maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Boromiin

Boromiin

Boromiin (ingiriis: Bromine) astaanta (Br) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-shan (35).
Curiyaha Boromiin waa neef ka tirsan neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Sida caadiga ah, curiyaha Boromiin lama helo ayadoo kali ah ee inta badan isku dhisyo cusbo ah ayay ka tirsan tahay. Waxa ka mid ah falgalada ay la sameyso Aaydhiinta iyo Koloriinta kuwaas oo ah milixda caadiga ah ee cuntada lagu darsado. 

Dhinaca kale, Boromiintu waa curiye si dhakhso badan u milanta, taas darteed in badan oo boromiin ah waxa laga helaa biyaha badaha. 

Iskudhisyada curiyahan oo loo yaqaano Boromaaydh waxaa laga sameeyaa sunta xasharaadka, iskudhisyada miithayn iyo sheeyo kale oo badan. 

Isku Dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Foloriin

Foloriin

Foloriin (ingiriis: Fluorine) astaanta (F) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sagaal (9).
Curiyaha Foloriin waa neef ka tirsan neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Heerkulka caadiga ah, curiyaha foloriin waa neef huruud ah taas oo u dhisan malakuyuul labo-atom ah F2. Sidoo kale, foloriintu waa curiyaha ugu miisaanka fudud dhamaan curiyayaasha halogenska; isla markaana waa tan 24aad ee ugu badan Koonka iyo tan 13aad ee ugu badan sameyska qolofka dhulka. 

Foloriinta waxaa la helay sanadkii 1529, maantana isku dhisyada ay ku jirto waxa lagu iibiyaa lacag ka badan US$15 bilyan sanadkii. 

Isku Dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Astatiin

Astatiin (ingiriis: Astatine) astaanta (At) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu (85) tahay sideetan-iyo-shan.

Curiyaha Astatiin waa bir la mood mararka qaar lagu daro neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye. 

Astatiinta waxa laga helaa oogada dhulka ayadoo radioactive isotopeskeedu yahay mid cimri gaaban. Jaada kali ah ee leh isotope dagan waa astatine210 taas oo cimrigeedu yahay 8.50 saacadood. 

Isotopeka astatine211 ayaa dadku u isticmaalaan ganacsi ahaan. 

 “Architectural Units of the Universe”

Isku Dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Jermaaniyaam

Jermaaniyaam

Jermaaniyaam (ingiriis: Germanium) astaanta (Ge) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-labo (32).
Curiyaha Jermaaniyaam waa bir la mood ka tirsan curiyayaasha guruubka 14aad ee Diwaanka Curiye. 

Jermaaniyaam waa adke, midab cagaar cad leh taas oo lagu tiriyo Guruubka Kaarboonka, isla markaana leh falgal kimiko oo la mid ah curiyeyaasha Tin iyo Silikoon ooy jaar yihiin shaxda Diwaanka Curiye. 

Atomyada Jermaaniyaamta saafiga ah waa gudbiyo kulka iyo korontada, waxayna si fudud ula falgashaa Ogsajiinta. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Jarmal ah Clemens Winkler sanadkii 1886 kaas oo ugu magac daray wadankiisa. 

Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Aarsenik

Aarsenik

Aarsenik (ingiriis: Arsenic) astaanta (As) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-sadex (33).
Curiyaha Aarsenik waa Bir la Mood ka tirsan curiyayaasha Guruubka 15aad, (Pnictogens), ee Diwaanka Curiye. 

Aarsenik waa adke, midab cagaar madoow leh taas oo inta badan la helo ayadoo iskudhisyo ka mid ah, inta badan Salfarta.
 
Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Albertus Magnus sanadkii 1250. 

Isku dhisyad Aarsenik iyo Naxaasta waxaa laga sameeyaa jaandiga ku dhex jira beeytariga baabuurta iyo sheeyo kale oo kul iyo koronto gudbiyeyaal ah. 
Neefta Aarsenik waa mid sun ah oo noolaha neefsada waxyeelayn karta. 

 A Matter of Conscience

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Neefta Gobta

Neefta Gobta (Noble Gas) 

Neefaha Gobta (ingiriis: Noble Gas) waa guuto curiyeyaal neef ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka xaalada caadiga ah dhamaantood waa hawo bilaa ur, bilaa midab ah kuwaas oo leh falgal hooseeya. 

Neefaha gobta ah waa lixda curiye ee guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Hiliyaam (He), Niyoon (Ne), Aargon (Ar), Kiribtoon (Kr), Siinoon (Xe) iyo curiyaha radioactiveka ah Raadhoon (Rn). 

Hab-dhaqanka neefaha gobta ah waxaa lagu ogaan karaa dersida qaabdhismeedka atomkooda, qolofkooda sare iyo isku dhisyada ay sameeyaan. 
Barta dhalaalida iyo kululeynta neefahan waa mid isku dhow taas oo ka hooseysa 10 °C (18 °F); taas micnaheedu waa farqi yar oo heerkul ah ayay dareere ku noqon karaan. 

Niyoon, Aargoon, Siinoon, iyo Kiribtoon waxaa laga soo dhex saaraa hawada cirka, halka hiliyaamta laga dhex helo neefaha dabiiciga ee shidaalka laga soo saaro. 

Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Guruubka 18

Guruubka 17aad < Guruubka 18aad

Guruubka 18aad waa guuto curiyeyaal neef ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka xaalada caadiga ah dhamaantood waa hawo bilaa ur, bilaa midab ah kuwaas oo leh falgal hooseeya. 

Neefta gobta ah waa lixda curiye ee guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Hiliyaam (He), Niyoon (Ne), Aargon (Ar), Kiribtoon (Kr), Siinoon (Xe) iyo curiyaha radioactiveka ah Raadhoon (Rn). 

Hab-dhaqanka neefaha gobta ah waxaa lagu ogaan karaa dersida qaabdhismeedka atomkooda, qolofkooda sare iyo isku dhisyada ay sameeyaan. 
Barta dhalaalida iyo kululeynta neefahan waa mid isku dhow taas oo ka hooseysa 10 °C (18 °F); taas micnaheedu waa farqi yar oo heerkul ah ayay dareere ku noqon karaan. 

Niyoon, Aargoon, Siinoon, iyo Kiribtoon waxaa laga soo dhex saaraa hawada cirka, halka hiliyaamta laga dhex helo neefaha dabiiciga ee shidaalka laga soo saaro. 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 17

G 16aad < Guruubka 17aad > G 18aad

Guruubka 17aad waa Halogenka oo ah guuto curiyeyaal hawo, dareere iyo adke ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka heerkulku caadiga yahay, curiyeyaasha hawoda ah waa midab casaan ah, kuwa dareeraha ahi waa cagaar, halka kuwa adkaha ahi leeyihiim midab madoow ah. 

Halogensku waa shan curiye ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Foloriin (F), Koloriin (Cl), [Boromiin]] (Br), Aaydhiin (I), iyo Astatiin (At). 

Neefaha Halogenska waa guutada kali ah ee dhamaan 118da Curiye laga helo sadexda marxaladood ee walaxda - adke, dareere iyo hawo. 
Dhinaca kale, dhamaan xubnaha halogenska waxay noqdaan asiidh (acid) markey la falgalaan Haydarojiinta, waxaana laga soo dhex saaraa macdanta cusbada. Dhamaantood waa sun. 

Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Chalcogen
Curiye
Diwaanka Curiye
Guruubka 1

Guruubka 1aad > G 2aad
 

Guruubka 1aad waa Birta Alkali oo ah guuto curiyeyaal bir ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Guruubka Birta Alkali waa lix curiye ee guruubka 1aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Liithiyaam (Li), Sodhiyaam (Na), Botashiyaam (K), Rubiidhiyaam (Rb), Kaasiyaam (Cs) iyo Faransiyaam (Fr). 

Curiyayaasha safkan guruubka 1aad waxaa loo yaqaanaa s-block sababtoo ah dhamaantood waxay leeyihiin elektaroono qolof-sare u wareega s (s-orbital). 

Sidoo kale, curiyeyaasha Birta Alkali waxay leeyihiin dhaqan isku dhow: dhamaantood waa bir iftiimaysa, jilicsan, isla markaana aad u firfircoon oo leh falgal degdeg ah. Dhamaantood waxa lagu kala jari karaa [[midi]da jileec darteed, si dhakhso badan ayayna u daxaleeystaan sababtoo ah waxay la falgalaan Ogsajiin. 

Firfircoonida falgalkooda darteed, ayaa waxa lagu dhex keeydiyaa saliida si looga ilaaliyo hawada, waxaana sida dabiiciga ah la helaa ayagoo isku dhisyo kala duwan ah sida cusbada. 
Sidoo kale, curiyeyaasha birta alkali waa milme si fudud ugu dhex milma biyaha. 

Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Guruubyada Diwaanka Curiye
S-block

S-Block

S-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeyaasha ku jira 2da guruub ee ugu horeeya guruubyada jadwalka Diwaanka Curiye. Kuwaas oo ka bilaabmaya guruubka 1aad iyo guruubka 2aad ee loo kala yaqaano Birta Alkali iyo Birta Alkalineta Dhulka.

S-block curiyeyaasha ku jira waa kuwo intooda badan firfircoon oo leh astaamo iyo calaamado ka duwan dhamaan guruubyada kale ee Diwaanka Curiye.

In kastoo ay ku jiraan khaanado kale, Haydarojiin iyo Hiliyaam waxaa lagu tiriyaa guruubkan s-block.

Dhaqanka iyo astaamaha s-block waxay la xidhiidhaa tirada atomic ee curiyuhu leeyahay, midaas oo sii korodha marka la sii dhexgalo diwaanka curiye.
Labada guruub ee s-block waxay leeyihiin tirooyinka atomik ee hoos ku xusan:

 Group 1:
 Haydarojiin (Z=1), Liithiyaam (Z=3), Sodhiyaam (Z=11), Botashiyaam (Z=19), Rubiidhiyaam (Z=37), Kaasiyaam (Z=55), Faransiyaam (Z=87).
 Group 2:
Beriiliyaam (Z=4), Magniisiyaam (Z=12), Kaalshiyaam (Z=20), Istoroontiyaam (Z=38), Baariyaam (Z=56), Raadhiyaam (Z=88).

Xigasho 

Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Daxal

Daxal

Daxal (ingiriis: Rust) waa isbedel midabka iyo muuqaalka biraha ku yimaada taas ooy keento falgalka birta iyo hawada gaar ahaan ogsajiinta ka dhex dhaca. 

Inta u badan biruhu waxay daxaleystaan marka qoyaan biyo iyo hawadu isku helaan. 

Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Milme

Milme

Milme (ingiriis: Solute) waa sheyga sameeya millan marka lage dhex daro Mille. Tusaale ahaan, marka sonkor (milme) lagu dhex daro biyo (mille) waxaa soo baxa biyo macaan (millan). 

Millan
Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Millan

Millan

Millan (ingiriis: Solution) waa sheyga soo baxa marka Milme lagu dhex daro Mille. 
Tusaale ahaan, marka sonkor (milme) lagu dhex daro biyo (mille) waxaa soo baxa biyo macaan (millan). 

Millan
Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Mille

Mille

Mille (ingiriis: Solvent) waa sheyga lagu dhex daro milmaha si loo helo Millan. 
Tusaale ahaan, marka sonkor (milme) lagu dhex daro biyo (mille) waxaa soo baxa biyo macaan (millan). 

Millan
Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Kaasiyaam

Kaasiyaam

Haku khaldin curiyaha Kaalshiyaam. 

Kaasiyaam (ingiriis: Caesium) astaanta (Cs) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay kontan-iyo-shan(55).
Curiyaha Aarsenik waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, ([[Birta Alkali]), ee Diwaanka Curiye. 

Kaasiyaam waa bir, midabka dahabka oo iftiimaya leh, ka tirsan birta alkali, isla markaana dareere noqota marka heerkulku gaadho 28 °C (82 °F) .
Si la mid ah Sodhiyaamta iyo Botashiyaamta, curiyaha Kaalsiyaam waa mid aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha hawada, biyaha iyo curiyeyaasha kale. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo saynisyahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff sanadkii 1860. 

Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Birta Alkelineta Dhulka
Noble Gas
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Millan
Rubiidhiyaam

Rubiidhiyaam (ingiriis: Rubidium) astaanta (Rd) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-todoba (37).
Curiyaha Rubiidhiyaam waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, (Birta Alkali), ee Diwaanka Curiye. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay labo saynisyahan ee kala ah Robert Bunsen iyo Gustav Kirchhoff sanadkii 1861. 

Rubiidhiyaam waa bir ka tirsan birta alkali taas oo leh midab cowlaan-cad, jilicsan, miisaankeeduna yahay 85.4678. 
Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Rubiidhiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula falgalsha hawada, biyaha iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto. 

Curiyaha Robiidhiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo ah labo isotope: 85Rb mid leh isotope degan, iyo 87Rb oo ah radioactive. 

Maadaama Robiidhiyaamtu si fudud u uumi baxdo, waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan ooy ka mid tahay laserka. 

Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Birta Alkelineta Dhulka
Noble Gas
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Millan
Faransiyaam

Faransiyaam

Faransiyaam (ingiriis: Francium) astaanta (Fr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-todoba. 

Curiyaha Faransiyaam waa bir ka tirsan curiyayaasha guruubka 1aad, (Birta Alkali), ee Diwaanka Curiye. 

Markii u horeeysay curiyahan waxaa helay saynisyahan Faransiis ah Marguerite Perey sanadkii 1939kii, kaas oo ugu magac daray wadankiisa. 

Faransiyaam waa bir ka tirsan birta alkali taas oo leh midab cowlaan-, jilicsan, miisaankeeduna yahay 223. 

Si la mid ah curiyayaasha ay la guruubka tahay, Faransiyaam waa mid aad u firfircoon oo si degdeg ah ula falgalsha hawada, biyaha iyo dhamaan curiyayaasha ay la kulanto. 

Curiyaha faransiyaam sida dabiiciga ah waxa la helaa asagoo radioactive khatar badan ah, midaas oo wakhtigii hore loo yaqaaney actinium. 

Faransiyaam waa curiye aad ugu yar oogada dhulka, waxaana lagu qiyaasaa inta u dhaxaysa 20 g ilaa 30 g in laga heli karo carada intii mudo ahba. 

Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Halogen
Birta Alkelineta Dhulka
Noble Gas
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Millan
Guruubka 2

G 1aad < Guruubka 2aad > G 3aad

Guruubka 2aad waa Birta Alkalineta Dhulka (Alkaline Earth Metal) oo ah guuto curiyeyaal bir ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Guruubka Birta Alkalineta dhulka waa lix curiye ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Beriiliyaam (Be), Magniisiyaam (Mg), Kaalshiyaam (Ca), Istoroontiyaam (Sr), Baariyaam (Br) iyo Raadhiyaam (Ra). 

Curiyayaasha safkan guruubka 2aad waxay soo galaan s-block sababtoo ah dhamaantood waxay leeyihiin elektaroono qolof-sare u wareega s (s-orbital). 

Marka heerkulku caadiga yahay, Birta Alkalineta Dhulku waa adke, dhamaantoon leh midabka naxaasta oo iftiimaya, isla markaana leh falgal firfircoon. 

 

Birta Alkalineta Dhulka
Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Guruubyada Diwaanka Curiye
Guruubka 4

G 3aad < Guruubka 4aad > G 5aad

Guruubka 4aad waa qeybta 4aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Titaaniyaam (Ti), Sirkooniyaam (Zr), Haafniyaam (Hf) iyo Rutherfordium (Rf). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Guruubkan curiyayaasha ku jira waxay ka tirsan yihiin Transitional Metalska. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 5

G 4aad < Guruubka 5aad > G 6aad

Guruubka 5aad waa qeybta 5aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Fanadhiyaam (V), Dubniyaam (Db), Niyobiyaam (Nb) iyo Tantalum (Ta). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Dhamaan curiyeyaasga guruubkan waxay ka mid yihiin Transitional Metalska. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
D-block

D-Block

D-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeyaasha ku jira 9ka guruub ee ka bilaabma guruubka 3aad ilaa guruubka 12aad. 
Curiyeyaasha d-block waxaa sidoo kale loo yaqaanaa Transitional Metal. 

D-block curiyayaasha ku jira waxay leeyihiin tiro atomik ka bilaabanta s2d1 (Guruub 3) ilaa s2d10 (Guruub 12). Tusaale ahaan, Cr waa s1d5 (ma ahan s2d4); sidoo kale, birta Guruubka 11waxay noqonayaan s1d10 (ma ahan s2d9), taasi oo dhamaystireysa qolofka-d (d-subshell) ee Guruubka 11aad.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Koroomiyaam

Koroomiyaam

Koroomiyaam (ingiriis: Chromium) astaanta (Cr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay labaatan-iyo-afar (24). 
Curiyaha Koroomiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 

Curiyahan waa adke la kala jabin karo oo leh midab cagaar iftiimaya taas oo leh bar dhalaalin aad u sareeysa. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Fanadhiyaam

Fanadhiyaam

Fanadhiyaam (ingiriis: Vanadium) astaanta (V) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay labaatan-iyo-sadex (23). 
Curiyaha Fanadhiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
FalgalBirta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Siiborgiyaam

Siiborgiyaam

Siiborgiyaam (ingiriis: Seaborgium) astaanta (Sg) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boql-iyo-lix (106). 
Curiyaha Siiborgiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Curiyahan Siiborgiyaam oo leh hal isotope oo daga 271Sg ayaa wakhtiga noloshiisu tahay 3.8 daqiiqo oo kali ah. Sidoo kale, wakhtiyo dhoweyd waxaa la helay isotope Siiborgiyaam aan dhamaystir 269Sg kaas oo xoogaa yar ka cimri dheer, 4.2 daqiiqo. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Molybdenum

Molybdenum

Molybdenum (ingiriis: Molybdenum) astaanta (Mo) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-labo (42). 
Curiyaha Molybdenum waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Curiyahan Molybdenum waxaa dadku aqoon u lahaayeen tan iyo qarniyo badan, laakiin sanadkii 1781kii ayaa curiye ahaan loo aqoonsaday. 

Molybdenumta lama helo ayadoo kaligeed ah, laakiin waxaa la arkaa ayadoo ah macdano ku ladhan Ogsajiin. 
Molybdenumta marka laga sifeeyo isku dhisyada ay ku jirto, waxaa soo baxa bir adag, leh midab cagaar-madoow xiga, waana curiyaha 6aad ee leh bar dhalaalinta ugu sareeysa. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Tungsten

Tungsten

Tungsten (ingiriis: Tungsten) astaanta (W) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-afar (74). 
Curiyaha Tungsten waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 6aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale, waxay ka tirsan tahay guruubka loo yaqaan d-block. 

Magaca curiyahan Tungsten wuu ka yimid ereyga tung sten ee luuqada Iswidhishka taas oo macnaheedu yahay dhagax culus. 

Tungsten lama helo ayadoo kali ah ee mar walba waxay ka mid tahay isku dhisyo kala duwan, waxaanay leedahay midab cagaar-madoow ah iyo bar dhalaalin (melting point) aad u sareeya. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Raadhiyaam

Raadhiyaam (ingiriis: Radium) astaanta (Ra) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-sideed (88).
Curiyaha Raadhiyaam waa bir ka tirsan Birta Alkalineta Dhulka ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye. 

Raadhiyaamta saafiga ah waxay leedahay midab cad, laakiin waxay inta badan la falgalshaa Ogsajiin taas oo u yeesha midab madoow ah. 
Dhamaan isotopeyada Raadhiyaam waa radioactive leh cimri dhan 1610 sano. Isotopeka kali ah ee leh elektaroono dagan waa raadhiyaam-226. 

Curiyaha Raadhiyaam waxaa helay labo saynisyahan Marie Curie iyo Pierre Curie sanadkii 1898. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Itriyaam

Itriyaam

Itriyaam (ingiriis: Yttrium) astaanta (Y) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sodon-iyo-sagaal (39).
Curiyaha Itriyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 3aad ee Diwaanka Curiye. 

Itriyaamta saafiga ah waxay leedahay midab cagaar-madoow xiga oo iftiimaya.
Curiyaha Itriyaamta lama helo ayadoo kali ah, inta badan isku dhisyo macdan oo kala duwan ayay ku jirtaa, halka isotope ee dagan waa 89Y. 

Curiyahan Itriyaam waxaa laga helay tuulad Yttrerby ee dalka Iswidhan sanadkii 1787, waxaa helay saynisyahan Carl Axel Arrhenius kaas oo ugu magac daray tuuladii uu ka helay. 

Isticmaalka ugu caansan ee curiyaha Itriyaam waa isku dhiska Phosphors oo laga sameeyo dhalooyinka muuqaalka ee vidoe-ga. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Sirkooniyaam

Sirkooniyaam

Sirkooniyaam (ingiriis: Zirconium) astaanta (Zr) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan (40).
Curiyaha Sirkooniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye. 

Magaca Sirkooniyaam waxaa laga keenay macdanta Zircon, oo ah isha ugu muhiimsan ee Sirkooniyaamta, taas oo micnaheedu yahay dahab-la-mood. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Rutherfordium

Rutherfordium

Rutherfordium (ingiriis: Rutherfordium) astaanta (Rf) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-afar (104).
Curiyaha Rutherfordium waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 267. 

Curiyahan Rutherfordium lama yaqaano midabkeeda, lamana helo si dabiici ah laakiin laabka (laboratory) ayaa lagu sameeyaa ayadoo radioactive leh isotope aad u kacsan 267Rd. 

Curiyahan waxaa loogu magac daray fisigisyahan Ernest Rutherford, waxaanay ku jirtaa curiyayaasha lagu daro guutada d-block. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Haafniyaam

Haafniyaam

Haafniyaam (ingiriis: Hafnium) astaanta (Hf) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-labo (72).
Curiyaha Haafniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaankeedu yahay 178.49. 

Curiyahan Haafniyaam waxay leedahay midab madoow iftiimaya, iyo falgal kimiko oo u dhow Sirkooniyaamta. Inta badana waxaa la helaa ayadoo ku jirta macdanta Sirkooniyaamta. 

Curiyahan waxaa loogu magac daray caasimada dalka Denmark ee Copenhagen oo luuqada Latinka lagu dhaho Hafnia. Maadaama haafniyaamtu tahay gudbiye dabka iyo korontada waxaa laga sameeyaa xadhkaha korontada iyo sheeyo kale oo korontada la xidhiidha. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Tantalum

Tantalum

Tantalum (ingiriis: Tantalum) astaanta (Ta) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-sadex (73).
Curiyaha Tantalum waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 4aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 180.94788. 

Curiyaha Tantalum waxaa markii hore loo yaqaanay Tantalium, magacaas oo laga soo xigtan sheekooyin hore ee Giriiga, Tantalus. 
Birtani waa mid aad ugu yar dhulka, leh midab buluug cagaar ku dhex jiro, taas oo adkeysi fiican u leh daxaleysiga. 

Birta Tantalum inta badan waxaa laga sameeyaa qalabka laabka (laboratory) lagu isticmaalo, in lagu dahaaro biraha kale ee jaandiga, iyo sheeyada elektarooniga sida Taleefanka Gacanta, Dvdga, Koombuyuutarka, ciyaaraha videoga iyo wixii la mid ah. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Niyobiyaam

Niyobiyaam

Niyobiyaam (ingiriis: Niobium) astaanta (Nb) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-kow (41).
Curiyaha Tantalum waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 92.906788. 

Curiyaha Niyobiyaam waxaa markii hore lahaa astaan (Cb), waana bir leh midab cagaaran, jilicsan, oo ka mid ah biraha guruubka d-block. 

Curiyaha Niyobiyaam wuxuu leeyahay hal falgal aad ugu dhow birta Tantalum ee isku safka yihiin. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Dubniyaam

Dubniyaam

Dubniyaam (ingiriis: Dubnium) astaanta (Db) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-shan (105).
Curiyaha Dubniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 5aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 268. 

Curiyaha Niyobiyaam waxaa loogu magac daray magaalad Dubna ee ku taala dalka Ruushka, meeshaas oo markii ugu horeeysa laga helay. Birtan waa mid aad culus oo ka mid ah biraha guruubka d-block. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Reheniyaam

Reheniyaam

Reheniyaam (ingiriis: Rhenium) astaanta (Re) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-shan (75).
Curiyaha Reheniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 7aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 186.207. 

Curiyaha Reheniyaam waa bir aad u culus, midabka naxaasta oo cad, kuna jirta khaanada sadexaad ee guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka d-block. 

Curiyaha Reheniyaam aad ayuu ugu yaryahay oogada dhulka taas oo lagu sheego in 1 ka mid ah milyan (1/1,000,000) sameeyska dhulka. 
Sidoo kale, curiyahan Reheniyaam midka sadexaad ee ugu sareeya barta heerkulka dhalaalinta iyo kan ugu sareeya barta kululeynta dhamaan curiyayaasha oo dhan. 

Curiyaha Reheniyaam waxaa la helay sanadkii 1925 ayadoo loogu magac daray webiga Rhino ee qaarada Yurub. 

Marka Reheniyaamta lagu daro curiyeha Nikel si loo sameeyo jaandi 6% Reheniyaam ah, waxaa laga sameeyaa mashiinka diyaaradaha dheereeya. Sidoo kale, Reheniyaamtu waxay ka mid tahay macdanta ugu qaalisan dunida, taas oo hal Kiilogaraam lagu iibiyo US$4,575. 

Did the Elements Come About by Chance?

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Teknetiyaam

Teknetiyaam

Teknetiyaam (ingiriis: Technetium) astaanta (Tc) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-sadex (43).
Curiyaha Teknetiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 7aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 98. 

Curiyaha Teknetiyaam waa bir aad u culus, midabka naxaasta oo cad, kuna jirta khaanada afaraad ee guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka d-block. 

Curiyaha Teknetiyaam waa kan ugu hooseeya tirada atom ee dhamaan curiyayaasha, taas oo inta badan la helo ayadoo radioactive isotopekiisu kacsan yahay. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Bohriyaam

Bohriyaam

Bohriyaam (ingiriis: Bohrium) astaanta (Bh) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-todoba (107).
Curiyaha Bohriyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska guruubka 7aad ee Diwaanka Curiye, taas oo miisaanka atomkeedu yahay 270. 

Curiyaha Bohriyaam waxaa loogu magac daray saynisyahanka reer Denmark ee Niels Bohr, waana curiye lagu sameeyo laabka (laboratory) oon laga helin dhulka ayadoo dabiici ah. Bohriyaamtu waa radioactive hab-dhismeedkeedu daganayn, halka isotope ee dagan waa 270Bh taas oo noolaan karta cimri dhan 61 ilbiriqsi. 

Curiyaha Bohriyaam waxay ka mid tahay bir guruubka 7aad ee diwaanka curiyahaha iyo biraha guruubka d-block. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Lacag

Boga "Beeso" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Beeso () waa shey ka samaysan bir, shilinka, iyo warqad leh astaamo iyo calaamado kala duwan taas oo dadku isla garteen in wax lagu kala iibsado. Beesadu waa shey miisaan yar oo lagu qiimeeyo qadarka alaab, badeecad, guri, dhul iyo waxyaabo kale leeyihiin.

Hadaba dunida maanta waxaa jira tiro badan oo lacag ah, wadan kasta wuxuu leeyahay beeso u gaar ah, taasi oo qiimaheedu kala sareeyo isla markaana ka sameeysan shilimaan iyo warqado. 

Guud ahaan beesadu waa labo nooc: mid shilin ah iyo mid warqad ka sameeysan. Shilimaantu waa qadarka ugu qiimaha hooseeya lacagta wadan leeyahay, inta badana waxa ka soo bilaabmaan hal senti, shan senti, toban senti, konton senti iyo boqol senti.

Boqolka senti wixii ka sareeya waxaa la isticmaalaa warqad taas oo ka bilaabanta kow ilaa malaayiin. Laakiin inta badan, lacagta dunida waxaa ugu sareeysa warqad shan kun ah.

Taariikhda Beesada 
Inkasto aanan la hubin, waxaa la sheegaa in sheeyo u eeg shilinka la isticmaali jirey 100,000 sano ka hor. Laakiin waxaa la hubaa in lacagtii ugu horeeysay ay sameeyeen ganacsatadii hore ee beeraleyda ahayd ee ilbaxnimodii Mesobotaamiya (Mesopotamia) wakhti hada laga joogo 3,000 sano Ciise hortiis. 

Sidoo kale, lacagta bocoolsha (shell money) wakhtiyo hore ayaa laga isticmaali jirey qaarad Afrika, Aasiya, Ameerika iyo Ustareeliya. 

Shilinka shaanbadeysan ee astaamaha iyo calaamadaha leh, kaas oo ka samaysan dahab iyo naxaas, waxaa la alifey intii u dhaxaysay 650 ilaa 600 ciise hortiis.

Qeybaha Beesada 
Qiimaha Beesada=100 shilin

Sharaxaad
Lacag waxee noqon kartaa ayada oo xaanshi ah ama shilin ah, waxaana loogu talagalay , kala ganacsiga ama wax kala iibsashada. lacagta waa shay oo maalin walba la isticmaalo.
 
 SOS : Shilin Soomaali : Soomaaliya
 ETB : Birr : Itoobiya
 USD : Dollar : Maraykanka
 EUR : Euro : Yurub
 KES : Shilin Kiinyaati : Kiinya

Sideed u maarayn kartaa hantidaada? 
 „Kii raaxaysi jecelu miskiin buu ahaan doonaa, Oo kii khamri iyo saliid jeceluna taajir ma noqon doono.”
 „Taajirku masaakiintuu u taliyaa Oo kii wax amaahdaana midiidin buu u yahay kii wax amaahiya.”
 „Waayo, midkiinnee doonaya inuu noobiyad dhiso oo aan kolkii hore fadhiisan inuu xisaabo intay ku kacayso, inuu ogaado inuu haysto wax uu ku dhammeeyo iyo in kale? Waaba intaasoo markuu aasaaska dhigo oo uu dhammayn kari waayo, kuwa eegaya oo dhammu ay bilaabaan inay ku qoslaan, iyagoo leh, Ninkanu wuxuu bilaabay inuu wax dhiso, waana dhammayn kari waayay.”
 „Markay wada dhergeen, wuxuu xertiisii ku yidhi, Ururiya jajabkii hadhay, waxba yaanay ka hallaabin.”

sido kale fiiri
 Rumka Boqorada
 Employment and Money
 Kitaabka Caawimaad Muu Ka Dhiibaa Dhibaatooyinka Lacagta iyo Deynta?

Teknoolaji
Ganacsi
Gadashada
Dhul
Ilbaxnimo
Dad
Diwaanka Curiye
Shilin

Shilin () waa jaandi wareegsan kaas oo ka samaysan bir, dahab, iyo naxaas leh astaamo iyo calaamado kala duwan taas oo dadku isla garteen in wax lagu kala iibsado. Shilinka lacagtu waa shey miisaan yar oo lagu qiimeeyo qadarka alaab, badeecad, guri, dhul iyo waxyaabo kale leeyihiin. 

Hadaba dunida maanta waxaa jira tiro badan oo lacag ah, wadan kasta wuxuu leeyahay lacag u gaar ah, taasi oo qiimaheedu kala sareeyo isla markaana ka sameeysan shilimaan iyo warqado. 
Guud ahaan lacagtu waa labo nooc: mid shilin ah iyo mid warqad ka sameeysan. Shilimaantu waa qadarka ugu qiimaha hooseeya lacagta wadan leeyahay, inta badana waxa ka soo bilaabmaan hal senti, shan senti, toban senti, konton senti iyo boqol senti. 
Boqolka senti wixii ka sareeya waxaa la isticmaalaa warqad taas oo ka bilaabanta kow ilaa malaayiin. Laakiin inta badan, lacagta dunida waxaa ugu sareeysa warqad shan kun ah.

Taariikhda Shilinka 

Inkasto aanan la hubin, waxaa la sheegaa in sheeyo u eeg shilinka la isticmaali jirey 100,000 sano ka hor. Laakiin waxaa la hubaa in lacagtii ugu horeeysay ay sameeyeen ganacsatadii hore ee beeraleyda ahayd ee ilbaxnimodii Mesobotaamiya (Mesopotamia) wakhti hada laga joogo 3,000 sano Ciise hortiis. 

Sidoo kale, lacagta bocoolsha (shell money) wakhtiyo hore ayaa laga isticmaali jirey qaarad Afrika, Aasiya, Ameerika iyo Ustareeliya. 
Shilinka shaanbadeysan ee astaamaha iyo calaamadaha leh, kaas oo ka samaysan dahab iyo naxaas, waxaa la alifey intii u dhaxaysay 650 ilaa 600 ciise hortiis.

Qeybaha 

Shilinku waa lacag dadku isticmaali jireen tan iyo wakhti hada laga joogo 10,000 sano ka hor. Ilbaxnimo iyo deegaan kasta waxay lahaayeen qadar shilimaan oo wax lagu kala iibsado. 

Shilimaantii ugu horeeyay waxaa laga samayn jirey lafaha geesaha xoolaha iyo qolofka bocolsha badaha, laakiin wakhti ka dib waxaa bilaabmey shilimaanta laga sameeyo birta, dahabka, naxaasta iyo noocyo kala duwan oo jaandiga ah. 

Qiimaha iyo tayada shilinku waxay ku xidhan tahay hadba sheyga uu ka sameeysan yahay. 
Shilimaanta laga sameeyo dahabka ayaa ugu qaalisan dhamaan noocyada shilimaanta. 

Dunida maanta waxaa la isticmaalaa shilimaan kala duwan, tayada iyo qiimahoodu kala sareeyaan, kuwaas oo qadarka ugu hooseeya ka soo bilaabmo hal senti, shan senti, toban senti, konton senti iyo boqol senti. 
Boqolka senti wixii ka sareeya waxaa la isticmaalaa lacag warqad ah.

Qiimaha Shilinka

Sidoo kale fiiri
 Lacag
 Shilin
 Bankiga Dhexe ee Soomaaliya
 Xawaalad

Tixraac

Soomaaliya
Lacag

Ganacsi
Gadashada
Dhul
Ilbaxnimo
Jaandi

Jaandi

 

Jaandi (ingiriis: Alloy) waa bir jilicsan oo ka samaysan iskujir milan hal, labo ama sadex curiye. Inta ugu badan jaandiga waxaa laga sameeyaa biraha naxaasta, aayronta, dahabka, koberta, nikelka iyo kuwo kale oo badan oo la isku dhex daray. 

Jaandigu waa bir jilicsan la qaloocin karo taas oo aad ugu fiican gudbinta kulka iyo korontoda. 
Noocyada ugu caansan ee jaandiga waxaa la mid ah isku dhisyada solder, brass, pewter, phosphor
bronze iyo amalgam.

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Kober

Kober

Kober (Ingiriis: Copper) calaamad (Cu) waa curiye kimiko ah oo tiroda atomkiisu tahay labaatan-iyo-sagaal (29). 
Koberta saafiga ah waa jileec midabkeeduna waa oranji, waxaanay aad ugu fiican tahay gudbinta korontoda iyo kulka taaso oo loo isticmaalo dhismayaasha iyo warshadaha. 
Kobertu waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 11aad ee Diwaanka Curiye. 
Sidoo kale birtani waxay ka mid tahay guruubka d-block ayadoo leh miisaan atom 63.546. 

Birta Koberta iyo jaandiga ay ka midka tahay waxaa aadamuhu soo isticmaalayeen wakhti aad u dheer, waxaa la sheegaa in wakhtigii boqortooyadii Roomaanka loo isticmaali jirey naxaasta qurxin iyo in lagu dhahaadho sheeyo kale. 

Dhinaca kale, Kobertu waa macdan muhiim u ah nooleha ayadoo qeyb ka geeysata Hab Neefsiga noolaha. Sidoo kale, koberta oo ku dhafan curiyekale ayaa laga helaa beerka, sambabada iyo lafaha bani Ademka. 

Isku dhiska curiyehan waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo sunta bakteriyada, sunta Xasharaadka xamagta alwaaxyada.

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 8

G 7aad < Guruubka 8aad > G 9aad

Guruubka 8aad waa qeybta 8aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Aayron (Fe), Rutheniyaam (Ru), Osmiyaam (Os) iyo Hasiyaam (Hs). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals.
Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 9

G 8aad < Guruubka 9aad > G 10aad

Guruubka 9aad waa qeybta 9aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Kobalti (Co), Roodhiyaam (Rh), Iridiyaam (Ir) iyo Meitneriyaam (Mt). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals.

Curiyayaashan markey adkeha yihiin leh midab madoow ah, ayaa dhamaantood ah radioactive kuwaas oo leh cimri nololeed aad u gaaban. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 10

G 9aad < Guruubka 10aad > G 11aad

Guruubka 10aad waa qeybta 10aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Nikel (Ni), Baladiyaam (Pd), Balatiniyaam (Pt) iyo Darmstadtiyaam (Ds). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals ee guruubka d-block.

Curiyayaashan markey adkeha yihiin leh midab madoow ah, ayaa dhamaantood ah radioactive kuwaas oo leh cimri nololeed aad u gaaban. Curiyayaasha guruubkan intooda badan lama helo si dabiici ah ee laabka (laboratory) ayaa lagu diyaariyaa. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka 11

G 10aad < Guruubka 11aad > G 12aad

Guruubka 11aad waa qeybta 11aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Kober (Cu), Naxaas (Ag), Dahabka (Au) iyo Roentgeniyaam (Rg). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals ee guruubka d-block.

Curiyayaashan markey adkeha yihiin leh midab cadaan-huruud xiga oo iftiimaya, ayaa dhamaantood loo isticmaali jiray ilaa hadan loo isticmaala in laga sameeyo jaandiga, shilinka, kul-gudbiye, xadhkaha korontada, waxyaabo la isku qurxiyo iyo qalab badan oo dadku isticmaalaan. 

Biraha ku jira guruubkan waxay ka mid yihiin macdanta ugu qaalisan dunida. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka Boron

G 12aad < Guruubka 13aad > G 14aad

Guruubka 13aad ama Guruubka Booron waa guruub curiye kimiko ee qeybta 13aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Booron (B), Alumiiniyaam (Al), Gaaliyaam (Ga), Indiyaam (In), Thaliyaam (Tl) iyo Ununtriyaam (Uut).

Booron oo hogaan u ah guruubkan ayaa ah Bir La Mood, curiyayaasha kale ee guruubkan waa biro daciif ah (poor metals). 
Dhinaca kale, Alumiiniyaamtu waxa laga helaa oogada dhulka, waaba tan sadexaad ee ugu badan samayska dhulka (8.3%). 

In badan oo curiyeha guruubkan waxay qeyb ka yihiin sameeyska nolosha dunida; Boorontu waxay ku jirtaa jidhka dadka iyo dhirta ooy muhiim u tahay. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruubka Kaarboon

G 13aad < Guruubka 14aad > G 15aad

Guruubka 14aad ama Guruubka Kaarboon waa guruub curiye kimiko ee qeybta 14aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Kaarboon (C), Silikoon (Si), Jermaaniyaam (Ge), Tin (Sn), Lead (Pb) iyo Felerofiyaam (Fl).

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Biniktojiin

Biniktojiin (Pnictogen) sidoo kale loo yaqaano Guruubka Nitrojiinta ama Guruubka 15aad waa guruub curiye kimiko ee qeybta 15aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Nitrojiin (N), Fosforos (F), Aarsenik (As), Antimony (Sb), Bismuth (Bi) iyo Ununbentiyaam (Uup).

Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Pnictogen

Biniktojiin (Pnictogen) sidoo kale loo yaqaano Guruubka Nitrojiinta ama Guruubka 15aad waa guruub curiye kimiko ee qeybta 15aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Nitrojiin (N), Fosforos (F), Aarsenik (As), Antimony (Sb), Bismuth (Bi) iyo Ununbentiyaam (Uup).

Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Chalcogen

G 15aad < Guruubka 16aad > G 17aad

Jaalkojiin (Chalcogen) sidoo kale loo yaqaano Guruubka Ogsajiinta ama Guruubka 16aad waa guruub curiye kimiko ee qeybta 16aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Ogsajiin (O), Salfar (S), Seleniyaam (Se), Teluriyaam (Te), Boloniyaam (Po) iyo Lifermoriyaam (Lv).

Inta badan Ogsajiinta waa laga reebaa guruubkan Jaalkojeenka, sababtoo ah waxay leedahay astaamo iyo calaamado ka duwan inta kale ee guruunkan. Salfartu waa curiye dadku aqoon u lahaayeen tan iyo qarniyo hore. Laakiin curiyeyaasha Seleniyaamta, Boloniyaamta, iyo Teluriyaamta waxaa la helay qarnigii 19aad, halka Lifermoriyaamta la helay sanadkii 2000.

Curiyaha ku jira guruubkan 16aad kuwooda fudud sun ma ahan, laakiin kuwa miisaanka culus waa sun waxyeelayn karta noolaha. 
Dhinaca kale, curiyaha Boloniyaam waa midka kali ah ee radioactive ka ah guruubkan. 

Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Jaalkojiin

G 15aad < Guruubka 16aad > G 17aad

Jaalkojiin (Chalcogen) sidoo kale loo yaqaano Guruubka Ogsajiinta ama Guruubka 16aad waa guruub curiye kimiko ee qeybta 16aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Ogsajiin (O), Salfar (S), Seleniyaam (Se), Teluriyaam (Te), Boloniyaam (Po) iyo Lifermoriyaam (Lv).

Inta badan Ogsajiinta waa laga reebaa guruubkan Jaalkojeenka, sababtoo ah waxay leedahay astaamo iyo calaamado ka duwan inta kale ee guruunkan. Salfartu waa curiye dadku aqoon u lahaayeen tan iyo qarniyo hore. Laakiin curiyeyaasha Seleniyaamta, Boloniyaamta, iyo Teluriyaamta waxaa la helay qarnigii 19aad, halka Lifermoriyaamta la helay sanadkii 2000.

Curiyaha ku jira guruubkan 16aad kuwooda fudud sun ma ahan, laakiin kuwa miisaanka culus waa sun waxyeelayn karta noolaha. 
Dhinaca kale, curiyaha Boloniyaam waa midka kali ah ee radioactive ka ah guruubkan. 

Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Chalcogen
Diwaanka Curiye
Bir la Mood

Bir la Mood

Bir la Mood (ingiriis: Metaloid) waa curiye kimiko kuwaas oo leh calaamado iyo astaamo u dhexeeya birta iyo bir ma aheha, taas ooy aad u adag tahay in la kala saaro ineey bir tahay iyo ineey bir ma ahe tahay. 

In kastoo barashada Kimisteriga ay ku jirto Bir la moodku, ma jiraan nimaad u gaar ah oo lagu qeexi karo curiyeyaashan. 

Lixda curiye ee loo aqoonsadey bir la moodka waa: Booron (B),Silikoon (Si), Jermaaniyaam (Ge), Aarsenik (As), Antimony (Sb), iyo Teluriyaam (Te). 
Sidoo kale waxaa jira tiro dhowr ah oo ayagana lagu daro liiska Bir la Moodka, waxaana ka mid ah:
Kaarboon (C),Alumiiniyaam (Al), Seleniyaam (Se), Boloniyaam (Po) iyo Astantiin (At). 

Sida caadiga ah, curiyeha Bir la Moodka ahi wuxuu leeyahay muuqaalka birta oo kale, laakiin waa adke si fudud loo kala jabin karo, halka birta aanan sahal lagu kala jabin karin. Waxaa intaas dheer, curiyaha bir la moodka waa mid kulka iyo korontada si daciif ah u gudbiya ama aanan gudbinin gebi ahaanba. 

Si kastaba ha ahaatee, curiyeyaashan waxaa laga samayn karaa isku dhisyo tayo fiican oo jaandi ah, quruurado ama dhalooyin, olol difaace, iyo badh-gudbiye dabka iyo korontada. 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir La Mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Neefta

Xanuunka Neefta

Haku khaldin hawada Neefta.

Neef (ingiriis: Asthma) waa cudur ku dhaca dhuunta hawo
-mareenka, sambabada iyo xubnaha laga
neefsado. 

Waxaa isu urura dhuumaha
hawadu ay marto, qofkana waxaa ku
adkaata inuu si caadi ah u neefsado.

Dhuumahaas (Hawa mareenka) waxaa ku
wareegsan muruqyo. Muruqyadaas ayaa
isu urura, taasina wexey sababtaa in
dhuuntii hawadu ay maraysey ay yaraato.

Neefsi
Xubnaha Jidhka
Xubnaha Neefsiga
Xanuun
Cudur
Dad
Jidh
Isotope

Isotopes

Isotope waa atomyo ka tirsan hal curiye kuwaas oo leh tiro borotoono isku mid ah, laakiin tirada nuyihiin. 
In ka badan 66 ka mid ah 96ka curiye si dabiici ah loo helo, waxay leeyihiin in ka badan hal isotope dagan. Tusaale ahaan, curiyaha Kaarboon wuxuu leeyahay 3 isotope oo kala duwan. Hadaba tirada borotoono ee Kaarboontu waa isku mid, dhamaantood waa 6, laakiin waxay kala leeyihiin 6, 7, iyo 8 nuyuutroon. 
Maadaama tirada cufka ee kaarboon tahay 12, 13 iyo 14 gebi ahaan waxaa inoo soo bixi sadex isotope oo kala ah kaarbon-12 oo loo qoro 12C, kaarboon-13 13C, iyo kaarboon-14 14C. 

Kaarboonta ku jirta nolosha maalin kasta waa iskujir 12C, 13C, iyo 14C. 

Guud ahaan, curiyeyaasha inta u badan waxay leeyihiin isotopeyo radioactive ah, kuwaas oo in badani loo helo si dabiici ah, kuwo kalena lagu diyaariyo laabka (laboratory). Isotopeyada radioactive ah waa kuwo aan fadhiyin (unstable isotopes), laakiin haddii isotopeka atom aanu ahayn radioactive waxaa loo yaqaanaa isotope degan (stable isotope). 
Dhamaan isotopeyada degani waa kuwo dabiici ah. 

Atomka curiye isku mid ah kaas oo leh tiro nuyuutroono kala duwan waxaa lagu magacaabaa isotopeka curiye. 

Kimisteri
Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
F-block

F-Block

F-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeha atomkiisa ama aayaniskiisu (ions) leeyihiin elektaroono hab wareeg f (f-orbital).
Curiyayaashan waxaa sidoo kale loo yaqaanaa curiyayaasha dhexe ee transitionka.

Xigasho

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
FalgalBirta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
P-block

P-Block

P-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeyaasha ku jira 6da guruub ee ugu dambeeya guruubyada jadwalkani, marka laga reebo Hiliyaamta oo ayadu ka mid ah s-block. Kuwaas oo ka bilaabmaya guruubka 12aa ilaa laga gaadho guruubka 18aad ee loo yaqaano Neefta Gobta (noble gases). 

P-block waxaa ku jira dhamaan Bir Ma Ahe, birta daciifka ah iyo half-birta oo dhan. 

Guruubyada p-block waa:

 13 (IIIB, IIIA): Guruubka Boron
 14 (IVB, IVA): Guruubka Kaarboon
 15 (VB, VA): Guruubka Nitrojiinta (ama Pnictogens)
 16 (VIB, VIA): Guruubka 16aad ama Chalcogens
 17 (VIIB, VIIA): Halogens
 18 (0, VIIIA): Noble gases (marka laga reebo Hiliyaam)

Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye