mabidan/ganjoor huggingface dataset:
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۵
دوش آمد و گفت اگر ز هستی
یک‌باره درست برشکستی
رو از سر نام و ننگ برخیز
چون بر سر کوی ما نشستی
یا دست وفا به دست ما ده
ورنه سر خویش گیر و جستی
خودبینی و خویشتن‌نمایی
بسیار بتر ز بت‌پرستی
از خودبینی خلاص یابی
گر خویش به پیش برنه‌استی
سرها که ز غایت توهم
بر غنج‌چه‌ی خیال بستی
ای مرغ رمیده از نشیمن
باز آی به آشیان و رستی
زنهار نزاریا نگویی
با بی‌خبران سخن ز مستی
باشد که مگر وجود مستان
معراج کند شبی ز پستی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۶
کاش باری عقل دست از کارِ ما واداشتی
تا نبودی بر سر ِ ما ننگِ هر ناداشتی
بی نصیبم از سروش ِ عقل و بی سامان ِ بخت
چون بزرگان یا خط ِ آزادیی یا داشتی
هیچ اگر در باب ِ ما بودی رعایت گونه ای
هرگز آخر یک نفس یک لمحه با ما داشتی
بر گذرگاه جیوش عقل نشستی دلم
هم از آن برتر شدی از پیش اگر پا داشتی
چون به خود درماند و شد از عشق کلی ناامید
خواست تا دل با کسی یک رو و یک تا داشتی
دست زد در دامنِ عشق و بدو تسلیم کرد
عقل خود ننشستی از اول اگر جا داشتی
چون رموزی داشت با ما عشق از مبدای کون
با همه کس گر همان بودی همان را داشتی
فاش از اهل بهشت استی و در خورد ِ ثواب
دست ها در حلقه های زلف حورا داشتی
این همه کس داند از حالِ نزاری کو به طوع
پس روی ِ عقل کردی گر نه سودا داشتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۷
کاشکی ما را جفا از پیشِ ما برداشتی
کز وجود ناقص ما ذره ای نگذاشتی
من بر آنم کز وجودِ من برون آرد مرا
در سر ِ هر کس به حد ِ او بود پنداشتی
سلطنت هم گر بدین طبل و علم بودی به حشر
دشت بان داهولِ خود آن روز هم بفراشتی
مطبخ محمود با چندان شکوه سلطنت
هم به سعی دشت بان می یافت شام و چاشنی
وای ازین دیوان ِ مردم چهره یعنی نفس ما
آدم ار دانسته بودی تخمِ بد کی کاشتی
گر بدانستی که با خاک خواهد رفت خاک
چشمه ی حیوان به دست ِ خود نمی انباشتی
رستمی بودی مظفر گشته بر اکوان
گر نزاری روی از اکوانِ خود برداشتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۸
با ما به وفا یک قدم ای یار نرفتی
صد بار زبان دادی و یک بار نرفتی
یک روز هوایِ منِ مظلوم نکردی
یک شب به مراد ِ منِ بیدار نرفتی
عشاق بگویند و چو سوسن سخن آرند
در خونِ که زان نرگس ِ بیمار نرفتی
صد بار برفتی به سرِ کشته ی هجران
یک بار دگر بگذر و انگار نرفتی
تا بیش دگر گل نزند لافِ لطافت
هرگز به تفرج سوی ِ گل زار نرفتی
در قاعده ی جور و جفا هیچ خلل نیست
نیک است که باری ز سرِ کار نرفتی
قدرِ حرمِ عشق ز من پرس تو زیرا
در بادیه پای آبله در خار نرفتی
نام تو به بد عهدی اگر چند برنجی
زان رفت که با هیچ وفادار نرفتی
در بادیه ی عشق سراسیمه نزاری
ز آنی که به ترتیب و به هنجار نرفتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۴۹
تا در جهان پدید بود سرو قامتی
ما را ز عاشقی نبود استقامتی
مستیم تا به روزِ قیامت ز جام عشق
بل گر بود ز بعد ِ قیامت قیامتی
هم دوستان دهند به شفقت نصیحتم
هم دشمنان کنند به رغبت ملامتی
دی شحنه گفت رو به سلامت فرو نشین
تا بر نخیزد از تو به هر سو علامتی
گفتم که مردِ عاشق ازین پند فارغ است
کاندر بلایِ عشق نباشد سلامتی
گفتا غرامتت بستانم که عاشقی
گفتم نه صعب تر ز جدایی غرامتی
آن ها که از مجاهده ی عشق واقف اند
بهزین کنند در حق ِ عاشق کرامتی
فریاد کز ندیمی ِ نامحرمان ِ عشق
هر لحظه می‌رسد به نزاری ندامتی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۰
اگر هرگز شبی خواهی به بالا کرد معراجی
نزاری ام شب است آن شب بزن مردانه تاراجی
زدن مردانه لبیکی شدن در دست دوست مستغرق
فراز ِ تخت دار و سر نهادن بر سرش تاجی
طنابِ عشق در گردن به دار ِ شوق بررفتن
ز خود برساختن بی خویشتن یک باره حلاجی
به خود هر کس نیارد شد درون ِ حلقه ی مردان
محقان را درین ره هست قانونی و منهاجی
نه هر مرغی سزد فرِ همایی را، بود فرقی
ز بانگِ عکه ای تا بر زبان ِ حال ِ دراجی
مکرر شد قوافی باش کو رمزِ دگر دارم
نه هر لیلی و مجنونی نه هر داری و حلاجی
مرا با آن چه کار آخر که بیش و کم به تخمینی
منجم مدت عمری برون آرد ز هیلاجی
شدم گم گشته در ذاتی به ذاتِ خویشتن قائم
نی ام محتاجِ آن کس کو بود محتاج محتاجی
منم یک رشته در سلکی جواهر یک شبه با آن
چه باشد بر بساطِ ربعِ مسکون مهره عاجی
بسی این رقعه گستردند و ناگه مهره برچیدند
هم آخر مات شد استاد شطرنجی چو لیلاجی
نزاری چون بود حوری نشسته در کنار تو
به استحقاق سلطانی شده هم دستِ نساجی
فرو می ریز هر شب با محیط چشمت ار طوفان
شود خون بر میان آید کنار قلزم امواجی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۱
ساقیا خیز و برافروز سبک مصباحی
قفل اندیشه ی بی فایده را مفتاحی
درد ِ سر دارم و سودایِ دل و رنج ِ دماغ
بده این مشکل پیش آمده را اصلاحی
لنگرِ خم بگشایید که کشتی ز محیط
نتوان برد برون بی مددِ ملاحی
من در افتادم و از من بستد عشق مرا
غرقه ای را چه محل در دهن تمساحی
مرهمِ عشق جراحت بود و به نشود
که مداواش محال است به هر جراحی
روح ثانیش نهادند لقب زیرا شد
هر زمان راحتِ روحی دگر از هر راحی
ما به اقدام همم سیر سماوات کنیم
سیرِ عشاق بدیع است ز هر سیاحی
هر کسی لازمه ای دارد و طرزی در شعر
راح را هم چو نزاری نبود مداحی
گر چه با نور ِ قدح حاجت آن نیست و لیک
ساقیا خیر و برافروز سبک مصباحی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۲
نه قلزمم که به هم در شوم به هر بادی
که در میانه دلم هست کوه فولادی
غلط شدم که دلِ نا شکیب فرتوتم
چو آبِ تیره شود گر برون زند بادی
مثالِ صبر ِ من از روی ِ دوست دانی چیست
نهاده اند بر امواجِ بحر بنیادی
اگر نه شیفتگی در نهادِ من بودی
به من خدای ز فطرت خرد فرستادی
به عقل اگر چه که مبدای ِ آفرینشِ اوست
زمامِ عشق چه بودی که در ازل دادی
و گرنه از پیِ جسمی شریف بودی عشق
قدم ز عالم ِ ارواح پیش ننهادی
چرا به درد ننالم که آه دارم دوست
ز دردمند نباشد غریب فریادی
هنوز تا متعلق به جان ِ شیرینی
ز خویش برنتوان ساخت هم چو فرهادی
عجب مدار ز اقبالِ شاه ِ بنده نواز
که بندگیِ نزاری کند هر آزادی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۳
چون هیچ بقایی نکند خاکی و بادی
دل بر کن این رهگذر انده و شادی
در حلقه ی رندانِ قلندر شو و بنشین
گر پای خود از زهد ریایی بگشادی
منزل مطلب چون که هم از گام نخستین
پای آبله کردی و به ره باز فتادی
ثابت قدم آنست که سر زیر ِ قدم کرد
افسر ننهی که به قدم سر ننهادی
با دیده ی بی دیده ی خود چون روی آن جا
کان جا همه روزست و تو خفاش نهادی
آن لحظه شدی زنده که چون خضر بمردی
وان لحظه بمردی که چو فرعون بزادی
زین پس مطلب داد ز بیداد نزاری
این داد هم از خود طلب ار طالب ِ دادی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۴
مرا رمزی عجب نازل شد از تعالیم ِ استادی
که سقفِ معرفت را ساختم زان نغز بنیادی
تعالی ربنا تا در چه حیرت بوده ام ز اول
به خود بر هم ز خود ظلمی همی کردیم و بی دادی
شنیدی حارث مْرَّه چه دید از خویشتن بینی
اگر فرمان بری کردی به لعنت در نیفتادی
نبی با آن همه رتبت بدان محتاج شد کایزد
بدو وحیی رسانیدی و جبریلی فرستادی
پس اینجا ترک ِ تقلید ِ مقلد کردن اولا تر
به دانایی سپردن کو رهی روشن نشان دادی
به مقصد کی رسیدی سالک این ره مگر وقتی
که کلی اختیار خود به دست ِ صادقی دادی
اگر عاقل بدانستی که مجنون را چه حالت شد
نگشتی معترض بر وی سر ِ تسلیم بنهادی
به تنهایی سویِ مقصد نمی یارست ره بردن
ز لیلی هم رهی بر ساخت و ز عهد ِ وفا زادی
مسیح از نطفه ی امر آمد و شد مریم آبستن
و گر نه بعد از او آبستنی روحی دگر زادی
اگر در جانش از عشقِ حقیقی جنبشی بودی
به سنگ ِ بی ستونی کی شدی مشغول فرهادی
حجابِ راهِ خسرو بود شیرین مطلقا ور نه
بر آن مسکین بدان تلخی کمان ِ کینه نگشادی
اگر نه پس رویِّ نفسِ بی آرام می کردی
حجابِ خود شدی هرکس ز پیش خود بر استادی
نزاری تن مده در عجز ازین پس نیست وقت آن
که بر سازی ز کنجِ عزلتِ خود خلوت آبادی
عجب گر یوسفِ ما زود بیرون ناید از پرده
که برمی خیزد از هر گوشه ای لبیک و فریادی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۵
مرا جز تو باری نباشد مرادی
که وحدت نبودست بی اتحادی
به عقد ِ بناگوشِ تست اعتقادم
جز اینم نباشد دگر اعتقادی
اگر نه به تو زنده باشم چه باشم
چو بر رویِ دیوارِ نقش عِمادی
چو هست این محبت زمبدایِ فطرت
نه ممکن که مبدا بود بی معادی
به هرزه نباشد هم آخر ز جایی
طمع کرده ام در حصولِ مرادی
گشادی درآید به کارم که آخر
کمر بسته ام از پی انقیادی
به دست آورم عاقبت پای مردی
به سر وقت ما آخر افتد جوادی
وصال تو ممکن که گردد میسر
بکوشم که هم واجب است اجتهادی
گرت دل ز سنگ است هم جنبشی کن
نزاری نباشی کم از هر جمادی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۶
برفتی و ما را به هجران سپردی
بس از عشوه بازآ که از حد ببردی
تصور نبودم فراموشی از تو
دریغا که بر مَنسیانم شمردی
به خار ستم چشم عقلم خلیدی
به دست جفا حلق جانم فشردی
نصیحت کنم خویشتن را که ساکن
فرودآ به پای خُم کار دُردی
کسی را یک جو ندارد غم تو
تو تا چند کوشی که از غم بمردی
نزاری نگفتم حذر کن ز قلزم
برفتی و خود را به طوفان سپردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۷
اگر به کلبه احزان ما گذر کردی
فضای کلبه ما جنّتی دگر کردی
و گرچه در نظر حُسن او نمی‌آییم
چه بودی ار ز سر لطف یک نظر کردی
نکرد ناله زارم در او اثر هرگز
که گر به کوه رسد دل به حجر کردی
به یک اشارت اگر خواستی از گوشه چشم
هزار گونه غم از جان من به‌در کردی
چه می‌کنم ز خبر کاشکی مرا یاری
درآمدی و به یک یار بی‌خبر کردی
بمردم از من و رحمت نمی‌کند بر من
نمی‌رود به شفاعت کسی مگر کردی
برون شوی که از این نیم‌جان خلاص شوم
نمی‌کند هم و افسوس کاین‌قدر کردی
از این دو وجه‌برون نیست کاشکی یک روز
ثواب بیش بدی هر چه بیشتر کردی
بس از خیال نزاری مُحال بیش مگوی
اگر چنان که نکردی وگر کردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۸
گر هیچ صبا به ما گذر کردی
وز دوست به ما پیامی‌ آوردی
جان و دل اگر چه بی دل و جانم
بستاندی و به دوست بسپردی
تا بندگیی برد ز من جایی
کو یاری و هم‌دمی و هم‌دردی
با من چه فتاد مدّعی را کاشک
هر کس غم کار خویشتن خوردی
ای قوم حُذر کنید از این طوفان
ترسم که به دامنی رسد گردی
گر قدر فنای عشق دانستی
افسرده به ناز جان نپروردی
بگریز نزاریا از آن میدان
کت نیست مجال هیچ ناوردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۵۹
برفتی و ما را فراموش کردی
شراب مُرَوَّق بسی نوش کردی
چو نامم برآمد زبان در کشیدی
به زنهار انگشت در گوش کردی
چه کردیم از بی‌وفایی که ما را
ز جام جفا مست و بی‌هوش کردی
بر اسب جفا کوتلی برفزودی
جفا برفزودی ستم غوش کردی
همین بس سزای تو چون ناسزا را
کنارش گرفتی و آگوش کردی
به جانت که نیکو نگارا
که عهد نزاری فراموش کردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۰
عجب که رغبت دیدار دوستان کردی
قدم به کلبه ما رنجه ناگهان کردی
کدام خصم غباری میان ما انگیخت
که پای باز گرفتی و سر گران کردی
کدام باد ندانم بسوی مات افکند
چه لطف بود که با جان بی‌دلان کردی
بیا که با تو به خلوت عتاب‌ها دارم
کس این کند که تو با یار مهربان کردی
دلم ز یاد تو یک لحظه نبد حالی
عجب که یاد نزاری ناتوان کردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۱
یادِ آن وقت که با ما نظری می کردی
بر سر کشته‌ی هجران گذری می کردی
بر رگِ جانِ من از ناوکِ مژگان هر دم
می زدی تیر و نظر با دگری می کردی
هم رقیبانِ حرم را به علی رغمِ حسود
می فرستادی و و ما را خبری می کردی
روزْ روزم به شبِ وصل زبان می دادی
شبْ شبم دفعِ خمار از شکری می کردی
هر سحرگاه که از خلوتِ من می رفتی
آن شب از گریه کنارم شَمَری می کردی
وعده می کردی و بر سرو قبا می بستی
بر میان دستِ نزاری کمری می کردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۲
هیچ یاری بود که برگردی
بعدِ چندین که دوستی کردی
از تو گو روزگار برخور ، ما
برنخوردیم و خونِ ما خوردی
دلِ خلقی بسوختی آخِر
تا کی ای شوخ نا جوان مردی
تو بدین جفتِ چشم و ابروی طاق
رستخیز از جهان برآوردی
دردِ بی چارگانِ سوخته دل
چه شناسی که فارغ از دردی
خونِ دل می دهی نزاری را
کش به خونِ جگر بپروردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۳
نه قبول کرده بودی که ز عهد برنگردی
چه گناه کردم آخر که خلافِ عهد کردی
به کجا روم زکویت به که التجا نمایم
که تو حیاتِ جانی که توم دوایِ دردی
من و دانش و محبت تو و هرچنان که خواهی
چه کری کند به خونم که تو آستین نوردی
نتوان به حیله بردن نه محبت از دلِ من
نه ز زلفِ شب سیاهی نه ز رویِ روز زردی
نه ملامتِ احبّا نه علامت اطبّا
که نه آن حرارت است این که ز دل رود به سردی
به وفا و عهد واجب شده سعی و جهد بر من
مگر این قدر نتوانم که به سر برم به مردی
به دو چشم گفتی اول بخورم غمِ نزاری
چو بدان رسید یک جو غمِ کارِ ما نخوردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۴
ز حد بمی بری ای دوست نا جوان مردی
غمِ تو چند خورم بس که خونِ من خوردی
اگر قیاس کنی هیچ ظالم این نکند
به دشمنی که تو با من به دوستی کردی
به چه گویمت گله ها از تو و شکایت ها
که بی گناه بسی خاطره بیازردی
خلاف عهد تو می دیدم از بدایتِ کار
که بهترین قدمت آن بود که برگردی
کجا شد آن همه دل گرمی و جگر سوزی
ز دوست سیر نگردد کسی بدین سردی
فدایِ جان تو جانم به صدقِ دل که تو خود
برایِ کشتنم از دیر گه بپروردی
تو هم چنین به علی رغم مجتمع می باش
چو روزگارِ نزاری به هم برآوردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۵
ای نوبهارِ خوبی از چهره تو وَردی
وی خلدِ جاودانی از کوچه تو گردی
عشقِ تو را نشایند اشتردلانِ نازک
تسلیم را بباید مردی و شیر مردی
هر دل شکسته ای را در خاطر از تو شوری
هر درد خواره ای را در سینه از تو دردی
انکار ما نکردی صاحب غرض به خیره
گر تا به روز یک شب با ما قدم سپردی
چندان سرشک رانم کز آبِ دیده رویم
هم چون شفق بباشد هر آفتاب زردی
جان من ار نبودی بیمارِ چشمِ مستت
چندین غذایِ تن را خونابِ دل نخوردی
زلفت مگر نزاری در خواب دید زیرا
زنجیر اگر ندیدی دیوانگی نکردی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۶
دوش آمدی و خرمن ما آتشی زدی
ام‌شب بیا و باز رهان بازم از خودی
خالی کنیم خانه ز بهرِ نزولِ دوست
لابد برون شود همه چون تو درآمدی
عشقِ تو آمد و رگِ مجنون فروگذشت
این‌جا چه جای عاقلی و جایِ بخردی
لیلی و یک کرشمه و سد طعنه ی حسود
ماییم و هیچ چون همه یک بار بستدی
دل در غمِ تو بستم و نگشاد از تو هیچ
مهرِ تو برگرفتم و در خونِ من شدی
آری نزاریا تو همه نیک بین نه بد
ور عاشقی نُطُق مزن از نیکی و بدی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۷
چه شورست این که در عالم فکندی
زلازِل در بنی آدم فکندی
به شش روز این همه بر هم نهادی
به روزِ هفتمین از هم فکندی
از آن دادی تحرّک آسمان را
که بنیادِ زمین محکم فکندی
ز خاکی آدمی را برگزیدی
پس آن گه‌کار با یک دم فکندی
ندا کردی به نوح و امّتش را
به طوفان و بردی و دریم فکندی
خلیلت را به آتش در نهادی
میانِ روضۀ خرّم فکندی
کلیم الله را از صحبت خضر
چنان در مشکلی مبهم فکندی
مسیحی را برون آوردی از غیب
گره بر رشتۀ مریم فکندی
روان کردی قیامت در رکابش
فغان در امّتِ خاتم فکندی
شهادت را میان نفی و اثبات
بجایِ سکّه بر درهم فکندی
منافق را چو بر تو معترض شد
به قهر اندر دهانش سم فکندی
موافق را به توفیق هدایت
فرازِ چشمه ی زمزم فکندی
نزاری را به نقدالوقت در حلق
زلالِ سرّ ِ جامِ جم فکندی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۸
نمازِ شام رسید ای بتِ سمرقندی
بساز چنگ و بزن پرده نهاوندی
اگر چو چنگ بننوازیم روا نبود
که چون بریشمم از پای و سر فروبندی
کرشمه‌ای کن و بَشکی بزن چه باشد اگر
به گوشه لب هم‌چون شکر فروخندی
چو شاخِ مهرِ تو در بستانِ جان بگرفت
درختِ طاقت ما را ز بیخ برکندی
چو آفتاب پرستم نمی‌توانم گفت
که سایه بر من و بر کار من نیفکندی
به خدمتی که اشارت کنی و فرمایی
کمر ببسته‌ام از رویِ لطف بپسندی
به دیده گر بپذیری غلامی تو کند
نزاری‌ای که پدر را نکرد فرزندی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۶۹
رسید جان به دهانم ز آرزومندی
مقام مرحمت است این نه موضعِ تندی
سزا منم به عقوبت گناه کار منم
زبانِ بی‌گنهت را به هرزه می‌بندی
اگر به خون‌ِ منت رغبتی‌ست بسم‌الله
مرا چه به‌ ز متاعی که آن تو بپسندی
دگر جواب سلامم نمی‌دهی شاید
رضا رضایِ تو مخدومی و خداوندی
ولی به خلعتِ دشنام لطف کن باری
که از عتابِ توم حاصل است خرسندی
نظر ز کارِ من دل شکسته باز مگیر
بود که در سرت افتد که باز پیوندی
به هر دو دیده کند بندگیِ خاکِ درت
نزاریی که پدر را نکرد فرزندی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۰
رسید جان به لبم از بس آرزومندی
هنوز وقت نیامد که باز پیوندی
به حالِ بنده که از دست می‌رود کارم
مگر نظر کنی از غایتِ خداوندی
غریب کشتن و آزارِ دوستان جستن
توقّع آن که ترحّم کنی و نپسندی
ترا رسد به لبی از نبات شیرین‌تر
اگر از آن دهن تنگ‌تر بر شکرخندی
نداشتی ز خدا و ز خلق شرم و حیا
که دل ز جان من مُست‌مند برکندی
به جان مضایقتی نیست چون درافتادم
تو هم مبالغتی کن اگر درین بندی
غمم نخوردی و گفتی نزاری آنِ من است
هزار بار چنینم به خون درافکندی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۱
گسسته‌ای و نخواهی که باز پیوندی
توقّع است که رحمت کنی و نپسندی
سرِ ستیزه گرفتی چه روی می‌بینی
درِ جفا بگشادی چه نقش می‌بندی
بیا و دیدۀ حاسد بکن که از غیرت
گمان برد که دل از من به خیره برکندی
ز آبِ دیده و خاکِ درِ تو نشکیبم
که این و آن ز تو خشنودی است و خرسندی
به دیده و دلِ پر خون به هر چه درنگرم
خیالِ رویِ تو بینم ز آرزومندی
به گوش و گردنِ ما طوقِ عهد و حلقه ی امر
ز بنده بندگی و از شما خداوندی
غلامیِ تو به آزادگی تواند کرد
نزارییی که پدر را نکرد فرزندی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۲
مرحبا مرحبا کجا بودی
دیر شد تا جمال ننمودی
یک دمم در حضور ننشتی
یک شبم در کنار نغنودی
برشکستی و دیر پیوستی
سیر گشتی ز ما بدین زودی
درِ خلوت سرایِ ما اکنون
قفل کردی و باز نگشودی
خبری گوی صوفیانه بتا
تا ز ابرام ما بیاسودی
تو خود از بدوِ فطرتِ اُولا
در کنارِ خیالِ ما بودی
سخنی در تعارفِ ارواح
گفته بودیم با تو نشنودی
مشرک ار خوانده‌‌ای نزاری را
هم هنوزش به وجه نبسودی
راست گفتی که پیشِ وجهِ خیال
خونش از دیده‌ها بپالودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۳
درآ اهلا و سهلا مرحبا کویی کجا بودی
نگویی تا چرا چندین ز مشتاقان جدا بودی
ز یاران بر شکستی ترکِ عهد دوستی کردی
دریغا دیر دانستم که یار بی‌وفا بودی
نه پرسیدی نه پیغامی فرستادی درین مدّت
مگر بگذشت ایّامی که دردم را دوا بودی
به اوّل سینه با من هم چو سیمِ پاک بنمودی
به آخر امتحان کردم زر بیرون‌سرا بودی
مرا چندان که آوردی ز پرگار خرد بیرون
ز فرطِ راستی با من چو خطّ ِ استوا بودی
مدارِ دورِ وصل اکنون بگردیده‌ست از آن نقطه
محیطِ دوستی را موجِ طوفانِ بلا بودی
ازآن بفریفتی ما را که در شوخی و رعنایی
نگاری چابک افتادی و یاری دل‌ربا بودی
به تو اوّل که بسپردم گمانِ دوستی بردم
مرا چون نیستی اکنون تو دانی تا که را بودی
تعالی الله زهی دستان که پایم چون زجا بردی
عفاک الله چرا آخر ز ما بیگانه وا بودی
به خلوت خانه ی وصلت که را این در خیال آمد
که ما در خون رز بودیم و تو در خون ما بودی
نزاری با تومی گفتم که ناسازی مکن با او
سزا این بود تا دانی که با او ناسزا بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۴
اگر زمام ارادت به دست ما بودی
وجود معتکف حضرت شما بودی
برآمدی رمقی کر حیات من باقیست
اگر نه بوی تو در جنبش صبا بودی
وگر رقیب فضولی نمی شدی مانع
ز آستان تو کی روی من جدا بودی
مرا فراق نکشتی گرم شکیب استی
تو را نظیر نبودی گرت وفا بودی
ز من حدیث نگویی و یاد من نکنی
من ار چنان که چنین کردمی روا بودی
ثبات عهد نباشد چه سود حسن و جمال
دریغ اگر چو تویی را قدم به جا بودی
چنین که دست برآورده ای به بد عهدی
اگر ز من اثری دیده ای سزا بودی
فریب میدهدم هم به عذر ها لکن
نکوستی اگرت دل به حا ما بودی
به هر صفت که بود هم نگه توانی داشت
دل نزاری مسکین گرت رضا بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۵
دریغا گر شبی روزی تو را پروای ما بودی
وگر خود یک زمان بودی گدایی پادشا بودی
اگر دانستمی کز تو توانستی به سر بردن
به دست آوردمی یاری اگر از هر کجا بودی
ولیکن تو نه آن یاری که باشد کس به جای تو
و گر بودی چو عقل از عشق و کفر از دین جدا بودی
چو از مبدای کون اضداد را از هم جدا کردن
مقرر شد وگر نه این و آن روی و ریا بودی
اگر بی درد درمانی میسر می شدی هرگز
عذاب آباد دنیا سر به سر دارالشفا بودی
به دست کیست کاری یا که می داند به خود چیزی
و گر بودی به حق بر یک دگر فرقی که را بودی
چو فرعونش بیفکندی به دست قهر در اسفل
گرش هم چون کلیم الله عصایی اژدها بودی
چو روح الله گرش بودی دلی روشن دمی گیرا
مقاماتش ز تحت الارض بر اوج سما بودی
به جای ارتقای خویش صاحب وهم خود را بین
نیازی گر چو آه من روان بودی روا بودی
نزاری عاقبت روزی از این غرقاب بگذشتی
اگر خوی تو با بیگانگان شهر آشنا بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۶
اگر هیچ آن پری رخ را دمی پروای ما بودی
سر گردون گردن کش به زیر پای ما بودی
وگر چون خضر ره دادی به آب زندگی ما را
همیشه سبزه ی خطش تماشا جای ما بودی
اگر در حسن گفتندی که ممتاز است در عالم
به هر سر نامه بر عنوان بت رعنای ما بودی
ملامت گوی کی بودی چنین افتاده در شنعت
بخاری در دماغ او گر از سودای ما بودی
دوباره کی بدی حاجت به حشر عامیان ما را
اگر روز قیامت هم شب یلدای ما بودی
خردمندان ندانستند مجنون را ز خود بینی
اگر بودی چو او مستی هم از صهبای ما بودی
ملک گر هیچ یار استی به خلوت جای ما آمد
دمی از پای ننشستی قدح پیمای ما بودی
دریغا این همه رفعت که ما را هست در رتبت
چه بودی گر قبای عشق بر بالای ما بودی
اگر بر شمع ما کردی تهتّک همچو پروانه
نزاری کی چنین در عشق نا پروای ما بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۷
گر آتشی چو من در میان جان بودی
ز اندرون تو وقتی برآمدی دودی
نصیحتی که مرا می کنی به دیده قبول
بکردمی اگرم گوش خفته بشنودی
ز مطرب و می و چنگ ای پدر مکن منعم
که نه بری برم از کوشش تو نه سودی
بسا وجود که مردار با عدم رفتی
اگر نه عشق چنین قاتلی قوی بودی
وگر موکّلِ فطرت نداشتی بر سر
دلِ ستم گرِ ما را که کار فرمودی
ترا نمی‌شودِ ای ماه روی رغبتِ آن
که از وجود تو بی‌چاره‌یی بیاسودی
هلاک می‌کنی و روی می‌نمایی باز
سراب می‌کند از دور تشنه خشنودی
دریغ اگر بصری داشتی ملامت‌گر
که هم چو من نظری ناگه از تو بر بودی
نزاریا به بلا گر نمی‌بدی لایق
زمانه‌ات به سرِ عشق راه ننمودی
اگر مراد بدادی جهان به کس مجنون
ز هجر لیلی بی‌چاره تن نفرسودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۸
مرا گر همّتی مردانه بودی
خلاصم از دلِ دیوانه بودی
چنین جانم ز دل کی سیر گشتی
اگر جانانه‌ام هم خانه بودی
غلط کردم که در شریان جان است
چه می‌گویم که بودی یا نبودی
اگر عاقل نبودی در حجابی
چو مجنون از خرد بیگانه بودی
کجا پیمان به سر دانستمی برد
اگر نه بر کفم پیمانه بودی
کبوتر گر قناعت پیشه کردی
کجا در بندِ دام و دانه بودی
اگر هر مرغکی بر شمعِ تسلیم
فدایی‌وار چون پروانه بودی
کجا چون شب‌پره ظلمت گزیدی
کجا چون جغد در ویرانه بودی
اگر عنقا نبودی در پسِ قاف
میانِ خلق کی افسانه بودی
علی الجمله دلم زین ورطه ی شاق
اگر بیرون شدی مردانه بودی
نزاری را ز مبدا تا به اکنون
همه کارش چنین مستانه بودی
همه عمرش غرامت بر غرامت
و گر شکرانه بر شکرانه بودی
ازین‌ها وارهاندی التقاطی
گرم از جانب جانانه بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۷۹
یاد باد آن که مرا با تو قراری بودی
در میانِ من و تو واسطه یاری بودی
گر چه از سعیِ رقیبان گله‌ها داشتمی
گه‌گهم با رخ تو هم سر و کاری بودی
هم رقیبانِ تو صد بار جفا بردندی
تا مرا یک نفسی پیشِ تو باری بودی
گفتمش دوش کجا با که کشیدی باده
هر چه در نرگسِ مستِ تو خماری بودی
همه شب زلفِ تو بر گردنِ من پیچیده
هم چو از عنبر تر تافته ماری بودی
بلبلِ مستِ گلستانِ تو بودم هم‌وار
خلق را با من از آن واسطه خاری بودی
گفتمی نیست مرا هیچ تعلّق با او
این زمان معترفم معترف آری بودی
از کنارم همه شب تا به میان در خون است
در میان کاش که با دوست کناری بودی
ناله ی عشق تو بر صد ره رساندی همه شب
در جهان گر چو نزاری تو زاری بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۰
گر هیچ شریف‌تر ز می بودی
آن چیز حرام‌تر ز وی بودی
آمیخته با خبیث شد گر نه
مشهور جان خبث کی بودی
گر نفسِ خبیث را بدانندی
مخصوص چرا به خبث می بودی
از بدوِ وجود سیر کردی گر
در راهِ عدم نشانِ پی بودی
گر هیچ به طمطراقِ عقل استی
پس نطعِ سمای عشق طی بودی
با عشق نشست و خاست کردی عقل
گر رجعتِ او به اصلِ شی بودی
در ظلّ ِ لوایِ عشق بنشستی
با مردِ محبّت ار لوی بودی
مجنون در و دشت و کوه نگرفتی
گر هیچ رهش به سویِ حی بودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۱
دو سه روز است که دیدار به ما ننمودی
مرحبا شاد رسیدی و کرم فرمودی
چه خطا رفت چه کردیم چه گفتیم چرا
سر گرانی به سرت کز چه غبارآلودی
چون بجستی که دگر باز نجُستی ما را
به چه مشغول شدی با که به خلوت بودی
درِ زندانم از آن شب که تو رفتی بسته‌ست
تا به امروز که بازآمدی و بگشودی
کس نگفته‌ست که مرده‌ست فلان یا زنده‌ست
هم عفاالله که بر بی‌کسی ام بخشودی
هر که مقبولِ ایازست غلامی کردن
پیشِ او به بود از سلطنتِ محمودی
تو مکن قصد نزاری که به پایت ریزد
جان به دستِ خود اگر طالب این مقصودی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۲
وفا نکردی و از دوستی بگردیدی
صلاحِ خویش مگر شیوه ی دگر دیدی
زمانه داد بسی روزگار هجرانم
تو چون زمانه مگر چشم تیره در دیدی
مگر زمانه خلافِ منت نمود به خواب
که طرفه خوابی شیرین‌تر از شکر دیدی
کنون تُرُش منشین چون به عرض گه رفتی
متاعِ نازک و بازارِ تیز و تر دیدی
چو دست داد به من در وفا چه گفت ای دل
به چشم تجربه باری قدم بگردیدی
نزاریا نه ترا گفته‌ام که از خوبان
وفا و عهد نبینی بگو اگر دیدی
نگفتمت تو نزاری نزاریا زنهار
که با قوی نکنی دست در کمر دیدی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۳
وفا نکردی و پیوندِ عهد ببردی
به دشمنی من از دوستی بگردیدی
عفا الله آن که به کینش هلاک خواهی کرد
گر این که با منِ مسکین به مهر ورزیدی
هزار شب ز تو در خون نشسته‌ام تا روز
مرا ز بد بتر آخر چه می‌پسندیدی
چنین کنند وفا حقّ ِ صحبت این باشد
که دشمنی به علی‌رغمِ دوست بگزیدی
گناهِ من به چه وجه اعتماد می‌کردم
چو دیدمت که دل اوّل نظر بدزدیدی
غمِ تو چند خورم ای که خونِ من خوردی
کرانه کردی و چندین جفا بورزیدی
من از نشانِ تو انگاشتم که بی‌خبرم
تو نیز نامِ من انگار کن که نشنیدی
به خدمت آمده بودم امیدها بر سر
وداع می‌کنم و می‌روم به نومیدی
نزاریا نه ترا گفتم اعتماد مکن
که او وفا نکند دل بدو مده دیدی
در آتشت بگدازد چو گل به هر ساعت
که هم چو غنچه ی در پرده باز خندیدی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۴
دریغا مهر و پیوندت که بگسستی و ببریدی
نمی‌دانم که را بر من بدل کردی و بگزیدی
چو تن در دوستی دادم به کام دشمنم کردی
چو کلّی با تو پیوستم ز من یک‌باره ببریدی
چه کردم با تو جز یاری کزان موجب قفا دادی
چه گُفتم با تو جز خوبی کز آن معنی برنجیدی
ردم کردی به تنهایی که دیدم در تو نقصانی
جزاک الله ستم کردی عفاک الله خطا دیدی
چرا گر با وفا بودم به آخر ترکِ من گفتی
چرا گر ناسزا بودم به اوّل می‌پسندیدی
به دعوی عمرِ من بودی که بر من باد پیمودی
به معنی بختِ من بودی که از من باز گردیدی
دلِ بی حاصلِ خود را سر و کاری نمی‌بینم
مگر خود رونقی بیند که بازش برسکولیدی
نگفتی گر به جان آیم نباشم با تو جز یک دل
چو وقتِ امتحان آمد به غایت سست جنبیدی
نکو کردی نکو کردی سزاوارم سزاوارم
که دردِ دل بیفزودی و غم بر جان گماریدی
بخستی دیده ی چشمم چو روی از پرده بگشادی
ببستی پای امّیدم چو خار از راه برچیدی
نزاری را به صد زاری رها کردی و برگشتی
پس از چندین وفا داری چنین نقشی سگالیدی
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۵
باز جهان تازه کرد قدرتِ باری
باده بده بر نسیمِ بادِ بهاری
گُل بُنِ بشکفته و طراوت و زینت
بلبلِ شوریده و شفاعت و زاری
باد چو زلفِ بنفشه کرد به شانه
گل چه کند در برابر آینه‌داری
بویِ خوشِ لاله در تنوره ی آتش
قاعده ی مجمرست و عودِ قِماری
خاصه درین وقت کز خواص تناسخ
بیدق شطرنج می‌کنند سواری
مشتبهی گفته شد به عادتِ شاعر
مذهبِ ما را از آن طرف نشماری
هیچت اگر از حیات هیچ نصیبی
هست که حدّ ِ دواب باز گذاری
در برِ گل خفته تا سحرگه و آن گه
در شَمَرِ خُم روی و غسل برآری
ور نه برون آیی از مراتب حیوان
پس تو به فتوای عقل کم ز حماری
جنبشی اندر نبات هست و خروجی
گر تو ز گل کم‌تری به مرتبه خاری
بویِ ریاحین خلد باورت ار هست
نیست جز از گل‌ستانِ طبعِ نزاری
حکیم نزاری — غزلیات — شمارهٔ ۱۱۸۶
آخر ای دوست به من به من باز نظر کن باری ‌
چه شود گر شود آسوده ز یاری یاری
گاه گاهی چه شود گر به سرم برگذری
تا مرا هم به خیالت شود استظهاری
ترکِ طوفِ چمن باغِ وفا نتوان کرد
هر که را در رهش از بهرِ گل افتد خاری
به تفرّج سویِ گل‌زار نمی آیی و من
از سرِ راه برانگیخته ام گل‌زاری
هیچ کم نیست بحمدالله از آن جا که تویی
که شود در سرِ کارِ تو چو من بسیاری
هم چنان بارِ ستم می کشم و می گوشم
چه کنم حکم چنین است چه درمان آری
می شود کارِ جهان زیر و زبر گویی اگر
نبود خاطرِ محنت کشِ من بی باری
دوستان را نبود قاعده ی بیزاری
اگر از گردشِ ایّام شود آزاری
گرچه عشّاق همه کشته به عشق‌اند و لیک
کشتۀ عشق نباشد چو نزاری آری