشای
خم نون از شکنج گیسوی کاف
چون ز جودش جهان اثر یابد
آز را خاصیت شود اسراف
هر چه در چنبر سپهر افتد
خاطرش را بر آن بود اشراف
هست در عهد عدل شامل او
دیده ی باز آشیان خطّاف
ای ز بهر غنای اقبالت
مهر و مه گشته عودی و دفّاف
کرده روح از نسیمت استنشاق
کرده عقل از ضمیرت استکشاف
بکر دریا نشین خاطر تو
برده آب از سلاله اصداف
بحر گوهر فشان کف آورده
پیش دستت ز روی استعطاف
ابره ی ابر را بیاد کفت
کرده پر کار چرخ اطلس باف
اصطناع ترا امل مداح
انتقام ترا اجل وصّاف
ذهن مشگل گشای درّاکت
شرح تفسیر غیبت را کشّاف
مغز چرخ از نسیم معدلتت
پر شمیم شمامه انصاف
کرده خلقت مشام گیتی را
مشگبوی از نسایم الطاف
نفست را نسیم آن نافه
که بر آمد زناف عبد مناف
کعبه را قبله ی رخ تو مزار
سدره را سدّه در تو مطاف
سخن ابر پیش دستت باد
صفت بحر نزد جودت لاف
اختران چون طوایف حجاج
کرده بر گرد درگه تو طواف
لطف و قهر تو جنتست و جحیم
و آسمانها در آن میان اعراف
بی حفاظت چگونه دختر نعش
بازماند درون ستر عفاف
پیش کلکت شود زبان حسام
از حیا آب در دهان غلاف
رایت اردم زند ز هشیاری
ببرد مستی از مزاج سلاف
دست عدل تو چون بتیغ وفاق
از جهان قطع کرد بیخ خلاف
بیداز آن پس خلاف عقل بود
که کسی نسبتش کند بخلاف
ذکر کان با کف تو می کردم
گفت تا چند از این حدیث گزاف
کان شکسته دلیست خاک نشین
سر بر آورده از ره اتلاف
سرزنش بین که می کند همه روز
آفتابش به تیغ استخفاف
پیش ازین ملک در نکاح تو بود
لیکنش این دمست وقت زفاف
ای بسا ابن مقله ی چشمم
در مدیحت سواد کرده صحاف
وقت آن شد که تیر بینش را
بود اطراف بوستان اهداف
صحن باغست چون جمال ملاح
طرف راغست چون غدار ظراف
باد بر خامه های ریگ نگر
کرده تحریر سوره احقاف
نظری کن که اندرین موسم
هست بر جانم از عنا اصناف
شده ام همچو موی و این بترست
که بود تیر غصه موی شکاف
نقد عینم سرشک سیما بیست
از غم سیم دل چو دیده ی قاف
تا بحکم تملّک و تملیک
نکند کس تصرف اوقاف
وقف ذات تو باد ملک وجود
که دو عالم بذات تست مضاف
سال عمر ترا عدد چندان
که بر آید ز عشر آن آلاف
مالت از نایبات دهر مصون
ملکت از حادثات چرخ معاف
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۵ - فی الافتخارات و المباهات
سطریست هر دو کون از اوراق دفترم
حرفیست کاف و نون ز حروف محررّم
کرسی نهند تخت نشینان عرشیم
میدان دهند شاهسواران اخترم
چون در سرادقات معانی کنم نزول
طاوس سدره مروحه سازد ز شهپرم
ناهید کیست مطربی از بزم فکرتم
خورشید چیست پرتوی از رای انورم
سلطان نشان عقل ندیمی ز مجلسم
قاضی القضاة چرخ گواهی ز محضرم
تیر دبیر منشی دیوان حکمتم
بدر منیر شمسه ی ایوان منظرم
شاه فلک تبیره زن خیل همتّم
پیر خرد خریطه کش طفل خاطرم
آب حیات مرده ی طبع چو آتشم
و آب نبات تشنه ی لفظ چو شکّرم
معراج روح عقد انابیب خامه ام
منهاج علم سطر حواشی دفترم
مفتاح فضل صیغه قانون منطقم
مصباح عقل شعشعه ی طبع از هرم
من سالک مسالک اطوار حیرتم
من مالک ممالک اسرار دلبرم
باشد بگرد مرکز مهرش مدار من
زین رو مدار مرکز چرح مدوّرم
راتب ستان شش جهت و هفت کوکبم
میراث گیرنه پدر و چار مادرم
سرورم شگفت نیست که آزادم از جهان
بحرم عجب مدار که اصلیست گوهرم
هستم محیط نقطه ی خاکی وزین قبل
در خویش غرقه گشته که دریای اخضرم
دارم هوای کنگره قصر کبریا
بگذار تا ازین قفس خاک بر پرم
در بوته ام مسوز که اکسیر اعظمم
در آتشم مدار که کبریت احمرم
بادم ولی ز خاک طریقت مرکبم
خاکم ولی بآب حقیقت مخمّرم
ویرانه ام بصورت و گنج معانیم
پروانه ام بمعنی و شمع منوّرم
دیوانه ام ز مستی و عقل مجردّم
بیگانه ام ز هستی و روح مطهرم
مختار روزگارم اگر ردّ عالمم
فخر مکوناتم اگر عار کشورم
بر بارگی روم که سپهر مکوکبم
در خاک کی شوم که محیط معقّرم
بر بام عقل نوبت فرزانگی زنم
وز جام عشق جرعه ی دیوانگی خورم
کی بر بساط خاک زنم خیمه وقوف
زینسان که دال بعالم جانست رهبرم
خواجو از آستانه درگاه کبریا
تا از تو نگذرم نتوانم که بگذرم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۶ - فی مدح الصاحب الاعظم سلطان الوزرا شمس الحق و الدین زکریا
باز جمشید زمرد سلب زرین جام
خسرو قلعه قلعی صفت مینا فام
رفت با طالع فرخنده ز برج برجیس
راند با فرّ فردیون سوی کاخ بهرام
گوشه ی چتر بر افروخت ز ماهی بر ماه
کرد یاقوت بخون بره زرینه حسام
ابر آذاری زد کوس بشارت که ربیع
بر سر کوه زد از لاله عقیقین اعلام
آسمان فرش زمرد بچمن باز کشید
تا بر آیند عروسان نباتی ز خیام
دامن کوه بود شعب بوانات بصبح
عرصه ی دشت بود سغد سمرقند بشام
خیز و بنگر گل سوری شده در باغ عروس
سرو رقّاص و چمن حجله و گوینده حمام
سر در بند شده روضه ی رضوان از حور
پای غار آمده بتخانه چین از اصنام
باد زنجیر کشانش بچمن میآرد
آب سیمین تن روشن دل نازک اندام
گل برون آمد و بر مسند گلریز نشست
می کند سرو خرامانش از اینروی قیام
تیغ کوه ازچه بر آورد از اینسان زنگار
نم کشیدست ازین پیش همانا به نیام
نرگس مست نگر تبشی و منغر در دست
چون زر پخته مرکب شده در نقره ی خام
آفتابت بر آورده سر از روز سپید
یا سهیلست مقارن شده با ماه تمام
در چنین وقت چه خوش باشد اگر دست دهد
صبحدم با صنمی لاله رخ و سرو قیام
شمس قرّابه سپهر و گل قنّینه چمن
بدر میدان افق و پیر درون صافی جام
آفتاب از مه نو جوی درین یکدوسه روز
پیش از آن کزره یکساله رسد ماه صیام
یا بجز سایه ی اقبال خداوند مخواه
کافتاب از نظرش نور و شرف گیرد وام
اختر برج سخا بحر هنر کهف بشر
گوهر درج بهاکان کرم فخر کرام
شمس داد و دول و دین زکریا که جهان
از سر کلک قضا قدرت او یافت نظام
انک هر صبح شهنشاه سراپرده چرخ
از ره بام بدرگاه وی آید بسلام
بیت معمور بگرد در او کرده طواف
کعبه بر رکن حریم حرمش کرده مقام
گر صریر قلمش گوش کند تیر دبیر
بچکد همچو قلم خون سیاهش ز مسام
هر که او هندوی آن خامه ی مصری گردد
همچو شمشیر برآرد بجهانگیری نام
ایکه با حلم تو شد مرتفع از چرخ شتاب
ویکه با باس تو شد منقطع از کوه آرام
آتش تیغ تو در خانه ی خورشید مقیم
باده ی مهر تو در ساغر ناهید مدام
نرگس از شوق لقای تو همه عین نظر
سوسن از حرص ثنای تو همه محض کلام
قاصر از ضبط مقادیر جلالت ادراک
عاجز از نقش تصاویر کمالت اقلام
شاه خنجر کش لعل افسر پیروزه سریر
بر فراز شرف قصر تو چوبک زن بام
بسته چون سبع مثانی ز پی رفعت و قدر
آسمان آیت اخلاص تو بر هفت اندام
بر دم شیر زند مور بدور تو گره
بر سر پیل کشد پشه به عهد تو لگام
گرنه بیرنگ زدی لطف تو بر لوح وجود
نقش اطفال مصوّر نشدی در ارحام
زیور فطرت و آرایش ابداع توئی
زان سبب شب گهرت واسطه عقد انام
اهتمام تو کند نشر قوای ارواح
انتقام تو کند قطع نمای اجسام
خون بگرید ز نهیب سر تیغ تو اجل
آب گردد ز حیای کف دست تو غمام
چرخ اگر نفخه ی خلق تو کند استنشاق
گرددش پر نفس نافه ی تا تار مشام
صبح آتش دل اگر دم ز نهیب تو زند
بگسلد مشرقی تیز رو مهر زمام
بکر فکرم که به مدح تو بود سحر حلال
از تواضع بر او خاک شود بیت حرام
تا بود قاعده ی دور و تسلسل باطل
تا بود لازمه جنبش افلاک دوام
باد اقبال ترا دور و تسلسل لازم
باد عمر تو چو دوران فلک بی فرجام
ساقی طبع ترا دردی گیتی شده صاف
رایض حکم ترا توسن گردون شده رام
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۷ - فی مدح شیخ الاعظم سرّالله فی الارضین امین الحق و الدین الکازرونی
دوش جانرا محرم اسرار أسری یافتم
لوح هستی خالی از نقش هیولی یافتم
چون بخرگاه چنینم برک دعوت ساختند
نزل ما اوحی در ایوان فاوحی یافتم
تا شدن مست مدام از ساغر انظر الیک
جای دل در بزمگاه طور سینا یافتم
توسن خاطر بسوی باغ مینو تاختم
رفعت آتش رخان در راغ مینا یافتم
حوریان طبع را چون قاصرات الطرف عین
در ریاض جنت فردوس مأوی یافتم
چون برون رفتم ز دارالملک هستی جای خویش
هر کجا کز جابرون باشد من آنجا یافتم
در جهانی کز جهان بی خودی می شد سخن
عقلرا سر حلقه بازار سودا یافتم
شاهدان ماهروی خرگه ابداع را
تاب در مرغول شبرنگ قمرسا یافتم
صبح صادق چون گریبان مرقع چاک کرد
دامن گردون پر از اشک ثریا یافتم
مفتی علم الهی را که خوانندش خرد
بر سر کوی تحیر مست و شیدا یافتم
بلبلان خوش نوای گلشن ارواح را
با ترنم ساز بزم دل هم آوا یافتم
دیده را هر دم بسا لؤلؤ که از دریای دل
در کنار مردم هندوی لالا یافتم
هرچه بر مجموعه سودا مسوّد کرده اند
سرّ آن مجموع در ضمن سویدا یافتم
راستی را چون سر از جیب حقیقت بر زدم
کسوت والای لا بر قید الا یافتم
چون مفصّل باز دیدم مجمل تحقیق را
کلی اصل تولا در تبرا یافتم
از خروش می پرستان قدح پیمای عشق
بر سر بازار حیرت شور و غوغا یافتم
وز شبیخون صف آرایان لشگرگاه مهر
چون فلک مُلک ملک را زیر و بالا یافتم
طایران تیز پرواز ریاض فقر را
آشیان بالای نه قصر معلّا یافتم
چون سر مقراض لا بر دامن الا زدم
گنج الا را بزیر دامن لا یافتم
سالها در نجد و جد از بیخودی کردم سلوک
بر اُمید آنک یابم مقصدی تا یافتم
پیر خود را چون ازین ظلمت سرا کردم عبور
شمع جمع روشنان چرخ اعلی یافتم
حجة الاسلام امین الحق و الدین کز جلال
پایه اش برتر زهفتم طاق خضرا یافتم
نسر طایر را بزیر بال باز همتش
چون مگس در سایه ی شهپر عنقا یافتم
از تحیر گم شدم در عرصه صحرای شوق
وانچه می جستم ز خاک کوی او وایافتم
شب نشینان سحرخیز فلک را رای او
شعله افروز قنادیل زوایا یافتم
با وجود صیقل ارشاد او اوتاد را
از کدورات جهان خاطر مجلّی یافتم
آنزمان کو خیمه زد بر طرف شادروان قرب
قدسیانرا جای در اقصی اقصی یافتم
حلقه زنجیر ذکرش چون بجنبش در فتاد
آسمانرا لرزه از هیبت بر اعضا یافتم
گاه نوشانوش میخواران جام معنویش
سبزپوشان فلک را در تماشا یافتم
هفت جلد لاجوردی را که چرخش می نهند
در دبیرستان تجریدش مجزّا یافتم
هر نفس خاشاک روبان درش را از علوّ
با خواقین سپهری در محاکا یافتم
چون بدیدم تیر چرخ از نوک کلکش برده بود
هر گهرکان بر کمر شمشیر جوزا یافتم
آستان خانقاهش را ز فرط ارتفاع
فوق این مقصوره ی مرفوع علیا یافتم
گر من دل مرده گشتم زنده دل زو دور نیست
زانک در انفاس او اعجاز عیسی یافتم
آشیان در بوم عشقش کن که پیش از رمز کن
شاهبازان خرد را این تقاضا یافتم
وادی شوقش که آنجا جای جانبازان بود
منزل شوریدگان بی سر و پا یافتم
لیکن از روی شرف جاروب خلوتگاه او
از سر زلف سمن فرسای حورا یافتم
هر غباری کز فضای کوی تکمیلش بخاست
من در او خاصیت کحل مسیحا یافتم
گر نهادم گردن تسلیم پیشش عیب نیست
زانک ذاتش راز هر عیبی معرّا یافتم
چون سفر کردم از آن وادی که او را منزلست
دامن کهسار از آب دیده دریا یافتم
جان خواجو باد قندیل عبادتگاه او
کز جهان روشندلان را این تمنی یافتم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۸ - فی مدح الصاحب السعید شمس الدولة و الدین طاب ثراه
ای چمن را گل از آن عارض زیبا مرسوم
وی صدف را دُر از آن منطق گویا مرسوم
هر شب از مردمک دیده اختر بارم
فلک سر زده را عقد ثریا مرسوم
دیده بانان سرشک من شب پیما را
رشته های دُر ناسفته ز دریا مرسوم
طوطیانرا که بشیرین سخنی منسوبند
قوت جان زان لب شیرین شکرخا مرسوم
مشعل افروز شبستان فلک یعنی ماه
پرتو مهرش از آن غره ی غرّا مرسوم
باد گلبوی که او عطر فروش چمنست
نافه ی چینش از آن زلف سمن سا مرسوم
ساکن میکده ی چشم قدح گیر مرا
بصبوحی ز دل سوخته صهبا مرسوم
ابر کو جوهری رسته بازار حیاست
دارد از دیده ی ما لؤلؤ لالا مرسوم
ای بهنگام شکر خنده شیرین گشته
قند را از لب شیرین تو حلوا مرسوم
شب هند و صفت شامی زنگی وش را
داده سیاره از آن جعد شب آسا مرسوم
خطت از زیر سر زلف سیه چون بنمود
ماه را گشت عیان در شب یلدا مرسوم
آن نه خطست سودایست که بر دفتر مهر
ثبت کردند بنام من شیدا مرسوم
تا نوشتست بریحان گل بستان جلال
باغ را بر ورق لاله حمرا مرسوم
شمس دین آصف جم مرتبه ی خضر بقا
که صبا را بود از وی دم عیسی مرسوم
انک هر روز درستی زر خانی دارد
صبح روشندل از آنحضرت علیا مرسوم
کلک مشکین خط مصریش کند روز برات
شب سودا زده از عنبر سارا مرسوم
ای ترا هر نفس از غایت تعظیم و جلال
شرفی دیگر ازین قصر معلا مرسوم
جان شیرین که بود خسرو اقلیم بدن
کرده دل را ز مدیح تو مهیا مرسوم
روشنان فلک کژ رو سرگردان را
از غبار قدمت کحل مسیحا مرسوم
می پرستان طربخانه ی اقبال ترا
جام یاقوتی ازین قبّه ی مینا مرسوم
داده در عهده ازل صاحب دیوان قضا
بگدایان درت ملکت دارا مرسوم
چرخ را در کنف جود تو از خسرو شرق
هر سحر پیرهن شمعی والا مرسوم
تیر دلدوز جگر سوز غلامان ترا
داده مریخ بخون دل اعدا مرسوم
قیصر قصر زبرجد چو گدایان امروز
کرده از رای منیر تو تولّا مرسوم
از شبستان دل تیره خصمت داده
هندوی چرخ بشام سیه آسا مرسوم
شقّه فستقی از رای تو دارد هر سال
شاخ بی برگ تهی دست معرّا مرسوم
بدره بدر باقبال تو یابد هر ماه
دور آشفته دل از عالم بالا مرسوم
گندم مزرعه چرخ بیمن نظرت
کرده از خرمن مه صاحب جوزا مرسوم
صاحبا قرب دو سالست که از بندگیت
نرسیدست بدین بی سر و بی پا مرسوم
دوش می گفت امید کرمت با دل من
کز تو اخلاص و دعاگوئی و از ما مرسوم
چه فتادست که با چاکر دیرینه خویش
بهمه نوع نظر کرده ئی الا مرسوم
گرچه انعام تو عامست ولی داند چرخ
که ز انعام بسی فرق بود تا مرسوم
رسم اخلاص تو چون بنده بتقدیم رساند
کند از خادم جود تو تقاضا مرسوم
تا چه کردم که از آنحضرت عالی نرسد
بمن مفلس محنت زده قطعاً مرسوم
خرده ئی گرز من از بی خردی صادر شد
دامن عفو بر آن پوش و بفرما مرسوم
تا بود لاله رخان افق غربی را
از شفق باده ی گلرنگ مصفی مرسوم
همه آن باد که ساقی سخای تو دهد
سایلانرا ز عقیق طرب افزا مرسوم
بر مجاری زمان حکم روانت نافذ
تا بما اجری و ادرار دهی یا مرسوم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۳۹ - فی مدح سلطان الاعظم و الخاقان الاعدل الاکرم جمال الدولة و الدین
چون پدید آورد رخ پیل سپید صبحدم
شد روان شیر سیاه شب سوی دشت عدم
شیر چرخ نیلگون در دم نهان گشت از نظر
خون بر آورد از جگر پیل دمان صبحدم
شیر گردون کز کواکب بود چون چرم پلنگ
پیل صبحش همچو نطع آورد در زیر قدم
چرخ شیری بود کش سیماب باشد در دهان
صبح پیلی بود کش کافور باشد در شکم
چشم شیر شب بعین الثور روشن بود لیک
تیره شد چون پیل آتش فام خود بگشود فم
رنگ پیل صبح سیمابی چو تیغ بوالحسن
چشم شیر شرق عنّابی چو خون بوالحکم
چون برون کرد از دهن پیل فلک خرطوم نور
از فزع شیر هوا افکند چنگال ظلم
شیر اختر چون نهنگی ظاهر از دریای نیل
پیل گردون چون پلنگی غرقه در آب بقم
پیل زوران فلک بدریده قلب اهرمن
شیر گیران هوا پر باده کرده جام جم
کوهه ی پیل افق تختی برواز زر نقوش
جبهه شیر فلک لوحی برو از خون رقم
شیر خونخوار شفق در کوه مغرب مختفی
پیل سرمست غسق بر دشت خاور مُکتتم
شیر گردون همچو پیل از بحرا خضر در گریز
پیل ظلمت همچو شیر از آتش خور در ستم
شیر چنگان سپهر سیمگون سیما زدند
تخت زر بر کوهه ی پیل سپید صبحدم
از برای (پاد) شاه پیل زور شیر دل
خسرو اعظم جمال داد و دین شاه عجم
آنکه با عونش بود مور ضعیف از شیر بیش
وانکه در جنبش بود پیل دمان از پشه کم
روز کوشش هست پیل عرصه ی جنگ و جدل
گاه بخشش هست شیر بیشه جود و کرم
هر زمان کو شیر گیر آید ز جام اصطناع
پیل بالا برفشاند دست زرپا شش درم
دشمن اشتر دل شاه جهان در کارزار
صورتی چون پیل شطرنج آمد و شیر علم
از نهیبش موی گردد بر وجود شیر تیغ
وز سیاست آب گردد در دهان پیل سم
ایکه تاب حمله قهرت نیارد در نبرد
دشمن شیر افکنت گرزانکه باشد پیل هم
زیر دست بندگان شیر گیرت اردشیر
پایمال چاکران پیل زورت گُستهم
پیل که فرسای در دورت نگهبان غزال
شیر آهن چنگ در عهد تو چوپان غنم
پیل ظلم از جنبش قلاب عدلت منهزم
شیر جور از آتش شمشیر و تیرت در سقم
طوق حکمت بر رقاب شیر و پیل مست نیز
داغ طوعت بر سرین پیل و شیر شرزه هم
چون رخ آری در نبرد از شیر جنگ آور چه باک
چون بر آئی بر سمند از پیل کُه پیکر چه غم
پیل محمودی و شیر مرغزاری گر کنند
انحراف از خطّ حکمت پایشان گردد قلم
داستان شیر گیران جهان با ملکتت
قصه ی اصحاب فیلست و در بیت حرم
نعل بندی را که نعل بادپایت می زند
تارک پیل و دهان شیر سندانست و دم
گرنه اقبال جهانگیر تو فرماید مدد
کس نیارد کرد ازینسان پیل را با شیر ضم
تا نباشد شرزه شیرانرا مکان در اوج چرخ
تا نباشد زنده پیلان را وطن در قعر یم
باد جسم شرزه شیران از کمندت پر ز تاب
باد چشم زنده پیلان از سنانت پر ز نم
جلوه گاه پیل تختت در جهان کبریا
مرغزار شیر عمرت در اقالیم قدم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۰ - فی مدح الصاحب السعید رکن الدین عبدالملک طاب ثاره
زهی عذار تو دارالقرار مردم چشم
درون چشم تو جای قرار مردم چشم
سواد خال تو هندوچه ی حدیقه ی جان
بیاض روی تو باغ بهار مردم چشم
هلال ابروی تو طاق منظر دیده
قد تو نارون جویبار مردم چشم
لب تو چشمه ی آب حیوة خضر روان
خط تو نافه ی مشگ تتار مردم چشم
هوای روی تو بستانسرای دیده ی دل
فضای کوی تو دارالقرار مردم چشم
حدیث لعل تو نقل و شراب مجلس روح
خط و عذار تو لیل و نهار مردم چشم
ببوی زلف تو خرم دل نسیم بهار
بروز روی تو خوش روزگار مردم چشم
شکسته از لب لعلت دل عقیق یمن
گرفته از می سحرت خمار مردم چشم
خط غبار توام روزنامه ی دیده
خیال چشم توام یار غار مردم چشم
نزول کرده ز جور تو خونیان و سرشک
درین دو حجره ی گوهر نگار مردم چشم
چنانک آتش مهر تو آبرویم برد
ببرد آب رخت آب کار مردم چشم
روان بروی در آید سرشک گرم رُوم
اگر عنان کشد از شهسوار مردم چشم
مرا که آینه داری کنم بچشم ترا
بود جمال تو آئینه دار مردم چشم
دکان دیده پرست از جواهر بحرین
فرو گرفت یمین و یسار مردم چشم
کنند جوهریان سراچه ی چشمم
عقود لؤلؤ لالا نثار مردم چشم
دلم چو خیل خیال تو در رسد گوید
که ای بقصد من خسته یار مردم چشم
بیا که جات کنم بر کنار مردم چشم
زیادتم چه دهی انتظار مردم چشم
تو در میان حریفان و خفته مست و خراب
خیال چشم توام در کنار مردم چشم
زدیده بانی چشمم چه سود از آنک سرشک
بلحظه یی بگشاید حصار مردم چشم
عجب که جعفر سفّاح چشم خونبارم
نمیرود ز پی کارزار مردم چشم
مرا ز مهر تو گوئی که ابر نیسانست
بعینهُ مژه سیل بار مردم چشم
چو کرد مردم چشمم نظر بجانب تو
دلم زره بشد از رهگذار مردم چشم
شوم مقیم درت تا بروی من چه رسد
ازین دو هندوک نابکار مردم چشم
ز بسکه سرخ برآید سرشک من هر دم
گمان برند که شد شرمسار مردم چشم
چو خون خویش کند بر من شکسته حلال
چرا بجان نشوم دوستدار مردم چشم
اگرچه اجرای و ادرار من ز خون دلست
شدم بعهد تو ادرار خوار مردم چشم
بگیردم نمک آبدیده در دیده
بچشم اگر نشوم حقگزار مردم چشم
ز مهر گلشن حسن تو خار مژگانم
کند بخون جگر خارخار مردم چشم
غبار خط تو بر آب چون بر اندیشم
بآب دیده بشویم غبار مردم چشم
خیال لعل تو گویی بچشم من آبیست
که هست منبعش از چشمه سار مردم چشم
کشید نقش تو خط در نگارخانه چین
ببرد صورتت آب نگار مردم چشم
نکرد مثنوی دیده ابن مقله سواد
مگر مدیح خداوندگار مردم چشم
چراغ چشم جهان آنکه روشنست که هست
نهان حکم قضاش آشکار مردم چشم
مدار مرکز عالم که فرض عین بود
بگرد مرکز قصرش مدار مردم چشم
خدایگان جهان رکن دین عمید الملک
فروغ دیده ی چرخ افتخار مردم چشم
مه سپهر جلال انک خاکبوس درش
بود بعین رضا اختیار مردم چشم
بآب روی بود اعتبار مردم و من
بخاک پاش کنم اعتبار مردم چشم
زهی بصورت و معنی چو مردم دیده
عزیز کرده ی صورت نگار مردم چشم
تو آن سپهر جنابی که نعل شبرنگت
شه سپهر کند گوشوار مردم چشم
بسعی تست که دادست پرده دار بصر
درون منظره ی دیده بار مردم چشم
بفرّ دولتت از نرگسی والا شد
درین حدیقه شعار و دثار مردم چشم
ز بهر صدر تو کس قالیی نبافت چنین
مرصع از گهر شاهوار مردم چشم
بگاه مدح تو باشد جریر واعشی را
سواد شعر چو آبم شعار مردم چشم
عروس طبع من آن ماه عنبرین موسیت
که هست باغ رخش لاله زار مردم چشم
کند رکاب فلک سای نعل که کوبت
سوار عرصه گردون سوار مردم چشم
همیشه تا بود آهوی چشم خوبانرا
بروبهی دل شیران شکار مردم چشم
سواد مدح تو بادا بیاض چشم و مباد
بجز نوشتن مدح تو کار مردم چشم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۱ - فی مدح صاحب الاعظم و الامام الاعلم زین الحق و الدین الزیر آبادی نورالله ضریحه
ای کعبه روی چو مهت قبله ی عالم
خالت حجر الاسود و لب چشمه ی زمزم
ای پیکر مطبوع تو الطاف مرکب
وی مجمع ترکیب تو ارواح مجسّم
بوی سر زلف سیهت نکهت فردوس
و آه دل پر آتش من دود جهنم
مهر رخ خوب تو مرا قسم مقدّر
درد غم عشق تو مرا رزق مقسّم
از خاک درت جان مرا دیده مکحّل
وز داغ غمت عقل مرا چهره موّسم
دل در شکن زلف پریشان تو مضمر
جان در لب لعل شکر افشان تو مدغم
بار شک ز روی تو کف موسی عمران
پیش لب لعل تو خجل عیسی مریم
پرگار خطت دایره نقطه ی موهوم
وز شوق دهانت سخنم نکته ی مبهم
خط و لب شکّر شکنت طوطی و شکر
خال سیه و زلف کژت مُهره و ارقم
افتاده عرق بر رخت از باده ی نوشین
چون بر ورق گل بسحر قطره ی شبنم
نی غمزدگانرا بجز از درد تو درمان
نی خسته دلانرا بجز از زخم تو مرهم
در مجلس مستان غمت گاه صبوحی
ساقی ازل داده مرا جام دمادم
جز سایه کسی نیست مرا همره و همراز
جز ناله کسی نیست مرا مونس و همدم
چون دشمن مخدوم جهان چند توان بود
سرکوفته از محنت و محنت زده از غم
زین الحق و الدّین شه اقلیم معالی
آن کوست باجماع امم اعلم و احکم
ای شرح جلال تو برون از ورق کیف
وی رشح نوال تو برون از عدد کم
بر چتر سپهر از سُم یکران تو منجوق
بر بیرق صبح از دُم شبرنگ تو پرچم
جز ماشطه ی طبع تو در حجله ی معنی
در زلف عروسان سخن کس نزند خم
از پرتو رای تو بُود شعله ی خورشید
چون جرم مه از شعشه ی نیر اعظم
طاوس فلک را سر بام تو نشیمن
سلطان فلک را در قصر تو مخیم
از نقش طراز علم ثابته سایت
دُراعه ی زربفت ثوابت شده مُعلم
از صدمه ی صیت تو فلک قاصر و حیران
با حجت تیغ تو قضا مجرم و ملزم
بر سینه زند سنگ ز تشویر کفت کان
وز شرم شود غرق عرق پیش دلت یم
نعل سُم شبرنگ تو از روی تعظم
منجوق سراپرده ی مرفوع معظّم
از شقه ی رایات تو بر قبه ی گردون
ناهید مقنّع شده برجیس معمّم
بر رقعه نویسد فلک از فرط معانی
قدر و شرفت را که تعالی و تعظّم
آدم بوجود تو تفاخر کند از کون
ای ذات شریفت سبب فطرت آدم
در مرتبه ذات تو جهانیست ولیکن
در یک نظر لطف تو ملک دو جهان ضم
تاریخ بنا کردن ایوان جلالت
بر فطرت نه طارم پیروزه مقدم
تا تیر فلک منشی دیوان سپهرست
بادا رقم حکم تو بر صفحه ی عالم
ایوان سپهر از نظر قدر تو مرفوع
بنیاد جهان در کنف حفظ تو محکم