mabidan/ganjoor huggingface dataset:
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۱۶ - در مدح سلطان اویس
ای که روی تو به صدبار، ز گل تازه‌ترست
از حیایت به عرق، روی گل تازه ترست
یا رب این شعر سیاه تو چه خوش بافته‌اند!
کش حریر سمن و اطلس گل آسترست
برقع عارض تو عافیت دلها بود
عافیت باز بر افتاده دور قمرست
سر راز سر زلفت نگشود است کسی
ظاهرا بویی از آن برده نسیم سحرست
از ره دیده دلم رفت به خال و خط تو
کرده مسکین ز پی سود به دریا سفرست
دامنت دود دل عود گرفت و خوش شد
تا بدانی که دم سوختگان را اثرست
عجب آنکس که به دور لب تو مست می است
مگر از باده لعل لب تو بی‌خبرست؟
چشم ترک تو به تیر نظر انداخت مرا
چشم ترک توام انداخته باز از نظرست
همه رهگذر آتش رخساره اوست
مردم چشم مرا آبی اگر در جگرست
شمه حاصل مشکم است ز زلف و آن نیز
نیست از باد هوا لیک زخون جگرست
پسته را گوکه دهن باز مکن، مغز مبر
پیش آن پسته دهن کش سخن اندر شکرست
چون میان تو تنم گرچه خیالی شده است
همچنان این دل مسکین به خیال تو درست
کی تواند دلم از موی میان تو گذشت
که شبی تیره و باریک و رهی درکمرست
سرکشی نیست چو زلف تو و او نیز چو من
از بن گوش به عشق تو درآورده سرست
چشم دارد که چو چشم تو بود نرگس مست
واندرین هیچ نظر نیست چه جای نظرست
لب خشک و مژه تر ز تو دارم حاصل
در جهان نیست جزین هرچه مرا خشک و ترست
سایه زلف تو بر چشمه خورشید افتاد 
خم زلف تو مگر چتر شه دادگرست؟
بحر زخار کرم، آنکه گه موج عطا 
بحر پیش کف دستش ز شمار شمرست 
ناصر دین نبی، شاه اویس، آنکه دلش 
عالم علم علی، عادل عدل عمرست 
روح محض است تنش، عقل مجرد ذاتش 
که جز این هر دو سراپا لطف و هنرست
ای که خاک کف پایت فلک کحلی را 
نیل پیشانی مهر و مه کحل بصرست 
خط فرمان تو، طغرای مناشیر جهان 
حکم دیوان تو، امضای مثال قدرست 
فتنه را دیده به دوران تو اندر خواب است 
تیغ را دست ز انصاف تو اندر کمرست 
طره پرچم و ماه علم منصورت 
آن شب قدر شرف این همه عید ظفرست 
در هوا ابر ز ادرار کفت راتبه خوار 
در زمین آب ز اجزای درت بهره‌ورست 
خیمه قدر تو را، فلکه ز سقف فلک است 
چمن طبع تو را زهره به جای زهرست 
آفتابی تو و راتب خور خوان تو، مه است 
آسمانی و برآورده رای تو، خورست 
در اموری که پی سد طریق فتن است 
در مقامی که گه قطع مهام بشرست 
خامه ملهم تو ثانی ذوالقرنین است 
خنجر سبز لباس تو، بجای خضرست 
زان جهت در دل خصمت شده این عین حیات 
زین سبب در ظلمات آن شده گوهر سیرست 
آبگون پیکر خود شعشه دشنه تو 
جگر تشنه اعدای تو را آبخورست 
نسخه نامیه از خلق تو حاصل گردد 
داده تفضیل ازان برقلم و نیشکرست 
ظالمانند به دوران تو انجم زان روی 
روز و شب خانه ایشان همه زیر و زبرست 
ملکت از امن چو اطراف سپهرست درو 
رفته آهو بره در چشم و دل شیر نرست 
هرکه را گوهر نام تو برآید به زبان 
دهنش چون دهن سکه لبالب ز زرست 
همه کس را شرف و فخر به علم و هنرست 
تویی آنکس که به تو علم و شرف مفتخرست 
آن سرافراز نهالیست سنان تو به رزم 
که سر و سینه بدخواه تواش بارو برست 
هر کجا سرزده در قلب سماک رمحت 
در دم رمح تو سربرزده نجم ظفرست 
باد از آن در کف آب است به زندان حباب 
که به عهد تو به ابکار چمن پرده درست 
هست با داغ ولای تو و طوق مننت 
هر چه امروز در اطراف جهان جانورست 
تانه افلاک پدر، چار طبیعت مادر 
باشد و آدم از آن هر دو نخستین پسرست
وارث مادر گیتی همگی ذات تو باد 
که حقیقت خلف دوده این نه پدرست 
باد عید تو مبارک که جهان را امروز 
دیدن ما هچه چتر تو، عیدی دگرست
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۱۸ - در مدح سلطان الوزرا محمد زكریا
سرو با قد تو خواهد که کند بالا راست 
راستی نیستش این شیوه که بالای تو راست 
چشم سرمست تو را عین بلا می‌بینم 
لیکن ابروی تو چیزی است که در بالای بلاست 
سرو می‌خواست که با قد تو همسایه بود 
سایه قد تو دیدم زکجا تا به کجاست 
تو جم ملک جمالی، دهن انگشتریت 
مشکل این است که انگشتریت نا پیداست 
بخت برگشته من رفته چو چشمت در خواب 
کار آشفته‌ام افتاده چو زلفت در پاست 
شاهد ماهرخ من همه چیزی دارد 
بجز از زیور یک حسن که آن حسن وفاست 
روی بنما به من ای آینه حسن و جمال 
که جمال تو ز آینه دل زنگ زد است 
هست مشاطه باغ از رخ و قد تو خجل 
که چمن را به گل و لاله و شمشاد آراست 
ملکت حسن تو را بر طرف چشمه مهر 
چیست آن سبزه نورسته مگر مهر گیاست 
شب ز سودای تو بر سینه سیمین صباح 
هر سحر پیرهن شعر سیه کرده قباست 
من گرفتم که به پولاد دلی آینه‌ای 
گرچه پولاد دل است، آینه هم روی نماست 
زیب دور قمر آمد چو خط آصف دهر
سر زلف تو که بر برگ سمن غالیه ساست 
روی زیبای تو چون رای جهانگیر وزیر 
عالم آراسته از حسن ممالک آراست 
خواجه شمس الحق والدین که اگر تابدروی 
رایش از شمس فتد، همچو قمر در کم و کاست 
پادشاه وز را میر زکریا که زقدر
آستان در او مسند جای وز راست 
آنکه در کار ممالک قلم و دستش را
قوت دست « کلیم الله » و اعجاز عصاست 
سجده درگه او نور جبین می‌بخشد 
هم از آن سجده شما را اثری در سیماست 
قلمت زرد و نثار است و بسی در دارد 
این از آن است که آمد شدنش بر دریاست 
شاید ار زانچه غلامیش کمر بسته بود 
آفتاب فلک آنگه که مقامش جوزاست 
همت عالی اوراست مقامی که فلک 
با وجود عظمت در نظرش کم ز سهاست 
ای سرا پرده عصمت زده بالای فلک 
زهره زاهره‌ات مطربه بی سروپاست 
نظر رای تو از منظره امروزی 
کرده نظاره احوال جهان فرداست 
ذات تو پیرو عقل است مصور گشته 
که سراپا همه علم و هنر و ذهن و ذکاست 
شده از عشق عبارات و خطت دیوانه 
آب با سلسله بنهاده سر اندر صحراست 
عدلت از روی جهان تیغ و تبر بر می‌داشت 
آن مظالم همه در گردن شوم اعداست 
در هم آمیخته اعضای عدوی تو به کین 
تیغ ایام ز یکدیگرشان کرده جداست 
با کفت ابر، سیه روی شد و کرد عرق 
هیچ شک نیست که این دو ز آثار حیاست 
خرد مصلحت اندیش هر اندیشه که عرض 
نکند بر نظر رای صواب تو خطاست 
زیر دست تو فلک می‌طلبد منصب خویش 
خویشتن را همگی برده فلک بر بالاست 
رای عالی نظرت، مطلع انوار یقین 
ذات فرخ اثرت، مظهر الطاف خداست 
گشت در شرح ثنایت، قلمم سرگردان 
روزگاری است که تا در سر کلک این سوداست 
صاحبا غیر رهی بنده پنجه ساله 
نیست این بنده ز درگاه تو محروم نیست چراست؟
می‌کنم شکر که در طبع دعا گوی تو نیست 
هیچ از آن چیز که در طبع خسیس شعر است 
بدن و جان مرا عارضه‌ای هست آن عرض 
می‌کنم بر تو که تدبیر تو قانون شفاست 
کارم از شوخی نظم است چنین نامنظوم 
خاک بر فرق هنر، کان رنج و عناست 
آب، خاشاک چو بر خاطر خود دید چه گفت؟
گفت: شک نیست که هر چیز که بر ماست زماست 
با چنین عارضه و ضعف تمنای نجات 
دارم اما همه موقوف اشارات شماست 
آن حقوقی که در آفاق رهی را به سخن 
هست بر بارگه سلطنت امروز کراست؟
تا عماری فلک راست غلاف اطلس 
تا قبای بدن کوه گران از خار است 
از بقای ابدی باد بقای قد تو 
که بقا خود به خود وجود تو مزین، چو قباست
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۱۹ - در مدح سلطان اویس
باز این منم که دیده بختم منورست 
زان خاک ره، که سرمه خورشید انوار است 
باز این منم که قبله گهم ساخت آسمان 
زان آستان که قبله خاقان و قیصر است 
باز این منم نهاده سر طوع و بندگی 
در پای این سریر که با عرش همسر است 
باز این منم برابر این کعبه کز جلال 
با منتهای سدره مقامش برابر است 
ای دل شکایتی که ز دوران روزگار 
داری نهان مدار که درگاه داور است
ای بنده حاجتی اگرت هست عرض کن 
کاین بارگاه پادشه بنده پرور است 
دارای شرق و غرب، شهنشاه بحر و بر 
کاو صاف ذات جودش از اندیشه برتر است 
خورشید تیغ زن که به تیغ گهرنمای 
از شرق تا به غرب جهانش مسخر است 
سلطان اویس، سایه حق کز کمال عدل 
ذاتش معز دولت و دین پیمبر است 
شاهی که از برای صلاح جهانیان 
پیوسته تخت و افسر و اسب و مغفر است 
یاجوج فتنه قاصد ملک است و تیغ شاه 
اندر میان کشیده چو سد سکندر است 
در دور او به خاک فرو رفته است، دار
وز آسمان گذشته به صد پایه منبر است 
روز ولادتش چو نظر کرد مشتری 
انصاف داد و گفت که او سد اکبر است 
گردون به چار رکن جهان پنج نوبه زد 
کین پادشاه شش جهت و هفت کشور است 
دولت سرای سلطنتش رایه بهر سر 
در گوش کرده حلقه و چون حلقه بر در است 
ای از شرف سرآمده کل کاینات
ذات مبارک تو که عقل مصور است
چتر تو نقطه‌ای است درین سبز دایره 
کان نقطه بر محیط کرم سایه گستر است 
تیر تو طایریست همایون که روز رزم 
خط فراق بال جهانیش، بر سر است 
تا خطبه عروس ممالک به نام توست 
نام تو بسته بر زر و بر روی زیور است 
ماند مخیم تو به لشگر گه نجوم 
کز شرق تا به غرب خیام است و لشکر است 
فی‌الجمله خود به عدت لشگر گه نجوم 
آن را که عون و نصرت حق یار و یاور است
گر لشگر عدو شود از ذره بیشتر
روز مصاف پیش تو از ذره کمتر است 
گو راه خانه گیر و حکایت مکن طویل 
با آنکه ده هزار کسش چو تو چاکر است 
منصوبه حیل نتوان باخت با کسی
کز جاه کعبتین، نجومش مسخر است 
آب مخالفان مده الا زجوی تیغ 
کابشخور مخالف از حد خنجر است 
آنجا که نام و نامه عدل تو می‌رود 
آرامگاه گور و کنام غضنفر است 
در روز عرض لشگر منصورت از عراق 
تا حد شوشتر، همه جند است و لشگر است 
شاهین که کبک خواب نکردی ز بیم او 
بالش تذرو راشده بالین و بستر است 
وقتی که همت تو دهد ساغر نوال 
یک جرعه از یمین تو دریای اخضر است
جایی که رفعت تو زند خیمه جلال 
یک فلکه از خیام تو، خورشید خاور است 
ارزاق را حواله به دیوان همتت 
کردند و تا به روز حساب این مقدر است 
با عود شکر اگرچه ندارد قرابتی
دایم به بوی خلق تو با او بر آذر است 
شاها، منم به مدح تو آن طوطی فصیح 
کز لفظ من دهان جهان پر ز شکر است 
از بحر مدح من به ثنایت درین محیط 
هرجا سفینه‌ای است، کنون غرق گوهر است 
من این معز دین خدا را معزیم 
کش صد غلام همچو ملکشاه و سنجر است 
دوری ز حضرتت که گناهی است بس بزرگ
از بنده نیست، این ز سپهر ستمگر است 
گردون مدام باعث حرمان بنده است 
این خوی در طبیعت گردون مخمر است 
دوری به اختیار نجستم ز حضرتت 
خود ذره را ز مهر جدایی چه در خور است؟
سوگند می‌خورم به بهشت و قصور و حور 
وانگه به خاک پای تو، کان حوض کوثر است 
کز مدت فراق تو روزی که رفته است 
پندار کرده‌ام که مگر روز محشر است 
تا در میان گلشن گردون دهان شیر 
فواره مرصع این چشمه زر است 
منصور باد رایت فتح تو، کافتاب 
طالع ز برج این علم شیر پیکر است
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۰ - در مدح امیر شیخ حسن 
تا باد خزان رانگ رز رنگرزان است 
گویی که چمن کارگه رنگرزان است 
بر برگ رز اینک به زر آب است نوشته 
کانکس که چنین رنگ کند رنگرز آن است 
رفت آنکه به زنگار و بقم سبزه و لاله 
گفتی که سم گور و لب رنگرزان است 
امروز چو چشم اسد و شاخ غزال است 
گر شاخ درخت است و گر رنگرزان است 
بر برگ رزان قطره باران شده ریزان 
اشکی است که بر چهره عشاق روان است 
در آب شمر آن همه ماهی زراندود 
بید از پی آن ریخت که به راه یرقان است 
تا ابر سر خوان فلک دیده پر از برگ 
از ذوق فرود آمده آبش به دهان است 
یاران سبک روح معطل منشینید 
امروز که روز طلب و رطل گران است 
ماه رمضان رفت، دگر عذر میارید 
خیزید و می‌آرید که عیدست و خزان است 
در غره شوال محرم نبود، می 
آن رفت که گویند رجب یا رمضان است 
عمر از پی دنیا مگذارید به سختی 
خوش می‌گذرانید که دنیا گذران است 
نای است فرو رفته دم آواز دهیدش 
کو گوش به ره دارد و چشمش نگران است 
از دست مغان چنگ از آن رو که زنندش 
در بارگه شاه برآورده فغان است 
دارای زمان، شیخ حسن، آنکه به تحقیق 
دارای زمین است و خداوند زمان است 
بحری است که در وقت سکون، کوه رکاب است 
ابری است که گاه حرکت، برق عنان است 
آن نیست قضا کز سخن او به درآید 
هرچیز که او گفت چنین است چنان است 
ای شیر شکاری که دل شیر زبیمت 
همچون دل آهوی فلک در خفقان است 
جود تو محیطی است که بی غور و کنار است 
جاه تو جهانی است که بی حد و کران است 
قدر تو درختی است که طاووس فلک را 
پیوسته بر اغصان جلالش طیران است 
عدل تو چو رسم ستم اسباب جدل را 
برداشته یکبارگی از روی جهان است 
در مملکتت آنچه بگویند کسی هست 
کز بهر جدل تیز کند تیغ فسان است 
ناداده به عهد تو کسی آب حسامت 
انصاف تو مالیده بسی گوش کمان است 
ورنه چه سبب میل کمان است به گوشه 
خود را ز چه رو تیغ کشیده ز میان است 
الا که سنان همچو حسام از گهر بد 
در مملکتت طعنه زدن کس نتوان است 
امروز از ایشان که به مجموع مذاهب 
مستوجب حدند و حسام است و سنان است 
هر چیز تنی دارد و جانی و روانی
تو جان و تن ملکی و حکم تو روان است 
بخت از هوس صحبت تو خواب ندارد 
زان روز و شبش خاک جناب تو مکان است 
گر بخت شود عاشق روی تو عجب نیست 
تو وجه حسن داری و بخت تو جوان است 
شاها چو دعا گوت بسی‌اند دعاگو 
تا ظن نبری کو ز قبیل دگران است 
در راه هوا، مجمره و شمع دمی گرم 
دارند ولی این به دم و آن به زبان است 
جایی که درآید به زبان بلبل طبعم 
آنجا شکرین نکته طوطی، هذیان است 
من ختم سخن می‌کنم اکنون به دعایت 
کامین ملایک ز میان دل و جان است 
تا هست جهان در کنف امن و امان باد 
ذات تو که او واسطه امن و امان است
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱ - در مدح سلطان اویس
بهار خانه چین، عرصه گلستان است 
مخوان بهار مغانش که دشت موغان است 
خوش است وقت گل تازه زانکه در همه وقت 
ندیم مجلس او بلبلی خوش الحان است 
خوش است رقص سهی سرو با نوای هزار 
از آنک در حرکت با هزار دستان است 
میان باغ درخت شکوفه پنداری 
که قصری از گهر اندر ریاض رضوان است 
به باغ سفره مینا از آن گشاید گل 
که صحن دشت پر از کاسه‌های مرجان است 
از آن به مصر چمن در شکوفه گشت عزیز
که گل هنوز چو یوسف اسیر زندان است 
قد بنفشه چرا شد خمیده چون امروز
هنوز غره عهد ش چرخ مظله‌ای است
به عهد عدل تو مهتاب در جهان زانهاست 
که رشته بافته بهر رفوی کتان است 
حسام سبز که می‌کرد رخ به خون گلگون 
ز سهم عدل تو چون بید لرز لرزان است 
سواد چتر تو را آفتاب در سایه 
مثال خط تو را آسمان به فرمان است 
مدار کار جهان در زمان دولت توست 
نه بر سپهر که او سخت سست پیمان است 
زبان تیز قلم قاصرست از صفتت 
که حصر مدح تو بیرون ز حد امکان است 
سپهر گوی صفت با وجود این عظمت 
به خدمت تو درآورده سر چو چوگان است 
دبیر چرخ همی خواست تا کند قلمی 
چو نیشکر شکر شاه نتوانست 
چناروار سزاوار اره و تبر است 
مخالفت که ز سر تا به پای دستان است 
سیاه مور سیه خانه را نگر که کمر 
ببسته در طلب منصب سلیمان است 
چو دستبرد نماید کلیم در معجز 
چه جای لشگر فرعون و عون هامان است 
اویس نام و، حسن خلق و، مصطفی صفتی 
بر آستان تو سلمان، به جای حسان است 
به یمن معجز دین محمدی امروز 
بهین سخن، سخن پارسی سلمان است 
همیشه تا که درین هفت تو سراپرده 
هزار پرده سرا مطرب خوش الحان است 
سپهر باد سراپرده جلالت تو 
اگر چه خیمه قدرت، هزار چندان است
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۲ - در مدح خواجه غیاث الدین محمد 
تا ز مشک ختنت، دایره بر نسترن است 
سبزهٔ خط تو آرایش برگ سمن است 
از دل مشک و سمن گرد برآورد، زرشک 
گرد مشک تو که برگرد گل و نسترن است 
زره جعد تو را حلقه مشکین گره است 
رسن زلف تو را، چنبر عنبر شکن است 
بخت شوریده من خفته‌تر از غمزه توست 
زلف آشفته تو بسته تراز کار من است 
خال و خط و دهنت چشمه خضر و ظلمات 
رخ و زلف و زنخت یوسف و چاه و رسن است 
یوسف عهد خودی، نه نه چه یوسف که تو را 
یوسفی گمشده در هر شکن پیرهن است 
سنبل زلف سرانداز تو عنبر زده است
نرگس ترک کماندار تو ناوک فکن است 
حلقه گوش تو، یا رب، چه صفایی دارد 
کز صفا حلقه بگوشش شده در عدن است 
دل فدای سر زلف تو که هر تاتارش 
خون بهای جگر نافه مشک ختن است 
جان نثار لب لعل تو که از غیرت او 
داغ غم بر دل خونین عقیق یمن است 
در غم شهدلبان شکرین تو مرا 
تن بیمار گدازان چو شکر در لبن است 
تا دلم در شکن زلف تو آرام گرفت 
دیده من شده در خون دل خویشتن است 
سر زلفت به قدم چهره مه می‌سپرد 
گوییا نعل سم اسب وزیر زمن است 
آن فلک قدر ملک مهر کواکب موکب 
که زحل حزم و زحل عزم و عطارد فطن است 
آفتاب فلک جاه، غیاث الحق و دین 
که محمد و صفت و نام محمد سنن است 
ناصر شرع نبی، نایب عدل عمرست 
وارث علم علی، صاحب خلق حسن است 
آنکه بر مسند ایوان سخا پادشه است 
وانکه در عرصه میدان سخن، تهمتن است 
آنکه اندر نظرش، صورت دنیا و فلک 
راست چون پیرزنی در پس چرخ کهن است 
ای که بر خاک درت مهر فلک را حسد است 
وی که در درج دلت روح ملک را سکن است 
خرد از سحر حلال سخنت مدهوش است 
دل و جان بر خط و خال و قلمت مفتتن است 
در مقامی که صریر قلمت در نغم است 
در زمانی که زبان سخنت در سخن است 
تیغ هر چند که آهن دل و پولاد رگ است 
شمع با آنکه زبان آور و آتش دهن است 
تیغ را دست هنر مانده به زیر کمر است 
شمع را تیغ زبان سوخته اندر لگن است 
لطفت آن در ثمین است که در رشته عقل 
مایه و سود جهانش همه در ثمن است 
به صفت، رای تو نور است و فلک چون جسم است 
به مثل، عدل تو جان است و جهان همچو تن است 
چهره عقل تو فارغ ز غبار ستم است 
عرصه ملک تو ایمن ز سپاه فتن است 
روبه از تقویت شوکت تو شیردل است 
پشه از تربیت همت تو پیل تو است 
سلک دور قمر از واسطه کلک و کفت 
لله الحمد، که با رونق نظم پرن است 
دیده حاسد تو تیر بلا را هدف است 
سینه دشمن تو تیغ فنا را محن است 
سایه از هر که همای کرمت باز گرفت 
کاسه چشم و سرش مطعم زاغ و زغن است 
بر زوایای ضمایر نظرت مطلع است 
در سراپای سرایر قلمت موتمن است 
دشمن ار سرکشیی کرد چو شمع از تو چه غم 
زانکه آن سرکشی‌اش موجب گردن زدن است 
فلک از ایودچی درگه عالی تو گشت 
هر شبی بر فلک از انجم از آن انجمن است 
صاحبا بحر مدیح تو نه بحریست کزان 
کشتی طبع رهی را ره بیرون شدن است 
مدح جاه تو نه از روی و ریا می‌گویم 
که مرا مدح تو در جان چو روان در بدن است 
بیت من گرنه به مدح تو بود باد خراب
بیت کان نبود بیت تو بیت الحزن است 
حق علیم است که در حب محمد امروز 
صدق سلمان نه کم از صدق اویس قرن است 
از جبینم همه آثار سعادت تابد 
از چه رو، زانکه به خاک در تو مقترن است 
تا سپیدی رخ برف و سیاهی سحاب 
در چمن موجب سرسبزی سروچمن است 
باد، آزاد ز باد ستم و جور زمان 
سر و جاه تو که سر سبزتر از نارون است
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۳ - در مدح سلطان اویس
ساقی زمان آذر و دوران بهمن است 
خون زلال رز ز زلال به زندان آهن است
در جام و آتش می، کن، تاملی 
این اتحاد بین که میان دو دشمن است 
زان جام برفروز دل تاب خورده را 
کین تابخانه ایست کزان جام روشن است 
گلگون می بیار که هیچ اعتماد نیست 
بر خنگ آسمان که شموسست و توسن است 
دست از عنان ابلق ایام باز دار
واندر پیش مرو که به غایت لگد زن است 
بهمن به پشت مرکب جم گر نهاد زین 
مرکب نگر که چون به سرسم زمین کن است
در آهن است رستم آتش کشیده تیغ 
یعنی که روز رزم، سفندار و بهمن است 
چو آتش است جامه زپولاد کرده آب 
کاکنون ز قوس چرخ هوا ناوک افکن است 
در تن ز باد برکه زره داشت در دمش 
در بر کشیده چرخ ز پولاد دشمن است 
خورشید ساخت آستر اطلس فلک 
بارانی سحاب که از خز ادکن است 
شد آسمان کبود ز سرمای ز مهریر 
گرچه گرفته معجزه‌ای زیر دامن است 
بر کند دل ز باغ، در آتش نهاد خار 
کایام تابخانه، نه ایام گلشن است 
کاکنون به جای بلبل و آب و گل و سمن 
هنگام آتش و می و مرغ مسمن است 
تا کرده ابر آب دهان را ز دل سپند 
افتاد راز او همه بر کوی و برزن است 
زین پیش بود آب روان در تن چمن 
واکنون روان روشنش افسرده در تن است 
هر دم بپیچد آتش و نالد به سوز دل 
وین ناله کردنش همه از چوب خوردن است 
چون آتشش سزد که به آهن زنند سنگ 
از حکم شاه هرکه بپیچیده گردن است 
سلطان معز دین که جهان را جناب او 
از حادثات چرخ، مقرست و مامن است 
دارای ملک، شیخ اویس، آنک ذکر او 
منسوخ کرده قصه دارا و بهمن است 
آن سایه خدای که ظل ظلیل او 
تا ممکن است بر سر عالم ممکن است 
در سد باب فتنه گیتی سکندر است 
در قلع قلب دولت دشمن تهمتن است 
آیات فتح و نصر چو آثار صبحدم 
در غره نواحی جیشش مبین است 
با فیض دست با ظل او، بحر ممسک است 
با درک طبع روشن از برق کودن است 
سلطان عقل، تابع فرمان رای اوست 
ز انسان که رای تابع قول برهمن است 
ای داوری که دعوی پاکیزه گوهری 
تیغ تو را به حجت قاطع مبرهن است 
ارزاق خلق را کف دست تو مقسم است 
اسرار غیب را دل پاک تو مخزن است 
ابواب غیب اگر چه فرو بسته شد ولی 
از شق خامه تو در آن خانه روزن است 
تا هم غلامیت کند و هم کنیزکی 
خورشید سالهاست که هم مرد و هم زن است 
گردون شدست داخل ملک تو زان سبب 
آنجا غزاله را حرم شیر، مسکن است 
بادای سزای افسر و تخت آنکه پیش تو 
چون شمع نرم گردن و آنکه فروتن است 
باری ضعیف یافته آورده در میان 
خصم ترا جهان که برو چشم سوزن است 
رای تو آفتاب و ضمیر تو عین عقل 
آن صورتی است روشن و این خود معین است 
آمال را خطوط جبین تو مطلع است 
آجال را حدود و حسام تو مکمن است 
عنقای قاف قدر تو را، آنچه واقع است 
بالای نصر طایر گردون نشیمن است 
قدر تو بر سر آمد از این چرخ آبگون 
قدر تو با سپهر چو با آب روغن است 
خصمت اگر نه با کفن آید به درگهت 
چون کرم پیله بر بدن خود کفن تن است 
حلم تو را به حمله دشمن چه التفات؟
البرز را چه باک ز سنگ فلاخن است 
هر کس که دیگ کین تو در سینه می‌پزد 
از دست خویش کوفته خاطر چو هاون است 
زان سان که بود در عربی مالک سخن 
حسان که یافته مدد از لطف ذوالمن است 
سلمان پارسی است، سلیمان و ملک نظم 
زیر نگین طبع سخن پرور من است 
تا از شعاع جام زراندود آفتاب 
اطراف چار صفه ارکان ملون است 
از عکس آفتاب دلت باد نور بخش 
جامی که قصر چرخ ز نورش مزین است
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۴ - در مدح دلشاد خاتون 
زلف شبرنگش که باد صبح سرگردان اوست 
گوی حسن و دلبری امروز در چوگان اوست 
زلف کافر کیش او پیوسته می‌دارد به زه 
در کمین جان کانی را که دل قربان اوست 
با لبان شکرینش، نیست چندان لذتی 
انگبین را کایت شیرینی اندرشان اوست 
مشک چینی چیست تا باچین زلفش دم زند؟
خاک پایش خون بهای چین و ترکستان اوست 
در بیان در و مرجان گوهری می‌سفت عقل 
روح می‌گفت: این عبارت از لب و دندان اوست 
چشم ترکش را بگو تا ترک تازی کم کند 
خاصه بر ملکی که سلطان بنده سلطان اوست 
قبله شاهان عالم، آنک از فرط عفاف 
سجده کروبیان بر گوشه دامان اوست
آنک از بهر علو پایه در بدو ازل 
طاق گردن خویشتن را بسته بر ایوان اوست 
بر فراز لامکان، فراش قدرش خیمه زد 
تا بدانستیم کین نه شقه شادروان اوست 
همت عالی او آن سدره بی منتهاست 
کز بلندی آسمان در سایه احسان اوست 
پیر گردون چون به عهد بخت بر نایش رسید 
گفت دور من شد آخر این زمان دوران اوست 
ای خداوندی که هر جا در جهان اسکندر است 
خاک درگاه شریفت چشمه حیوان اوست 
آسمان همت توست آنکه دریای محیط 
گر گهر گردد لبالب یک نم از باران اوست 
چیست جنت تازند با روضه بزم تو لاف؟
خار و خاشاکش مقابل با گل و ریحان اوست 
کیست گردون تا بگرد پایه قدرت رسد؟
گرد خاک آستانت سرمه اعیان اوست 
بخت طفل توست بر نایی که چرخ گوژ پشت 
چون کمان دستکش در قبضه فرمان اوست 
هست چین مقنعت را آن شرف بر چین و روم 
کز علو دین تو را بر قیصر و خاقان اوست 
داد اضداد جهان را داد عدلت لاجرم 
آب در زنجیرباد و باد در فرمان اوست 
هر که درماند به درد فاقه و رنج نیاز 
نوش داروی عطایت شربت درمان اوست 
من به وصفت کی رسم جایی که با کل کمال 
در بیابان تحیر عقل سرگردان اوست 
مهد عالی چون جناب اهل بیت عصمت است 
در جهان امروز سلمان ثانی حسان اوست 
تا بود بر بام هفتم قلعه، کیوان پاسبان 
آنچنان کاندر نخستین پایه مه دربان اوست 
طاق بالاپوش هفتم چرخ اطلس پوش باد 
سقف ایوانت که کمتر هندویش کیوان اوست 
روز مولودت مبارک عالم آرا باد از آنک 
روز ایجاد و نظام عالم از ارکان اوست
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۵ - در مدح دلشاد خاتون
دلشاد باد، آنکه جهان در امان اوست 
گردون پیر، بنده بخت جوان اوست 
خورشید هست فلکه زرین خیمه‌اش 
جرم هلال، ماهچه سایبان اوست 
دولت کنیزکی است ز ایوان حضرتش 
اقباتل بنده‌ای است که بر آستان اوست 
هر یک کنار پرده سرایش نهاده است 
خرگاه آسمان که زمین در امان اوست 
ز ادراک پرده حرمش فکر قاصر است 
نی مدخل یقین و نه رای گمان اوست 
حورا به عطرسایی بزمش نشسته است 
رضوان به پادستاده مگس ران خوان اوست 
کیوان که بر ممالک هندست پادشاه 
بر بام حضرتش همه شب پاسبان اوست 
جان جهان و عصمت دین است بر فلک 
سوگند خورد جان ملایک به جان اوست 
بر رغم مشتری به قمر داد مقنعی 
بر سر نهاد گفت به از طیلسان اوست 
در عهد تو کجا گل رعنا گشاد لب
حالی زده نسیم صبا بر دهان اوست 
طاووس باغ سبز فلک یعنی آفتاب 
در اهتمام چتر همای آشیان اوست 
آب حیات کان به جز از یک کفش ندید 
ذات شماست وین به حقیقت نشان اوست 
انسان که عقل عالم صوریش نام کرد 
نقش مبارکت گهر و بحر و کان اوست 
شاید به آب چشمه حیوان اگر دهن 
شوید خضر که نام تو ورد زبان اوست 
گردون امید داشت که آرد نثار تو 
هر گوهر ستاره که بر آسمان اوست 
لیکن کجا نثار حقیقی کند قبول 
خاک درت که تاج سر فرقدان اوست 
سلمانت بنده‌ای است که از نعمت شماست 
هر مغز و خون که در رگ و در استخوان اوست 
بادا قبای ملک به قدت که در وجود 
ذاتت طراز دامن آخر زمان اوست
سلمان ساوجی — قصاید — قصیدهٔ شمارهٔ ۲۶
از تکسر، اگرش طره به هم بر شده است 
عارضش باری ازین عارضه خوشتر شده است 
داشتش آینه گردی و کنون روشن شد 
که به آه دل عشاق منور شده است 
از لبت شربت قند ار چه رسیدست به کام 
شکر از شرم دهانت به عرق تر شده است 
ای طبیب از دهن یار به عطار بگوی 
برمکش قند گران را که مکرر شده است 
شربتی ساز مفرح دل بیمار مرا 
زان دو یاقوت که پرورده به شکر شده است 
می‌دهد لعل توام ساده جوابی لیکن 
چشم بیمار تو مایل به مزور شده است 
صبح برخاست به بوی تو صبا پنداری 
که ز بیماری دوشینه سبکتر شده است 
هر کجا کرده گذر بر سر زلفت بادی 
روز من چون شب تاریک مکدر شده است 
گر سر من برود عشقت از این سر نرود 
زانکه سرمایه عشق تو درین سر شده است 
چشم بیمار تو از دیده من کرد هوس 
ناردانی که بدین گونه مزعفر شده است 
تا دگر کی به لب جام لبت باز خورد 
ای سبا خون که ز غم در دل ساغر شده است 
بعد ازین غم مخور ای دل که غم امروز همه 
روزی دشمن دارای مظفر شده است 
سایه لطف خدا شاه، اویس، آنکه به حق 
پادشاهان جهان را سر و افسر شده است
آنکه در منصب شاهی، شرف و مرتبتش 
ناسخ سلطنت طغرل و سنجر شده است 
کلک او نقش قدر را سر پرگار آمد 
رای او کلک قضا را خط مستر شده است 
فکر تیغش اگر آورده اسد در خاطر 
اسد از تیزی آن فکر دو پیکر شده است 
تا خورد در ظلمات دل خصم آب حیات 
تیغ بزش چو خضر یار سکندر شده است 
ای جهان گیر جهان بخش که از حکم ازل 
سلطنت تا به ابد بر تو مقرر شده است 
مار رمحت به سنان، مهره شکاف آمده است 
شیر را یات تو در معرکه صفدر شده است 
مژه بر دیده بدخواه تو پیکان گشته 
آب در حنجره خصم تو خنجر شده است 
روشن است آنکه تو خورشیدی از آن روی جهان 
شرق تا غرب به تیغ تو مسخر شده است 
گرگ با عدل تو همراز شبان آمده است 
باز با داد تو انباز کبوتر شده است 
کرد گردون به دلت نسبت دریای عدن 
لاجرم زاده طبعش همه گوهر شده است 
نجم در قبضه شمشیر تو کوکب گشته 
چرخ بر قبه خرگاه تو چنبر شده است 
عقل را پیروی رای تو می‌باید کرد 
در دماغ خرد این فکر مصور شده است 
طاعت فکر تو در خود ننهاست فلک 
در نهاد فلک این وضع مخمر شده است 
ذره از عون تو با مهر مقابل گشته
زر به دوران تو با سنگ برابر شده است 
هر که از نام تو بر لوح جبین کرد نشان 
کار و بارش بدرستی همه با زر شده است 
وانکه از سایه اقبال تو برتافته روی 
شده سرگشته تراز ذره و در خور شده است 
خسروا از سبب عارضه یک شبه‌ات 
چه خرابی که درین خانه ششدر شده است 
یارب آن شب چه شبی بود که گفتی سحرش 
میخ چشم مه و قفل در خاور شده است؟
بس که از سوز دعای ملک و ناله ملک 
اشک انجم به کنار فلک اندر شده است 
گنبد سبز فلک گنبد گل را ماند 
بس که از مجمر انفاس معطر شده است 
دست در دامن آهم زده این جان عزیز 
با دعایت ز لب من به فلک بر شده است 
صبح بهر تو دعای خواند و دمید 
با دعای سحر این فتح میسر شده است 
جان ملکی و سر مملکتی، ملک بدین 
در گمان بود کنونش همه باور شده است 
شکر این موهبت و نعمت این صحت را 
با زبان قلم و تیغ سخنور شده است 
تا دل نار و رخ شهره آبی به شهور 
خاکی و آتشی از آب و ز آذر شده است 
خاک و آب تو ز آفات جهان باد مصون 
کاب در حلق بد اندیش تو آذر شده است