maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Qooqaas

Isuduwe: 42°15′40″N 44°07′16″E

Qawqaas (Af Ruush: Кавка́з, ; ) waa mandaqad siyaasadeed oo ay wadaagaan wadamo aad u badani waxa ay ku taalaa xuduuda u dhaxaysa yurub iyo Aasiya waxana kuyaala buuraha caanka ah ee qawqaas badanaa waxaa loo qaybiyaa laba dhinac bari iyo galbeed

Taariikhada

dimografiya

sidoo kale eeg 
 buuraha qawqaas
 dowladaha gudba qaaradaha
 buuraaha ooraal

tixraac 
 The Caucasus—A “Mountain of Languages”

 Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam, by Nicholas Griffin
 Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus, by Svante E. Cornell
 The Caucasus, by Ivan Golovin
 كلب القوقاز
Isbitaal

Isbitaal ama Cisbitaal (carabi مستشفى, ingiriis: Hospital) waa meel bukaanka lagu daweeyo dadka qalabka caafimaadkana  uu yaalo, wuxuu u diyaarsanaan karaa in ay fariistaan dhakhaatiir, waxaa kaloo uu uu leeyahay qolal bukaanka la seexiyo kuwo lagu qalo, kuwo lagu nasto, kuwo shay baar, kuwo daawooyinka lagu kaydiyo  iyo qayb gar-gaarka deg-dega loogu talo galay, wuxuu u diyaarsanaan karaa qaabilaada dad dibada ka yimid oo caafimaad doon ah. 

Taariikhyahannadu waxay tixgeliyaan isbitaalladaas “mid ka mid ah guulaha waaweyn ee bulshada Islaamka ee qarniyadii dhexe.”

Magaca Isbitaal

Jaadadka isbitaalada

Isbitaal guud 
waa kan dowlada ama maamulka meel ka jira uu leeyahay dadkuna u wada simanyihiin kana qiime yar kuwa gaarka loo leeyahay

Isbitaal gaar loo leeyahay 
waa midka qof gaari leeyhay una furan ganacsi ahaan kaasoo ahaan kara mid guud iyo mid wax gaara daweeya.

Isbitaal takhasus 
waa isbitaalka u samaysan inuu daweeyo hal cudur sida isbitaalka indhaha, isbitaalka jajabka, iyo isbitaalka neerfaha.

Isbitaal jaamacadeed 
waa isbitaalka dadka daaweeya una dheertahay  jaamacad inuu ku dhex yaaall oo ardayduna ay wax ku barato.

Fadhi ama booqasho 
waa meel uu dhaqtar iyo ka badan fariistaan lambarna loo goosto, wuxuuna qoraa daawada xanuunka uu ku takhasusay. meeshaan ayaa noqon karta mid ku dhextaal isbitaal weyn ama ka madax banaan.

 Old Cooktown Hospital

Tixraac

gumud
daawo
Cilmi
xanuun
caafimaad
Garanuug

Garanuug (; ) (magaca Sayniska: Litocranius walleri) waa jaad ka mid ah deerada oo qoor dheer sida magaceedaba ka muuqata, waxaa laga helaa dhulka saxara ah ee geeska afrika, iyo goboka harooyinka waaweyn ee afrika sida harta turkana iyo harta fiktooriya. 
Waxaa la yaab leh in luuqadaha kale ay magaca Garanuug, taasi oo si toos ah looga soo xigtay luuqada Afka Soomaaliga ka qaateen tusaale ahaan ingiriiska waxay ku tahay (gerenuk) af-isbanish (El gerenuc)

Abla ablayn saynis

Tilmaan 
Garanuugta ayaa ah deero aad u dheer, oo hadana aad u qoor dheer, waxay leedahay lugo dhaadheer aadna u dhuudhuuban, tilmaantaas ayaa ka dhigtay garanuugta in judhiiba la garto oon lagu khaldin duurjoogta kalee la jaadka ah, caloosha way ka cadahay cadaankaas oo soo gaaraya gudaha jilbaha, madaxa ayaa xoogaa yar, dhegahu waa yara waaweyn madow iyo cadaan gudaha ka ah, laga soo bilaabo qoorta ilaa dhabarka qaybta sare ayaa midab cawlan, geesaha caloosha iyo saableyda waa cawlan khafiif ah, dhogorta ayaa si siman jirka ugu fidsan, dhamaadka saynta ayaa midab madow ah,

Daaqeeda 

Garanuugta ayaa sida duurjoogta cawka quudata waxay kala mid tahay saloogashada geedka quraca iyo dhir kale oo ka baxda dhulka ay ku nooshahay, qoorta dheer ayaa waxay u sahashaa inay meelo sare ka daaqdo geedaha, waxay cuntaa miraha iyo ubaxa sidoo kale, garanuugta ayaan lagu arag meelaha laga cabo biyaha, biyo ku filan waxay ka heshaa dhirta ay ka daaqdo geedaha ama cawska,garanuugta waxaa badanaa disha libaaxa, haramcadka, dawacada, iyo shabeelka

Taranka 
Garanuugta ayaa ku qaan gaarta hal sano, halka garanuugu uu ku qaan gaaro sanad iyo bar, taasoo loo tiriyo hadba cimilada ay dur joogtaani ku nooshahay.

Tixraac

Xiriiriye dibadeed 
 Gerenuk​—The Gazelle That Looks Like a Giraffe

  Media related to Litocranius walleri at Wikimedia Commons
 http://www.britannica.com/eb/article-9036539/gerenuk
 Gerenuk at Al Wabra Wildlife Preserve
Gumud
duurjoog
deero
cawl
eelo
somalia
geeska afrika
Bannaan

Banaan  (; ) Juqraafi ahaan waa dhul bedeed ballaaran ee hooseeya fitsan si guud ahaan aan dhaafi karin 200 mitir. Banaanadu waxay  ku wanaagsantahay beerashada Isu socodka ka fogaanta Buuraha iyo Dullal. Banaanadu waxay ka dhasheen dhulgariiro iyo burkaan ku dhacday Dhulka. Aragti ahaan waxaa lagu arkaa dhulka oonleeyda ah ama buuraha ku dhow ama dhulka sare ee ku dhow Burkaan iyo dhulgariir, Badanaa waxay u badantahay Banaanada meelaha ku dhowdhow xeebaha ama webiyada.

Tixraac

|*
Luubaan

Luubaan ama Foox (taasoo ah Geed) ama Geed luubaan ama Qaacis waxaa loo adeegsadaa carfinta oo mararka qaar ka soo baxda udgoon sidoo kale waxaa loo adeegsadaa waxyaabo badan.

 Incense

Waddanahaha Luubaan

Warka Lubaan
 Gifts Fit for a King (The frankincense)
 https://www.nationalgeographic.com/animals/2019/12/frankincense-trees-declining-overtapping/
 https://www.somaliland.com/news/somaliland/could-this-be-the-end-of-frankincense/
 https://www.ft.com/content/728582dc-66bf-11e0-8d88-00144feab49a
 https://www.voanews.com/africa/high-demand-threatens-frankincense-trade-somaliland
 https://www.aroma-zen.com/en/wellness-relaxation/aromas-scents/vegetable-resins/frankincense-from-somalia-encens-monde-p-2410.html
 https://www.walesonline.co.uk/news/health/biblical-gift-could-hold-fresh-1824990
 https://somalilandbiodiversity.org/growing-frankincense/
 https://aromaticplant.org/assets/species/best-practices2018revision.pdf

Dhir
Dallac Bilaash

Dallac Bilaash waa nooc ka mida cuntada Soomaalida; taasi oo ka kooban yaanyo, basal, xawaash, bisbaas iyo saliid la isku dhex kariyay. Intaas waxaa dheer, dalac-bilaashku ma lahan suugo (maraq) xoolaad ah. Cuntada laga diyaariyo dalac-bilaashku waa mid wakhti kooban la diyaariyo waxaana inta ugu badan lagu daraa xawaash iyo basbaas.

Guud ahaan, dalac-bilashka laga isticmaalo gayiga Soomaalidu ku dhaqan tahay waa mid la socda dan iyo duruuf inta ugu badan.

Dallac bilaashka waxaa lagu cunaa canjooro (laxoox) ama rooti, gaar ahaan quraacda.

Tixraac

cunto
Sind

Sind, Sindhi (Urduu: سندھ‎ ; Sindhi: سنڌ‎; ; ) waa mid ka mida afarta gobol ee ugu waawayn wadanka Bakistaan kaasi oo dhaca koofur bari wadankaasi. taariikh ahaan waa meesha ay ka soo jeedaa qawmiyada sindiga, dadka degaanka ayaa u yaqaan magaca Mehran. magaalada ugu weyn ahna magaalo madaxa gobolkaan waa karaaji. waana magaalada
sind waa gobolka sadexaad ee ugu wayn baaxad ahaan, iyo gobolka labaad ee ugu dadka badan, waxay xad la leedahay gobolka  Balochistan galbeed, gobolka punjab ayaa woqooyi ka jira, gobolada  hindiya ka tirsan ee  Rajasthan iyo Gujarat ayaa bari ka xiga, bada carbeed ayaa koonfur ka jirta.

Meesha uu ka soo jeedo magaca Sind

Taariikh

Soo gaaridii Islaamka

madax banaanidii bakistaan

juqraafi iyo cimilo

Dadka iyo bulshada

luuqadaha

Magaalooyinka ugu caansan

Gobolka sind

Dhaqaalaha

Aqoonta

Hido iyo dhaqan

Cultural heritage

Meelaha muhiinka ah

References 

Aasiya
Bakistaan
Sanad Maalin Dheer

Sanad Maalin Dheer waa sano tirada maalmaheedu yihiin 366 maalin iyadoo la ogyahay sanadaha tirada maalmaheedu in ay yihiin 365 maalin laakiin dhulka waxuu wareeg ku samaynayaa qoraxda 365 maalin iyo rubuc maalin waxay noqonaysaa dhammaan rubucyadaas ku daristooda sanadka afaraad si ay ugu beeganto kalanderka wareegaas.

29 Febraayo 
Sanad Maalin Dheer tirada maalmaheeda 366 maalin iyadoo lagu kordhiyay maalin sanada caadiga ah maalintaas lagu kordhiyay waa 29 Febraayo afar sano ee kasta waxaa jirta maalinta  29 febraayo hal kaliya.

Liiska sanadaha maalin dheer

Sidoo kale eeg 
 Hornaq
 Kulaalaha Woqooyi

Tixraac 

Sanad
Halbeeg Amin
Goroyo Soomaali

Goronyo Soomaali () (magaca Sayniska Struthio molybdophanes) waa shimbir u eg goronyada taasi oo ku dhaqan deegaano badan oo ka mid ah Geeska Afrika, gaar ahaan cariga ku dhaqan yihiin dadka Soomaalidu. Wakhtiyadii hore waxaa lagu tirin jiray goronyada hase yeeshee sanadkii 2014 ayaa la ogaaday inuu soocanyahay goronyada oo uu yahay nooc gaar u madax banaan.

Sido kale fiiri

Tixraac

Xayawaan
Shimbir
Xanaaq

Xanaaq ama Caro (; ) waa qiiro ka timid wax ka xumaansho, wuxuu wataa saamayn ah inay korodho garaaca wadnaha iyo cadaadiska dhiiga, xanaaqa ayaa ka dhasha if sahan waa ka dhexeeya labo dhinac, ama dhib loo gaysto dhinaca xanaaqi doona, xanaaqa ayaa noqonaya mid muuqda waxaana la socon kara mararka qaar fal celin hadal ama ficil ah, waxaa la sheegaa go'aanka la qaato xiliga xanaaqa inuu ka badalanyahay waqtiga xanaaq li;da,
xanaaqa ayaa laga yaabaa in ay ka dhashaan waxyaabo badan oo dhibaato  jir ahaan iyo maanba leh.</div>

“Jawaabta qaboobu cadhada way qaboojisaa, laakiinse hadalkii qallafsanu xanaaq buu kiciyaa.” Iska ilaali erayada Kulul. Si raxmad leh u hadal, xitaa haddii ninkaaga ama naagtaada ay ku caloolxumeeyaan. 

„Waa waajib inaad carruurtaada edbisid laakiin weligaa ha ku edbin cadho iyo naxariisdarro.”

Cilmi nafsi

Saamayta dabeecada

Sidoo kale eeg 
 Jacayl
 Nacayb
 Collaytan
 dareen

Tixraac 

Dareen
Shaqo la'aan

Boga "Baagamuundo" halkan ayaa laga soo toosiyay.
Shaqo la'aanta (; ) sidoo kale loo yaqaano ama Baagamuundo, waa helid la'aanta fursad shaqo uu heli waayo qof shaqayn kara hadana raba oo raadinaya hadana an helaynin,  qeexidaas waxaa laga qaadanayaa qof walba oon shaqo haynin inuusan shaqo la'aan ahayn, Ardayda, cuuryaanka, waayeelka, Hawlgabka, iyo Hodanka ka maarmay shoqo oo dhan lama raacinayo inay shaqo la'aan ama baagamuundo yihiin,

Ereyga ayaa la socday soo if-bixii hurumarka warshadaha, sababtoo ah baadiyaha lagama adeegsado ereygaan Shaqo la'aanta mana sameeyo macno gaar ah. Gabadee Rahmanimco la daho waa Shaqo la'aan.

Heerka Shaqo la'aanta 
hadii aan somaliya ka hadalno waxa la dhihi karaa waa boqolka 50% weye wana hubaal in intaa ka sii badan doonto sanadaha soo socdo hadii la helin dowlad wax ka qaban shaqo la aanta bahsan ee hatan ka tagay magaalada Muqdisho.

Jaadadka shaqo la'aanta  
Shaqo la aanta waa mid sababi karta geeri

Astaamaha Shaqo la'aanta 
dhibaatoyinka shaqola'aanta iyo caqabadah qoyska

Shaqo la'aanta Soomaaliya

Sidoo kale eeg

Mustaqbalka 
Dhowaan dunida jannay noqon doontaa: Cunto badan oo nafaqo leh

Tixraac 

 “We’re Letting You Go”

Insaan
Ciddi

Ciddi  Ciji, Cinji, ama Cijo (; , ) waa cad gees la moodo xalleefsan oo ka baxda faraha foodooda sare, wadardeedu waa Ciddiyo, waa carjow adag oo faraha dadka, xoolaha iyo in badan oo xayawaanka leeyihiin.

Faallo 
Cidiyuhu wiligood way baxaan hadii aan la jarin, duqooshinka 60 jirka ah cidiyahooda  waxay baxaan 0,1 mm maalintii, kuwa 32 jirka ahna 0,123 maalintii.  Cidiyaha badanaa waa la qurxiyaa oo dumarka ayaa cilaan iiyo walxo kale oo midabo leh ku xardha, iyagoo  ka caawiya ka ilaalinta dildilaaca iyo xanuunada ka soo gaara biyaha ay faraha kula jiraan,

Cidiyuhu waxay ka soo baxaan faraha gacmaha iyo lugaha xayawaanka oo dadku ka mid yahay. Dadku waxay leeyihiin shan cidiyood oo ku afka hore ee faraha gacan kasta iyo lug kasta. Wadarta cidayaha dadku waa labaatan (20) cidiyood.

Xoolaha iyo xayawaanka naasleyda ah cidiyaha ku yaala wey kala duwan yihiin oo kala tiro duwan yihiin taas oo ku xidhan tirada faro ah ee noolahaas leeyahay. 

Xayawaanka duurjoogta ah, sida libaaxa, shabeelka, butida iyo wixii la mid ah, iyo in badan oo gurijoog ah, sida bisada iyo eyga waxay leeyihiin cidiyo dhaadheer oo awood badan taas ooy u isticmaalaan ugaadhsiga isla markaana ku waxyeeleeyaan neefka ay dilayaan. 

Dad
Baayooloji
Duurjoog
Gurijoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka

Tixraac 

 Your Fingernails—Do You Take Care of Them?

Jidhka
Eelo

Haku khaldin "Deero"

Eelo (; ) waa nooc ka mida duur joogta naasaleyda ah, gaar ahaan deerada, waaa noolaha kaliya ee geesaha ku leh gano ama ilko, geesaha ayaa ka samaysan laf adag, oo ka samaysan dabaqado iyo dhuux xooggan, eelada ayaa aad u noocyo badan, waxayna ku dheeraysaa la dagaalanka colkeeda, iyo dheeraynta markii loo baahdo,

waxaa jira 60 nooc ka mida eelada dunida,

Eelada ayaa ku kala duwan muga iyo jirka,

Tixraac

Xayawaan
Noole
Wiyil

Wiyil (; )  waxay ka mid tahay duur joogta naasleyda ah ee waaweyn ee ku nool labada qaaradood ee Afrika iyo Aasiya. Wiyishu waa nafley aad u weyn oo labo gees wajiga ku leh, waxaa ku gaashaaman harag aad u qiro weyn una adag.

waana xayawaan halista ugu jira inay Dabar go'aan taasoo ay ugu wacantahay ka ganacsiga faantiisa, waxaa faantiisu inay leedahay waxtar caafimaad, waxaa laga soo saaray sharci adag oo diidaya in la ugaarsado, waxaana loo sameeyay seereyaal lagu ilaaliyo, 

wadanka Suudaan ayuu astaan u ahaan jiray inkastoo ay iska daayeen goor dambe.

Tilmaamaha 
 waa nafley aad u weyn oo ka mid ah kuwa ugu weyn ee hada ku nool dhulka dushiisa,wuxuu gaaraa joogeedu 1 mitir ilaa garbaha ah dhirika gudban 3ilaa3.65 mitir culeyskeedu waa 455 - 1365 kg tan dhidiga ah ayaa ka yar dhumuc ahaan kan labka ah
 Wiyisha teeda yar waxay ku dhalataa culeys dhan 38kg kadib 15-16 bilood oo uurka ku sido, waxayna socodka bilawdaa 3 bari kadib dhalashadeeda
 wiyishu waxay noolaataa 25-40 gu'(sano)
 ayadoo jirto culeys keeda weyn hadana aad bey u dheeraysaa
 waxay lee dahay harag qiro weyn taasoo dhacda inay ku noolaadaan cayayaan badan  oo shimbiruhu ka cunaan dusheeda

Nolosheeda 
 waxay ku noolaataa dhulka qabow oo leh biyaha iyo baadkaba leh 
 waxay daaqdaa cowska iyo xaabka

Qeebaheeda 
 Wiyisha cad
 Wiyisha madow
 Wiyisha hindiya
 Wiyisha jafaan
 Wiyisha suumadra

Tixraac 

 Vietnam’s Hidden Animals
 The Rhinoceros​—Victim of Man’s Superstition

Xayawaan

noole
Naasoley
Duurjoog
Lakab dhul

Lakab dhuleedka ama Dabaqada dhulka ee dhagaxa ah cilmuiga dhulka loo yaqaan (; ) waa lakab dhagax ama carro ah oo ka duwan lakabyada dhulka ee kale, lakab walboo ka mid ah wuxuu ka koobanyahay lakabyo kala jaad ah oo yaryar, oo gufur la fadhiistay saamaynta cimilada iyo ifafaalaha qarniyo hore, lakabka ayaa fidsanaan kara baaxad dhan boqolaal ilaa kumanaan kiiloo mitir dhulka dushiisa markiiba, lakabyada dhulka ayaa badanaa ka soo muuqda dhinacyada sida badan, iyadoo u eg sidii dhagax weyn oo ka samaysan lakaybyo kal cayn iyo midab iyo samaysyo kala duwan iskuna dhegan, oo u samaysan si qaabsan leh, dhubucda lakabka ayaa isu jirta dhowr ilaa 1000 milmitir ama ka badan, lakab walba wuxuu ka samaysanyahay nooc ka soocan kuwa kale, lakabyada wabiyada ayaa samysan dhoobo, lakabka xeebtu waa bacaad, sida ay u jiraan lakab dhuxul dhagax ka samaysan,

Lakabka dhulka ahmiyada uu u leeyahay dhismaha 
Markii la Qorshaynayo in dhul laga dhiso dhismo dheer, ama warshado culus, waxaa lagama maarmaan ah in dib loogu noqdo macluumaadka laga hayo dhulkaas iyo dabaqadihiisa,

sawirro mujinaya lakabyada dhulka

sidoo kale eeg 
 cilmiga lakabka dhulka
 duxul dhagax
 fulkaano

Tixraac 
 Pages of Geologic History

Kimisteri

dhul
bacaad
ciid
dhagax
macdan
Mahadnaq

Mahadnaq, Mahadcelin ama Mahadsanid (; ) waa dareen oo la dareemo marka wax fiican, kaalmayn ama faa'ido dhacdo.

„Ilaahay wax walba uu kuu sameeyay ugu mahadnaq.”

Bar carruurtaada inay muujiyaan mahadnaq. Xataa carruurta yaryar waxa la bari karaa inay ku mahad naqaan naxariista loo muujiyey.

Tixraac

Waa riyaaq gelin qof qofkale wax uqabtay
Dareen
Ris

Ris waa degmo ku taal Gobolka Galgaduud.

Waa tuulo ku taal gobolka galgaduud .

Waxaa dago ceyr, saruur, waceysle
Waa deegaan ku caana nabada iyo deriswanaaga 

Waa deegaan beeraha iyo xoola ku caana .
Galguduud
Dabar go'

Dabar go' ( , ) waa aad yaraanshiyaha ama joogsiga jiritaanka nooc ama jinsi ka mida noolaha, xiliga uu dhimanayo hala xabo ee ugu dambeeya nooc ka mida noole aad u tiri yaraaday ayaa lagu tilmaamaa Dabar go, xiligaas waxaa oran karaa wuu dabar go'ay, inkastoo noolahaasi uu hore u waayay awoodii uu u lahaa tarmitaanka iyo badashada.

Qeexid 
Dabar go' waa qarsoomida noole jiray, lagana waayo dhulka dushiisa, iyo suuro galnimo la'aanta in dib loo arko, dabar go'a ku dhaca jinsi ka mida noolaha waa in ay baaba'aan oo dhulka ay ka tirtirmaan gabi ahaamba,

Waxyaabaha keena Dabar go'a 

Saynisyahannada ayaa sheega boqolaal Male Awaal oo keeni kara dabar go'a ku dhaca noolaha qaar, hase yeeshee la iskuma waafaqsana, qaar ka mida hadaan sheegno: tartan ka dhexeeya Naasleyda iyo Cudurrada, waxaa kaloo keena ayay sheegaan noolaha oo xasaasiyad ka qaba dhirta ubaxa leh iyo bacriminta ay u sameeyaan Cayayaanku, fikirkaas ayaan macquul ahayn sababtoo ah hadii taasi ay jirto aduunka laguma noolaadeen, oo hada waxaa ku nool bad iyo barriba noole aysan taasi waxba ka dhibaynin.

Hadaba sababaha ugu macquulsan ayaa noqon kara:
 waxaa ka qayb qaata Dabar go'a ugaarsiga lagu hayo noolaha dabar go'aya.

 Fidida degaanka iyo magaalooyinka oo keenaysa in noolahaasi uu waayo meel uu ku noolaado maadaama laga barakiciyay meeshii uu asl ahaan ku noolaa
 waxaa ka qayb qaata is bedelka cimilada iyo wasakhaynta hawada ee warshadaha iyo horumarka Aadanaha,

Tusaale nooleyaal Dabar go'ay 
 Diinaasoor
 Dodo

Sidoo kale eeg 
 Nafley halis ugu jirta Dabar go'a

 Dabar go' wadareed
 Isir sifeyn

Xayawaan
Noole
Male Awaal

Male Awaal ( , ) waa nooc suugaanta, sheekiiyinka ama Aragtiyaha ka mida oo badanaa sawira dhacdooyin lagu tilmaamo wax la yaab leh isla markaasna aan sal iyo raad toona ku lahayn nolosha caadiga ah, sheekooyinka noocaas ah ayaa laga helaa  Male Awaalka ayaa ahaan kara sheeko lagu qoro buug ama Riwaayad.

Sidoo kale eeg 
 Male Awaal Saynis
Dabar Go'

Dabar go' ( , ) waa aad yaraanshiyaha ama joogsiga jiritaanka nooc ama jinsi ka mida noolaha, xiliga uu dhimanayo hala xabo ee ugu dambeeya nooc ka mida noole aad u tiri yaraaday ayaa lagu tilmaamaa Dabar go, xiligaas waxaa oran karaa wuu dabar go'ay, inkastoo noolahaasi uu hore u waayay awoodii uu u lahaa tarmitaanka iyo badashada.

Qeexid 
Dabar go' waa qarsoomida noole jiray, lagana waayo dhulka dushiisa, iyo suuro galnimo la'aanta in dib loo arko, dabar go'a ku dhaca jinsi ka mida noolaha waa in ay baaba'aan oo dhulka ay ka tirtirmaan gabi ahaamba,

Waxyaabaha keena Dabar go'a 

Saynisyahannada ayaa sheega boqolaal Male Awaal oo keeni kara dabar go'a ku dhaca noolaha qaar, hase yeeshee la iskuma waafaqsana, qaar ka mida hadaan sheegno: tartan ka dhexeeya Naasleyda iyo Cudurrada, waxaa kaloo keena ayay sheegaan noolaha oo xasaasiyad ka qaba dhirta ubaxa leh iyo bacriminta ay u sameeyaan Cayayaanku, fikirkaas ayaan macquul ahayn sababtoo ah hadii taasi ay jirto aduunka laguma noolaadeen, oo hada waxaa ku nool bad iyo barriba noole aysan taasi waxba ka dhibaynin.

Hadaba sababaha ugu macquulsan ayaa noqon kara:
 waxaa ka qayb qaata Dabar go'a ugaarsiga lagu hayo noolaha dabar go'aya.

 Fidida degaanka iyo magaalooyinka oo keenaysa in noolahaasi uu waayo meel uu ku noolaado maadaama laga barakiciyay meeshii uu asl ahaan ku noolaa
 waxaa ka qayb qaata is bedelka cimilada iyo wasakhaynta hawada ee warshadaha iyo horumarka Aadanaha,

Tusaale nooleyaal Dabar go'ay 
 Diinaasoor
 Dodo

Sidoo kale eeg 
 Nafley halis ugu jirta Dabar go'a

 Dabar go' wadareed
 Isir sifeyn
Isku Qaybin

Iskuqaybin

Iskuqaybin sidoo kale loo yaqaano Isu-qaybin (ingiriis: divide) astaanta calaamada u ah (÷) iyo (/) waa hab la iskugu qeybiyo lambarada tirada xisaabta. Iskuqaybintu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 
Si ka duwan iskugeynta, kalagoynta iyo iskudhufashoda ayaa Iskuqaybintu waa kala jebinta lambarada loo kala jebinayo tiro kale. Tusaale ahaan, haddii lambar 8 loo qeybiyo (÷) lambar 2 wadarta iyo jawaabtu waa tirada 8 oo loo kala jebiyay labo meelood taasi oo ah 4 iyo 4. Marka jawaabtu waa 4. 

Labo tiro marka la isku qeybiyo wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

Sharciga Iskuqaybinta 

Marka la isticmaalayo iskuqaybinta waa in la helaa tiro la qeybin karo. Sidaas darteed, lambarka eber (0) kuma jiro xisaabta iskuqaybin ma ahan mid la qeybin karo. Lambarka kow (1) waa ma bedele tirada iskuqeybinta. 
Tirada la qeybinayo markey ka yartahay tan loo qeybinayo waxaa wadartu noqotaa jajab. 
Tusaale ahaan, haddii 2 xabo oo moos ah aan u qeybino 4 qof, qof kasta wuxuu helayaa badh (0.5 ama 2/4) moos ah.

Jadwalka Tusaale Iskuqeybin 

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Duur Joog

''Kani waa maqaal ku saabsan xayawaanka duurjoog ah. Maqaalo u micno dhow fiiri xayawaan, gurijoog iyo xoolo

Duurjoog (, , ) waa erey bixin ay leeyihiin dhamaan wixii ku nool duurka, oon aadana soo dhex gali karin,   

Duurjoogtu waa dhamaan xayawaanka ku nool duurka, keymaha, buuraha, iyo deegaanada ka fog magaalooyinka. 

Duurjoogta waxaana ka mid libaaxa, waraabaha, shabeelka, harimacadka, yeyda, butida, masaska, iyo kuwo kale oo badan. 

Duur joogta ayaa awal gaar ku ahaan jirtay noolaha duurka ku nool, dhawaan ayaase la isku waafaqay in dhirtana lagu daro duur joogta iyo dhamaan cayayaanka nool ee ku nool duurka oo ah meelaha aadanuhu ka fogyahay,

 Help for Animals Abused by Man

Tixraac 

Duurjoog
Subax (Xilli)

Subax (; ) waa wajiga hore ee maalinka, waxay ka bilaabataa marka uu waagu baryo ilaa 10:00 subaxnimo sida soomaalidu u taqaan,
Reer galbeedka ayay subaxda u bilaabataa saqda dhexe ee habeenkii waxayna u dhamaataa duhurkii,

sidoo kale eeg 
 Dharaar
 Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac
Dharaar

Dharaar () marka la joogo oogada dhulka, dharaar waa wakhtiga uu ileyska cadceedu hayo oogada sare ee dunida.
Dharaarta ayaa bilaabata lixda saac ama 12 ka maalinnimo, 
waxaa kaloo loo yaqaan xiligaan
 Duhur oo loogu magac daray salaad duhur oo xiligaas la tukado
 Har
 Maalin weyn 
 Maalin

Sidoo kale eeg 

Subax (Xilli)
Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac
Saq Dhexe

Saq Dhexe ama Habeen barkii (Midnight) waa xiliga ka dambeeya lix saac ama 12 ka oo habeenimo ilaa waa bariga.

Sidoo kale eeg 
Subax (Xilli)
Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor
 Dharaar

Tixraac
Galab

Galab (; ) waa galinka dambe ee maalinta waana xiliga dharaarta ku xiga, ilaa gabalku uu ka dhoco, sida soomaalidu u taqaan, wadamo badan baa galabka u yaqaan wixii ka bilowda 6 ama  11 galabnimo ilaa laga gaaro saq dhexe.
Galabtu waa wakhti ka mid ah maalinta taasi oo ku beegan ka hor intaanay cadceedu dhicin.
Galab waxaa ka soo horjeeda Subax.

Sidoo kale eeg 
Subax (Xilli)
 Dharaar
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac
Barqo

Barqo sida soomaalidu u taqaa waa mark ay qoraxdo sare u soo kacdo ilaa duhurkii, barqada ayaa ka bilaabata 3da 9ka subaxnimo ilaa laga gaaro dharaarta ama duhurka.

Sidoo kale eeg 
 Subax (Xilli)
Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac
Aroor

Aroor (; ) sidoo kale loo yaqaano Hiir, Hiiro iyo Alaseey, waa xiliga ka horeeya cadceed soo baxa oo mugdigu sii dhamaanayo iftiinkuna wali si fiican u soo bixin, waana waqtiga la tukado Salaada subax.

Guud ahaan, aroortii waa wakhtiga waagu dilaaci rabo ama uu dilaaco ilaa iftiina qoraxdu soo hilaacayo. 
Intaas waxaa dheer, wakhtiga aroortu way kala duwan tahay xilliyada sanadka taasi oo keenta in wakhtiyada qaar sida jiilaalka aroortu soo habsaanto halka wakhtiga gu'ga aroortu horay u timaado.

Sidoo kale eeg 

 Subax (Xilli)
Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac 
 Daystar

Wakhti
Folkaano

Folkaano ama fulkaane (, ) waa buur dhuleed ama badeed, oo afkeedu sameeyo qarax uu ku ay ku xigto burqashada maadooyin shiilan oo sidii macdan la dhalaaliyay u shubmaysa, isla markaasna wata kulayl, qiiq, gaas, iyo qarax weyn oo ka horeeya intaas, kaasoo tuuraaya dhagaxaan iyo dhimbilo waaweyn oo holcaya.

Qaybaha folkaanaha
 Dhululbada folkaanah: waana dhinacyada hoobadka ah ee buurta folkaanaha waana daadka macdanta dhalaashay ee ka soo baxday afka folkaanaha, ka dibna noqonaysa macdan adag oo qaboobay.
 Afka folkaanaha: una samaysan sidii dublada ama weel, taasoo saas u samaysanta markii uu qarxo fulkaanuhu, afkaas waxaa ka baxa qaraxa weyn ,dhimbilaha, iyo macdanta shiilan, Afkaas ayaa gaarikara dhowr kiilo mitir iyo ka badan
 Qiijiso: waana tubada u dhexeysa kaydka macdanta dhalaashan ee dhulka ku jirta iyo afka folkaanaha,
 Caadka Gaasle: waa daruur ka samaysan gaas, dambas, iyo qiiq ka baxay folkaanah

Qaybinta Folkaanaha ee Dunida

Jaadadka Folkaanaha 

 Folkaano dhagaxeed

 Folkaano Dulleed

 Folkaano Lakab

Qaraxa fulkaanaha 
Qaraxa folkaano ayaa dhaca markii uu so burqado dhagaxa guduudan ee dhulka hoostiisa mara, wuxuuna soo galaa lakabyo dhulka u dhow, kaasoo soo raadiya dhuun jilicsan oo uu uga baxo dhulka dushiisa, dhagaxaas ayaa wata wax guban oo ay ka midyihiin macdan, qaraxa ayaa sameeyo dhimbilo duulaya oo meelo fog fog ku dhaca, iyo dhagaxaan buurta ka fuqay. dhalaalka ka soo shubmay buurta afkeeda ayaa dhul gaaban ama mid dheer jeexda kaasoo guba wax walboo ka hor yimaada, ka dibna qabooba oo adkaada isagoo midab madow leh.

Tixraac 
 Natural Disasters and the Human Factor (Volcanoes​—Builders and Destroyers)

Juqraafi
Cadnaan

Haku khaldin "Cadnaaniyiin"

Cadnan () waa odayga ay ka soo tafiirmeen reeraha Cadnaaniyiintu ee Carabta degta Waqooyiga, Galbeedka iyo Badhtamaha deegaanada Carabiya..wxaa kamida saleem ayman

Cadnaan (عدنان) waa awoowaha labaatanaad ee Nabiga scw. waa aabaha carabta carabowday (Carabta Cadnaaniyiinta)

Abtirsiinyaha Cadnaan 
waxay isku waafaqeen abtiris aqoonku in cadnaan uu ka mid yahay caruurtii Nabi Ismaaciil Bin Ibraahim calayhim salaaam, waxayse ku kala tageen tirada awoowayaal ee u dhexeysa Cadnaan iyo Ismaaciil,

Tixraac

Eeg sidoo kale 
 Cadnaaniyiin
 Cadnaan
 Cadnaan (magac)

Carab
Cadnaaniyiin

Cadnaaniyiin (; ) waa qabiiloyinka carbeed ee ku abtirsada Cadnaan, Cadnaan ayaa ka mida wiilasha Nabi Ismaaciil cs bin Nabi Ibraahim,

Abtirsiinyaha Cadnaan 
waxay isku waafaqeen abtiris aqoonku in cadnaan uu ka mid yahay caruurtii Nabi Ismaaciil Bin Ibraahim calayhim salaaam, waxayse ku kala tageen tirada awoowayaal ee u dhexeysa Cadnaan iyo Ismaaciil,

Faraca Cadnaaniyiinta 
Cadnaaniyiinta ayaa aad u balaaran waxayna u qaybsamaan labo jilic oo waaweyn oo kala ah: Mudar iyo Rabiica, iyo qaybo yaryar sida iyaad iyo Qudaaca

Mudar 
Waa Banii Mudar nim nazaar bin macad bin cadnaan.
 Khandaf
 Mudrika bin khandaf waxaa ku abtirsada (Quraysh, kinaana, banuu asad, cudal, hudayl)
 Daabikha bin khandaf  waxaa ku abtirsada (Timiim, muzayna, rabaab, iyo daba)
 Qimca bin khandaf, waxaa ku abtirsada (khuzaaca)
 Qays caylaan (cikrama bin qays caylaan, sacad, bin qays caylaan, camar bin qays caylaan)

Rabiica 
Waa banuu rabiica bin nazaar bin macad bin Cadnaan.
 Asad
 Canasa bin asad
 Judayla bin asad (cabdil qays, nimir bin qaasid, Taqlub, waa'il, )
 Dubayca
 Banuu banaana

Qudaaca 
 Banuu aslam (juhayna, nahad, cadira)
 Banu cimraan (banuu kalab)
 Banuu camar (khawlaan, balyi, muhra)

Sidoo kale 
 Cadnaan
 Carabta Asalka Qaxdaaniyiin
 Carab Baaba'day
 Cadnaaniyiin
 Cadnaan
 Cadnaan (magac)

Tixraac
Carab Dabar Go'day

Carab Dabar Go'day ama Carabta Le'atay (عرب بائدة) Waa dadyogwga kuwa abtiris aqaanka ahi u arkaan inay yihiin carabta asal ahaan degenayd jasiirada carabta, waxayna kala yihiin (Caad, Tamuud, Camaaliqa Jurhum, Dasam, Judeys, Amiim, Cabiil, iyo Baar) waa qabiilooyin dhammaantood dabar go'ay Soo bixidii Islaamka ka hor

Degaankooda 
Qabiilooyinkaan baaba'ay Degaankoodu kama bixin jasiirada carabata qaar ka mida degaanada la yaqaan:
Caad waxay degenaayen Axqaaf (yaman)
Tamuud waxay degenaayen Xijir
Camaaliqa waxay degenaayen meelo badan sida:Tihaama, xijaas Maka, Madiina, oo ka wada tirsan sucuudiga, Baxreyn, Cumaan,

Sidoo kale akhri 
 Qaxdaaniyiin
 Cadnaaniyiin
+252



Qaabka wicidda
Si aad u wacdo Soomaaliya, qaabkaan soo socda ayaa la adeegsadaa:
 yxx xxxx, yy xxx xxx ama yyy xxx xxx - adigoo wcaya Soomaaliya
 +252 yxx xxxx, +252 yy xxx xxx ama +252 yyy xxx xxx  - maraka aad dibadda ka soo wacayso Soomaaliya

Liiska iyo meelaha wicidda telefonada

Xogta

"Somalia (country code +252)"  - ITU. Retrieved 10 June 2013.Qposter.com - accessed 17th January 2015

Soomaaliya
Isgaarsiinta Soomaaliya
Biyo-xireenada iyo xoogga danab biyoodka ee Itoobiya

Itoobiya, IGAD waxay isu aragtaa awood afrikaan sabab la xiriirta suuro galinta Tamar biyood. Waxaa u suurtoowday qayb yar oo kaliya himilooyinkaas ilaa iyo hadda. Sanaddii 2009, waxay ahayd in ka yar 10% Itoobiyaanka in ay heli jireen Koronto. Waxayna ahayd meelaha ugu ba'an oo ay korontadu ka tagto. Si looga gaashaanto xaaladdaas, xukuumaddu waxay hindistay in la fuliyo barnaamij himilo dhisid biyo-xireeno. Waxay ku biloowday saddex xarun ka dhalinta awooda tamar-biyoodka todobo wadajira 1.18 Gigawatt si loo diyaariyo sanadihii 2009 iyo 2010 oo kaliya. in kabadan labalaab awooda ee dalka. Waxay bilaawday saldhigga ugu weyn Tamar-biyoodka ee Itoobiya, Beles shaqadii ugu horaysay bishii may 2010. Waxaa la saxiixay qandaraasyo si loo dhiso shan biyo-xireen waaweyn oo kale. Marka la dhameeyo, taasoo la filayo in la soo gabagabeeyo qiyaastii sanadda 2017, maxaa yeelay biya-xireenadaan waxay kaabaysaa kordhinta awooda ee ka yar 1 Gigawatt sanada 2008 Gigawatt si ah in ka badan 11 Gigawatt. Sida la filayo dhisidda biyo-xireeno waaweyn oo dheeraad ah ee qorshaha la damacsanyahay in la kordhiyo awooda soo saarista ilaa 15 Gigawatt. Haddii kordhintaas weyn la balaariyo, ku dhowaad waxay u dhigmaysaa awooda guud xarumaha xoogga korontada ee dalka Burtuqaal. Rabitaanka Tamarta ee Itoobiya waa wax faaiido leh sabab la xiriita xagga Faqriga, sidoo kale waxaa qorshayaasha ka mid ah iibinta awooda korontada loo iibgeeyo Suudaan, Kiinya, Jabuuti, Yemen iyo Masar waana faaiido kele. Xitaa faaiidooyinka kuma koobna biyo-xireenada Tamar biyood oo kaliya. In badan oo ka mid ah biyo-xireenada waa biy-xireeno dano badan laga leeyahay loona qaabeeyay si loo helo biyo loogu talogalay waraabka iyo ka hortagga fatahaadaha. Sidaa awgeed, sida la filayo in ay faaiidadu ugu weyn noqoto awooda dhalinta tamar biyoodka.

Dhismaha biyo-xireeno waaweyn waxay u baahantahay in badan oo hanti muuqata iyo mid aan muuqan. Sida dhabta ah maalgalintu waa wax aad u weyn. Sidoo kale waxay ku kordhinaysaa mujtamaca canshuur badan. Fakashada iyo iscunidda iyada oo aan la samayn biyo celin harooyinka biyaha sare ee webiyada wuxuu cumriga darbiga ee la saadaaliyay soo gaabinayaa. Sidoo kale bey'ada ee bulshooyinka dalalka ay ku hoobtaan ee biyo-xireenada Itoobiya.

Liiska Biyo-xireenada iyo xarumaha awooda Tamar biyoodka

Biyo-xireenada Itoobiya
Malmal

Malmal, Mal mal . Waa xabag ka soo dareerta geedaha nuuc ka mid ah Commiphora myrrha iyo Commiphora molmol. Waana wax isku darsan kala gadisan walxo kala go'go'an ama noqda dareere.

Qeexista dhirta 
Geedka Malmasha wuxuu garaa saddex mitir, wuxuuna leeyahay laaman isku dhexjira. Habka looga soo saaro malmasha waa iyadoo geedka la dhaawaco ama faas lala dhaco waxaana ka soo baxaya dheecaanka loo yaqaan malmasha.

Juqraafi ahaan meelaha laga helo 
Waxay ka baxdaa Soomaaliya, Cumaan, Yemen, Woqooyiga Afrika iyo Koonfurta Sacuudiga.

Nuucyada Malmasha 
Nuucyadiisa: Malmal Soomaali, Malmal Sacuudi. Nuuca ugu fiican wuxuu u muuqdaa
qaabkiisa mid hufan ama la iska arko nadiif ah kaasoo u muuqda midabka maariinka furan laakiin nuuca deebeysay waa kan ay gasho
midabo maariin ama madow wuxuuna u muuqdaa sida bacaad oo kale.

Adeegsiga dawo ahaan 
 Soomaalida, waxay adeegsataa marka ay dhshaan caruurta oo sanka loo mariyo, madaxana waxaa laga mariyaa barta loo yaqaan Nusnusleyda.
 Waxaa la sheegaa xilliyadii Faraaciintii masar in loo qaadi jiray, kolka uu boqor dhintana loo marin jiray si maydku u raago muddo fog.

Tixraac 
 Gifts Fit for a King
 Myrrh

Xog 

Waxaa kale o loo adeegsada Marka guriga bahal hoose(mas abeso..iwm) ay soo galaan in lagu shido.

Dhir
Kaarboon laba ogsaydh

Kaarboon laba ogsaydh (ama sida loo yaqaan magaca caanka Kaarboon laba ogsaydh) waa  Isku dhis kiimikeed ka mid ah Ogsajiin iyo Kaarboon lehna Jid kiimikeed CO2. Marka la gaaro xilli cabur kul qiyaas leh wuxuu noqonayaa kaarboon laba ogsaydh qaab ah Neef midab la' ama xitaa ur la' mana ahan mid holca, waxa uuna leeyahay asataan ah aysid, waxaa sidoo kale u sahlan ku Milan Biyaha.

Neeftu ama gaaska CO2 waxay ka dhigantahay 0.040 %  ee Atmosfeer taasoo ah in u dhiganta 400 qayb ka mid ah malyan (sano 2014). si ah qayb ka mid ah Meero Kaarboon, waxaa loo adeegsadaa dhirta iyo Talli iyo Cyanobacteria tamarta ilayska si ay u samayso Photosynthesis Kaarbohaydareyt ee kaarboon laba ogsaydh iyo biyaha, waxaa arrinkaas ka dhalanaya samaysan Ogsajiin taasoo ka dhalatay fal. taa waxaa la mid ah, falka Photosynthesis ma suurtoobaayo mugdiga, dhirtu waxay gudagalaysaa in ay dhaliso Kaarboon ogsaydh habeenkii inta uu socdo Cellular respiration. Waxaa sidoo kale jira, Kaarboon laba ogsaydhka wuxuu dhaliyaa xilliga neef soo celinta dadka iyo guud ahaa noolaha. sidoo kale wuxuu dhaliyaa kaarboon laba ogsaydh xilliga Kalabaxa walxaha orgaaniga, xitaa Khamiir Kaarbohaydareyt, taasoo ka dhalatay Cubasho Alwaax iyo Kaarbohaydareyt iyo intabadan shidaalka ku badan Kaarboonka, dhuxusha iyo Shidaal iyo Gaaska dabiiciga ah. Waxaa ka dhasha CO2 sidoo kale  fulkaanooyinka .

Tixraac

Kimisteri
Huuri

Huuri () waa dooni kalluumaysi oo alwaax ka samaysan, labada dhinac loogu yeelo laba badeel oo lagu kexeeyo, huurigu ma laha matoor socodsiiya, huuriga ayaa loo taagaa marmar shiraac si loogu kaalmaysto xawaaraha socodka, waana marka hawadu u dhacayso halka loo socdo, huuriga ayaa afar mitir iyo ka yar ah, nooca ay soomaalidu samayso badanaa waxaa loogu talo galay labo qof.

Huurigu wuxuu ka mid yahay aaladaha dadku isticmaali jireen tan ilaa iyo bilowgii ilbaxnimada. Waxaana cilmibaadhis lagu ogaaday in laga isticmaali jirey meelo badan oo dunida ah.

Dhisida iyo Samaynta
Dhisitaanka huurigu waa mid aad u fudud, waxaanu ku bilaabmaa habaynta iyo qoritaanka alwaaxyada laga dhisayo huuriga. Sida caadiga ah waxaa meelo badan oo dunida laga isticmaalaa alwaaxa jilicsan ee ku fiican qoritaanka iyo xardhida, kaasi oo inta ugu badan lakabyo kala duwan laga soo dhiso.

Taariikhda
Huurigii ugu horeeyay ee ilaa hada la ogyahaya waxaa lagu qiyaasay mid leh dherer dhan 40 mitir kaasi oo lagu isticmaali jiray boqortooyadii faraacinta ee dhulka maanta loo yaqaano Masar wakhti imika laga joogo ilaa 4600 sano.

Tixraac

Gaadiid
Bad
Dembidhaaf

Dembidhaaf (; ) waa dareen iyo waxqabad waqtiga qof wax xun kugu samayay aad caafisid. Sida sharciga ah, dembidhaafku waa cafinta, saamixida iyo ogolaanshaha khalada qof ku sameeyay qof kale.
Sidoo kale, dadku waxay dembidhaaf ka baryaan Alle (s.w.t) marka ay khaladaad sameeyaan.

Guud ahaan, dembidhaafku waa mid u fiican xidhiidhka aadamaha iyo dhamaan dadka, gaar ahaan qofka gefka ama khaladka loo geystay taasi oo u suurtogelisa in laga gudbo wixii khalad iyo xumaan dhacday.

Yehowah diyaar buu u yahay inuu binu'aadanka cafiyo.

 What Is Forgiveness? (en)

Dareen
Sharci
Siyaasi

"Siyaasi"wa qofka aqoonta iyo Cilmiga u leh kana shaqeeya Dowlada ama usoo shaqeeyay
Fiiro Gaar Ah* Siyaasiga Wa Qofka Yaqaan Hab Maamulka Umaded Ama Jihayntooda 
Qof u shaqeeya Dowlada wa Siyaasi kan Suuqa Wax Ku Iibsada Nah Wa Ganacsade.

Diinta runta ah siyaasadda kama qaybqaataan.
Cadnaan (magac)

Cadnan (; , ) waa magac loo bixiyo labka (rag) ku dhaqan wadanada Dunida Muslimka. Magacan waxaa dadka Carabta ahi la bixi jireen tan iyo wakhti badan ka hor soo bixitaankii Nebi Muxamed waxaana la ogyahay in asalka iyo tafiirta nebigu ay gasho nin la odhan jiray Cadnaan oo noolaa wakhtiyo hore.

Maanta dad badan oo ah Carab iyo Cajabi, Islaam iyo dad kale ayaa la baxa magacaasi.

Dadka Magaca Leh 
 Miangul Adnan Aurangzeb, siyaasi reer Bakistaan ah
 Adnan Abdo al-Sukhni (dhashay 1961), siyaasi reer Suuriya ah

La Xidhiidha
 Cadnaan
 Cadnaaniyiin
 Magac

Tixraac

Magac
Hiir

Hiir (; ) waa wakhtiga maalintii ee ku beegan goorta ay cadceed soo baxays oo mugdigu sii dhamaanayo iftiinkuna wali si fiican u soo bixin, waana waqtiga la tukado Salaada subax.

Guud ahaan, hiirtu waa wakhtiga waagu dilaaco laakiin weli iftiina qoraxdu soo bixin. 
Intaas waxaa dheer, wakhtiga aroortu way kala duwan tahay xilliyada sanadka taasi oo keenta in wakhtiyada qaar sida jiilaalka aroortu soo habsaanto halka wakhtiga gu'ga aroortu horay u timaado.

Muuqaal

Sidoo kale eeg 
 Subax (Xilli)
 Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac 
 Night

Wakhti
Waaberi (wakhti)

Waaberi (; ) waa wakhtiga maalintii ee ka dambeeya hiirta iyo goorta ay ileyska cadceedu u soo baxdo oogada sare ee dunida.
Guud ahaan, waaberigu waa wakhtiga qoraxdu soo baxdo.

Sidoo kale fiiri 

 Subax (Xilli)
 Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac 
 Sunrise

Wakhti
Duullaankii Wafla

Dullaankii Wafla () ayaa dhacay 28kii Agoosto 1542 meel u dhow Dooxada Ashenge ee ku taal gobolka Tigray, Itoobiya.

Dagaalka ayaa u dhexeeyay Burtuqiiska oo uu hogaaminayay Cristóvão da Gama iyo ciidan uu hogaaminayay Imaam Axmed Guray oo markaasi madax u ahaa Saladanadii Cadal  ee hoos tagi jirtau Dawladii Cusmaaniya,  Guusha iyo gacan sareynta waxaa lahaa ciidankii Imaamka kaasoo ku qasbay  Cristóvão da Gama in uu ka cararo Boqoradiisii  Sabla Wengel iyo Qalcadii iyo saldhigiisii ciidan isaga oo waliba gacanta rasaasi kaga dhacday ayna wehliyaan 14 askari oo ka mid ah ciidankiisa, isla habeenkii ayaa la soo qabtay waxaana seftiisa qoorta uga gooyay Imaam Axmed Guray

Tixraac
Qaxdaaniyiin

Qaxdaaniyiin ama Dhagacas dhashii qaxdaan waa carabta asalka ah, waana qabiilooyinka ku abtirsada odayga Qaxdaan sida ay sheegaan kuwa Nasabka yaqaanna,  taariikhyahanada qaar ayaa rumaysan in magaciisu ahaa Yaqdaan,  waxaa ka mida kuwa saas qaba taariikhyahanka caanka ah ee Ibn Khalduun.

Qabiilooyinka ku abtirsada

Kahlaan 

waa banuu kahlaan bin saba bin yashjab bin yacrub bin qaxdaan, waxayna u qaybsamaan lix qaybood
 Mudxij
 Day
 Murra
 Khawlaan
 Ashcar
 Rabiica
 Qawt
waxayna u sii kala baxaan qabiilooyin iyo jufooyin

Ximyar 
Ximyar bin Saba  bin yashjab bin yacrub bin qaxdaan

sadex ayay u qaybiyaa
 Hamaysac
 Qudaaca
 du racya
waxayna u sii kala baxaan qabiilooyin iyo jufooyin

Sidoo kale eeg 
 Cadnaaniyiin (Carabta Carabowday)
 Qaxdaan
 Carab Dabar Go'day

Xigasho
Dar

Ha ku khaldin "Ceel"

Dar  (, ) waa weel ka sameysan bir, qori (alwaax), harag ama shamiito (sibidh) oo xoolaha biyo loogu shubo. waxaa kaloo laga sameeyaa dhulka cidlada ah si ay duur joogtu biyo uga cabto,

Sidoo kale eeg 
 Ceel

Xiriiriye dibadeed 
 QaamuusQaamuud

Tixraac 

Beeraha
Albaabka Kacbada

Ilbaabka Kacbada wuxuu ku yaalaa dhanka bari ee kacbada, wuxuuna ka sareeyaa Shaadaruwaan ka 222cm (waxaa loola jeedaa waa kaabada ka hooseesa ilbaabka) Ilbaabkana dhirirkiisu yahay 318 cm balaciisuna 171cm gudahana ugu jira mitir barkii.  
Kacbadu waxay laheyd ilin iska banaan,  kadib ayaa loo sameeyay Ilbaab, hubaalna looma haayo goortii la sameeyay yo cidii sameesay ba.  taariikhyahanadu way isku khilaafeen arintaas, balse sida la sheego waxaa runta ugu dhaw, qofkii  ugu horeyay oo kacbada ilbaab u yeela inuu ahaa Tubbacii sadaxaad ee boqoradii yaman ka mid ahaa oo joogay  nabiga c.s.w hortii xili hore. sida ku sugan siiratu ibnu Isxaaq <<wuuxuu ahaa Tubbac siday sheegeen qofkii ugu horeyay oo kacbada dada,wuxuuna faray howlwadeynadiisii ee reer jurham inay kacbada daahiriyaan oona u yeelaan ilbaab iyo fure>>  
taariikhyahankii al-azraqi asna wuxuu sheegay << wuxuu ahaa Tubbac qofkii ugu horeyay oo kacbada kuwada dada hu' una yeela ilbaab la xiro mana la heyn ilbaab la xiro hortii, wuxuuna ka tirshay Tubbac gabay, oo baytkaan ka mid ahaa,      وأقمنا به من الشــهر عشرًا   وجعلنا لبابــــه إقليــدا  >> </ref> 

waagii Cabdullaahi bin Zubeyr  ilbaabka kacbada wuxuu ahaa kow iyo toban dhudhun, kadib Xajaaj bin Yuusuf ayaa ka dhigay sagaal dhudhun iyo Taako.
sanadkii 1045 waagii Suldaan Muraadkii afaraad waa la badalay waxaana lagu dheehay dheeh Qalin ah wax  dhan 166 xero (pound) waxaana lagu dheehay Dahabka kiisa maarta u eg waana ilbaabka hada ee kacbada leedahay.
markay reer sacuud yimaadeen baa loo sameeyay labo ilaab. mid waa xilgii Boqor Cabdulcaziiz aala sacuud 1363H, midka labaadna waa kan hada Lee dahay waxaana la sameeya 1398H xiligii Boqor Khaalid bin Cabdulcaziiz aala sacuud  waxaana sameyay axmad bin ibraahim badar, waxaana laga sameeyay dahab,  dahabka laga sameeyay labada ilbaab wuxuu dhamaa 280KG qiimo dhan 13milyan iyo 420 kun oo dinaar

Tixraac 

 Islām—The Way to God by Submission (en)

Kacbada
Multazim

Multazim waa magac carabi ah waana meel u dhaxeesa Dhagaxa Madow iyo Ilbaabka Kacbada dheerar kiisuna dhanyahay afar dhudhun (labo mitir ku dhawaad) sida laga wariyay Cabdullaahi bin Cabbaas inuu yiri <<multazimku waa inta u dhaxeesa tiirka iyo ilbaabka>> waana meesha alle baryada ku aqbalo. 
waxaana suno ah in aad daankaaga iyo dhudhumadaada iyo laabtaada iyo sacabadaada wada saartid oo aad ku dhajisid darbiga(halka u dhaxeesa ilbaabka iyo tiitka dhagaxa madow ka sokeeya) Cabdullaahi bin Cabbaas sidaa ayuu sameen jiray wuxuuna dhihi jiray <<qofna isku ma dhajiyo oo markaa alle wax ma waydiisto alle waa siiyaa wixii uu rabay>> 

sidoo kale waxaa la wariyay Cabdullaahi bin Camri bin Caas inuu dawaafay oo tukaday oo markaa salaamay rukniga oo markaa istaagay inta u dhaxeesa dhagaxa iyo ilbaabka oo uu ku nabay laabtiisa iyo sacabadiisa iyo daankiisa buu markaa yiri <<saas ayaan arkay nabigoo sameenaya>>. 

wuxuu yiri abuu zubeyr waxaan arkay Cabdullaahi bin Cumar r.c iyo Cabdullaahi bin Cabbaas iyo Cabdullaahi bin Zubeyr oo isku nabaya. wuxuuna yiri cabdullali bin cabbaas <<inta u dhaxeesa dhagaxa iyo ilbaabka ma istaago qof oo markaa alle maka baryo wax ilaa wuu arkaa dantiisoo qaarkeed oo fushay>>

Tixraac
Tiirarka Kacbada

Tiirarka Kacbada waxaa loola jeedaa waa afarta xagal ee Kacbada. waxaana loogu magacaabay mar in laga wado afarta jiho ee xigaan marna macno u gaar ah oo loola jeedo
 Tiirka xaga bari: waa tiirka u dhaw Ilbaabka Kacbada kuna beegan Ceelka Zamzam ka ku dhawaad waxaa kaloo luga magacaa baa tiirka madaw waayo Dhagaxa Madow ayaa ku dhagan waana tiirka laga bilaabo Dawaafka 
 Tiirka xaga Ciraaq: waa tiirka jira dhanka ciraaq waana tiirka soo xiga tiirka bari marka laga Dawaafayom waxaa kaloo lagu magacaa baa tiirka wuqooyi ku aadanaantiisa dhanka yara wuqooyi, waan tiirka xiga dhanka bari ee Dhagaxa Ismaaciil
 Tiirka xaga Galbeed: waa tiirka soo xiga tiirka ciraaq marka la dawaafayo, waxaa kaloo lagu magacaa baa tiirka Shaam waaayo wuxuu xigaa dhanka shaam, waana tiirka jira dhanka galbeed ee Dhagaxa Ismaaciil 
Tiirka xaga Yaman : waa tiirka xiga tiirka galbeed marka la dawaafayo, waxaana lagu magacaa baa tiirka koonfur waayo wuxuu yara xigaa dhanka koonfur, waxaa kaloo la dhahaa tiirka yaman waayo wuxuu xigaa dhanka yaman, waxaa kaloo la dhahaa
Mustajaaar. waxaa ka loo u gaar ah tiirka yaman in la salaamo asaga iyo Dhaxa Madow marka la dawaafayo

Tixraac
Imaam Al Bukhaari

Imaam Al Bukhaari () waa Abuu Muxamad Bin Ismaaciil Bin Ibraahiim Albukhaari, oo dhashay (13 shawaal 194 Hijriya. oo ku beegan 810 miilaadiga) waa mid ka mida xufaada iyo fuqahadii culumada islaamka.
waa ninka ugu muhiimsan culumada xadiiska, cilmiga rijaasha, cilmiga al-jarxi wal tacdiil wal cilal ee ahlu sunada, kitaabo badan ayuu leeyahay oo ay ka mid yihiin Saxiixul Bukhaari, oo ah kitaabka ugu saxan kitaabka quraanka ka dib sida ay isku waafaqeen ahlu sunna looguna kolsoonida badanyhay lixda loo yaqaan (Umuhaat alsita) ee axaadiistu ku qurantahay. waxayna ku qaadatay ururinta iyo qoridiisu 16 sano, wuxuu ku koray agoonnimo, wax barashadana yaraan ayuu ku bilaabay wuxuuna socdaal aqoon raadis ku maray dhulkii islaamka badankiis, si uu u helo culimo uu ka barto diinta gaar ahaan fiqiga iyo axaadiista rasuulka scw, wuxuu wax ka bartay ku dhawaad kun shiikh, wuxuuna aruuriyay ku dhawaad lix boqol oo kun oo xadiis , wuxuu caan ka noqday dhulka oo dhan, asxaabtiisa culumadii ka dambaysay iyo dhamaan umada islaamku waxay u qireen horumar   imaamnimo xaga xadiiska iyo cilmigiisa fadli badan waa loo hayaa, goor loogu magac daray Amiir Al Mu'miniin Cilmiga Xadiiska, waxaa arday u noqday in badan oo culumo noqotay sida: Imaam Al Muslim, Ibnu Khusayma, Tirmadi iyo kuwo kaloo badan, Imaam Al Bukhaari  ayaa ahaa qofkii u horeeyay oo qora kitaab axaadiita kaliya loogu talo galay,iyo qofkii u horeeyay ee wax ka qora taariikhda raga xasiiyada wariya  , waa la dhibay waqtiyadii dambe ee noloshiisa, waana cunsuriyeeyay dad diidanaa cilmiga uu ilaahay siiyay oo culimo kale u tacasubaysay, waxaa laga saaray magaaladiisii Naysaabuur, iyo bukhaaraa, wuxuu u guuray tuulooyin u dhow samarqanda, meeshaas buu ku xanuunsaday laguna oofsaday ilaahay ha u naxariisto e.

Tixraac 
 Islām​—The Way to God by Submission
Miis

Miis (; ) waa gobol, qeyb iyo waaxyo laga soo jaro jirida iyo qeybo kale oo dhirta ka mid ah taasi oo la isku kabay ayadoo la isticmaalayo musbaaro ama xamag. Miisaska iyo kursiga waxaa loo isticmaala nolosha maalinle ee aqalka, xafiisyada iyo guud ahaan qalabka dadku adeegsadaan. 
Guud ahaan alwaaxa waxaa laga sameeyaa waxyaabo badan, sida: miiska, kursiga, Armaajada, qeybo ka mid ah baabuurta, albaabada, iyo waxyaabo badan oo ka mid ah agabka maalin walba la isticmaalo.

Sidoo kale fiiri
 Geed
 Dhir
 Alwaax

Tixraac

Geedaha
Fatih Terim

Fatih Terim, waa Tababaraha Xulka Qaranka ee kubadda cagta dalka Turkiga, wuxuuna horey macalin ugusoo noqday oo guulo badan lagaaray kooxda kubadda cagta ee Galatasaray.
Fatih Terim, Commendatore OSSI, T.C, (wuxuu dhashay 4 Sebtembar 1953) waa maamulaha kubada cagta Turkiga iyo ciyaaryahankii hore. Waxa uu haatan yahay maamulaha Galatasaray, boos uu horey u qabtay seddex jeer.
Terim ayaa dhowr kooxood oo ka dhisan Italy iyo Turkiga ku guuleystay iyo sidoo kale kooxda kubadda cagta ee Turkiga, ugu dambeyntii 2013 ilaa 2017. Daraasad ay sameeyeen Xiriirka Caalamiga ah ee Taariikhda Kubadda Cagta iyo Tirakoobka (IFFHS) ee ku yaala 80 dal, waxa uu ku jiray xulkii ugu wanaagsanaa sideed maamule ee dunida, isaga oo helay abaalmarintiisa xaflad lagu qabtay Rothenburg, Jarmalka, 8dii Janaayo 2001. Terim waxaa loo magacaabay tababaraha UEFA ee sannadka 2008, Eurosport ayaana ugu magacawday macalinka ugu fiican ee UEFA Euro 2008. [2] Bishii December 2008, waxa uu kaalinta 7aad ee ugu fiican caalamka kubada cagta adduunka ka qaaday World Soccer Magazine 2008. [3] Magaciisa Turkiga waa "Emperor", iyo naaneyska uu ku dhashay ee Talyaaniga waa "Imperatore". Labaduba magacyadoodu waa "boqor".
Turki
Ciyaaraha
Galaaciif

Galaaciif  (, )  waa noocyada ugu waaweyn kaluunka bada, leh madax ballacsan iyo af ballaaran oo leh miciyo dhaadheer, madaxa waxaa ka taagab ul dheer oo afka ku leh wax iftiima oo layr la moodo, taasoo uu ku siro kaluunka yaryarka ah si uu ugaarto,

Taranka 
Galaaciifka ayaa ah kalluun la yaab leh, culamada ayaa ayaa sheegay wax la mida ilaa iyo hada inaysan arag, gaar ahaan kuwooda lab iyagoo markay tarmayaan isku dhajiya mida dhedig dheganaansho uu quudanayo dhiigeeda, dhediga ayaa  leh dhirir gaaray labo mitir, iyo culays 45 kg, iyadoo labku mar walba uu ka yaryahay dhediga (100lb)

Noocyadiisa 
 Suborder Lophioidei
 Lophiidae (goosefishes or monkfishes)
 Suborder Antennarioidei
 Antennariidae (frogfishes)
 Tetrabrachiidae (four-armed frogfishes)
 Brachionichthyidae (handfishes)
 Lophichthyidae (Boschma's frogfish)
 Suborder Chaunacoidei
 Chaunacidae (sea toads)
 Suborder Ogcocephaloidei
 Ogcocephalidae (batfishes)
 Suborder Ceratioidei 
 Centrophrynidae (prickly seadevils)
 Ceratiidae (warty seadevils)
 Himantolophidae (footballfishes)
 Diceratiidae (doublespine seadevils)
 Melanocetidae (black seadevils)
 Thaumatichthyidae (wolf-trap seadevils)
 Oneirodidae (dreamers)
 Caulophrynidae (fanfin seadevils)
 Neoceratiidae (needlebeard seadevil)
 Gigantactinidae (whipnose seadevils)
 Linophrynidae (leftvent seadevils)

Ugaarsiga iyo Habdhaqanka
kaluunka ayaa ah mid aad u khiyaano badan, Galaaciifka ayaa madaxa waxuu ku wataa ul dheer oo afka ku leh wax iftiima oo layr la moodo, taasoo uu ku siro kaluunka yaryarka ah si uu ugaarto, usha ayaa u ek maqaalinta lagu dabto kaluunka, afka hore waxaa ka laalaada wax iftiima taasoo ay ku soo yaacan kaluunka, isagoo ka faaiidaysta oo isla markaasna afka weyn kala qaada isagoo si deg deg leh u nuuga qadar weyn oo biyo ah taasoo u diida kaluunka yaryarka awood ayuga baxsadaan cuf jiidadkaas dhaqsashada leh  ama xoog ay uga dabaashaan,  ugaarsiga ka dib wuxuu aadaa hoos wuxuuna isku tuuraa carrada, isagoo qaybi muuqto qaybna ku aasa bacaad, waliba dabanaya wixii u soo dhawaada oo kaluun yaryar ah,umud}}

Sawirro muujinaya noocyada oo leeyahay

Tixraac

Xiriiriye dibadeed 
 Tree of Life web project: Lophiiformes 

 Anglerfish photos

Malaay
Musuqmaasaq

Musuqmaasuq (; ) waa nidaamka oo maamul xun iyo been leh kooxda dowladda ama xukumaad ama rasmiga awood leh.
Guud ahaan, musuqmaasaqu waa cadaalad daro iyo daacadnimo la'aan uu qof maamul haya ku doorsado lacag, kharash ama balanqaad iyo dane kale oo shakhsi ahaan ah.

Booqo
Transparency International

Sharci