mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — با چشم‌ها
با چشم‌ها
            ز حیرتِ این صبحِ نابجای
خشکیده بر دریچه‌ی خورشیدِ چارتاق
بر تارکِ سپیده‌ی این روزِ پابه‌زای،
دستانِ بسته‌ام را
آزاد کردم از
زنجیرهای خواب.
 
فریاد برکشیدم:
«ــ اینک
    چراغ معجزه
    مَردُم!
    تشخیصِ نیم‌شب را از فجر
    در چشم‌های کوردلی‌تان
    سویی به جای اگر
    مانده‌ست آن‌قدر،
    تا
     از
      کیسه‌تان نرفته تماشا کنید خوب
    در آسمانِ شب
    پروازِ آفتاب را !
 
    با گوش‌های ناشنوایی‌تان
    این طُرفه بشنوید:
    در نیم‌پرده‌ی شب
    آوازِ آفتاب را!»
 
«ــ دیدیم
           (گفتند خلق، نیمی)
    پروازِ روشنش را. آری!»
 
نیمی به شادی از دل
فریاد برکشیدند:
 
«ــ با گوشِ جان شنیدیم
    آوازِ روشنش را!»
 
باری
من با دهانِ حیرت گفتم:
 
«ــ ای یاوه
              یاوه
                   یاوه،
                         خلایق!
    مستید و منگ؟
                         یا به تظاهر
    تزویر می‌کنید؟
    از شب هنوز مانده دو دانگی.
    ور تایبید و پاک و مسلمان
                                       نماز را
    از چاوشان نیامده بانگی!»
 
□
 
هر گاوگَندچاله دهانی
آتشفشانِ روشنِ خشمی شد:
 
«ــ این گول بین که روشنیِ آفتاب را
    از ما دلیل می‌طلبد.»
 
توفانِ خنده‌ها...
 
«ــ خورشید را گذاشته،
                               می‌خواهد
    با اتکا به ساعتِ شماطه‌دارِ خویش
    بیچاره خلق را متقاعد کند
                                        که شب
    از نیمه نیز برنگذشته‌ست.»
 
توفانِ خنده‌ها...
 
من
درد در رگانم
حسرت در استخوانم
چیزی نظیرِ آتش در جانم
                             پیچید.
 
سرتاسرِ وجودِ مرا
                     گویی
چیزی به هم فشرد
تا قطره‌یی به تفتگیِ خورشید
جوشید از دو چشمم.
از تلخیِ تمامیِ دریاها
در اشکِ ناتوانیِ خود ساغری زدم.
 
آنان به آفتاب شیفته بودند
زیرا که آفتاب
تنهاترین حقیقتِشان بود
احساسِ واقعیتِشان بود.
با نور و گرمی‌اش
مفهومِ بی‌ریای رفاقت بود
با تابناکی‌اش
مفهومِ بی‌فریبِ صداقت بود.
 
□
 
(ای کاش می‌توانستند
از آفتاب یاد بگیرند
که بی‌دریغ باشند
در دردها و شادی‌هاشان
حتا
   با نانِ خشکِشان. ــ
و کاردهایشان را
جز از برایِ قسمت کردن
بیرون نیاورند.)
 
□
 
افسوس!
           آفتاب
مفهومِ بی‌دریغِ عدالت بود و
آنان به عدل شیفته بودند و
اکنون
      با آفتاب‌گونه‌یی
                        آنان را
اینگونه
      دل
         فریفته بودند!
 
□
 
ای کاش می‌توانستم
خونِ رگانِ خود را
من
   قطره
   قطره
   قطره
   بگریم
تا باورم کنند.
 
ای کاش می‌توانستم
                         ــ یک لحظه می‌توانستم ای کاش ــ
بر شانه‌های خود بنشانم
این خلقِ بی‌شمار را،
گردِ حبابِ خاک بگردانم
تا با دو چشمِ خویش ببینند که خورشیدِشان کجاست
و باورم کنند.
 
ای کاش
می‌توانستم!
 
۱۳۴۶

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — شامگاهی
ــ نظر در تو می‌کنم ای بامداد
  که با همه‌ی جمع چه تنها نشسته‌ای!
 
ــ تنها نشسته‌ام؟
                     نه
  که تنها فارغ از من و از ما نشسته‌ام.
 
□
 
ــ نظر در تو می‌کنم ای بامداد
  که چه ویران نشسته‌ای!
 
ــ ویران؟
        ویران نشسته‌ام؟
                            آری،
و به چشم‌اندازِ امیدآبادِ خویش می‌نگرم.
 
□
 
ــ نظر در تو می‌کنم ای بامداد، که تنها نشسته‌ای
  کنارِ دریچه‌ی خُردت.
 
ــ آسمانِ من
               آری
  سخت تنگ‌چشمانه به قالب آمد.
 
□
 
ــ نظر در تو می‌کنم ای بامداد، که اندُه‌گنانه نشسته‌ای
  کنارِ دریچه‌ی خُردی که بر آفاقِ مغربی می‌گشاید.
 
ــ من و خورشید را هنوز
  امیدِ دیداری هست،
  هر چند روزِ من
                    آری
                       به پایانِ خویش نزدیک می‌شود.
 
□
 
ــ نظر در تو می‌کنم ای بامداد...
 
۱۳۴۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — هملت
بودن
یا نبودن...
 
بحث در این نیست
وسوسه این است.
 
□
 
شرابِ زهرآلوده به جام و
شمشیرِ به‌زهر آب‌دیده
                           در کفِ دشمن. ــ
همه چیزی
             از پیش
                     روشن است و حساب‌شده
و پرده
      در لحظه‌ی معلوم
                          فرو خواهد افتاد.
 
پدرم مگر به باغِ جتسمانی خفته بود
که نقشِ من میراثِ اعتمادِ فریب‌کارِ اوست
و بسترِ فریبِ او
                   کامگاهِ عمویم!
[من این همه را
                   به‌ناگهان دریافتم،
با نیم‌نگاهی
              از سرِ اتفاق
                            به نظّارگانِ تماشا]
 
اگر اعتماد
           چون شیطانی دیگر
این هابیلِ دیگر را
                     به جتسمانی دیگر
به بی‌خبری لالا نگفته بود، ــ
خدا را
خدا را!
 
□
 
چه فریبی اما،
                چه فریبی!
که آن که از پسِ پرده‌ی نیمرنگِ ظلمت به تماشا نشسته
از تمامی‌ِ فاجعه
آگاه است
و غمنامه‌ی مرا
                  پیشاپیش
حرف به حرف
                بازمی‌شناسد.
 
□
 
در پسِ پرده‌ی نیمرنگِ تاریکی
                                   چشم‌ها
                                              نظاره‌ی دردِ مرا
سکه‌ها از سیم و زر پرداخته‌اند
تا از طرحِ آزادِ گریستن
در اختلالِ صدا و تنفسِ آن کس
که متظاهرانه
در حقیقت به‌تردید می‌نگرد
لذتی به کف آرند.
 
از اینان مدد از چه خواهم، که سرانجام
مرا و عموی مرا
                  به تساوی
در برابرِ خویش به کُرنش می‌خوانند،
هرچند رنجِ من ایشان را ندا درداده باشد که دیگر
کلادیوس
            نه نامِ عمّ
که مفهومی‌ست عام.
 
و پرده...
در لحظه‌ی محتوم...
 
□
 
با این همه
            از آن زمان که حقیقت
چون روحِ سرگردانِ بی‌آرامی بر من آشکاره شد
و گندِ جهان
             چون دودِ مشعلی در صحنه‌های دروغین
منخرینِ مرا آزرد،
بحثی نه
         که وسوسه‌یی‌ست این:
 
بودن
یا
نبودن.
 
۱۳۴۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — تمثیل
به پوران صلح‌کل و سیروس طاهباز
برای تمام صفا و محبتشان
در یکی فریاد
               زیستن ــ
[پروازِ عصیانی‌ِ فوّاره‌یی
که خلاصی‌اش از خاک
                           نیست
و رهایی را
            تجربه‌یی می‌کند.]
 
و شُکوهِ مردن
در فواره‌ی فریادی ــ
[زمینت
        دیوانه‌آسا
                   با خویش می‌کشد
تا باروری را
             دست‌مایه‌یی کند؛
که شهیدان و عاصیان
                          یارانند
که بارآوری را
               بارانند
                      بارآورانند.]
 
زمین را
        بارانِ برکت‌ها شدن ــ
[مرگِ فوّاره
             از این‌دست است.]
ورنه خاک
           از تو
                باتلاقی خواهد شد
چون به گونه‌ی جوبارانِ حقیر مُرده باشی.
 
□
 
فریادی شو تا باران
وگرنه
مُرداران!
 
۲۰ مرداد ۱۳۴۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — حکایت
اینک آهوبره‌یی
که مجالِ خود را
                   به تمامی
                              زمان‌مایه‌ی جُستجویش کردم.
 
□
 
خسته خسته و
                    پای‌آبله
تَنگ‌خُلق و
            تهی‌دست
از پَست‌ْپُشته‌های سنگ
                             فرود می‌آیم
و آفتاب بر خط‌الرأسِ برترین پشته نشسته است
تا شب
        چالاک‌تَرَک
                    بر دامنه دامن گُستَرَد.
 
□
 
اکنون کمندِ باطل را رها می‌کنم
که احساسِ بطلانش
                         خِفت
پنداری بر گردنِ من خود می‌فشارد،
که آنک آهوبره
                 آنک!
زیرِ سایبانِ من ایستاده است
                                   کنارِ سبوی آب
و با زبانِ خشکش
بر جدارِ نمورِ سبو
                     لیسه می‌کشد؛
 
آهوبره‌یی
که مجالِ خود را به‌تمامی
                              زیان‌مایه‌ی جُستجویش کردم
و زلالی‌ِ محبتش
در خطوطِ مهربانی
                     که چشمانش را تصویر می‌کند
                                                           آشکار است.
 
□
 
آفتاب در آن سوی تپه
فروتر می‌نشیند.
مرا زمان‌مایه به آخر رسیده
که شب بر سرِ دست آمده است
و در سبو
جز به میزانِ سیرابیِ یک تن
                                  آب نیست.
 
۱۳۴۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — مرثیه‌های خاک — در آستانه
برای م. امید
نگر
   تا به چشمِ زردِ خورشید اندر
                                     نظر
                                         نکنی
که‌ت افسون
               نکند.
 
بر چشم‌های خود
                     از دستِ خویش
                                        سایبانی کن
                                                       نظاره‌ی آسمان را
تا کلنگانِ مهاجر را
                      ببینی
                            که بلند
 
از چارراهِ فصول
در معبرِ بادها
رو در جنوب
             همواره
                     در سفرند.
 
□
 
دیدگان را به دست
                      نقابی کن
تا آفتابِ نارنجی
به نگاهیت
            افسون
                    نکند،
تا کلنگانِ مهاجر را
                     ببینی
                            بال‌دربال
که از دریاها همی گذرند. ــ
از دریاها و
            به کوه
که خوش به‌غرور ایستاده است؛
 
و به توده‌ی نمناکِ کاه
بر سفره‌ی بی‌رونقِ مزرعه؛
 
و به قیل و قالِ کلاغان
در خرمن‌جای متروک؛
 
و به رسم‌ها و
بر آیین‌ها،
بر سرزمین‌ها.
 
و بر بامِ خاموشِ تو
                      بر سرت؛
 
و بر جانِ اندُه‌گینِ تو
که غمین نشسته‌ای
                        هم از آنگونه
                                      به زندانِ سال‌های خویش.
 
و چندان که بازپسین شعله‌ی شهپرهاشان
در آتشِ آفتابِ مغربی
                        خاکستر شود،
اندوه را ببینی
               با سایه‌ی درازش
که پاهم‌پای غروب
لغزان
      لغزان
            به خانه درآید
و کنارِ تو
در پسِ پنجره بنشیند.
 
او به دستِ سپیدِ بیمارگونه
دستِ پیرِ تو را...
 
و غروب
بالِ سیاهش را...
 
۱۳۴۷

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — نامه
بدان زمان که شود تیره روزگار، پدر!
سراب و هستو روشن شود به پیشِ نظر.
 
مرا ــ به جانِ تو ــ از دیرباز می‌دیدم
که روزِ تجربه از یاد می‌بری یکسر
سلاحِ مردمی از دست می‌گذاری باز
به دل نمانَد هیچ‌ات ز رادمردی اثر
 
مرا به دامِ عدو مانده‌ای به کامِ عدو
بدان امید که رادی نهم ز دست مگر؟
نه گفته بودم صدره که نان و نور، مرا
گر از طریق بپیچم شرنگِ باد و شرر؟
 
کنون من ایدر در حبس و بندِ خصم نی‌اَم
که بند بگسلد از پای من بخواهم اگر:
به سایه‌دستی بندم ز پای بگشاید
به سایه‌دستی بردارَدَم کلون از در.
 
من از بلندی‌ِ ایمانِ خویشتن ماندم
در این بلند که سیمرغ را بریزد پر.
چه درد اگر تو به خود می‌زنی به درد انگشت؟
چه سجن اگر تو به خود می‌کنی به سجن مقر؟
به پهن دریا دیدی که مردمِ چالاک
برآورند ز اعماقِ آبِ تیره دُرَر
 
به قصه نیز شنیدی که رفت و در ظلمات
کنارِ چشمه‌ی جاوید جُست اسکندر
هم این ترانه شنفتی که حق و جاهِ کسان
نمی‌دهند کسان را به تخت و در بستر.
 
نه سعدِ سلمانم من که ناله بردارم
که پستی آمد از این برکشیده با من بر.
 
چو گاهِ رفعتم از رفعتی نصیب نبود
کنون چه مویم کافتاده‌ام به پست اندر؟
 
مرا حکایتِ پیرار و پار پنداری
ز یاد رفته که با ما نه خشک بود نه تر؟
نه جخ شباهتِمان با درختِ باروری
که یک بدان سال افتاده از ثمر دیگر،
که سالیانِ دراز است کاین حکایتِ فقر
حکایتی‌ست که تکرار می‌شود به‌کرر.
 
نه فقر، باش بگویمت چیست تا دانی:
وقیح‌مایه درختی که می‌شکوفد بر
در آن وقاحتِ شورابه، کز خجالتِ آب
به تنگبالی بر خاک تن زند آذر!
 
تو هم به پرده‌ی مایی پدر. مگردان راه
مکن نوای غریبانه سر به زیر و زبر.
چه‌ت اوفتاده؟ که می‌ترسی ار گشایی چشم
تو را مِس آید رؤیای پُرتلألؤِ زر؟
چه‌ت اوفتاده؟ که می‌ترسی ار به خود جُنبی
ز عرشِ شعله درافتی به فرشِ خاکستر؟
به وحشتی که بیفتی ز تختِ چوبیِ خویش
به خاک ریزدت احجارِ کاغذین‌افسر؟
 
تو را که کسوتِ زرتارِ زرپرستی نیست
کلاهِ خویش‌پرستی چه می‌نهی بر سر؟
تو را که پایه بر آب است و کارمایه خراب
چه پی فکندن در سیل‌بارِ این بندر؟
تو کز معامله جز باد دستگیرت نیست
حدیثِ بادفروشان چه می‌کنی باور؟
 
حکایتی عجب است این! ندیده‌ای که چه‌سان
به تیغِ کینه فکندندِمان به کوی و گذر؟
چراغِ علم ندیدی به هر کجا کُشتند
زدند آتش هر جا به نامه و دفتر؟
 
زمین ز خونِ رفیقانِ من خضاب گرفت
چنین به سردی در سرخی‌ِ شفق منگر!
یکی به دفترِ مشرق ببین پدر، که نبشت
به هر صحیفه سرودی ز فتحِ تازه‌بشر!
 
□
 
بدان زمان که به گیلان به خاک و خون غلتند
به پایمردی، یارانِ من به زندان در،
مرا تو درسِ فرومایه بودن آموزی
که توبه‌نامه نویسم به کامِ دشمن بر؟
نجاتِ تن را زنجیرِ روحِ خویش کنم
ز راستی بنشانم فریب را برتر؟
ز صبحِ تابان برتابم ــ ای دریغا ــ روی
به شامِ تیره‌ی رو در سفر سپارم سر؟
قبای دیبه به مسکوکِ قلب بفروشم
شرف سرانه دهم وانگهی خرم جُلِ خر؟
 
□
 
مرا به پندِ فرومایه جانِ خود مگزای
که تفته نایدم آهن بدین حقیر آذر:
تو راهِ راحتِ جان گیر و من مقامِ مصاف
تو جای امن و امان گیر و من طریقِ خطر!
 
۱۳۳۳
زندانِ قصر

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — که زندانِ مرا بارو مباد
که زندانِ مرا بارو مباد
جز پوستی که بر استخوانم.
 
بارویی آری،
اما
گِرد بر گِردِ جهان
نه فراگردِ تنهاییِ جانم.
 
آه
آرزو! آرزو!
 
□
 
پیازینه پوستوار حصاری
که با خلوتِ خویش چون به خالی بنشینم
هفت دربازه فراز آید
بر نیاز و تعلقِ جان.
فروبسته باد
آری فروبسته باد و
                      فروبسته‌تر،
و با هر دربازه
هفت قفلِ آهن‌جوشِ گران!
 
آه
آرزو! آرزو!
 
۱۳۴۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — عقوبت
برای ایرج گُُردی
میوه بر شاخه شدم
                         سنگپاره در کفِ کودک.
طلسمِ معجزتی
مگر پناه دهد از گزندِ خویشتنم
چنین که
         دستِ تطاول به خود گشاده
                                           منم!
 
□
 
بالابلند!
بر جلوخانِ منظرم
چون گردشِ اطلسیِ ابر
                             قدم بردار.
از هجومِ پرنده‌ی بی‌پناهی
                               چون به خانه بازآیم
پیش از آن که در بگشایم
بر تختگاهِ ایوان
                جلوه‌یی کن
با رُخساری که باران و زمزمه است.
چنان کن که مجالی اَندَکَک را درخور است،
که تبردارِ واقعه را
                     دیگر
دستِ خسته
               به فرمان
                         نیست.
 
□
 
که گفته است
من آخرین بازمانده‌ی فرزانگانِ زمینم؟ ــ
من آن غولِ زیبایم که در استوای شب ایستاده است
                                                                غریقِ زلالیِ همه آب‌های جهان،
و چشم‌اندازِ شیطنتش
خاستگاهِ ستاره‌یی‌ست.
 
در انتهای زمینم کومه‌یی هست، ــ
آنجا که
        پادرجاییِ خاک
همچون رقصِ سراب
بر فریبِ عطش
                 تکیه می‌کند.
 
در مفصلِ انسان و خدا
آری
   در مفصلِ خاک و پوکم کومه‌یی نااستوار هست،
و بادی که بر لُجِّه‌ی تاریک می‌گذرد
بر ایوانِ بی‌رونقِ سردم
                           جاروب می‌کشد.
 
بردگانِ عالی‌جاه را دیده‌ام من
در کاخ‌های بلند
که قلاده‌های زرین به گردن داشته‌اند
و آزاده‌مَردُم را
                در جامه‌های مرقع
که سرودگویان
پیاده به مقتل می‌رفته‌اند.
 
□
 
خانه‌ی من در انتهای جهان است
در مفصلِ خاک و
پوک.
 
با ما گفته بودند:
                   «آن کلامِ مقدس را
                    با شما خواهیم آموخت،
                    لیکن به خاطرِ آن
                    عقوبتی جانفرسای را
                    تحمل می‌بایدِتان کرد.»
 
عقوبتِ جانکاه را چندان تاب آوردیم
                                          آری
که کلامِ مقدسِمان
                      باری
از خاطر
 گریخت !
 
۱۳۴۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — صبوحی
برای م. آزرم
به پرواز
شک کرده بودم
به هنگامی که شانه‌هایم
                               از وبالِ بال
                                          خمیده بود،
و در پاکبازیِ معصومانه‌ی گرگ و میش
شب‌کورِ گرسنه‌چشمِ حریص
                                  بال می‌زد.
 
به پرواز
شک کرده بودم من.
 
□
 
سحرگاهان
سِحرِ شیری‌رنگیِ نامِ بزرگ
                                در تجلی بود.
 
با مریمی که می‌شکفت گفتم: «شوقِ دیدارِ خدایت هست؟»
بی‌که به پاسخ آوایی برآرد
خستگی باز زادن را
                       به خوابی سنگین
                                            فرو شد
همچنان
         که تجلّی ساحرانه‌ی نامِ بزرگ؛
 
و شک
بر شانه‌های خمیده‌ام
جای‌نشینِ سنگینی‌ِ توانمندِ بالی شد
که دیگر بارَش
                به پرواز
احساسِ نیازی
نبود.
 
۱۳۴۷ توس

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — رستگاران
در غریوِ سنگینِ ماشین‌ها و اختلاطِ اذان و جاز
آوازِ قُمری‌ِ کوچکی را
شنیدم،
چنان که از پسِ پرده‌یی آمیزه‌ی ابر و دود
تابشِ تک‌ستاره‌یی.
 
□
 
آنجا که گنه‌کاران
با میراثِ کمرشکنِ معصومیتِ خویش
بر درگاهِ بلند
              پیشانیِ‌ درد
                            بر آستانه می‌نهند و
بارانِ بی‌حاصلِ اشک
                         بر خاک،
و رهایی و رستگاری را
از چارسویِ بسیطِ زمین
                            پای‌درزنجیر و گم‌کرده‌راه می‌آیند،
گوش بر هیبتِ توفانی‌ِ فریادهای نیاز و اذکارِ بی‌سخاوت بسته
دو قُمری
         بر کنگره‌ی سرد
                            دانه در دهانِ یکدیگر می‌گذارند
و عشق
         بر گردِ ایشان
                        حصاری دیگر است.
 
۱۳۴۹ توس

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — فصلِ دیگر
بی‌آنکه دیده بیند،
                    در باغ
احساس می‌توان کرد
در طرحِ پیچ‌پیچِ مخالف‌سرای باد
یأسِ موقرانه‌ی برگی که
                            بی‌شتاب
بر خاک می‌نشیند.
 
□
 
بر شیشه‌های پنجره
                         آشوبِ شبنم است.
ره بر نگاه نیست
تا با درون درآیی و در خویش بنگری.
 
با آفتاب و آتش
                 دیگر
گرمی و نور نیست،
تا هیمه‌خاکِ سرد بکاوی
                            در
                              رؤیای اخگری.
 
□
 
این
   فصلِ دیگری‌ست
که سرمایش
               از درون
درکِ صریحِ زیبایی را
                        پیچیده می‌کند.
 
یادش به خیر پاییز
                     با آن
توفانِ رنگ و رنگ
                   که برپا
در دیده می‌کند!
 
□
 
هم برقرارِ منقلِ اَرزیزِ آفتاب،
خاموش نیست کوره
                       چو دی‌سال:
 
خاموش
خود
منم!
 
مطلب از این قرار است:
چیزی فسرده است و نمی‌سوزد
                                       امسال
در سینه
در تنم!
 
۱۳۴۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — سرود برای مردِ روشن که به سایه رفت
قناعت‌وار
          تکیده بود
باریک و بلند
چون پیامی دشوار
                      که در لغتی
 
با چشمانی
از سوآل و
           عسل
و رُخساری برتافته
از حقیقت و
              باد.
 
مردی با گردشِ آب
مردی مختصر
               که خلاصه‌ی خود بود.
 
خرخاکی‌ها در جنازه‌ات به سوءِظن می‌نگرند.
 
□
 
پیش از آن که خشمِ صاعقه خاکسترش کند
تسمه از گُرده‌ی گاوِ توفان کشیده بود.
 
آزمونِ ایمان‌های کهن را
بر قفلِ معجرهای عتیق
                           دندان فرسوده بود.
 
بر پرت‌افتاده‌ترینِ راه‌ها
                          پوزار کشیده بود
رهگذری نامنتظر
که هر بیشه و هر پُل آوازش را می‌شناخت.
 
□
 
جاده‌ها با خاطره‌ی قدم‌های تو بیدار می‌مانند
که روز را پیشباز می‌رفتی،
هرچند
       سپیده
              تو را
از آن پیش‌تر دمید
که خروسان
              بانگِ سحر کنند.
 
□
 
مرغی در بال‌هایش شکفت
زنی در پستان‌هایش
باغی در درختش.
 
ما در عتابِ تو می‌شکوفیم
در شتابت
ما در کتابِ تو می‌شکوفیم
در دفاع از لبخندِ تو
                      که یقین است و باور است.
 
دریا به جُرعه‌یی که تو از چاه خورده‌ای حسادت می‌کند.
 
تهران ۱۳۴۸

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — شکفتن در مه — پدران و فرزندان
هستی
        بر سطح می‌گذشت
غریبانه
موج‌وار
دادش در جیب و
                   بی‌دادش بر کف
که ناموس و قانون است این.
 
□
 
زندگی
خاموشی و نشخوار بود و
                               گورزادِ ظلمت‌ها بودن
(اگر سرِ آن نداشتی
که به آتشِ قرابینه
                    روشن شوی!)
که درک
        در آن کتابتِ تصویری
دو چشم بود
              به کهنه‌پاره‌یی بربسته
(که محکومان را
                   از دیرباز
                           چنین بر دار کرده‌اند).
 
□
 
چشمانِ پدرم
                اشک را نشناختند
چرا که جهان را هرگز
                          با تصورِ آفتاب
                                         تصویر نکرده بود.
می‌گفت «عاری» و
                       خود نمی‌دانست.
فرزندان گفتند «نع!»
دیری به انتظار نشستند
از آسمان سرودی برنیامد ــ
قلاده‌هاشان
              بی‌گفتار
                       ترانه‌یی آغاز کرد
 
و تاریخ
توالی فاجعه شد.
 
۱۳۴۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — شبانه
در نیست
          راه نیست
شب نیست
              ماه نیست
نه روز و
         نه آفتاب،
ما
  بیرونِ زمان
              ایستاده‌ایم
با دشنه‌ی تلخی
در گُرده‌هایِمان.
 
هیچ‌کس
          با هیچ‌کس
                      سخن نمی‌گوید
که خاموشی
               به هزار زبان
                             در سخن است.
 
در مردگانِ خویش
                     نظر می‌بندیم
                                     با طرحِ خنده‌یی،
و نوبتِ خود را انتظار می‌کشیم
بی‌هیچ
خنده‌یی!
 
۱۵ فروردینِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — شبانه
اگر که بیهده زیباست شب
برای چه زیباست
                    شب
برای که زیباست؟ ــ
 
شب و
       رودِ بی‌انحنای ستارگان
که سرد می‌گذرد.
 
و سوگوارانِ درازگیسو
                         بر دو جانبِ رود
یادآوردِ کدام خاطره را
با قصیده‌ی نفس‌گیرِ غوکان
                               تعزیتی می‌کنند
به هنگامی که هر سپیده
به صدای هم‌آوازِ دوازده گلوله
سوراخ
می‌شود؟
 
□
 
اگر که بیهده زیباست شب
برای که زیباست شب
برای چه زیباست؟
 
۲۶ اسفندِ ۱۳۵۰

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — نشانه
شغالی
        گَر
ماهِ بلند را دشنام گفت ــ
پیرانِشان مگر
نجات از بیماری را
تجویزی اینچنین فرموده بودند.
 
فرزانه در خیالِ خودی را
                            لیک
که به تُندر
پارس می‌کند،
گمان مدار که به قانونِ بوعلی
                                     حتا
جنون را
نشانی از این آشکاره‌تر
به دست کرده باشند.
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — برخاستن
چرا شبگیر می‌گرید؟
 
من این را پرسیده‌ام
من این را می‌پرسم.
 
□
 
عفونتت از صبری‌ست
که پیشه کرده‌ای
به هاویه‌ی وَهن.
 
تو ایوبی
که از این پیش اگر
                      به پای
                             برخاسته بودی
خضروارت
          به هر قدم
سبزینه‌ی چمنی
                    به خاک
                            می‌گسترد،
و بادِ دامانت
              تندبادی
تا نظمِ کاغذینِ گُل‌بوته‌های خار
                                      بروبد.
 
من این را گفته‌ام
همیشه
همیشه من این را می‌گویم.
 
۲۵ تیرِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — در میدان
آنچه به دید می‌آید و
آنچه به دیده می‌گذرد.
 
آنجا که سپاهیان
                    مشقِ قتال می‌کنند
گستره‌ی چمنی می‌تواند باشد،
و کودکان
          رنگین‌کمانی
رقصنده و
           پُرفریاد.
 
□
 
اما آن
که در برابرِ فرمانِ واپسین
                              لبخند می‌گشاید،
تنها
می‌تواند
         لبخندی باشد
در برابرِ «آتش!»
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — شبانه
مردی چنگ در آسمان افکند،
هنگامی که خونش فریاد و
دهانش بسته بود.
 
خنجی خونین
بر چهره‌ی ناباورِ آبی! ــ
 
عاشقان
چنینند.
 
□
 
کنارِ شب
خیمه برافراز،
اما چون ماه برآید
شمشیر
          از نیام
                 برآر
و در کنارت
بگذار.
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — تابستان
پردگیانِ باغ
از پسِ معجر
عابرِ خسته را
به آستینِ سبز
بوسه‌یی می‌فرستند.
 
□
 
بر گُرده‌ی باد
گَرده‌ی بویی دیگر است.
 
درختِ تناور
             امسال
چه میوه خواهد داد
تا پرندگان را
به قفس
نیاز
نماند؟
 
۲۵ تیرِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — شبانه
کلیدِ بزرگِ نقره
در آبگیرِ سرد
              شکسته‌ست.
دروازه‌ی تاریک
بسته‌ست.
 
«ــ مسافرِ تنها !
    با آتشِ حقیرت
                    در سایه‌سارِ بید
    چشم‌انتظارِ کدام
                        سپیده‌دمی؟»
 
هلالِ روشن
در آبگیرِ سرد
              شکسته‌ست
و دروازه‌ی نقره‌کوب
با هفت قفلِ جادو
بسته‌ست.
 
۱۳۴۹

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — شبانه
مرا
  تو
بی‌سببی
           نیستی.
به‌راستی
صلتِ کدام قصیده‌ای
                       ای غزل؟
ستاره‌بارانِ جوابِ کدام سلامی
                                     به آفتاب
از دریچه‌ی تاریک؟
 
کلام از نگاهِ تو شکل می‌بندد.
خوشا نظربازیا که تو آغاز می‌کنی!
 
□
 
پسِ پُشتِ مردمکانت
فریادِ کدام زندانی‌ست
                          که آزادی را
به لبانِ برآماسیده
                     گُلِ سرخی پرتاب می‌کند؟ ــ
ورنه
    این ستاره‌بازی
حاشا
      چیزی بدهکارِ آفتاب نیست.
 
□
 
نگاه از صدای تو ایمن می‌شود.
چه مؤمنانه نامِ مرا آواز می‌کنی!
 
□
 
و دلت
کبوترِ آشتی‌ست،
در خون تپیده
به بامِ تلخ.
 
با این همه
چه بالا
چه بلند
پرواز می‌کنی!
 
فروردینِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — تعویذ
به چرک می‌نشیند
                      خنده
به نوارِ زخم‌بندی‌اش ار
                          ببندی.
 
رهایش کن
رهایش کن
             اگر چند
قیلوله‌ی دیو
              آشفته می‌شود.
 
□
 
چمن است این
چمن است
با لکه‌های آتش‌خونِ گُل
بگو چمن است این، تیماجِ سبزِ میرِ غضب نیست
حتا اگر
       دیری‌ست
                  تا بهار
بر این مَسلخ
برنگذشته باشد.
 
□
 
تا خنده‌ی مجروحت به چرک اندر ننشیند
رهایش کن
چون ما
        رهایش کن!
 
۲۶ تیرِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو