Hargeysa

Hargeysa ama Hargaysa ( ) waa caasimada dalka Somaliland. 

Wakhtiyadii hore, magaalada Hargaysa waxay ka tirsanayd maamulkii  Saldanadii Cadal ee ka arimin jirey deegaano badan ee ku taala Somaliland. Boqortooyadii Ingiriiska ayaa magaalada Berbera ka dhigay magaalo madaxdii British Somaliland, waxa sanadkii 1941 lagu wareejiyay magaalo madaxda caasimada Hargeysa.
Sannadkii 1960 waxay madaxbanaani heshay ilaaladii gobolada Waqooyi kuwaasi oo la midoobay Koonfurta Soomaaliya, sidaasi ayaa Hargaysa ku dhaaftey magaalo madaxnimadi. Laakiin waxay magaaladu ahayd mid ka mid ah magaalooyinka ugu wayn Soomaaliya.Kadib markii ay Soomaaliya ka dhacday dagaal sokeeye ayay sanadkii 1991 noqotay caasimadda jamhuuriyadda Somaliland.

Si kastaba ha ahaate, magaalada Hargeysa waxay dhacdaa dooxada Galgodon ee deegaanada Oogo, waxayna magaaladu ka saraysaa biyaha bada joog dhan 4,377 mitir. Juquraafi ahaan magaalada Hargeysa waxay saaran tahay buuro, dooxyo iyo deegaan caro bataax leh. Si la mid ah magaalooyinka kale ee ku yaala Somaliland, dhismayaasha magaalada Hargaysa waxay caan ku yihiin farshaxanka iyo qurxinta dhagaxa dabiiciga ah ee laga helo buuraha ku hareersan magaalada.

Guud ahaan, magaalada Hargeysa waa tan ugu bulshada badan magaalooyinka Somaliland, waxaana ku nool caasimadan dad tiradoodi gaadhto in kabadan 1.2 milyan. Deegaanka magaaladan waxaa aad uga baxa geedka tiinka.

Wixii ka dhacay Soomaaliya 1988 malaha waa ka sii foolxun. Markii Hargeysa la duqeeyay ayaa dadkii deganaa lagu khasbay inay qaxaan. Askarta ayaa markaas miinooyin ku aasay guryihii laga tagay. Markii uu dagaalku dhammaaday ayay qaxootigii dib u laabteen, balse waxaa lagu naafeeyay ama lagu dilay qaraxyo qarsoon.

Juquraafiga

Goobta iyo deegaanka
Hargeysi waxay ku taal dhul buuraley ah, dooxana waa dooxa waqooyi galbeed ee Galgodon (Ogo) buuraleyda ah. Waxay ku fadhidaa meel sare oo ah 1,334 mitir (4,377 cagood) oo ka sarreysa heerka baddam.

Magaaladu waxay ahaan jirtay mid ku hareeraysan kayn marka ay ka yaraato kaynta, laakiin baadiyaha ku hareeraysan ayaa weli leh juniber yar yar. Hargeysa agteeda waxa ku yaal buuraleyda Sheekh iyo Buuraha Daallo, oo ay ka da'aan roobab aad u badan.  Koonfurta magaalada waxa ku taal Haud safana (Baligubadle), kaas oo soo jiita noocyo badan oo duurjoogta ah si ay u daaqaan aagga.

Hargeysa waxay ku taal meel u dhow magaalada Gabiley, oo u adeegta sidii xarun beeralay ah oo ku taal Soomaaliland. Deegaanka Allay-Baday ee magaaladaas waxa ka soo baxa tamaandho iyo basasha bil kasta xilliyada roobka.  Magaalada Arabsiyo sidoo kale waxay ku taal meel u dhow, waxaana lagu xusay soo saarideeda liin.

Bacrinnimada iyo cagaarka uu leeyahay awgeed, waxa deegaanka Hargeysa u yimaadda xayawaanka duur-joogta ah si ay u tarmaan ama u daaqaan dhulka doogga ah.  Xayawaanka laga heli karo qaybaha miyiga ah ee magaalada waxaa ka mid ah kuduga,dhogorta duurjoogta, dameerka duurjoogta Soomaaliyeed, warthog,  anteloob, idaha Soomaaliyeed, ri’, geel iyo noocyo badan oo shimbiro ah oo kala duwan.  Waxa kale oo jira tiro ka mid ah maamulayaasha guud iyo kuwa gaarka ah labadaba.  Koonfurta Hargeysa waa dhul doog ah, kaas oo soo jiita noocyada duurjoogta ah ee deegaanka, oo ay ku jiraan libaaxyo iyo shabeel.

Magaca

Sida ilo badani isku raaceen magaca Hargeysa wuxuu asal ahaan ka yimid ereyga "harga-geeya" oo ka turjumaya in horaantii Hargaysa ahaan jirtey meel loo soo iib keeno haraga xoolaha. 
Ilo kale waxay ku waramaan in magaca Hargeysa ka yimid erey Af-Oromo ah kaasi oo la micno ah "meeshii tiinka badneyd". Ilo kale waxay waliba ku waramaan in magaca Hargeysa ka yimid "Harar as-Saqiir"" oo ay micneheedi ay tahay Hererkii yaraa ee luqada af Carabiga.

Taariikh
In kastoo aan la haynin taariikh xaqiiqo ah, waxaa la aaminsan yahay in Hargaysa uu aasaasay Sheekh Madar qiyaastii 1800, wakhtigaasi oo sheekhu ka dhisay maqaam xereed iyo meel lagu nasto marka loo socdo magaalada Saylac ama Herer.

Tixraac

 Hargeisa City Government web Site (Archive)
 Hargeisa, republic of somaliland
 Maps of Hargeisa

Sido kale fiiri
 Muqdisho
 Kambaala
 Addis Abeba
 Jabuuti

Magaalo
Somaliland
Caasimadaha Afrika