maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Shiikh Cabdiraxmaan Shiikh Nuur

Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur (, ) wuxuu ahaa nin aqoonyahan, macalim, qoraa, mu'alif, hogaamiye diineed oo u dhashay dadka Soomaalida. Sheekh Cabdriaxmaan waxaa fadhigiisu ahaa magaalada Boorama, halkaasi oo ku dhigi jiray cilmiga diinta iyo maadiga, isla markaana ku alifey Farta Boorama.

Taariikh
Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu ku dhashay isla markaana ku koray magaalada Boorama, ee waqooyiga Soomaaliya. Sheekhu wuxuu ka soo jeedaa beesha Gadabuursi, ee beelweynta Dir.

Sheekh Cabdriaxmaan wuxuu markuu yaraa waxbarasho u tegay magaalada Harar, halkaasi oo ku soo bartey Quraanka iyo aqoon kale oo maadi ah. Wakhtigii dhalinyarnimadiisii wuxuu macalim Quraan ka ahaa deegaano badan oo Waqooyiga Soomaaliya ah oo wakhtigaasi hoostegayay maamulkii gumeysiga Ingiriiska. Sheekh Cabdiraxmaan waxaa aabo u ahaa Xaakim (qaadi) ka talin jirey maamulkii gumeysiga Ingiriiska.

Sanadkii 1933, Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu alifey hab cusub oo loo qoro Far Soomaaliga, kaasi oo ugu magacdaray Farta Boorama. Fartani wuxuu ugu talogalay in lagu qoro Af-Soomaaliga.

Farta Boorama

Farta Boorama (; Qaabka qoraalka: ) (sidoo kale loo yaqaano: Far Gadabuursi) waa nidaam wax-qoris oo ka mid ah Far Soomaaliga taasi oo uu alifey Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur. Sida taariikhda lagu hayo, Sheekh Cabdiraxmaan wuxuu alifey fartan sanadkii 1933 wakhtigaasi oo uu ku sugnaa magaalada Boorama, oo noqonaysa sababta farta loogu magacdaray magaaladaasi.

Qoraalo la xidhiidha
David D. Laitin, Politics, language, and thought: the Somali experience, (University of Chicago Press: 1977)
I.M. Lewis (1958), The Gadabuursi Somali Script, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 21, pp. 134–156.
 Osmanya, Borama, Wadaad's writing and the Somali language
 The Gadabuursi Somali Script - qasidas in Gadabuursi/Borama

I.M. Lewis (1958), The Gadabuursi Somali Script, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 21, pp. 134–156.
David D. Laitin, Politics, language, and thought: the Somali experience, (University of Chicago Press: 1977)
Osmanya, Borama, Wadaad's writing and the Somali language
The Gadabuursi Somali Script - qasidas in Gadabuursi/Borama
Afkeenna iyo fartiisa - a book in Osmanya

Sidoo kale fiiri
Far
Far Soomaali
Soomaali Alifbeet
Qoraal
Farta Boorama
Farta Cismaaniya
Farta laatiinka

Linkiyo kale

 The Origins of abc
 "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico",  Damqātum 3 (2007)
 Michael Everson's Alphabets of Europe
 Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
 How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs —Biblical Archaeology Review

 An Early Hellenic Alphabet

Tixraac

Aqoon
Cilmi
Qoraal
Farta
 
Far Soomaali
Awdal
Soomaalidii hore
Qoraal

Kani waa maqaal ku saabsan "Qoraalka", haku khaldin "Qoraa".

Qoraal (; ) waa nidaam xarfo loo habeeyay si kala horeeysa taasi oo loo isticmaalo in lagu gudbiyo ama keydiyo fariin, warbixin, aqoon iyo akhbaar. Wax-qoridu waxay ka mid tahay isgaarsiinta dadka taasi oo ka turjunta luuqada, dareenka iyo macluumaadka dadka. Sida caadiga ah, qoraalku waa lamaanaha hadalka, sababto ah qoraalka ayaa hadal loo bedeli karaa ama hadal ayaa qoraal laga dhigi karaa. Sidaasi darteed ayaa wax-qoristu qeyb uga tahay aasaaska isgaarsiinta aadahama.

Sharaxaad

Qoraalku waa astaamo ka samaysan xarfo kaasi oo kooxdii dad ahi isla taqaano isla markaana ku salaysan dhawaaqa luuqad. Tusaale ahaa, Af-Soomaaligu wuxuu leeyahay hab qoris u gaar ah; taasi oo ka bilaabanta alifbeet, xarfo, iyo ereyo la iskuxidhay. Sidoo kale, alifbeetku waa aasaaska dhamaan wax qorista far. Tusaale ahaan, Af Soomaaligu wuxuu leeyahay dhowr nooc oo Far Soomaali ah, laakiin waxaa si sharci ah loo isticmaala qaabka laatiiniga oo dowlada Soomaaliya sharciyeysay horaantii sanadihii 1970kii.

Qoraa

Qoraa (; ) waa qofka allifa  qora buugaagta sheekooyinka, kitaabada iyo riwaayadaha. qoraanimadu waa noocyo badantahay waxayna cuskantahay hibada wax qoraal ee dadka qaar ilaahay siiyo, oo lama oranayo cid walboo wax qortaa waa qoraa, saasoo ay tahayna qoraanida waxaa lagu kasban karaa aqoonta iyo wax barashada.

Qoraa wadartiisu waa Qoraayo, waxa la qoro waa Qoraal, meesha la dhigo waxa la qorayna waa Qor'ool (Maktabad)

Muuqaalo

Qoraalo Kale
Far
Qoraa
Far Soomaali
Soomaali Alifbeet
Farta Boorama
Farta Cismaaniya
Farta laatiinka

Linkiyo kale

 The Origins of abc
 "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico", Damqātum 3'' (2007)
 Michael Everson's Alphabets of Europe
 Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
 How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs  — Biblical Archaeology Review
 An Early Hellenic Alphabet

Tixraac

Aqoon
Cilmi
Qoraal
Farta
Far Soomaali
Sano Ilays

Sano Ilays  (waxaa loo sunta summadda: ly) Waa halbeeg qiyaaswaxaa loo adeegsadaa masaafooyinka waa weyn iyo fogaanshaha aadka ah sida fogaanta u dhexaysa dhulka iyo xiddigaha ee marka loo eego iftiinka. Waxaa loo yaqaan Sano Ilays in ay tahay masaafada uu jaro ilayska halkii sanaba.
 
Waxa uu gaarayaa xawaaraha Ilayska 300 kun Kiilomitir/Ilbirisqi, xawaarahaas Ilaysku wuxuu jaraa  18 Milyan Kiilomitir daqiiqaddiba taana waxaa lagu magacaabaa daqiiqo ilays. Waxa ay gaaraysaa xawaalaha  uu jarayo halkii Sano ilays 9,460,730,472,580,800 Mitir taasoo ah mid gaarsiisan 9.46 Tirilyan Kiilomitir ama 5.878 Tirilyan Mayl ama 63241.077 Halbeeh Cilmi falag.
Masaafooyinka dunida waa mid aad u ballaaran iyadoo lagu qiyaaso Sanado Ilays waana masaafada uu jaro ilayska sannadkii, iyadoo xawaaraha ilaysku la mid yahay 299,792,458 m/seken waana xawaaraha qiyaasta ugu dhaw dunida sababtoo ah maba jirto waxa ka dheereeya ilayska.

 Waxaa loo yaqaanaa nidaamka alfa santuri, , Waa hab ka kooban laba xiddig kan noogu dhaw xiddiga, waxa ay gaaraysaa masaafadiisa 4,34 sano ilays. Waxaa kale oo jira midka ugu dhaw xiddig lagu magacaabo Red dwarf midabkiisana waa huruud waxa uu naga fogyahay xiddigaas 4,22 sano ilays qorraxda.

Eeg sidoo kale 
 Xiddigis

Tixraac

Ilays
Halbeeg fogaan
Madaxwaynaha Soomaaliya

Madaxaweynaha Soomaaliya () waa madaxweynaha iyo hogaamiyaha guud ee wadanka Soomaaliya. Madaxweynaha wadanku waa hogaamiya koowaad ee Ciidanka Xoogga Soomaaliya.
Intaasi waxa dheer, Madaxweynuhu wuxuu hormuud u yahay Dowlada Jamhuuriyada Federaalka Soomaaliya, midnimada Umada Soomaaliyeed, dhaqan-gelinta Dastuurka Soomaaliya, iyo howl-gelinta xubnaha dowlada.

Hordhac
Xafiiska rasmiga ee Madaxweynaha Soomaaliya waxaa la aasaasay markii ay sameeysantay Jamhuuriyada Soomaaliya 1dii Luuliyo sanadkii 1960kii. Madaxweynihii ugu horeeyay ee xafiiska qabta wuxuu ahaa Aadan Cabdulle Cusmaan (ku magac dheeraa "Aaden Cadde").
Madaxweynaha maanta tallada haya waa midkii 8aad, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, kaasi oo kursiga ku fadhiya tan ilaa markii la doortay 16kii Sebtember 2012.

Madaxweynayaasha Soomaaliya
Madaxweyneyaashii soomaray dalka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri 
Madaxweyneyaashii Soomaaliya
Ra'iisul wasaarayaashii Soomaaliya

Tixraac

Siyaasadda Soomaaliya
Soomaaliya
Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed

Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed (SNU; , Af-Carabi: الجامعة الوطنية الصومالية‎) waa Jaamacadda qaranka Soomaaliyeed ee ku taalla magaalo madaxda Soomaaliya ee Muqdisho. Waxaa jaamacadda la aasaasay 1954, waxaase si sharci ah dhidibada loogu taagey 1969. Waxaa la xidhay jaamacadda 1992-ki. Ka dib muddo ay xidhnayd, jaamacadda waxaa dib loo furay 2014-ki.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

taarikhda 

Jaamacadaha Soomaaliya
Muqdisho
Waxbarashada Soomaaliya
jamacada umada soomaaliyeed JUS waa tan u ugu tayada badan jaamacadaha dalka  soomaal waxaana  la'aas aasay 1954 
TAARIKHDA JAMACADA UMDA SOMAALIYEED
Jaamacadda Admas

Jaamacada Admas waxee ku taalaa magaalada Hargeysa ee woqooyiga Soomaaliya. Jaamacadaan waxaa la dhisay 2006da waxaana maal galiya ama ee ka midtahay jaamacad ku taalo dalka Itoobiya eena isku magac egyihiin. Jaamacadaan waxaa laga bartaa wax barasho heersaro ah.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Hargeysa
Admas
Woqooyi Galbeed
Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Jaamacadaha Somaliland
Somaliland
Waxbarashada Somaliland
Jaamacadda Banaadir

Jaamacada Banaadir waa jaamacad ku taalo magaalada Muqdisho ee dalka Soomaaliya.

Taariikh 
Jaamacada Banaadir waxaa laga bartaa cilmiga dhakhtarnimada,iyo waxyaale ka oo fara badan sida engineering,education iwm waxaana lasameeyay sanadka marka oo ahaa 2002.

Waxyaabaha laga barto 
 jaamacada waxaa lagabartaa dhinaca dhaqtarnimada ama medicinka
 dhinaca injineernimada
 dhinaca cilmiga Kombyuterada iyo teknologiga.
 iyo dhinaca xukunka iyo shaeecada
 Cilmiga beeraha iyo xaywaanka.

Qaraxii ardayda Jaamacada 
Sanadka marka oo ahaa 3 Diseembar 2009 waxaa dhacday qarax ismiidaamin ah, oo lagu weeraray arday qalin jabisay oo xaflad loogu qabanaayay hotel shamo. Qaraxaas waxaa ku dhintay dad gaaraayo ilaa 22qof oo ka mid ah 3 wasiirada Dawladda iyo 40 ardayda jaamacada banaadir oo dhaawacantay.

Banaadir
Banaadir
Muqdisho
Jaamacadda Boosaaso

Jaamacada Boosaaso waxee ku taalaa magaalada Boosaaso ee woqooyiga Soomaaliya. Jaamacadaan waa jaamacad ween oo waxbarasho heersaro laga barto.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Hargeysa
Admas
Woqooyi Galbeed
Jaamacadaha Somaliland

Boosaaso
Boosaaso
Bari
Jaamacadda Kismaayo

Jamaacada Kismaayo () waa jaamacad si gaar ah loo leeyahay, taasi oo ku taala magaalada Kismaayo, wadanka Soomaaliya. Jaamadaca Kismaayo waa mida sadexaad ee ugu wayn Jaamacadaha Soomaaliya.

Hordhac 
Xafladani oo ahayd mid si heersara ah loo soo agaasimey iskalmarkaana shahaadooyin lagu gudoosinayey ardaydii ugu horaysey oo ka qalinjibiyey jaamacada magalaada Kismaayo ayaa waxay maanta ka dhacdey xarunta wayn ee jaamacada magaalada kismaayo. Jaamacadan kismaanyo waxa la aas aasay Aug 31, 2005.
Munaasabadaasi shahaadooyinka lagu gudoonsiinayey ardayda ka qalinjibisey jamaacada kismayo ayaa waxaa kasoo qayb galey dad aad u fara badan kuwaasoo kala ah, mas’uulyiinta Jaamacada,Macalimiinta,Waalidiinta, Ardayda iyo dadweyne aad u fara badan, xaflada ayaa ahayd mid jawi nabdoon ku bilaabatey kuna dhamaatay.

Kulliyadaha 

Ardayda ka qalinjabisay Jaamacada ayaa waxa ay dhanyihiin 32 arday,kuwaasoo ka qalin jabiyay kulyadaha kala ah, Maamulka iyo Dhaqaalaha,iyo kulyadah shaareecada ama shareeca walqeynuun .

Inkastoo ay tahay marki ugu horaysey ee ay arday ka qalin jabiyaan jaamacad Kismaayo ay leedahay,ayaa hadana waxaa xusid mudan in ardayda manta qalin jabisay ay ku jiraan labo gabdhood,waana gabdhihii ugu horeeyay ee abid ka baxa jaamacada ku taalo gobbalada jubbooyinka .

Cusmaan Maxamed Ismaaciil oo ah madaxa wax barashada jaamacada Kismaayo ayaa waxa uu sheegay in ardaydani ay yihiin kuwii ugu horeeyay ee abid ka qalin jabiyo jaamacada ksimaayo,oo uu sheegay in dhidhibada lo taagay taariikhdu markay ahayd 1 sep 2005,waxa uu intaasi uu ku dary in kulyadaha ay jaamacadu dadka barto ay yihiin ilaa sadex kulyadood oo kala ah kulyada Maamulka iyo Dhaqaalaha iyo kulyada Shareecada walqeynuun. 

Mr Ismaaciil ayaa waxa uu inaasi ku daray inay jamacada dhawaan ay ku soo kordhin doonan kulyadaha kala ah Caafimaadka iyo kulyada Beeraha.

Gudoomiyaha dalada waxbarashad Axmed Faarax AWeys Jen aya kamid ahaa dadkii goobta ka hadlay,waxana uu ardaydii qalin jabinaysay uu ku booriyay inay sii wadaan raadinta aqoonta isagoona sheegay iany hada heleen furihii aqoonta,Mr Awws ayaa waxa uu ardayda u sii raaciyay in aqoonta ay barteen ay wax ugu qabtaan dalkooda,dadkooda iyo diintooda.

Maamulaha guud ee jaamacada Kismaayo,Mr Suldaan, oo khudbadii u ka jeediyay xafladii qalin jabintana waxa uu shirkadaha ganacsiga ee Kismaayo uu ugu baaqay inay ahmiyada koobaad ay siiyaan ardayda Jaamacada ka qalin jabisay,taasoo micnaheeda yahay inay shaqaalaysiiyaa.

Sidoo kale fiiri 
Jaamacada Muqdisho
Jaamacadda Camuud

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya

Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya (; ) waa Wasaarada Masuulka ka ah Guud ahaan Waxbarashada Wadanka Soomaaliya.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Waxbarashada
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Horumarinta Waxbarashada
 Xafiiska Imtixaanada
Xafiiska Horumarinta Manaahijta
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

S131014 
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Wasaaradda Arrimaha Dibedda Soomaaliya

Wasaarada Arimaha Dibada Soomaaliya (; ) waa wasaarad ka tirsan Dawlada Soomaaliya taasi oo maamusha arimaha xidhiidhka dibada ee Soomaaliya. Wasaaradani waxay hoostegtaa Wasiirka Arimaha Dibeda Soomaaliya, xilkaasi hada waxaa haya Cabdisalaam Cumar.

Sida caadiga ah, Wasaarada Arimaha Dibedu waxay u qaabilsan tahay xidhiidhka arimaha dibeda, siyaasada dibeda, go'aanada dowladaha kale iyo metelida dowlada Dowlada Federaalka Soomaaliya. Sidoo kale, wakaaladani waxay uga qeybgashaa dowlada wadanka dhamaan shirarka Qaramada Midoobay, Ururada Siyaasi, iyo dhamaan xidhiidhka caalami.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
Wasiirka
Wasiir ku xigeen
Xoghayaha Guud
Waaxda Siyaasada Dibeda
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Afrika
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Aasiya
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Waqooyiga Afrika 
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Yurub
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Ameerika
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Ururada Caalami iyo Shirarka
Waaxda Arimaha Xidhiidhka Arimaha Xasaasiga
Qeybta Shirarka Caalami iyo Heshiisyada
Waaxda Hagaajinta
Waaxda Arimaha Kafaalaqaadka
Qeybta Xidhiidhka Diblomaasi

Liiska Wasiiradii Xilka Soo Qabtey
Hoos waxaa ku xusan wasiirada xilka ka soo qabtey Wasaarada Arimaha Dibeda Soomaaliya iyo wakhtiga:

1960–1964: Abdullahi Issa Mohamud
1964–1967: Ahmed Yusuf Dualeh
1967–1969: Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal
1969: [[Haji Farah Ali Omar
1969–1976: Umar Arteh Ghalib
1976–1977: Maxamed Siyaad Barre
1977–1987: Abdirahman Jama Barre
1987–1988: Muhammad Ali Hamoud
1988–1989: Siad Barre
1989–1990: Abdirahman Jama Barre
1990: Ali Ahmed Jama Jangali
1990–1991: Ahmed Muhammad Aden
1991–1992: Muhammad Ali Hamoud
2000–2002: Ismail Mahmud Hurre
2002–2004: Yusuf Hassan Ibrahim
2004–2006: Abdullahi Sheikh Ismail
2006–2007: Ismail Mahmud Hurre
2007: Hussein Elabe Fahiye
2007–2008: Muhammad Ali Hamoud
2008–2009: Ali Ahmed Jama Jangali
2009: Mohamed Abdullahi Omaar
2009–2010: Ali Ahmed Jama Jangali
2010: Yusuf Hassan Ibrahim
2010–2011: Mohamed Abdullahi Omaar
2011–2012: Mohamed Mohamud Ibrahim
2012: Abdullahi Haji Hassan Mohamed Nuur
2012–2014: Fowsiyo Yusuf Haji Adan
2014–2015: Abdirahman Duale Beyle
2015–present: Abdisalam Omer

Sidoo kale fiiri
Xiriirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Safaaradaha Soomaaliya

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Demi Lovato

Demetria Devonne Lovato ( ; born August 20, 1992) waa heesaa iyo atariisho Mareykan ah. Ka dib markii uu ka soo muuqday taxanaha telefishanka carruurta Barney & Friends (2002–2004), Lovato caan ku noqotay doorka Mitchie Torres ee filimka muusiga telefishinka Camp Rock (2008) iyo taxanaheeda Camp Rock 2: The Final Jam (2010); heesta filimka "This Is Me", waa heestii ugu horeysay ee Lovato.

Lovato waxa uu iibiyey in ka badan 24 milyan oo rikoodh gudaha Maraykanka Waxa kale oo uu helay abaal-marinno badan waxaana lagu daray Time 100 liiska sannadlaha ah ee 2017. Dhaqdhaqaaqa dhowr arrimood oo bulsheed, Lovato ayaa la halgamaya cunno-cunidda iyo xadgudubka mukhaadaraadka ayaa helay feejignaan warbaahineed oo badan, kuwaas oo ay daabaceen. Staying Strong: 365 Days a Year (2013) waxayna sii daayeen documentary-yadii Demi Lovato: Simply Complicated (2017) iyo Demi Lovato: Dancing with the Devil (2021).

Tixraac

Nolol
Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyada Jamhuuriya

Jaamacadda Sayniska iyo Teknoolojiyada Jamhuuriya (loo soo gaabiyo: JUST) (, ) waa jaamacad si gaar ah loo leeyahay, taasi oo waxbarasho sare ka bixisa magaalada Muqdisho wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Muqdisho
Waxbarashada Soomaaliya
Biimaal

Bimaal ama Bimale, magaca saxda: Jamaal, (; ) sidoo kale loo yaqaano Beesha Biimaal , Jamal or Beesha Jamal, waa beelweyn ka tirsan qabiilada Soomaalida taasi oo juquraafi ahaan degta deegaano ku yaala Geeska Afrika.

Hordhac
Biimaal waa beelo ka mid ah beelaha Dir, kuwaasi oo dega koofurta ıyo galbeedka wadanka Soomaaliya. Beesha biimaal waa boqortoyada kalii ee dagaal lagashay talyaniga konfurta soamlia. Beesha Biimaal waxeey degtaa Gobolka Shabeellaha Hoose iyo Gobolada Jubbada Hoose iyo Jubbada Dhexe, ethiopia ( Qoraxeey,nusdariiq, Kabtinur, qabridahar, jarati, doolow emeey) Kenya, Bangal,girifto qoofto, buura, Hoolaa.tanariver Shabeellaha Hoose Magalad Casimada marka,Janaale,Qoryooley,awdheegle,waagadi. mushani.sablaale,Degmad Raaxoole EX.N50 iyo Degmada Baraawe,Buulo Mareer,Galweyne,Ceelwaregoow,Muuri,Lanta Buur,Shalaanbood iyo Gaywaroow.

Dir
Dir magaca saxda ah: Abukar waa beelweyn ka tirsan qabiilada Soomaalida taasi oo juquraafi ahaan degta afar wadan oo ku yaala Geeska Afrika. Beesha Dir waxaa laga helaa dhamaan deegaanada Shanta Soomaaliyeed kuwaasi oo kala ah: Djibouti(ahaan jirtey: French Somaliland(1)), Soomaaliya(ahaan jirtey: British Somaliland(2) iyo Italian Somaliland(3)), wadanka Kenya, Gobolka Waqooyi Bari(4) iyo dalka Itoobiya, deegaanka Soomaali Galbeed, iyo sidoo kale Deegaanada Oromia iyo deegaanka Canfarta(5).

Sidoo kale fiiri
Beelaha Soomaalida

Tixraac

Qabiilada Soomaalida
Soomaali
Dadka Soomaaliga

Qabaa'ilada Soomaaliya
Jaamacadda SIMAD

Jaamacadda SIMAD (; laga soo gaabiyay "Somali Institute of Management and Administration Development" micnaheedu yahay "Machadka Maamulka iyo Horumarka Soomaalida") waa jaamacad si gaar ah loo leeyahay oo ku taala magaalada Muqdisho ee wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Muqdisho
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Bariga Afrika

Jaamacadda Bariga Afrika (; (EAU); () waa jaamacad si khaas ah loo leeyahay oo ku taala deegaano ka tirsan maamulgoboleedka Puntland ee waqooyi-bari Soomaaliya. 
Jaamacaddan waxaa asal ahaan lagu aasaasay magaalada Boosaaso, markii dambese waxay gaadhay magaalooyin badan oo deegaankaasi ka tirsan, sida Buuhoodle, Ceerigaabo, Galdogob, Gaalkacayo, Garoowe iyo meelo kale.

Guddoomiyihii ugu horeeyay wuxuu ahaa sheekh Dr Cabdulqaadir Maxamed cabdullaahi xilkana wuxuu hayay ilaa 2008

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Koonfurta Soomaaliya

Jaamacadda Koonfurta Soomaaliya () waa jaamacad heerka sare ee waxbarasho oo ku taala magaalada Baydhabo, wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Gedo

Jaamacada Gedo ( ) waa jaamacad bulsho taasi oo xarunteedu tahay magaalada Baardheere, gobolka Gedo ee wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Puntland

Jaamacadda Dowliga Puntland () waa jaamacad bulsho oo xarunteeda ugu weyni ku taalo magaalada Garoowe, maamulgoboleedka Puntland ee wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Maakhir

Jaamacada Maakhir (, ) waa jaamacad ku taala waqooyiga gobolka [Sanaag]] (hoostega maamulgoboleedka Maakhir) ee wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Eelo

Jaamacada Eelo (), loo soo gaabiyo EU, waa machad, iyo jaamacad si khaas ah loo leeyahay taasi oo xarunteeda ugu weyn ku taalo farasmagaalka magaalada Boorama, gobolka Awdal ee waqooyigalbeed wadanka Somaliland.

Faallo
Jaamacada Eelo waxaa si rasmi ah u sharciyeysay Wasaarada Waxbarashada Somaliland badhtamihii 2007da.
Jaamacadda Eelo waxay dhacdaa waqooyiga maamulgoboleedka Somaliland; barta Isuduwaha Caalamiga 08°00′ – 11°30′ taasi oo ku beegan 42°30′ – 49°00′.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Somaliland
Waxbarashada Somaliland

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Awdal
Somaliland
Waxbarashada Somaliland
Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyada Sanaag

Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiga Sanaag () (loo soo gaabiyo USTec) waa jaamacad dadweyne taasi oo xarunteeda ugu weyn ku taalo magaalada Ceerigaabo, magaalo madaxda gobolka Sanaag waqooyi-bari wadanka Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Sanaag
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Nugaal

Jaamacadda Nugaal () waa jaamacad dadweyne taasi oo ku taala magaalada Laascaanood ee wadanka Somaliland.
Jaamacada Nugaal waxaa la aasaasay horaantii sanadkii 2004ta si ay u daboosho baahida waxbarasho heersare ah ee u baahnaayeen bulshada gobolada Sool.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Somaliland
Waxbarashada Somaliland

Tixraac

Jaamacadaha SSC-Khatumo
Sool (SSC-Khatumo)
Waxbarashada SSC-Khatumo
Jaamacadda Gollis

Jaamacadda Gollis () (GU) waa jaamacad si gaar ah loo leeyahay taasi oo casharo ka bixisa magaalada Hargeysa, magaalo-madaxda maamulgoboleedka waqooyi-bari Somaliland wadanka Soomaaliya. Jaamacadani waxay u dhowdahay Buuraha Golis, oo ah meesha loogu magacdaray.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Somaliland
Waxbarashada Soomaaliya
Waxbarashada Somaliland
Dugsiga Sayniska iyo Teknolojiyada Abaarso

Dugsiga Sayniska iyo Teknolojiyada Abaarso () (sidoo kale loo yaqaano Abaarso School) waa dugsi iska-wax-u-qabso ah, ardeydu ku dhex nooshahay kaasi oo ku yaala tuulada Abaarso, Maroodi Jeex ee wadanka Somaliland. 

Sanadkii 2014ka, Dugsiga Sayniska iyo Teknolojiyada Abaarso waxaa Ururka New England Association of Schools and Colleges (NEASC) gudoonsiiyeen shahaado sharaf dugsigu ku mutaystay dadaalka iyo horumarinta adeyda.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Somaliland
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Hargeysa

Jaamacadda Hargeysa () (loo soo gaabiyo: UOH) waa jaamacad dadweyne taasi oo xarunteeda weyn ku taalo magaalada Hargeysa, magaalo-madaxda u ah Jamhuuriyada Soomaaliland. Jaamacadda Hargeysa waxaa la aasaasay horaantii sanadkii 2000, waxaana maanta dhigta ardeg gaadhaysa ilaa 4,600 qof.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Tixraac

Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Somaliland
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadda Rajada

Jaamacadda Rajjada (; ) sidoo kale loo yaqaano Jaamacadda Hope (HU) waa jaamacad dadweyne, taasi oo ka shaqeysa danta dadweynaha, bixisa waxbarasho bilaa lacag ah cidii u qalanta. Jaamacada Hope waxay ku taala magaalada Hargeysa, magaalo-madaxda u ah Jamhuuriyada Soomaaliland. 
Horaantii sanadkii 2008da ayaa Dr. Najiib Sheekh Cabdikariim aasaasay jaamacada.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Xigasho
Hope University

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Somaliland
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadda Teknolojiyada Somaliland

Jaamacadda Teknolojiyada Somaliland () (SUTECH) waa jaamacad dadweyne taasi oo ku taala magaalada Hargeysa, magaalo-madaxda u ah Jamhuuriyada Soomaaliland.

Sidoo kale fiiri
Liiska Jaamacaddaha Soomaaliya
Waxbarashada Soomaaliya

Kulliyadaha iyo machadyada 
Jaamacaddu waxay ka kooban tahay kulliyadaha iyo machadyada soo socda:

 Kulliyadda Injineernimada iyo Dhismaha Machadka Daraasaadka Caalamiga ah  Kuliyada ICT & Sayniska Kombiyuutarka  Kulliyadda Dhaqaalaha iyo Maamulka Ganacsiga  Kuliyada Sayniska Isbahaysiga  Kuliyada Sayniska Dabiiciga ah  Kuliyada Daraasaadka Deegaanka  Kuliyada Cilmiga Bulshada  Kuliyada Tababarka Xirfadaha & Daraasadaha Kale: Hargeysa College
 Barnaamijka Farsamada Xisaabinta
 Maamulka Xafiiska
 Xirfadaha Kombiyuutarka
 Kordhinta Beeraha
 Awoodsiinta Haweenka

Waxaa jira laba xarumood oo madaxbannaan oo si dhow ula shaqeeya kulliyado kala duwan:

 Dugsiga Luqadaha Dibadda
 Barnaamijka shahaadada dugsiga sare

Tixraac

Jaamacadaha Soomaaliya
Somaliland
Waxbarashada Soomaaliya
Jaamacadaha Somaliland
Jaamacadaha Soomaaliya
Jaamacadaha Somaliland
Somaliland
Waxbarashada Somaliland
Wasaaradda Caddaaladda Soomaaliya

Wasaaradda Caddaaladda Soomaaliya () waa wasaarada masuulka ka ah arimaha Cadaalada iyo Garsoorka ee wadanka Soomaaliya. Wakhti xaadirkan wasaaradan waxay hoostegtaa Wasiirka Cadaalada iyo Arima Dastuurka Soomaaliya, Mudane Faarax Sh. Cabdiqadir Maxamed.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Cadaalada
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Garsoorka
 Xafiiska Maxkamadaha
arimaha Cadaalada iyo Garsoorka
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Sidoo kale fiiri
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Wasaaradda Kheyraadka Dabiiciga Soomaaliya

Wasaaradda Kheyraadka Dabiiciga () waa wasaarada maamusha kheyraadka dabiiciga ah ee wadanka Soomaaliya. 
17kii Janaayo 2014, Ra'iisal Wasaare Cabdiweli Sheekh Axmed ayaa wuxuu wasaarada ku mideeyay Wasaarada Beeraha iyo Macdanta Qeyriin, Wasaarada Kalluumeysiga iyo Kheyraadka Bada, Wasaarada Deegaanka iyo Xoolaha, iyo Wasaarada Awooda iyo Biyaha, kuwaasi oo dhamaantood hoos keenay Wasaarada Kheyraadka Dabiiciga.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Kheyraadka Dabiiciga
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Qorsheynta
 Xafiiska Baddaha iyo Kheyraadka Badda
Wakaalada Biyaha
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Sidoo kale fiiri
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya

Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya, Boostada iyo War-isgaarsiinta () waa wasaarada maamusha warfaafinta iyo xidhiidhka dowlada wadanka Soomaaliya. 
Sidaasi ay tahay, wasaaradani waxay masuul ka tahay dhamaan warisgaarsiinta iyo Adeega Boostada Soomaaliya.

17kii Janaayo 2014, Ra'iisal Wasaare Cabdiweli Sheekh Axmed ayaa wuxuu wasaarada u kala jebiyay labo qeybood kuwaasi oo kala ah: Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta, iyo Wasaarada Warfaafinta.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Warfaafinta
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Qorsheynta
Wakaalada Wararka Soomaaliya
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Warbaahinta Soomaaliya

Warbaahinta Soomaaliya () waa dhamaan aaladaha kala duwan ee loo isticmaalo warbaahinta iyo war-isgaadhsiinta wadanka Soomaaliya; kuwaasi waxaa ka mid ah idaacadaha raadiyowga, telefishanka, warbaahinta internetka iyo dhamaan noocyada kala duwan ee warbaahinta ka hoowlgasha wadanka Soomaaliya.
Sida lagu sheegay buugaag badan oo taariikhi ah, dadka Soomaalida ahi waxay tan iyo wakhtiyo hore ahaayeen kuwo ku safra badaha waaweyn ee caalamka, ayagoo u socdaalaya sababo kala duwan, sida ganacsi, aqoonraadis, dalxiis, iyo kuwo kale.

Adeega Boostada

Adeega Boostada Soomaaliya () (Boostada Soomaaliya) waa adeega boostada iyo waraaqaha ee wadanka Soomaaliya.
Shaqada boostada waxaa masuul ka ah Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta. 
Intaasi waxaa dheer, adeega boostada waxay xidhiidh quman la leedahay wakaalado kale oo caalami ah kuwaasi oo iska kaashadaan helitaanka iyo dirista buqshadaha iyo alaabta. Nasiib-daro, adeega boostada Soomaaliya wuxuu burburay wakhtigii |dagaalkii sokeeye sanadkii 1991kii. Dadaal badan iyo dhiiranaan ka dib, waxaa dib loo soo celiyay adeega boostada 1dii Noofember 2013ka, wakhtigaasi oo uu dhacay Heshiiskii Xidhiidhka Iskusocodka ee dowlada Soomaaliya la sexeexatay wakaalada Boostada Imaaraadka.

Guud ahaan, badhtamihii Oktober 2014ka waxaa Wasaarada Boostaha ku dhawaaqdey fureyaal u gaar ah dhamaan 18ka gobol ee wadanka.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho
Official Ministry website 

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Adeega Boostada Soomaaliya

Adeega Boostada Soomaaliya () (Boostada Soomaaliya) waa adeega boostada iyo waraaqaha ee wadanka Soomaaliya.
Shaqada boostada waxaa masuul ka ah Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta. 
Intaasi waxaa dheer, adeega boostada waxay xidhiidh quman la leedahay wakaalado kale oo caalami ah kuwaasi oo iska kaashadaan helitaanka iyo dirista buqshadaha iyo alaabta. Nasiib-daro, adeega boostada Soomaaliya wuxuu burburay wakhtigii |dagaalkii sokeeye sanadkii 1991kii. Dadaal badan iyo dhiiranaan ka dib, waxaa dib loo soo celiyay adeega boostada 1dii Noofember 2013ka, wakhtigaasi oo uu dhacay Heshiiskii Xidhiidhka Iskusocodka ee dowlada Soomaaliya la sexeexatay wakaalada Boostada Imaaraadka.

Guud ahaan, badhtamihii Oktober 2014ka waxaa Wasaarada Boostaha ku dhawaaqdey fureyaal u gaar ah dhamaan 18ka gobol ee wadanka.

Wasaarada Warfaafinta iyo Boostada
Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya, Boostada iyo War-isgaarsiinta () waa wasaarada maamusha warfaafinta iyo xidhiidhka dowlada wadanka Soomaaliya. 
Sidaasi ay tahay, wasaaradani waxay masuul ka tahay dhamaan warisgaarsiinta iyo Adeega Boostada Soomaaliya.

17kii Janaayo 2014, Ra'iisal Wasaare Cabdiweli Sheekh Axmed ayaa wuxuu wasaarada u kala jebiyay labo qeybood kuwaasi oo kala ah: Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta, iyo Wasaarada Warfaafinta.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Warfaafinta
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Qorsheynta
Wakaalada Wararka Soomaaliya
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Warbaahinta Soomaaliya

Warbaahinta Soomaaliya () waa dhamaan aaladaha kala duwan ee loo isticmaalo warbaahinta iyo war-isgaadhsiinta wadanka Soomaaliya; kuwaasi waxaa ka mid ah idaacadaha raadiyowga, telefishanka, warbaahinta internetka iyo dhamaan noocyada kala duwan ee warbaahinta ka hoowlgasha wadanka Soomaaliya.
Sida lagu sheegay buugaag badan oo taariikhi ah, dadka Soomaalida ahi waxay tan iyo wakhtiyo hore ahaayeen kuwo ku safra badaha waaweyn ee caalamka, ayagoo u socdaalaya sababo kala duwan, sida ganacsi, aqoonraadis, dalxiis, iyo kuwo kale.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho
Official Ministry website 

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Ciidanka Badda

Ciidanka Badda ama Ciidamada Badda (, ), waa ciidanka loo qorsheeyay difaaca badda iyo xeebaha dalka kana dagaallama Badda si ay u ilaaliyaan waddooyinka badda iyo in ay beegsadaan maraakiibta cadawga. Waxaa hoos imaanaya gaadiid ciidanka badda sida: burburiyaha, markab dagaal, dooman, gujisyo iyo markab xamuul kana samaysan si guud loo yaqaan Xoon Bad. Waxaa suurtowda in ay ka mid noqdaan xoon ka kooban quwadda niyuklerka ee adeegsiga sawaariiq.

Magaca 
Waxaa laga soo qaatay magaca ciidanka badda ama Cidamada Badda  magaca ah Badda sababtoo ah waa meesha ay ka howlgalaan.

Taariikh

Caadooyinka

Hawlgallada

Aasaaska ciidanka Badda

Maraakiib

Dooman

Unugyada 
Ciidamada badda sida caadada ah waxa ay ka koobmaan unugyo oo kala sar-sarreeya marka la eego tirada maraakiibta oo koobaysa, markab qura waa kan ugu yar unugga shaqada. waxa ay dhammaan noqon karaan wax ka billowda maraakiib  ilaa xooman ama Koox maraakiib ah kuwaas oo noqon kara kuwo u samaysma qaab koox maraakiib dagaal ah.

Eeg sidoo kale 
 Taariikhda Ciidanka Badda
 Ciidanka Badda Soomaaliya

Tixraac 

Hubka ciidamada qalabka sida
Ciidanka Badda
Qaab dhismeed ciidan
Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya

Wasaaradda Maaliyadda  (), (MOF), waa wasaarada gacanta ku haysa isla markaana maamusha dhaqaalaha dowlada, canshuuraha, iyo kharashka wadanka Soomaaliya. Intaas waxaa dheer, wasaaradani waxay masuul ka tahay habaynta, dejinta iyo diyaarinta siyaasada dhaqaalaha iyo maamulka miisaaniyada dowlada fedraalka ah.
Sanad kasta bisha Oktoober, Wasaarada Dhaqaalahu waxay hortimaadaa Gollaha Baarlamaanka si ay u sharaxdo miisaaniyada sanadle ee dowlada federaalka.
Guud ahaan, Wasaaradda Maaliyada Soomaaliya waxay hoostegtaa Wasiirka Maaliyada; wakhti xaadirkan waxaa wasiir ah Maxamuud Aadan Ibraahim.

Qaabdhismeeka Wasaarada
 Wasiirka Maaliyada
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Xisaabta
 Xafiiska Miisaaniyada
Bankiga Dhexe
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Bankiga Dhexe
Bankiga Dhexe ee Soomaaliya waa bankiga dhexe ee dowlada wadanka Soomaaliya. Shaqooyinka bankiga waxaa ugu horeeysa maamulka iyo iskudheelitirka dhaqaallaha wadanka, xisaabinta miisaaniyada dowlada, ilaalinta qiimaha lacagta wadanka iyo nidaaminta koboca dhaqaalaha wadanka. Intaas waxaa u dheer, maamulka iyo dejinta siyaasada dhaqaalaha iyo maalgeshiga dowlada.

Sidoo kale fiiri
Dhaqaallaha Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Bankiga Dhexe

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Dhaqaale
Wasaaradda Qorshaynta Qaranka iyo Xiriirka Caalamiga Soomaaliya

Wasaarada Qorsheynta iyo Xiriirka Caalamiga (MOPIC) () waa wasaarada masuulka qorsheynta dhaqaalaha-bulsho ee wadanka Soomaaliya. Sidoo kale, wasaaradani waxay dowlada uga masuul tahay qorshaha iyo qorsheynta tirokoobta iyo maamulka tirobulshada. Wakhti xaadirkan waxaa maamulkeeda gacanta ku haya Wasiirka Qorsheynta Cabdiraxmaan Yuusuf Xuseen.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Qorsheynta
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Waaxda Horumarinta Waxbarashada
 Xafiiska Imtixaanada
Xafiiska Horumarinta Manaahijta
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Sidoo kale fiiri
Waxbarashada Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Guddiga Af Soomaaliga

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Wasaaradda Ganacsiga iyo Wershadaha Soomaaliya

Wasaaradda Ganacsiga iyo Wershadaha Soomaaliya () waa wasaarada masuulka ka ah habaynta iyo horumarinta ganacsiga iyo warshadaha wadanka Soomaaliya. Sidoo kale, wasaaradani waxay dowlada uga masuul tahay qorshaha iyo qorsheynta maalgeshiga iyo horumarinta horumarinta wershadaha. Wakhti xaadirkan waxaa maamulkeeda gacanta ku haya Wasiirka Ganacsiga Khaliif Cabdi Cumar.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Ganacsiga
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Joogtada
 Agaasime  Guud
 Waaxda Maamulka iyo Maaliyadda
 Waaxda Ganacsiga
 Xafiiska Maalgashiga
Xafiiska Warshadaha
 Waaxda Qorsheynta & Xariirka Dibadda

Sidoo kale fiiri
Dhaqaalaha Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Taariikhda Dhaqaalaha Soomaaliya

Xigasho

wasiirka ganacsiga waa inuu keenaa qorshe eey ku shaqeeyaan wasaaradiisa hadii kale waxaa lumaya hanaanka wasaarada iyo qeybinta shaqada xafiiska .

wasiirku waa in  uu xog isbuucla ka helaa waax yada shaqada u diiwan galiyay .

Soomaaliya maanta wasaaradaha ka shaqeeya ma ahan wax la dhihi karo waa wasaarad waayo ma arkin wasaarad gudaneysa shaqadeeda sida loogu tala gelay  tusaale:- 

wasaarada ganacsiga waa wasaarada kaliya ee ka imaaneyso dhaqaalaha dalka waa wasaarada kaliya ee la xariirto wasaarado badan oo muhiim ah soomaalida inta badan waxey sheegaan wasaarada maaliyada waa wasaarada ugu daqliga fiican dalka haa waa sax balse ma is weydiisey intee dhaqaalaheedu ka imaadaan .

wasaarada ganacsiga waxaa looga baahan yahay bulshada iney u ogolaato fikirka qofka uu keensado si uu uga faa'ido hey'adaha dowladaena canshuur fiican eey ka  qaadato

in qofka fikirka keensadey la siiyo waqti uu kor ugu qaado dhaqaalihiisa asigana uu u helo dhiiragelin ka imaada wasaarada iyo ganacsigiisa .

waad mahadsan tihiin hadii aan sii wado waxaa laga yaabaa inaan xanuunsado xanaaq dartiis waayo waxaan aragnaa qof saliim ah oo keensaday fikir saliim ah hadana dad eey copy yeysanayaan muwaadinka fikirkiisa asigana meeshii uu ku joogsanaayo fikirkiisa   taasina waxey ka mid tahay shaqda wasaarada eey ka gaabisay iney qabato waana shaqada ugu muhiimsan ee larabo in dalka lagu dhiira geliyo waayo waxaan ognahay dad badan oo haya fekero kala duwan hadana aan banaanka keeni karin fekeradooda taasina waa sababta keeneysa hadii qofkan uu fekerkiisa banaanka keeno waxaa imaanaya dad badan oo heysta lacag kabadan mida uu heeysto ninka fikirka keensady 
Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Wasaaradda Arrimaha Bulshada iyo Dib u dejinta Soomaaliya

Wasaaradda Arrimaha Bulshada iyo Dib u dejinta () waa wasaarada masuulka ka ah arimaha dib u dejinta iyo dib u dhiska wadanka Soomaaliya.

Habka iyo Nidaamka Wasaarada
 Wasiirka Dib u dejinta
Wasiir ku xigeen
 Xoghayaha Guud
 Ku xigeenka Xoghayaha Guud
 Waaxda Dhaqaalaha
 Gollaha Amaanka
 Xafiiska Sirdoonka
Xafiiska Ciidanka
 Waaxda Nidaaminta
 Waaxda Maamulka iyo Habaynta

Sidoo kale fiiri
Ciidanka Xooga Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Ciidanka Soomaaliya

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya
Dekada Berbera

Dekada Berbera ( ) waa dekad rasmiga ah ee magaalada Berbera, taasi oo u adeegta howlaha  Somaliland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Geeska Afrika.

Dekadaha Somaliland

 Dekada Berbera
 DP World Berbera
 Dekada Laasqorey
 Dekatul Maydh
 Dekada Saylac

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Somaliland
Dekadaha Somaliland

Tixraac

Somaliland
Dekadaha Somaliland
Dekada Boosaaso

Dekadda Boosaaso () waa dekada rasmiga ah ee magaalada Boosaaso, taasi oo u adeegta howlaha maamulka Puntland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Soomaaliya.
Warbixin ay sii daysay Idaacada BBC waxaa lagu sheegay in Dekeda Boosaaso tahay tan koowaad ee xoolaha Soomaalida laga dhoofiyo.

Dekadaha Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekada Marka
 Dekatul Raxmaan
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Somaliland
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Dekada Muqdisho

Dekadda Muqdisho (), sidoo kale loo yaqaano Dekadda Caalamiga Muqdisho, waa dekada rasmiga ah ee magaalada caasimada Muqdisho, taasi oo u adeegta howlaha dowlada Soomaaliya. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn isla markaana ugu mashquulka badan Geeska Afrika.
Dekedda Muqdisho waxaa asal ahaan la sameeyay wakhti aad u horeeyay, taasi oo taariikhyahanadu ku sheegaan in dekedani jirtey wakhtigii Boqortooyadii Roomaanka. 

Dhinaca kale, dekedani waa mida ugu weyn dhamaan dekadaha ku yaala wadanka Soomaaliya.

Dekadaha Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekada Marka
 Dekatul Raxmaan
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Dekad
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Dekada Saylac

Dekada Saylac () waa dekada qadiimiga ah ee magaalada Saylac, Somaliland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu da'da weyn Geeska Afrika.
In kastoo dekadu si fiican u dhisnayn, hadana waxaa laga soo dejiyaa alaabo, shidaal iyo badeecado kale oo laga keeno Jabuuti iyo Yemen.

Dekadaha Somaliland
Wadanka Somaliland waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekatul Raxmaan
 Dekada Marka
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Somaliland
Dekadaha Somaliland
Dekada Kismaayo

Dekada Kismaayo () waa dekada rasmiga ah ee magaalada Kismaayo, taasi oo u adeegta howlaha maamulka Jubaland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Geeska Afrika.
Dekada Kismaayo waxay ku taala gacan ku dhexyaala Badweynta Hindiya.

Dekadaha Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekada Marka
 Dekatul Raxmaan
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Jubbada Hoose
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Dekada Laasqorey

Dekada Laasqory () waa dekad ku taala xeebta magaalada Laasqorey ee Jamhuriyada Somaliland. Dekadani waxay ka mid ahayd dakadihi ugu weyn ee ugu mashquulka badnaa Geeska Afrika.

Dekadaha Soomaaliland 
Wadanka Soomaaliland wuxu leeyahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliland waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Maydh
 Dekada Laasqorey
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliland waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Berbera oo Dawlada Somaliland gacanta ku hayso Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Lughaya, Ceelayo, Ceelsheekh iyo Xiis

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Somaliland
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Dekada Marka

Dekada Marka ()  waa dekad ku taala magaalada Marka, taasi oo u adeegta howlaha maamulka Soomaaliya. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu qadiimisan gobolka Geeska Afrika.

Dekadaha Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekada Marka
 Dekatul Raxmaan
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Dekada Boosaaso
Dekada Muqdisho
Dekadaha Soomaaliya

Tixraac

Jubbada Hoose
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, taasi oo u suurtogelisay ineey yeelato tiro badan dekado ah.
Si kastaba ha ahaatee, dekadaha ugu waaweyn ee si xoogan uga shaqeeya wadanka Soomaaliya waxaa ka mid ah:
 Dekada Berbera
 Dekada Boosaaso
 Dekada Kismaayo
 Dekada Laasqorey
 Dekada Marka
  Dekatul Raxmaan
 Dekada Muqdisho
 Dekada Saylac
 Dekada Hobyo 

Dhinaca kale, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala tiro badan oo dekedo dabiici ah, qaar kale qadiimi yihiin. Dekeda ugu weyn wadanka waa Dekada Muqdisho oo Dawlada Federaalku gacanta ku hayso. Sidaas ay tahay waxaa jira tiro badan oo dekedo ah; kuwaasi waxaa ka mid ah: Caluula, Maydh, Dekatul Raxmaan, Lughaya, Eyl, Qandala, Xaafuun, Hobyo, Garacad iyo Ceelmacaan.

Sidoo kale fiiri
Socdaalka Soomaaliya
Diyaaradaha Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya
Wasaaradda Gaadiidka Soomaaliya

Tixraac

Socdaalka Soomaaliya
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya

Halkan waxaan ku soo ururinay liiska gegooyinka diyaaradaha wadanka Soomaaliya.

Hordhac

Gegooyinka diyaaradaha Soomaaliya waxay si toos ah u hoostegaan Wasaaradda Gaadiidka taasi oo kaashanaysa Ururka Adeega Duulista Caalamiga ee Qaramada Midoobay ayaa dib u habayn ku sameeysay tiro badan oo gegodiyaaradeed ah. Gegoda Diyaaradaha Aadan Cadde wuxuu ka mid ah garoonada dowlada fedraalku ka kaashatay wadanka Turkiga si dib u habayn laxaad leh loogu sameeyo.

Sida sheegtay Qaramada Midoobay sanadkii 2012, wadanka Soomaaliya waxaa ku yaala 62 garoon kuwaasi oo u diiwaangashan Ururka Adeega Duulista Caalamiga (ICAO). 7 ka mid ah waxay leeyihiin wadooyin laami ah oo heersare ah. Sidoo kale, afar garoon waxay leeyihiin laamiga diyaaraduhu ku soo degaan oo ka dheer 3,047 m.

Muuqaalo

Gegooyin diyaaradeed

Hoos waxaa ku xusan liiska gegooyinka diyaaradaha wadanka Soomaaliya.
badarwanag eirport

Sidoo kale fiiri
 Ciidanka Cirka Soomaaliya
 Socdaalka Soomaaliya
 Garoonada Soomaaliya

Akhris dheeraad

 
 
 
  - includes IATA codes
 Great Circle Mapper: Airports in Somalia - IATA and ICAO codes

Tixraac

Socdaalka Soomaaliya
Soomaaliya
Dekadaha Soomaaliya
Xiriirka Arrimaha Dibedda Soomaaliya

Xiriirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya waa mid ku jira gacanta Madaxweynaha kaa soo ah hogaanka qaranka, Ra'iisul wasaaraha kaa soo ah Hogaanka xukuumadda, iyo wasiirka arimaha dibadda ee Dawladda federaalka Soomaaliya.

Taariikh kooban 
Soomaaliya Kadib xornimadii 1960s waxay xiriir la lahayd dalal farabadan (..40-60+..) oo ay ka heli jirtay caawinaad waxaana ugu muhiim sanaa Talyaaniga, Midowga Sofiyet, dalalka ku bahoobay Jaamacada Carabta, Maraykanka, Jarmalka iyo Shiinaha, iyo Midowga Yurub.:•

Wasaarada Arimaha Dibeda

Wasaarada Arimaha Dibada Soomaaliya waa wasaarad ka tirsan Dawlada Soomaaliya taasi oo maamusha arimaha xidhiidhka dibada ee Soomaaliya. Wasaaradani waxay hoostegtaa Wasiirka Arimaha Dibeda Soomaaliya, xilkaasi hada waxaa haya Cabdisalaam Cumar.

Sida caadiga ah, Wasaarada Arimaha Dibedu waxay u qaabilsan tahay xidhiidhka arimaha dibeda, siyaasada dibeda, go'aanada dowladaha kale iyo metelida dowlada Dowlada Federaalka Soomaaliya. Sidoo kale, wakaaladani waxay uga qeybgashaa dowlada wadanka dhamaan shirarka Qaramada Midoobay, Ururada Siyaasi, iyo dhamaan xidhiidhka caalami.

Sidoo kale fiiri
Xiriirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya
Golaha Wasiirada Soomaaliya
Safaaradaha Soomaaliya
Liiska ergeda dibloomaasiyiinta

Xigasho

Wasaaradaha Soomaaliya
Siyaasadda Soomaaliya
Dawladda Soomaaliya

Siyaasadda