mabidan/ganjoor huggingface dataset:
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۸
رفت آنکه طلبگار وصالت باشم
جویای رخ خجسته فالت باشم
بنمای جمال عشق عشاق خودم
تا عاشق عاشق جمالت باشم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۹
خوش با دگرانی ای به رخ رشک پری
بر من همه راه ناخوشی می سپری
چون دولت سود وصل تو یافت نشد
در ماتم نایاب من و نوحه گری
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۰
با تیغ تو گر سرنفرازم چه کنم
سر در ره عشق تو نبازم چه کنم
چون دولت یافت نشد نصیب دگران
با محنت نایاب نسازم چه کنم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۱
گفتی که سیاه است تو را خرقه به رنگ
آورده ام این رنگ من از دیر فرنگ
هر لحظه چو ناقوس کشم از دل تنگ
از دوری آن دیر جگر سوز آهنگ
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۲
آن مه که به دل حرف وفا کرده درست
دی بود به حمام پس از صبح نخست
آبی به سرم ریخت ز سرچشمه لطف
وز لوح دلم نقش بتان پاک بشست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۳
قلبی بصفاء خدکم مفتون
نطقی بصفات قدکم موزون
از عشق شما جنون من نیست عجب
انتم لیلی و صبکم مجنون
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۴
ای از تو مرا گوش پر و دیده تهی
خوش آنکه ز گوش پای در دیده نهی
تو مردم دیده ای نه آویزه گوش
از گوش به دیده آکه در دیده بهی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۵
ای پایه بخل از تو شده پست سخا
وز ساغر لطف تو جهان مست سخا
می بود سخا پی سپر بخل شده
بگرفت سخای دست تو دست سخا
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۶
از زیب خطت عذار نایافته زین
نبود ز تو تا مه سر مویی مابین
باشد زشعاع رخ دو چشم تو دو عین
بینی الفی کشیده بین العینین
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۷
گل گر چه کشد سرزنش از خار درشت
رو با تو و بر درخت خود دارد پشت
با قد تو شاخ گل مگر دعوی کرد
کش گل به طپانچه می زند غنچه به مشت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۸
خورشید می آنکه ساقی و دور مدام
دیده ست ز تدویر صراحیش مقام
بر حلق صراحی گذرد چون مه نو
در دایره جام شود ماه تمام
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۹
بشکافت زمین به سبزه و گل بشکفت
شد در چمن آشکار اسرار نهفت
گر بود کدورتی ز دی جنبش باد
از سایه شاخ ساخت جاروب و برفت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۰
پیری دیدم ز نقش هستی ساده
قفل همه مشکلات را بگشاده
گفتم که اراده چیست ای آزاده
فرمود که ترک ما علیه العاده
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۱
ای نطق تو آب زندگی را منبع
در هر نفست نفیس گنجی مودع
آلوده مکن دهان بما لا یعنی
فرسوده مکن زبان بما لاینفع
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۲
جامی عمری به خلق عالم پیوست
زان شیوه نیامدش بجز باد به دست
فارغ ز همه کنون به کنجی بنشست
از دوستی و دشمنی خلق برست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۳
هستم ز علایق جهان آزاده
دارم همه اسباب طرب آماده
اشعار ندیم و کسب دانش معشوق
دفتر دف و کلک نی سیاهی باده
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۴
در دایره وفا نیی یک ساعت
بی داعیه جفا نیی یک ساعت
گر از نظرم جدا شدی باکی نیست
چون از دل من جدا نیی یک ساعت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۵
ماییم ز فیض جود آن جان و جهان
فانی شده در شهود آن جان و جهان
بس نیست شدیم و هست تا روشن شد
نابود جهان و بود آن جان و جهان
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۶
گر بیدارم اسیر صد شور و شرم
ور در خوابم ز عقل و دین بی خبرم
هرگه که به حال خویشتن درنگرم
خواهم که لباس عمر بر خود بدرم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۷
ای خواجه به کوی اهل دل منزل کن
در پهلوی اهل دل دلی حاصل کن
خواهی بینی جمال معشوق ازل
آیینه تو دل است رو در دل کن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۸
دل بهر تو صد تیغ ملامت خورده ست
صد زخم ز تیغت به قیامت برده ست
در عهد تو چون کسی سلامت طلبد
روزی که تو زاده ای سلامت مرده ست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵۹
دل را ز تو غیر روشنی خود چه رسد
جان را به تو جز فروتنی خود چه رسد
در عشق تو نیست طاقت دوستیم
با خلق جهان به دشمنی خود چه رسد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۰
ای خواجه مرا به لطف خود پروری
زآوردن پشت و دنبه فربه کردی
بنشستی و دنبه را به رغبت خوردی
بردی به شکم آنچه به پشت آوردی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۱
سنبوسه که دی خواجه فرستاد به من
آورد یکی شوخ پریزاد به من
بنشست وز سنبوسه که آورد دو دانگ
خود خورد و چهار دانگ را داد به من
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۲
بر ظلم خود ار تو ایست خواهی کردن
سرمایه عمر نیست خواهی کردن
زین گونه که کافر مظالم شده ای
آخر ده خود دویست خواهی کردن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۳
خوش آنکه به صد پاره چو میغت بینم
جان داده به افسوس و دریغت بینم
بی تیغ شدی کشته چو قاضی گشتی
خواهم پس ازین کشته به تیغت بینم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۴
نی در دستم ز گنج دانش درمی
نی از پایم به راه بینش قدمی
خوش آنکه ز لطف سود نوک قلمی
بگذاشت به لوح هستی از من رقمی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۵
از دعوی و بارنامه بگرفت دلم
وز گفت و شنید عامه بگرفت دلم
ای شاه قلندران خدارا نظری
کز ریش و فش و عمامه بگرفت دلم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۶
نوباوه بستان لطایف سخن است
دیباچه دیوان معارف سخن است
سری که مقدسان ازان محرومند
سر بر زده از زبان عارف سخن است
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۷
این نسخه کزو عهد کهن شد تازه
وافتاد به هر مقام ازو آوازه
جلدش باد از ادیم فیروزه چرخ
وز تافته رشته های خور شیرازه
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۸
هر دم طرحی زمانه بنیاد کند
دلهای شکسته را ازان شاد کند
نقشی بکشد ز نو بر این لوح کهن
تا آینده گذشته را یاد کند
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶۹
این مرغ خجسته فر که میمون بادا
پروازگهش فراز گردون بادا
از اوج قبول بال اقبال زنان
بر شاه جهانیان همایون بادا
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷۰
این نسخه که نزهتگه عقل و جان است
در خوبی او چشم خرد حیران است
خرم چمنیست از گل و ریحان پر
اوراق گل و خطوط اوریحان است
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷۱
خوش آنکه ز داغ عشق تابی دارد
در دیده ز ابر شوق آبی دارد
از همدمی بی خبران تافته روی
کنجی و کفافی و کتابی دارد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷۲
بر لوح زمانه نیست یک حرف صواب
از حرفه حرف خوانیش روی بتاب
بی گوش و زبان چه خوش بود فهم خطاب
زین خامش گویا که کتاب است کتاب
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷۳
خوشتر زکتاب در جهان یاری نیست
در غمکده زمانه غمخواری نیست
هر لحظه ازو به گوشه تنهایی
صد راحت هست و هرگز آزاری نیست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷۴
ای دیده ز نقش تو نگارستانی
سلک مژه بی گل تو خارستانی
از مرغ خزان رسیده خاطر من
شد تحفه مجلست بهارستانی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱
معشوق ازل که هر که دل بست بدو
پیوند ز خود گسست و پیوست بدو
هستی همه زوست بلکه هستی همه اوست
او هست به خویش و دیگران هست بدو
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲
ای عشق که با هزار چون بی چونی
از هر چه گمان برند ازان بیرونی
هفتاد و دو ملت آنچه گفتند تو را
هستی همه و از همه هم افزونی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳
یارب برهان ز قید اسباب مرا
وز ربقه بندگی ارباب مرا
گر دولت یافت را نیم شایسته
محروم مکن ز درد نایاب مرا
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴
سرچشمه محنت و طرب هر دو تویی
سرمایه راحت و تعب هر دو تویی
حاشا که کنم جز به تو نسبت کاری
زینسان که مسبب و سبب هر دو تویی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۵
نی دفع عطش ز تشنگان آب کند
نی رفع کلال خفتگان خواب کند
حاشا که کند غیر مسبب کاری
لیکن ز پس پرده اسباب کند
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۶
گر بوی تو از باد سحر یافتمی
از دولت جاودان خبر یافتمی
ور بر درت امکان گذر یافتمی
اسباب سعادت همه دریافتمی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۷
خواهیم به بستر هلاک افتادن
وز پایه عالی به مغاک افتادن
ناپخته هنوز میوه جان به کمال
خواهد ز درخت تن به خاک افتادن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۸
دنیا که گرفت در دل و جان جایت
هان تا به بخیلی نکند رسوایت
آن را به کسی ده که بگیرد دستت
یا پیش سگی نه که نگیرد پایت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۹
ای مه ز فروغ رایت افروخته چهر
بر رسم فدی گرد سرت گشته سپهر
افشان ز سحاب کرم آبی که دمد
از شوره زمین اهل کین سبزه مهر
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۰
زان گونه کز ابر آمدی برف به بار
امروز کند شکوفه را باد نثار
بین برف و شکوفه چه به هم می مانند
آن هست شکوفه دی این برف بهار
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۱
ای خوار و عزیز ری همه خاک رهت
روشن بصر اصفهان ز گرد سپهت
تبریز و عراق ساحت بارگهت
بر چهره فارس خال چتر سیهت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۲
بی سود یقین دم زیانی می زن
بر گرد یقین تار گمانی می تن
مرگ است یقین چنانچه در قرآن است
باشد برسی به مرگ جانی می کن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۳
خواجه که ندیده چشم کس خوانش را
نشکسته به دندان طمع نانش را
دریوزه گری خواست ز وی مشتی آرد
کرد آرد به زخم مشت دندانش را
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۴
ای خاک رهت سرمه روشن بصران
سوی تو روان به دیده صاحبنظران
ناید از ما شکسته یا بسته پران
جز سوی تو پرواز به بال دگران
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۵
ای دیده حقیقت جهان گذران
سوی تو به دیده ره سپر دیده وران
من هم لنگان از عقب رهسپران
می آیم و آن نیز به پای دگران
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۶
در خلوت تنگ تافت آن شیخ کرخ
بس گرم تنورکی شب از شوره و مخ
گویی که گشاد مالک اندر برزخ
در گور شقی دریچه ای از دوزخ
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۷
در حیز دهر برفی افتاد شگرف
خواهد شد ازان جهان یکی قلزم ژرف
خورشید غزاله نام نخجیرآسای
از کوه برآمد و فرو رفت به برف
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۸
آن گل که اجل به سینه چاک افکندش
صد رخنه به جان دردناک افکندش
چون نیم شکفت غنچه بشکافته سر
تیغ ستم خسان به خاک افکندش
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۱۹
دوران فلک نیست به ما راست هنوز
با ما در بند شور و غوغاست هنوز
بی جرم بریخت خون ما خسته دلان
وین طرفه که جرم از طرف ماست هنوز
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۰
از تیغ خسان اگرچه بیداد رسد
صد زخم ستم بر دل ناشاد رسد
خاموش کنم که دانم آخر روزی
خاموشان را خدا به فریاد رسد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۱
ای کرده به بر قبای فیروزه چو گل
لاله ز تو در مقام دریوزه چو گل
دامن مکش از دست من امروز و مباش
مغرور به این جمال یکروزه چو گل
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۲
این خانه نه منزل نشاط است و طرب
هست از پی آنکه تا کشی رنج طلب
هم شب آری به روز و هم روز به شب
در کسب کمال نفس و تحصیل ادب
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۳
این کنج فراغت است و خلوتگه راز
اسباب حضور دل در او یافته ساز
بادا بر وی صد در جمعیت باز
درهای پریشانی ایام فراز
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۴
این نقش بدیع حیرت افزاینده
صد نادره غریب بنماینده
بادا منشور دولت پاینده
بر کار گذارنده و فرماینده
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۵
تا بر سر خود پات نبینم نروم
تا بر در خود جات نبینم نروم
بهر تو ز دیده منظری ساخته ام
در منظر خود تات نبینم نروم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۶
رفتی سوی گشت و نامدی چونست این
یک هفته گذشت و نامدی چونست این
گفتی که چو هفته ای شود باز آیم
شد هفت تو هشت و نامدی چونست این
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۷
این شکل مدور که نه پایی نه سری
مانع بود از گزند هر کینه وری
گویا که دعای خلق گرد آمده است
وز سهم حوادث شده شه را سپری
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۸
گردون که پی پاس ز سهم خطرت
گردد شب و روز چون سپر گرد سرت
گر بتواند به میخ انجم دوزد
قبه صفت آفتاب را بر سپرت
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۲۹
ای در صف مردانگی از سست رگان
وی در ره دون همتی از تیزتگان
جز گرد عوانان نبود گشتن تو
تو سگ مگسی بلی عوانان چو سگان
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۰
عمری گفتم غذا ز کافور کنم
تا شهوت طبع را ز خود دور کنم
اکنون که بیاض شیب کافورم داد
از بی خردی میل سقنقور کنم
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۱
ای اشک که امشبم به رو افتادی
در صحبت جانان نه نکو افتادی
من بودم و یار و خلوت اکنون شده ام
حیران که تو از کجا فرو افتادی
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۲
بر حرف هنر خطی ز عیب اندرکش
وز روی یقین نقاب ریب اندرکش
پا در دامان و سر به جیب اندرکش
سر دل و جان به ستر غیب اندرکش
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۳
جامی روزی فلک به دادت برسد
وز بند زمانه صد گشادت برسد
پای از سر خویش و کرسی از زانو کن
تا دست به دامن مرادت برسد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۴
جامی کمی زمانه از بیشی به
در کار جهان واپسی از پیشی به
در هر امری عاقبت اندیشی به
در عاقبت امور درویشی به
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۵
راه طلبم ز پای و پی خالی چند
بزم طربم ز نای و نی خالی چند
پیمانه من زمانه پر خواهد کرد
دستم ز قدح قدح ز می خالی چند
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۶
احمد که اجل به قتل او تیغ کشید
وز دهر بجز زهر شهادت نچشید
آورد خرد برون چو این نکته شنید
تاریخ وفات او ز مقتول شهید
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۷
دارم دلی از خون جگر مالامال
کو قاصد باد صبح یا پیک شمال
کز پیر بلادیده کنعان فراق
گوید خبری به یوسف مصر جمال
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۸
ای رشک شکر لب تو از لطف سخن
هر دم به تو نو امید یاران کهن
کامم ز لبت همیشه شیرین بوده ست
زابروی ترش کام مرا تلخ مکن
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۳۹
کی بنده ز لطف شاه خود بگریزد
وز مایه عز و جاه خود بگریزد
جز سایه او نیست پناه دگرش
حاشا که کس از پناه خود بگریزد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۰
در راه طلب طالب و مطلوب نماند
در بزم طرب راغب و مرغوب نماند
نیل فلک از موج قضا طغیان کرد
در مصر بقا یوسف و یعقوب نماند
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۱
عمری دل من ز شوق یعقوب تپید
یعقوب برفت و روی یعقوب ندید
رنجی که به من از غم یعقوب رسید
هرگز یعقوب از غم یوسف نکشید
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۲
آب سخنم روان که می خواهم نیست
شایسته به هر زبان که می خواهم نیست
از گفت و شنید و خواندن آن هستم
شرمنده که آنچنان که می خواهم نیست
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۳
از سوزش سودای تو ای شاه فرید
دارم دل ریش را نمکسود قدید
هرچند بود جدید را ذوق دگر
ما را ز قدید تو بود ذوق جدید
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۴
آن مه که ز شاه قصه چون بنویسد
بر لوح سپهر نیلگون بنویسد
بادش چندان بقا که در سیرت او
صد دفتر تاریخ فزون بنویسد
جامی — رباعیات — شمارهٔ ۴۵
گفتم به فلان که رنجت از مهمان چیست
هر نیم شبت ز دست او افغان چیست
گفتا که تو را زبان بدین جنبان چیست
سگ داند و کفشگر که در انبان چیست
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱
غره دولت بود در صورت تیغت عیان
گفتم اینک یک دو حرف از دولت آخر زمان
دی کشیدی زلف در پی کی بود ای سرو ناز
عمر را پایان که بنمودی در او زلف دراز
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۲
دل ز لعلش چو قوت بی‌حد یافت
در یکی لحظه رو به مقصد تافت
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۳
چو عفوت بی‌حد افتاده‌ست دریاهاست پنداری
که پیدا نیست قعرش پیش جامی جز به دشواری
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۴
یارم چو شود به طوف بستان مایل
گل دل بکند ز برگ خود خوار و خجل
بیند رخ او و سر نهد در عقبش
وانگه دهدش خبر ز بی برگی گل
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۵
زیور خود به مسیح ار دهد آن شوخ ملیح
مهر و مه بوسه زند بر لب و دندان مسیح
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۶
چو در ساغر ببیند درد باده
شود تایب ز تاج توبه ساده
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۷
دی مرغک خامه بهر نامت
بر صفحه نامه شد رقم کوش
مجروح شد از دو حرف آن روح
مدهوش شد از دو حرف آن هوش
منقار زدن برای دانه
بعد از همه شد بر او فراموش
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۸
بر دل از رنج طمع بار منه
طلب بی طمعی آخر به
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۹
هرگه که رسد به فارسی سوق سخن
رکنی دو ز شرع را به آن ترجمه کن
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۰
آمد آن سرو روان بیرون به پا گیسوکشان
شد مرا مربوط با هر موی او رگ‌های جان
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۱
شد نهان زابروی تو مه چو هلال اول شب
به دعا طالب مه گو بگشا گوشه لب
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۲
ابروی تو به صورت ظاهر چو بنگرم
ماه بلند مرتبه را یاد ناورم
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۳
از روی تو بر مصحف چون نور فتد ماها
از طره مشکینت خوانیم دراو طاها
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۴
سمنبر انجمن بین که نی سمن نه چمن
به روزگار تو دارد نشان ز هستی من
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۵
در زلف تو از راست سوی چپ کششی نیست
آری طرف راست گرفتن ز چپ اولی ست
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۶
ای آمده سوی بیدلان دیر به دیر
وز سنگدلی به خونشان گشته دلیر
دیدم رخ خوب تو در اثنای دو روز
چون بنمودی میان امروز و پریر
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۷
چون جمع شود ز عقل و دین قافله‌ها
عشق تو کند« عالیها سافلها»
عشق تو که فرض ماست چون روی نمود
سهل است اگر فوت شود نافله‌ها
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۸
می نماید شاخ ریحان ترت بر آفتاب
بین دل ما را که چون مانده‌ست ازین در پیچ و تاب
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱۹
توبه در عشق یا ورع در می
جام جامی شکست وای به وی
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۲۰
از نقش شفا بسم دلا وصل حبیب
حاشا که خرم به نسیه درمان طبیب
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۲۱
از آتش سودای تو دم زد دل من
بر طارم افلاک علم زد دل من
دامان امید را ز مقصد پر یافت
در پیروی تو تا قدم زد دل من
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۱
نیست در راه صداقت چپ و راست
نیست در دین صداقت کم و کاست
نقطه ای گر ز صداقت پاشد
آن صد آفت نه صداقت باشد
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۲
گفت دانایی چو پرسیدم که قلب العبد این
از سر بینش که قلب العبد بین الاصبعین
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۳
بر حاشیه لوح جمال تو قلم
حرفی دو ز مشک سوده کرده ست رقم
هوش من ازان دو حرف مدهوش شده ست
مدهوش تو را ز رفتن هوش چه غم
جامی — اشعار پراکنده — شمارهٔ ۴
هرکس که ازین جهان دلگیر بجست
از ننگ وزیر و منت میر برست
جامی — اشعار پراکنده — بحر طویل
سقاک الله ای دیار
که از دور روزگار
تهی مانده ای ز یار
من و جان بی قرار
به گرد تو اشکبار
چه پنهان چه آشکار
چو ابری که در بهار
کند گریه بر چمن
به هر هر منزل و مقام
که آن سرو خوشخرام
به یاران نشسته رام
به عشرت گرفته جام
وزان جام شادکام
به جایی نهاده گام
برآنجای صبح و شام
نهم روی خویشتن
درین دلگشا محل
چو فردوس بی بدل
ز دوران پر حیل
چه بینم بجز خلل
کنم تا برد اجل
سر رشته امل
گهی ناله بر طلل
گهی گریه بر دمن
به هر جا زمین نشین
شد آن یار نازنین
به چشم من غمین
که دارد به تیغ کین
به جانم غمش کمین
خس و خار آن زمین
به از سرو و یاسمین
به از سنبل و سمن
دلی دارم ای نسیم
ز هجران او دو نیم
چو هر بزم را ندیم
تویی ناکشیده بیم
گذر کن بر آن حریم
که آن مه بود مقیم
درآن روضه نعیم
بگو شرح حال من
چو آن یار دل گسل
به قتلم دهد سجل
وزآن قتل تنگدل
به رفتار معتدل
به خاکم رسد خجل
به جانش کنم بحل
ز شوقش چو گل ز گل
زنم چاک پیرهن
درین خطه خطر
حذر جامیا حذر
که با طبع نکته ور
کنی دعوی هنر
به کف چو نبودت زر
سخن گر شود گهر
کجا یار سیمبر
نهد گوش بر سخن
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب اول در حکمت - مذهب منسوخ
حکما در حد حکمت فرموده اند: الحکمه استکمال النفس الانسانیه فی قوتیها العلمیه و العملیه. اما العلمیه فانها تعلم حقایق الاشیاء کماهی، و اما العملیه فانها تحصیل ملکه نفسانیه بها تقدر علی اصدار الافعال الجمیله و الاحتراز عن الافعال القبیحه و تسمی خلقا یعنی در نفس ناطقه دو قوه مرکوز است و کمال او به تکمیل آن دو منوط: یکی قوه نظری و یکی قوه عملی قوه نظری آن است که شوق او به سوی ادراک معارف و نیل به علوم باشد تا بر مقتضای آن شوق کسب(معرفت) اشیاء چنانکه حق اوست حاصل کند، بعد از آن به معرفت مطلوب حقیقی و غرض کلی که انتهای جمله موجودات است- تعالی و تقدس- مشرف می شود تا به دلالت آن معرفت به عالم توحید بل به مقام اتحاد رسد و دل او ساکن گردد که :الا بذکر الله تطمئن القلوب و غبار شبهت و زنگ شک از چهره ضمیر(او) و آیینه خاطر او سترده گردد، چنانکه شاعر گفته است:
به هر کجا که در آید یقین، گمان برخاست
و قوه عملی آن باشد که قوی و افعال خود را مرتب و منظوم گرداند، چنانکه با یک دیگر مطابق و موافق شوند تا به واسطه آن مساوات اخلاق او مرضیه گردد. هر گاه این علم و عمل بدین درجه در شخص جمع آید او را انسان کامل و خلیفه خدا توان گفت، و مرتبه او اعلی مراتب نوع انسان باشد چنانکه حق تعالی فرمود: یوتی الحکمه من یشاء و من یوت الحکمه فقد اویی خیرا کثیرا و روح او بعد فراق بدن به نعیم مقیم و سعادت ابد و قبول فیض خداوند مستعد گردد، و:
این کار دولت است کنون تا کرا رسد
تا اینجا مذهب قدما و حکماست.
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب اول در حکمت - مذهب مختار
چون بزرگان و زیرکان خرده دان که اکنون روزی زمین به ذات شریف ایشان مشرف است در تکمیل روح انسانی و مرجع و معاد آن تامل نمودند و سنن و آرای اکابر سابق را پیش چشم بداشتند، خدمتشان را بدین معتقدات انکاری تمام حاصل آمد. می فرمایند« بر ما کشف شد که روح ناطقه اعتباری ندارد، و بقای آن به بقای بدن متعلق است و فنای آن به فنای جسم موقوف»؛ و می فرمایند که« آنچه انبیا فرموده اند که او را کمال و نقصانی هست و بعد فراق بدن به ذات خود قائم است و باقی خواهد بود محال است، و حشر و نشر امری باطل. حیات عبارت از اعتدال ترکیب بدن باشد. چون بدن متلاشی شد آن شخص ابدا ناچیز و باطل گشت.آنچه عبارت از لذات بهشت و عقاب دوزخ است هم در این جهان می تواند بود، چنانکه شاعر گفته است:
آن را که داده اند همین جاش داده اند
و آن را که نیست وعده به فرداش داده اند
لاجرم از حشر و نشر و عقاب و عذاب و قرب و بعد و رضا و سخط و کمال و نقصان فراغتی تمام دارند، و  نتیجه این معتقد آنکه همه روزه عمر در کسب شهوات و نیل به لذات مصروف فرموده می گویند:
ای آنکه نتیجه چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
بازآمدنت نیست چو رفتی رفتی
و اکثر این رباعی را بر صندوقچه گور پدران می نویسند:
زین سقف برون رواق و دهلیزی نیست
جز با من و تو عقلی و تمییزی نیست
ناچیز که وهم کرده کان چیزی هست
خوش بگذر از این خیال کان چیزی نیست
و به سبب این عقیده است که قصد خون و مال و عرض خلق پیش انسان خوار و بیمایه می نماید:
بر او یک جرعه می همرنگ آذر
گرامی تر ز خون صد برادر
الحق زهی بزرگان صاحب توفیق که آنچه چندین هزار سال با وجود تصفیه عقل و روح (بر دیگران) محجوب ماند، بی زحمتی بر ایشان کشف شد.
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب دوم در شجاعت - مذهب منسوخ
حکما فرموده اند که نفس انسانی را سه قوه متباین است که مصدر افعال مختلف می شود: یکی قوه ناطقه که مبدا فکر و تمییز است؛ دوم قوه غضبی، و آن اقدام بر اهوال و شوق ترفع و تسلط بود، و سوم قوه شهوانی- که آن را بهیمی گویند- و آن مبدا طلب غذا و شوق به ماکل و مشارب و مناکح بود.
هر گاه انسانی را نفس ناطقه به اعتدال بود در ذات خود و شوق به اکتساب معارف یقینی ، علم حکمت او را به تبعیت حاصل آید؛ و هر گاه که نفس سبعی یعنی غضبی باعتدال بود و انقیاد عاقله نماید نفس را از آن فضیلت شجاعت حاصل آید و هرگاه که حرکت نفس بهیمی باعتدال بود و نفس عاقله را متابعت نماید فضلیت عفت او را حاصل آید. چون این سه جنس فضیلت حاصل آید و با هم ممازج گردند از هر سه، حالی متشابه حاصل گردد که کمال فضایل بدان بود، و آن را فضیلت عدالت گویند.
و حکما شجاع کسی را گفته اند که در او نجدت و همت بلند و سکون نفس و ثبات و تحمل و شهامت و تواضع و حمیت و  رقت باشد. آن کس را که بدین خصلت موصوف بود ثنا گفته اند و بدین واسطه در میان خلق سرافراز بوده و این عادت را قطعا عار نداشته اند بلکه ذکر محاربات و مقاتلات چنین کسی را در سلک مدح کشیده اند و گفته اند که:
سر مایه مرد مردانگی است
دلیری و رادی و فرزانگی است
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب دوم در شجاعت - مذهب مختار
اصحابنا می فرمایند که شخصی که بر قضیه هولناک اقدام نماید و با دیگری به محاربه و مجادله در آید، از دو حال خالی نباشد: یا به خصم غالب شود و بکشد، یا بعکس. اگر خصم را بکشد خون ناحق در گردن گرفته باشد، و تبعت آن لاشک عاجلا و آجلا- بدون ملحق گردد؛ و اگر خصم غالب آید آن کس را راه دوزخ مقرر است.چگونه عاقل به حرکتی که احد طرفین آن بدین نوع باشد اقدام نماید؟
کدام دلیل روشن تر از اینکه هر جا عروسیی یا سماعی یا جمعیتی باشد مشتمل بر لوت و حلوا و خلعت و زر، مخنثان و هیزان و چنگیان و مسخرگان را آنجا طلب کنند؛ و هر جا که تیر و نیزه باید خورد، ابلهی را باد دهند که «تو مردی و پهلوانی و لشکرشکنی وگرد دلاوری» و او را برابر تیغ ها بدارند تا چون آن بدبخت را در مصاف بکشند هیزگان و مخنثان شهر شماتت کنان...جنبانند و گویند:
تیره و تبر و نیزه نمی یارم خورد
لوت و می و مطربم نکو می سازد
و چون پهلوانی را در معرکه بکشند هیزگان و مخنثان از دور نظاره کنند و با هم گویند:«ای جان خداوندگار هیززی و دیرزی» مرد صاحب حزم باید که روز هیجاء قول پهلوانان خراسان را دستور سازد که می فرمایند:« مردان در میدان جهند ما در کهدان جهیم.» لاجرم اکثر گردان و پهلوانان این بیت را نقش نگین خود ساخته اند:
«گریز بهنگام پیروزی است»
خنک پهلوانی کش این روزی است
از نوخاسته یی اصفهانی روایت کنند که در بیابانی مغولی بدو رسید، بر او حمله کرد. نوخاسته از کمال کیاست تضرع کنان گفت«ای آغا خدای را هم گامم کش» یعنی بگا مرا و مکش مرا. مغولش بر او رحم آورد و بر قول او کار کرد. جوان به یمن این تدبیر از قتل خلاص یافت؛ گویند بعد از آن سی سال دیگر عمر در نیکنامی بسر برد. زهی جوان نیک بخت! گویا این مثل در باب او گفته اند:
جوانان دانا و دانش پذیر
سزد گر نشینند بالای پیر
ای یاران! معاش و سنت این بزرگان غنیمت دانید. مسکین پدران ما که عمری در ضلالت به سر بردند و فهم ایشان بدین معانی منتقل نگشت.
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب سوم در عفت - مذهب منسوخ
در سیر اکابر سلف مطالعه افتاده است که در ازمنه ماضیه عفت را یکی از خصایل اربعه شمرده اند، و در آن فرموده اند: عفت عبارتست از پاکدامی؛ و لفظ عفیف بر آن کس اطلاق کردندی که چشم از دیدن نامحرم، و گوش از شنیدن غیبت، و دست از تصرف در مال دیگران و زبان از گفتار فاحش و نفس از ناشایست بازداشتی. چنین کس را عزیز داشتندی. و اینکه شاعر گفته:
بر همه خلق سرافراز بود هر که چو سرو
پاکدامن بود، و راست رو و، کوته دست،
مصداق همین معنی است. گویند حکیمی مذمت کسی از پسر خود بشنید گفت«یا بنی مالک ترضی ان یکون بلسانک مالاترضی ان یکون علی بدن غیرک؟» شخصی شکایت دیگری می کرد و عیوب او با امیرالمومنین حسن بن علی می گفت امیر المومنین علی با پسر گفت:«یا بنی نزه سمعک عنه فانه نظر الی اخبث ما فی وعائه فافرغه فی وعائک» منصور حلاج را چون بر دار کردند گفت« در کوچکی بر شارعی می گذشتم آواز زنی از بام شنیدم از بهر نظاره او بالا نگریستم، اکنون از دار به زیر نگریستن کفارت آن بالا نگریستن می دانم.»
عبید زاکانی — اخلاق الاشراف — باب چهارم در عدالت - مذهب منسوخ
اکابر سلف عدالت را یکی از فضایل اربعه شمرده اند، و بنای امور معاش و معاد برآن نهاده اند. معتقد ایشان آن بوده که بالعدل قامت السموات و الارض، و خود مامور ان الله یامر بالعدل والاحسان...بداشتندی. بنابراین سلاطین و امرا و اکابر و وزرا دایم همت بر اشاعت معدلت و رعایت امور رعیت و سپاهی گماشتندی، و آن را سبب دولت و نیک نامی شناختندی؛ و این قشم را چنان معتقد بوده اند که عوام نیز در معاملات و مشارکات طریق عدالت کار فرمودندی و گفتندی:
عدل کن زآنکه در ولایت دل
در پیغمبری زند عادل