mabidan/ganjoor huggingface dataset:
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۲ - باز آمدن بر سر داستان فغفور چین
مرو را به ره بر کنون بازدار
سخن بشنو از سام و از روزگار
چو شد سام بسته به بند گران
پریزاده زی او شدی در زمان
زمان تا زمان لابه کردی به سام
که کامم برآور برون شو ز دام
نپذرفتی از وی سخن هیچ سام
زبان را به دشنام می‌کرد رام
همی گفت کز نزد من دور شو
مکن جان به پیش هوس در گرو
همانا نبینی برآرام خویش
زمانی نیابی ز من کام خویش
چنین تا که شش مه برآمد برین
به هر ماه دادیش پاسخ چنین
تو این داستان را درین جا بدار
یکی داستان دگر گوش دار
شبی شاه فغفور فرخ‌نژاد
یکی خواب دید و برفتش ز یاد
دم صبح بر تن بپوشید رخت
ز ایوان برآمد بر افراز تخت
حکیمان و دانشوران را بخواند
ز خواب گذشته سخنها براند
که خوابی بدیدم روانم بتفت
چو بیدار گشتم ز یادم برفت
سزد گر بگوئید خواهم تمام
کز اندیشه در بر دلم نیست دام
سر مؤبدان گفت گفت کای شهریار
شنو خواب خود را یکی گوش دار
چنین دیدی ای شاه شمشیرزن
که میخواره بودی میان چمن
سراپرده‌ای بر سرت بد به پای
مهان را همه بر درت بود جای
یکی باد برخاست در دشت چین
سراپرده‌ات را بزد بر زمین
سواری پدید آمد از ناگهان
همی خواست بر تنت سرآرد زمان
سپاهت بر او بر کمین ساختند
همه تیغ کینه برافراختند
بدان تا بدو خیره سازند کار
که یار آمدش لشکری بی‌شمار
سپاهت به ناگه به هم برشکست
تو رفتی سوی رزم چون پیل مست
سوار دلاور نکرد هیچ بیم
یکی تیغ زد بر تو گشتی دو نیم
از آن بیم بیدار گشتی ز خواب
فراموش شد خوابت از این شتاب
برو کرد فغفور چین آفرین
همی خواست تعبیر از آن پیش‌بین
بدو گفت ای تاجور شهریار
ترا ملک بر سام گیرد قرار
شود سام ناگه به تو چیردست
برآرد ز شاهیت یکسر شکست
برآشفت ازو شهریار بلند
ببستش بر پیر سعدان به بند
اراده چنین کرد پس شهریار
که مرسام را افکند در حصار
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۴ - آمدن قمررخ دختر سهیل قلعه‌دار به بندخانه و سام را خلاصی دادن
چو یک نیمه بگذشت از تیره شب
به زندان درآمد بت خنده‌لب
چو بادام ترکان چین نیم مست
چو شمع فروزنده شمعی به دست
شد آن جلوه‌گر چون خرامان تذرو
غلام قدش گشته آزاده سرو
دلاویز چون زلف عنبرفشان
شکرریز چون شهد شکرفشان
دل آرای چون خلد عنبر سرشت
خرامان چو طاووس باغ بهشت
گره کرده شام سحرپوش را
نهان کرده در شب بناگوش را
برافکنده مشک سیه بر قمر
به شیرین لبی برده آب شکر
گلش باغ حسن و تنش جان جان
چو سرو روان گشته در پرنیان
شکر در لب و سرمه در چشم مست
قمر در رخ و شور در زلف بست
ز چوگان خم گیسویش برده گوی
ز گیسوی مار سیه برده موی
برآمد چو ماه و درآمد چو باد
ثنا گفت بر سام فرخ‌نژاد
که تا جاودان زندگی باشدت
چو مه شب فروزندگی باشدت
چو خورشید باشی جهان‌گیر و شاد
بیابی ز بند زمانه گشاد
بگفت و بیامد چو ماه روان
گرفتش درآغوش خود در زمان
به گلبرگ مشک سیه برشکست
بزد چنگ و بندش به هم برشکست
چو بند گرانش سبک بر گرفت
چو سرو روانش به بر درگرفت
روان برد بیرونش از قعر چاه
تو گوئی ز ماهی برآمد به ماه
بپرسید کای سرو باغ روان
فروغ جمالت چراغ روان
بگو راستی سرو آزاده‌ای
وگر حوری از آدمی‌زاده‌ای
اگر ماهتابی بگو روشنم
که تابی شب تیره از روزنم
اگر خضر راهی بگو راستم
که خضر اندرین چاه می‌خواستم
مه مهربان سرو سیمین‌عذار
ز پسته شکر کرد بر یل نثار
که ای قامتت سرو آزادگان
مه مهربان شاه شهزادگان
در این قلعه شاه بلنداختر است
که افزون‌تر از اخترش لشکر است
ز سهمش درین چنبر سرنگون
شود گاو گردون ز چنبر برون
ز نیرو کمر بر گشاید ز کوه
شود کوهش از نعل مرکب ستوه
ز تیغش بلرزد دل آفتاب
نباشد چو او در جهان کامیاب
مر او را سهیل جهان سوز نام
که زیبد دو صد چون سهیلش غلام
ز شاهان به شوکت ستاند خراج
ولیکن فرستد به فغفور باج
قمررخ منم دخت نامی او
به رخ مایه شادکامی او
دلم مدتی شد که صید تو شد
چو آهو گرفتار قید تو شد
از آن روز کامد ترا پای‌بند
مرا دل گرفتار شد در کمند
تو در بند بودی و من بنده‌ات
تو گر سرکشی من سرافکنده‌ات
ترا بند بر پای و بر دل مرا
توئی پای بر جان و بر گل مرا
بگویم به بالا بلای توام
که سرگشته و مبتلای توام
ترا هست چون ماه چین دلبری
یقینم که با مات نبود سری
کجا ذره‌ای آفتابی شود
و یا پر مرغی عقابی شود
ولیکن چو از تو نتانم برید
مگر از صبوری توانم رسید
گرم چون پری‌دخت نبود جمال
ولیکن به مثلم نباشد مثال
جمالم اگر چون پری‌دخت نیست
ولیکن به مثلم دگر دخت نیست
چو بد کرده‌ام گرچه بد کرده‌ام
که خود را گرفتار خود کرده‌ام
چه درمان که در دست درمان من
توئی جان و هم مرهم جان من
تو دانم که با من نیائی بسی
کجا چون پری‌دخت نبود کسی
ولیکن چو می‌سوزم ای دل‌فروز
چه باشد که با من بباشی سه روز
که شد شه به نخجیر با برگ و ساز
نیاید به یک هفته از صید باز
تو خوش باش و از هیچ‌کس غم مدار
که گردد به کام دلت روزگار
چو از صید بابم نیاید نژند
بگویم که بندی بجسته ز بند
بگفت این و بنهاد پیشش طعام
پس آنگه به گردش درآورد جام
به خلوت سه روز و سه شب دم زدند
دو عالم به یک جام می‌ کم زدند
گه این ذره بودی گه آن آفتاب
گه این مست عشق و گه آن مست خواب
گهی ماه ساقی و گه نغمه‌ساز
گهی شاه دلبند و گه دلنواز
سه روز و سه شب بودشان عیش و ناز
چهارم به رفتن گرفتند ساز
پس آنگه به سام آن بت خوش خرام
بیاورد دستی سلاح تمام
دگر بادپایی چو ابر بهار
سمند زمین کوب دریاگذار
بیاراستش تن به آلات جنگ
پس آنگه گرفتش در آغوش تنگ
حمایل دو دستش در آغوش کرد
ز لعل لبش شربتی نوش کرد
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۵ - آمدن سام به پای قصر پری‌دخت و شرح آن
لبش بر لب شکرآلود کرد
گرفتش در آغوش و پدرود کرد
قمر رخ دو چشمش چو چشمه روان
چو محروم ماند از دلاور جوان
یل پیلتن را چو مه آب داد
شه چرخ رخ پیش اسبش نهاد
رخ آورد چون ماه خاور به چین
بد آشفته چون زلف دلبر به چین
به میدان چشم اشک گلگون فشاند
تکاور به قصر پری‌دخت راند
چو زرین علم شد ز عالم نهان
شب قیرگون زد دم از قیروان
جهان‌پهلوان رفت در پای قصر
به پرواز شد تا به اقصای قصر
به جولان درآورد که کوب را
برآورد آه دل آشوب را
به دود جگر چرخ را کله بست
به سوز نفس قلب گردون شکست
طناب نهم چرخ درهم کشید
قیام ششم پرده در هم درید
چو دریای سرکش درآمد به موج
چو عنقا خروشش درآمد به اوج
چو مه بر در قصر منزل گرفت
در قصر در آتش دل گرفت
پری‌دخت دلبر بت دل‌گسل
سروشش فرو گفت در گوش دل
که ای لعل کانی برون آ ز درج
برآ همچو خورشید رخشان به برج
که سر بر زد از کوه ماهی مهی
برآمد ز شرق آفتاب شهی
که کارآگهان با مه دلنواز
ز حال قمر رخ بگفتند باز
کجا در شب تیره آن نیک‌بخت
برون آوریدش ز زنجیر سخت
مه مهرپرور چو آمد به بام
مهش مهربان گشته ماهش غلام
ز شب بسته پیرایه بر آفتاب
فکنده شبش سایه بر ماهتاب
چو مه رفته بر آسمان پرند
ز عنبر گره کرده بر مه فکند
سیه شعری از عنبر مشک‌فام
فروهشته از طرف ماه تمام
به جادوی مرم فگن نیم مست
به غبغب ترنج و ترنجی به دست
مهی دید با طلعتی همچو ماه
فروزنده بر پشت ابر سیاه
خطش را زمشک تتاری غبار
مهش را شب قیرگون برکنار
چو مه را تهمتن سر بام دید
مسلسل به گرد مهش شام دید
روان با سرشک روان همچو باد
بغلطید و برخاک راه اوفتاد
گهرپوش لب را گهرریز کرد
بدو جان شیرین شکرریز کرد
ثنا گفت و گفت ای مه دلفروز
شب قدر بادا به روی تو روز
جهان روشن از روز شب زیورت
روان تشنه چشمه کوثرت
دل آشفته شام مه منزلت
روان گشته آب از چه بابلت
از آن چاه بابل که جان می‌برد
که چاهیست کآب روان می‌برد
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۶ - مناظره کردن سام با پریدخت
به زلف تو تا سر درآورده‌ام
به آشفتگی سر برآورده‌ام
ز موی میان تو موئی شدم
ز مشک تو قانع به بوئی شدم
ضعیفی که افگندیش در کمند
گرش می‌کشی در به رویش مبند
غریبی که امیدش از خان تست
درش باز کن زان که مهمان تست
کریمان کسی را که مهمان کنند
دلش را نشاید که رنجان کنند
ترا گرچه نیروی سرپنجه است
به خون ضعیفان میالای دست
به کویت ز روی نیاز آمدم
به بویت ز راه دراز آمدم
درم باز کن تا کشم در برت
اگرنه بمیرم ز غم بر درت
دلم باز کش تا جفایت کشم
مکش سر که در زیر پایت کشم
شکر لب لب درفشان برگشود
به شیرین زبانی زبان برگشود
که شاها سرت سبز و رخ لعل باد
سمند ترا ماه نو نعل باد
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۷ - مناظره کرده پری‌دخت با سام
فلک حلقه‌ای از کمر ترکشت
شه سرکش چرخ ترکش کشت
چه گوئی ز راه دراز آمدم
برو باز شو کز تو باز آمدم
چه نامی که نامم بدادی به ننگ
مران بر زبانم که دادی به جنگ
قمررخ رخش را قمررخ نهاد
که رخ بر رخ چون تو فرخ نهاد
برو با نگاری که داری بساز
به زاری بسوز و به خواری بساز
مگو کز تو دل برنشاید گرفت
به یک دل دو دلبر نشاید گرفت
مرا چون تو پسته دهان تنگ نیست
که حاصل ز نام تو جز ننگ نیست
برو بازپس گرد و ره پیش‌گیر
سر ما نداری سر خویش گیر
کسی مرد سرپنج? عشق تست
که همچون تو قلب آید و نادرست
تو گویا که با عشق‌بازی کنی
که با هر کسی عشق‌بازی کنی
برفتی و نرد دغا باختی
زدی مهره لیکن خطا باختی
نگاری گرفتی که در خورد تست
به میدان خوبی هم‌آورد تست
کنون رحم کردی و بازآمدی
به بیچارگی چاره‌ساز آمدی
من و آرزویت کجا تا کجا
که ناید ز ترک ختائی خطا
تو در مهر چون بینمت ناتمام
چگونه پسندم ترا صبح و شام
گهی پاسبانم به زاری کشی
گهی باغبانم به خواری کشی
چو راز از دلی می‌گشادم چو اشک
که ازچشم مردم فتادم چو اشک
شدم در هوای تو رسوای دهر
به دیوانگی شهر گشتم به شهر
اگرچند روزی فتادی به بند
ولیکن مهی آمدت در کمند
من خسته در بند سودای تو
پریشان چو جعد سمن سای تو
نه کس همدمم جز دم صبحدم
نه کس همزبانم برون از قلم
به مهر تو زان سر برافراشتم
که سر چون قلم بر خطت داشتم
قلم این زمان از تو سر خواستست
که چو طره کج باختی راستست
دمت آتش است و تو افسرده‌ای
ولی درنگیرد غلط کرده‌ای
مزن دم که با ما نه‌ای هم‌نفس
فسونم مدم زانکه با دست و بس
نه طفلم که گوئی به یک دانه نار
ستانم ازو گوهر شاهوار
مرا گر تو گوئی که سروی رواست
ولیکن نیاید به قد تو راست
شکر خایم و تلخ پاسخ نیم
سمن بویم اما قمر رخ نیم
توئی آنکه از تو بسی فتنه خاست
ور از بنده آزاد گردی رواست
وگر زانکه بالای سر بینیم
به بام آمدم تا چو خور بینیم
منم ابر گرینده شب تا سحر
بود ابر گرینده بالای سر
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۸ - مناظره کردن سام با پری‌دخت
ازو سام نیرم بمانده شگفت
پس آنگه چو زلفش برآشفت و گفت
که ای عارضت باغ نسرین بود
به روی تو روشن جهان‌بین بود
ز ماه تو صد طعنه بر مشتری
ندارد مثال خود از دلبری
دلم نقش ماه نوت بسته است
که پیوسته در مهر پیوسته است
در آن طاق فیروزه بینم گره
که پیوسته دارد کمان را به زه
شود شیرگیر از دو آهوی تو
سگ کویت ای من سگ کوی تو
چو در تابم از شمع خلوت گهت
ازین پس منم خاک پای رهت
مگر پیش رویت بمیرم چو شمع
که از سوز دل ناگزیرم چو شمع
چو اشکم به هر سود دوانی که چه
چو خون دل از دیده رانی که چه
ببین بازی دیده باز من
که هر لحظه پیدا کند راز من
غم تست غمخوار غمخوارگان
بکن چاره کار بیچارگان
من و خاک کوی تو ای سیمبر
به بادم مده آب رویم مبر
تکبر مکن یار درویش باش
جراحت مشو مرهم ریش باش
به خوبی کسی چون تو مغرور نیست
اگر دور باشی ز من دور نیست
دلم دلبر و دلربایش توئی
چه درمان چه دردم دوایش توئی
دوا از که جویم که دردم ز تست
دل آتشین آه سردم ز دست
گرفتم که خون بر تو کردم حلال
بکش لیک خونم مکن پایمال
گمان من ای جان من جان تست
دل و جان من صدقه جان تست
به مانند زلف ار ببری سرم
ز سر بگذرم از سرت نگذرم
غریبم ولی از تو نبود غریب
که بخشی ز انعام خویشم نصیب
از آن رو نمی‌پیچم از سخت‌رو
که سختی کند مرد را سخت‌رو
دمی با تو گفتم برآرم ز دل
ز خون دلم پا فرو شد به گل
دمث با که گویم که همدم توئی
غمت با که گویم که محرم توئی
دلم در غم عشق و غم در دل است
چو غم هست و دل نیست این مشکل است
به زور ارکشی ور به زاری کشی
بکش یا بکش چون مرا دل‌کشی
دلم زان ز مهر تو در آتش است
که در سوختن شمع مجلس خوش است
نگویم که ماهی که ماه سپهر
بکاهد ز مهر تو فارغ ز مهر
نگویم که سروی که سرو روان
سراپا تن است و تو بینی روان
گرم گوئی از چشم من دور باش
زند دورباش از توام دورباش
دمی فتنه بنشان چو برخاستی
مشو کج چو بر کار ما راستی
چو خاک تو گشتم به بادم مده
چو کردی به هیچم به خاکم مده
مران چون به یک کوچه از در مرا
مدار از سگ کوچه کمتر مرا
نکردم رخ از خاک کوی تو پاک
که با خود برم خاک کویت به خاک
بدان رخ که شاهان رخش می‌نهند
که رخ بر رخ چون تو فرخ نهند
که چندان بساطت به رخ گسترم
که رانند شاهان فرس بر سرم
ز مهرت مبادا دل خسته دور
که گیرد چراغ مه از مهر نور
در آن شام شبگون شکست آرمت
وگر دست یابم به دست آرمت
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۵۹ - مناظره کردن پری‌دخت با سام
سمن برگ روی همایون جمال
پری‌دخت نام همایون به فال
روان کرد از تنگ شکر شکر
برون کرد از آن درج گوهر گهر
به شکر طراوت به یاقوت داد
رطب را ز شیرین شکر قوت داد
به یاقوت بشکست نرخ نبات
برانگیخت آتش ز آب حیات
عقیقش ببرد آب را در عدن
چو طوطی شکرخای شد در سخن
که ای گلبن باغ فرمان‌دهی
به قد راستی را چو سرو سهی
چو سوسن سراسر زبان بینمت
به دل راست کج چون کمان بینمت
چو سروت اگر راستی پیشه بود
چو از بنده آزاد کشتی چه بود
تو آتش زبانی و قول تو باد
خدایا چنین کس هوائی مباد
گهت شمسه در بر بگیرد به مهر
گهی آذرافروز خورشیدچهر
کنون خود قمررخ هواخواه تست
گلستان رویش سمن‌راه تست
کجا با من افتی که افتاده‌ام
دلم کی دهی چون که دل‌داده‌ام
ولیکن چرا آب خود می‌برم
چو شمع از درون خون خود می‌خورم
اگر سروی آزاد گشتم ز تو
وگر آنکه عمری گذشتم ز تو
ز لعل لبت تا چشیدم سخن
دم بی سخن برنیاید زمن
ز مهر تو تا پرتوی یافتم
رخ از مهر تابنده برتافتم
کنون حاصلم از تو بی‌حاصلی است
ز مهر تو جلدیم بی‌کاهلی است
من آن مرغ زارم که در مرغزار
نوا می‌زدم بر سر شاخسار
به طرف چمن آشیان داشتم
هوای گل گلستان داشتم
گهی می‌‌چریدم چو آهو به راغ
گهی می‌پریدم چو بلبل به باغ
ز هر گلستانی گلی چیدمی
ز هر غنچه‌ای خرده‌ای دیدمی
گهی دیده بر نرگس مست بود
گهی دست لاله بر دست بود
چو سرو از لب چشمها رستمی
وطن بر سر چشمها بستمی
گهی میل سرو سهی کردمی
گهی با ریاحین به سر بردمی
کنون حاصلم از تو سودائی است
نصیبم ز بهر تو رسوائی است
درین کنج معموره تنگای
چه پایم که زین سان فتادم ز پای
نه یاری که با او برآرم دمی
نه راهی که با کس بگویم غمی
به خوبی اگر یار کم داشتم
ترا در جهان یار پنداشتم
چو دیدم به هر حال مست آمدی
به دل قلب و بس نادرست آمدی
برو کز توام چاره، تنهائی است
ز درد تو درمان، شکیبائی است
به باد ار چه دادم به بوی تو دل
کنون برگرفتم ز روی تو دل
منم خاک راهت ز من درگذر
چو خاکم مکن خوار آبم مبر
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۶۰ - مناظره کردن سام با پریدخت
بدو سام گفت ای بت خرگهی
شکسته قدت پشت سرو سهی
به شمشاد طوبی خرامت قسم
که شد راستی را به عالم علم
به آهوی صیاد شیرافکنت
به سوفار مژگان خنجرزنت
به خون‌ریز بادام بادام تو
به آشوب زلف دلارام تو
به رویت که پر نور شد نار ازو
به مویت که چون مور شد مار ازو
بدان روز کز شب بود زیورش
بدان شب که تا روز گردد برش
به افسون آن افعی مهر و باز
که با ماه گردد شبان دراز
بدان عنبرین مشک عنبرفروش
بدان شکرین شهد شکرفروش
به دلگیری آن مسلسل کمند
به شیرینی آن شکرریر قند
به تاریکی آن شب مشکسای
به جان‌بخشی آن لب جان‌فزای
به سر با قمرسائی کاکلت
به رخ بر سمن‌سائی سنبلت
بدان برگ نسرین بستان فروز
بدان ماهتاب شبستان فروز
ز آبی که در چشمه نوش تست
به نوشی که در لعل و در گوش تست
به خالی که بر طرف ماهت فتاد
سیه‌دانه بر قرص ماهت فتاد
به قندت که بشکست نرخ نبات
به شهدی که کرد آب، آب حیات
به لعلت که سرچشمه کوثریست
به ماهت که مهرت به جان مشتریست
به زلف دل‌آویز سوداگرت
به قند شکرریز حلواگرت
به ابرویت این قوس طغرامثال
که طغرا کشد بر مثال جمال
بدان هندوی سرکش سرفراز
بدان زنگی کافر ترکتاز
بدان طوق غبغب معلق به ماه
چو آبی فروهشته در زیر چاه
به نازت که از ناز ما را فکند
به مهرت که مه را ز کار افکند
به دلدوزی ناوک چشم تو
به دلسوزی آتش خشم تو
به آزادی سرو سیمین برت
به در باری لعل پر گوهرت
بدان کوه سیمین سیمین‌گهر
که کوهش به خدمت ببسته کمر
به خلخال زرین گوهرنگار
که در پای‌بوست بود پایدار
به کوی تو ای باغ رشک بهشت
که باغیست از خلد عنبر سرشت
به بادی که آرد به من خاک پات
که خاکش بود به ز آب حیات
که با دیگران هیچ دمسازی‌‌ای
نبود و نباشد بجز بازی‌ای
به یاد تو با گل به سر برده‌ام
ز هجر تو خون جگر خورده‌ام
نکردم خیانت به پا و به دست
نیاوردم از دست ماهی به شست
اگر چه فراوان بود ماه من
بجز تو کسی نیست دل‌خواه من
لبم تشنه و چشمه‌دار حیات
سبق برده از شهد و قند و نبات
مکن خست? تشنه محروم از آب
که بر تشنه شد آب دادن ثواب
که گر خاک گردد تن خاکیم
گواهی دهد دل ز جان پاکیم
چو باد ار بیابم گذر بر درت
کنم جان خود فرش خاک درت
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۶۱ - مناظره کردن پری‌دخت با سام
مه قندهار آفتاب طراز
بت قندلب دلبر دلنواز
قصب پوش ماه و گره‌گیر موی
گل اندام سرو سمن برگ‌روی
فروزنده خورشید طوبی خرام
خرامنده طاووس طوطی خرام
نگارین نسرین بر و سروقد
پری‌دخت مه‌پیکر زهره خد
سر درج لولوی تر برگشود
در شهد و تنگ شکر برگشود
به تنگ شکر نرخ شکر شکست
به درج گهر قدر گوهر شکست
به بیغاره گفت ای سر سرکشان
که هم شه‌نشانی و هم شه‌نشان
شه شرق فراش خلوتگهت
سپهر برین خاکبوس رهت
تو مهری و ماه سپهرت غلام
کند مهر هر مه به برجی مقام
تو عمری و با کس نپائی چو عمر
چو رفتی دگر بازنائی چو عمر
تو بادی به سودای شب میوزی
که هر لحظه در بوستانی خزی
تو سروی و مثل تو سروی نخاست
گرانبارم، آزاد سازی رواست
تو جانی و با غم چه دارم ترا
برو تا به یزدان سپارم ترا
به چشم چو آهو مکن روبهی
مرا خواب خرگوش تا کی دهی
بر آهوی من نام شیری مبر
ز آهوی من شیرگیری نگر
بیا گر سیه کاریت آرزوست
ز زلفم بیاموز کین کار اوست
اگر همچو جانم شوی مهره‌باز
مکن این سخن پیش زلفم دراز
به طرازی تا سر برآورده‌ای
کجی را تو سرمایه‌ات کرده‌ای
ز زلفم بیاموز کج باختن
به ناراستی سر برافراختن
برو دست ازین جعد مشکین مدار
وگرنه به شوریدگی سر برآر
منه دل برین زلف پرتاب و پیچ
چو دیوانه بر مار افعی مپیچ
میا پیش این نرگس می‌پرست
که ترکست و بدمست و خنجر به دست
چو سازی ز مشکن کمندم گره
که کار تو زان می‌فتد در گره
به بار من ار نبودت دسترس
که از سروبن بر نخوردست کس
به طراری زلفم از ره مرو
بدین ریسمان پاره در چه مرو
مبر نام دل، آخرت ننگ نیست
که این جنس در شهر ما تنگ نیست
بگفت این و گرداند رخ را ز سام
درون شد به قصرش چو ماه تمام
سهی سرو بستان آزادگان
صف‌آرای میدان دل‌دادگان
شب‌افروز ایوان روشن دلان
مه شب‌روان قبله مقبلان
گل باغ شوق اختر برج عشق
شه ملک غم گوهر درج عشق
یل کامجو سام آشفته کار
پراکنده احوال از عشق یار
چو از مهر آن ماه برداشت دل
به ناکام بگذشت و بگذاشت دل
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۶۸ - جنگ کردن سام با فغفور چین و چگونگی آن
سپاهش به یک ره کشیدند تیغ
خروشنده گشتند یکسر چو میغ
برانگیخت پس بارگی گرد سام
سوی شاه شد از پی انتقام
شهنشه به پیل و جهانجو به اسب
رخ آورد زی همچو آذرگشسب
نخستین شهنشاه شمشیربند
به دست اندر آورد پیچان کمند
بینداخت یال بر کینه‌خواه
به بند اندر آمد یل صف‌پناه
از آن سوی سام نریمان چو گرد
کمند یلی از میان باز کرد
بینداخت سوی شه خویش کام
شهنشاه چین اندر آمد به دام
ز یکدیگران روی برگاشتند
ز چرخ برین نعره بگذاشتند
زمین موج زن گشت چون رود نیل
ز نعل سمند و پی ژنده پیل
شد از نیروی شاه و آن ارجمند
چو رشته گسسته کیانی کمند
از افراز یک تن نیامد به خاک
دل شاه چین شد ازو دردناک
به دست اندر آورد چاچی کمان
کمانش کمین ساخت بر پهلوان
چپ و راست بر وی سواری گرفت
ز تیر و کمان کامکاری گرفت
کمان را برآورد فرخنده سام
ز بهر پریرخ رخش زردفام
کمان را به زه کرد چون نامور
دو ابروی یار آمدش در نظر
به سالار چین تیرباران گرفت
بکوشید رزم و سواران گرفت
برآمد شد ناوک کینه کوش
تو گفتی هوا شد یکی تیرپوش
چو تیر اسپری گشت درتاختند
به نو رزمی از نیزه برساختند
بدان سان نمودند راه ستیز
تو گفتی پدیدار شد رستخیز
برآمد به هم ناله گاودم
زمین شد پرآواز از روئینه خم
همی گفت با خویش فغفور چین
که جستم ز گردان بسی رزم و کین
ندیدم بدین‌سان سواری به جنگ
همانا که باشد دمنده نهنگ
چنین گفت با دل جهان‌پهلوان
که سالار چین است بس با توان
بکوشم ورا تا درین رزم‌گاه
بگیرم برم زی منوچهر شاه
چو از نیزه‌شان کار نامد به سر
خروشید شاهنشه تاجور
برآورد تیغ ستیز از نیام
چو تندر خروشید در پیش سام
برآورد سام سرافراز تیغ
خروشید بر شاه چون تند میغ
به هم درفتادند چون پیل مست
درآورده شمشیر و اسپر به دست
دمادم برو سام چیره شدی
وزو شاه را چشم خیره شدی
بترسید دستور از آن داوری
برانگیخت لشکر به کین‌آوری
سپه گشت انبوه بر دور سام
سراسر کشیدند تیغ از نیام
به هر سو برو بر کمین ساختند
به فرمان دستور کین آختند
درآمد بدیشان سوار دلیر
نشد هیچ از رزم و پیکار سیر
که از تیغ جستی ز گردان نبرد
که از گرز بر هم زدی اسب و مرد
به فرمان فغفور گندآوران
کشیدند یکباره گرز گران
ره رزم بر سام چون بسته شد
ز ملک تنش چند جا خسته شد
در آن خستگی بر بکوشید نیز
نشد هیچ بر جنگ کردن گریز
فروماند اسبش ز بس تاختن
نیارست دیگر کمین ساختن
باستاد در عرصه رزمگاه
بنالید بر داور دادخواه
پناهید بر داور دادرس
که ای دادگستر به فریاد رس
چنین چند مانم به گرداب غم
ز اندیشه اندر برم دل دژم
طرازنده طارم اختری
به هر داوری در جهان داوری
خداوند خورشید و انجم توئی
پدیدآور رزق مردم توئی
تو دادی مرا زور و هم فرهی
منوچهر شه را تو دادی شهی
تو بیمار غم را شفا می‌دهی
تو درماندگان را دوا می‌دهی
مرا هم به گیتی برآور امید
به زورم یکی تازه ده نور شید
بسی آرزو دارم اندر جهان
که بینم رخ دلبر مهربان
کنم جان شیرین فدای رخش
زمانی برآسایم از پاسخش
کزان لب شکر ریزد و شهد ناب
به زیر لبانش چو در خوشاب
به گیتی ندارم خیالی جز این
که بینم رخ یار زهره‌ جبین
ز وصل پری‌‌دخت سیمین‌عذار
برآسایم از گردش روزگار
وگرنه نترسم ز کشته شدن
که ناچار خاکست ما را وطن
دو صد سال اگر در جهان بلند
شوی عاقبت زیر خاک نژند
درین بد که برخاست ناگه غبار
نهان گشت گردون ز گرد سوار
غریویدن کوس و آوای و نای
دل کوه گفتی برآمد ز جای
گل‌آلود شد چشمه خور ز گرد
سیه گشت چشم زمانه ز گرد
همان گرد آن دیر لشکر گرفت
خروش تبیره جهان درگرفت
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۷۴ - آمدن عالم افروز نزد سام و سخن از پری‌دخت گفتن
سراینده دهقان با فر و کام
سخن راند زین‌سان ز فرخنده سام
که چون گشت چیره به فغفور چین
سحرگاه شد با دلیران کین
یکی هفته با سروران شاد بود
شب و روز از اندوه آزاد بود
ز می سرخ گردیده بد چهره‌اش
ولی بی‌پریوش نبد بهره‌اش
چه خوش گفت دهقان والا گهر
خداوند آئین و فر و هنر
که باده حرامست بی روی یار
چه در بزم درویش و چه شهریار
از آن هفته سام آن چنان زار شد
که از جام و از باده بیزار شد
شب هشتم از هجر دلدار خویش
دل سام نیرم در آن بود ریش
ز افسون آن جادوی حیله‌گر
بسی خون دل می‌چکاند از جگر
کزان سان فریبی نمودار کرد
به هجران یارم گرفتار کرد
در آن گفتگو بود آن شیر نر
که آوازی آمد از آن بوم و بر
ز ناگه پریزاد افسون نمای
بیامد بر پهلو پاک رای
دعا کرد و گفتش که ای نامور
مکن یاد روی پریوش دگر
که از شک تو من بریدم روان
برو شد همه مرغ و ماهی نوان
سزد گر دل از وی برون برکنی
همه چنگ در دامن من زنی
کزو مهر برگیری ای سرفراز
دمادم از آن پس تو با من بساز
مرا یار دانی و رادی کنی
به خلوت شب و روز شادی کنی
برآشفت ازو سام آزاده خوی
از آن پس بدو گفت کای ماهروی
ز افسون زمانی رخ خود بتاب
از آن پس نما رخ به من بی‌حجاب
بدان تا ببینم رخت بی‌درنگ
به بر درکشم نخل قد تو تنگ
پری‌زاد بنمود رخ چون به سام
دل سام با او نشد هیچ رام
دلش بود در بند آن ماه‌روی
نمی‌شد به افسون‌نما مهرجوی
جهان‌جو چو روی پری را بدید
بساط سخن زین نشان گسترید
که بینم چو رخساره مهوشم
از آن پس ترا من به بر درکشم
چو زو آن پریزاد افسون‌نما
شنید این سخن اندر آمد ز جا
بدو گفت اگر عهد و پیمان کنی
مرا مشکل دل تو آسمان کنی
بیارم پری روی را از نهان
مرا شاد سازی تو ای مهربان
به پیمان دلت را اگر نیست رای
دگر می‌نبینی تو آن دلربای
سپهبد چو بشنید گفتار او
چنین داد پاسخ سزاوار او
که چون ماهوش را ببینم دمی
نخستین بجویم ز تو خرمی
دل عالم افروز گردید شاد
برون آمد از خیمه مانند باد
بزد بال و بر شد به روی هوا
که آرد سمن‌بوی را باز جا
فراوان بر افراز دریا پرید
ز صندوق مه‌رو نشانی ندید
ندانست کو را چه آمد به پیش
دلش ناشکیبا شد از بخت خویش
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۷۶ - جنگ سوار خاوری با فرستو و کشته شدن خاوری
باستاد در قلب فغفور شاه
ستادند پیش و پس او سپاه
دلیران ترکان زرینه چنگ
همه درگه کینه همچو پلنگ
و طغرل تکش یک دل و یک تنه
بیامد باستاد در میمنه
فرستو که بد نامدار سره
شد از قلب تازان سوی میسره
دگر نامداران و مردان کار
کشیدند صف در یمین و یسار
در و دشت پر شد ز تیغ و سنان
تو گفتی که برخاست آخر زمان
درفش از پی کین برافراشتند
چو شیر ژیان نعره برداشتند
چو زین آگهی یافت سام دلیر
ز جا جست ماننده نره شیر
بپوشید سازی چو کوه گران
نشست از بر تازی اسب چمان
جهانجوی قلواد رزم‌آزمای
چو دید آنکه پهلو به کین کرد رای
دلیران و گردن‌کشان را بخواند
سپه را پی رزم و کین بر نشاند
برآمد به مه شقه‌های علم
زمین شد پر از شیر شرزه دژم
هوا شد سراسر چو دریای قار
زمین گشت جوشان ز بانگ سوار
به قلب سپه سر برافراخت سام
پی کین به فتراک بربست خام
سوی میسره رفت قلوش چو گرد
رده ساز کرد از برای نبرد
ستادند نام آوران پیش و پس
کشیده سراسر عنان فرس
به هر صف سوارافکن خاوری
باستاد از بهر کین‌آوری
چو از هر دو رو رزم و کین ساز شد
در خشم و جنگ‌آوری باز شد
نخستین فرستو درآمد به جنگ
یکی خشت آهار داده به چنگ
خروشید و گفتا فرستو منم
ز گردان جنگی بی‌آهو منم
سپهدار و شاهم گه داوری
همیشه بجویم ز بت یاوری
سزد گر درآید به پیکار سام
ببیند هنرهای مردی تمام
چنان دستبردی نمایم بدو
که گرید روان نریمان برو
دژم شد سوارافکن خاوری
برانگیخت اسب از پی داوری
درآمد فرستو به نزدش چو باد
هم از ره پی کین دو بازو گشاد
بزد بر فرستو یکی تیغ تیز
ز بخت بدش تیغ شد ریزریز
فرستو چو شیری برآشفته شد
ز پیکار دشمن دلش تفته شد
برانگیخت اسب و برآورد خشت
زخشتش تو گفتی زمین قیر کشت
چنان بر سوارافکن خاوری
فرستو بزد خشت در داوری
که با سر جدا شد ز تن خود زر
سرش ترک تن کرد و تن ترک سر
فرستو برانگیخت اسب نبرد
ز سام دلاور همی خواست مرد
چو زو بر فلک بانگ و فریاد شد
به میدان گه رزم قلواد شد
یکی نیزه بر دست و باره به زیر
خروشید چون آتش ز مهریر
برآراسته تن به ساز کهان
به دستی سنان و به دستی عنان
خواجوی کرمانی — سام نامه - سراینده نامعلوم منسوب به خواجو — بخش ۷۷ - رزم قلواد با فرستو و کشته شدن فرستو
تو گفتی که بود او یک یپل مست
و یا شیر بود اژدهائی به دست
به نزد فرستو چو آمد فراز
خروشید بر وی که ای رزم‌ساز
درفش و تبیره برافراختی
ز ما نامداری سرانداختی
چنان بر تو گرید شه چین کنون
که گرید بر او اختر واژگون
فرستو ز قلواد پرسید نام
همان از نژاد و ز جاه و مقام
به پاسخ بجنباند لب نامور
برآشفت از مرد پرخاشخر
سنان درربود و بدو حمله کرد
برانگیخت قلواد اسب نبرد
درانداخت در یال مرکب عنان
برآمد ز جا باز کرده سنان
چنان زد بر او نعره‌ای از غضب
که شد روز روشن بر او تیره شب
بدان‌گونه پیکار برساختند
که خود را ز بس خشم نشناختند
ز ناگاه قلواد رزم‌آزمای
برآورد آن نیز? جان ربای
چنان زد بر او نیزه آن یل درشت
که از سینه او برون شد ز پشت
به خاک اندر افتاد آن جنگجو
که می‌داشت بر دل بسی آرزو
برانگیخت اسب و به میدان شتافت
دگر ره پی کین سواری نیافت
دگر از شه چین هم‌آورد خواست
دل نامداران ازو بر بکاست
درآمد سواری که جوید نبرد
ز گرزش سر و پشت او خرد کرد
سوار دوم چون برآمد به جنگ
همان‌گه بخستش به تیر خدنگ
سوار چهارم چو شد رزمجوی
بدان‌سان بخستش که بنهفت روی
چنان تا در درانداخت ده تن به خاک
دل شاه چین شد ازو دردناک