maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Sanguuni

Sanguuni waa degmo ama tuulo oo ku taalo gobolka Jubbada Hoose.
Wana halka uu maro xariiqda dhulbaraha. Sanguuni waxay noqon kartaa magaalo madaama u maro xariiqda dhulbaraha waxaana loga faidaysan karaa dalxiiska.

Taariikh

Juquraafi

Beelaha
Sanguuni waxaa dago Beesha sheekhal gaar ahan loobage gaar ahan Sacdi loobage , waa magaalo UU maro dhulbaraha , sheekh maxamed cabdi Sacdi wuxuu Kula dagalamay talyaaniga .

Dhaqaalaha
Araare

Araare waa tuulo ama degmo oo ku taalo gobolka Jubbada Hoose. Degmadaan waxee taariikh ku leedahay dagaaladii sokeeyay oo ka dhacay dalka. Degmadaan waa meeshii ee ku dagaalamaayeen Jabhadii USC iyo Ciidamadii ka socda qabaa'ilka Daarood, waxaa kale oo ay caan ku ahayd tuuladani waa meeshii ugu horaysay ee uu ka dhacao dagaal ay qayb ka yihiin Ururukii Islaamiyiinta ee Al-Itixaad oo xillagaas isku aruursaday Kismaayo, halkaas oo ay ka bilaabeen damacoodii ugu horeeyey ee ahaa in ay ka taliyaan waddanka.

Degmooyinka Gobolka Jubbada Hoose
Qaw

Qaw waa degmo ku taalo gobolka Bari awal waa loo aqoon jiray Bandar Siyaad.
waxay ka mid tahay degaamada hoostaga Boosaaso.

Tixraac 
QAW Map
Bender Siyaada, Somalia

xiriiriye banaanka
Bender Siyaada toponyms
'Zoomable' satellite pictures of Bandar Siyada: here and here.

Populated places in Bari, Somalia
Khartuum

Khartuum waa caasimada wadanka Suudaan waana caasimada gobolka khartuum. waxa ay kutaalaa halka ay ku kulmaan labada niil. waxa kuyaala magaalda gegida diyuuradaha ee khartuum.

Taariikh 
Kartuum waxa ay la aasaasay sanadii 1691 

Suudaan
Goobweyn

Goobweyn waa deegaan  magaalada kismaayo u jirto 15 km dhinaca waqooyi.waxaa mara dhulbaraha caalamka
Waxaa dagan beeraleey iyo xoolo dhaqato.dadka beeraleyda waxaa kamid ah dalaga ay abuurtaan Masagada, Mooska, cambaha iyo dalagyo kale oo badan.

Waa deegaan tariikh fogleh waana degaan ku caanbaxsana waqtigii guumeystaha iyo ka horba ganacsiga dalaga iyo xiriirka ganacsi uu lalahaa ajaanibti imaan jirtay soomaaliya ee ganacsiga kala dhaxeeyay soomaaliya sida ganacsato carab ah iyo hindi.
Waa deegaan qurux badan waxaana la sheegaa in tariikh ahaan ay ka facweyn tahy magaalada kismaayo. Goobweyn waxaa dagan beesha loobage gaar aheen yabarow sacdi Magaalada waxay caan ku tahay bilicdeeda dabiicaga ah , baryihii danbe waxaa magaalada noqonaysay mid soo kobcaysa  oo indhaha gobolka soo jiidatay.

magaaladu waxay ka mid tahay  magaaloyinka ugu qadiimsan jubboyinka. Magaalada waxa Mara wabiga juba kaas biyaha ku shuba bada, waxay kaloo caan ku tahay geedaha sida qumbaha. dadka dagan goobweyn wa dad is jecel oo qalbi furan. waxa ay leedahy dugsiyada waxbarshada sida kuwa lagu barto Quraanka kariimka. sidokale waxa ay lahaan jirtay Dugsiga Hoose iyo Dhexe ee Goobweyn oo dhawaan dib udhis lagu samayn doono.
Af-Maay

Af-Maay ama Af Maay Maay Waa lahjad ka mid ah luuqada afka soomaaliga oo ka mid ah Kushiitik laanta Afro Asiatik . Waxaa badanaa looga hadlaa Soomaaliya iyo meelo ku dhow dhow Itoobiya iyo Kenya . Lahjada afka maay waxee u qorantahay sida tan.
(Boggung wikipedia weyba gaar ing eya dhigmiyaalk liki dhiki alif Soomaali, weybuwa meel lang welbow abtugaal iyo dhigmsuubis ka kordhiye koro.
Baalakan wikipediyade waxe qaas an ey dhamaan walii af Soomaali ka dhikanyee. Qof kaste aqristee karee wane wal ka bedelee karee dhamaan maqaalyaalke baalakan ka dhikanyee.) 

Hadii lagu fasiro af maxatiri waa sida tan, Boggani wikipedia waxa uu gaar u yahay maqaalada ama qoraalada ku qoran afka soomaaliga. Qof walba wuxuu awoodaa inuu ku qoro uuna aqriyo ama uu dib u habeeyo qoraalada ku qoran boggan. Af maaygu waa luuqada labaad ee dalka soomaaliya lagaga hadlo, waxaana looga hadlaa gobolka Bay, gaar ahaan magaalada Baydhabo, waxee sii leedahay lahjado fara badan oo looga hadlo gobolada , Shabeellaha Hoose, Bakool, Gedo,Jubbada Dhexe,Jubbada Hoose,Banaadir iyo meelo ka mid ah deegaanada ismaamulka soomaali galbeed ee itoobiya iyo waqooyi bari ee dalka kenya.
 

Luuqadaha looga hadlo Soomaaliya
Buur dhaab

Buur dhaab waa buuro kuyaala gobolka Togdheer ee Somaliland.

Sidoo kale fiiri
Buuraha Soomaaliya
Buurta Libaaxley
Buuraha Oogo

Tixraac

Xigasho

Buuraha
Buuraha Soomaaliya

Somaliland
Wabiga Togdheer

Webi togdheerwaxa uu dhex maraa gobolka Togdheer ee bariga Somaliland, wabigaan badanaa waa qaleel, oo waxoo u egyahay meel biyo deegaan ah, waana meel ee baabuurta dhax maraan. laakiin waxee biyaha badtaan oo dareeraan markii oo roob xoog badan ka da'o buuraha.Wabigaan waxoo ka soo bilaamaa Buuraha golis, waxoo dhaxmaraa magaalada Burco waxoona ku dhamaadaa bariga gobolka togdheer iyo woqooyiga goboka Sool.

Webiyada Somaliland
Webiyada
Wabiyada Afrika
Horseed Media

Horseed Media waxaa la asaasey sanadkii 2002, waa mid kamid warbaahinta Soomaaliyeed, waxay leedahay website ay ku xiran yihiin macaamiil kala duwan oo ku sugan dalka gudihiisa iyo dibadiisa.  Xarunteeda u weyn waxay ku taalaa Boosaaso.

Tixraacyada 

Radio
Media ee Soomaaliya
Boosaaso
Burjiko

Burjiko waa wax cutada lagu karsado.Burjikada waxee ka midtahay Shay dhaqameedka soomaalida.waxaa lagu sameeyaa magaalada Ceelbuur. Burjikada dhuxul aa korka looga shubaa hoosta neh woo ka duleelyahay.

Kushiinka Soomaalida
Canjeero

Canjeero (Af Amxaari: ənǧära; ) waa cunto ay cunaan dadka Soomaalida, Itoobiyaanka, wadano badan oo Carabta iyo meelo badan oo caalamka ah. Sida caadiga ah canjeeradu waxay ka mid tahay quraaca qoysas badan oo degan Bariga Afrika. Canjeerada waxaa laga sameeyaa daqiiq, bur iyo milix la khamiiriyay mudo saacado ah, ka dib lagu dubey daawe (bir wareegsan).
Canjeeradu waxay dhaqan ahaan inaga soo gashay wadanka aan jaarka nahay ee Itoobiya oo tan iyo wakhti hore ka ahayd cuntada ugu muhiimsan.

Lahjadaha dadka Soomaalida ee kala duwan ayaa waxay keentay in canjeerada loogu waco magacyo kala duwan. Gobolada Waqooyiga Soomaaliya waxaa loo yaqaanaa Loxoox iyo Kimis.

Canjeerada waxee ka midtahay cuntada lagu sameeyo kushiinka.Canjeerada waxaa soomaalia laga cunaa subax kasto, waxaana lagu cunaa suqaar ama baar iyo dalacbilaash. Sida dhaqanka ah neh waa Saliid Macsaro ama Subak iyo Sonkor iyo Shaax.Canjeerada waa cunto soomaaliya laga isticmaali jiray waqti aad u fog.Waxaa kale oo jirto (Malawaxa) iyo Jabaatiga oo u sameesan sida canjeerada oo kale, laakiin woo ka yaryahay woona ka macaanyahay. Badanaa waxee soomaalida malawaxa isticmaashaa ramadaankii.

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Beer
Beeraha
Caafimaad
Cunto
Dad
Dhir
Firiley
Geed
Juqraafi
Kushiinka Soomaalida
Midho
Sabaayad

Sabaayad ama Kimis waxaa u maleenaa in ee tahay Muufo ama Malawax waa cunto ee cunaan soomaalida, waxaa loo sameeyay sida canjeerada oo kale, laakiin muufada wee ka butacantahay canjeerada, dhandhanka neh woo ka duwanyahay.
Sabaayada waxaa lagu cunaa maraq, suugo iyo wixii la mid ah.

Kushiinka Soomaalida
Dhaqanka Soomaalida
Cammaara

Camaaro waa dagmo ku taal gobolka Mudug waxay ku dhawdahay magalada xarardhere waxay ujirta 80 kiilo mitir dhanka waqooyi waxa badeecada looga keenaa magalada galkacyo iyo sidokale 
MAGAALADA CAASIMADA AH EE MUQDISHO waxayna hoos tagta mamulka galmudug waxaana daga beesha Saleeban ee Habargidir’''.

magaalada Camaaro ayaa ah magaalo aad u qaboow cimilo ahaan waxaana

kabaxa qudarta qeybaheeda kala duwan sida "Yaanyada,basasha,baradhada,mooska,cambaha,liinta, 

Waxeeyna ka koobantahay sedex xafadood oo kala ah. 

#Xafada jaleeley 

#Xafada hirijire 

#Xafada godeey  

Waxa sidoo kale ku yaala magalada camaaro gooba caana sida ceelka jiracle, ceel duur, burka xaawa geedi iyo burka macalin cabdi gaab( dugsi) 

ganacsatada ugu waa weeyn 
xasan shiiq cali aada

== Qoraalka gudaha oo kooban 

●Nabadoonada hadda ee Degmada Camaara

1) Xuseen Diiriye (Bayr)

2) Shiikh maxamed Axmed Carab

3) Aadan maxamed cilmi(xarawo)

4)  cabdinuur cilmi guco (luudi)

5) xasan shiiq cali aadan

wax cana waxa kaliya ee jiraa  waa geedka cumar cabdillahi

wax Barashada

1- Dugsiyo qur'aan oo gaaraya ilaa 15

2- Dugsi Ho0se /dhexe iyo Sare. oo soo saaray ilaa 3 Dufco.

3- Barashada Culuumta Diinta oo Ka socata masaajidda.

Culamada

Sheekh C/raxman Axmed Warsame.

Sheekh Xasan Maxamed Cabdi

Sheekh Yuusuf Salad

Sheekh Maxamed Axmed Carab

Adeeg Caafimaad

isbitaalka Guud , Iyo pharmacy  yayaal Gaar loo leeyahay.
==== s
|537
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|andrews
|521
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Durham
|523
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|imperial college cammaara
|570
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Warwick
|509
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Bath
|488
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|university college cammaara
|520
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Exeter
|458
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Lancaster
|445
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Surrey
|416
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Loughborough
|406
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|York
|443
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|East Anglia
|}
 mohamaed ahmed university

shaneemooyinka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta] 
 shaneemo samey
 shaneemo geney
 shinema hodan
 shinema delhi
 shinema aweys 
 shinema wilasha
  Shaleemo Tahliil 
saldhiga booliska oo kuyaalla celka biyaha agteeda
Af-Turki

Af-Turki waa luqad looga hadlo wadamo aad u badan, waxaana ku hadlo dad kor u dhaafaayo 83 miliyan oo qof. Dadka ku hadlo afka turkiga waxee u badanyihiin wadanka Turki iyo Waqooyiga Saybrus \ laqada turkiga waa mid kamida luqadaha turkiga ee looyaqaano in ay yihiin ama kasoo jeedaan bah luqeedaka looyaqaano Altis intaa wixii ka horeysay afka turkiga waxaa lagu qorui jiray farta carabiga.waxaana luqadaas u badanaa kalmado kasoo jeeda Faaris iyo carabi.laakiin markii uu lawareegay madaxwaynihii la odhan jiray Mustafa Kemal Atatürk, ayaa labilaabay in lagu qor farta laatiiniga ah  ee maanta loo isticmaalo.

Waxaana lagu qiyaasa dadka kuhadla luqada turkiga inay gaadhayaan ilaa 130 milyan oo ku kala nool in kabadan 15 dal oo caalmka kamida.

 Türkçe
 Türkçe Ahiska
 Türkçe Kiril Alfabesi

Afafka
Ayaan Xirsi Cali

{{Infobox person
|birth_name   = Ayaan Hirsi Magan
| image       = Ayaan Hirsi Ali by Gage Skidmore.jpg
| image_size  =
| caption     = Ayaan Hirsi Ali, 2016
| birth_date  = 
| birth_place = Muqdisho, Soomaaliya
| citizenship =  
| alma_mater  = Leiden University (MSc)  De Horst Institute (P)
| occupation  = Siyaasi, qoraa
| known_for   = SubmissionInfidelgudniinka fircoonigaXuquuqda DumarkaMucaarad ku ah Islaamka
| party       = Dutch Labour Party (2001–2002) Xisbiga shacabka iyo xoriyada Holalnd (2002–2006)
| religion    = 
| spouse      = Niall Ferguson (hal cunug)
}}

Ayaan xirsi cali  (ku dhalatay Muqdisho 13 Nofeembar 1969) waa mid ka mid ah dadka dunida ugu caansan. waxay tahay qoraa, aqoonyahan iyo siyaasi hore.waa gabar soomaaliyad oo heesato dhalashada dalalka Holland iyo Maraykanka, waxaana dhalay aqoonyahankii waynaa ee Xirsi Magan Ciise. Waxay soo caan baxday marka ee ka soo horjeesatay guurka qasabka ah , dil sharafeedka oo dhaqan ka ah dalal ku yaalo aasiya, guurka ilmaha iyo gudniinka gabdhaha. Waxaa ay u ol'olaysa xuquuqda dumarka, ayada oo aasaastay hayaad lagu magacaabo AHA Foundation (ururka AHA) .

Ayaan waxaa dhalay Xirsi Magan Ciise oo ahaa siyaasi iyo bare. Ayaan ayaa ku dhalatay diinta islaamka kadibneh way ka baxday diinta, waxayna noqotay mid aan diin laheen , kadibneh waxay bilaawday in ee diinta islaamka ka soo horjeesato. waxay samaysay qoraallo iyo filimo ka soo horjeeda Diinta Islaamka. Waxyaabha lidka ku ahaa Islaamka ayaa waxaa ugu caansanaa filimka Submission oo ah filim yar ee la sameesay nin lagu magacaabo Theo van Gogh,  (Is-Dullayn), iyo buugeedii Infidel (Gaal), kuwaasoo ka caraysiiyey dadka Islaamka ah, sababyna in kooxo Islaam ahi ugu hanjabaan in la dilayo.

Hanjabaadihii lala beegsaday Ayaan waxay ku khasbeen in ay ku hoos noolaato ilaalo iyo inay ku jirto dhuumaalaysi iyo baxsi ay nafteeda ku badbaadinayso, haseyeeshee waxay dhanka kale kaga kasbatay abaal marino dhowr ah kooxihii fikirkeeda aaminsanaa. Sanadkii 2005 waxaa Ayaan lagu xusay joornaalka Time'' iyadoo joornaalkaasi ku daray Ina Xirsi Magan liiska 100 qof oo adduunka ugu dhiirranaa waqtigaas.

Dibadda tixraacyada

 
  weblog
 
  // American Enterprise Institute

Tixraac

Soomaaliya
Muqdisho
Jimmy Wales

Jimmy Wales Waxa uu dhashay 7-08- 1966 waa maal qabeen marykan ah waana mid kamida aasaasayaasha waxa looyaqaano Wikipediyaha waxa uu ku dhashay gobolka Alabama ee wadanka marykanka. wax barshaddiisii uulada amaba yaraanta waxa uu kusoo qaatay dugsi gaar ah. waxa uu qaatay shahaadooyinka Bachelor's Degree iyo  Master's Degree ee cilmiga dhaqaalaha .

Internet
Qaramada Midoobey ee Maraykanka
Shaqsiyadaad
Alabama

Alabama Waa gobol kamida gobolda Maraykanka.waxa uu kuyaalaa dhanka koonfureed.dhanka waqooyi waxa kaxiga gobolka Tinisii.dhanka barigana waxa kaxiga Gobolka Joorjiya. dhanka koonfurna waxa kaxiga gobolka Florida iyo Gacanka Maksiko.galbeedna waxa kaga toosan gobolka Mississippi. gobolka alabama waa gobolka 30naad ee gobolda Maraykanka marka laeego badka ama masaafada.dadka kunool waxa lagu qiyaasaa ilaa 4.5 milyan oo qof.gobolka Alabama waa gobolda maraykanka ugu dhaqaalha liita waayo waxa uu dhaqaalihiisu ku xidhanyahay beerha kaliya oo malaha wax soosaar lasheego oo dhinaca warshadaha ah. dadka kunooli waa dad reermiyi iyo beeralay u badan waxaanay u badanyihiin dadka cadaanka ah. gobolka Alabama waxa uu leeyahay magac kale oo Naanaysah waana magaca  Yellowhammer

Maraykanka
Yamanta Koonfureed

Yamanta Koonfureed(carabi جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية) Waxa ay xad la lahayd wadamada 
Sacuudi Carabiya oo dhanka bari ah iyo waxa kale oo ay xuduud la leedaha wadanka Cumaan iyo wadanka yamanta waqooyi waxa uu wadankani madaxbanaanidiisa qaatay 30-11-1967 waxa uu kamadxbanaanaaday wadanka ingiriiska. isla markiiba yamanta koonfureed waxa ay noqotay dawlad oo waxa ay yeelatay dhidibo adag waxa ay mid noqotay naadigii hanti wadaaga waxa ay ahayd saaxiib aad ugu dhaw dawladii Midowga Sofiyet taas oo keentay in cadaawdi ka dhex abuuranto wadankan iyo jiiraankiisa sida, sucuudiga iyo cumaan iyo yamantii waqooyi. taas oo ku keentay in aanay wax tuukala ah kahelin dawladaha dabeda iyo dawladaha carabta toona. intaas kadib waxaa gudaha yamantii koonfureed ka abuurmay khilaaf gudaha ah taas oo keentay in dagaal sokeeye uu ahalkaas kadhaco. kadib waxa dhacaday in ay lamidoobeen yamantii waqooyi oo ay samaysteen amaba labexeen magaca (Jamhuuriyada Yaman)

Taariikh
Dhulka Soomaalida ee Ingiriiska

Dhulka Soomaalida ee Ingiriiska () waxa ay ahayd mustacmarad hore oo katirsanayd Midowga boqortooyada Britan waxa ay kutaalay Geeska Afrika. Kadib markii ay madax banaanideeda qaadatay waxa ay lamidawday somalilada qaybtii taliyaanigu gumaysan jiray.
Gobolkani wuxuu madaxbanaanida ka qaatey gumeystihii Ingiriiska 26 Juun 1960kii maalintaasi oo ah Maalinta Xoriyada Somaliland

Taariikh 
Qarniyadii dhexe waxa ay ahayd boqortooyo awood aad usaraysa leh oo la odhan jiray Saldanadii Cadal bilawgii qarnigii 19aad ayay ingiriisku qabsadeen xeebaha wadankan.laakiin ingiriisku si fiican gacanta ugumaydhigin ilaa ay kala wareegeen masar oo markaas gacanta kuhaysa dagaalkii labaad ee dunida waxa Dhulka Biritishka ee Soomaaliya ay gacanta u gashay ciidamada taliyaaniga ilaa ingiriisku ay markale dib u qabsadeen.waxa ay madaxbanaanida qaadatay 26-06-1960 maalmo kadib waxa ay lamidawday dadka somaliyeed qaybtii taliyaanigu gumaysan jiray sanadii. 1991 waxa ay dib ulasoo noqotay madaxbanaanideeda (Eeg Somaliland)

Xigasho
 answers.com
 britishsomaliland.blogspot.com
 britannica.com

Sidoo kale fiiri
 Maalinta Xoriyada Soomaaliya
 1 Luuliyo 1960kii

Tixraac

Somaliland
Madaxwayne kuxigeen

Madaxweyne ku xigeen (; ; ) waa madaxa labaad ee ugu sareeya dowlad wadan ama dal. Sida caadiga ah, madaxweyne ku xigeenku waxa uu madax u yahay dhamaan xubnaha dowlada ee madaxtooyada. Waxaa mararka qaar dhacda in ra'iisul wasaaruhu ka awood sareeyo madaxweynaha. 
Si kastaba ha ahaatee, madaxweyne ku xigeenku waxaa inta ugu badan ku soo baxaa doorasho shacabka ama golle.

Madaxweyne ku xigeen waa nin madax ah oo madaxweynaha doorto.
madaxweeyne kuxigeenka, waxaa loogu tala galay, haddii oo madaxweeynaha jiito, in oo booskiisa galo.

Dhinaca kale, ereyga "madaxweyne" waxaa sidoo kale isticmaala ururada madaxa banaan, shirkadaha ganacsiga iyo xisbiyada; kuwaasi oo macnaha ereygu u taagan yahay "qofka ugu sareeya ururkaasi ee go'aanka ugu dambeeya gaadhi kara".
Madaxwayne kuxigeen waa jagada labaad ee dawlad shirkad amaba wax kasta oo xila oo leh madaxweyne.

Sharaxaad 
Madaxweyne waa taliyaha ugu sareeya ee dowlad kaasi oo ku soo baxa doorasho shacab ama golle. Madaxweynuhu wuxuu talada heyn karaa wakhti go'an oo inta ugu badan u dhexeysa 4 sano ilaa 8 sano. Inta ugu badan dowlada caalamku waxay leeyihiin madaxweyne iyo madaxweyne ku xigeen kuwaasi oo talada la wareega wakhti isku mid ah. Hadii madaxweynaha wax gaadhaan ama geeriyoodo waxaa talada dalkaas la wareega madaxweyne ku xigeenka.

La Xidhiidha
 Madaxweyne
 Boqor
 Madaxweyne ku xigeen
 Ra'iisal Wasaare
 Dowlad
 Siyaasad

Sidoo kale fiiri
 Madaxweyneyaashii Soomaaliya

Tixraac

Madaxda
Siyaasad
Fasuul Cabdalla Maxamed

Faadil Cabdalla Maxamed (Af-Ingiriis Fazul Abdullah Muhammad,Af-Carabi فاضل عبدالله محمد‎) waxoo ahaa hogaamiyaha ururka Al-Qaacidda u qaabilsanaa Bariga Afrika.Waa ninka dad badan ku laayay safaaradaha Mareykanka oo ku kala yaalaan Kenya iyo Tansaaniya taariikhda marka ee eheed 1998.Ninkaan waxoo cabay dhiig badan oo shacab soomaaliyeed.Waxoo ku dhashtay Moroni, Komoros taariikhda marka ee eheed 25 Diseembar 1974, waxaana lagu dilay meel ee ciidamada ka buuxaan oo la yiraahdo Ex-Koontorool Afgooye oo ku taalo Waqooyi Galbeed]] ee caasimada Muqdisho taariikhda mar ee eheed 8 Juun 2011.Ninkaan jid qaldan oo ku soo leexday asiga oo baabuur watto,markaas aa baarka loo toosiyay asiga mid kale oo al qaacida ka tirsan.

 Al-Shabaab

Argagixisada Islaamiyiinta
Kiinya
Komoros
Sabool

Sabool ama Faqiir (; Af Carabi: فقر) waa qof aan waxba heesanin. Dadka faqiirka ah ee caalamka ku nooli waa malaayiiin, meelkastana way ku noolyihiin.wadamada ugu faqiirsan caalamka waxee u badanyihiin Afrika iyo aasiya. Jamciyada quruumaha kadhaxaysaa waxa ay faqri ku tilmaamtaa dawlada aan sanadkii qofku helin lacag gaadhaysa 600 oo Dollar.

„Qorniinka Quduuska ah waxay ina baraan inuu Ilaahay mar dhow masaxi doono faqrinimada iyo rafaadka.” „Ilaahay u nixi doono miskiinka iyo kan baahan...Naftooduu ka furan doonaa khiyaano iyo dulmi.”

Sidoo kale eeg
 Musuqmaasaq
 Coping With Poverty
 Muxuu Yahay Qasdiga Ilaahay oo ku Saabsan Adduunka?

Lacagta
Dhul Udug

Dhul Udug waa dhulkii ee degenaan jireen masaaridii hore. iyo afrikaan dhulkaas waxaas lagu magacaba hada somaliland/putland 2da state waxe hoostagan hada dowlad wenaha somalia.dhulka u dhaxeeyo gacanka cadmeed iyo badda cas.waxaay xariir ganacsi la lahaayeen masar iyo yemen waxaa lagu yaqiinay ineey dhoofiyaan dahab iyo xanjada udgoon ama luubaan African blackwood, ebony, ivory,
waxaay kaloo dhoofin jireen dadka la adoonsado iyo xayawaanka duur joogto oo lagu yaqiinay gobolkan ee masaaridii hore aqoonayahano badan ayaa waxeey xaqiijiyeen in gobolkaas eey lahaayeen dadka la yiraahdo boon
waqtigii dhulkii boonta waxaa lagu macneeyn jiray wadankii udgoonaa ama wadankii ilaaheey meesha saxdaa uu ku yiilay dhulkii boonta waa lagu muransanyahay aqoonyahanada badanaa maanta waxeey rumeeysanyahiin boon ineey ku tiilay koofur bari ee masar in badan ayaa rumeeysan ineey ku tiilay dhul xeebeedka maanta loo yaqaano waqooyiga somalia Djbuti, somaliland io putland iyo xeebta bada cas ee sudan si kastaba ahaatee aqoonyahano kale ayaa tilmaamay ineey boon ku tiilay gacanka carabta waxaa sidoo kale suurto gal ah ineey xaduudihii dhulkaas dabooleen afrika iyo carabta koofureed
a

Sidoo kale fiiri
Saldanadii Cadal
Boqortooyadii Walashma
Saldanadii Ajuuraan

Tixraac

Taariikh
Soomaaliya

Juquraafi
Soomaalidii hore
Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya

Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya, waxaa haystay gumeeystihii Talyaaniga (1861–1946) kasoo biloow 1880s ilaa 1936 waana dhulka hadda loo yaqaan Jamhuuriyadda Soomaaliya. Waxaa xeebaha dalka kasoo dajiyey horkacayeyna Salaadiin kala joogtay Bari iyo mudug gaar ahaan Hobyo, dhulkiina waxaa qabsaday dawladii fashiistaha ahad ee Talyaaniga. Bartamihii 1936, gobolku wuxuu isku bedelay Dhulkii talyaaniga ee afrikada bari kaasoo ka mid noqday mid ay xukumaan Imbaraatooriyadii Talyaaniga. Taasina waxay soo gabagaboowday 1941, Xiligii Dagaalkii Labaad ee Aduunka. Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya kadib waxaa la wareegay maamulka Dawladii Biritishka ilaa 1949, taasoo uu maamulku la wareegay Qaramada Midoobay, looguna magacdaray Daakhiliyadii, lana hoos geeyey talyaaniga. Luuliyo 1, 1960, waxaa markii ugu horeysay fariistay Baarlamaankii koowaad ee Jamhuuriyadda Soomaaliya oo uu shir gudoominayey Afhayeenkii Midnimadda, Gudoomiyihii Koowaad KMG ee Baarlamaanka Xorta ah ee Soomaaliya MD. Xaaji Bashiir Ismaaciil Yuusuf, waxuu ku dhawaaqay Midnimadda Soomaaliya, waxaana isla maalintaas la doortay Madaxweynihii ugu horeeyey ee Jamhuuriyadda Soomaaliya oo KMG ah. xiligaas ay modoobeen labadoo gobol ee ay kala xukumayeen ingiriiska iyo talyaaniga Dhulka Biritishka ee Soomaaliya taasoo ay isku noqdeen Jamhuuriyadda Soomaaliya kadibna waxay baadi goob ugaleen sidoo gacantooda laaga soo bixin lahaa gumaysatayaasha kale Sida Faransiiska, Xabashida iyo Kiinyaatiga.

Gobolada Soomaaliya 
Sideeddii gobol ee hore, 
 - Banaadir (Muqdisho)
 - Bari (Boosaaso}
 - Jubbada Sare (Baydhabo)
 - Jubbada Hoose (kismaayo)
 - Hiiraan (Baladweyne)
 - Mudug (Gaalkacyo)
 - togdheer (burco)
 - Woqooyi Galbeed (Hargaysa)

Waxaa kaloo jirtay gobolka Ogaadeenya in uu maamulayey talyaanigu wuxuuna ukala qaybasanaa

 - Wabiga Jassaro (Qallafo))
 - Ogaadeenya (Wardheer)

Taariikhda Soomaaliya
Taariikh
Gargoore

Gargoore waa degmo ku taalo gobolka Bari

Degmo
Gargoore waa degmo ku taalo gobalka bari waxa gargoore waa degmo aad u qurxoon bilicka iyo istiraajiyda waxa ay lee tahay laba tog oo biyo mareeno oo lagala yiraahdo kalaale iyo wadaayimo.

Waxa ay lee tahay ceel biyood aad u macan marka loo fiiriyo bari waa meesha ugu biyaha macaan.
Gargoore waxa ay lee tahay ganacsi fiican 
Waxaa ay lee tahay maydi iyo beeyo aad u fara badan waana meesha ugu ganacsiga fiican waana meesha uu takhliga puntland marka loo fiiriyo dhinaca maydiga iyo beeyada laga keeno.
Gargoore waxa ay lee tahay waxbarsho tayo fiican leh waxa ayna waxbarshada kaga fiican tahay tuulooyin iyo degmooyin caan ka ah Bari sida Xaafuun. Hurdiye. Gumbax. Dardaare.  Foocaar.  Xandha.  Careysimow IWM.
Balidhidhin

Balidhidhin waa degmo ku taalo gobolka Bari waxayna ujirtaa magalada Bosaaso 150km.

Degmada balidhidin waxa kunool shacab lagu qiyaaso ilaa 14,000 oo qof, waxayna leedahay dhammaan adeegyada lagama maarmaanka ah sida waxbarashada dugsiyada hoose dhexe iyo sare iyo xarun caafimaad oo lagu daweeyo bukaano kala duwan.

Sidoo kale waxaa ku yaala xarin ay leeyahiin Ciidamada ilaalada xeebaha Puntland kuwaas kala socda dhaq dhaqaaqa kooxa buracad badeeda ah.

Degmada Balidhidin waxay kamid tahay degmooyinka aad ukaray intii lagu jiray burburka Somalia waxayna hada kamid tahay 5 degmo oo uu ka koobanyahya Gobalka Bari ee kala ah, Qandala, iskushuban, Ufayn Carmo, balidhidin iyo bosaaso oo xarunta Gobalka bari.

Degmooyinka Gobolka Bari
Jiingada

Jiingada() (), Jiingada Waa Magaalo ka tiran magaalooyinka gobolka Bari, Waxay ku barbar taalaa laamiga isku xira Boosaaso iyo gobolada kale ee dalka. Waxaa la assaasay sanadii 1945, waa magaalo koreysa waxaanna Jihada Woqooyi Bari ka xiga Beeraha Dhud oo ah deegaan Beereed qayb weyn ka ciyaara nolosha Dhaqan-dhaqaale ee Magaalada. 

Jiingada waxaa ku hareeraysan Deegano ku wanaagsan daaqsinta sida Dooxada Niriq, Dooxooyinka Jiingada Iyo Banka Jiingada. Magaalada waxay aad buux dhaaf u noqotaa xilliga xagaa baxa markaas oo dad badan oo Magaalada Boosaaso ka yimi ay yimaadaan.

Waxbarashada
Marka loo eego Wasaaradda Waxbarashada Dowladda Puntland, Jiinagada waxaa ku yaala labo Iskool oo Hoose & Dhexe ah, sidoo kale waxaa ku yaala Iskoolo lagu barto luuqadaha qalaad, Iyo Maderisooyin Quraanka Kariim ka ah lagu barto.

Tixraac
Tuulada Jiingada ayaa ka mid ah meelaha lagu soo dhoweeyay Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo 

  Shir Nabadeed oo Ka Furmay Tuulada Jiingada oo Shalay Agagaarkeeda dagaal ka dhacay
Baargaal

Baargaal (, ) waa magaalo ku taala waqooyibari gobolka Bari ee wadanka Soomaaliya.
Baargaal waa degmo ku taalo gobolka Bari ee dhinaca woqooyi bari ee dalka Soomaaliya. Degmadaan waa degmo xeebeed waxeena ku taalaa meelaha buuraha ah woqooyiga gobolka bari ee dhinaca maamul goboleedka Puntland.

Juqraafiga Soomaaliya
Raage Oomaar

Raage Oomaar Waa wariye soomaaliyeed oo caan ka ah caalamka oo dhan.Raage waxa uu ku dhasahay caasimada Muqdisho, taariikhda marka ee aheed 19-juun 1967, waxa dhalay nin ganacsade wayn oo caana.Raage eheladiisa waxee ka soo jeedaan woqooyiga soomaaliya gaar ahaan magaalada hargeysa markii uu raage gaadhay laba sano ayay caailadiisu u guureen wadanka ingiriiska, halkaas ayuu raage wax kubartay noloshiisana ku dhistay.Raage waxa uu aad u bartay taariikhda kadib waxa uu noqday suxufi.waxa uu u sheqeeyay BBCda sanadkii 2006 waxa uu u wareegay Aljaziira qaybta ingiriisiga. raage waxa uu aad ugusoo caanbaxay kadib markii ay bbcdu u dirtay in kasoo warmo dagaalkii Ciraaq halkaas oo khatartii kajirtay uu markasta hortaagnaa kamarada si uu caalmka war cada ugasiiyo waxa kasocda ciraaq.
waxa uu imika sida la sheegay ku biiray telefishanka TV5 isagoo ka tagay jasiira laanta afka englshta

Shaqsiyadaad
Muqdisho
Jubaland

Jubaland waa mid kamid ah maamul goboleed yada ka jira Soomaaliya. jubaland waxay dhacdaa Koondurta Fog ee Soomaaliya  magaca Jubaland waxu jiray kahor Xiligii Gumeystaha Talayaaniga xiligaas Jubba Waxaa la isku oron jiray dhulka Hadda loogu yeero Jubaland iyo Bay iyo Bakool kuwaas oo markii danbe laga jaray Jubba.

Jubaland waxay xuduud la leedahay Dalka Itoobiya, Kenya iyo  maamulka konfur Galbeed.

Dagmooyinka Jubaland 

Bu,aale magaalo madaxda

Kismaayo

Doolow

Saakow

Garbaharrey

Bardheere
      
Luuq

Jamaame

Ceelwaaq

Afmadow

Xagar

Beledxawo

Salagle

Jilib

Badhaadhe

dhooblay 

buurdhuubo

wabiyada Jubaland
Jubaland waxaa mara labo wabi kuwaas oo kala ah Wabiga Daawa iyo Wabiga Jubba.

Wabiga Daawa  Waxuu maraa dhulka Jubaland waxuuna maraa ilaa labo magaalo oo katirsan Jubaland, kuwaas oo kala ah 

1) Doolow

2) Baledxawo

Wabiga Daawa waxuu Dalka Soomaaliya ka soo galaa Dhanka Dalka itoobiya waxuuna biyihiisa ku daraa Wabiga Jubba ee Magaalada Doolow ee Jubaland

Wabiga Jubba waa wabiga ugu weyn uguna biyaha badan ee wabiyada Soomaaliya  wabiga Jubba waa wabiga aan marna biyihiisa istaagin xili kasta waana wabiga ugu weyn Dalkeena Soomaaliya.

Waxuu Dalka Somaliya kasoo galaa dhanka dalka Itoobiya waxuuna maraa oo kaliya Dhulka Jubaland waxaa uu maraa ilaa 7 dagmo oo katirsan Jubaland, dagmoyinka uu maro waxa ayna kala yihiin,

Doolow

Luuq

Burdhubo

Bardhere

Bu'aale

Jilib

Jamaame

Saakow iyo

Degmada jabbi ee gobolka jubadadhexe

Waxuu wabiga jubba uu biyahisa kudaraa badweynta Hindiya waxuuna ku kaga daraa deegaankaa Goobweyn ee Jubaland.

Gobolada Jubaland 
Jubaland waa maamul goboleed somaliyeed kasoo ah midka labaad ee ugu dhulka weyn waxuuna ka koobadn yahay sadex gobol kuwaas oo ah kala ah waxaana ka dhul weyn oo kaliya Koonfur galbeed.

Gedo/Jubbada Sare

Jubbada Hoose

Jubada Dhexe

Bulshada Jubaland 
Jubaland waa maamul Goboleedka kasoo ah midka ugu labaad ee ugu dadka badan kaaso ay kaliya ka dhulweyn yihiin kaliya waxaa ka ka dad badan oo kaliya kaliya Koonfur galbeed.

bulshada Jubaland waxaa loo yaqaana Reer waamo ama ree guri waxaa kaloo loo yaqaana reer juba.

jubaland waxaa bulsho lagu qiyaaso 2.5 Milyan. 

waxaana dagan qabiilo badan oo somaliyeed sid

sida ku xusan qariiradan waxay mujineysa Bulshada Jubaland

Kaabayaasha (infrastructure) Jubaland
Kaabayaasha Jubaland waxaa ka mid ah dhismaha Wassaarada Jubaland ee ku taxan Kismaayo.

Tixraac
Garxajis

Garxajis  waa beelaha ka mid ah beelaha Isaaq. Garxajis wuxuu u kala baxa Ciidagale iyo Habaryoonis.waa labada reer ugu ballaadhan beelaha isaaq Deegaan ahaan,waana reeraha ugu waaweyn qabiilada soomaaliyeed tiro ahaan.waxay soohdin qabiil la leeyihiin Ogaden dhinaca koonfureed, iyo dharw jilib ee Isaaq dhinaca galbeed, iyo dhinaca bariga wuxuu habaryoonis soohdin la leeyahay reer darawiish iyo Warsangeli.
Waa reer dagaan ku ah
Somaliland,koonfur Somalia, Ethiopia  waxay luGu qiyaasa tiradooda in ka badan 5malyan iyo badh

Maroodi jeex 885k 
Togdheer. 670k
Saaxil 230k
Sanaag 870k
Qaybo kamida Laascaanood 106k

Soomali galbeed dds 567k
Koonfurta Soomaaliya 670k
Dhulka qurbaha gaar ahan UK waxa ku nool 67k
Uganda waxa ku nool cali Siciid o kamida jufooyinka habar Yoonis 35k weeye tiro ahaan

Q. Nuux maxamuud aadan
Geesaley

Geesiley waa magaaloo ku taal gobolka Bari waxeyna Dhanka qorrax ka soo baxa kaga aaddantahay magaalada Bosaso ee caasimadda gobolka Bari.

Geesiley waa magaalo ilaahey ku manneystay kheyraad dabiici ah sida kalluunka, Beeraha timirta, Xijjiga ama Beeyada iyo Dhuxul Dhagaxda.

Geesiley waxay kamid tahay magaalooyinkii uu bud dhigay ama aasaasey Ciise Cali (Ciise dhurbood) iyada iyo magaalada Dhurbo oo loogu magac darey.

Timirta ku taal magaalada Geesiley oo ah midda ugu macaan uguna tayada badan guud ahaan Soomaaliya waxaa beeray Ciise Cali oo ahaa caalimka guud ee deegaanka.

Dhanka waxbarashada waxa ay laheyd magaaladu dugsi hoose, dhexe iyo sare sare oo ay wax ka barteen dad caan ka ah bulshada dhexdeeda dhanka aqoonta iyo siyaasaddaba. 
Alle ha u naxariistee waxaa ku aasan magaalada nabadoon Nam Nam oo ahaa nabadoon aad caan uga ahaa deegaanka waxa uuna dhintey sannaadkii 1818.

Geesiley oo ah magaalo xaddaarad iyo ilbaxnimo fac weyn leh ayaa waxa ay soo martay marxalado kala duwan oo ku aadan dhanka siyaasadda iyo dhanka guumeysigii Talyaaniga ahaa.
Waxaa ka talin jirey magaalda Geesiley odayaal cuqaal iyo nabadoonno isugu jira waxaana ka mid ahaa nabadoonnadii iyo cuqaashii ugu waaweynaa magaalada.

Nabadoon Xaaji Siciid Yuusuf Ciise
Nabadoon Maqadin Axmed
Nabadoon Xaaji Saalax Yuusuf Ciise
Caaqil Axmed Yuusuf Ciise.
Caaqil Maqadin Yuusuf.

Geesiley waxaa dega beelaha   (Geesiguulle) oo u kala baxa dhowr jilib. Beesha Geesiguulle waa beel ka mid ah beelweyn Harti ee Daarood.
Geesiley waxay aheyd magaaloyinka ugu hormarsanaa xilligii dowladda dhexe iyo gumestahaba xaga dhismaha, waxbarshada iyo dhaqanka waxaana ka jirtey ilbaxnimo aad iyo aad u sarreysa.
Hantaara

Hantaara () waa deegaan aad u  Balaaran  oo ka kooban qaybo badan oo kala duwan. wuxuu ku yaal gobolka Bari Soomaaliya. Waxaa ka mid ah Magaalada Hantaara oo ah deegaan taariikhi ah, Marsada hantaara oo ah Marso dabiici (divine harbor) oo muddo dheer wax laga dhoofsanaayay Waxna lagala soo degi jiray, Sidoo kale Khooriga Hantaara waa khooriga ugu weyn Soomaaliya waxaana ku soo xirta shixnadaha Kala duwan ee  Bada cas ku safraya Xiliyadda ay dabayluhu kacaan ee ay adag tahay in Bada lagu safro. Waxaa ku yaala Beero waaweyn oo maguurto ah waxayna leedahay Ilo biyoodyo aan go'in.  
Hantaara waxay ka mid tahay Meelo loo Asteeyay inay ku duugan yihiin Macdan Iyo Dhuxul dhagaxda, 
wuxuuna aad Hodon uugu yahay geedka Xijjiga (Frankincence).
Xilligii Isticmaarka Iyo wixii ka horreeyayba deegaanka Hantaara waxaa ka jiray maamulo gacanta ku hayay deegaanka, Waxaana soo xukumay rag kala duwan oo uu ugu caansanaa Cali Bustiile oo deegaanka Suldaan ka ahaa,

Tixraac

 Juqraafiga Soomaaliya
 Macluumaadka Soomaaliya
Buruc

Buruc(Burua) waa degmo ku taalo gobolka Bari Waa magaalo ku taala Waqooyi Bari  Soomaaliya, waxayna kamid tahay magaalooyinka ugu facaweyn gobolka Bari

Magaalada Buruc waxay ka tirsan tahay Dawladda Puntland.

Si kastaba ha ahaate, magaalada Buruc waxay dhacdaa bada cas ,waxay dhanka bari kaxigtaa magalada Bosaso ,waxayna ujiraa masaafa dhan 75km,waxayna magaaladu ka saraysaa biyaha bada joog dhan 4,377 mitir. Juquraafi ahaan magaalada Buruc waxay saaran tahay buuro, dooxyo iyo deegaan caro bataax leh. Si la mid ah magaalooyinka kale ee ku yaala xeebaha Soomaalia, dhismayaasha magaalada Buruc waxay caan ku yihiin farshaxanka iyo qurxinta dhagaxa dabiiciga ah ee laga helo buuraha ku hareersan magaalada.

Guud ahaan, magaalada Buru waa tan ugu bulshada badan magaalooyinka Bari marka laga reebo Boosaaso, waxaana ku nooc Magaalada shacab dhan 0.2 milyan. Deegaanka magaaladan waxaa aad uga baxa geedka timirta xijiga iyo beeyada.waxay kaloo caan kutahay beeraha.

<

<gallery>

buruc.jpg|Caption1

</gallery>

Government building

See also 
 Government of Somalia
 Politics of Somalia

External links 

 official Rosenbad building website

 Juqraafiga Soomaaliya
Buruc
Dalweyn

Dalweyn (, ).  Waa magaalo ku taal Gobolka Bari Soomaaliya Waxay 135 Kilomitir ka xigtaa dhanka Koonfureed Magaalada Bosaso
Liiska Magaalooyinka Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya

Taariikhda & Nolosha
Magaaladan waxaa la assaasay qiyaastii 1950, Magaalada Dalweyn oo markii hore ku bilaabatay berkedo reer guuraagu ka cabaan ayaa si tartiib tartiib ah isugu rogtay meel laga helo waxyaabo yar yar oo kamida waxyaabaha qiimaha u leh nolosha aadanaha sida daawada, raashinka, dharka iyo waxyaabaha gol-gol ahaanta loo isticmaalo qaybtood, Sidaas ayeey ku koray magaalada dalweyn ilaa ay ka noqotay bar weyn oo caan ah loona soo doonto waxyaabo badan oo qiima u lahaa nolosha dadkii ku xeera degaanada ka agdhow magaalada oo badidood Reer guuraa ahaa. 
Dalweyn iyo inta badan deegaanada ku xeeran waa dhul Illaahay waxaase reer ahaan dega ama ay deegaan u tahay beesha reer Zekeriye oo kamida beelaha Dishiishe.

Jewiga
Dalweyn waa mid kamida magaalooyinka ugu qaboow dalka, Xilliga qaboobaha Caddaadiska Heer kulku wuxuu gaaraa 6°C taas oo ah qabow aad u daran. Inta badan saddexda xilli ee kale waxaa jira jewi aad u wanaagsan oo aan qabow iyo kul aad u daran lahyn.
Yalho

Yalho, ama Yahlo waa Magaalo ku taal gobolka Bari Puntland Soomaaliya, waxay   ka xigtaa dhanka koonfureed magaalada Boosaaso. Waa Irridda keliya ee gaadiid dhuleed ka soo geli karo Magaalada Boosaaso, waxaa la asaasay qarnigii 16-aad, Waxay ka mid tahay magaalooyinka ugu qadiimisan dalka Soomaaliya. Yalho waa mid ka mid ah magaalooyinka laga helo Xijjiga waxa kale oo magaaladu leedahay khayraadyo kala duwan oo ay ka mid yihiin Dahabka,beeraha oo ay aad qani ugu tahay biyo ilo ah oo durduraya  Shidaalka iyo Macdanta. 
Waxaa ku fariisin ciidan oo muhiim u ah hubinta waxaayba gelaya gudaha magaalada Boosaaso.

Maamulka 
Yalho maamul ahaan waxay ka tirsan tahay degmada Bosaso ee xarunta gobolka bari, Sidoo kale magaaladu waxay leedahay maamul hoosaad waxaana ka jira ururo dhowr ah oo ay leeyihiin qaybaha kala duwan ee bulshada rayidka ah.
Waxa ku yaal saldhiga weyn oo ay leeyhiin ciidamada daraawishta iyo PSF.
Deegaanka waxaa degan dhishiishe 

Gudoomiye degaanka yalho

Abdullahi nuur warsame

Gudoomiye ururka dhalinyarad degaanka yalho ee howla wadaag 

Cawil siciid 

Taliyaha ciidanka daraawishta deganka yalho karin mareero

Taliye saadiq bashiir qooqne

Taariikhda 
Waxaa jira khilaaf la xiriira xilligii la asaasay Magaalada maadaama magaaladu tahay magoolo soo jireen ah, waxaase la isku raacsanyahay in magaaladani jirtay ka hor qarnigii 16-aad. Yalho waxay leedahay Ilo biyeedyo aan go'in waxaana hareereheeda ah noocayada kala duwan ee dhirta "Xijjiga" sidoo kale magaaladu waxay leedahay deegaamo dhul daaqsimeed ah. Arrimahan oo la isu geeyay ayaa kadhigay magaalada mid soo jireen oo leh cimri facweyn maadaama ay kulansatay waxyaabihii nolosha dadka qiimaha u lahaa.
Yalho waxag leedahay beero isugu jira beero khudaareed waqtiile ah iyo beeraha geed miroodku ka boxo ee maguurtada ah, waxaa jira kaymo waaweyn oo isku dhafan indhahana u roon soona jiita dalxiisayaal fara badan. magaaladani waxay ka mid tahay meelaha ay u soo dalxiis iyo doogsi tagaan bulshada reer Boosaaso.

Tixraac

 Magaalooyinka Soomaaliya
 Liiska Magaalooyinka Soomaaliya
Adna Adan

Adna Adan Ismaaciil (Dhalatay 8dii Sabtamar 1937) Waa umuliso, kalkaaliso caafimaad, Halgamaa , Siyaasiyad iyo wasiiradii u horaysay ee haween ah ee qabatay xilka wasaarada arrimaha dibada ee Soomaalilaand. Sidoo kalana waxa ay ahayd wasiiradii ee u horaysay ee Arrimaha Qoyska iyo Daryeelka  ee Soomaalilaand. 

Waxa ay aasaastay maareeyana ka tahay Cusbitalka caanka ee Edna Adam ee ku yaal magaalada Hargeysa, Kaas oo ku takhasusay Daryeelka umusha iyo caruurta lana furay 2002dii. 

Adna Adan waxa kale oo ay ahayd marwadii Ra'iisal wasaarahii hore ee dalka Soomaaliya sidoo kalana ahaa madaxwayniee labaad ee Soomaalilaand, Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal. 

Buug ay nolosheeda kaga sheekaysayso ayaa soo qortay kuna qoran afka ingiirska soona baxay 2019 "A Woman of Firsts". 

Halyeeyada somaliland
Abuja

Abuja waa caasimada dalka Nayjeeriya  waxayna dhacdaa bartamaha,waxaana kunool kudhawaad 1,924,000
lagos waxa ay kamid tahay caasimadaha dib loo aas aasay ee cusub, waxaana la biloobay sideetanaatkii qarnigii hore waxayna noqotay caasimad 12 dec, 1991.
Waxaa ku yaal halka laga xakumo dalka, sidoo kale maxkamadda sere iyo xaunta golaha qaranka, wali ilaa iyo hadda si fiican uma dhisna oo lama dhamaystirin.  

Abuja waa magaalo ujeedo loo dhisay.*Abuja waxay helaysaa xiiso inta lagu jiro usbuuc dhamaadka.

Abuja waxay hoy u tahay shirkado badan oo sarsare iyo hay'ado shirkadeed oo ku yaala Nigeria, W. Africa.

Tixraacyada 

Nayjeeriya

.

.
.
Bamako

Bamako waa caasimada dalka Maali, waxaama 2009 degenaa 1.8 miliyan oo qof.Magaaldaan waxee hormaro Wabiga Nijer.waana magaalada ugu wayn dalkaasi waxayna dhacdaa dhinaca koonfur galbeed EE dalkaasi waxayna magaalada taariikhdeeda soo bilaabatay qarnigii 19 EE miilaadiga
Harare

Harare waa caasimada dalka Simbaabwi awaana magaalda uguwan

     
Harare (/ hərɑːreɪ /; [3] si rasmi ah loo magacaabay Salisbury ilaa 1982 [4]) waa caasimadda iyo magaalada ugu badan ee Zimbabwe. Waxaa ku yaal waqooyi bari ee dalka oo ku yaal qalbiga taariikhiga ah ee Mashonaland, magaaladu waxay leedahay dad lagu qiyaasey 1,606,000 (2009), [5] oo leh 2,800,000 oo ku yaalla agagaarka caasimadda (2006). Maamul ahaan, Harare waa magaalo weyn, oo sidoo kale ku jirta magaalada Chitungwiza iyo Epworth [6] Waxay ku taallaa heerka sare ee 1,483 meter (4,865 feet) oo ka sarreysa heerka badda iyo cimiladeeduna hoos ugu dhacdo qaybta sare ee jilicsan.
Magaalada waxaa la aasaasay 1890kii Pioneer Column, oo ah ciidan yar oo adeega shirkadda British South Africa, waxaana lagu magacaabaa Fort Salisbury kadib markii Ra'iisal Wasaaraha Ingiriiska Lord Salisbury. Maamulayaasha shirkadaha ayaa cirib tiray magaalada oo waxay ku ordeen ilaa ilaa laga gaaro Koonfurta Rhodesia oo ay dowladdu masuul ka ahayd 1923-dii. Salisbury wuxuu ahaa ka dib markii uu kursiga ka ahaa Koonfurta Rhodesian (later Rhodeian) iyo, intii u dhaxaysay 1953 iyo 1963, caasimadda Federaalka Dhexe ee Afrika. Waxay tiri Salisbury ilaa 1982-kii, markii loo magacaabay Harare sannad-guuradii labaad ee madax-bannaanida Zimbabwe.
Harare waa Zimbabwe hoggaanka siyaasadda, maaliyadda, ganacsiga iyo xarumaha isgaadhsiinta, iyo xarunta ganacsiga ee tubaakada, galleyda, suufka iyo citrus. Alaabooyinka la soo saaro waxaa ka mid ah dhar biro, birta iyo kiimikooyinka, dahabna waxaa laga helaa aagga. Xaafadaha magaalada waxaa ka mid ah Borrowdale, Helensvale, Greendale, Chisipite, Shawasha Hills, Mbare, Highfield, Kuwaad, Marlborough, Mabelreign, Vainona, Mount Pleasant iyo Avondale, Glen View, Budiriro, Southlea Park, Warren Park; xaafadaha ugu raaxeysan waa waqooyiga. Jaamacadda Zimbabwe, Jaamacadda ugu da'da weyn (oo la aasaasay 1952), waxay ku taallaa Mount Pleasant, oo qiyaastii 6 km (3.7 mi) woqooyi ka xigta bartamaha magaalada. [7] Harare wuxuu hoy u yahay dhulka ugu caansan ee baaritaanka jaamacadda, Harare Sports Club, iyo kooxda Dynamos F.C., kooxda ugu guulaha badan ee Zimbabwe.
Kigali

Kigali waa caasimada dalka Ruwanda

Kigali (Kinyarwanda: [Kiɡɑlí]) waa caasimadda iyo magaalada ugu weyn Rwanda. Waxay u dhowdahay xarun juqraafi qaran. Magaaladu waxay noqotay Rwanda dhaqaalaheeda, dhaqaalaheeda, iyo gaadiidka tan iyo markii ay noqotay caasimadda madax-bannaanida 1962-kii. Magaaladu waxay martigelisaa degaanka ugu weyn iyo xafiisyada madaxwaynaha Rwanda iyo wasaaradaha dawladda. Magaaladu waxay ku taallaa gobolka Kigali, oo la ballaariyay Janaayo 2006, iyada oo qayb ka ah dib-u-habeyn dawladeed ee dalka. Xadka magaalada Kigali ayaa daboolaya dhammaan gobolka; waa la isku halleynayaa. Magaaladan magaaladu waxay daboolaysaa qiyaastii 70% xuduudaha dowladeed. [1]

Sido Kale fiiri
 Rwanda
 Afrika
 Uganda
Mabuto

Mabuto waa caasimada dalka Musanbiig waxa ay ku taalaa xeebta Badweynta Hindiya. Waxa ay aad iyo aad ugu dhawdahay xudduuda Koonfur Afrika. Waxaanay u jirtaa masaafo gaadhaysa 77 klm, dadka ku nooli waxa ay tira ahaan dhanyihiin 1099102 oo qof sida uu sheegay tirakoob lasameeyay 2007

Goobta ay kutaalo 
Mabuto waxa ay ku taalaa dhanka galbeed ee qooriga looyaqaano (Mabuto). Meel u dhaw halka uu badda kaga daro webiga Tenbi

Taariikhda Magaalda 
Magalada Mabuto waxa la'aasaasay sanadkii 1876, waxana loogumagacdaray markii hore nin la odhanjiray,Lourenço Marques waxa uu ahaa taajir butuqiisa waana ninkuu helay magaalda mabuto 1544.waxa ay leedahay magaaladu khad tareen oo kuxidha koonfur afrika.

Gaadiidka 
Gegida dayuuradaha ee magaalda mabuto waa ta ugu wayn wadanka oo dhan

Sido Kale fiiri
 Mozambique
 Tanzania

 moz
Gobolada Somaliland

Gobolada Jamhuuriyada Somaliland () waa gobolada dowliga ah ee Jamhuuriyada Somaliland. Sida caadiga ah, dowlada Somaliland oo ku dhawaaqdey madaxbanaanideeda sanadkii 1991kii ayaa waxay ka koobnayd shan gobol tan iyo wakhtiyadii dowladii Maxamed Siyaad Barre. Si kastaba ha ahaatee, waxaa dowladu ku dhawaaqdey lix gobol oo cusub kuwaasi oo ka dhex samaysmay shantii gobol ee loo yaqaaney Waqooyiga Soomaaliya.

Warbixin

Gobolada somaliland intii u dhaxaysa 22 maarso ilaa 22 may, 2008, waxa uu madaxwaynihii horore ee Somaliland magacaabay gobolo cusub oo lagu daray goboladii hore ee lixda ahaa taas oo kadhigatay gobolada somaliland 13 gobol, gobolda cusub ee kuwii hore lagu daray waxa ay yihiin. 2011 ila 2015 Gobolada Somaliland waxay noqdeen 6 gobol kuwas oo ah Awdal, Maroodi Jeex, Sool, Saaxil iyo Sanaag

Sharaxaad
Tan ilaa horaantii qarniga 21aad waxaa muran uu ka dhex taagnaa gobolada Somaliland ee Sool, Sanaag iyo degmadda Buuhoodle ee gobolka Togdheer kuwaasi oo ay sheegty maamulka Puntland ee Soomaaliya. Intakasto oo ay Somaliland boqolkiba 90% xukumto.

Taariikh

Intii u dhexaysay Maarso 22 iyo Maay 15, 2008, ayaa madaxweynihii wakhtigaas talada hayay Daahir Rayaale Kaahin ku dhawaaqay samaynta lix gobol oo cusub oo laga dhex sameeyay kuwii horay u jiray.
Waxyar ka dib, markey taariikhdu ahayd Maay 15, 2008, ayaa madaxweyne Daahir Riyaale Kahin mar labaad ku dhawaaqay gobol cusub oo loogu magacdaray Hawd kaasi oo noqdey gobolka 13aad ee dowladaas.

Gobolada

Sidoo kale fiiri
Dastuurka Somaliland
Golaha Wasiirada Somaliland
Golaha Guurtida Somaliland      
Golaha Wakiilada Somaliland   
Baarlamaanka Somaliland                           
 Official website of the Somaliland upper house

Linkiyo kale
 Somaliland law

Tixraac

Xukuumada Somaliland
Somaliland
Mayotte

Mayotte waxa ay kutaalaa Badweynta Hindiya Jasiiradini wali waxa ay kamidtahay wadanka Faransiiska waxayna u dhawdahay jasiiradaha Komoros inta badan dadka kunooli waa islaam aftidii ugu danbaysay ee laga qaaday in ay farnsiiska ka madaxbanaanaadaan way diideen in ay farnsiiska ka go'aan.waxa u caasimada magaalda Mamawdsaw.

Taariikhda 
Faransiiska ayaa u bixiyay magaca Mayotte iyaga oo faransiiska magacan ka keenay magaca carabiga ah ee ahaa Jasiiradii dhimashada جزيرة الموت, ilaa hada wadanka waxa uu kamidyahay faransiiska.

Akhrinta sii socota
 Mayotte​—The Perfume Island

 Mayotte waa jaziirada ey somalia leeddahay
Midowga Maxkamadaha Islaamiga

Midowga Maxkamadaha  waxee ahaayeen urur rabay in ee Soomaaliya ku xukumaan shareecada taariikhda marka ee u dhaxeesay 2006 ilaa 2007.Ururkaan waxaa hogaaminaayay Shiikh Shariif Shiikh Axmed oo madaxweyne ka noqday Dowladda federaalka soomaaliya.Maxkamadaha islaamiga waxaa ka mid ahaa dadbadan oo xagjiryaal ah, sida al-shabaab iyo Xisbul Islaam oo shareecada ka aaminsanaa qaab kale.Caalamka neh waxee ururkaan u aaminsanaayeen in oo ahaa mid la xiriira al-qaacida.2006di ururkaan waxoo maamulaayay dalka oo dhan. inta aan ka eheen labada maamul ee woqooyiga iyo meelo ka mid ah gobolka gedo.Dhamaadkii 2006 urukaan waxaa soo weeraray ciidamo ka socda dalka Itoobiya, waxeena ku jabiyeen meelo ka mid ah gobolada Bay, Bakool iyo Hiiraan, waxee u carareen dhanka caasimada Muqdisho,Halkaas oo dagaal aad u xoogan ka dhacay, dad badan ayaa ku dhintay dagaaladaas iyo ciidamo farabadan oo ka mid ahaayeen kuwa itoobiyaanka iyo kuwa maxkamadaha islaamiga.Bilaawgii 2007 waxee u sii carareen dhanka gobolada jubooyinka.Halkaas oo looga dabatagay oo dagaal aad u b'an ka dhacay.Ururkaan waxoo isdhiibay 2007 markii dhulbadan laga qabsaday oo la'isku jilbo murxiyay.

Taariikh 

Siyaasadda Soomaaliya
Rabat

Rabat (, ) waa caasimada wadanka Marooko iyo magaalada ugu weyn ee ku taala wadankaasi taasi oo leh bulsho ka badan (2014).
Rabat (Carabiga: الرباط, al-ribāṭ; Luqadaha Berbera: ⴰⵕⴱⴰⵟ Aṛṛbaṭ) waa magaalada caasimadda ah ee Morocco iyo magaalo toddobaad ee ugu weyn oo ay ku nool yihiin dadweynaha magaalooyinka qiyaastii 580,000 (2018) [2] iyo dadwaynaha magaalooyinka ka weyn 1.2 milyan. Sidoo kale waa caasimadda caasimadda gobolka Rabat-Salé-Kénitra. [3]

Magaaladu waxay ku taallaa Badda Atlantic ee ku taala webiga Bou Regreg. Dhulgariirka webiga ee Sali, magaalada ugu weyn ee magaalooyinka waaweyn. Rabat, Temara, iyo Salé waxay abuurayaan isku dhafid ka kooban 1.8 milyan oo qof. Dhibaatooyinka la xiriira jilicsanaanta ayaa hoos u dhigay Rabat doorka dekedda; Si kastaba ha noqotee, Rabat iyo Sale ayaa wali haysta tifaftirka muhiimka ah, dhoofinta cuntada iyo warshadaha dhismaha. Intaa waxaa dheer, dalxiiska iyo joogitaanka safaaradaha ajnabiga ee Morocco waxay u adeegaan inay Rabat ka dhigaan mid ka mid ah magaalooyinka ugu muhiimsan dalka.

Markii la helay corsair coutair, Rabat wuxuu u adeegay mid ka mid ah dekadaha badan ee Waqooyiga Afrika loogu talagalay burcad-badeedka Barbaar, kuwaas oo si gaar ah firfircoonaa laga bilaabo 16-kii ilaa qarnigii 18-aad.

Rabat waxaa laga heli karaa tareenka iyada oo loo marayo nidaamka ONCF iyo diyaarad iyada oo loo marayo Madaarka Rabat-Salé.

Caasimadda Morocco ayaa kaalinta labaad kaga jirta kaalinta labaad ee CNN ee "Muuqaalada safarka ugu sarreeya ee 2013". [4] Waa mid ka mid ah magaalooyinka Imperial ee Morocco, iyo Medina ee Rabat ayaa ku qoran liistada World Heritage Site

Hordhac
Rabat waa caasimada boqortooyada Marooko

Sidoo kale fiiri
 Caasimadaha wadanka Afrika
 Diiwaanka Caasimadaha Afrika

Xigasho

Afrika
Saint-Denis

Saint-Denis waa caasimada jasiirada Reunion

Taariikh 
Saint-Denis waxaa la aasaasay 1669 by guddoomiyihii Faransiiska ugu horeeyey ee Bourbon jasiiradda, Étienne Regnault. Saint-Denis waa caasimadda ah ee jasiiradda ee 1738 ka yar Guddoomiyaha Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais.
Geed Hindi

Geed Hindi (magaciisa saynis: Azadirachta indica; afaf badanna waxaa loogu yeeraa Neem ama Nim) waa geed aad u weyn oo ka baxa dalal badan oo ka mid ah Caalamka, wuxuuna asal ahaan ka soo jeedaa dalka Hindiya. Midka ka baxa Soomaaliya waa mid sannadka oo dhan iska cagaaran, aadna u ballaaran, sababtoo ah jawiga Soomaaliya ma is beddelo. Geed hindiga wuxuu la baxaa mid kale oo la dhaho Geed Tallaal oo mirahiisa kharaar ah, caleemahiisana qal qaliir ah. Geed Hindiga Soomaaliya ka baxo caleemihiisa waa ballaar.

Geedaha