mabidan/ganjoor huggingface dataset:
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۲ - د رمدح شمس الدین ابوالفتح محمد بن علی وزیر
اسباب معالی بکرم کرد مرتب 
و احساب بزرگی بمنن کرد مهذب 
پیرایهٔ اسلام ، ابوالفتح محمد 
آن نزد شهنشاه جهان خاص و مقرب 
صدری که برافروخت جهان را هنر او 
چون شمس و بدین روی بشمسست ملقب 
رایش همه مجدست و بدان مجدنه مغرور 
فعلش همه خیرست بدان خیر نه معجب
از نعمت او هست اثر در سر زنبور
وز هیبت او هست نشان در دم عقرب
در لفظ شریفش صف لؤلؤ ابیض
در خلق کریمش نسب عنبر اشهب
آنجا که بود کینش چون خار بود گل 
و آنجا که بود مهرش چون روز بود شب
بر قاعدهٔ خدمت او گردش گردون 
در دایرهٔ طاعت او جنبش کوکب
طبعش زمعالی و هنر گشته مصور
دستش با یادی و کرم گشته مرکب
ای صدق و صفا بوده ترا پیشه آیین 
وی فضل و سخا گشته ترا سیرت و مذهب
درگاه تو ارباب شرف را شده مرجع
دیدار تو اصحاب خرد را شده مطلب 
چون بزم کنی زینت ایوانی و مجلس 
چون رزم کنی زیور میدانی و مرکب
اسلام بتعظیم تو گشتست معظم 
و ایام بتادیب تو گشتست مؤدب
با عدل تو ارقم نزند لاف ز دندان 
در عهد تو ضیغم نکند فخر بمخلب 
در تقویت ملت و در تربیت ملک 
نابوده بعالم چو تو دانا و مجرب
گر صاحب عباد شود زنده بعهدت 
باشد بر آداب تو چون کودک مکتب 
صدرا ، تن بیچارهٔ من دیر گهی باز 
اندر کف احداث جهان مانده معذب
آنکرد بمن چرخ که در حرب نکردست 
عبدالملک مروان بر لشکر مصعب
و آن آمده بر جان من از دهر ، که ناید 
از کینه حجاج بر اولاد مهلب
چشم بستوه آمد ازدیدن ابنا
جانم بفغان آمد ازین صحبت قالب
الطاف و کرامت تو امروز مرا داد 
هم دولت پاینده و هم عیش مطیب
از بر توام هست مهیا همه مطعم 
وز لطف توام هست مهنا همه مشرب
تا همچو مربع نبود وضع مثلث 
تا همچو مطبق نبود شکل مکعب
تا هیچ صلاحی نبود در کف مظلوم 
خاصه شب تاریک به از گفتن : یا رب !
صدر تو گرامی و جناب تو مبارک
رای تو همایون و لقای تو محبب
براهل هدی سایهٔ عدل تو مجدد 
تا روز جزا خیمهٔ جاه تو مطنب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۳ - در مدح سید تاجدالدین  ابوالغنایم رافعی شیبانی
ای تاج دین تازی و ای سید عرب
ای خدمت جناب تو اقبال را سبب
ای بوالغنایمی، که ترا از غنایمست
بخشودن خلایق و بخشیدن ذهب
ای رافعی، که ساعد و بازوی تو شدست
هنگام حرب رافع اعلام دین رب
هست از فضایل تو همه نازش عجم
چونان که از قبایل تو نازش عرب
مثل علی خلیفه یزدانی از هنر
فتح علی، خلیفه سلطانی از نسب
در عرصهٔ هنر ز بزرگان شرق و غرب
چون تو کراست منصب امروز مکتسب؟
رنج عدو و ناز ولی از جانب تست
آری بیک طریق بود خار بار طب
از کف کافی تو عطا کی بود غریب؟
از قرص آفتاب ضیاکی بود عجب؟
کین تو چون سراب همه صورت غرور
مهر تو چون شراب همه مایهٔ طرب
بی مدحت تو دم نزند دهر سال و ماه
و ز خدمت تو سر نکشد چرخ روز و شب
اسم برامکه ز سخای تو منتحل
علم فلاسفه ز کلام تو منتخب
با ناصح آن کنی تو که خورشید باگهر
با حاسد آن کنی تو که مهتاب با قصب
هستی ز آل شیبان ، لیکن بهی ازو
همچون سلافهٔ عنب از جوهر عنب
ای رافع معالم اسلام ، تاج دین
کس نیست جز تو درخور این نام و این لقب
گشته مقر بفضل ، تو ایام بوالفضول
مانده عجب ز قدر تو گردون بوالعجب
طبع تو و ستم؟ متباعد تر از دو چشم
دست تو و کرم؟ مطابق تر از دو لب
از شرم بخشش تو شده ابر یار خوی
وز بیم تو شده شیر جفت تب
انصاف خوب تو همه سرمایه کرم
اخلاق نیک تو همه پیرایهٔ ادب
ایمن ‌شد از مطالبت حادثات چرخ
آن کس که کرد خدمت درگاه تو طلب
تا رایت سوی بخارا نمود میل
آسوده شده بخارا از ویل و از خرب
اکناف او ز عدل تو خاکی شد از ستم
اطراف او بجاه تو ایمن شد از شغب
گردد ولایت اکنون بی فتنه و بلا
باشد رعیت اکنون بی انده و تعب
تا خاک را سکون بود و باد را شتاب
تا آب را صفا بود و نار را لهب
بادا ولی جاه تو میمون چو بو تراب
تادا عدوی جاه تو ملعون چو بولهب
از دست فرخ تو به هنگام بزم و رزم
نشاب قسم حاسد و قسم ولی نشب
یادت به ماه شعبان تازه ولایتی
چون خطهٔ بخارا اندر مه عجب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۴ - در مدح صدرالدین علی وزیر
تا کی کند حوادث گیتی مرا طلب ؟
کز دست آن طلب شدم آواره طرب
من با عزیمت هرب و فتنه از قفا 
من با هزیمت ضرر و چرخ در طلب
گه مالدم بعربدها دهر بوالفضول
گه بنددم بشعبدها چرخ بوالعجب
هر جا که من روم عقب من رود عقاب
هر جا که من بوم تبع من بود تعب
از بس که جور روز و شب آمد بروی من 
چونان شدم که روز ندانم همی ز شب
هر روز چرخ حادثه‌ای آردم عجیب 
هر لحظه دهر واقعی ای زایدم عجب
گویند: هر رجب عجبی آورد جهان 
پس عمر من شدست سراسر همه رجب 
با من سپهر نرد محالات باخته
برده هزار گنج مرا در یکی ندب 
اکنون ز درد بردمنم مانده در فغان
و اکنون ز رنج گنج منم مانده در شغب
دایم بدان سبب ز فلک در شکایتم
کزمن فلک دمار برآورد بی سبب
جرمی دگر نکرده جز از رادی و وفا 
عیبی دگر ندارم جز دانش و ادب 
معنی معجز من و لفظ بدیع من
سرمایهٔ عجم شد و پیرایهٔ عرب
با پاک زادگی من آزادگیست نیک
و آن به که ضم شود نسب پاک با حسب 
کانیست طبع من که بود دانشش گهر
نخلیست جان من که بود حکمتش رطب
فخرم پس آنکه در صفت صدر دین حق
« لی منطق تحیر عن حدتی شطب»
چرخ علو علی که بنازد لقب بدو
گر سروران عصر بنازد بر لقب
صدری، که هست مرجع او از بلا 
صدری، که هست مجلس او مأمن از نوب
بر صحن صدر او ز اکابر نشان رخ
بر پشت دست او ز افاضل نشان لب 
فرزند حیدرست و خداوند مفخرست 
چون او کراست منتسب امروز و مکتسب؟
فارغ شدست دولتش از خوف انتقال 
آمن شدست حشمتش از بیم منقلب 
از فتنهٔ سیاست او چرخ در هراس 
وز حملهٔ مهابت او دهر در هرب
قدرش سپهر جاه و معالی درو نجوم 
کفش درخت جود و ایادی برو شعب
از قدر او مراتب عیوق منتسحل
وز صدر او مطایب فردوس منتخب 
ای ناصحت خزانهٔ رحمت چو بوتراب
وی حاسدت نشانه لعنت چو بولهب
منسوخ نفس صدق تو شد آیت ریا
مقهور آب عفو تو شد آتش غضب 
مهر تو جرم مهر و نکوخواه تو گهر 
جاه تو طبع ماه و بداندیش تو قصب
دوزخ بود ز تف نهیب تو یک شرار
کوثر بود ز آب عطای تو یک حبب
شخص ترا ز عصمت مردانگی لباس
جان ترا ز حکمت فرزانگی سلب
از خدمت جوار تو احباب در حرم 
و ز ضربت نهیب تو حساد در ضرب
نزدیک خاص و عام بقدر و بمرتبت
تو چون ذوابه ای و عدوی تو چون ذنب
حاشا که گویمت چو تو خصمت کجا بود 
«سیف من الحدید کسیف من الخشب»؟
از خدمت بساط تو حاصل شود نشاط 
از قربت جناب تو زایل شود کرب
اولی تری بمجد و معالی ز کل خلق
«کالنمل بالورانة و الجار بالعصب»
جود تو طالبان عطار است مرتجی 
عفو تو راکبان خطا راست مرتجب
دین را باجتهاد تو واضح شده طریق
حق را باعتقاد تو محکم شده سبب
داری ذهب برای عطا و سخای خلق 
در مذهب تو نیست دفین کردن ذهب
ملک از جمال جاه تو خرم چنان که باغ 
از عارض شکوفه و از دیدهٔ عنب
تا نام نیک خاطب ابکار نظم شد 
جود تو شد صداق و ثنای تو شد خطب 
منت خدای را که در ایام تو نماند 
ابکار نظم بیوه و نام نکو عزب
هر کو تعصب تو گزیند ببردش 
گردون بتیغ حادثه هم رسغ و هم عصب
بدگوی تو چو حاطب لیلست و عاقبت 
اسباب ویل خویش ببیند در آن حطب
تو اندرین بلاد و سخای تو در حجاز 
تو اندرین دیار و ثنای تو در حلب 
تا در امور شرع فریضه است و نافله 
تا در بحور شعر سریعست و مقتضب
بادا همیشه دولت تو ناظر الریاض !
بادا همیشه همت تو عالی الرطب!
ماه صیام آمد و آوردت از بهشت 
خلعت ردای رحمت و تحفه رضای رب
صوم تو با صیانت و فطر تو بی شبه 
فعل تو با امانت و قول تو بی ریب
روز قضا مقام تو در ظل مصطفی 
و آن عدو چو بولهب اندر تف لهب
باد آن زمان نصاب کرامت نصیب تو 
و آنگاه از نصیب تو بدخواه در نصب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۵ - در مدح خاقان کمال الدین محمود
سپهر ملک عجم ، آفتاب دین عرب 
بلند نام و نشان و بزرگ اصل و نصب 
کمال دین هدی ، قطب ملک و دین محمود 
که هست چرخ شرف را جمال او کوکب 
جمال دودهٔ خوارزمشاه ، آنکه ربود 
ز سرکشان زمانه بدست فخر قصب 
همه خلاصهٔ مجد و بمجد نامغرور 
همه حقیقت فضل و بفضل نا معجب
شده مطاوعت او زمانه را پیشه 
شده متابعت او سپهر را مذهب
بطبع حضرت او را ستاره کرده سجود 
بطوع خدمت او را زمانه کرده طلب 
وجود فضل و هنر را بیان اوست دلیل 
حصول عز و شرف را قبول اوست سبب
ز سعی او شده خار موافقان چون گل 
ز تیغ او شده روز مخالفان چون شب
زهی بهمت عالی و تبع صافی تو 
نظام جاه و علو قوام و فضل ادب 
بزیر خنک جلال تو اخضر و اغبر 
بزیر زین مراد تو ادهم و اشهب
ضیای حمد و ثنا از کف تو نیست بدیع 
گهر ز کان و هنر از کف تو نیست عجب
سیاه گشت عدو را ز هیبت تو از گلیم
کبود گشت فلک را ز صولت تو سلب 
عنایت تو چو شمس و ولی تو چو گهر
سیاست تو چو ماه و عدوی تو چو قصب 
ز بیم نیزهٔ ثعبان نهاد تو گشته 
امور خصم تو برگشته چون دم عقرب
تو همچو در و چو دریا بجاه تو مجلس 
تو همچو مهر و چو گردون بزیر تو مرکب
شگفت نیست وجود تو در طویلهٔ خلق
که در طویله بود در جوار خار رطب
همیشه تا نبود باز طعمهٔ تیهو 
همیشه تا نبود شیر سخرهٔ ثعلب 
بدهر باد جلال تو عالی المکثب !
ز بخت باد جناب تو صافی المشرب!
ز تو مطالب ارباب فضل حاصل باد! 
همیشه تا که جهانست علم را مطلب 
مخالفات ترا چهره پر غبار بلا
منازعان ترا مغز پر خمار تعب
ندیم جان حسودت و در زمانه ندم 
نصیب عمر عدوی تو از ستاره غضب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۶ - خطاب بباد در مدح علاء الدوله ابو المظفر نصرت الدین اتسز خوارزمشاه
ایا برنده باحباب قصهٔ احباب 
ابا دهنده باصحاب نامهٔ اصحاب 
بیک دگر تو رسانی ز عاشق و معشوق 
دقیقهای سؤال و لطیفهای جواب 
تراست صفوت عقل شریف و روح لطیف 
تراست رفت روز وصال و عهد شباب 
بدست لطف گشایی بسان جلوه گران 
سپیده دم ز رخ لعبتان باغ نقاب 
مشوش از حرکات تو جعده های بخم 
معطر از نفحات تو زلفهای بتاب 
بپیش چهرهٔ افلاک دست تو بندد 
گهی حجاب غبار و گهی نقاب سهاب 
ز سعی توست پر از رزم های دیبا خاک
ز صنع توست پر از عیب های جوشن آب
براغ چهرهٔ لاله ز تو شده پر خون 
بباغ دیدهٔ نرگس ز تو شده بیخواب 
نبوده مثل تو مساح در بلاد و دیار 
نبوده مثل تو سیاح در شتاب و عتاب 
نشسته واله از ادراک تو اولوالابصار 
بمانده عاجز از اوصاف تو اولوالالباب 
تو باشتاب و زمین را درنک در دل تو 
نظام یافته گیتی ازین درنک و شتاب
تبارک الله ! و همی ، که بی سفینه همی 
چو وهم عبره کنی بحرهای بی پایاب 
تراست قوت تیر ملک وزین کردی 
بصدمتی وطن عادیان خراب و یباب
علاء دولت خوارزمشاه ، تاج ملوک 
که هست دولت او مالک و رقاب
ابوالمظفر ، اتسز ، خدایگان هدی
که صدر اوست هدی را ز حادثات مآب
ربوده حشمت او از کمان حادثه تیر 
بکنده هیبت او از دهان نایبه ناب
ملک ز بهر شرف بر درش گزیده مقام
فلک ز بهر کنف بر سرش فگنده قباب 
حسام بگه رزم صورت الاعجاز
کلام او بگه بزم سورهٔ الاعجاب 
بفضل و مکرمت او تفاخر اسلاف
بجاه و منزلت او تظاهر اعقاب 
همه امور جهان در حساب اوست ولیک 
برون شدست ایادی دست او ز حساب
ز بیم خنجر سیما بگون او گشتست 
عدوی دولت او بی قرار چون سیماب 
گشاده شد ز بنانش خزاین ارزاق 
بریده شد ز بیانش دقایق آداب 
چنو نیارد گشت زمانه در هر فن 
چنو نبیند چشم ستاره در هر باب 
ز هی مخالفت امر تو خطای خطا!
زهی موافقت رأی تو صواب صواب! 
تویی ، که چرخ بود با جلالت تو زمین 
تویی ، که بحر بود با سخاوت تو سراب
چو در صفوف درخشان شود فروغ سیوف
چو در حروب فروزان شود لهیب ضراب
زمین بپوشد از خون سرکشان سر بال
هوا ببندد از گرد صفدران جلباب 
مبارزان ز پی کر و فر بمعرکه در 
سبک کنند عنان و گران کنند رکاب 
ثبات را ز جهان مندرس شود آیات 
حیوة را ز بشر منقطع شود اسباب 
سنان تو کند آن لحظه از قلوب غلاف 
حسام تو کند آن ساعت از رقاب قراب
گهی نوردی ملک یلان بپای نهیب 
گهی سپاری گنج شهان بدست نهاب
بنیزهای ردینی کنی بگاه طعان 
بتیغهای یمانی کنی بگاه ضراب 
رواق فتح بلند و اساس دین محکم 
لوای فتنه نگون و بنای کفر خراب 
ز زخم تیغ تو گردند دشمنان مقهور
بدان صفت که شیاطین ز زخم تیر شهاب 
خدایگانا ، آنی که اهل عالم را 
بخشکسال حوادث زتست فتح الباب 
ز دانش تو همه فاضلان گرفته نصیب 
ز بخشش تو همه سایلان نهاده نصاب 
ولی تو گهرست و وفاق تو خورشید 
عدوی تو قصیست و خلاف تو مهتاب
همای بخت همایون تو سیه کرده 
ز رنج بداندیش تو چو پر غراب
همیشه تا که ایزد بود بوعد و وعید 
جزای عدل ثواب و سزای ظلم عقاب
جهان ز عدل تو آباد باد تا محشر!
نصیب جان تو بادا ز کردگار ثواب! 
موافقان تو بادند در نشاط و نعیم!
مخالفان تو بادند در عنا و عذاب !
گشاده بر تو علی رغم خصم هر ساعت 
هزار در ز سعادت مفتح الابواب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۷ - ایضا در مدح ملک اتسز
ای ترا جاه قباد و حشمت افراسیاب 
پیش تیغ عزم تو منسوخ تیغ آفتاب 
در کمال تو غلط کردم، که هر فرمان بریت
هست با جاه قباد و حشمت افراسیاب 
با جلال قدر تو نازل بود قدر فلک
با کمال جود تو باطل بود جود سحاب
حضرت والای تو اصحاب حاجت را مآل
مجلس میمون تو ارباب دانش را مآب
صورت دولت وفاق تو چو پرواز همای
سورت محنت خلاف تو چو آواز غراب
کوه بابل از ثبات حزم تو گیرد درنگ
باد صرصر از مضای عزم تو یابد شتاب
حکم تو در نیک و بد همچون قضای آسمان 
امر تو در بیش و کم همچون دعای مستجاب 
کرده با لفظ بدیع تو معانی اقتران 
جسته با جاه رفیع تو معانی اقتراب
جود کفت را نباشد مال افریدون کفاف
حد تیغت را نگردد سد اسکندر حجاب
رمح خطی ترا از شخص قهاران طعام
تیغ هندی ترا از خون جباران شراب
بر سپهر گامگاری گشته رأی صایبت
در ضیا همچون سهیل و در مضا همچون شهاب
کرده آشوب سنان و آسیب تیغت روز جنگ
لشکر خاقان اسیر و کشور قیصرخراب
ای جلال حشمت فارق ز خوف انتقال 
وی کمال دولتت ایمن ز بیم انقلاب
در جهان‌داری مسلم چون جوابی بر سؤال 
به جهانبانی مقدم ، چون سؤالی برجواب 
با سنان تو اجل گشته قرین وقت طعان
با حسام تو ظفر کرده قران گاه ضراب
نام تو گشته مبارک همچو آثار مشیب
ذکر تو گشته گرامی همچو ایام شباب 
خصم ملت را ز شمشیر تو باشد اضطرار 
رکن بدعت را ز پیکان تو باشد اضطراب
جستن از مهر تو عاقل را بود محض خطا
جستن مهر تو دانا را بود عین صواب
هر چه مدحست آن بایام تو دارد اتصال
هر چه فتحست آن باعلام تو دارد انتساب
تا نباشد حال عالم بی صلاح و بی فساد
تا نباشد فعل مردم بی ثواب و بی عقاب
باد قسم نیک خواه تو صلاح بی فساد!
باد بخش بد سگال تو عقاب بی ثواب! 
خاتم جاه ترا بادا ز فیروزی نگین !
مرکب عز ترا بادا ز بهروزی رکاب!
هوش تو همواره سوی لذت لهو و نشاط !
گوش تو پیوسته سوی نغمهٔ چنگ و رباب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۱۹ - هم در مدح اتسز
زین سینهٔ پر آتش و زین دیدهٔ پر آب 
دردا ! که گشت قاعدهٔ عمر من خراب 
از بیم غرق و حرق نیابد مرا همی 
در سینه هیچ شادی و در دیده هیچ خواب 
زردست چهرهٔ من و از شرم دشمنان 
هر شب کنم بخون جگر چهره را خضاب
گردون دهد زسفرهٔ حسرت مرا طعام 
گیتی دهد زساغر محنت مرا شهاب
زنبور وار بود لعابم زشهد و چرخ
چون زهر مار کرد مرا در دهان لعاب
امثال من مکرم و من سخرهٔ زمان 
و اقرام من مرفه و من طعمهٔ ذئاب
گفتم که : در شباب کنم دولتی بدست 
نامد بدست دولت و از دست شد شباب 
عمرم زکوه چرخ شد و نیست خود مرا
جز اشک همچو سیم و رخ همچو زر ناب
گیرم در حساب من آنچ اختران دهند
وین عمر من که رفت نگیرند در حساب
آن لؤلؤ خوشاب که بارید می زطبع
بارم کنون زدیده همان لؤلؤ خوشاب
هست آفتاب طبع من از روشنی و لیک 
در پیش او حجاب شد اندوه چون سحاب
تاریک از آن شدست اقالیم نظم و نثر
کاندر سحاب تیره بماندست آفتاب
بر من شدند خیره شیاطین حادثات 
تا شد نهفته از فلک طبع من شهاب
عمر ارخیانتی نکند هم رسم بفضل 
از بعد خکشال حوادث بفتح باب 
من قانعم هر آنچه رساند بمن فلک 
در هیچ حال نیست مرا با فلک حساب
در پیش لعبتان دو دیده دست شرم 
سازم ز طیلسان قناعت همی نقاب 
از اهل فیض حمل مذلت برای چیز 
کاریست ناستوده و شغلیست ناصواب
اعراض کردم از همه آفاق و ساختم 
مر درگه خدیو خداوند را مآب 
خوارزمشاه اتسز غازی ، که سهم او
افگند در قبایل کفار اضطراب
شاهی که هست اطاعت او والی القلوب 
شاهی که هست هیبت او مالک الرقاب 
اقبالش از کمان حوادث ببرد تیر 
انصافش از دهان نوائب بکند ناب
او شمس طالع و دگران ذرهٔ هوا
او بحر ذاخر و دگران جرعهٔ شراب
ای در فضای جاه تو اسلام را درنگ 
وی بر فنای خصم تو ایام را شتاب
هست از ستاره بارهٔ چاه ترا مقام 
هست از مجره خیمهٔ عمر ترا طناب
مثل تو خسروی ندهد دست در عنان 
شبه تو صفدری ننهد پای در رکاب
شاها ، تویی که لشکر آمال خلق راست 
بی فتنهٔ خزاین اموال تو نهاب
بشنو حدیث من ، که بود زاستماع آن 
در عاجلت محامد و در آجلت ثواب
آنچ آمدست بر تنم از چرخ ، نامدست
از دودهٔ معاویه بر آل بو تراب
اشکم شد از جفای فلک چون رخ تذور
روزم شد از عنای جهان چون پر غراب
بر صف چرخ از قبل سهم من سهام 
در کف صبح از جهت حرب من حراب
آن کس که طاعت تو گزیند رضا دهی 
تا بی گناه چرخ رساند بدو عذاب ؟
جستیم ما دو تن : تو باحسان و من بجان 
تو در این مدایح و من خاک آن جناب
من در خود و ندانم ، تا چیست مر ترا؟
باری ، مراست خاک جناب تو مشک ناب 
از مهر تو نگیرد جان من احتراز 
وز مدح تو نجوید طبع من اجتناب 
این شش هزار بیت ، که گفتم بمدح تو 
از شش هزار عقد جواهر ببرد آب
دارم من انتساب عنایات ایزدی 
با انتساب داد مرا فضل اکتساب
لیکن چو هستم از همه اوباش خار تو 
چه فخر ز اکتساب و چه راحت ز انتساب؟
تا از تواتر حرکات فلک شود 
هر شب جمال چهرهٔ خورشید در حجاب 
هر چان نشان و کام بود در جهان بران 
هر چان جلال و جاه بود از فلک بیاب 
تا آسمان بپاید ، با آسمان بپای ؟
تا مشتری بتابد ، چون مشتری بتاب !
در آخر قصیدهٔ بنده دعای خیر 
اندر دوام دولت تو باد مستجاب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۰ - در مدح خاقان کما الدین ابو القاسم محمود ارسلان خسرو توران
ای از رخت فگنده سپر ماه و آفتاب 
طعنه زده جمال تو بر ماه و آفتاب 
زان جا که راستیست ندارند در جهان 
پیش رخ تو هیچ خطر ماه و آفتاب
بندند، گردهی تو اجازت ، چو بندگان 
در خدمت رخ تو کمر ماه و آفتاب
از زلف تو ربوده نشان مشک و غالیه 
وز روی تو گرفته اثر ماه و آفتاب 
از ماه و آفتاب بهی تو ، که نیستند 
با دو عقیق همچو شکر ماه و آفتاب
در صف نیکوان بمقام مفاخرت 
خواهند از رخ تو نظر ماه وآفتاب 
باشند با جمال تو حاضر بوقت لهو
در بزم شهریار بشر ماه و آفتاب 
محمود ، صفدری ، که ز لطف و ز عنف او 
گیرند بار نفع و ضرر ماه و آفتاب 
خاقان کمال دولت و دین ، آن که بر فلک 
از سهم او کنند حذر ماه و آفتاب
بر خصم او کشیده سنان چرخ و روزگار 
در پیش او گرفته سپر ماه و آفتاب 
بفزود ملک و دولت او عز و جاه شرع 
چنان که لون و طعم و ثمر و ماه وآفتاب
از شخص او نبوده جدا جاه و مفخرت 
وز حکم او نکرده گذر ماه و آفتاب
بنموده بر ولی و عدو ذاتش آن اثر 
کندر قصب نمود و گهر ماه و آفتاب
آفاق را فروغ ز جاه و جلال اوست 
جاه و جلال اوست مگر ماه و آفتاب 
شاها ، نهند ، گر تو اشارت کنی ، بفخر 
بر خاک بارگاه تو سر ماه و آفتاب 
بر آتش عزیمت تو ، وقت التهاب 
باشند کمترینه شرر ماه و آفتاب 
تو ماه و فتابی و زان در جبال شد 
محض سخا و عین هنر ماه و آفتاب 
با شور صولت تو هبا سیل و صاعقه 
با نور طلعت تو هدر ماه و آفتاب 
در راه تو با قطار شرق و غرب 
دارند شغل و پیشه سفر ماه و آفتاب 
با عزم و با بقای تو در سرعت و ضیا 
ننهاده گام و نازده پر ماه و آفتاب 
بر قمع دشمنان تو هر لحظه می کشند 
منزل بجایگاه دگر ماه و آفتاب 
از گنج سعد هر شب و هر روز پیش تو 
آرند تحفه فتح و ظفر ماه و آفتاب 
تا مانده اند سخرهٔ فرمان ایزدی 
در قبضه قضا و قدر ماه و آفتاب 
بادا نگون لوای بقای عدوی تو 
چنان که در میان شمر ماه و آفتاب 
آثار اصطناع تو برخورد و بزرگ 
و اعلام انتفاع تو بر ماه و آفتاب 
از روی ورای تو به شب و روز در سپهر 
دیده ضیا و یافته فر ماه و آفتاب 
از تارم سپهر بچشم مناصحت 
در دولت تو کرده نظر ماه و آفتاب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۱ - در مدح اتسز خوارزمشاه
جانا فکنده ام ز غم تو سپر بر آب 
وز اشک دیده ساخته‌ام مستقر در آب 
آتش علم گرفت مرا در میان دل 
تا من فگندم از غم عشقت سپر بر آب
من در میان آتش و این نادره نگر :
کز چشم من رسیده بهر هفت کشور آب 
بی خواب مانده ام ، که گرفتست در غمت 
از دیدگان مرا همه بالین و بستر آب 
آنها که انده تو رساند بشخص من
وقت گداختن نرساند بشکر آب
خیره است از لقای تو در خلد عدن خور
تیره است با صفای تو در حوض کوثر آب
رخسار و چشم و زلف تو در بوستان حسن 
برده است از شکوفه و شمشاد و عبهر آب 
مر بنگری در آتش و آب ، از جمال تو 
گردد منقش آتش و گردد منور آب 
آتش حسد برد ز رخ تو بدان صفت 
کز رقت شمایل شاه مظفر آ ب 
خوارزمشاه ، اتسز ، کندر حسام او
گشتست مدغم آتش و گردد منور آب 
قدر رفیع او را برده سجود چرخ 
لفظ بدیع او را گشته مسخر آب 
گر ساغری پر آب حسودش برد بلب 
در حال زهر گردد در صحن ساغر آب 
با طبع او مناسبتی بود آب را 
زین روی شد قرار گه درو گوهر آب 
خوش خورد می نیارد اندر دیار شرک 
از آتش مهابت او هیچ کافر آب 
آنرا که در سفینه تدبیر او نشست 
غم نیست گر بگیرد آفاق یکسر آب 
از باد نیست وقت سپیده دمان ولیک
از بیم تیغ اوست که لرزد بزنبر آب
گر بگذرد بر آتش و بر آب خلق او
گردد مسخر آتش و گردد برتر آب 
مقدار او ز کنگرهٔ چرخ برترست 
چونانکه هست از کرهٔ خاک برتر آب
ز آثار عنف او و ز آثار لطف او 
گشته مجسم آتش و گشته مصور آب 
شاها ، همی خورند ز یک آبخور بهم 
در روزگار عدل تو گور و غضنفر آب 
از خنجر تو محتجب شده و مضطرب شوند
در جرم خاره آتش و در قعر فرغر آب
پیش سخای دست تو باشد بخیل ابر 
پیش صفای طبع تو باشد مکدر آب
شمشیر آبدار تو چون بحر اخضرست 
الحق شگفت باشد بر بحر اخضر آب
در قدر نیست با تو برابر فلک ، چنانک
در قعر با اثیر نباشد برابر آب
رامست پیش پای جلال تو آسماب 
چونانکه زیر پای کلیم پیمبر آب 
اسلام را عنایت جاه تو در خورست 
چونانکه هست بر جگر تشنه در خور آب 
محبوس وار در دل و در دیدهٔ عدوت
ماندست عاجز آتش و گشتست مضطر آب
تا هست رطب و بارد نزد فلاسفه 
در اصل آفرینش زین چار گوهر آب
بادا عدوی جاه ترا سال و مه مقیم 
در باطن دل آتش و در دیدهٔ سر آب!
هنگام تشنگی جگر بدسگال را 
از چشمهٔ سنان تو بادا مقدر آب!
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۲ - نیز در ستایش گوید
تویی که تیغ ترا شد مسخر آتش و آب
فگند هیبت تو زلزله در آتش و آب
چه باک از آتش و آبت ؟ که چون خلیل و کلیم 
ترا شدند مطیع و مسخر آتش و آب
حسام تست ، که اندر مواقف پیکار 
رسد ز پیکر او برد و پیکر آتش و آب
ز کین و مهر تو گشته محقق اندوه و لهو
ز خشم و عفو تو گشته مقرر آتش و آب
اگر بر آتش و بر آب بنگرد خلقت
شود معنبر و گردد معطر آتش و آب
وگر بر آتش و بر آب بگذری، گردد
بزیر پای تو نسرین و عبهر آتش و آب
بجنب جاه و جلال تو پست زهره و ماه 
بپیش باس و نوال تو ابتر آتش و آب
ز بیم تیغ و سنان چو آتش و آبت
شدند در دل خا را محقرآتش و آب
فگنده در کف پیمان تو دل اختر و چرخ 
نهاده در خط فرمان تو سر آتش و آب
همان کند فزع تیغ و هیبت رمحت
ببدسگال ، که برموم و شکر آتش و آب
همه علوم جهان مضمرست در دل تو 
چنانکه در دل خاراست مضمر آتش و آب
عجب نباشد ، اگر ساخته شوند بطبع 
ز یمن عدل تو چون دو برادر آتش و آب
فلک نباشد با تو برادر اندر قدر 
چنانکه نیست بفطرت برابر آتش و آب
بر کمال محل و وفور مکرمتت
عظیم مختصر و بس محقر آتش و آب
چو باد خاک بسر بر کنند ، عاجز وار
اگر شکوه تو حمله برد بر آتش و آب
مخالفان ترا سال و مه بکینه و خشم 
کشند بر دل و بر چشم لشکر آتش و آب
بوقت سوختن و ساختن علی التحقیق 
ز عنف و لطف تو باشند کمتر آتش و آب
بر ضیای ضمیر و صفای خاطر تو 
نموده مظلم و بوده مکدر آتش و آب 
ز بس عنا و بکا ، حاسد ترا دادند
همیشه با لب خشک و رخ تر آتش و آب
کسی که نقص تو خواهد نوشت بر دفتر 
بگیردش همه اطراف دفتر آتش و آب
چو تو بکینه بر آهختی از نیام حسام 
ز باختر برسد تا بخاور آتش و آب 
در آن زمان که ز شمشیر صفدران گیرد 
همه بسیطهٔ آفاق یکسر آتش و آب
زبان ها زده و موج ها بر آورده 
ز گوی اغبر تا موج اخضر آتش و آب
یلان معرکه و سرکشان هیجا را 
گرفته از نف و خوی درع و مغفر آتش و آب
در آن مقام بر اشخاص دشمنان باری 
ز نوک نیزه و از خد خنجر آتش و آب
اگرت آتش و آب این زمان بپیش آیند 
برند ازدم تیغ تو کیفر آتش و آب
خدایگانا ، تا کی ز حرب ؟ کز تیغت 
گرفته عرصهٔ هر هفت کشور آتش و آب 
بخواه ساغر پر می ، چنانکه طیره شوند 
ز گونهٔ می و از لون ساغر آتش و آب
همیشه باد ز تف دل و نم دیده 
عدوت را همه بالین و بستر آتش و آب 
نصیب حاسد و قسم ولیت در عقبی 
ز قعر دوزخ و از حوض کوثر آتش و آب
وطواط — قصاید — شمارهٔ ۲۳ - در مدح اتسز خوارزمشاه
تویی که خنجر تو شد مکان آتش و آب 
زبان رمح تو شد ترجمان آتش و آب 
بدست خشم تو و عفو تو سپرد فلک 
بوقت جفوت و صفوت عنان آتش و آب
رواق حشمت تو بربر سپهر و نجوم 
نطاق خدمت تو بر میان آتش و آب
ز تف سینه و اشک دیده ماند ستند
مخالفان تو اندر میان آتش و آب
خدایگانا، معدوم و مندرس گشتست
ز عنف و لطف تو نام و نشان آتش و آب
حمابت تو شده پاسبان ملت و ملک
سیاست تو شده قهرمان آتش و آب
ز جنگ و صلح تو بیم و امید اختر و چرخ
ز مهر و کین تو سود و زیان آتش و آب
تبارک الله؛ از آن تیغ آسمان صفتت
که هست بر صفحاتش قرآن آتش و آب
ستارگان را بر آسمان قرآن باشد 
مگر که تیغ تو شد آسمان آتش و آب
ز تیغ و گرز تو باشد نفیر جوشن و خود
ز طعن و ضرب تو باشد فغان آتش و آب
حسامت آتش و آبست و این شگفتی بین
که هست دولت و دین در امان آتش و آب
بملک های شگفتست تیغ تو ضامن 
هزار ملک نگر در ضمان آتش و آب
وجود گوهر اگر در صمیم کان باشد
چراست گوهر تیغ تو کان آتش و آب ؟
چو حد تیغ تو دیدند عاقلان گفتند
که: هست جای اجل بر کران آتش و آب
ز رأی روشن و از طبع صافی تو کنند
اگر کنند به حق امتحان آتش و آب
دریغ کاتش و آبست بی زبان، ورنی
همه ثنای تو گفتی زبان آتش و آب
نهاد آتش و آبست بی روانی، ورنی
همه روای تو جستی روان آتش و آب
جهان ز خنجر تو پر ز آتش و آبست
مگر که خنجر تو شد جهان آتش و آب
بکند عدل تو بیخ بنای فتنه و ظلم 
ببرد باس تو زور و توان آتش و آب
بفر خدمت صدر تو چون خلیل و کریم
برسته ناصح تو از هوان آتش و آب
بوقت سوختن و ساختن پدید کنند
عقاب و عفو تو سر نهان آتش و آب
همیشه تا که ببالا و پست دارد میل
تن خفیف و سرشت گران آتش و آب
بچهره زرد ، بپیکر گداخته بادا 
عدوی مملکت تو بسان آتش و آب
دل مخالف و چشم منازعت بادا
چو ابر وقت بهاران مکان آتش و آب
بزیر ران جلالت زمانه رام چنانک
شود هوا و زمین زیر ران آتش و آب