mabidan/ganjoor huggingface dataset:
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۳۹
جایی که کسی پی نبرد، بی جایی است
رویی که نریزد آب، ناپیدایی است
چیزی که بماند بکسی، بیچیزی است
یاری که نرنجد ز کسی، تنهایی است
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۰
آیینه روی دلبران، مظهر اوست
چشم سیه خوش نگهان منظر اوست
منظور حقیقت است از حسن مجاز
ابروی بتان طاقنمای در اوست
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۱
زین باغ، که در وی گل شادی خودروست
دلها همگی، با غم عالم یکروست
دلگیر کسی را نتوان دید در او
جز شاخ که از غنچه گره بر ابروست
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۲
ای آنکه دلت جز بهوس مایل نیست
از رشتن رشته أمل غافل نیست
از بسکه در او علاقه ها بسته بهم
دکان علاقه بندی است این، دل نیست
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۳
ای آنکه ترا جز غلیان همدم نیست
جز حرف نی و شیشه ز بیش و کم نیست
خواهی که بود شیشه غلیانت صاف
گر شیشه دل صاف نباشد غم نیست
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۴
کس را چو زبان نرم خود همدم نیست!
پشتی، چون روی گرم در عالم نیست
از بد گهران، چه نقص خوشخویان را؟
تا شیشه بود نرم، ز سنگش غم نیست
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۵
امید ز هر که هست، باید برداشت
دل ز آنچه بجز حق است، باید برداشت
در وقت دعاست، دست برداشتنت
رمزی که ز جمله دست باید برداشت
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۶
هر بی جگری ز تنگ دنیا نگذشت
هر گل بدن از خار تمنا نگذشت
زین بحر، گذر با دل نازک نتوان
با مشک حباب کس ز دریا نگذشت
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۷
بر درگه خلق، بندگی ما را کشت
هر سو پی نان دوندگی ما را کشت
فارغ نشویم یکدم از فکر معاش
ای مرگ بیا که زندگی ما را کشت!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۸
مستی جوانیم بطاعت چو نهشت
گفتم: این تخم، پیریم خواهد کشت
دنیا همه کرد پیریم صرف أمل
زین پنبه چه رشته ها که این زال نرشت!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۴۹
از بهر خلافت پیمبر بی گفت
طاق است آنکس که بود زهرا را جفت
کس را ندهد خدای این دولت، مفت
برجای نبی کسی نشیند کاو خفت
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۰
دنیا، که بجلوه میکند مفتونت
تو بسته بدو دل، او کمر بر خونت
این شاهد غداره چنبر بازیست
کز چنبر چرخ میکند بیرونت
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۱
عزت، ثمر فروتنی میگردد
پستی، معراج برتری میگردد
قدرت ز فتادگی دو چندان گردد
افتد چو الف ز پای، پی میگردد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۲
ای آنکه همیشه در پی خوابی و خورد
پا در زد و خوردی از برای زد و برد
ننگت بادا،اگر چنین خواهی زیست
خاکت بر سر، اگر چنین خواهی مرد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۳
گه در غم پوششی و، گه در غم خورد
گویا نشنیده‌ای که می‌باید مرد
تا چند غم زندگی خویش خوری؟
گاهی غم مرگ نیز می‌باید خورد!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۴
عمر تو بفکر دنیی دون گذرد
کی یک نفست بیاد بیچون گذرد؟
از بهر خیال باطلی، چند ای دل؟
از حق مگذر؛ کسی ز حق چون گذرد؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۵
بدخو، از خوی خود بدوزخ باشد
خو آتش جانگداز و، خود یخ باشد
خود را شکند ز سختی بیحد خصم
ریزد دم شمشیر چو پرشخ باشد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۶
آتش اگرت ز عشق در سر باشد
کسی زیر سر تو بالش پر باشد؟
عیب است که با دعوی پرداختگی
چون آینه ات خانه مصور باشد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۷
دل، از غم نانی اگرت خون باشد
به ز آنکه بحب جاه مفتون باشد
از بهر سئوال، در بدر گشتن ما
با خانه شمار عاملان چون باشد؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۸
فرزند، برای روز بد میباشد
آسایش بخش باب و جد میباشد
در گرمی آفتاب، هر ساق درخت
در سایه شاخ و برگ خود میباشد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۵۹
هر گز نه ترا دل غمین میباشد
نی،تر ز سرشکت آستین میباشد
نی چهره چون کاوه و، نه دردی چون کوه
از حق مگذر، بندگی این میباشد؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۰
گر شعر نه مال و ثروتم می بخشد
صد گونه خوشی و لذتم می بخشد
از شعر همین سود مرا بس که دمی
از فکر جهان فراغتم می بخشد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۱
از جوش شباب، پر دلت بی غم شد
زین جوشن مرو ز سر، که باید کم شد
ناخورده بری ز عمر، باید شد پیر
ننشسته هنوز راست، باید خم شد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۲
بی خاطر جمع، نکته دان نتوان شد
بی مایه، چو ابر درفشان نتوان شد
با فکر معاش، فکر معنی سخن است
گویا بسخن، بی لب نان نتوان شد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۳
ای آنکه بجمع سیم و زر حرصت خواند
بر خاک کدورتت پی گنج نشاند
مالی که بخاک میکنی دفن امروز
فرداست که خواهد بسر گورت ماند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۴
نی در سر شوق و، نی بدل پروا ماند
قوتها رفت و ناتوانیها ماند
از عمر گذشته حاصلم پشت خمی است
موجی از باد در کف دریا ماند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۵
نی سفره، نه کاسه، نی طبق میماند
نی مال و، نه ملک و، نه نسق میماند
اسباب جهان، ینست نگه واری بیش
این نقش و کلک ها بشفق میماند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۶
این مدعیان که راه نشناخته اند
بر دعوی فقر گردن افراخته اند
در برنه مرقعست این طایفه را
بر دعوی خویش محضری ساخته اند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۷
چون دیده بینشم عطا فرمودند
محتاج بعینکم عبث ننمودند
کم بود دودیده بهر عبرت مارا
ز آن روی دودیده هم بر آن افزودند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۸
ای گشته ز شب بخورد و خوابی خرسند
جان کرده ز پروردن تن زار و نژند
شرمت باد از خروس کاو شب همه شب
در ذکر و ترا نفیر خوابست بلند!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۶۹
کس جا بدل فتادگان تا نکند
معراج سوی عالم بالا نکند
نخل از رفعت بر آسمان سرنکشد
تا در دل خاک خویش را جا نکند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۰
درد دل خسته را، نگفتن چه کند؟
این رنگ شکسته را، نهفتن چه کند؟
خندیدن من، کدورت از دل نبرد
داغ دل لاله را، شکفتن چه کند؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۱
جاهل، چو هوس بچتر شاهی فگند
درویش، نظر بگاهگاهی فگند
درویش، ز سایه هما سر دزدد
ماننده داغی که سیاهی فگند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۲
طفلان، که فرح فزا و غم کاهانند
از محنت ایام نه آگاهانند
معلوم ز نقاره اطفالم شد
کاین طایفه در عالم خود شاهانند
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۳
گر باده غم نصیب ما زین خم بود
در خنده بیباکی ما غم گم بود
ممنون عطای کس نگشتیم، جز این
کاین خنده ما ز کیسه مردم بود
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۴
گر قبله دل، نه کوی آن شاه بود
کی سجده تو قبول درگاه بود؟
تکبیر نماز اهل عرفان اینجا
تکبیر فنای ما سوی الله بود!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۵
از خوی درشت، دوست نایاب شود
دشمن بملایمت ز احباب شود
نرمیست که نرم میکند سختان را
آخر در آب کوزه، یخ آب شود
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۶
تا از دم گرمی سخنی سر نشود
دل از ایمان ترا منور نشود
ایمان اخگر، دل سیاه انگشت است
بی دم انگشت هرگز اخگر نشود!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۷
با خلق الفت، دماغ سازی خواهد
روی دل میهمان نوازی خواهد
چون مردم چشم، دید و وادید کسان
پیوسته در خانه بازی خواهد
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۸
هر کس که در این زمانه عزت جوید
باید که ره دروغگویی پوید
عینک ز آن رو دو چشم مردم شده است
کز نیک و بند آنچه بیند افزون گوید
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۷۹
زاد ره مرگ، گریه و آه ببر
از بیم گناه، روی چون کاه ببر
ره خود نبری بطاعت حق واعظ
باری بگناه خویشتن راه ببر
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۰
از کار جهان، بترک و تجرید گذر
از مطلب روزگار نومید گذر
چون سایه دیوار خرابیست جهان
زین سایه دیوار چو خورشید گذر
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۱
از خانه خراب کردن خلق به زور
هرگز نشود خانه ظالم معمور
آن کس که کند جامه ز تن مردم را
حاشا که رود با کفن خویش به گور
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۲
تاکی ز شراب خواب مستی، برخیز!
از بستر نرم تن پرستی، برخیز!
با بانگ بلند، شب خروسان گویند:
ننشسته ز پا شعله هستی، برخیز!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۳
در مکتب عقل، خود کتاب خود باش
در فکر سئوال حق، جواب خود باش
در پای حساب، تا نمانی فردا
زنهار امروز، سر حساب خود باش
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۴
ای آنکه ترا خوش غلیانیست تلاش
با فکر نی و شیشه دلت راست معاش
در فکر صفای شیشه غلیان چند؟
در فکر صفای شیشه دل هم باش!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۵
مو، جوهر تیغ ابروی دلجویش
مژگان، پر تیر غمزه جادویش
در صید دل، آن خال سیه بر رویش
سنگی ز کمان گروهه ابرویش
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۶
ای ازلم ولانسلمت، خلق به تنگ
در فن جدل، بسته دل سخت تو زنگ
از بحث و جدل، کسی نگردد فاضل
این ملک نمیتوان گرفتن با جنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۷
در دیده چرغت، ای جهان فرهنگ
خرگاه فلک، طماقه سان باشد تنگ
گویی بسته است زنگ در شیوه صید
در چنگل او تپد چو با ناله کلنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۸
چرغ تو که در صید ندانسته درنگ
بر تندی اوست وسعت گردون تنگ
خاکستر باد برده را میماند
در پیش هوای بال او فوج کلنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۸۹
از صاف دلان نیست کدورت را رنگ
با صلح نهادان نبود کس را جنگ
الفت چو گرفت خصم، میگردد دوست
آیینه ز آب خود نمیگیرد زنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۰
هر سو برخ تو نیست زلف شبرنگ
حسن تو قهال کرده در طرفه النگ
چشمان تو، و آن ابروی از وسمه کبود
باشد دو سیاه چشم در خیل کلنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۱
از واهمه چرغ تو آن زرین چنگ
در دشت آهو نخفته، در کوه پلنگ
بر طلبه دود، چو هست مانند عقاب
بر چرخ تپد، که هست همرنگ کلنگ
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۲
برخیز شب ای همای اوج اقبال
بگشا بهوای عشق جانان پر و بال
تاکی خوابی چو ماکیان ای نامرد!
کم نیستی از خروس برخیز و بنال!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۳
ای آنکه نباشد از نمازت جز نام
طاعت ببرت همین قعود است و قیام
در راه خدا ز بس سبکخیزی تو
تکبیر نگفته داری انداز سلام
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۴
گر دل نشدی باین دو مصرع شادم
دادی غم روزگار خوش بر بادم
از فکر و خیال شعرم این فایده بس
کآن میکند از هر غم پوچ آزادم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۵
هان کار بکن راست، که قامت شد خم
بگذار ز سر غرور و، بردار قدم
سر پیش و، خمیده قد، بهم رفته دو چشم
بگرفته ترا پینکی خواب عدم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۶
ای درد تو لیلی دل مجنونم
خرم ز غم تو خاطر محزونم
از بسکه شکفته گل گل، از خار رهت
گویی گل خار است دل پر خونم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۷
آن روز که بیدار از این خواب شوم
از آتش انفعال در تاب شوم
زین آلایش کدام آبم شوید
از شرم گناه خود مگر آب شوم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۸
ما دشمن خویش را، بیاری زده ایم
با عجز و نیاز و بردباری زده ایم
تا خصم گشوده لب ببدگویی ما
خاکش بدهن ز خاکساری زده ایم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۹۹
عمری به عبث همنفس قال شدیم
از بس کردیم قال از حال شدیم
گفتیم: مگر گوش بر آوازی هست
دیدیم کرند گوشها، لال شدیم
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۰
هر چند گناه تو عظیم است عظیم
هر چند که طاعتت سقیم است سقیم
هر چند سزای تو جحیم است جحیم
نومید مشو، خدا کریم است کریم!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۱
با اهل ستم مجوش بهر احسان
وز یاریشان ستم بخلقی مرسان
آماده ظلم باش از یاری ظلم
از یاری تیغ، زیر تیغ است فسان
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۲
از صدق، سخن کند اثر در دل و جان
تیر سخن، از راستی آید بنشان
تا حرف نشیندت بکرسی، باید
بر مسطر راستی رود کلک بیان
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۳
خواهی اگر از راحت کونین نشان
دامان دل از گرد علایق به فشان
دولت خواهی، مده ز کف دامن فقر
کز دولت فقر شد هما شاه نشان
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۴
جانت نشود پاک ز گرد عصیان
تا اشک ندامتت نشوید دامان
اعمال تو هموار نگردد، تا تو
انگشت نسازی از گزیدن سوهان
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۵
خواهی که شود بر سر خلقت مسکن
اول باید خاک قدمها گشتن
تا آب بپای نخل نگذارد سر
کی بر سر شاخ میتواند رفتن؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۶
خالی ز خرد شد سر و، از نیرو تن
گوشم ز شنیدن و، دو چشم از دیدن
القصه، ز بس بهم فشرد ایامم
آبم همه رفت و، ماند ثقلی از من
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۷
هردم، رهم ای عشق بیک رنگ مزن
ز ابروی کجی، بر جگرم چنگ مزن
هر دم مکنم حواله با سنگدلی
هر روزم از این سنگ بآن سنگ مزن!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۸
همراه شباب، رفت نیرو از تن
رنگ از رخ و، مغز از سر و، دندان ز دهن
بر پوست شکنج نیست افتاده، که جان
بر چیده ز خار زار دنیا دامن
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰۹
از گنج عطای تو، چه کم دارم من؟
از خاک در تو تخت جم دارم من!
دینار و درم گرم نباشد، چه غم است؟
دارم غم تو، دگر چه غم دارم من؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۰
موجود، کسی به جز تو نشمارم من!
زارم توام، از غیر تو بیزارم من!
بی چیز، کسی است کاو ندارد چو تویی
دارم همه چیز، چون ترا دارم من!!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۱
کم گو، که بود سخن چو در مکنون
گردد ز کمی قیمت این در افزون
تنگی ز دهن از آن پسندیده بود
تا حرف از آن شمرده آید بیرون
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۲
آمد پیری و، زشت شد صورت تو
از دست تو بگرفت ترا نکبت تو
از بس بتن تو چشم چون پنبه شده است
ماند به کمان پنبه زن قامت تو
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۳
شد وعده اگر خلاف در حضرت تو
عذریست مرا که شنود فطرت تو
من دیر نیامدم، که از شوق تو صبح
بر من پیشی گرفت در خدمت تو!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۴
واعظ چه کسست؟ کمترین بنده تو!
مسکین تو، محتاج تو، افگنده تو!
تو خواجه دلنواز بخشنده من
من بنده روسیاه شرمنده تو
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۵
پر در پی وصل آرزوها تک و دو
کردیم و نشد مراد حاصل یک جو
ناکام گذشتیم از این کهنه سرای
مانند فقیر عزب از کوچه نو
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۶
دردی که بسوی چاره ساز آیی کو؟
سوزی که بصد عجز و نیاز آیی کو؟
رفتی به امید توبه گر راه گناه
عمری که روی این ره و باز آیی کو؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۷
از بهر شناساییت از لطف اله
بر حضرت اوست از دو چشم تو دو راه
بنگر که چسان ز دانه مردم چشم
رویانیده است سبزه را مد نگاه!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۸
ای از مرض حرص ترا دل مرده
اندیشه زر ز دیده خوابت برده
نفس تو ز خارخار دنیا شب و روز
هر سوی دود، چون سگ سوزن خورده
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱۹
شاهی خواهی، گدایی از دست مده
آیین برهنه‌پایی از دست مده
خواهی که به جذبه‌ای کشد یار ترا
سررشته آشنایی از دست مده
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۰
هستی نبود، جز غم و رنج و تعبی
دروی نبود نشان ز عیش و طربی
شد هر که خلاص از خم این رشته عمر
می دان که گسیخت ریسمان عجبی
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۱
گر صاحب تاج و کمری، ورپاجی
با تیر قضا چه چاره جز آماجی
شد موی تو پنبه، قد کمان، این رمزیست
یعنی که: اجل میکندت حلاجی
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۲
تا کی ز طمع خوار نظرها گردی
از بهر طلب حلقه درها گردی
بهر دو درم که بر یکی تیغ زنی
دلاک صفت بگرد سرها گردی؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۳
ای دل، تو بتنگم از جفا آوردی
ای تن تو مرا بسر چها آوردی؟!
مرگ آمد و هنگام جداییست کنون
ای عمر خوش آمدی، صفا آوردی
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۴
نبود چو حضور قلب و مژگان تری
فیض ز نماز خویش چندان نبری
خاکت بر سر، این چه حضور است که تو
در پیش حق استاده و جای دگری؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۵
ای آنکه تمام آرزو و هوسی
طفلی، مستی، مخبطی، خود چه کسی؟!
گفتی: که بپیری چو رسم، توبه کنم!
ترسم که جوان روی، بپیری نرسی!!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۶
با خشم و شره، همال تاکی باشی؟
انباز سگ و شغال تاکی باشی؟
با نفس چه میکنی درین تن ای جان؟
با خرس در این جوال تاکی باشی؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۷
آمد پیری و، رفت ایام خوشی
در کام شود زهر، اگر شهد چشی
در تن اثری نمانده دیگر ز حیات
وقت است که وارهیم از این مرده کشی!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۸
دنیاست سرای غم، تو یکسر شعفی
این خانه ماتم است و، تو همچو دفی
چون شاد توان نشست جایی که در او
خیزد هر لحظه شیونی از طرفی؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲۹
بی داد و دهش ملک جهان نستانی
داد دل خود ز دشمنان نستانی
از دشمن کینه خواه در روز مصاف
تا تن ندهی بمرگ، جان نستانی!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳۰
گر در طلب معرفت یزدانی
بر دور تسلسل ز چه سرگردانی؟!
محتاج نباشد این معانی به بیان
بر حکمت اوست منطقت برهانی
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳۱
خوش آنکه ندارد غم فرزند و زنی
از خار تعلق بجگر نیش زنی
غم نیست کسی را که تعلق نبود
غربت نکشد آنکه ندارد وطنی
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳۲
در مبحث علم، تندخویی چه کنی؟
جنگ و جدل و درشت گویی چه کنی؟
این مجلس درس است، نه میدان قتال!
این حق جویی است، جنگ جویی چه کنی؟!
واعظ قزوینی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳۳
آجل خواهی، به فکر عاجل چه روی؟!
منزل جویی، چو خر به این گل چه روی؟!
گر طالب علمی، طلب دنیا چیست؟!
حق می‌طلبی، از پی باطل چه روی؟!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱ - در بنای مدرسه نواب سلطان
در زمان دولت خاقان عهد
آن چراغ افروز شرع مصطفی
شاه دین عباس ثانی، آنکه هست
رایت قانون دین، از وی بپا
از رخ آیینه ایام گشت
صیقل شمشیر او، ظلمت زدا
کرده در گردون دوام دولتش
پنجه خورشید را، دست دعا
شد ز همت، بانی این مدرسه
آن محیط دانش و، کان سخا
پشت دین،«نواب سلطان » آنکه هست
بردرش اهل جهان را التجا
اهتمامش کرد از این محکم اساس
کاخ دانش را، ز رفعت چرخ سا
بهر کسب فیض، توفیقم کشید
دامن دل سوی آن عالی بنا
گفتمش تاریخ جویان کاین کجاست؟
گفت، «درد جهان را دارالشفا»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲ - در رسیدن کسی بشغل قضاوت سرود
این منصب والا، بتو میمون بادا
بد خواه تو را، جگر ز غم خون بادا
چون دادرس خلق شدی، شد تاریخ
«این دادرسی برتو همایون بادا»
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۳ - تاریخ انجام عمارت خان عادل
جهان عقل و دانش، «خان عادل »
که حکمش را، جهانی بنده بادا
سریر معدلت، دایم مزین
بآن یکتا در ارزنده بادا
بسان کشتزار از ابر، دایم
جهانی از کفش شرمنده بادا
ز شرم عفو، چون از تیغ قهرش
سر خصمش به پیش افگنده بادا
ز خاک هستی، از باد نهیبش
نهال عمر دشمن کنده بادا
دلش ز آب حیات عدل و احسان
چو نام وی، همیشه زنده بادا
بنا فرمود، این عالی عمارت
در آن با خوشدلی پاینده بادا
بچابکدستی فراش اقبال
درآن فرش نشاط افگنده بادا
بجاروب دعا، فراش اخلاص
غبار غم از آن روبنده بادا
در آن پیوسته گلریزان عشرت
ز گلهای سرور و خنده بادا
مدام آوازه قانون عدلش
بجای مطرب و سازنده بادا
چو اقبال و سعادت، دولت آنجا
بخدمت روز و شب چون بنده بادا
ز چرخ سقف آن، خورشید دولت
بجای شمسه اش تابنده بادا
درش، چون روی صاحب گاه و بیگاه
بروی دوستان پرخنده بادا
پی تاریخ آن، کلکم رقم کرد
که، «این زیبا بنا، فرخنده بادا»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۴ - تاریخ مرگ حاجی محمد حسین
چو رو کرد «حاجی محمد حسین »
بجنت از این عالم بی بقا
خروشان و جوشان ز دنبال او
روان گشت خون دل از دیده ها
دراین گلشن از تندباد اجل
چه آزاده نخلی درآمد ز پا!
گلی رفت زین بوستان! کز غمش
فراموش شده بلبلان را نوا
طالب کرد تاریخ فوتش ز من
عزیزی بطرز سخن آشنا
برآوردم از روی اخلاص دست
بگفتم: «بیامرزد او را خدا»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۵ - تاریخ ساختمان تالاب رضی آباد
شد در «رضی آباد» بنا این تالاب
تا دل ز غبار غم بشویند احباب
تالار بفیض آن چو دیدم، تاریخ
گفتم که:«بود محیط فیض این گل آب »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۶ - تاریخ افزایش منصب صدر اعظم شاه عباس ثانی
ز خدمت شناسی شنهنشاه عادل
که برکوه باشد از او پشت مذهب
ز بس کوفت عدلش سر ظالمان را
بدزدد بخود دم، چو زنبور عقرب
بعهدش برآید اگر ناله از نی
شود لرز از بیم او شیر را تب
ز بیمش چو هم کسوت شبروان شد
ز شبنم کند گریه بر روز خود شب
برای دعا گویی دولت او
چو گل هر دهان را ضرور است صد لب
بیفزود بر منصب صدراعظم
ز مهرش کنون به در شد ماه منصب
سحاب عطا، قلزم فضل و دانش
که او راست پیر خرد طفل مکتب
بکاغذ رسانید تا حرف قدرش
سیه گشت از بس گرانی، مرکب
ز بس همتش میکند پیشدستی
ندارد کسی فرصت عرض مطلب
میانجی نخواهد ز بس همت او
نخواهد کشد مدعا، منت لب
چو گیتی ز صیت عطایش الهی
بود جام دل از نشاطش لبالب
چو منصب فزودش بتاریخ گفتم:
«ببالید بر خود از او جاه و منصب »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۷ - تاریخ زیبا بنائی
در این نیکو بنای دلگشا، از لطف حق هرگز
مبادا خاطرت از روزگار اندوهگین یارب
بدینسان کز زمین برخاست این دلکش بنا، دایم
در او تخم امید از خاک بر خیزد چنین یارب
در او جمعیت دلها، شود جاروب گرد غم
در او پیوسته با عیش و طرب باشی قرین یارب
گره از ابرو گشاید گرچه چون ناخن خم طاقش
ترا از غم گره هرگز نیفتد بر جبین یارب
پی تاریخ آن برداشتم دست دعا، گفتم:
«مبارک باد این زیبا بنای دلنشین یارب »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۸ - تاریخ ساختن پنجره رواقی
ساخت بعهد خوش دولت «عباس شاه »
پنجره این رواق، آصف نیکو صفات
عقل چو تاریخ این پنجره پرسید از او
گفت: «بدیدم از این پنجره روی نجات »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۹ - تاریخ وفات سالک قزوینی
بلبل گلشن سخن «سالک »
کرد از این دار چون قفس رحلت
از سخن نام خود بکلک زبان
کرد بر صفحه جهان مثبت
گرچه او را نبود فرزندی
معنیی چند بست ازو صورت
گل بیخار بود، از آن خلقی
میفرستند هر دمش رحمت
گفت تاریخ فوت او واعظ
«شده او سالک ره جنت »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۰ - در تاریخ ساختمان عمارتی
ره آوردی ضرورت بود ما را
مبارک باد این شیرین عمارت
ره آورد اینکه گفتم بهر تاریخ:
«مبارک باد الهی این عمارت »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۱ - تاریخ ساختمان طاقی
چون بحکم شاه دین پرور «سلیمان » زمان
آنکه از عدلش جهان امروز رشک جنت است
چشم عقل دور بینش، پاسبان ملک دین
فکرت رای متینش، برج حصن دولت است
هر نظر گرداندن از حزمش، بگرد مملکت
رشته گلدسته آیین ملک و ملت است
ابر جودش، آبیار مزرع امید خلق
برق تیغش باغبان گلشن امنیت است
هم ز سعی بنده درگاه او«ریواس بیگ »
آنکه او را از کرم، تعمیر دلها عادت است
شد تمام این طاق عالی، کز شرف چون طاق دل
روز شب لبریز فیض، از یاد رب العزت است
از زلال فیض خاک این مقام پرصفا
گلشن نخل دعای شاه گردون حشمت است
گشت «باب الجنه »، زین عالی بنا تا سرفراز
بعد از این با صدر جنت از شرف هم رتبت است
دیدمش از دور، گفتم: آسمان است آن؟! خرد
از ره تاریخ گفت: «آن طاق باب الجنة است »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۲ - در مرگ یوسف نامی سرود
«یوسف » مصر نکویی، از جهان
رفت و، چشم عالمی گرینده است
حلقه در گوش نوازشهای اوست
نام حاتم در جهان تازنده است
هرکجا آزاده مردی در جهان
هست، از جان و دل او را بنده است
کهنه گرگ روزگار بی وفا
کم چنین «یوسف » بچاه افگنده است
از پی تاریخ، میگردید فکر
زآنکه هر جوینده یی یابنده است
ناگهانم هاتفی گفتا: چرا
فکر تاریخت برنج افگنده است؟
چون جهان را پشت پا زد، خود بگفت:
«مردم، اما نام نیکم زنده است »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۳ - در تاریخ ایالت یافتن خانی
دگر شان دولت بلندی گرفت
ز خانی که ایام جویای اوست
فلک احتشامی که انوار عدل
چو خورشید تابان ز سیمای اوست
فروزنده نجمی، ز برج کمال
که چشم خرد روشن از رای اوست
بود همتش کوهساری بلند
که سرچشمه جود در پای اوست
عرق ریزی ابرها در بهار
ز شرم کف سحر آسای اوست
در او نام حاتم نگنجد ز بس
جهان پر ز صیت کرمهای اوست
چنان وعده اش در وفا پرشتاب
که دیروز پس تر ز فردای اوست
گشاده جبین منیرش، گلی
ز گلزار خلق فرحزای اوست
نیارد قلم شد ز مسطر برون
چو مدحتگر طبع والای اوست
نیارد کشد تیغ خود بر کسی
که در سایه عدل وی جای اوست
بزرگی باو چون فروشد عدو؟
که فخر بزرگی ز بالای اوست!
خلاف سیه رو نگردد سفید
بملکی که فرماندهش رای اوست
برو باد یارب مبارک مدام
مقامی که خود زینت افزای اوست
خرد گفت از بهر تاریخ آن:
«ایالت قبایی ببالای اوست »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۴ - تاریخ انجام سفینه یی
این طرفه «سفینه »یی که در وی
کشتی کشتی قماش معنیست
گیرند بکف، چو اهل فضلش
چون کشتی نوح و، کوه جودیست
هر سوی ز اهل قال، بحثی
هر گوشه ز اهل حال، بزمیست
هر صفحه، ز قوت روح، خوانی
کزوی صد عمر میتوان زیست
هر سطر ز معنی روانبخش
جویی، از آب زندگانیست
الفاظ ز نکته های سیراب
هر یک صدفی پر از لآلیست
در پوست، چو گل نگنجد از شوق
پر بسکه زرنگ و معنیست
خود یک گل و، باغ و بوستانها
در هر ورقش، ولیک مخفیست
هر صفحه، ز شوخی معانی
چون پرده چشم مست لیلیست
تاریخ ملوک ملک فضل است
یا نسخه جمع و خرج گیتیست
گفتم تاریخ این سفینه:
«هی هی چه سفینه؟ بحر معنی است »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۵ - تاریخ انجام ساختمان کتابخانه یی
زین خانه ز بس برون شدن مشکل گشت
آسان نتواند نظر از شیشه گذشت
شد هشت از آنکه بهر تاریخ، از غیب
گفتند:«کتابخانه » میخواهد «هشت »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۶ - در تاریخ ساختمانی
از حکم «سلیمان » شه فرخنده سرشت
«باب الجنة » از این بنا گشت بهشت
اتمام چو یافت، از پی تاریخش
دل خامه گرفت و، «جنت خلد» نوشت
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۷ - در مرگ کسی
دلم قمری صفت کوکو زنان گفت
که: «آه آزاد سروی از چمن رفت »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۸ - تاریخ ساختمان خانه‌ای
مبارک باد این درگاه سعد میمنت بنیان
که از هر طاق آن پیداست چون بال هما، دولت
بود هر خشت آن دست دعا و، بهر تاریخش
همی گوید:«گشاده باد این درگاه با دولت »!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۱۹ - تاریخ انجام ساختمان گنبذی
خور اوج شاهنشهی، سایه حق
محیط کرم، کوه مجد و شهامت
«سلیمان ثانی » که روشن چراغی
ندارد چو او خاندان کرامت
ز سرکوب میخ وجود مخالف
دهد خیمه عدل و دین را اقامت
به او چشم خلق است روشن الهی
ز چشم بد خلق دارش سلامت
ز توفیق ایزد چو معمار عزمش
بتعمیر این روضه افراخت قامت
ز اتمام این گنبذش شد مهیا
پناهی عجب ز آفتاب قیامت
بتاریخش اندیشه رو داد و گفتم:
«شد آباد این بارگاه امامت »
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۰ - تاریخ ساختمان حمامی
از برکات عهد دولت شاه عادل
آنکه ز همت اوست، خانه شرع آباد
گشته ز آب تیغش، گلشن عدل خرم
رفته زباد گرزش، خرمن ظلم برباد
سبزه شود ز لطفش، تیشه بفرق خارا
آب شود ز بیمش، اره بپای شمشاد
بنده حضرت او، آنکه ز دولت او
ساخته همت او، خاطر عالمی شاد
قصر هنروری را، فطرت اوست شیرین
کوه سخنوری را، قدرت اوست فرهاد
علت شبهه ها را، دانش اوفلاطون
صورت معرفت را، خامه اوست بهزاد
لطف چو همتش عام، عقل چو دولتش رام
بخت «سعید» چون نام، فکر چو طبعش آزاد
همت عالیش را، یار چو گشت توفیق
کرد چنین بنائی بهر ثواب بنیاد
وه چه بنا؟! که هردم، جسم کثیف خلقی
همچو غذا فرو برد، همچو عرق برون داد
هرکه در آن درآمد، وقت برون شدن عقل
گفت ز بهر تاریخ:«صحت و عافیت باد»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۱ - در تولد کودکی سرود
نکو نام جانی، ولادت چو یافت
فلک گفت: لطف حقش یار باد
ز پیوند اقبال و دولت مدام
نهال جوانیش پر بار باد
ز فیض هوای عنایات حق
گل زندگانیش بی خار باد
ثمین گوهر درج اقبال و جاه
که نامش در گوش گفتار باد
پی مولدش عقل تاریخ گفت:
که:«حقش همیشه نگهدار باد»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۲ - تاریخ آبادانی خرم آباد علی بیگ
ای سرافراز نهال چمن حشمت و جاه
کشت امید ترا، خرم و پر حاصل باد
دوستانت، همه چون خوشه سرافراز مدام
خصم بد تخم تو، چون تخم بزیر گل باد
شیر باران فیوضات الهی، شب و روز
بر سر کشته ات، از ابر کرم نازل باد
«خرم آباد» که شد خرم و آباد از تو
توشه هر دوجهان تو، از آن حاصل باد
همچنان کز تو شد این بائره آباد مدام
لطفت، آباد کن بائره هر دل باد
فیض آثار تو، در دفتر گیتی باقی
باقی عمر تو، هر روز از آن حاصل باد
بهر تاریخش، از اخلاص دعائی دارم:
«یاعلی، مقصد کونینت از آن حاصل باد»
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۳ - در آبادانی محلی
بحمدالله، این موضع پرصفا را
بخیر آمد انجام از لطف ایزد
بخیر است انجام آن نیک بختی
که شد بانی این بنا از سر جد
ز اندیشه جستم چو تاریخ، گفتا:
«بگو بود میخانه، گردید مسجد»!
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۴ - تاریخ آیینه کاری عمارتی
این مبارک عمارت دلکش
که گزندش ز چشم بد نرسد
عقل تاریخ نصب آینه اش
گفت: «مرآت چهره مقصد»
واعظ قزوینی — ماده تاریخ — شمارهٔ ۲۵ - در تاریخ در تازه مسجدی
از حکم شه، این در چو به مسجد واشد
هر سو پی تاریخ، دلم جویا شد
ناگاه سروشی آمد از عالم غیب
«ای بنده بیا که باب رحمت واشد»!