mabidan/ganjoor huggingface dataset:
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۴۶
می آرد شرف مردمی پدید
آزاده نژاد از درم خرید
می آزاده پدید آرد از بداصل
فراوان هنرست اندرین نبید
هرآن گه که خوری می خوش آن گه است
خاصه چو گل و یاسمن دمید
بسا حصن بلندا، که می گشاد
بسا کرهٔ نوزین، که بشکنید
بسا دون بخیلا، که می بخورد
کریمی به جهان در پراگنید
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۴۷
دریغ! مدحت چون درو آبدار غزل
که چابکیش نیاید همی به لفظ پدید
اساس طبع ثنایست، بل قوی‌تر ازان
ز آلت سخن آمد همی همه مانیذ
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۴۸
هر باد، که از سوی بخارا به من آید
با بوی گل و مشک و نسیم سمن آید
بر هر زن و هر مرد، کجا بروزد آن باد
گویی: مگر آن باد همی از ختن آید
نی نی، ز ختن باد چنو خوش نوزد هیچ
کان باد همی از بر معشوق من آید
هر شب نگرانم به یمن تا تو برآیی
زیرا که سهیلی و سهیل از یمن آید
کوشم که: بپوشم، صنما، نام تو از خلق
تا نام تو کم در دهن انجمن آید
با هر که سخن گویم، اگر خواهم وگر نی
اول سخنم نام تو اندر دهن آید
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۴۹
کار همه راست، آن چنان که بباید
حال شادیست، شاد باشی، شاید
انده و اندیشه را دراز چه داری؟
دولت خود همان کند که بباید
رای وزیران ترا به کار نیابد
هر چه صوابست بخت خود فرماید
چرخ نیارد بدیل تو ز خلایق
و آن که ترا زاد نیز چون تو نزاید
ایزد هرگز دری نبندد بر تو
تا صد دگر به بهتری نگشاید
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۰
دریا دو چشم و آتش بر دل همی فزاید
مردم میان دریا و آتش چگونه پاید؟
نیش نهنگ دارد، دل را همی خساید
ندهم، که ناگوارد، کایدون نه خردخاید
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۱
اندی که امیر ما باز آید پیروز
مرگ از پس دیدنش روا باشد و شاید
پنداشت همی حاسد: کو باز نیاید
باز آمد، تا هر شفکی ژاژ نخاید
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۲
کسی را که باشد به دل مهر حیدر
شود سرخ رو در دو گیتی به آور
ایا سروبن، در تک و پوی آنم
که: فرغند آسا بپیچم به توبر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۳
نگارینا، شنیدستم که: گاه محنت و راحت
سه پیراهن سلب بوده‌ست یوسف را به عمر اندر
یکی از کید شد پر خون، دوم شد چاک از تهمت
سوم یعقوب را از بوش روشن گشت چشم تر
رخم ماند بدان اول، دلم ماند بدان ثانی
نصیب من شود در وصل آن پیراهن دیگر؟
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۴ - بر رخش «زلف» عاشق است چو من
بر رخش زلف عاشق است چو من
لاجرم همچو منش نیست قرار
من و زلفین او نگونساریم
او چرا بر گل است و من بر خار؟
همچو چشمم توانگر است لبم
آن به لعل، این به لؤلؤ شهوار
تا به خاک اندرت نگرداند
خاک و ماک از تو بر ندارد کار
رگ که با پیشیار بنمایی
دل تو خوش کند به خوش گفتار
باد یک چند بر تو پیماید
اند کاو را روان بود بازار
لعل می را ز درج خم برکش
در کدو نیمه کن، به پیش من آر
زن و دخترش گشته مویه کنان
رخ کرده به ناخنان شدکار
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۵
ای عاشق دل داده بدین جای سپنجی
همچون شمنی شیفته بر صورت فرخار
امروز به اقبال تو، ای میر خراسان
هم نعمت و هم روی نکو دارم و سیار
درواز و دریواز فرو گشت و بر آمد
بیمست که: یک بار فرود آید دیوار
دیوار کهن گشته بپرداز بادیز
یک روز همه پست شود، رنجش بگذار
آن خجش ز گردنش در آویخته گویی
خیکیست پراز باد، درو ریخته از بار
آن کن که درین وقت همی کردی هر سال
خز پوش و به کاشانه رو از صفه و فروار
یاد آری و دانی که: تویی زیرک و نادان
ور یاد نداری تو سگالش کن و یادآر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۶ - در مدح ابوالطیب طاهر مصعبی
مرا جود او تازه دارد همی
مگر جودش ابر است و من کشتزار
«مگر» یک سو افکن، که خود هم چنین
بیندیش و دیدهٔ خرد برگمار
ابا برق و با جستن صاعقه
ابا غلغل رعد در کوهسار
نه ماه سیامی، نه ماه فلک
که اینت غلام است و آن پیشکار
نه چون پور میر خراسان، که او
عطا را نشسته بود کردگار
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۷
اگر گل آرد بار آن رخان او، نه شگفت
هر آینه چو همه می‌خورد گل آرد بار
به زلف کژ ولیکن به قد و قامت راست
به تن درست ولیکن به چشمکان بیمار
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۸
گر شود بحر کف همت تو موج زنان
ور شود ابر سر رایت تو توفان بار
بر موالیت بپاشد همه در و گوهر
بر اعادیت ببارد همه شخکاسه و خار
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۵۹
ای خواجه، این همه که تو بر می‌دهی شمار
بادام ترّ و سیکی و بهمان و باستار
مار است این جهان و جهانجوی مارگیر
از مارگیر مار برآرد همی دمار
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۰
به دور عدل تو در زیر چرخ مینایی
چنان گریخت ز دهر دو رنگ، رنگ فتور
که باز شانه کند همچو باد سنبل را
به نیش چنگل خون ریز تارک عصفور
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۱
چرخ فلک هرگز پیدا نکرد
چون تو یکی سفلهٔ دون و ژکور
خواجه ابوالقاسم از ننگ تو
بر نکند سر به قیامت ز گور
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۲ - در مذمت اسب خود
بود اعور و کوسج و لنگ و پس من
نشته برو چون کلاغی بر اعور
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۳
وقت شبگیر بانگ نالهٔ زیر
خوشتر آید به گوشم از تکبیر
زاری زیر و این مدار شگفت
گر ز دشت اندر آورد نخجیر
تن او تیر نه، زمان به زمان
به دل اندر همی‌گذارد تیر
گاه گریان و گه بنالد زار
بامدادان و روز تا شبگیر
آن زبان‌آور و زبانش نه
خبر عاشقان کند تفسیر
گاه دیوانه را کند هشیار
گه به هشیار برنهد زنجیر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۴
چاکرانت به گه رزم چو خیاطانند
گرچه خیاط نیند، ای ملک کشور گیر
به گز نیزه قد خصم تو می‌پیمایند
تا ببرند به شمشیر و بدوزند به تیر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۵
همی بکشتی تا در عدو نماند شجاع
همی بدادی تا در ولی نماند فقیر
بسا کسا که بره‌ست و فرخشه بر خوانش
بسا کسا که جوین نان همی نیابد سیر
مبادرت کن و خامش مباش چندینا
اگرت بدره رساند همی به بدر منیر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۶
زیرش عطارد، آن که نخوانیش جز دبیر
یک نام او عطارد و یک نام اوست تیر
عاجز شود ز اشک دو چشم و غریو من
ابر بهارگاهی و بختور در مطیر
گیتی چو گاو نیک دهد شیر مر ترا
خود باز بشکند به کرانه خنور شیر
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۷
زندگانی چه کوته و چه دراز
نه به آخر بمرد باید باز؟
هم به چنبر گذار خواهد بود
این رسن را، اگر چه هست دراز
خواهی اندر عنا و شدت زی
خواهی اندر امان به نعمت و ناز
خواهی اندک‌تر از جهان بپذیر
خواهی از ری بگیر تا به طراز
این همه باد و بود تو خواب است
خواب را حکم نی، مگر به مجاز
این همه روز مرگ یکسانند
نشناسی ز یک دگرشان باز
ناز، اگر خوب را سزاست به شرط
نسزد جز تو را کرشمه و ناز
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۸
روی به محراب نهادن چه سود؟
دل به بخارا و بتان طراز
ایزد ما وسوسهٔ عاشقی
از تو پذیرد، نپذیرد نماز
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۶۹
زمانه اسب و تو رایض، به رای خویشت تاز
زمانه گوی و تو چوگان به رای خویشت باز
اگرچه چنگ نوازان لطیف دست بوند
فدای دست قلم باد دست چنگ نواز
تویی، که جور و بخیلی به تو گرفت نشیب
چنانکه داد و سخاوت به تو گرفت فراز
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۰
چون سپرم نه میان بزم به نوروز
درمه بهمن بتاز و جان عدو سوز
باز تو بی رنج باش وجان تو خرم
بانی و با رود و با نبیذ فنا روز
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۱ - در مدح نصر بن احمد سامانی
همی برآیم با آن که برنیاید خلق
و برنیایم با روزگار خورده کریز
چو فضل میرابوالفضل بر همه ملکان
چو فضل گوهر و یاقوت بر نبهره پشیز
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۲
گر نه بدبختمی، مراکه فگند؟
به یکی جاف جاف زود غرس
او مرا پیش شیر بپسندد
من نتاوم برو نشسته مگس
گرچه نامردم است، مهر و وفاش
نشود هیچ از این دلم یرگس
گیردی آب جوی رز پندام
چون بود بسته بنک راه ز خس
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۳
گرد گل سرخ اندر خطی بکشیدی
تاخلق جهان را بفگندی به خلالوش
کافور تو بالوس بود، مشک تو باناک
بالوس تو کافور کنی دایم مغشوش
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۴ - در رثای شهید بلخی
کاروان شهید رفت از پیش
وآن ما رفته گیر و می‌اندیش
از شمار دو چشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش
توشهٔ جان خویش ازو بربای
پیش کایدت مرگ پای آگیش
آن چه با رنج یافتیش و به ذل
تو به آسانی از گزافه مدیش
خویش بیگانه گردد از پی سود
خواهی آن روز؟ مزد کمتر دیش
گرگ را کی رسد ملامت شاة
باز را کی رسد نهیب شخیش
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۵
رهی سوار و جوان و توانگر از ره دور
به خدمت آمد، نیکو سگال و نیک اندیش
پسند باشد مر خواجه را پس از ده سال
که: باز گردد پیر و پیاده و درویش؟
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۶
ای لک، ار ناز خواهی و نعمت
گرد درگاه او کنی لک و پک
یخچه بارید و پای من بفسرد
ورغ بر بند یخچه را ز فلک
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۷
بسا که مست در این خانه بودم وشادان
چنان که جاه من افزون بد از امیر و ملوک
کنون همانم و خانه همان و شهر همان
مرا نگویی کز چه شده‌ست شادی سوک؟
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۸
زان می، که گر سرشکی ازان درچکد به نیل
صدسال مست باشد از بوی او نهنگ
آهو به دشت اگر بخورد قطره‌ای ازو
غرنده شیر گردد و نندیشد از پلنگ
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۷۹
می لعل پیش آر و پیش من آی
به یک دست جام و به یک دست چنگ
از آن می مرا ده، که از عکس او
چو یاقوت گردد به فرسنگ سنگ
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۰
کسان که تلخی زهر طلب نمی‌دانند
ترش شوند و بتابند رو ز اهل سؤال
تو را که می‌شنوی طاقت شنیدن نیست
مرا که می‌طلبم خود چگونه باشد حال؟
شکفت لاله تو زیغال بشکفان که همی
به دور لاله به کف برنهاده به، زیغال
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۱
دریغم آید خواندن گزاف وار دو نام
بزرگوار دو نام از گزاف خواندن عام
یکی که خوبان را یکسره نکو خوانند
دگر که: عاشق گویند عاشقان را نام
دریغم آید چون مر تو را نکو خوانند
دریغم آید چون بر رهیت عاشق نام
مرا دلیست که از غمگنی چو دور شود
به غمگنان شود و غم فراز گیرد وام
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۲
دریغ آن که گرد کرد با رنج
کزو نیست بهر من جز سوتام
هلا! رودکی از کس اندر متاب
بکن هر چه کردنیست بامدام
که فرغول برندارد آن روز
که بر تخته ترا سیاه شود فام
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۳
اگر امیر جهاندار داد من ندهد
چهار ساله نوید مرا که هست خرام
همه نیوشهٔ خواجه به نیکویی و به صلح
همه نیوشهٔ نادان به جنگ و کار نغام
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۴
چون گسی کردمت بدستک خویش
گنه خویش بر تو افگندم
خانه از روی تو تهی کردم
دیده از خون دل بیاگندم
عجب آید مرا ز کردهٔ خویش
کز در گریه‌ام، همی خندم
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۵
چو در پاش گردد به معنی زبانم
رسد مرحبا از زمین و زمانم
به صورت و نوا و بصیت معانی
طرب بخش روحم، فرحزای جانم
خرد در بها نقد هستی فرستد
گهرهای رنگین چو زاید ز کانم
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۶
بیا، دل و جان را به خداوند سپاریم
اندوه درم و غم دینار نداریم
جان را ز پی دین و دیانت بفروشیم
وین عمر فنا را بره غزو گزاریم
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۷
بل تا خوریم باده، که مستانیم
وز دست نیکوان می بستانیم
دیوانگان بیهشمان خوانند
دیوانگان نه‌ایم، که مستانیم
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۸۸
هست بر خواجه پیچیده رفتن
راست چون بر درخت پیچد سن
این عجبتر که: می نداند او
شعر از شعر و خنب را از خن
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۰
هان! صائم نوالهٔ این سفله میزبان
زین بی نمک ابا منه انگشت در دهان
لب تر مکن به آب، که طلقست در قدح
دست از کباب دار، که زهرست توامان
با کام خشک و با جگر تفته درگذر
ایدون که در سراسر این سبز گلستان
کافور همچو گل چکد از دوش شاخسار
زیبق چو آب بر جهد از ناف آبدان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۱
شاهی، که به روز رزم از رادی
زرین نهد او به تیر در پیکان
تا کشتهٔ او ازان کفن سازد
تا خستهٔ او ازان کند درمان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۲
یاد کن: زیرت اندرون تن شوی
تو برو خوار خوابنیده، ستان
جعد مویانت جعد کنده همی
ببریده برون تو پستان
پیر فرتوت گشته بودم سخت
دولت او مرا بکرد جوان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۳
یخچه می‌بارید از ابر سیاه
چون ستاره بر زمین از آسمان
چون بگردد پای او از پای دار
آشکوخیده بماند همچنان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۴
ای مج، کنون تو شعر من از بر کن و بخوان
از من دل و سگالش، از تو تن و روان
کوری کنیم و باده خوریم و بویم شاد
بوسه دهیم بر دو لبان پریوشان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۵
خلخیان خواهی و جماش چشم
گرد سرین خواهی و بارک میان
کشکین نانت نکند آرزوی
نان سمن خواهی گرد و کلان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۶
چه چیزست آن رونده تیرک خرد؟
چه چیزست آن پلالک تیغ بران؟
یکی اندر دهان حق زبانست
یکی اندر دهان مرگ دندان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۷
خواهی تا مرگ نیابد تو را
خواهی کز مرگ بیابی امان
زیر زمین خیز و نهفتی بجوی
پس به فلک برشو بی نردبان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۸
ضیغمی نسل پذیرفته ز دیو
آهویی نام نهاده یکران
آفتابی، که ز چابک قدمی
بر سر ذره نماید جولان
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۹۹
جمله صید این جهانیم، ای پسر
ما چو صعوه، مرگ بر سان زغن
هر گلی پژمرده گردد زو، نه دیر
مرگ بفشارد همه در زیر غن
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۰
لنگ دونده‌ست، گوش نی و سخنیاب
گنگ فصیح است، چشم نی و جهان بین
تیزی شمشیر دارد و روش مار
کالبد عاشقان و گونهٔ غمگین
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۱
ترنج بیدار اندر شده به خواب گران
گل غنوده برانگیخته سر از بالین
هرآن که خاتم مدح تو کرد در انگشت
سر از دریچه زرین برون کند چو نگین
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۲
با عاشقان نشین و همه عاشقی گزین
با هر که نیست عاشق کم گوی و کم نشین
باشد که در وصال تو بینند روی دوست
تو نیز در میانهٔ ایشان نه ای، ببین
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۳
زه! دانا را گویند، که داند گفت
هیچ نادان را داننده نگوید: زه
سخن شیرین از زفت نیارد بر
بز به بج بج بر، هرگز نشود فربه
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۴
سماع و بادهٔ گلگون و لعبتان چو ماه
اگر فرشته ببیند دراوفتد در چاه
نظر چگونه بدوزم؟ که بهر دیدن دوست
ز خاک من همه نرگس دمد به جای گیاه
کسی که آگهی از ذوق عشق جانان یافت
ز خویش حیف بود، گر دمی بود آگاه
به چشمت اندر بالار ننگری تو به روز
به شب به چشم کسان اندرون ببینی کاه
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۵
من موی خویش را نه از آن می کنم سیاه
تا باز نوجوان شوم و نو کنم گناه
چون جامه‌ها به وقت مصیبت سیه کنند
من موی از مصیبت پیری کنم سیاه
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۶
پشت کوژ و سر تویل و روی بر کردار نیل
ساق چون سوهان و دندان بر مثال استره
بر کنار جوی بینم رستهٔ بادام و سرو
راست پندارم قطار اشتران آبره
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۷
رفیقا، چند گویی: کو نشاطت؟
بنگریزد کس از گرم آفروشه
مرا امروز توبه سود دارد
چنان چون دردمندان را شنوشه
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۸
زمانی برق پر خنده، زمانی رعد پر ناله
چنان مادر ابر سوک عروس سیزده ساله
و گشته زین پرند سبز شاخ بید بنساله
چنان چون اشک مهجوران نشسته ژاله بر لاله
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۰۹
مشوشست دلم از کرشمهٔ سلمی
چنان که خاطر مجنون ز طرهٔ لیلی
چو گل شکر دهیم در دل شود تسکین
چو ترش روی شوی وارهانی از صفری
به غنچهٔ تو شکر خنده نشانهٔ باده
به سنبل تو در گوش مهرهٔ افعی
ببرده نرگس تو آب جادوی بابل
گشاده غنچهٔ تو باب معجز موسی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۰
سپید برف برآمد به کوهسار سیاه
و چون درونه شد آن سرو بوستان آرای
و آن کجا بگوارید ناگوار شده‌ست
و آن کجا نگزایست گشت زود گزای
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۱
آن چیست بر آن طبق همی تابد؟
چون ملحم زیر شعر عنابی
ساقش به مثل چو ساعد حورا
پایش به مثل چو پای مرغابی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۲
ای دل، سزایش بری
باز بر چنگل عقابی
بی تو مرا زنده نبیند
من ذره ام، تو آفتابی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۳
بیار آن می که پنداری روان یاقوت نابستی
و یا چون برکشیده تیغ پیش آفتابستی
بیا کی گویی: اندر جام مانند گلابستی
به خوشی گویی: اندر دیدهٔ بی‌خواب خوابستی
سحابستی قدح گویی و می قطرهٔ سحابستی
طرب، گویی، که اندر دل دعای مستجابستی
اگر می نیستی، یکسر همه دل ها خرابستی
اگر در کالبد جان را ندیدستی، شرابستی
اگر این می به ابر اندر، به چنگال عقابستی
ازان تا ناکسان هرگز نخوردندی صوابستی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۴
جعد همچون نورد آب بباد
گوییا آن چنان شکستستی
میانکش نازکک چو شانهٔ مو
گویی از یک دگر گسستستی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۵
این جهان را نگر به چشم خرد
نی بدان چشم کاندر او نگری
همچو دریاست وز نکوکاری
کشتیی ساز، تا بدان گذری
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۶
مار را، هر چند بهتر پروری
چون یکی خشم آورد کیفر بری
سفله طبع مار دارد، بی خلاف
جهد کن تا روی سفله ننگری
رودکی — قصاید و قطعات —  شمارهٔ ۱۱۷ - ای آن که غمگنی
ای آن که غمگنی و سزاواری
وندر نهان سرشک همی باری
از بهر آن کجا ببرم نامش
ترسم ز بخت انده و دشواری
رفت آن که رفت و آمد آنک آمد
بود آن که بود، خیره چه غمداری؟
هموار کرد خواهی گیتی را؟
گیتی‌ست، کی پذیرد همواری
مستی مکن، که ننگرد او مستی
زاری مکن، که نشنود او زاری
شو، تا قیامت آید، زاری کن
کی رفته را به زاری باز آری؟
آزار بیش بینی زین گردون
گر تو به هر بهانه بیازاری
گویی گماشته‌ست بلایی او
بر هر که تو دل بر او بگماری
ابری پدید نی و کسوفی نی
بگرفت ماه و گشت جهان تاری
فرمان کنی و یا نکنی، ترسم
بر خویشتن ظفر ندهی باری!
تا بشکنی سپاه غمان بر دل
آن به که می بیاری و بگساری
اندر بلای سخت پدید آید
فضل و بزرگمردی و سالاری
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۸ - گل بهاری! بت تتاری!
گل بهاری، بت تتاری
نبیذ داری، چرا نیاری؟
نبیذ روشن، چو ابر بهمن
به نزد گلشن چرا نباری؟
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۱۹
ای غافل از شمار! چه پنداری؟
کت خالق آفرید پی کاری؟!
عمری که مر توراست سرمایه
وید است و کارهات به این زاری!
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۰ - کاندر جهان به کس مگرو جز به فاطمی
تا خوی ابر گل رخ تو کرده شبنمی
شبنم شده‌ست سوخته چون اشک ماتمی
... این مصرع ساقط شده ...
کاندر جهان به کس مگرو جز به فاطمی
کی مار ترسگین شود و گربه مهربان؟
گر موش ماژ و موژ کند گاه در همی
صدر جهان! جهان همه تاریک‌شب شده‌ست
از بهر ما سپیدهٔ صادق همی دمی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۱ - بوی جوی مولیان آید همی
بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی
ریگ آموی و درشتی راه او
زیر پایم پرنیان آید همی
آب جیحون از نشاط روی دوست
خنگ ما را تا میان آید همی
ای بخارا! شاد باش و دیر زی
میر زی تو شادمان آید همی
میر ماه است و بخارا آسمان
ماه سوی آسمان آید همی
میر سرو است و بخارا بوستان
سرو سوی بوستان آید همی
آفرین و مدح سود آید همی
گر به گنج اندر زیان آید همی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۲
آن که نماند به هیچ خلق خدای است
تو نه خدایی، به هیچ خلق نمانی
روز شدن را نشان دهند به خورشید
باز مر او را به تو دهند نشانی
هر چه بر الفاظ خلق مدحت رفته‌ست
یا برود، تا به روز حشر تو آنی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۳
مرا ز منصب تحقیق انبیاست نصیب
چه آب جویم از جوی خشک یونانی؟
برای پرورش جسم جان چه رنجه کنم؟
که: حیف باشد روح القدس به سگبانی
به حسن صوت چو بلبل مقید نظمم
به جرم حسن چو یوسف اسیر زندانی
بسی نشستم من با اکابر و اعیان
بیازمودمشان آشکار و پنهانی
نخواستم ز تمنی مگر که دستوری
نیافتم ز عطاها مگر پشیمانی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۴
کسی را چو من دوستگان می چه باید؟
که دل شاد دارد بهر دوستگانی
نه جز عیب چیزیست کان تو نداری
نه جز غیب چیزیست کان تو ندانی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۵
آی دریغا! که خردمند را
باشد فرزند و خردمند نی
ور چه ادب دارد و دانش پدر
حاصل میراث به فرزند نی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۶
بی قیمت است شکر از آن دو لبان اوی
کاسد شد از دو زلفش بازار شاهبوی
این ایغده سری به چه کار آید ای فتی
در باب دانش این سخن بیهده مگوی
تا صبر را نباشد شیرینی شکر
تا بید را نباشد بویی چو دار بوی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۷
ای بر همه میران جهان یافته شاهی
می خور، که بد اندیش چنان شد که تو خواهی
می خواه، که بدخواه به کام دل تو گشت
وز بخت بد اندیش تو آورد تباهی
شد روزه و تسبیح و تراویح به یک جای
عید آمد و آمد می و معشوق و ملاهی
چون ماه همی جست شب عید همه خلق
من روی تو جستم، که مرا شاهی و ماهی
مه گاه بر افزون بود و گاه به کاهش
دایم تو برافزون بوی و هیچ نکاهی
میری به تو محکم شد و شاهی به تو خرم
بر خیره ندادند ترا میری و شاهی
خورشید روان باشی، چون از بر رخشی
دریای روان باشی، چون از بر گاهی
آن ها که همه میل سوی ملک تو کردند
اینک بنهادند سر از تافته راهی
دام طمع از ماهی در آب فگندند
نه مرد به جای آمد و نه دام و نه ماهی
مهتر نشود، گر چه قوی گردد کهتر
گاهی نشود، گر چه هنر دارد، چاهی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۸
دل تنگ مدار، ای ملک، از کار خدایی
آرام و طرب رامده از طبع جدایی
صد بار فتادست چنین هر ملکی را
آخر برسیدند به هر کام روایی
آن کس که ترا دید و ترا بیند در جنگ
داند که: تو با شیر به شمشیر درآیی
این کار سمایی بد، نه قوت انسان
کس را نبود قوت به کار سمایی
آنان که گرفتار شدند از سپه تو
از بند به شمشیر تو یابند رهایی
رودکی — قصاید و قطعات — شمارهٔ ۱۲۹
چمن عقل را خزانی اگر
گلشن عشق را بهار تویی
عشق را گر پیمبری، لیکن
حسن را آفریدگار تویی
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱
گرچه بشتر را عطا باران بود
مر ترا زر و گهر باشد عطا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲
پیش تیغ تو روز صف دشمن
هست چون پیش داس نوکر پا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳
تنت یک و جان یکی و چندین دانش
ای عجبی! مردمی تو، یا دریا؟
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴
چنان که اشتر ابله سوی کنام شده
ز مکر روبه و زاغ وز گرگ بی‌خبرا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵
جز به مادندر نماند این جهان گربه‌روی
با پسندر کینه دارد همچو بادختندرا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶
گوش توسال و مه برود و سرود
نشنوی نیوهٔ خروشان را
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۷
درنگ آسا سپهر آرا بیاید
کیاخن در رباید گرد نان را
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۸
شیر آلغده که بیرون جهد از خانه به صید
تا به چنگ آرد آهو وآهو بره را
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۹
نباشد زین زمانه بس شگفتی
اگر بر ما ببارد آذرخشا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۰
چو گرد آرند کردارت به محشر
فرو مانی چو خر به میان شلکا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۱
کمندش بیشه بر شیران قفس کرد
فیلکش دشت بر گرگان خباکا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۲
هر آن چه مدح تو گویم درست باشد و راست
مرا به کار نیاید سریشم وکیلا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۳
گیهان ما به خواجهٔ عدنانی
عدنست و کار ما همه بانداما
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۴
اگرت بدره رساند همی به بدر منیر
مبادرت کن و خامش باش چندینا
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۵
همی بایدت رفت و راه دورست
به سغده دار یکسر شغل راها
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۶
ندیده تنبل اوی و بدیده مندل اوی
دگر نماید ودیگر بود به سان سراب
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۷
فاخته گون شد هوا ز گردش خورشید
جامهٔ خانه بتبک فاخته گون آب
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۸
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۱۹
جغد که با باز و پلنگان پرد
بشکندش پر و بال و گردد لت لت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۰
تا لباس عمر اعدایش نگردد بافته
تار تار پود پود اندر فلات آن فوات
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۱
بر روی پزشک زن، میندیش
چون بود درست بیسیارت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۲
ای زان چون چراغ پیشانی
ای زان زلفک شکست و مکست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۳
خاک کف پای رودکی نسزی تو
هم بشوی گاو و هم بخایی برغست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۴
به باز کریزی بمانم همی
اگر کبک بگریزد از من رواست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۵
همه نیوشهٔ خواجه به نیکویی و به صلحست
همه نیوشهٔ نادان به جنگ و فتنه و غوغاست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۶
هیچ راحت می‌نبینم در سرود و رود تو
جز که از فریاد و زخمه‌ات خلق را کاتوره خاست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۷
شب قدر وصلت ز فرخندگی
فرح بخش‌تر از فرسنافه است
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۸
لاد را بر بنای محکم نه
که نگهدار لاد بنیادست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۲۹
خوبان همه سپاهند، اوشان خدایگانست
مر نیک بختیم را بر روی او نشانست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۰
بهارچین کن ازان روی بزم خانهٔ خویش
اگرچه خانهٔ تو نوبهار برهمنست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۱
فاخته گون شد هوا ز گردش خورشید
جامهٔ جامه به نیک فاخته گونست
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۲
با دل پاک مرا جامهٔ ناپاک رواست
بد مر آن را که دل و دیده پلیدست و پلشت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۳
معذورم دارند، که اندوه و غیشت
و اندوه و غیش من ازان جعد و غیشت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۴
چه گر من همیشه ستا گوی باشم
ستایم نباشد نکو جز به نامت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۵
بودنت در خاک باشد، بافدم
هم چنان کز خاک بود انبودنت
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۶
ز مهرش مبادا تهی ایچ دل
ز فرمانش خالی مباد ایچ مرج
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۷
راهی آسان و راست بگزین، ای دوست
دور شو از راه بی کرانهٔ ترفنج
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۸
زین و زان چند بود برکه و مه؟
مر ترا کشی و فیزین و غنوج
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۳۹
از جود قبا داری پوشیده مشهر
وز مجد بنا داری بر برده مشید
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۰
بخت و دولت چو پیشکار تواند
نصرة و فتح پیشیار تو باد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۱
به تو بازگردد غم عاشقی
نگارا، مکن این همه زشتیاد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۲
ایا بلایه، اگر کارت تو پنهان بود
کنون توانی، باری، خشوک پنهان کرد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۳
گوسپندیم و جهان هست به کردار نغل
چون گه خواب بود سوی نغل باید شد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۴
مرده نشود زنده، زنده بستودان شد
آیین جهان چونین تا گردون گردان شد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۵
فاخته گون شد هوا ز گردش خورشید
جامهٔ خانه بتیک فاخته گون شد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۶
رخ اعدات از تش نکبت
همچو قیر و شبه سیاه آمد
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۷
ای جان همه عالم در جان تو پیوند
مکروه تو ما را منما یاد خداوند
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۸
یافتی چون که مال غره مشو
چون تو بس دید و بیند این دیرند
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۴۹
دل از دنیا بردار و به خانه بنشین پست
فرا بند در خانه به فلج و بپژاوند
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۰
هردم که مرا گرفته خاموش
پیچیده به عافیت چو فرغند
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۱
چرخ چنینست و بدین ره رود
لیک ز هر نیک و ز هر بد نوند
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۲
ستاخی برآمد از بر شاخ درخت عود
ستاخی ز مشک و شاخ ز عنبر، درخت عود
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۳
بدان مرغک مانم که همی دوش
بزار از بر شاخک همی فنود
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۴
هر آن کریم که فرزند او بلاده بود
شگفت باشد کو از گناه ساده بود
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۵
ماغ در آبگیر گشته روان
راست چون کشتییست قیراندود
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۶
برو، ز تجربهٔ روزگار بهره بگیر
که بهر دفع حوادث ترا به کار آید
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۷
ماهی دیدی کجا کبودر گیرد؟
تیغت ماهیست، دشمنانت کبودر
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۸
با درفش کاویان و طاقدیس
زر مشت افشار و شاهانه کمر
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۵۹
اگر من زونجت نخوردم گهی
تو اکنون بیا و زونجم بخور
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۰
مدخلان را رکاب زرآگین
پای آزادگان نیابد سر
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۱
تا زنده‌ام مرا نیست جز مدح تو دگر کار
کشت و درودم اینست، خرمن همین و شد کار
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۲
گزیده چهار توست، بدو در جهانهان
همارا به آخشیج، همارا به کارزار
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۳
چنان بار برآورد به خویشتن
که من گویم: خوردست سوسمار
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۴
فاخته بر سرو شاهرود بر آورد
زخمه فرو هشت زندواف به طنبور
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۵
علم ابر و تندر بود کوس او
کمان آدنیده شود ژاله تیر
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۶
چون لطیف آید به گاه نوبهار
بانگ رود و بانگ کبک و بانگ تز
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۷
به حق آن خم زلف ، بسان منقار باز
به حق آن روی خوب، کز گرفتی براز
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۸
در عمل تا دیر بازی و درازی ممکنست
چون عمل بادا ترا عمر دراز و دیر باز
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۶۹
تازیان دوان همی آید
همچو اندر فسیله اسب نهاز
رودکی — ابیات پراکنده — شمارهٔ ۷۰
چون سپرم نه میان بزم به نوروز
در مه بهمن بتاز و جان عدو سوز