mabidan/ganjoor huggingface dataset:
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — سرودِ ابراهیم در آتش
در اعدامِ مهدی رضایی در میدانِ تیرِ چیتگر
در آوارِ خونینِ گرگ‌ومیش
دیگرگونه مردی آنک،
که خاک را سبز می‌خواست
و عشق را شایسته‌ی زیباترینِ زنان
که این‌اش
           به نظر
هدیّتی نه چنان کم‌بها بود
که خاک و سنگ را بشاید.
 
چه مردی! چه مردی!
                         که می‌گفت
قلب را شایسته‌تر آن
که به هفت شمشیرِ عشق
                                 در خون نشیند
و گلو را بایسته‌تر آن
که زیباترینِ نام‌ها را
                       بگوید.
و شیرآهن‌کوه مردی از اینگونه عاشق
میدانِ خونینِ سرنوشت
به پاشنه‌ی آشیل
                       درنوشت.ــ
رویینه‌تنی
           که رازِ مرگش
اندوهِ عشق و
غمِ تنهایی بود.
 
□
 
«ــ آه، اسفندیارِ مغموم!
    تو را آن به که چشم
    فروپوشیده باشی!»
 
□
 
«ــ آیا نه
          یکی نه
                  بسنده بود
    که سرنوشتِ مرا بسازد؟
 
    من
    تنها فریاد زدم
                     نه!
 
    من از
          فرورفتن
                   تن زدم.
 
    صدایی بودم من
    ــ شکلی میانِ اشکال ــ،
    و معنایی یافتم.
 
    من بودم
    و شدم،
    نه زانگونه که غنچه‌یی
                              گُلی
    یا ریشه‌یی
                 که جوانه‌یی
    یا یکی دانه
                 که جنگلی ــ
    راست بدانگونه
    که عامی‌مردی
                     شهیدی؛
    تا آسمان بر او نماز بَرَد.
 
□
 
    من بی‌نوا بند‌گکی سربراه
                                   نبودم
    و راهِ بهشتِ مینوی من
    بُز روِ طوع و خاکساری
                              نبود:
    مرا دیگرگونه خدایی می‌بایست
    شایسته‌ی آفرینه‌یی
    که نواله‌ی ناگزیر را
                           گردن
                                کج نمی‌کند.
 
    و خدایی
    دیگرگونه
    آفریدم».
 
□
 
دریغا شیرآهن‌کوه مردا
                           که تو بودی،
و کوهوار
پیش از آن که به خاک افتی
نستوه و استوار
                  مُرده بودی.
 
اما نه خدا و نه شیطان ــ
سرنوشتِ تو را
                  بُتی رقم زد
که دیگران
           می‌پرستیدند.
بُتی که
        دیگران‌اش
                   می‌پرستیدند.
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — غریبانه
دیری‌ست تا سوزِ غریبِ مهاجم
                                     پا سست کرده است،
و اکنون
یالِ بلند یابویی تنها
که در خلنگزارِ تیره
                     به فریادِ مرغی تنها
                                            گوش می‌جُنباند
جز از نسیمِ مهربانِ ولایت
آشفته نمی‌شود.
 
من این را می‌دانم، برادران!
من این را می‌بینم
هر چند
        میانِ من و خلنگزارانِ خاموش
                                            اکنون
بناهای آسمان‌سای است و
درّه‌های غریو
که گیاه و پرنده
                  در آن
رویش و پروازِ حسرت است.
 
□
 
بر آسمان
           اما
سرودی بلند می‌گذرد
با دنباله‌ی طنین‌اش، برادران!
من این‌جا پا سفت کرده‌ام که همین را بگویم
                                                      اگر چند
دور از آن جای که می‌باید باشم
زندانیِ سرکشِ جانِ خویشم و
                                     بی من
                                             آفتاب
بر شالیزارانِ دره‌ی زیراب
غریب و دلشکسته می‌گذرد.
 
□
 
بر آسمان سرودی بلند می‌گذرد
با دنباله‌ی طنین‌اش، برادران!
من این‌جا مانده‌ام از اصلِ خود به دور
                                            که همین را بگویم؛
و بدین رسالت
                دیری‌ست
تا مرگ را
          فریفته‌ام.
 
بر آسمان
سرودی بلند می‌گذرد.
 
۳۱ شهریورِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — ترانه تاریک
بر زمینه‌ی سُربی‌ صبح
سوار
     خاموش ایستاده است
و یالِ بلندِ اسبش در باد
                             پریشان می‌شود.
 
□
 
خدایا خدایا
سواران نباید ایستاده باشند
هنگامی که
حادثه اخطار می‌شود.
 
□
 
کنارِ پرچینِ سوخته
دختر
     خاموش ایستاده است
و دامنِ نازکش در باد
                         تکان می‌خورد.
 
خدایا خدایا
دختران نباید خاموش بمانند
هنگامی که مردان
نومید و خسته
                 پیر می‌شوند.
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — واپسين تير ترکش آنچنان که می‌گويند
من کلامِ آخرین را
                    بر زبان جاری کردم
همچون خونِ بی‌منطقِ قربانی
                                   بر مذبح
یا همچون خونِ سیاوش
                              (خونِ هر روزِ آفتابی که هنوز برنیامده است
                              که هنوز دیری به طلوع‌اش مانده است
                              یا که خود هرگز برنیاید).
 
همچون تعهدی جوشان
کلامِ آخرین را
                بر زبان
                       جاری کردم
و ایستادم
تا طنین‌اش
             با باد
پرت‌افتاده‌ترین قلعه‌ی خاک را
                                   بگشاید.
 
□
 
اسمِ اعظم
             (آنچنان
             که حافظ گفت)
و کلامِ آخر
            (آنچنان
            که من می‌گویم).
 
همچون واپسین نفسِ بره‌یی معصوم
بر سنگِ بی‌عطوفتِ قربانگاه جاری شد
 
و بوی خون
بی‌قرار
در باد
گذشت.
 
۲۰ مهرِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — بر سرمای درون
همه
    لرزشِ دست و دلم
                           از آن بود
که عشق
           پناهی گردد،
پروازی نه
گریزگاهی گردد.
 
آی عشق آی عشق
چهره‌ی آبی‌ات پیدا نیست.
 
□
 
و خنکای مرهمی
                    بر شعله‌ی زخمی
نه شورِ شعله
بر سرمای درون.
 
آی عشق آی عشق
چهره‌ی سُرخ‌ات پیدا نیست.
 
□
 
غبارِ تیره‌ی تسکینی
                       بر حضورِ وَهن
و دنجِ رهایی
              بر گریزِ حضور،
سیاهی
         بر آرامشِ آبی
و سبزه‌ی برگچه
                  بر ارغوان
 
آی عشق آی عشق
رنگِ آشنایت
پیدا نیست.
 
۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — از این گونه مردن...
می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم.
 
خیال‌گونه
در نسیمی کوتاه
                    که به تردید می‌گذرد
خوابِ اقاقیاها را
بمیرم.
 
□
 
می‌خواهم نفسِ سنگینِ اطلسی‌ها را پرواز گیرم.
 
در باغچه‌های تابستان،
خیس و گرم
              به نخستین ساعاتِ عصر
نفسِ اطلسی‌ها را
پرواز گیرم.
 
□
 
حتا اگر
        زنبقِ کبودِ کارد
بر سینه‌ام
گُل دهد ــ
می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم در آخرین فرصتِ گُل،
و عبورِ سنگینِ اطلسی‌ها باشم
بر تالارِ ارسی
به ساعتِ هفتِ عصر.
 
۱۸ آذرِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — محاق
به گوهر مراد

به نوکردنِ ماه
                بر بام شدم
با عقیق و سبزه و آینه.
داسی سرد بر آسمان گذشت
که پروازِ کبوتر ممنوع است.
 
صنوبرها به نجوا چیزی گفتند
و گزمگان به هیاهو شمشیر در پرندگان نهادند.
 
ماه
برنیامد.
 
۹ آبانِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — درآمیختن
مجال
بی‌رحمانه اندک بود و
واقعه
     سخت
            نامنتظر.
 
از بهار
      حظِّ تماشایی نچشیدیم،
که قفس
          باغ را پژمرده می‌کند.
 
□
 
از آفتاب و نفس
چنان بریده خواهم شد
که لب از بوسه‌ی ناسیراب.
برهنه
بگو برهنه به خاکم کنند
سراپا برهنه
بدانگونه که عشق را نماز می‌بریم، ــ
که بی‌شایبه‌ی حجابی
با خاک
عاشقانه
         درآمیختن می‌خواهم.
 
دی‌ماه ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — اشارتی
به ایران درودی

پیش از تو
           صورتگران
                     بسیار
از آمیزه‌ی برگ‌ها
                    آهوان برآوردند؛
یا در خطوطِ کوهپایه‌یی
                          رمه‌یی
که شبان‌اش در کج و کوجِ ابر و ستیغِ کوه
                                                  نهان است؛
یا به سیری و سادگی
در جنگلِ پُرنگارِ مه‌آلود
گوزنی را گرسنه
که ماغ می‌کشد.
تو خطوطِ شباهت را تصویر کن:
آه و آهن و آهکِ زنده
دود و دروغ و درد را. ــ
که خاموشی
               تقوای ما نیست.
 
□
 
سکوتِ آب
می‌تواند خشکی باشد و فریادِ عطش؛
سکوتِ گندم
می‌تواند گرسنگی باشد و غریوِ پیروزمندِ قحط؛
همچنان که سکوتِ آفتاب
                              ظلمات است ــ
اما سکوتِ آدمی فقدانِ جهان و خداست:
غریو را
تصویر کن!
 
عصرِ مرا
در منحنی‌ تازیانه به نیش‌خطِ رنج؛
همسایه‌ی مرا
بیگانه با امید و خدا؛
و حرمتِ ما را
که به دینار و درم برکشیده‌اند و فروخته.
 
□
 
تمامی‌ِ الفاظِ جهان را در اختیار داشتیم و
آن نگفتیم
           که به کار آید
چرا که تنها یک سخن
                          یک سخن در میانه نبود:
ــ آزادی!
 
ما نگفتیم
تو تصویرش کن!
 
۱۴ اسفندِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — مجال
جوجه‌یی در آشیانه
گُلی در جزیره
ستاره‌یی در کهکشان.
 
□
 
با پیشانی بلندت به جِرمی اندیشیدی
که در پوسته می‌رُست
تا باغچه را
            به نغمه
                    سرشار کند
همچنان که عصاره‌ی خاک
از دهلیزِ ساقه می‌گذشت
تا چشم‌اندازِ تابستانه را
                            به رنگی دیگر
                                            بیاراید
بر جزیره‌یی که می‌گذرد
با گردشِ تپنده‌ی روزان و شبان
از برابرِ خورشیدی
                    که در خود
                                می‌سوزد.
 
□
 
تو میلاد را
           دیگربار
در نظامِ قوانینش دوره می‌کنی،
و موریانه‌ی تاریک
تپش‌های زمانت را
می‌شمارد.
 
۹ آبانِ ۱۳۵۱

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — ابراهیم در آتش — ميلاد آن که عاشقانه بر خاک مُرد
در شهادتِ احمد زِیبَرُم در پس‌کوچه‌های نازی‌آباد

       ۱
 
نگاه کن چه فروتنانه بر خاک می‌گستَرَد
آن که نهالِ نازکِ دستانش
از عشق
         خداست
و پیشِ عصیانش
بالای جهنم
             پست است.
 
آن کو به یکی «آری» می‌میرد
نه به زخمِ صد خنجر،
و مرگش در نمی‌رسد
مگر آن که از تبِ وهن
                         دق کند.
 
قلعه‌یی عظیم
که طلسمِ دروازه‌اش
کلامِ کوچکِ دوستی‌ست.
 
 
       ۲
انکارِ عشق را
                چنین که به سرسختی پا سفت کرده‌ای
دشنه‌یی مگر
                به آستین‌اندر
                               نهان کرده باشی. ــ
که عاشق
           اعتراف را چنان به فریاد آمد
که وجودش همه
بانگی شد.
 
 
       ۳
نگاه کن
چه فروتنانه بر درگاهِ نجابت به خاک می‌شکند
رخساره‌یی که توفان‌اش
                             مسخ نیارست کرد.
 
چه فروتنانه بر آستانه‌ی تو به خاک می‌افتد
آن که در کمرگاهِ دریا
دست حلقه توانست کرد.
 
نگاه کن
چه بزرگوارانه در پای تو سر نهاد
آن که مرگش میلادِ پُرهیاهای هزار شهزاده بود.
 
نگاه کن!
 
۱۳۵۲

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — شبانه
برای ضیاءالدین جاوید

یَلِه
  بر نازُکای چمن
                   رها شده باشی
پا در خُنکای شوخِ چشمه‌یی،
و زنجره
زنجیره‌ی بلورینِ صدایش را ببافد.
 
در تجرّدِ شب
واپسین وحشتِ جانت
                          ناآگاهی از سرنوشتِ ستاره باشد
غمِ سنگینت
              تلخی ساقه‌ی علفی که به دندان می‌فشری.
 
همچون حبابی ناپایدار
تصویرِ کاملِ گنبدِ آسمان باشی
و رویینه
        به جادویی که اسفندیار.
مسیرِ سوزانِ شهابی
                          خطِّ رحیل به چشمت زند،
و در ایمن‌تر کُنجِ گمانت
به خیالِ سستِ یکی تلنگر
آبگینه‌ی عمرت
                خاموش
                        درهم شکند.
 
مهرِ ۱۳۵۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — در شب
فردا تمام را سخن از او بود. ــ
گفتند:
«ــ بر زمینه‌ی تاریکِ آسمان
    تنها
        سیاهی شنلش نقش بسته است،
    و تا زمانِ درازی
    جز جِنْگ جِنْگِ لُختِ رکابش بر آهنِ سَگَکِ تَنگِ اسب
    و تیک و تاکِ رو به افولِ سُمَش به سنگ
    نشنیده گوشِ شبْ‌بیداران
                                   آوازی.»
 
تنها، یکی دو تنی گفتند:
«ــ از هیبتِ سکوتِ به‌ناهنگام در شگفت،
    از پشتِ قابِ پنجره در کوچه دیده‌یم،
    انبوهِ ظلمتی متفکر را
                             که می‌گذشته است
    و اسبِ خسته‌یی را از دنبال
                                     می‌کشیده است
    و سگ‌ها
    احساسِ رازناکِ حضوری غریب را
    تا دیرگاه در شبِ پاییزی
                                لاییده‌اند؛
    زیرا چنان سکوتِ شگرفی با او بر دشت نقش بسته‌ست
    کآوازِ رویِشِ نگرانِ جوانه‌ها بر توسه‌های آن سویِ تالاب
    چون غریو
    در گوش‌ها نشسته‌ست!»
 
□
 
یادش به خیر مادرم!
از پیش
در جهد بود دایم، تا پایه‌کَن کند
دیوارِ اندُهی که، یقین داشت
                                 در دلم
مرگش به جای خالی‌اش احداث می‌کند. ــ
 
خندید و
         آنچنان که تو گفتی من نیستم مخاطبِ او
                                                           گفت:
«ــ می‌دانی؟
    این جور وقت‌هاست
    که مرگ، زلّه، در نهایتِ نفرت
    از پوچیِ وظیفه‌ی شرم‌آورش
    ملال
        احساس می‌کند!»
 
بهمنِ ۱۳۵۳
بازسروده در ۱۳ خردادِ ۱۳۷۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — گفتی که باد مرده‌ست ...
گفتی که:
          «ــ باد، مُرده‌ست!
              از جای برنکنده یکی سقفِ رازپوش
              بر آسیابِ خون،
              نشکسته در به قلعه‌ی بی‌داد،
              بر خاک نفکنیده یکی کاخ
                                            باژگون
              مُرده‌ست باد!»
 
گفتی:
      «ــ بر تیزه‌های کوه
          با پیکرش، فروشده در خون،
          افسرده است باد!»
 
تو بارها و بارها
با زندگی‌ت
            شرمساری
                         از مردگان کشیده‌ای.
                                                 (این را، من
همچون تبی
              ــ دُرُست
همچون تبی که خون به رگم خشک می‌کند ــ
                                                       احساس کرده‌ام.)
 
□
 
وقتی که بی‌امید و پریشان
                                گفتی:
                                      «ــ مُرده‌ست باد!
                                          بر تیزه‌های کوه
                                          با پیکرِ کشیده‌به‌خونش
                                          افسرده است باد!» ــ
 
آنان که سهمِ هواشان را
با دوستاقبان معاوضه کردند
در دخمه‌های تسمه و زرداب،
گفتند در جواب تو، با کبرِ دردِشان:
                                       «ــ زنده است باد!
                                           تازَنده است باد!
                                           توفانِ آخرین را
                                                            در کارگاهِ فکرتِ رعدْاندیش
                                                                                            ترسیم می‌کند،
                                           کبرِ کثیفِ کوهِ غلط را
                                                                   بر خاک افکنیدن
                                                                                      تعلیم می‌کند.»
 
(آنان
ایمانِشان
          ملاطی
                 از خون و پاره‌سنگ و عقاب است.)
 
□
 
گفتند:
      «ــ باد زنده‌ست،
          بیدارِ کارِ خویش
          هشیارِ کارِ خویش!»
 
گفتی:
      «ــ نه! مُرده
                    باد!
          زخمی عظیم مُهلک
                                  از کوه خورده
                                                 باد!»
 
تو بارها و بارها
با زندگی‌ت
            شرمساری
                         از مُردگان کشیده‌ای،
این را من
همچون تبی که خون به رگم خشک می‌کند
احساس کرده‌ام.
 
۸ بهمنِ ۱۳۵۳

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — فراقی
چه بی‌تابانه می‌خواهمت ای دوری‌ات آزمونِ تلخِ زنده‌به‌گوری!
چه بی‌تابانه تو را طلب می‌کنم!
بر پُشتِ سمندی
                    گویی
                         نوزین
که قرارش نیست.
و فاصله
تجربه‌یی بیهوده است.
 
بوی پیرهنت،
این‌جا
و اکنون. ــ
 
کوه‌ها در فاصله
                  سردند.
دست
      در کوچه و بستر
حضورِ مأنوسِ دستِ تو را می‌جوید،
و به راه اندیشیدن
یأس را
       رَج می‌زند.
 
بی‌نجوای انگشتانت
فقط. ــ
و جهان از هر سلامی خالی‌ست.
 
فروردینِ ۱۳۵۴
رم

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — شبانه
شانه‌ات مُجابم می‌کند
در بستری که عشق
                        تشنگی‌ست
 
زلالِ شانه‌هایت
همچنانم عطش می‌دهد
در بستری که عشق
                        مُجابش کرده است.
 
اردیبهشتِ ۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — زبانِ دیگر
مگو
    کلام
        بی‌چیز و نارساست
بانگِ اذان
خالیِ‌ نومید را مرثیه می‌گوید، ــ
وَیْلٌ لِلْمُکَذّبین!
 
□
 
. . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . .
 
به نمادی ریاضت‌کشانه قناعت کن
قلندرانه به هویی،
همچنان که «تو»
                    ابلاغِ ژرفِ محبت است
و «سُرخی»
حُرمتی
       که نمازش می‌بری.
 
□
 
از کلامت بازداشتند
آنچنان که کودک را
                      از بازیچه،
و بر گُرده‌ی خاموشِ مفاهیم از تاراجِ معابدی بازمی‌آیند
که نمازِ آخرین را
                   به زیارت می‌رفتیم.
چگونه با کلماتی سخن باید گفت کهِ‌شان به زباله‌دان افکنده‌اند؟
ــ با «چرک‌ْتابی»
                   از «سپیدی»
از آنگونه که شاعران
با ظلماتِ بی‌عدالتِ مرگِ خویش از طبیعتِ آفتاب سخن گفتند.
 
پاییزِ ۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — هنوز در فکر آن کلاغم
برای اسماعیل خویی

هنوز
در فکرِ آن کلاغم در دره‌های یوش:
 
با قیچی سیاهش
بر زردی‌ِ برشته‌ی گندمزار
با خِش‌خِشی مضاعف
از آسمانِ کاغذی مات
                          قوسی بُرید کج،
و رو به کوهِ نزدیک
با غار غارِ خشکِ گلویش
                             چیزی گفت
که کوه‌ها
          بی‌حوصله
                     در زِلِّ آفتاب
تا دیرگاهی آن را
                    با حیرت
در کَلّه‌های سنگی‌شان
                            تکرار می‌کردند.
 
□
 
گاهی سوآل می‌کنم از خود که
                                      یک کلاغ
با آن حضورِ قاطعِ بی‌تخفیف
وقتی
     صلاتِ ظهر
با رنگِ سوگوارِ مُصرّش
بر زردیِ برشته‌ی گندمزاری بال می‌کشد
تا از فرازِ چند سپیدار بگذرد،
با آن خروش و خشم
                         چه دارد بگوید
با کوه‌های پیر
کاین عابدانِ خسته‌ی خواب‌آلود
در نیمروزِ تابستانی
تا دیرگاهی آن را با هم
تکرار کنند؟
 
شهریورِ ۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — خطابه‌ی تدفین
برای چه‌گوارا

غافلان
هم‌سازند،
تنها توفان
           کودکانِ ناهمگون می‌زاید.
 
هم‌ساز
سایه‌سانانند،
محتاط
       در مرزهای آفتاب.
در هیأتِ زندگان
                  مردگانند.
 
وینان
دل به دریا افگنانند،
به‌پای دارنده‌ی آتش‌ها
زندگانی
        دوشادوشِ مرگ
                           پیشاپیشِ مرگ
هماره زنده از آن سپس که با مرگ
و همواره بدان نام
                     که زیسته بودند،
که تباهی
از درگاهِ بلندِ خاطره‌شان
                             شرمسار و سرافکنده می‌گذرد.
 
کاشفانِ چشمه
کاشفانِ فروتنِ شوکران
جویندگانِ شادی
                   در مِجْری‌ِ آتشفشان‌ها
 
شعبده‌بازانِ لبخند
                     در شبکلاهِ درد
با جاپایی ژرف‌تر از شادی
در گذرگاهِ پرندگان.
 
□
 
در برابرِ تُندر می‌ایستند
خانه را روشن می‌کنند.
و می‌میرند.
 
۲۵ اردیبهشتِ ۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — شکاف
در اعدامِ خسرو گلسرخی

زاده شدن
بر نیزه‌ی تاریک
همچون میلادِ گشاده‌ی زخمی.
 
سِفْرِ یگانه‌ی فرصت را
                          سراسر
در سلسله پیمودن.
بر شعله‌ی خویش
                     سوختن
تا جرقّه‌ی واپسین،
بر شعله‌ی حُرمتی
که در خاکِ راهش
                      یافته‌اند
بردگان
       این‌چنین.
 
اینچنین سُرخ و لوند
بر خاربوته‌ی خون
                    شکفتن
وینچنین گردن‌فراز
بر تازیانه‌زارِ تحقیر
                     گذشتن
و راه را تا غایتِ نفرت
                         بریدن. ــ
 
آه، از که سخن می‌گویم؟
ما بی‌چرازندگانیم
آنان به چِرامرگِ خود آگاهانند.
 
۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — سِمیرُمی
برای هوشنگ کشاورز
 
با سُم‌ضربه‌ی رقصانِ اسبش می‌گذرد
از کوچه‌ی سرپوشیده
                          سواری،
بر تَسمه‌بندِ قَرابینش
برقِ هر سکّه
               ستاره‌یی
                          بالای خرمنی
در شبِ بی‌نسیم
در شبِ ایلاتیِ عشقی.
 
               چار سوار از تَنگ دراومد
               چار تفنگ بر دوشِشون.
 
دختر از مهتابی نظاره می‌کند
و از عبورِ سوار
                خاطره‌یی
همچون داغِ خاموشِ زخمی.
 
               چارتا مادیون پُشتِ مسجد
               چار جنازه پُشتِشون.
 
شهریورِ ۱۳۵۴

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — سپیده‌دم
به هزار زبان
وَلْوَله بود.
 
بیداری
از افق به افق می‌گذشت
و همچنان که آوازِ دوردستِ گردونه‌ی آفتاب
                                                   نزدیک می‌شد
وَلْوَله‌ی پراکنده
                 شکل می‌گرفت
تا یکپارچه
به سرودی روشن بدل شود.
 
پیش‌ْبازیان
           تسبیح‌گوی
                        به مطلعِ آفتاب می‌رفتند
و من
     خاموش و بی‌خویش
با خلوتِ ایوانِ چوبین
بیگانه می‌شدم.
 
مردادِ ۱۳۵۵
بهنمیر

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — ترانه آبی
برای ع. پاشایی

قیلوله‌ی ناگزیر
در تاق‌تاقیِ‌ حوضخانه،
تا سال‌ها بعد
                آبی را
مفهومی از وطن دهد.
  
               امیرزاده‌یی تنها
               با تکرارِ چشم‌های بادامِ تلخش
               در هزار آینه‌ی شش‌گوشِ کاشی.
 
لالای نجواوارِ فوّاره‌یی خُرد
که بر وقفه‌ی خواب‌آلوده‌ی اطلسی‌ها
                                             می‌گذشت
تا سال‌ها بعد
آبی را
       مفهومی
                 ناگاه
                      از وطن دهد.
 
               امیرزاده‌یی تنها
               با تکرارِ چشم‌های بادامِ تلخش
               در هزار آینه‌ی شش‌گوشِ کاشی.
 
روز
   بر نوکِ پنجه می‌گذشت
از نیزه‌های سوزانِ نقره
                           به کج‌ترین سایه،
تا سال‌ها بعد
تکرّرِ آبی را
            عاشقانه
مفهومی از وطن دهد
                         تاق‌تاقی‌های قیلوله
و نجوای خواب‌آلوده‌ی فوّاره‌یی مردّد
بر سکوتِ اطلسی‌های تشنه
و تکرارِ ناباورِ هزاران بادامِ تلخ
در هزار آینه‌ی شش‌گوشِ کاشی
سال‌ها بعد
سال‌ها بعد
             به نیمروزی گرم
                                ناگاه
خاطره‌ی دوردستِ حوضخانه.
 
               آه امیرزاده‌ی کاشی‌ها
               با اشک‌های آبی‌ات!
 
آذرِ ۱۳۵۵

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — از منظر
به نیلوفر پاشایی، از عموی خسته‌اش

در دلِ مِه
           لنگان
                زارعی شکسته می‌گذرد
پادرپای سگی
گامی گاه در پس و
                       گاه گامی در پیش.
 
وضوح و مِه
            در مرزِ ویرانی
                           در جدالند،
با تو در این لکّه‌ی قانعِ آفتاب امّا
مرا
   پروای زمان نیست.
 
خسته
با کولباری از یاد امّا،
بی‌گوشه‌ی بامی بر سر
                             دیگربار.
اما اکنون بر چارراهِ زمان ایستاده‌ایم
و آنجا که بادها را اندیشه‌ی فریبی در سر نیست
به راهی که هر خروسِ بادنمات اشارت می‌دهد
                                                          باور کن!
 
کوچه‌ی ما تنگ نیست
شادمانه باش!
و شاهراهِ ما
               از منظرِ تمامی آزادی‌ها می‌گذرد!
 
دیِ ۱۳۵۵
رم

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — باران
تارهای بی‌کوک و
کمانِ بادِ ولنگار
 
               باران را
               گو بی‌آهنگ ببار!
 
غبارآلوده، از جهان
تصویری باژگونه در آبگینه‌ی بی‌قرار
 
               باران را
               گو بی‌مقصود ببار!
 
لبخندِ بی‌صدای صد هزار حباب
در فرار
 
               باران را
               گو به ریشخند ببار!
 
□
 
چون تارها کشیده و کمانکشِ باد آزموده‌تر شود
و نجوای بی‌کوک به ملال انجامد،
باران را رها کن و
خاک را بگذار
               تا با همه گلویش
                                   سبز بخواند
 
               باران را اکنون
               گو بازیگوشانه ببار!
 
۲۶ دیِ ۱۳۵۵
رم

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — شبانه
زیباترین تماشاست
وقتی
      شبانه
             بادها
از شش جهت به سوی تو می‌آیند،
و از شکوهمندیِ یأس‌انگیزش
پروازِ شامگاهی‌ دُرناها را
                             پنداری
                                    یکسر به‌سوی ماه است.
 
□
 
زنگار خورده باشد و بی‌حاصل
                                   هرچند
از دیرباز
آن چنگِ تیزْپاسخِ احساس
                                در قعرِ جانِ تو، ــ
پروازِ شامگاهی دُرناها
و بازگشتِ بادها
در گورِ خاطرِ تو
                 غباری
                        از سنگی می‌روبد،
چیزِ نهفته‌یی‌ت می‌آموزد:
چیزی که ای‌بسا می‌دانسته‌ای،
چیزی که
          بی‌گمان
                   به زمان‌های دوردست
می‌دانسته‌ای.
 
دیِ ۱۳۵۵
رم

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — ترانه‌ی بزرگ‌ترين آرزو
آه اگر آزادی سرودی می‌خواند
کوچک
      همچون گلوگاهِ پرنده‌یی،
هیچ‌کجا دیواری فروریخته بر جای نمی‌ماند.
 
سالیانِ بسیار نمی‌بایست
                              دریافتن را
که هر ویرانه نشانی از غیابِ انسانی‌ست
که حضورِ انسان
                   آبادانی‌ست.
 
□
 
همچون زخمی
                 همه عُمر
                            خونابه چکنده
همچون زخمی
                 همه عُمر
                            به دردی خشک تپنده،
به نعره‌یی
           چشم بر جهان گشوده
به نفرتی
          از خود شونده، ــ
 
غیابِ بزرگ چنین بود
سرگذشتِ ویرانه چنین بود.
 
□
 
آه اگر آزادی سرودی می‌خواند
کوچک
      کوچک‌تر حتا
                     از گلوگاهِ یکی پرنده!
 
دیِ ۱۳۵۵
رم

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو
احمد شاملو — دشنه در دیس — پریدن
رها شدن بر گُرده‌ی باد است و
با بی‌ثباتی سیماب‌وارِ هوا برآمدن
به اعتمادِ استقامتِ بال‌های خویش؛
ورنه مسأله‌یی نیست:
پرنده‌ی نوپرواز
بر آسمانِ بلند
                 سرانجام
                            پَر باز می‌کند.
 
جهانِ عبوس را به قواره‌ی همّتِ خود بُریدن است،
آزادگی را به شهامت آزمودن است و
رهایی را اقبال کردن
حتا اگر زندان
              پناهِ ایمنِ آشیانه است
              و گرم‌ْجای بی‌خیالی‌ سینه‌ی مادر،
حتا اگر زندان
              بالشِ گرمی‌ست
              از بافه‌ی عنکبوت و تارَکِ پیله.
 
رهایی را شایسته بودن است
حتا اگر رهایی
                دامِ باشه و قِرقی‌ست
                یا معبرِ پُردردِ پیکانی
                                        از کمانی؛
وگرنه مسأله‌یی نیست:
پرنده‌ی نوپرواز
بر آسمانِ بلند
                سرانجام
                          پَر باز می‌کند.
 
۲۱ آذرِ ۱۳۵۶
نیوجرسی

© www.shamlou.org   سایت رسمی احمد شاملو