mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۲ - و له ایضاً
سحر چو مشعله دار سپهر آینه فام
چراغ صبح برافروزد از دریچه ی بام
ز روی مهر بشوید جهان سفله نواز
ز چهره شب زنگی نهاد گرد ظلام
بعزم مملکت نیمروز لشگر روم
معاودت کند از ترکتاز ملکت شام
شه ممالک گردون که از سیاست او
گهی که خنجر زرّین برون کشد ز نیام
سر از دریچه ی افلاک برکشد ناهید
ز دست حربه ی خونریز بفکند بهرام
بخاک درفتد از احترام و بوسه دهد
بساط مجلس اعلی افتخار انام
جهان دانش و کوه وقار و کان کرم
سپهر رفعت و دریای جود و فخر کرام
مدار مرکز آفاق زین دولت و دین
که کار مملکت از کلک او گرفت نظام
چهار بالش قدرش به موضعی زده اند
که از تصور آن بقعه قاصرست اوهام
زهی سپهر جنابی که چرخ سرزده را
بدست رایض حکم تو داده اند زمام
مدبّران فلک را در انتظام امور
مجاری قلمت باز دارد از احکام
سزد علاقه ی زرین نوربخش سپهر
سرادقات جلال ترا طناب خیام
گر اهتمام تو تدبیر دام و دانه کند
همای سدره نشین را در آورد در دام
و گر ز خلق تو بوئی صبا بچرخ برد
مخدرات فلک عنبرین کنند مشام
ز حلم و عزم تو داند خرد که مسموعست
اگر زمین حرکت یابد و فلک آرام
جهان بذات شریف تو قائمست و رواست
بحکم آنکه عرض را بجوهرست قیام
بجای سبع مثانی مسبّحان فلک
کنند ورد مدیح تو حرز هفت اندام
بروزگار تو رهزن نماند جز مطرب
بدور عدل تو خونخواره نیست الاجام
بدرگه تو شه چرخ چنبری هر روز
کشیده خنجر زرین ز بهر دفع عوام
صبوحیان فلک را ببزمگاه افق
بود بیاد تو بر کف مدام جام مدام
منم که طوطی شیرین زبان آرد شور
چو عندلیب سخن را درآوردم بکلام
بهای شعر مرا مشتری ز غایت مهر
درست مغربی از آفتاب گیرد وام
ز حضرت تو اگر دور بوده ام یکچند
ز امتناع فلک بود و نکبت ایام
مقیم در دل پر آتشم مقام تو بود
چرا که شمس بود برج آتشینش مقام
بورد مدح تو پیوسته بوده ام مشغول
ولی ز صدر تو تخفیف کرده ام ابرام
ندانم از چه سبب بنده را درین مدت
بعرض گاه قبول تو برنیامد نام
همیشه تا بنماید ز چرخ آینه گون
کلاه گوشه سلطان چرخ آینه فام
چون ماه یکشبه بادا بقات روز افزون
حسود را خطر از کاستن چو ماه تمام
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۳ - فی مدح المولی المعظم الصاحب الاعظم السعید الشهید تاج الحق و الدین العراقی و ارسل الیه
سلامی چو اجسام علوی معظم
سلامی چو ارواح قدسی مکرم
سلامی مروح چو روح ریاحین
سلامی مفرح چو شاخ سپرغم
سلامی چو اعجاز موسی عمران
سلامی چون انفاس عیسی مریم
سلامی در او حسن یوسق مقدر
سلامی در او حزن یعقوب منضم
سلامی دل افروز چون روی حوا
سلامی جگر سوز چون آه آدم
سلامی یکایک چون لطف مرکب
سلامی سراسر چو روح مجسم
سلامی ملک را شده حرز بازو
سلامی فلک را شده نقش خاتم
سلامی مورخ بتاریخ تکوین
سلامی موکد باسماء اعظم
سلامی بدو چشم خورشید روشن
سلامی بدو جان ناهید خرم
سلامی خطوطش چو خط نگارین
سلامی حروفش چو گیسوی پر خم
سلامی بدو مفتخر خاک یثرب
سلامی بدو مغتنم آب زمزم
سلامی ز اعدام گیتی مؤخر
سلامی بر ایجاد عالم مقدم
سلامی غم اندای چون جام صهبا
سلامی دلارای چون یار همدم
سلامی دمادم چو رطل پیاپی
سلامی پیاپی چو رطل دمادم
سلامی ازو در عرق رفته نسرین
سلامی از او در حیا مانده شبنم
سلامی معرّا از احداث گردون
سلامی مبرا از احوال عالم
سلامی سجل کواکب درو طی
سلامی قضای سماوی در و ضم
سلامی ز تحریر او خامه عاجز
سلامی ز تقریر او نامه درهم
سلامی ز ادراک او وهم قاصر
سلامی بتقصیر او عقل ملزم
سلامی ازو صفحه خاک معرب
سلامی ازو حرف افلاک معجم
سلامی ازو مرتفع رایت کی
سلامی در او مندرج ملکت جم
سلامی بکحل مودت مکحل
سلامی بداغ محبت موسم
سلامی از او سایه مهر عالی
سلامی از او شقه شوق مُعلم
سلامی محلی از و هشت گلشن
سلامی مجلی ازو هفت طارم
سلامی بدو بیت معمور قائم
سلامی بدو سقف مرفوع محکم
سلامی بدو حامل وحی ناطق
سلامی عطارد ز تقریرش ابکم
سلامی ازو فلک افلاک مشحون
سلامی ازو توسن دهر ملجم
سلامی از و فرّ کاوس لایح
سلامی درو پرّ طاوس مبهم
سلامی درو سوره حمد مضمر
سلامی درو حرف اخلاص مدغم
از این بنده ی کمترین بر وزیری
که چرخش مطیعست و دوران مسلم
جهانجوی اعلی و مخدوم اعدل
جهانبخش اسخی و دارای احکم
خدیو زمان داور دور گردون
پناه امم ملکت آرای اکرم
سپهر هنر تاج دین کهف ملت
کریم مکرم خدیور معظم
بر رای او کمترین ذره یی خور
بر دست او کهترین سایلی یم
زهی دین پناهی که در عهد عدلت
کند خواب خوش مور در چشم ضیعم
قضا بر سر بیرق احتشامت
ز زلف عروس ظفر کرده پرچم
جلالت بشرح احتیاجی ندارد
رواق فلک را چه حاجت بسلّم
نظیر تو از حیز کون بیرون
ضمیر تو در پرده ی غیب محرم
جدا لفظ جود تو از لاوازلن
برون شرح جاه تو از کیف و از کم
گدایان بکوی تو محمود و سنجر
بخیلان بجنب تو یحیی و مکرم
فلک را رکاب بلندت مقبّل
ملک را جناب رفیعت مخیم
چو خورشید بر چرخ میتاز گلگون
چو جمشید از بادمی ساز ادهم
الا تا بر آید مه مهر و نیسان
الا تا بیاید ربیع و محرم
خزانت بهار دگر باد دایم
ربیع طرب بر حسودت محرّم
ز دولت عری خصم ملکت اذا عز
ز نقصان بری دور جاهت اذاتم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۴ - فی مدح الامیر الاعظم و السلطان المعظم جمال الدولة و الدین نیک پی نورالله مرقده
رسید موکب کوکب مثال خسرو اعظم
پناه ملک سلیمان خدیو اعدل اکرم
سپهر مهر معالی مه سپهر معانی
فروغ دیده ی دولت چراغ دوده ی آدم
جمال دولت و دین نیکپی تهمتن ثانی
که شد بوصف جلالش زبان ناطقه ابکم
سقاطه چین سخایش هزار طغرل و سنجر
نواله گیر نوالش هزار یحیی و مکرم
ز صحن بارگهش بسته کار ساحت یثرب
ز خاک پیشگهش رفته آب چشمه ی زمزم
بعهد معدلتش گوش پیل خانه پشه
بدور مرحمتش جای مور دیده ی ضیغم
زهی قواعد گیتی بدولت تو ممهد
خهی معارج گردون بهمت تو مقوم
در تو اوج معالی دل تو بحر معانی
کف تو کان مکارم تن تو روح مجسم
بوقت بذل چو بهمن فسرده پیش تو حاتم
بگاه کینه چو پیران شکسته پیش تو رستم
دل منیر تو شاه سریر عالم معنی
صریر کلک تو تفسیر سر معنی عالم
جهان بدولت تو نوش کرده رطل پیاپی
فلک بیاد تو پر کرده جام دور دمادم
ظفر بقوت رایت کشیده قامت رایت
اجل بماتم خصمت گشوده گیسوی پرچم
کواکب فلکی را رکاب تست مقبل
طوایف ملکی را جناب تست مخیم
عری نوال تو از حرف لا و ذات تو ازلن
بری جلال تو از لفظ کیف وجود تو از کم
سرایر حجب غیب در بنان تو مضمر
نتایج تحف عقل در بیان تو مدغم
رؤس معنی شاهی در احتشام تو مثبت
رموز لطف الهی در اهتمام تو مبهم
نجوم ثابته بر پای بوس جاه تو کوکب
قوای نامیه با جذبه رضای تو همدم
کلاه زرکش انجم بدولت تو مکلّل
قبای اطلس گردون باصطناع تو معلم
کمینه خادم قصر معالیت شه خاور
کهینه هندوی ایوان عالیت شب مظلم
محررات سماوی بنوک کلک تو معرب
مرکبات هیولی بلطف طبع تو معجم
بفر دولت تو کار روزگار ممشی
بیمن همت تو عقد کاینات منظم
زرشک دست تو افتاده تاب در جگر کان
ز بیم جود تو در لرزه اوفتاده دل یم
عدو چو زیر نگین تو دید ملک سلیمان
برو شدست جهان بر مثال حلقه خاتم
چگونه راز فلک ماند از ضمیر تو پنهان
که هست در حرم کبریا ضمیر تو محرم
ز جام بندگیت هر که نوش کرد شرابی
چه التفات نماید بجاه و مملکت جم
ز شرم رای تو آبست دست موسی عمران
بجنب خلق تو با دست روح عیسی مریم
کجا بگرد جلالت رسد سپهر معلا
کسی چگونه رود بر رواق چرخ بسلّم
اگر چنانک برادهم سوار گشت حسودت
تفاوتی نکند زانکه اوست در خور ادهم
دل تو عرش مجیدست و عالمین چو ذره
کف تو بحر محیطست و خافقین چو شبنم
ز شور جعد عروس تتق نشین ضمیرت
فلک چو حلقه ی مرغول دلبران شده درهم
کنند کله نشینان حجله خانه ی طبعت
شکار آهوی چینی بچین طرّه ی پر خم
همیشه تا متعاقب بود خزان و بهاران
همیشه تا متواتر بود ربیع و محرم
بهار بخت ترا از خزان مباد زیانی
که بر حسود تو باشد ربیع عمر محرم
مرا جهان معانی بدولت تو مسخّر
ترا ز جاه و جلال آنچه ممکنست مسلم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۶ - فی مدح الامیر الاعظم الاعدل الاکرم جلال الحق و الدنیا و الدین مسعود شاه طاب الله ثراه
ای که رضوانت فرستد روضه ی دارالسلام
سبحه گردانان گردون کرده در صحنت مقام
در زوایای تو قطب آسمانرا اعتکاف
در زمین بوس تو شاه اختران را احترام
سایر سیاره بر گرد حریمت در طواف
همچو زوّار حرم پیرامن بیت الحرام
شمسه ی زرکار محرابت خور گیتی فروز
کاسه زنگار نقاشت سپهر سبز فام
خشت سیمین افکند بدر منیرت بر شرف
ناوه زرین کشد سلطان گردونت ببام
جز هوای صحن دلجوی تو ما یفنی الهموم
جز نسیم باد جان بخش تو من یحیی العظام
عنبر هندی که در این بقعه کمتر خادمیست
کار او بی نکهت انفاس سکّان تو خام
سقف مرفوع از تضرع پیش طاقت در رکوع
بیت معمور از شرف نزد ستونت در قیام
پیر گردون شسته خاک آستانت هر سحر
ز آب چشم آتشین رویان زرکاری خیام
جامع مصرت نهم یا مصر جامع کز شرف
قدسیان از بیت مقدس می فرستندت پیام
آنکه او را قیصر قصر زبر جد می نهند
هست کمتر مشعل افروز رواقت شمس نام
چون مقامت شد حریم حضرت شیخ کبیر
لاجرم چون کعبه گشتی قبله گاه خاص و عام
بفکند کیمخت شیر بیشه ی نیلوفری
تا مگر پوشند از آن تیغ خطیبت را نیام
مشتری از غرفه نه پایه پیش منبرت
در گمان افتد که آیا این کدامست آن کدام
حجة الحق قدوة الاقطاب مولی الخافقین
عمدة الاوتاد قطب السالکین کهف الانام
حبذا ای منزل میمون که هست از منزلت
خاکروبان درت را نه فلک در اهتمام
چار رکنت چون دو هفته مه بسال میم و ذال
شد باقبال شهنشاه فلک رفعت تمام
بهمن دارانشین و هرمز کسری نشان
حاتم جمشید قدر و گیو گودرز انتقام
خسرو اعظم جلال داد و دین مسعود شاه
انکه گردونش پرستارست و بهرامش غلام
نعل شبرنک فلک سیرش مه منجوق صبح
پرچم رایات منصورش خم گیسوی شام
سدّه ایوان قدرس عقل ار اعلی الذری
خاک بوس بارگاهش چرخ را اقصی المرام
ملک دین و دولت از تأثیر عدلش برقرار
کار فتح و نصرت از پشتی تیغش با نظام
از یزک داران خیلش کمترین خنجر کشی
شاه چرخ چنبری یعنی خور خاور خرام
در کلام اول ز قدر آیتش رانم سخن
زانک باشد راستی را قد مقدم بر کلام
ای سرافرازی که پیش بحر دستت از حیا
غرق گردد در عرق گاه گهر پاشی غمام
گرد این طاق زمرد بین بزر بنگاشته
کای سپرده منتهای سدره را قدرت بگام
سبز خنک توسن تند جهان پیمای چرخ
هیچ رایض را نگشت از سرکشی یک روز رام
گه بسر دستی رباید از سر کاوس تاج
گه بسر مستی ستاند از کف جمشید جام
نمله ئی را از کف پیغمبری بخشد سریر
پشه ئی را از سر گردنکشی سازد طعام
هر که معروفست در عالم بزهد و معرفت
مست جام دور گردد گر چه باشد پیر جام
زنک یابد تیغ حکمش گر بود مهراج زنک
شام گردد صبح عمرش گر بود سلطان شام
کی کمان چرخ پر دستان روئین تن کشد
آنک پیچد پنجه اسکندر و بازوی سام
سر ز درویشان مگردان تا کنندت سرفراز
کام مسکینان بر آور تا رسانندت بکام
هر که دل در تخت بندد کی شود ایمن ز دار
وانک رو در دانه آرد کی امان یابد ز دام
تا بود در بزم گردون ساغر زرین مهر
چرخ سرکش باد مست ساغر مهرت مدام
بر سر کویت سلام از روضه ی دارالقرار
بر دل و دستت درود از ابر و دریا والسلام
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۸ - فی مدح السلطان الاعظم الشیخ ابو اسحق ابراهیم طاب مثواه و یصف القلعه
ز گردش فلک تیز گرد آینه فام
چو راه یافت بدین قلعه اختلال تمام
بر آمد اختر دولت ز مطلع مقصود
گرفت کار ممالک دگر قرار و نظام
طلوع کرد ز مشرق مه سپهر جلال
نزول کرد بکرمان شه ستاره غلام
جمال دنیی و دین شاه شرق ابواسحق
که قاصرست ز ادراک پایه اش اوهام
رهین منت احسان او وحوش و طیور
اسیر چنبر فرمان او سوام و هوام
بعهد مملکتش پشّه حامی طغرل
بدور معدلتش گرگ راعی اغنام
بوقت انک شهنشاه لاجورد سریر
بقصد قاصد سیاره کرده بود مقام
چهل گذشته بتاریخ هجری از هفصد
ز عید گشته بعید و قریب ماه صیام
بالتفات ضمیر منیر ملک پناه
که باد ملک جهان در پناه او مادام
اساس قلعه بجائی رسید کز رفعت
ببرد رونق این نه رواق مینا فام
بدیده بانی بر بام طارمش کیوان
بکو تو الی بر برج غرفه اش بهرام
مهش بماله ی سیمین کشیده گچ در طاق
خورش بناوه زرین کشیده گل بر بام
فروغ چشمه ی خورشید شمسه اش کرده
ز لوح چهره شب مرتفع سواد ظلام
همیشه تا شه آتش رخ فلک هر روز
ز خیط شمس بتابد طناب سبز خیام
طناب خیمه او باد زلف حور العین
گدای درگه او باد خسرو ایام
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۴۹ - فی الحقیقة و اثبات النفس الناطقه
من ببال کبریا در اوج وحدت می پرم
بشنو آواز ملایک از طنین شهپرم
ترجمان قایل وحیست در اطوار غیب
خامه معجز نمای و طبع حکمت پرورم
عکس عالم در وجود خویش بینم منعکس
ور ز من باور کنی آئینه ی اسکندرم
تیغ نطقم جاری است از شرق تا اقصای غرب
گرچه حرفی نیست مانند زبان خنجرم
گر برد روح الامین بر آسمان اشعار من
مصحف کرّوبیان گردد سواد دفترم
تا سبق بردم بقوس قامت از گردون پیر
شد دل دانشورم تیر و دو پیکر پیکرم
چون بنات طبع را از پرده می آرم برون
پرده ی دوشیزگان عالم جان می درم
نغمه ی مرغان عرشی می کند چرخ استماع
از صریر کلّک دستان ساز معنی گسترم
قند مصری گر رسد در گفته ی شیرین من
آبگردد از حیای شعر همچون شکرم
هر نفسی کآهی بر آرم از درون تابناک
همو صبح از دل بر آید آفتابی انورم
شمع جمع فطرتم خوانند و من مانند شمع
از سراندازی که هستم در مجامع سرورم
چون بعزم عالم بالا علم بیرون زنم
خسرو انجم که باشد یک سوار از لشکرم
ایکه می گوئیکه بیجوهر عرض موجود نیست
از غرض بگذر که من در اصل فطرت جوهرم
من نه این موجود معدومم که می بینی مرا
غیر از این صورت تصور کن وجودی دیگرم
تا بزیر کله ی توفیق دارم تکیه گاه
نو عروس عصمت آید هر شبی در بسترم
من کلیم طور توحیدم نه هامان سیرتم
من مسیح مهد تحقیقم نه رهبان مخبرم
گرچه همچون قطب گردون در تجرد ثابتم
دختران نعش را در چار مذهب شوهرم
ساقی قدسم چو جام لا یزالی می دهد
کی بمیرم کز کف خضر آب حیوان می خورم
گر بصورت ساکن دیر مغانم می نهند
سالکان راه ایمان را بمعنی رهبرم
صبح اگر قرصی خورن بینم که خوانسالار چرخ
بر کنار سفره ی همت نهد قرص خورم
چون بآهنگ صبوحم زهره در چرخ آورد
پر می روشن شود از چشمه ی خور ساغرم
من که در ملک قناعت کوس محمودی زنم
کی بود چشم طمع بر تاج و تخت سنجرم
گر بدامن زر بریزد بر سرم هر بامداد
من کجا از سکه شاه فلک یاد آورم
تا مرا در خطه ی وحدت خطابت داده اند
هفت گردون نیست الا یک ترنج از منبرم
من که با عیسی بباغ قدس دارم جلوه گاه
از خری باشد گر آید یاد قصر قیصرم
از بت و بتگر تبرّا کرده ام همچون خلیل
لیکن ار نیکو ببینی هم بتم هم بتگرم
چون نگشتم ملتفت هرگز بمال نه پدر
ای پسر نام جهاز چار مادر کی برم
اخترم میراث گیر نه فلک خواند ولیک
طفل را هم گر بهفت اختر فرود آید سرم
نیستم ممنون آبا زانک از فیض بقا
بی پدر پرورد چون عیسی مریم مادرم
زان بروشن گوهری مشهور افاقم که چرخ
همچو تیغ آفتاب از نور یابد گوهرم
کی بهر صورت دهم چون بادبان دل را بباد
زا برای آنک در دریای معنی لنگرم
گرچه در منصوبه بازی فادرم از ده هزار
چون ببینی از جهات خویشتن در ششدرم
گردد از دور فلک سیاره دامنگیر من
ور نه من فارغ ز چرخ پیر نیلی چادرم
گر بچشم خویش بینم نقش خود را در خیال
در خال خود بچشم خویش بینی بنگرم
گرچه از دریا و کان یکجو مرا محصول نیست
حاصلات کان و دریا را بیک جو نشمرم
همچو سرو و سوسنم آزاد بینند از جهان
گر زمانه تاج زر بر سر نهد چون عبهرم
گر بهر سازم که بنوازد بسازم با فلک
شاید ار بر دف بموید زهره ی خنیاگرم
من که در عالم نمی گنجم ز فرط کبریا
روشنست این همچو خور کاین خانه نبود در خورم
گر فرود آید بچرخ سیمگون مانند تیر
خسرو مشرق ز سر تا پای گیرد در زرم
می نهندم نغمه ساز گلشن روحانیان
چون تذرو بوستان عترت پیغمبرم
می دهندم خلعت از دولتسرای قدسیان
تا درین محنت سرا مدحت سرای حیدرم
کی رسم در ساکنان عالم علوی مگر
خویش را بگذارم و زین دیر سفلی بگذرم
گر مرا از دام خواجو باشد اومید نجات
بال بگشایم وزین سبز آشیان بیرون پرم
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۰ - فی مدح الصاحب الاعظم دستور المعظم شمس الحق و الدین محمود صاین قاضی نور الله مرقده
الا ای جعد چین بر چین مشکین کمند افکن
گرفته آفتابت جیب و ماه و مشتری دامن
تو آن جادوی کشمیری که از بادش بود مرکب
تو آن هندوی خونخواری که بر آتش کنی مسکن
شکست مشک چین از تو فریب عقل و دین از تو
همه روی زمین از تو پر از آشوب مرد و زن
نسیمت مشک را مایه شکنجت زلف را سایه
همت خورشید پیرایه همت سیاره پیرامن
مگر شبرنگ بهزادی که بر آتش کنی جولان
ولیکن سرکشت بینم بسان کرّه ی توسن
ز هندستان سپه رانی و بر خاور زنی خرگه
بترکستان فرود آئی و سازی روم را مکمن
چو در چینی خطا باشد که بر چین ترکتاز آری
فرس بر شاه خاور ران و قلب شام را بشکن
بسر حد ختن در تاز و لشکر عرض ده در چین
حبش را در شکن بر روم و ملک زنک بر هم زن
مگر بر قلب جانبازان شبیخون می بری امشب
وگر نی در شب تاری چرا پوشیده ئی جوشن
شبستان تو پر نسرین و از نسرین ترا بستر
بغلطاق تو مشک آگین و مشک آسات پیراهن
بشاخ خیرزان مانی که بر آب افکند حلقه
ببرک ضمیران مانی که در باغش بود معدن
ترا خون سیاوش گرچه دامنگیر شد لیکن
بترکستان منه رخ تا نیفتی در چه بیژن
مگر نعل سم شبرنگ مخدومی که می زیبد
کمینه خادمش بهرام و کمتر چاکرش بهمن
کنی خورشید تابان را ز عنبر مشک در دامن
نهی سرو خرامان را ز سنبل طوق بر گردن
شوی در حلق جان چنبر چو از چنبر شوی حلقه
زنی در خرمنم آتش چو بر آتش زنی خرمن
خلیل آسات هر ساعت بتی در آتش اندازد
ولی پیرامنت پیداست کاتش می شود گلشن
چو شادروانت بر بادست پنداری سلیمانی
که در هر حلقه ات بینم هزاران گونه اهریمن
اگر پیچنده ثعبانی مپیچ از دست موسی سر
ور از نکهت روان بخشی دم از انفاس عیسی زن
بشبرو زنگیی مانی که سر بالش بود اسود
بسرکش هندوئی مانی که جلبابش بود ادکن
توئی آن سنبل هندو که بر طرف گلستانت
نماید بندگی ریحان و آزادی کند سوسن
چه میمون هندوئی آیا که ایمن باشی از آتش
چه مقبل زنگیی یا رب که فردوست بود مأمن
اگر شخصی بود تاری منم تاری و تاری تو
وگر لیلی بود لیلی توئی لیلی و مجنون من؟!
مپیچ از خط خوبان سرکه هم کاری بود در خور
متاب از ماه تابان رو که هم وجهی بود احسن
بگو تا خود چه سر داری که مه را در کمند آری
ندانم کز سیه کاری کمندی یا کمند افکن
چرا پیوسته گرد طلعت شیرین لبان گردی
بدور آصف دوران دل از مهر بتان بر کن
پناه ملک شمس الحق و الدین آن فلک رفعت
که گردد چشم هفت اختر ز خاک درگهش روشن
سلیمان قدر موسی کف خضر عمر سکندر در
محمد خلق عیسی دم علی جود تهمتن تن
بدل دانا تر از لقمان بجود افزون تر از حاتم
بثروت غالب از قارون بشوکت برتر از قارن
صدای صدمه ی صیتش ز مشرق تا حد مغرب
اسیر چنبر حکمش ز خلخ تا در ارمن
بگاه رزم او بوسد زمین بهرام خنجر کش
بیاد بزم او نوشد قدح ناهید بربط زن
ندا از آسمان خیزد عدوّش را که لا تفرح
نوید از اختران آید ولیش را که لا تحزن
ز سهمش کوه بگدازد چو موم از حدّت آتش
ز تیغش فتنه بگریزد چو دیو از جنبش آهن
عدو از نوک پیکانش بخواند نامه ی ماتم
فلک بر مرگ بد خواهش بپوشد جامه ی شیون
ایا قطب فلک رفعت که مرغان جلالت را
سزد از زانک ریزند از نجوم ثابتات ارزن
در آن کشور که اقبالت بتخت ملک بنشیند
ورای هفتمین اقلیم گردون باشدش بر زن
بنای قبّه ی قدرت چنان عالیست کز رفعت
سپهر هفتمش پیروزه گون خشتست بر روزن
عقود گوهر تیغت عروس ملک را زیور
زلال چشمه ی طبعت چراغ صبح را روغن
من ار در مجلس شاهان چو شمع آتش زبان گردم
بوقت گفتن مدحت شوم همچون لگن الکن
الا تا امر را قائل بگاه لفظ گوید قل
الا تا نفی را نحوی بجای ما بیارد من
نوال دست تو بادا فزون از لفظ کیف و کم
مثال امر تو بادا بورن از نفی لاولن
بکام دوستان در بوستان بنشین که بنشیند
ز رشک دولتت دایم بکام دشمنان دشمن
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۳ - فی مدح الامیر الاعظم جلال الدنیا و الدین ارپه بیک و یصف السیف
آن چیست عکس بیرق زرین آسمان
یا برق تیغ خسرو کیخسرو آستان
چون چرخ بیقرار و ازو چرخ را قرار
زو فتنه بی نشان و ازو فتنه را نشان
همچون سماک رامح و زو رأس را هراس
همچون شهاب ثاقب و زو دیو را زیان
چون لعل دلبران پری چهره آبدار
چون چشم عاشقان جگر خسته خونفشان
آیا چه جوهریست که هنگام کارزار
هم طبع نار گیرد و هم رنگ ناردان
در گنج شایگان بود الماس و از گهر
الماس پاره ئیست درو گنج شایگان
مانند اژدهای دمانست زهردار
یا نی بگاه حمله نهنگیست جان ستان
چون طبع در تحرک و چون وهم تیز رو
روشن تر از یقین و ازو عقل در گمان
چون برگ گندناست ولیکن ز خون خصم
گردد بروز معرکه چون شاخ ارغوان
در آب اگر چه قطره گهر گردد این عجب
در آن قطره ئی شده چندین گهر نهان
آتش کسی نگفت که بیرون جهد ز آب
کس آب را ندید کش آتش بود مکان
در دست شهریار بهنگام کارزار
چون آب قطره ئیست بدریای بیکران
خضر سکندر آیت جمشید معدلت
عنقای قاف مرتبت سد ره آشیان
کشور گشای ملک و جهاندار ملک بخش
صاحبقران عصر و خداوند انس و جان
قطب سماک نیزه مریخ انتقام
گردون آفتاب دل صاعقه سنان
مالک رقاب ملک عرب خسرو عجم
دیهیم بخش تاجوران شاه کامران
اعظم جلال دنیی و دین انک از علو
شد پایمان همت او فرق فرقدان
والا امیرزاده آفاق ارپه بیک
انکو بمهر و کینه جهانیست در جهان
ایام زیر دستش و اجرام زیر پای
گردونش در جنیبت و دریاش در بنان
تیغش گرفته ملکت کسری و کیقباد
صیتش شکسته رونق دارا و اردوان
شاها غرض ز فطرت عالم تو بوده ئی
ور نی که داشتی خبر از کاف کن فکان
منسوخ کرد قصه ی یک روزه رزم تو
جنگ دوازده رخ و ناموس هفت خوان
چون بر فراز رخش تکاور شوی سوار
گوئی تهمتنست که آید ز سیستان
نوک سنانت حلقه زرین آفتاب
برباید از کناره ی میدان آسمان
خصم تو چون سخن بزبان سنان کند
ساکت شود چو تیغ تو بیرون کشد زبان
گیتی عنان حکم بدست تو داد از آنک
پیرست چرخ سرکش و بخت تو نوجوان
گردون بر آستان جلال تو پرده دار
کیوان فراز قبّه ی قدر تو پاسبان
آنجا که آتش سر تیغت زند شرار
دوزخ چو اخگری بود و آسمان دخان
خصم ترا از آتش سر تیغت زند شرار
دوزخ چو اخگری بود و آسمان دخان
صاحبقران عهدی از آنرو که اخترت
با مشتری ببرج شرف می کند قران
از قلزم عطای تو یک قطره بیش نیست
در کن فکان نتیجه بحر و دفین کان
با مسرع قضا شده حکم تو همرکاب
با نصرت و ظفر شده بخت تو هم عنان
درشان تست آیت شاهی از آنک تو
هم پادشه نشانی و هم پادشه نشان
چون در فضای معرکه افتد غریو کوس
گردد ز بیمت از تن دشمن روان روان
کوه گران رکاب ز تیغ سبک سرت
گردد سبک عنان چو رکابت شود گران
شیر فلک ز بیم کمند تو در گریز
گاو زمین ز سم سمند تو در فغان
سلطان یک سواره ی گردون بزینهار
در دست و پای مرکبت افتد که الامان
کوه کمرکش ار بخلاف تو سرکشد
بشکاف سینه اش ز سر تیغ تا میان
حکم تو گشته مرکز آفاق را محیط
جود تو روزنامه ی ارزاق را ضمان
قاضی القضاة مسند پیروزه از شرف
در زیر شقه علمت بسته طیلسان
اجرام را صلابت تیغ تو رهنمای
و ایام را مهابت قهر تو قهرمان
با پرتو ضمیر تو خورشید گو مباش
در جنب کبریای تو جمشید گو ممان
آب حیوة را که بظلمت نشان دهند
خاک جناب تست درین تیره خاکدان
در ملک چون سکندر ثانی توئی کنون
بادا کرامتت چو خضر عمر جاودان
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۴ - فی مدح امیر الاعظم الشهریار المعظم والی السیف و القلم خسرو غازی المنصور مبارز الحق و الدین محمد زید عدله و یصف الحمام
ای پیکر منور محرور خوی چکان
ثعبان آتشین دم روئینه استخوان
گوئی سمندری که در آتش کنی قرار
یا مرغ آبیی که در آبت بود مکان
با آتشت مقارنه از خاکت ارتفاع
با اخترت مقابله با رأست اقتران
اوج تو در حضیض و وبال تو در هبوط
وضع تو بر اثیر و بخارت بر آسمان
از چرخت استفاضت و از بحرت اجتناب
هم چرخ زیر دستت و هم بحر زیر ران
با خاک در تواضع و از باد محترز
در آتشت نشیمن و در آیت آشیان
ترکیبت از طبایع و مستغنی از خواص
در موقفت جهنم و در ساحتت جنان
خاکست طینت تو و با آب هم مزاج
دلوست طالع تو و با چرخ همعنان
از آبت استطاعت و از آتشت نظام
با آبت استقامت و با آتشت قران
هم دیو در هوای فضایت گرفته انس
هم انس در مصاحبتت پروریده جان
سطح تو دلگشای و مقام تو دلپذیر
صحن تو دلنشین و هوای تو دل نشان
در تحت تست دوزخ و در صحن باغ خلد
در جیب تست گلخن و در جوف گلستان
همواره در فضای تو هم دیو و هم پری
پیوسته در هوای تو هم پیر و هم جوان
چون کی جدا نمی شوی از تخت یکنفس
چون جم گزیر نیستت از جام یک زمان
از باد و خاک و آتش و آبت زیان مباد
تا باد و خاک و آتش و آبست در جهان
محروریی و دفع حرارت کنی بآب
لیکن ترا ز فرط رطوبت بود زیان
هر دم که از جگر نفس سرد بر کشی
در دم ز چشمهات شود چشمه ها روان
خلقی فرو بری ز زن و مرد دم بدم
یک یک بر آوری همه را دیگر از دهان
در آب و آتشی ز دل گرم و چشم تر
چون دشمنان خسرو کیخسرو آستان
چرخت بسال هفتصد و چار پنج و شش
چون مه تمام کرد بمهر خدایگان
صاحبقران مبارز دین صفدر عجم
شاه فلک نشین و امیر ملک نشان
انکو روان رستم زال از حیای او
چون آب خوی بر آورد از خاک سیستان
از بیم نوک خنجر گردون شکاف او
شیر فلک برون جهد از راه کهکشان
آبست پیش خنجر او تیغ اردشیر
خاکست نزد منظر او کاخ اردوان
عاجز ز کنه رفعت او وهم دور بین
قاصر ز درک رتبت او عقل خرده دان
روزی که تیر موی شکاف دلاوران
چون موی سر برون زند از فرق فرقدان
از نوک ناوک و سم اسبش برآورند
شیر سپهر غرش و گاو زمین فغان
ای در زبان سخن بثنای تو کامکار
وی در دهان زبان بدعای تو کامران
شطری ز کارخانه ی حکم تو کائنات
سطری ز کارنامه ی علم تو کن فکان
گیتی بطبع عنصریت گشته ی مدح گوی
واختر برای انوریت گشته مدح خوان
کف بر دهن فکنده زرشک دل تو بحر
بر خاک ره نشسته ز دست کف تو کان
قلب فلک شکسته سنانت بحکم آنک
روئین تنست رمحت و افلاک هفتخوان
هر حلقه ئی ز چین کمند تو روز کین
بر چرخ بسته تیر فلک را بریسمان
انداخته کمان تو زه در دهان تیر
برده زبان کلک تو آب از رخ سنان
تیغت سماک رامح و زو رأس را هراس
تیرت شهاب ثاقب زو دیو را هوان
چون حجت حسام تو برهان قاطعست
شمع فلک ز بهر چه بیرون کشد زبان
هر دم ز تیر موی شکاف تو مشتری
افغان زه بر آورد از خانه ی کمان
شاید که چرخ سرکش که رو چو بندگان
بندد کمر ز منطقه پیش تو بر میان
تا گاو آسمان نکند قصد سنبله
تا راه کهکشان نبود راه که کشان
با داقضیم تو سنت از خرمن قمر
وانگه کمینه ز اخته چیان تو توامان
جاه تو بر دوام و جلال تو مستدام
ملک تو بیزوال و بقای تو جاودان
خواجوی کرمانی — قصاید — شمارهٔ ۵۵ - فی مدح الصاحب الاعظم فخر الدولة و الدین التبریزی و یذکر ابتهاجه بصحة الوزیر العادل غیاث الدین محمد
چون سرخ گل بر آمد ازین سبز بوستان
آفاق شد ز مرغ سحر خوان پر از فغان
خاتون نیمروز برون آمد از افق
از روی دلفروز بر افکند طیلسان
پیدا شد از افق علم خسرو ختا
وز دیده گشت رایت شاه حبش نهان
من گشته از روان بری و جان ز تن ملول
دل کرده از قدح سبک و سر ز می گران
رفتم بصف صفه نشینان شهر قدس
دیدم جماعتی همه گویای بیزبان
مستنشق روایح بستانسرای خلد
مستنطق بدایع سکّان لامکان
حرف وجود شسته ز لوح مکونات
خط عدم کشیده در آیات کن فکان
لاهوتی و سباسب ناسوت زیر پی
ناسوتی و مراکب لاهوت زیر ران
چون بحر در تموج و از موج بر کنار
چون شمع در میانه و از جمع بر کران
منظور عین ناظر و ناظر همه نظر
صورت همه معانی و معنی همه بیان
قائم بجوهر دل و دل خالی از عرض
در بیخودی یقین وز خود مانده در گمان
اورادشان ثنای وزیر جهان خدیو
تسبیحشان دعای خدیو جهان ستان
دیدم در آن میانه بزرگی فرشته وش
اقطاب را امام و امم را خدایگان
در بر ز اطلس فلک سیمگون لباس
بر سر ز چتر زرکش خورشید سایبان
پرسیدم از خرد که چه قومند و حال چیست
کاینان نهاده اند در این روضه آشیان
قطب فلک که دید روان گشته بر زمین
نقش ملک که دید عیان گشته در جهان
این زمره ساکنان بهشتند یا ملک
وین خطه تختگاه عراقست یا جنان
دل را که بود معتکف آستان شوق
آمد ندای هاتف غیبی بگوش جان
کان خواجه فخر دولت و دینست کز علو
شد پایمال همت او فرق فرقدان
کاورد بهر تهنیت صحّت وزیر
روحانیان عالم جانرا بمیهمان
زین مژده بسکه سیم و زر افشاند در عراق
امروز کس نمی دهد از مفلسی نشان
در دور آن بزرگ فلک قدر در جهان
کس بی نوا نماند خصوصاً در اصفهان
شاه فلک که قیصر قصر زبرجدست
بادش فتاده همچو کدائی بر آستان