mabidan/ganjoor huggingface dataset:
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۰۷
ای یار برون شو از میانه
تا باز بدو شوی یگانه
مستغرقِ وهم و رأی خویشی
بی‌داد مکن ز هردوانه
هم صحبتِ نیک‌خواه باشی
ایمن شوی از بدِ زمانه
تسلیم کن و به عشق بسپار
پندیست عظیم عاقلانه
باشد که از این محیط خود را
بیرون فکنی بدین بهانه
دریاب که مرغِ زخم خورده
پرهیز کند ز دام و دانه
از بندِ قفس خلاص یابد
خوش باز رسد به آشیانه
خرّم دل آن که بی‌حجابی
با مرجع اصل شد روانه
آسوده وجودِ او که گشته‌ست
مخصوص به عمرِ جاودانه
انگشت نمایِ خلق بودن
تیرِ شر و فتنه را نشانه
نی کم سخنیست، بشنو از من
هر چند نماید ابلهانه
نی نی به ازین برو بپرداز
از اقمشه ی خیال خانه
بهلول صفت برآر ناگاه
دیوانگیِ محقّقانه
تا بار دهندت ای نزاری
می‌بوس ترابِ آستانه
باشد که به حبّ بوترابت
بخشند به جودِ بی‌کرانه
ساقی بگذر ازین مقالات
بر دستم نه می مغانه
شد روز فسانه چند گویم
پیش آر ز باقیِ شبانه
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۰۸
تو مرا هم‌نفسِ دیرینه
من همان احمدکِ پارینه
هم‌چنان است که بر آهن و سنگ
نقش اخلاص توام بر سینه
هر کجا مهر و محبت باشد
درنگنجد سرِ مویی کینه
باده ی شوق و شرابِ کهنه
آن حلال است ولیکن این نه
مرغِ دل در قفسِ سینه ی ما
دانه ی عشق خورد نی چینه
پوش ما هیچ تفاوت نکند
گر نسیج است اگر پشمینه
نوش باید که بود آماده
اگر ام روزی اگر دوشینه
نقد را باش که سودت نکند
غیبِ فردایی و فوتِ دینه
ساقیا می به نزاری می‌ده
روز چه شنبه و چه آدینه
می به سیمینه و زرّینه مده
در سفالینه ده و چوبینه
گر زبر زیر شود زیر زبر
من و کنج خود و گنجِ سینه
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۰۹
خوشا آبِ انگور در آبگینه
چو سیمابِ لرزان درونِ قنینه
حریفِ موافق ندیمِ موفق
بت مهربان بی‌رقیب به کینه
من و جام می هر کسی را غذایی
ضرورت بود نقل و می مرغ و چینه
من و لاپه‌ ای بر کف و کنج گلخن
من و رقعه بر جامه بر کفش پینه
قبای مرصع کلاه مغرّق
ازین‌ها نباشد مرا در خزینه
نباشد زرم لیک در خاک پنهان
رقیبان بسیار دارم دفینه
دگر مردمان را متاعی و مالی
مرا گنج حکمت بود در سفینه
به جز زرّ رخ‌ساره و اشکِ سیمین
نه سیمینه باشد مرا نی زرینه
حریف موافق رقیبِ منافق
چنان دوست دارم ولیکن چنین نه
الهی امید از تو دارد نزاری
چو خواهی برون بردنش زین گلینه
ازو یک نفس بر امیدِ ترحم
ز تو یک نظر در دمِ واپسینه
تو دانی و دانم که ضایع نمانم
ازین گنج پوشیده در کنج سینه
محق حق گزاری کند مستحق را
ولای تو در سینه دارم رهینه
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۰
دلم بر آتشِ هجران بسوخت زار اندوه
رخم به خونِ جگر کرد لاله‌زار اندوه
ز دست عشوه هنوزم نداده بود خلاص
فکند بازم در پایِ انتظار اندوه
نه ممکن است که بی‌پای‌مردیِ شبِ وصل
مرا برون کند از دستِ روزگار اندوه
ز دستِ دل چه کنم کارِ من به جان آمد
ز بس که دست و دلم می‌برد ز کار اندوه
اگر فراقم ازین دست پای بردارد
برآورد ز دل و جانِ من دمار اندوه
به لب برآورد از حقّه بدن جانم
به دستِ شعبده هر دم هزار بار اندوه
نه بر مشاهده ی طلعتِ تو در حلقم
زقوم و زهر کند جامِ خوش‌گوار اندوه
چو از میان تو گویم چراست آن که مرا
ز سیلِ چشم چو جیحون کند کنار اندوه
نماز شامِ غریبان قیامتی دگرست
قیاس کن چه کند در شبانِ تار اندوه
مدارِ عشق نباشد نزاریا بر هجر
به کامِ دل بسی عاقبت مدار اندوه
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۱
هر کجا برفکند قامتِ جانان سایه
گوهر از سنگ برآرد اثرِ آن سایه
قدمش خاصیت فرّ همایی دارد
بر سرِ هر که فکند از سرِ احسان سایه
آفتاب است به رخساره و گسترده مدام
بر هر اطرافش از آن زلفِ پریشان سایه
پس روِ رایت حسنش چو قمر بسیارند
لازم است از پیِ خورشیدِدرخشان سایه
دل‌برا پس رویِ چرخِ سراسیمه مکن
هر زمان چون فلک از من بمگردان سایه
اشکم از آرزویِ رویِ تو چندان برود
کافکند آبله بر دیده ی گریان سایه
بر سرِ بحر کنارم چو نشست ابرِ دو چشم
اوفتد بر فلک از کثرتِ طوفان سایه
عقل زایل شود از من چو تو بنمایی روی
کند از مطلع خور میل به نقصان سایه
ظلمت و نور به هم گر نبود چون فکند
خطِ مشکینِ تو بر طلعتِ رخشان سایه
شب که دیده‌ست درآمیخته با روز آخر
زآن که در عین ضیا کی بود امکان سایه
تا ببندد چو مغان پیش خیالت زنّار
نفکند زلفِ تو بر هیچ مسلمان سایه
سایه بر کارِ نزاری فکن ای سروِ بهشت
که جگر سوخته را تازه کند جان سایه
مردم شیفته بی سایه نباشد گویند
پس منِ شیفته را کو اثری زان سایه
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۲
نگاه می‌کنم از هر چه آفرید خدای
مرا سه چیز خوش آمد درین بهشت سرای
یکی سماع و دوم باده و سیم شاهد
که اختیار همین هر سه کرد عالی رای
نه هم چو زمزمه‌ی مطرب است شوق‌انگیز
اگرچه سحر کند عندلیبِ زهره‌سرای
نه هم‌چو آبِ رزان مونس است و غم‌پرداز
اگرچه آب روان نیز هست جان‌افزای
نه چون زمرّد سبزست بر عذارِ چو سیم
اگرچه سبزه بود دل‌فریب و طبع گشای
چو زلفِ یار نباشد بهار، عنبر بوی
چو رویِ دوست نباشد فلک جهان‌‌آرای
که را تفرّج باغ است و بوستان رغبت
که من ز دوست ندارم به خویشتن پروای
برو چو نای مپیمای باد بر سر خاک
به پای چنگ به پیمانه باده می‌پیمای
چرا چو آب برآرد ز روی آینه زنگ
ز سینه آب عنب صیقلی‌ست زنگ‌زدای
جهان بخورد نزاری به نیم کاسه سفال
به جام خویش بیا گو جم و جهان بنمای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۳
ای به خورد و خواب قانع هم‌چو حیوان از غذای
یک نفس زین چارچوبِ طبعِ حیوانی برآی
آدمی مانی ولیکن آدمی سیرت نه ای
دیو پیکر نیستی اما که هستی دیو رای
خود گرفتم باصره‌ ت را قفل حیرت بسته‌اند
امتحان را چشمِ دل بر آینه ی عبرت گشای
عالمِ باقی و فانی را به هم نسبت مکن
روزکی چند ار خوشت باشد درین فانی سرای
گر نکو نامیت می‌باید مجوی آزارِ خلق
کز ستم‌گاری نشد با فرّه ی ایزد همای
رستگاری با کم آزاری توانی یافتن
با کم آزاران نشین و با کم‌آزاران گرای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۴
که می‌برد خبر از من بدان جهان آرای
که زینهار تو و عهدِ من برایِ خدای
تو آفتابی و من ذرهّ‌ ای چنان نکنی
که در زمانه شوم چون هلال دست‌نمای
مرا خوش است به دشواری و به آسانی
به اعتمادِ تو ای ماه‌رویِ مهرافزای
اگر ز پیکر من بند بند بگشایند
روا بود تو به کس لب به خنده برمگشای
بکن برایِ صلاح از مخالفان پرهیز
که نیک‌بخت بود متّقی به هر دو سرای
چو اتفاقِ محبّت ز هر دو جانب هست
من و تو و تو و من، گو حسود ژاژ مخای
به سر بگردم و دستت چنان به دست آرم
که بعد ازین ز سفر درکشم به دامن پای
خوشا که حلقه به در برزنم چو بازآیم
یکی درم بگشاید به مرحبا که درآی
به دوستی نزاری که رغمِ دشمن را
به دستِ معتمدی نامه‌ ای به من فرمای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۵
روی زیبا به تو گفتم که میارای میارای
فتنه بر فتنه منه حُسن میفزای میفزای
روزگاری‌ست که بر کشته‌ی هجران نگذشتی
رحم کن بر من بی‌چاره ببخشای ببخشای
در گشاده‌ست و من استاده به خدمت مترصّد
لطف کن یک نفس از بام فرود آی فرود آی
باده پیمای که پیمانه ی پیمان‌شکنِ عمر
پر شود زود بیا باد مپیمای مپیمای
گفته‌ای طاقتم از دستِ نزاری برسیده ا‌ست
الله الله، دگر این لطف مفرمای مفرمای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۶
غم نخواهم خورد گر دنیا سرآید گو سرآی
مطربا خوش می‌زن و خوش می‌‌خور و خوش می‌سرای
عمر باقی چیست نقدالوقت را دریافتن
کس نخواهد ماند جاویدان درین فانی سرای
پای‌مردی تا به دست آری منه سر بر زمین
خیز حبل‌الله بگیر از چاه ظلمت بر سر آی
گر نداری باورم اینک گواهم عادل است
در کلام‌الله بیابی گر بخوانی چند جای
گر نمی‌خواهی که در ظلمت بمانی، بازگرد
از همه دیوانِ مردم چهره ی ابلیس رای
پیش از آن کت مالک قصّاب بگشاید ز هم
مُهره‌های پشت، مِهر از کیسه ی زر برگشای
آن که بر هم می‌فزاید زر به زرق و زور وظلم
گر تواند یک نفس در زندگانی گو فزای
ساقیا بر دست من نه جام شوق انگیز عشق
تا چنان گردم که پای از سر ندانم سر ز پای
پُر به من ده ساغری امشب که فردا در بهشت
ساغری پُر از شراب خاص بدهادت خدای
روح بی می بی‌صفا باشد ازین جا گفته‌اند
اهل حکمت جام می را صیقل ظلمت زدای
جام کی‌خسرو که می‌گویند می‌دانی که چیست
سینه ی مردان حق جامی بود گیتی نمای
در خراباتی که مردان‌اند با تو هرچه هست
از برون بگذار چون گفتند بسم‌الله درآی
دولت باقی ز فرّ سایه ی مردان طلب
نه ز پرّ استخوان پرورده ی مسکین همای
رمز با اربابِ معنی می‌رود اندیشه نیست
صدق می‌گویی نزاری حاسدت گو ژاژخای
دشمنم را گو دهل می‌زن که من بی هم‌دمی
دم نخواهم زد بدان گو باد پیماید چو نای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۷
گر هیچ به کویِ ما کنی رای
بر خانه ی چشم ما فرود آی
گرچه نبود چو من گدا را
در خوردِ نزولِ پادشا جای
زان روی که خانه خانه ی تست
زنهار مضایقت مفرمای
تا پیش کشی کنیم حالی
از حقّه ی دیده ی گهرزای
پروای کسی دگر ندارم
از توبه خودم کدام پروای
دریاب که شد ز دست کارم
آخر گذری کن از سرِ پای
ای سرو روان به موسم گل
روزی به طوافِ باغ ما آی
هم بلبل را چو من در آشوب
هم باغ به روی خود بیارای
گو باد نزاری و به زاری
آیا بود این سعادتم وای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۸
به مزدِ جان خود بر من ببخشای
دمی در کلبه ی احزان ما آی
چه معنی دارد این نامهربانی
بیا ای رشک مهر عالم آرای
بیا ای دیده را چون روشنایی
که بر چشمِ جان‌بینت کنم جای
تن و جان و دل و دین صرف کردم
دگر گر التماسی هست فرمای
چو شد مُلک وجودم از تو بلغاق
مرا زین بیشتر بلغاق منمای
به جانت دوست می‌دارم به جانت
که بستان جانم و بر جان ببخشای
تو روحی و لبت آبِ حیات است
مکاه از جان من در عمرم افزای
نیارم دامنت از دست دادن
به دستانِ رقیبِ بی سر و پای
مرا با این شکر نی چاشنی هست
برو گو مدّعی و ژاژ می‌خای
مکُش آخر نزاری را به زاری
چنین بر خونِ ناحق دست مگشای
نمی‌ترسی در روزِ مظالم
بگیرم دامنت ای سرو بالای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۱۹
چیست آن پای‌بندِ دست گشای
عقل فرتوت و عشق سحرنمای
عقل از امر فایض است آری
عشق هم فایض است از بالای
عاشقی عالمِ خوش است و مرا
نیست اکنون به عاقلان پروای
من چو اکنون نمی‌پرستم عقل
کوی دیوانگان گرفتم جای
او سرِ خویشتن گرفت چو من
درکشیدم ازو به دامن پای
من و اکنون و جامِ جان پرور
بر جمال بتِ جهان آرای
گفت و گوی سرای باقی را
نیک مستظهرم به فضل خدای
مرغ جان را نزاریا یک ره
زین نشیمن گهِ توهّم زای
تا ببینی عیان به چشم عیان
بال بگشای و سوی سدره برآی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۰
دل شکسته ی ما را رعایتی فرمای
به پرسشی چه شود الله الله از سرِ پای
دمی درآی و زمانی بپای و در خلوت
کله فرو نه و بندِ بغلترق بگشای
اگر بلایِ دلِ مردم است بالایت
ستیزه ی دلِ من دم به دم بلا منمای
ببین که خلق چه غوغا کنند و فتنه شوند
تفرّجی کن و چون یوسف از تتق به درآی
کمان مکش ز برِ تیرِ غمزه تا بُن گوش
ستم مکن ز برِ فتنه، فتنه برمفزای
رخت که آینه ی اعتبار دیو و پری‌ست
کسی ندید که پایِ دلش نرفت از جای
دلم به سایه زلفِ تو درگریخت چو دید
که فرّ زلف تو دارد خواصِ پرّ همای
تو خود حواله ی ما بوده‌ای به حکم ازل
غلط شدم به تو ما را حواله کرد خدای
ز دست رفت نزاری به لطف دریابش
به حال او نظری کن عنایتی فرمای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۱
گر نداری خبر از چشمه ی حیوان به من آی
تا به سرچشمه ی خضرت برم انگشت نمای
اگرت طاقت تشنیعِ جَهول است بیا
در خرابات و درِ می‌کده بر خود بگشای
نی غلط رفت که از خویش برون آمدن است
وان جهانی‌ست که آن‌جا نه جهان است و نه جای
وان چه جای است و مقاماتِ برانداختگان
که در آن‌جا نبود نه دل و دین نه سرو پای
ور سرِ بی سر و سامانت به برگ است و نوا
هرچه از خویش برون آمده باشی به من آی
ناشری پوش نه کم‌خا و نخ و اطلس و خز
نیستی کرمِ قَزین بیش به خود برمتنای
رفته تا سایه ی پای علم عشق خوش است
بیش هم پهلوی دیوارِ پی آزرده مپای
رای تو آفتِ دین تو و رنج دل تست
جنبشی کن ز خودی برشکن ای صاحب رای
عقل مشاطه ی رای آمد و رای احول چشم
چشم احول نپذیرد چو رخ خوب آرای
طمع خیر نزاری ببر از کون و مکان
چه تمتع ز جهانی که بود حادثه‌زای
حب ذریه ی اولادِ حبیب‌الله بس
هم برین باش و برین هیچ دگر برمفزای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۲
ای یار بی‌وفا که ز ما برشکسته‌ای
پیوند مهر و عِقد محبت گسسته‌ای
ضایع مکن حقوقِ مودّت به هیچ حال
گر خود همه دمی‌ست که با ما نشسته‌ای
ما از تو خسته‌ایم و شکایت نمی‌کنیم
باری مکن ز ما گله کز ما نخسته‌ای
ما دست شسته از دل و جان در وفای تو
تو دل چرا ز دوستی ما بشسته‌ای
با این همه لطافت و شیرین زبانی ا‌ت
با ما به گاهِ طعنه زدن چون کبسته‌ای
آخر به رستخیز منت التفات نیست
پنداری از صراطِ قیامت برسته‌ای
حالا ز سوز وامقِ بی‌چاره غافلی
آری هنوز باش که عذرا نجسته‌ای
ای سروِ باغ جان که ز چشمم نمی‌روی
بر جوی‌بارِ دیده ی من طرفه رسته‌ای
دل بردی از نزاری و جان هم دریغ نیست
گر دل درین ستم زده جان نیز بسته‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۳
در دل نشسته‌ای اگر از دیده رفته‌ای
نی‌نی ز دیده نیز نگویم نهفته‌ای
ما بی‌تو نیستیم و توی ما پس از چه روی
گوییم گاه حاضر و گاهی برفته‌ای
چون برقِ سوزناک که در خشک و تر گرفت
از تاب مهر جان و دلم درگرفته‌ای
از نافه ی نغوله که هرجا دلی دروست
عطارخانه ‌ها همه بر هم کشفته‌ای
ای نوبهار حسن به بستان ما درآی
تا گل به از تو یا تو به از گل شکفته‌ای
لؤلؤی اشک بر مژه ی من ببین بیا
مردانه نکته‌ ای‌ست که در رشته سفته‌ای
خارست نوکِ هر مژه در چشم ما و تو
بر بسترِ حریر به صد ناز خفته‌ای
باریک می‌رود سخن آخر نزاریا
این زان دقیقه‌هاست که با کس نگفته‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۴
رفتی و صیدِ خاطر احباب کرده‌ای
قلّاب شوق ر دلِ اصحاب کرده‌ای
دل برده‌ای و تاختن آورده‌ای به جان
آهسته‌تر که زهره ی ما آب کرده‌ای
بس زاهدانِ خشک که در بحرِ زهدشان
کشتی ز ره ببرده و غرقاب کرده‌ای
بس ساکنانِ کنج خرابات را که باز
خلوت‌نشین گوشه ی محراب کرده‌ای
شب‌ها که ما ز شوقِ تو تا روز کرده‌ایم
تو همچو بختِ خفته ی ما خواب کرده‌ای
ما را که یک دقیقه نصیب است ز آفتاب
ساعت شناس‌تر ز سترلاب کرده‌ای
خصمی مسلّط است که بر ما گماشتی
گفتم مگر رقیبی بوّاب کرده‌ای
نی عقل و نی فراغت و نی دل نزاریا
اثبات عاشقی به چه اسباب کرده‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۵
تا در خرابه ی دلِ ما خانه کرده‌ای
خلوت‌سرای سینه چو کاشانه کرده‌ای
کنج دلم نه لایق گنج غم تو بود
آری مقامِ گنج به ویرانه کرده‌ای
آن بود بس مرا که شدم آشنای تو
یکباره‌ام ز مشغله بیگانه کرده‌ای
یک جرعه بی‌قرار کند پیل مست را
زین باده بر سرم که به پیمانه کرده‌ای
دیوانه گر به سلسله عاقل شود چرا
ما را به زلفِ سلسله دیوانه کرده‌ای
خالِ لبت به دولتِ این حالم اوفکند
دربندِ دامم از پی این دانه کرده‌ای
خود را به چشم مدّعیان وانموده‌ای
اندر زبانِ خلق چو افسانه کرده‌ای
منمای شمعِ روی به هر کس که خلق را
نادیده بر جمال چو پروانه کرده‌ای
یک‌باره پرده از سَرِ سِر برگرفته‌ای
خوش رفته‌ای نزاری و مردانه کرده‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۶
مردمان گویند از می توبه تا کی کرده‌ای
باز لعبت بازی دیگر برون آورده‌ای
با که بر هم بسته‌ای این نقش و این شَین از کجاست
نذر تا کی کرده‌ای سوگند تا کی خورده‌ای
گه مقصّروار در بحث مراتب مانده‌ای
گه علم چون غالیان بر بامِ عالم برده‌ای
گاه در دعوت سخن با آسمان پیوسته‌ای
گاه در وحدت بساطِ لامکان گسترده‌ای
در تن‌آسانی دل و دست از دو عالم شسته‌ای
در مسلمانی خدا و خلق را آزرده‌ای
در فضولی هر چه تضییقی کنی دَه حرفتی
در دورویی هر چه تخفیفی کنی صد مرده‌ای
خشک و تر در خرمنِ لاغیر بر هم سوختی
در میان آتش کثرت هنوز افسرده‌ای
این همه هستم که می‌گویید و زین‌ها بیش‌تر
چون کنم پروردگارا گرچنان پرورده‌ای
تا نزاری از کجا پیدا کند خطِ جواز
گر ز لوح حرفتش حرفِ نعم بسترده‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۷
ای یار بی‌وفا که دل از ما بریده‌ای
گویی که پیش هرگز ما را ندیده‌ای
سرگشته‌ام چو ذره ز خورشید روی تو
دامن چرا چو سایه ز ما درکشیده‌ای
لیلی شنیده‌ام که ز مجنون نمی‌شکیفت
مجنون شدم بتا به چه از ما رمیده‌ای
هیهات اگر به واقعه ی من رسیده‌ای
آری ملامتت نکنم نارسیده‌ای
هرگز خلاف رای تو چیزی نگفته‌ام
با من بگوی اگر تو ز جایی شنیده‌ای
دریای خون شده‌ست کنارم ز ابرِ چشم
از بس به نوکِ غمزه که جانم خلیده‌ای
از آبِ دیده آتشِ دل کم نمی‌شود
گیرم نزاری از مژه‌ها خون چکیده‌ای
در باغ سرو فارغ و آزاد می‌رود
او را چه غم اگر تو به قامت خمیده‌ای
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۸
اگر عنانِ عنایت به سوی ما تابی
مگر بود که مرا زنده باز دریابی
عجب اگر اجلم مهلتِ وصال دهد
مگر که دیر نیایی و زود بشتابی
بیا کز آتشِ فرقت چو ژاله می‌بارد
بر آبگینه ی رویم سرشک عنابی
غمت به تیغ بلا پوست باز کرد ز من
ندانم از که درآموخت رسم قصابی
ز روی هم‌چو زرم اشک سیم می‌سازد
زهی فلان که چنین شهره شد به قلّابی
ز بس که موج زد و غوطه داد مردمِ چشم
گرفت مردمَکش خویِ مردمِ آبی
بیا که روی چو مهتابه ی نزاری شد
ز آفتابِ رخت در حجاب مهتابی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۲۹
بازم افتاد دلِ ممتحن اندر تابی
از غم ماه‌جبینی شده‌ام مهتابی
باز از آشوبِ جهانی که نمی‌یارم گفت
قصّه‌ ای دارم و دارد صفتش اطنابی
جفت ابروش که طاق است چو دیدم گفتم
قبله ی خویش توان کرد چنین محرابی
دوش بنمود به من گیسو و گفتم به حکیم
کس پریشان‌تر ازین گفت نبیند خوابی
خود چه گویم ز دهانش که چو من تشنه بسی
جان بدادند و از آن چشمه نخوردند آبی
گو چنین باش بقا باد غمِ هجران را
گر میسّر نشود وصل به هیچ اسبابی
بی‌نهایت نبود هیچ بدایت الّا
قلزمِ عشق که آن را نبود پایابی
عاشقی بیش جگر خوردن و جان کندن نیست
گر همه حیف و جفایی بود از بوّابی
مهلتی باید و عمری که نزاری شرحی
باز گوید که چه‌ها می‌کشد از هر بابی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۰
دوش من بودم و خورشیدی و خوش مهتابی
بر کف از مشعله ی آتش رخشان آبی
مجلس آراسته از طلعتِ خورشید و چو ماه
ساقیی پیش و چو کوه از پسِ در بوّابی
کردمی سجده چو ساقی به من آوردی می
کشتیی پر که چو بحرش نبود پایابی
پیش ابرویِ بتی سجده توان برد که نیست
جز مگر در حرمِ کعبه چنان محرابی
گر رقیبم ندهد بار مده گو که مرا
نیست در خورد بر آن در ملک الحجّابی
منم و رندی و قلاشی و از دنیایی
نیم جانی‌ست فدا گر کند استصوابی
من ز خم‌خانه ی عشق آمده‌ام مست و خراب
سکّه ی من نشود قلب به هر قلّابی
نتوان برد به زورم ز خرابات برون
گر درآویزند از گردن من قلابی
هم‌چو من کس نشناسد به جهان قیمتِ می
من خود الحق صفتش کرده‌ام از هر بابی
هم‌چو جامِ جمش از غیب دهد آگاهی
گر منجّم کند از خشتِ خم اصطرلابی
راستی را عجب است این که نزاری گفته‌ست
دوش من بودم و خورشید و خوش مهتابی
کردم امروز سوالی ز نزاری به جواب
گفت آری نتوان دید از این به خوابی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۱
ای صورت خیالت در پیش من شرابی
وی پرتو جمالت در چشمم آفتابی
از چشم پرخمارت در مغزِ من بخاری
وز زلفِ تاب‌دارت در جانم اضطرابی
شب‌های تا به روزم از دیده رفته سیلی
وز تابِ آتش تب در دل فتاده تابی
از سوز سینه بسته وز درد دل گشاده
بر هر نفس شراری وز هر مژه زهابی
حلاج‌وار خواهم بر دار عشق خود را
وز حلقه‌های زلفت در حلق من طنابی
یک ره نصیحتی کن خورشید حسنِ خود را
تا فتنه برنخیزد گو برفکن نقابی
سوزِ تو در سرِ من صوری‌ست در قیامت
مهرِ تو در دل من گنجی‌ست در خرابی
آخر به کویِ وصلت دریوزه چند آرم
یا زود کن ثوابی یا باز ده جوابی
در کشتن نزاری تعجیل می‌نمایی
آهسته‌تر نگارا گر نیست بس شتابی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۲
ما را بده از کوثرِ خم‌خانه شرابی
تعجیل کن ای دوست که داریم شتابی
پیش آر سبک جامِ جم عشق و بزن زود
بر آتشِ تیز جگر سوخته آبی
آن آب به اسم است و به فعل آتشِ سوزان
زان آتش سوزان جگرم کرد کبابی
ما پاک بسوزیم که خود پاک بسوزند
در کارگه عشقِ تو سد خام به تابی
در مرتبه ی عالم دنیا به ضرورت
تقدیر توان کرد خطایی و صوابی
در عالم وحدت نبود حکم دو وجهی
آن‌جا نتوان گفت جمالی و نقابی
نظّاره‌گه غیب حضورست و وزین جا
محجوب نداند که جز او نیست حجابی
در دیده ی هر دیده که مستغرق نورست
این گنبد فیروزه بود کم ز حبابی
با عشق تشبّه نکند عقل و مثالش
آن است که طاووسی سازد ز غرابی
حلاج نباشد نه به دعوی نه به معنی
هر دزد که بر دار کشندش به طنابی
از سدره نشینان شده مخصوص محقّق
هر لحظه به تشریفِ کمالی و ثوابی
تا خود چه خلل عالم معمورِ جهان را
گر مست برون شد ز خرابات خرابی
گویند نزاری ز پس توبه دگربار
شد با سرِ می هست مرا طرفه جوابی
از صومعه با می‌کده رفتم چه شد آخر
گر عشق برون برد خری را ز خلابی
دارد به مقیمانِ خرابات ارادت
جای دگرش نیست نه ملجأ نه مآبی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۳
اگر خواهی که خود را بازیابی
میان محرمان راز یابی
غلط کردم در او شو محوِ مطلق
چو گشتی محو آن‌جا بازیابی
همایِ عشق را بر فرق تسلیم
ز بامِ سدره در پرواز یابی
گر از ثعبان نفس ایمن بباشی
چو موسی قدرتِ اعجاز یابی
مکن بر بی ‌زبانان ظلم امروز
که فرداشان سخن پرداز یابی
به روز مویه یک یک موی بر خویش
اگر مایی کنی غمّاز یابی
زهی شرکِ عظیم استغفرالله
که با او خویش را انباز یابی
یقین می‌دان که باشی در جهنم
چو خود را در میان آز یابی
نسازد با تو دنیا تا تو از حرص
همه کارِ جهان ناساز یابی
نزاری محو شو فی‌الجمله در دوست
اگر خواهی که خود را بازیابی
همان شرک است اگر یک ذره خود را
در این چشم دوبینی بازیابی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۴
شهره ی شهر شدم در غم شهرآشوبی
وز که در دوستیِ او نگرفتم کوبی
بی‌دل‌آرامی آرام نمی‌گیرد دل
چه کنم بخت ندارد که ندارد خوبی
صبر بر وعده ی فردای قیامت تا چند
هم‌چنین بر نتوان ساخت ز من ایّوبی
دامن سرو قدی را به کف آرم امروز
در چنین سایه نشینم من و اینک طوبی
از محبت اثری نیست در آن سینه که نیست
در دلش جنبش دردی ز غم محبوبی
هیچ دل‌ سوخته را دردِ مسلمانی نیست
کیست کز دوست سوی دوست برد مکتوبی
مسند مصرِ دل ما نبود بی‌یوسف
حزن را نیست ولیکن به سر از یعقوبی
لافِ معنی نتواند که زند هر گولی
اژدهایی نتواند که کند هر چوبی
بر نزاری چه ملامت که ز مبدای وجود
میل هر طایفه‌ ای هست سوی مطلوبی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۵
ما را ز دهانِ تو نباتی
یعنی که به بوسه‌ ای براتی
شکرانه ی روزگارِ خود را
از گوشه ی لب بده زکاتی
شیرین‌تر و نغزتر نباشد
در مصر ازین شکر نباتی
در چشمه ی آفتاب نبود
چون لعل تو چشمه ی حیاتی
بنشین برِ ما دمی که برخاست
از چشمه ی چشم ما فراتی
بر وعده ی انتظار وصلت
تا صبر کنیم کو ثباتی
ای یار به چشمِ پاک‌بازان
از جانب ما کن التفاتی
این عشق نه بر لب و دهانست
به زین بشنو زمن صفاتی
مستغرقِ عشق چیست دانی
ذاتی شده متحد به ذاتی
خودبینی و آرزو پرستی
رهیابی و پروریده لاتی
بشتاب نزاریا در آن کوش
کز خویشتنت بود نجاتی
زین نجد به وجد بر سر آیی
مغرور مشو به مسکراتی
تا زنده شوی بمیر بی‌مرگ
خود بر همه واجب است ماتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۶
هنوز امّید می‌دارم به عون‌الله ملاقاتی
سری بر قلّه ی کوهی و دستی بر مناجاتی
مگر این قلّه طورستی و فرعونان حشر کردند
من و اصحابنا بر ساخته از قلّه میقاتی
دلی در دوست پیوستیم و ببریدیم از غیرش
کنون بی‌هوده حاجت نیست با هر کس ملاقاتی
مرا از خانقاه و مدرسه دل سیر شد حالی
ز هر گوشانه گر خواهی برون آرم خراباتی
خطیبِ شهر گو از سدره ی اعلا طلب ما را
بدان جا می‌کند اِنها گرش باشد مهماتی
به ترکانِ ختایی التفاتی نیست در مجلس
به استصواب ما را نیست بس چندان مبالاتی
خدا را مشترک داری میانِ عقل ورای خود
نبی را بازپس می‌داری از هر ناقص‌الذاتی
ازیرا هم‌چو احول وقت کژ دیدن همه چشمی
به ضدّیت همه تن گویی از بهر محالاتی
مرا بالا و با الّا چه کار او بس بحمدالله
که هرجا او بود نبود مجالِ نفی و اثباتی
نزاری را که می‌داند کز الهام الاهیت
فرو می‌آیدش هر دم چنین نادر کراماتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۷
ز ما برشکستی و از ما بجستی
بر آنی که از زحمتِ ما برستی
دلِ ما ببردی سرِ ما نداری
درست است اگر ماجرا برشکستی
خیال تو از چشم ما نیست غایب
بلی شیوه ی ما بود بت‌پرستی
ترا تا بدیدم به تو بگرویدم
دل از ما ببردی و در جان نشستی
ملامت مکن بر نزاریِ مسکین
اگر پیش با خود نیاید ز مستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۸
گر به مستی زدم اندر سر زلفت دستی
این همه خرده نگیرند بتا بر مستی
دست من گیر که بر دست نگیرند از مست
هان بده هین بستان از سر پیمان دستی
ای که گفتی من اگر مست بدم دوش امروز
سرِ این فتنه که داند به کجا پیوستی
خوش نکو طرفه عجب قاعده‌ای بودی اگر
هرکه بدمست شدی عهد وفا بشکستی
گر به طوفان عتاب تو غباری برخاست
کاشکی باز به آبِ سرِ من بنشستی
حلقه‌ی زلف تو در دست من و دل ساکن
والله ار سلسله برپای بدی بگسستی
کاشکی دست رسستی و در اسلام روا
تا من آن زلف چو زنار مغان بربستی
عشق در سینه و می در سر و سودا در دل
عقل را چاره همین بود که بیرون جستی
عشق و مستی و جوانی و نزاری هیهات
عقل اینجا چه کند کاش که باری هستی
من خود از صحبت اغیار گریزان باشم
خاصه از عقلِ جگرخواره گرانی پستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۳۹
یک جام به من ده و برستی
از علتِ خویشتن‌پرستی
ساقی بنهم چرا بننهم
بر پای تو سر که حق به دستی
من جان به لب و تو جام بر کف
یک جام به من ده و برستی
منمای اگر امین رازی
خود را به کسان چنان که هستی
بی‌هوشی ما ز آب رز نیست
مستیم ز باده‌ی الستی
ای دوست رعایت دلی کن
کز طعنه‌ی دشمنش بخستی
گه گه چه شود که از سر لطف
پیغامی و نامه‌ای فرستی
گفتم به وصال درگشایی
تو خود درِ مردمی ببستی
هشیار نمی‌شود نزاری
از غایت بی‌خودی و مستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۰
گر مستی و گر هواپرستی
از ما بگذر چنان که هستی
در شور که در هوای شیرین
هم شیفتگی به است و مستی
چون سدره اگر بلند قدری
با همت خود هنوز پستی
لافی زدی از مصاف وحدت
وز حمله‌ی اولین بجستی
اندیشه کن از جنود ارواح
یاد آر ز ساغر الستی
با ما به وفاق عهد کردی
وز ما به نفاق برشکستی
سودت نکند ثناسرایی
چون سینه‌ی سرّ ما بخستی
دستان چه کنی که پورِ دستان
شمشیر همی زند دو دستی
رسوا کندت نزاریا عشق
گر قلب به ناقدان فرستی
با خویش چه می‌کنی ز خود دور
بی‌خویشتنی و بباش و رستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۱
چه شب بود آن که از ما برشکستی
کزان شب باز در در وصل بستی
چه رسوا کردی اندر شهر ما را
شدی در پرده‌ی عصمت نشستی
رقیبان گرچه مانع می‌شوندت
نگویم نیستی معذور هستی
ولی گه گه ز روی مهربانی
کم آخر زان که پیغامی فرستی
غرض‌خواهان زبان در من کشیدند
گناهم عاشقی بوده‌ست و مستی
ز من برگشتی از بهر رقیبان
به رغم دوستان دشمن‌ پرستی
نزاری از رقیبان چند نالی
کم خود گیر از دشمن برستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۲
گر تو را با ما نه یاری با تو ما را دوستی
دوستی بس معتبر اصلی‌ست یارا دوستی
دوستی باید که در باطن بود چون نقش سنگ
لایق از محرم نباشد آشکارا دوستی
دشمن خود باش تا باشی مگر با دوست دوست
دشمنی آخر مقابل کی بود با دوستی
گر میان دوست می‌خواهی ز خود شو برکنار
در میان فرقی بود از دشمنی تا دوستی
ور کنار دوست می‌خواهی برون شو از میان
دوست خود داند تو را یا دشمنی یا دوستی
هر دو نبود یا تو یا او خود همه او و تو هیچ
خویش دشمن باش اگر با دوست تنها دوستی
هر که آورده‌ست از آنجا دشمنی با خویشتن
کی تواند برد ازین‌جا باز آنجا دوستی
مست خواهم رفت چون مست آمدم از ابتدا
منتها هم دوستی شد چون ز مبدا دوستی
تبعثون دریافتم سرّ تموتون کشف شد
تا نپنداری مگر مستم ز صهبا دوستی
معتبر پندی ست بشنو از نزاری بی‌ریا
هر چه دیگر هیچ باقی نیست الا دوستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۳
خلاف وفا نیست در دوستی
دلا در وفا کوش اگر دوستی
ز مبدای ارواح پیوسته‌اند
چو زنجیر در هم‌ دگر دوستی
ز دنیا نیاری برون برد هیچ
که با تو بماند مگر دوستی
دل ای یار بر نامرادی بنه
که بر نایدت بی‌جگر دوستی
کسی در جهان جز به تسلیم عشق
نیارست بردن به سر دوستی
توای دشمن خود توقع مدار
ز خودبینِ کوته‌نظر دوستی
نباشد به نزدیک اهل خرد
ز دشمن‌پرستی بتر دوستی
مکن دشمنی دوستی پیشه کن
که اصلیست بس معتبر دوستی
به از گنج قارون به فرزند اگر
به میراث ماند از پدر دوستی
چو مردان ز مبدای فطرت اگر
به سر می‌توانی ببر دوستی
به پوسیده جانی بقای ابد
خوش ارزد نزاری بخر دوستی
خدا دوستان را ز خود‌ دشمنی
زیانی نبوده‌ست در دوستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۴
نگارا یاد می‌داری که با ما عهد پیوستی
چرا پیوند ببریدی چرا سوگند بشکستی
چو ما را ملک دل کردی و ملک جان زدی بر هم
قبای عهد بگشادی کمر برخون ما بستی
چنان یک‌باره ببریدی و ترک دوستی کردی
که مکتوبات یاران را جوابی باز نفرستی
قیامت می‌کند حسنت تعالی الله زهی فتنه
فغان برخاست از مردم به هر محفل که بنشستی
قبول دوستی کردی وداع وایه‌ی خود کن
که ممکن نیست جان بردن ازین دعوی که پیوستی
به پای خم نشستی سر بنه گردن مکش یارا
که پیل مست را با او خطا باشد زبردستی
هنوز افسرده پندارد که خواهد مست شد وقتی
اگر نقدی به دست آری ازین پس نسیه نپرستی
کسی از من نمی‌گوید به هشیاران که ای خامان
نزاری از الست آورد با خود این همه مستی