Xasan ganay

Abwaan Xasan Ganay abwaanku waxa uu ku dhashay duleedka magaalada bula xaar oo katirsan gobolka saaxiil ee somaliland

abwaanka faahfaahin abwanka oo kahadlaya taariikhdiisa 

“Anigu waxaan ku dhashay duleedka Degmada Bullaxaar oo ka tirsan Gobolka Saaxil, waxaanan filayaa da’daydu inay tahay ilaa 6o Sano1, waayo, markii aan dhashay meel miyi ah ayaan ku dhashay laakiin isma yaraynayo in aan wax isku daro mooyee, aniga oo dhawr iyo toban jir ah oo kuray ah ayaan markaa ka imi miyiga Bullaxaar oo waxaan imid magaalada Berbera kadibna waxaan shaqo ka bilaabay Hudheelada sida Hudheelkii Cumar Isteeri, markii dambana waxaan u soo wareegay Hargaysa oo xilligii inqilaabkii Xasan Kayd ay wadeen. Waxaan ka shaqaynayay hudheelka Union-ka. Markii la odhan jiray Bakayle Qalad waxaan bilaabay Baayacmushtari ahaa inaan ka samaysto meherad yar aanan ku lahaa Xero Dhifta2, laakiin sannadkii 1966kii, ayaan hadana u wareegay dhinaca Geerash-yada oo waxaan ka shaqayn jiray Geerashkii Xaaji Dool iyo Cabdi Giirshe ay wada lahaayeen, 1967kii, ayaan ku biiray Ciidamadii Xoogga Dalka, markaas ilaa 1970kii waxaan ku jiray Ciidamadii Kamaandoosta ahaa oo aan ka soo wareegay xilligaas oo aan ku soo biiray kooxdii Baamboyda iyo Kooxdii Janan Daa’uud. ”

abwaanka iyo familkiisa 
Abwaan Xasan Ganay wuxuu ka soo jeedaa reer Ilaahay tiro badiyey, oo wuxuu dhalasho la wadaagay sideed iskugu jira lix wiil iyo laba dumar ah oo kala ah: Cumar, Aadan, Yuusuf, Gaheyr, Ismaaciil, Qamar, Cawo iyo Cali. Dhamaantood way wada nool yihiin marka laga reebo Cali(IHUN) oo geeriyooday. Aabihii X. Cabdilaahi (IHUN) muu soo dhawaan oo ta Ilaahay waxay haleeshay mudo hore, inkastoo hooyadii Dhool Cute Warsame (IHUN) ay ku geeroyootay Magaalada Hargeysa gu’gii 1997kii, Ilaahayna isagaa xumaan ka hufanee uu nasiib u siiyey inuu gacantiisa abwaanku ku aaso. Abwaan Xasan Ganay waxaa u dhaxday marwo Cadar Axmed Kaahin ilaahayna iskaga calfay laba wiil Cabdilaahi iyo Guuleed oo kala jooga Maraykanka iyo Malaysia siday u kala horeeyaan. Ilaahay iskuma calfin inay Marwo Cadar sii wada joogaan, markii ay kala tageena wuxuu guursadey marwo Maryan Cali Axmed ilaa iminkana ay wada joogaan.

bilawgii samaynta heesaha 

Hees uu sameeyo waxaa ugu horaysay, heesta la yidhaa “Caashaqu Shafkayga hawl yari shuq ma u yidhi oo ay qaaday Sacaada Alaale uu muusikadana saaray saygeedii Axmed Nuur Jaango. Waxaa wax la tilmaamo ah siday ay arinta halkan ka dhacday iskugu beegantay. Abwaan Xasan Xaaji C/laahi -Xasan Ganey- oo arintaa ka hadlayana wxuu yidhi “Axmed Nuur Jaango waxaa uu codka u sameeyay heestii ugu horaysay ee aan sameeyay iyo heeso badan oo aan leeyahay, iyadoo ay isagana taydaasi ugu horeysay hees uu muusikada u sameeyo”. Waxyaalaha aad loogu tilmaamo Abwaan Xasan waxaa ka mid ah dadka heesihiisa ama ruwaayadihiisa ka qayb qaata oo ku soo baxa magacooguna raago. Tanina waa ta keenta inay dadka qaarkii si geesinimo leh u yidhaahdaan xulashada erayada iyo tayadooda ayuu u heelan yahay abwaanku, xil wayna iska saaraa. 

Abwaanka waxaa u suurto gashay inuu dhawr heesood sameeyo, isagoo walibana fursad u helay inuu daawado ruwaayado dhawr ah ooy oo u ahaa baraaarujin iyo dhiirigelin in uu isku dayo sameynta ruwaayadaha. waxaanay noqotay ruaayadiisii ugu horaysay mid uu sameeyey isagoo da’diisu ku dhawdahay 24 jir, uguna magac daray Dab Jaceyl kari waa, hase yeeshee may u suurtogalin in la soo bandhigo ka dib markii kacaankii keligii talisku u arkay inay tahay mid xumaantiisa daaha ka rogaysay. Abwaan Xasan oo arintan ka hadlayaana wuxuu yidhi: “Markii ruwaayadii kooxdii sir baadhistu (NSS) eegtay waxay yidhaahdeen ruwaayadu waa anti markaa waa lanaga joojiyey dhigisteedii, dayna waan galay oo dadkii dhigayey way igu lahaayeen lacagtii, markaa mudo ka dib ayaa Idiris Cigaal loo soo bedelay Hargeysa uuna codsadey inuu ruwaayad loo keeno ay hobolada waaberi dhigaan, nasiib wanaag Dab jaceyl kari waa ayaa tartankii heshay ”. Inkastoo aanu Abwaan Xasan ka mid aheyn kooxda Waaberi markan aqoon fiicana aanay dadku u laheyn ayuu aad ugu mahadnaqayaa Maxamed Cumar “Huuryo”(IHUN) iyo Maxamed Aadan Dacar oo ruwaayada sii wanaajiyey dhigisteeda si fiicana u gacan qabtay abwaanka. Hase yeeshee waxaa jirtay in abwaan Xasan, Maxamed Maxamuud Ismaaciil “Kaneeco”, Axmed Shire Cali “Baandey”, Axmed Xasan “Axmed Libaax “ ay wada sameeyeen 1970 dabayaaqadiisii ruwaayadii la odhan jiray “Laanta sare iyo laaca aragtayee Laagga ma ogayd”. Ruwaayadani may hanoqaadin sababo jira awgeed. Waxaa kaloo tilmaan mudan inmarkani ay aheyd xiligii ay aasaaseen kooxdii Janaraal Daa’uud, iyadoo uu magaca bixiyey Cabdi Cali Weyd (IHUN). Ruwaayadaha uu abwaanku alifay waa ruwaayado dhawr ah oo dhamaan ku salaysan dhaqanka toosan, kana turjumaya heer masraxeedka abwaanka oo aad u sareeya, waana kuwan ruwaayadah
Heesaha kale ee uu sameeyey abwaanu waxa ka mida heesta caashaqa ha baayicin oo ay kuwada luuqeeyaan Xasan Adan samar iyo Xaliimo cumar khaliif magoool waana heesta loogu jecelyahay heesaha uu sameeyey abwaan Xasan Ganey isagoo si farshaxanimo leh u soo bandhigaaya awoodaha ilaaahau

riwaayadihii uu abwaanku alifay 

 Dab Jaceyl Kari waa — 1973-kii
 jin iyo Jaceyl — 1975-kii
 Dumistii Aqalkayga iyo Arooskii Inankayga — 1977-kii
 Galbeed waa la xoreeye Waarsaa Gaagixisay — 1978-kii
 Bidaari Sibiq bay kugu Gashaa — 1980-kii
 Masiibadu Adduunyada iyadaa u Macalin ah — 1983-kii
 Daajiyaaba ka maaal- 1988kii
 Dhaqankeeniyo Dhaliisha casriga- 2000

Waxaa ugu dambeeysay riwaayad uu sameeyo Dhaqankeena iyo Dhalinta Casriga, taas oo aan lagu soo bandhigin masrax faneed ee uu hayo iyadoo cajalad ah, inkastooy jiraan weliba riwaayado kale oo ay magacyadoodii naga maqanyihiin. Intaas waxaa u sii dheer abwaanka heeso badan, iyo gabayo iskood u madax banana. Waxaanu ku caanyahay jilista ama hab masraxeedka riyaawadaha.

Abwaan Xasan X. Cabdillaahi (Xasan Ganey) heesaha aad loogu xasuusto waxaa kamid ah heesta Sayla oo ka mid ah heesaha ugu dhumucda weyn ee Soomaalida, kuna sar go’an dhaqanka iyo hiddaha bulshada, heestaas oo ay codadkooda baxsan ku qaadaan fannaanka iyo fannaanada weyn ee caanka ah Xasan Aadan Samatar iyo Sahra Axmed Jaamac oo labadooduba ah shakhsiyaadka ugu haboonaa gudbinta heestaas marka loo eego dhinaca Masraxiyada.

Heestaas oo beydkeeda hore uu yahay kan uu qaadayo Xasan Aadan ayuu hal-abuurku isaga oo isticmaalaya hodanimadiisa suugaaneed ku cabiray sawir muuqaal sax ah una noqon kara qof kasta oo aan aqoon u lahayn marxaladaha kala duwan ee nolosha degaanada xoolo dhaqatada, siiba Geel-jirka oo isagu ah kan ugu dhibta iyo dheeftaba badan xoolaheena inta badana aanu haweenku ka qayb qaadan dhaqaalayntiisa dhinaca (Jirista), halka baydka labaad oo ah kan ay qaadayso Sahra Axmed Jaamac oo ku bilaabmaysa, “Sange Subag idaadiyo sumal badhidii lagu shubay oo ay sabada ceelkiyo sohdu tahay agtiisee, ” uu ahaa mid ka tarjumaya meel ku siman halka uu gaadhsiisan yahay dareenka hawlkarnimo iyo aragti ku sarjaran waxqabad ee haweenku ka qaato dhinaca xoolihii aynu dhaqano, tusaale ahaan Geella, lo’da iyo Adhiga, waxaynu ognahay in aan inta badan haweenka loo dirin geella iyo xataa lo’da lafteeda.

Waxaa ugu dambeeysay riwaayad uu sameeyo Dhaqankeena iyo Dhalinta Casriga, taas oo aan lagu soo bandhigin masrax faneed ee uu hayo iyadoo cajalad ah, inkastooy jiraan weliba riwaayado kale oo ay magacyadoodii naga maqanyihiin. Intaas waxaa u sii dheer abwaanka heeso badan, iyo gabayo iskood u madax banana. Waxaanu ku caanyahay jilista ama hab masraxeedka riyaawadaha.

Abwaan Xasan X. Cabdillaahi (Xasan Ganey) heesaha aad loogu xasuusto waxaa kamid ah heesta Sayla oo ka mid ah heesaha ugu dhumucda weyn ee Soomaalida, kuna sar go’an dhaqanka iyo hiddaha bulshada, heestaas oo ay codadkooda baxsan ku qaadaan fannaanka iyo fannaanada weyn ee caanka ah Xasan Aadan Samatar iyo Sahra Axmed Jaamac oo labadooduba ah shakhsiyaadka ugu haboonaa gudbinta heestaas marka loo eego dhinaca Masraxiyada.

Heestaas oo beydkeeda hore uu yahay kan uu qaadayo Xasan Aadan ayuu hal-abuurku isaga oo isticmaalaya hodanimadiisa suugaaneed ku cabiray sawir muuqaal sax ah una noqon kara qof kasta oo aan aqoon u lahayn marxaladaha kala duwan ee nolosha degaanada xoolo dhaqatada, siiba Geel-jirka oo isagu ah kan ugu dhibta iyo dheeftaba badan xoolaheena inta badana aanu haweenku ka qayb qaadan dhaqaalayntiisa dhinaca (Jirista), halka baydka labaad oo ah kan ay qaadayso Sahra Axmed Jaamac oo ku bilaabmaysa, “Sange Subag idaadiyo sumal badhidii lagu shubay oo ay sabada ceelkiyo sohdu tahay agtiisee, ” uu ahaa mid ka tarjumaya meel ku siman halka uu gaadhsiisan yahay dareenka hawlkarnimo iyo aragti ku sarjaran waxqabad ee haweenku ka qaato dhinaca xoolihii aynu dhaqano, tusaale ahaan Geella, lo’da iyo Adhiga, waxaynu ognahay in aan inta badan haweenka loo dirin geella iyo xataa lo’da lafteeda.

midkamida maansooyinkiisa 

dhoomaha sanaagoo
daali ay ku dhawdoo
dhool bari ku jiifsaday
iyo dhibic mahiigaan
marna dirir dhirbaaxiyo
miiraale dhaqa iyo
gudgudaha dhabaandhabay
dhildhilada u bixiyoo
dhaan nageeye ku onkaday
mayayna uu ku dhagagsaday
mid kalena dhab ugu da’ay
dharagtooy camuuduna
kobta dhiica godan iyo
calcalyadu dhijaamaha
dhacadiid u jiiftoo
raha doobi dhaaliyo
shinbiraha dhawaaqee
dhawr nooc u ciyayana
dhagtii maqashay jeceshahay
oo daro dhanaantoo
dhaashaday korkeediyo
xarfo rays ay dhaadhiday
xididkeedi dhuunyaday
ka dharqaday biyaha iyo
ubaxoo dhamaysoo
dhambalaha cadaystiyo
maadhu isku dheeliday
baldhooluhuna kala dhacay
dareemaduna dhuuxiyo
kala dhilin caleentii
iyo dhuubki dixiduba
oo geedo dhayla ah
laga dhawro socodkoo
marka aad dhaqaaqdaba
cosob dhaaxa hawroo
dhiidhida ku seexdiyo
rays dhiiqo daaciyo
dhac caleeni leedahay
oo xagar dhamaysoo
man uu cunin dhurduhu wali
oogada ku dhiibshiyo
dhuyuciyo maraagiyo
dhiitacab magooliyo
dhinbiliil galooliyo
qudhac dhamasta leegoo
dhaameel udgoonlihi
dheega isa saartoo
dhirta geedba dhalankii
dheehiisu buuxsamay
marankuna dhexda u galay
saarkuna ku dherersaday
oo gob iyo dheentiyo
dhafaruur bislaatiyo
gomorshaa is dhilay iyo
himir sida hunguri dhubuq
dhuunta kuu maraysiyo
dhabigiyo madheedhkuna
hoobaan dul dhididoo
malab yar oo dhibqayaa
kasoo dhibiqtif leeyoo
midho dhiina bixiyeen
oon ciidu dheged iyo 
dhoobo madaw ahaynoo
dharka kaa halaynayn
oon dhuug wareeniyo
lagu arag dhibiiqoo
jiilaalki lagu dhixin
udubkuna ku dhicin wali
mar habeenku dhaxan wadan
dharaartiina kululayn
dhex-dhexaad hawadu tahay
oon dhac iyo duulaan
dhawr bahal lahaynoo
reeraha is dhinac yaal
dhaabadoodu nabad tahay
maalkiina ugu dhalay
oo dhiilo waawayn
dhanaan iyo dhitiyo ciir
gooni loogu kala dhigay
oo dhooraydii iyo
daba dhoonki geeliyo
dhaydiiday kuraygii
oo dhaayin badisoo
nirgo dhaylo soconloo
yaanay dhiman daraadeed
qaar loogu dhuufoo
dheeraaday kuruskii
edega u dhex jiiftoo
ku dul dhaacatoo godod
dhiiqeen danbeedadu
oo dhaqasho doobloo
ramadkiisa dhawrtoo
dhididkii hablaha iyo
ka fogaaday dhaantadu
isagoo dhadhabid neceb
dhaqso gorof u qaatoo
ka soo buuxshay dhaameel
oo ubad dhalaanoo
dhanbarkii lafta u dhacay
dhuxulaha ka daadshoo
iyaguna dhadhamin li’I
dhangad loogu qaatoo
dhama waalidkood yidhi
oo rimay dhawaysoo
dhaystii la socon loo
dheega xardhayoo faraw
dhuumatadu qarsoontiyo
dhaqayaha la kala garan
oo baarqab dhibiloo
malaa bil iyo dheeraad
wali dhuuni cuninoo
dhexdu qabasho leeg tahay
koromada dhufaaniyo
dhawr qaalin didiyoo
ka dhexsaaray geelii
oo micida dhaaliyo
dhoolaha is mariyoo
dhiilaabay galawgii
oo doobta dhiifta ah
dhawr goor garaacoo
rakaadiina daba dhigay
dhiriftiina roorsaday
galoof xayl ku dhigayoo
markii uu dhulka u riday
afartiisa dhaadheer
baalaha ka dhaafsoo
dhinacyee markay tidhi
ku dhirbaaxay jeeniga
oo naylo dhaga jeex
iyo galwo lagu dhigay
dhacanta looga qaadoo
mari doodi loo dhigay
oo nugulka dhaadani
waa dhiin lo’deenee
dhasalaalaq reentoo
intoo dhoobi sara kacay
loo yeedhay xayn dhool
oo waylo dhuudaan
dhogortoodu noqotiyo
dharag boodka waxaruhu
qolqolka is dhexyaaceen
oo dhawr gamaanoo
koore ay ku dhididiyo
dhangad lagu xanuunjiyo
bir dhareer ka keentoo 
afka loogu dhaabiyo
dhacsi iyo rogaal galin
dhoodida ka muuqdaan
oon dhaanto iyo sacab
dhalin yaradu daynayn
dhalatooy cadceeduna 
godka ay ku dhawdoo
dharabkii arooryiyo
intaan dheelku sara kicin
is dhextaagtay mina subax
dhugashada sideedaa
dhaayaha ku eegaa
adigana dhargi ogyiin
dhudi kubab dhamaysleey
dhexyar dhabano hoobaan
dhabeel gaari dhaqasho leh
adigaa dheg iyo qurux
rabi kuu dhameeyoo
intaad dumarka dheertahay
dhulka aad ku ababtiyo
dhaqan hooyo weeyaan

Abwaanada Soomaaliya