maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Tibet

Tibet (Tibetan: བོད, Lhasa dialect IPA: / pʰøː˨˧˩ /; Shiinaha: 西藏; Pinyin: Xīzàng) waa gobol taariikheed oo ka kooban meelo badan oo ka mid ah Meelaha Tibetan ee gudaha Aasiyada Aasiya. Waa waddanka dhaqanka ee dadka Tibetan iyo sidoo kale qaar ka mid ah kooxaha qowmiyadaha sida Monpa, Tamang, Qiang, Sherpa, iyo Lhoba iyo hadda waxay ku nool yihiin dad badan oo ka tirsan Hanjiga Shiinaha iyo Hui. Tibet waa gobolka ugu sareeya ee dunida, iyadoo celcelis ahaan sarreeya 4,900 mitir (16,000 ft). Weynaanta ugu sareysa ee Tibet waa Buurta Everest, buuraha ugu sareeya dunida, oo kor u kacda 8,848 m (29,029 ft) oo ka sarreeya heerka badda.

Boqortooyada Tibetaan waxay soo baxday qarnigii 7aad, laakiin xilligii dayrta ee boqortooyadii gobolka ee ugu dambaysay waxay u qaybsantay dhulal kala duwan. Inta badan galbeedka iyo bartamaha Tibet (Ü-Tsang) waxaa badanaa ugu yaraan la magacaabay iyadoo hoos imanaysa taxane dowlado Tibet ah oo ku yaalla Lhasa, Shigatse, ama meelo u dhow; dawladahani waxay ahaayeen waqtiyo kala duwan oo hoos yimaada Mongol iyo Shiinaha. Sidaa awgeed, Tibet waxa uu ahaa munaasabadda Mucaaradka iyo hoggaamiyayaashii Shiinaha ee ku sugnaa Nanjing iyo Beijing, oo leh madaxbannaan macquul ah oo loo siiyay hoggaamiyayaasha Tibetaan. Gobollada bari ee Kham iyo Amdo waxay inta badan joogaan nidaam siyaasadeed oo baahsan, oo u kala qaybsan tiro badan oo ka mid ah maamulayaasha yaryar iyo kooxaha qabaa'ilka, iyada oo inta badan ay si toos ah hoos ugu dhacdo xukunka Shiinaha ka dib Dagaalkii Chamdo; badi degaankan ayaa ugu dambeyntii lagu daray gobollada Shiinaha ee Sichuan iyo Qinghai. Xuduudaha hadda ee Tibet ayaa guud ahaan lagu aasaasay qarnigii 18aad.

Ka dib kacdoonka Xinhai ee ka dhanka ah xayiraadda Qing ee 1912, askariga Qing ayaa hubka laga saaray oo ka baxsaday aagga Tibet (Ü-Tsang). Gobolka ayaa markii dambe ku dhawaaqay xorniyaddeedii 1913-kii iyada oo aan aqoonsan xukuumadda Shiinaha ee soo socota.  Markii dambe, Lhasa waxay gacanta ku haysay qaybta galbeedka ee Xikang, Shiinaha. Gobolku wuxuu ku sugnaaday madax-bannaanidii 1951-kii, ka dib Dagaalkii Chamdo, Tibet waxa uu ku biiray Jamhuuriyadda Dadka Shiinaha, dawlad hore oo Tibetaan ah ayaa la baabi'iyey 1959-kii kadib markii uu dhacay kacdoonkii fashilmay Maanta, Shiinaha waxay xukumaan galbeedka iyo bartamaha Tibet sida gobolka Tibet-ga gobolka halka bariga bari ay hadda yihiin kuwo inta badan degmooyinka gobollada hoose ee Sichuan, Qinghai iyo gobollada kale ee deriska ah. Waxaa jira xiisado la xiriira xaaladda siyaasadeed ee Tibet iyo kooxaha mucaaradka ah ee ka shaqeeya dibedda. Dhaqdhaqaaqayaasha Tibetaan ee Tibet ayaa la soo wariyay in la xiray ama la jirdilay.

Akhris dheeraad ah
Tibet

Tixraacyada

Shiinaha
Neebaal

Neebaal

Neebaal (ingiriis: Nepal) waa wadan ku yaala qaarada Aasiya. 

 A Glimpse of Nepal’s Treasured Animals
 Ascending a Mountain Higher Than the Himalayas
 Af-Neebaal

Wadan
Noole
Meere
Baayooloji
Qaarad
Xayawaan
Saynis
Gurijoog
Dhul
Khudaar

Khudaar (  ) waa midho ka baxa dhirta kuwaas oo lagu darsado cuntada. 

Khudaartu way ka duwan tahay midhaha, sababtoo ah midhuhu waa cunto bisil oo in la kariyo u baahnayn, laakiin inta u badan khudaarta waa in la kariyo ka hor intaan la cunin. 

Khudaarta maalin walba dadku isticmaalaan waxaa ka mid ah: basasha, tamaandhada, barandhaha, saladhka, toonta, kaarootka, besbaaska, iyo kuwo kale oo badan. 

Midhaha firileeyda ah ee yaryar, sida bariiska iyo qamadiga lama odhan karo waa khudaar, sababtoo ah waxaa loo yaqaanaa firileey. 

 Eat Your Vegetables!

Khudaar
Bariga Dhow

Bariga Dhow (ingiriis: Near East) waa erey bixin ay adeegsadaan culumada dhulka iyo juqraafiga markay ka hadlayaan jasiirada turkiga oo ah wadanka turkiga.

Sidoo kale waxaa loo yaqanaa wax aan xiligisii la gaadhin wakhti soo socda taana waa Erey bixin ka timi Af-Soomaali.

Aasiya
Baiga Dhexe
Saladh

Ansalaato' sidoo kale loo yaqaano Salar (  ) waa miro ka mid ah khudaarta taas oo ka baxda dhirta oo lagu darsado cuntada. 

Khudaarta salarku waa caleemo balaaran oo cagaar ah kaas oo ka baxa carada dhulka hoosteeda. 
Salarku uma baahna in la kariyo ee sidiisa ayaa lagu cunaa. 

Khudaarta maalin walba dadku isticmaalaan waxaa ka mid ah: basasha, yaanyadu, baradhaha, salarka, toonta, kaarootka, besbaaska, iyo kuwo kale oo badan. 

Khudaar
Dhir
Cunto
Midho
Besbaas

Boga "Basbaas" iyo "Qaji" halkan ayaa laga soo toosiyay

Besbaas, Basbaas ama Qaji (; ) waa midho ka mid ah khudaarta taas oo ka baxda dhirta oo lagu darsado cuntada. 
Midhaha geedka basbaaska waxaa lagu yaqaanaa kuleyl, dhanaan iyo dhadhan diiran shida qofka cunaya. Aalada kimiko ee ku jirta midhaha basbaaska waxaa loo yaqaana "Kabsaysin" (capsaicin) taasi oo leh qaacido noocan ah: 8-methyl-N-vanillyl-6-nonenamide''.

Basbaasku wuxuu asal ahaan ka yimid qaaradaha Ameerika. Waxaana markii ugu horeeysay lagu arkay wadanka Kolombiya, halkaasi oo ilaa maanta si dabiici ah uga baxo. Geedka basbaaska waxaa dunida inteeda kale soo gaadhsiiyay gumeystihii Bortuqiiska kaasi oo ka soo qaaday deegaanada Bartamaha Ameerika qarnigii 16aad.

Dunida maanta waxaa ugu soo saaris badan basbaaska waa wadanka Hindiya, sidoo kale wadankani waa kan ugu isticmaalka badan basbaaska aduunka. 
Deegaanka Guntur ee koonfurta Hindiya waxay soo saartaa 30% dhammaan basbaaska aduunka. 

Khudaarta besbaasku waa midho dhuuban oo leh midb casaan ah, Besbaaska cas, iyo mid cagaar ah waxaanay ka baxaan geedo yaryar oo gaaban. 

Basbaaska waxa lagu yaqaanaa kuleylkiisa, taas oo lagu darsado cuntada ama sidiisa lagu cuno asagoo qaydhiin ah.

Taariikh

Geedka basbaasku wuxuu ka mid ahaa cuntada dadka tan iyo ilaa 7,500 Ciise Hortii. Cilmibaadhis kale waxaa lagu ogaaday in geedka basbaaska lagu dhaqan jirey wadanka Meksiko in ka badan 6,000 taasi oo lagu sharaxay inuu ku fiday deegaanada ka hooseeya ee Bartamaha Ameerika.

Sahamiyihii reer Yurub ee Kiristofer Kolumbus ayaa ahaa ninkii ugu horeeyay ee reer Yurub ah ee ku arkey basbaaska meelo ka mid ah gasiiradaha Kaaribiyaanka. Ninkan Kolumbus ayaa bixiyey magaca basbaaska ee luuqada ingiriiska "pepper", wuxuuna keenay qaarada Yurub sanadihii ku xigay.

Qarnigii 15aad wixii ka dambeeyay caan ayuu ka ahaa wadanada Yurub, waxayna sanadihii xigay gaadhsiiyeen dhammaan wadanadii ay gumeeysanayeen ee qaarada Afrika iyo qaarada Aasiya. Geedka basbaasku wuxuu aad ugu fiday oo si fiican looga beertay wadanka Hindiya.

Sawiro

Khudaarta
Khudaarta maalin walba dadku isticmaalaan waxaa ka mid ah kuwo la kariyo iyo kuwo bisil oo sideeda lagu cuno. Isku soo wada duub hoos waxaad ku arki qaar ka mid ah guud ahaan khudaarta.

Tixraac

Khudaar
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Cunto
Toon

Tuun, Toon (; ; ; ; ) waa midho ka mid ah khudaarta taas oo ka baxda dhirta oo lagu darsado cuntada. 

Khudaarta tuuntu waa midho wareegsan oo leh qolof midab cad iyo mid casuus ah gudaha, waxaanay ka baxaan geedo yaryar oo gaaban. 

Tuunta waxa lagu yaqaanaa kuleylkeeda, taas oo lagu darsado cuntada ama sideeda lagu cuno ayadoo qaydhiin ah. 
Midhaha toontu waxay ka baxdaa carada dhulka dhexdeeda. 

Khudaarta maalin walba dadku isticmaalaan waxaa ka mid ah: basasha, tamaandhada, barandhaha, saladhka, toonta, kaarootka, besbaaska, iyo kuwo kale oo badan.

Qoraalo Kale
Noocyada Toonta ee Atlas

Khudaar
Dhir
Cunto
Midho
Saytuun

Saytuun kale, eeg Olea europaea

Saytuun (Ingiriis: Guava, af-carabi الجوافة) waa midho ka mid ah khudaarta taas oo ka baxda dhirta oo siday tahay lagu cuno. 

Midhaha Saytuunku waa kuwo wareegsan oo leh midab casuus ah iyo dhibco badan oo korka kaga yaala. Sidoo kale, midhaha saytuunku waa cunto bisil oo sidiisa ayaa lagu cunaa.  

saytuunka ayaa u kala baxa 100 jaad oo ka kala baxa wadamada dhulbaraha dhaca ee ku yaala afrika, laatiin ameerika, wada kariibiyanka, iyo waliba bariga dhexe.

Tilmaanta saytuunka

Wax tarka cunto ee saytuunka

Wax tarka xag daawo

Cudurada ku dhaca geedka saytuunka

Tixraac 

Midho
Khudaar
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Cunto
Cabitaan

Cabitaan (carabi: مشروب taliyaani: bevanda ingiriis: drink) waa dareere dhadhan macaan, dhanaan, qadhaadh ama dhexdhexaad ah leh oo qabow ama kulul oo dadku cabaan. 

Waxa jira noocyo badan oo cabitaanka ah, kuwaas oo lagu kala sooco darajada heerkulkooda, sida qaboow iyo kuleyl. Waxaa ka mid ah cabitaanka kulul: shaah, koofiga iwm. 

Dhanka kale, cabitaanka qaboow waxaa la mid ah: Koka-kolada, khudaarta shiidan iwm. 

 Are You Drinking Enough Water?

Cunto
Daawo

Daawo'

Daawo' ama Dawo (Ingiriis: Medicine ama Pharmaceutical Drug) waa walax kimiko ka samaysan isku dhisyo dhowr nooc ah, taas oo loogu talo galay ineey la dagaalanto xanuun. 

Dawada waxa laga qaataa afka, qaar kale waa la isku mudaa, kuwo kalena waaba la ismariyaa. 

Guud ahaan, dawadu waxay u kala baxdaa labo nooc: mid dareere ah, sida sharoobooyinka; iyo mid adke yaryar ah sida kiniinka. 

Intaas waxaa dheer, daawada waxa laga sameeyaa dhirta, macdanta, xoolaha, kimikooyin la isku darey iyo xataa waxyaabo laga keeno badaha. 

 Medicine and Surgery  
 Medicine

Daawo
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Xanuun

Xanuun () waa isbedel ku dhaca qayb ka mid ah ama gebi ahaan jidhka dadka, xoolaha iyo xayawaanka, taas ooy keento cuduro ay dhaliyaan bakteriya, fayras ama funji iyo wixii la mid ah. 

Si xanuunka looga bogsada iyo caafimaado, bukaanku wuxuu qaataa noocyo kala duwan oo daawo ah.

Sidoo kale
Cudur
Bakteriya

Tixraac

Daawo
Xanuun
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Kiniin

Kiniin' ama Kiniini ama Kaniini (Ingiriis: Tablets afcarabi : مضغوط دواء) waa walax kimiko ka samaysan isku dhisyo dhowr nooc ah, taas oo loogu talo galay ineey la dagaalanto xanuun. 
Dawada kiniinka waxa laga qaataa afka kaas oo caloosha taga ka dib markuu milmo raaca xididada dhiiga.

Samaynta kaniiniga: 
waxaa lagu sameeya qalab heer sare ah oo loogu talo galay ka samaynta budo daaweedka cabiran ee ay ku jiraan maadoyin cayiman culays iyo cabirba wax sida kaniiniga ah iyadoo loo marayo cadaadin iyo isku dhajin qaab samys leh, sida hadba toornada qalabka loogu farsameeyo. 

kaniinigu waa shayga ugu sahlan ee xanuunsanuhu u qaadan karo daawo maadaama afka uun laga cunayo.
 Guud ahaan, dawadu waxay u kala baxdaa labo nooc: mid dareere ah, sida sharoobooyinka; iyo mid adke yaryar ah sida kiniinka. 

Intaas waxaa dheer, daawada waxa laga sameeyaa dhirta, macdanta, xoolaha, kimikooyin la isku darey iyo xataa waxyaabo laga keeno badaha.

faahfaahin 
kaniinka waxaa lagu tiriyaa waxyaabaha ugu badan oo ay gadaan farmashiyeyaasha wadamada caalamka. kaniiniga sida badan afka ayaa laga laqaa, qaar baase u diyaarsan in la calaaliyo ingiriis Chewable Tablets, qaarna waxaa la hoosgaliyaa carabka sublingual tablets, qaar kalana way karaan oo biyo ayaa lagu ridaa si ay ugu milmaan dabadeedna loo cabo biyahaaas, ingiriis effervescent tablets  af carabi الفوارة.

socnaanta kaniiniga iyo wax tarkiisa: 
 fududaanta in lagu liqo biyo aad u yar.
 dhib li'ida qaadashadiisa culays la'aan , shirkada oon samyntiisa dhib badan ka maraynin iyo rarida ama safrintiisa oo sahlan
 waxyaabaha qaabkaas u samaysan oo ka sugnaansho badan markii dareere laga dhigo.
 waxaa la samayn karaa wax aad u badan hal mar waliba qarash yar markii la barbar dhigo qaababka kale ee daawada loo sameeyo.
 waxaa fudud in ay qarsato urka iyo dhadhanka daawada ee dhibka ku ah qofka xanuunsan.

 waxaa lagu dahaari kara xuub ha hor tagaya inuu biyahay ku milmo kaniingu

 waa la macaanayn karaa hadii daawado qaraar badantahay.
 sando badan badan baa la kaydin karaa ilaa 2-5 sano.
 iyo faaiidooyin kaloo badan.

Xanuun
Daawo
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Sharoobo

Sharoobo

Sharoobo (Ingiriis: Syrup) waa dareere kimiko ka samaysan isku dhisyo dhowr nooc ah, taas oo loogu talo galay ineey la dagaalanto xanuun. 

Dawada sharoobooyinka waxa laga qaataa afka kaas oo caloosha taga ka dib markuu milmo raaca xididada dhiiga, qaar kale maqaarka sare ee jidhka ayaa la mariyaa. 

Guud ahaan, dawadu waxay u kala baxdaa labo nooc: mid dareere ah, sida sharoobooyinka; iyo mid adke yaryar ah sida kiniinka. 

Intaas waxaa dheer, daawada waxa laga sameeyaa dhirta, macdanta, xoolaha, kimikooyin la isku darey iyo xataa waxyaabo laga keeno badaha. 

Quebec’s Sweet Treat

Xanuun
Daawo
Noole
Dhir
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Geed
Rabi' al-awwal

Rabi' al-awwal waa bisha saddexaad Sano dayax ama Hijriyad 
waxaa ku jirta 12 Rabi' al-awwal ama soomaalidu u taqaan (Moowliid) waa maalin ay culumada suufiyadu xusaan dhalashada nabi maxamed scw. 

Bilha hiriga
2014

2013 - 2014 - 2015



Dhacdooyin

Dhalashooyin

Dhimashooyin
Aniga wey irontahay in dhimashada rayidka wayo waxan rabaa in xasan aan kala warego xilka madaxweynimo wayo dhimasha al shabab ma wadan ee wayo anakaa ayaa qarash gareno.

 Dagaalka Russka-Ukraine 2014

Madaxda Aduunka 
Somaliya aad ayaa uu jeclahay laakin waxaan xasuusinayaa somalida in ay mid nimada ilaaliyaan iyo wada jirka qaran. Waa guul midnimada iyo isku duubnida halaga fogaado qabyaalada meel dheer hala fiiriyo.

Sanad
Bahda Bisada

Bahda Bisada (carabi: سنوريات laatiin: felidae) waa qoys xayawaanka duurjoogta ka mid ah kuwaas oo u eeg bisada.

Bahda Bisada waxaa la isku yidhaahdaa xayawaano badan oo duurjoog ah kuwaas oo dhammaantood leh qaabdhismeed jidhka bisada. 
Waxaana ka mid ah: bisada, shabeelka, libaaxa (aarka iyo goosha), harimacadka, guduudanaha iyo kuwo kale oo leh qaabdhismeedka bisada. 

Bahda Bisada
Duurjoog

''Kani waa maqaal ku saabsan xayawaanka duurjoog ah. Maqaalo u micno dhow fiiri xayawaan, gurijoog iyo xoolo

Duurjoog (ingiriis: jungle animal) waa Xayawaanka aan la dhaqanin ee khatarta ah. Duurjoogtu waa dhamaan xayawaanka ku nool duurka, keymaha, buuraha, iyo deegaanada ka fog magaalooyinka. 

Duurjoogta waxaana ka mid libaaxa, waraabaha, shabeelka, harimacadka, yeyga, butida, masaska, iyo kuwo kale oo badan. 

  God’s Wisdom Evident in Nature

Duurjoog
Buti

Buti (; )  waa xayawaan aad u wany oo duurjoog ah, taas oo ka mid ah xayawaanka naasleyda ah.
Butidu waxay u eegtahay eyga waana hilibcun, ugaadhsata xoolaha, dadka iyo kaluunka. 

Butidu waa xayawaan ku nool dhulka cimilada qaboow leh ee jooga sareeya sida buuraha. Waxayna u badan tahay qaaradaha Koonfur Ameerika, Waqooyiga Ameerika, Yurub, Aasiya iyo labada cidhif ee dhulka. 

Guud ahaan, butidu waxay leedahay jidh wayn, labo lugood oo awood badan, labo gacmood oo cidiyo dhaadheer, af soo taagan oo shan miciyood ku yaalaan iyo timo dhogor badan oo ku dahaaran jidhka. 

Sanka Butidu waa mid meel dheer wax ka urin kara. Sidoo kale, butidu waa xayawaan adkeysi badan u leh qaboowga ayadoo Butida Cad eey ku nooshahay cidhifyada dhulka. 

Inkastoo noocyo badan oo butida ka mid ah tafiir go'een, maanta waxaa jira sideed nooc oo buti ah kuna kala nool daafaha dhulka. 

 Bear

Taariikhda Butida

Noocyada Butida
Inta la yaqaano ee nool maanta waa sideed nooc oo buti ah. Waxaa ka mid ah: Butida Cad, Butida Cas, Butida Cowlan, Butida Gaaban, Bandha, Butida Qoraxda iyo Butida Islothka.

Butida Cad 

Butida Cad waa nooc ka mid ah xayawaanka jidhka wayn leh ee ku nool Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfureed ee dhulka.

Butida Cas 

Butida Cas waa nooc ka mid ah butida taas oo laga helo waqooyiga Aasiya, sida Shiinaha iyo Ruushka.

Butida Cowlan 

Butida Cowlan waa xayawaan aad u wayn oo ku nool keymaha iyo buuraha joogoodu sareeyo. 
Butidani waxay ku nooshahay keymaha Rainforest ee Koonfur Ameerika.

Butida Gaaban 

Butida Gaaban waa nooc ka mid ah butida, laakiin ka gaaban dhererka. Butidan oo inta badan laga helo qaarada Aasiya iyo meelo ka mid ah keeymaha Tayga ayaa waxay leedahay dhogor aad uga dheer dhogorta noocyada kale ee butida.

Butida Qoraxda 

Butida Qoraxda waa nooc ka mid ah butida oo inta badan ku nool wadanada cimiladoodu diiran tahay.

Bandha 

Bandha ama (Panda) waa buti jidhkeedu aad u wayn yahay, isla markaana leh cidiyo dhaadheer ooy ku waxyeelayso xoolaha ay ugaadhsanayso. Noocan waxaa laga helaa bariga iyo badhtamaha wadanka Shiinaha iyo meelo ka mid ah dalka Ruushka, waxaanay leedahay raadka bisada oo kale (cat-foot).

Butida Isloth 

Butida Isloth ama (Sloth Bear) waa nooc butida ka mid ah oo aad ugu muuqaal eeg eyga, jidhkeeduna ka yar yahay noocyada kale ee butida. Noocan waxaa laga helaa meelo badan oo Aasiya iyo Koonfur Ameerika ka mid ah.

Muuqaalo

Tixraac

 Bear

Xayawaan
Duurjoog
Naasley
Ugaadhsi

Ugaadhsi, Ugaarsi () waa shaqada iyo khiyaanada lagu qabto ama dilo xayawaan duurjoog ah. 

Qofka wax ugaadhsanaya waxaa loo yaqaanaa Ugaadhsade. 
Dad badan oo wax ugaadhsanaya waxaa loo yaqaanaa Ugaadhsato.

Ugaadhsiga iyo qadhaabsigu waa labada hab ee dadku isticmaali jireen tan iyo qarniyo badan ka hor ilbaxnimadii aadamaha. 

Marka la ugaadhsanayo waxaa la isticmaalaa hub kala duwan. Wakhtiyadii hore waxaa la isticmaali jirey leeb iyo qaanso, laakiin dunidan casriga ah maanta waxaa la isticmaalaa qori, madi, waran iyo noocyo kale oo hub ah. 
Laakiin qofka qadhaabsatoda ah waa mid xirfad iyo aqoon fiican u leh dhirta, sababtoo ah midhaha qaar waa sun lagu dhinto. 

Noole
Baayooloji
Duurjoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Gurijoog
Naasley
Ugaadhsi iyo Qadhaabsi
Lafdhabarley
Qadhaabsi

Kani waa maqaal ku saabsan qadhaabsiga. Qoraalo kale fiiri Ugaadhsi iyo Qadhaabsi.

Qadhaabsi sidoo kale loo yaqaano Qaraabsi (ingiriis: gathering; carabi: ) waa shaqada lagu soo ururinayo midhaha iyo khudaarta dhirta duurjoogta ah. 

Qofka wax qadhaabsanaya waxaa loo yaqaanaa Qadhaabsade. Dad badan oo wax qadhaabsanaya waxa loo yaqaanaa Qadhaabsato. 

Ugaadhsiga iyo qadhaabsigu waa labada hab ee dadku isticmaali jireen tan iyo qarniyo badan ka hor ilbaxnimadii aadamaha. 

Qofka ugaadhsatoda ahi waxuu isticmaalaa hub kala duwan. Wakhtiyadii hore waxaa la isticmaali jirey leeb iyo qaanso, laakiin dunidan casriga ah maanta waxaa la isticmaalaa qori, madi, waran iyo noocyo kale oo hub ah. 
Laakiin qofka qadhaabsadeha ah waa mid xirfad iyo aqoon fiican u leh dhirta, sababtoo ah midhaha qaar waa sun lagu dhinto. 

Noole
Baayooloji
Duurjoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Gurijoog
Naasley
Ugaadhsi iyo Qadhaabsi
Lafdhabarley
Qadhaabsade

Qadhaabsade

Qadhaabsade sidoo kale loo yaqaano Qaraabsade (ingiriis: Gatherer) waa qofka qabanaya shaqada lagu soo ururinayo midhaha iyo khudaarta dhirta duurjoogta ah. 

Qofka wax qadhaabsanaya waxaa loo yaqaanaa Qadhaabsade. Dad badan oo wax qadhaabsanaya waxa loo yaqaanaa Qadhaabsato. 

Ugaadhsiga iyo qadhaabsigu waa labada hab ee dadku isticmaali jireen tan iyo qarniyo badan ka hor ilbaxnimadii aadamaha. 

Qofka ugaadhsadaha ahi waxuu isticmaalaa hub kala duwan. Wakhtiyadii hore waxaa la isticmaali jirey leeb iyo qaanso, laakiin dunidan casriga ah maanta waxaa la isticmaalaa qori, madi, waran iyo noocyo kale oo hub ah. 
Laakiin qofka qadhaabsadeha ah waa mid xirfad iyo aqoon fiican u leh dhirta, sababtoo ah midhaha qaar waa sun lagu dhinto. 

Noole
Baayooloji
Duurjoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Gurijoog
Naasley
Ugaadhsi iyo Qadhaabsi
Lafdhabarley
Ugaadhsi iyo Qadhaabsi

Kani waa maqaal ku saabsan Ugaadhiga iyo Qadhaabsiga. Qoraalo kale fiiri Ugaadhsi, Qadhaabsi, Qadhaabsade iyo Ugaadhsade

Ugaadhsi iyo Qadhaabsi sidoo kale loo yaqaano Qaraabsi iyo Ugaarsi (ingiriis: Hunting-Gathering; carabi: الصيد وجمع الثمار) waa shaqada lagu soo ururinayo midhaha iyo khudaarta dhirta duurjoogta ah; iyo khiyaanada lagu dhaawacayo ama dilaayo neef xayawaan duurjoog ah. 

Qofka wax qadhaabsanaya waxaa loo yaqaanaa Qadhaabsade. Dad badan oo wax qadhaabsanaya waxa loo yaqaanaa Qadhaabsato. 
Qofka wax ugaadhsanaya waxaa loo yaqaanaa Ugaadhsade. Dad badan oo wax ugaadhsanaya waxa loo yaqaanaa Qadhaabsato. 

Ugaadhsiga iyo qadhaabsigu waa labada hab ee dadku isticmaali jireen tan iyo qarniyo badan ka hor ilbaxnimadii aadamaha. 

Qofka ugaadhsadaha ahi waxuu isticmaalaa hub kala duwan. Wakhtiyadii hore waxaa la isticmaali jirey leeb iyo qaanso, laakiin dunidan casriga ah maanta waxaa la isticmaalaa qori, madi, waran iyo noocyo kale oo hub ah. 
Laakiin qofka qadhaabsadeha ah waa mid xirfad iyo aqoon fiican u leh dhirta, sababtoo ah midhaha qaar waa sun lagu dhinto. 

Noole
Baayooloji
Duurjoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Gurijoog
Naasley
Ugaadhsi iyo Qadhaabsi
Lafdhabarley
Leeb

Leeb (carabi: سهم taliyaani: freccia ingiriis: arrow) waa ul dhuuban oo ka samaysan alwaax ama bir kaas oo lagu xidho qaanso ka dib la rido ayadoo lala shiishayo bar ama meel. 

Marka la tixraaco Taariikhda aadamaha, Leebka iyo qaansadu waa hub la isticmaali jirey tobanaan qarni ka hor wakhtigii ilbaxnimadu bilaabantey. 

Leebka iyo qaansadu waa labo shey oon kala hadhin, sababtoo ah waa la isla isticmaalaa. 

Wakhtiyadii hore leebka iyo qaansada waxaa loo isticmaali jirey in lagu ugaadhsado. 

Leeb iyo Qaanso
Leeb iyo qaanso

Leeb iyo qaanso (carabi: القوس والسهم taliyaani: freccia ed arco ingiriis: arrow and bow) waa leeb oo ah ul dhuuban oo ka samaysan alwaax ama bir kaas oo lagu xidho qaanso iyadna ah ul xoodan oo xadhig adag ku xidhan yahay. 

Leebka dabadiisa ayaa lagu xidhaa xadhiga qaansada ka dib, leebka ayaa gadaal loo jiidaa lana sii daaya ayadoo lala shiishayo bar ama meel. 

Marka la tixraaco taariikhda aadamaha, leebka iyo qaansadu waa hub la isticmaali jirey tobanaan qarni ka hor wakhtigii ilbaxnimadu bilaabantey. 

Leebka iyo qaansadu waa labo shey oon kala hadhin, sababtoo ah waa la isla isticmaalaa. 

Wakhtiyadii hore leebka iyo qaansada waxaa loo isticmaali jirey in lagu ugaadhsado. 

Leeb iyo Qaanso
Sanab

Sanab

Sanab sidoo kale loo yaqaano Sanam (ingiriis: Statue) waa sawir sadex-gees leh(dherer, balac iyo joog) oo loo eekaysiiyay dad, xoolo, xayawaan iyo wax kale.

Inta u badan sanabka waxaa laga sameeyaa qof caan ah, sida boqor, boqorad, qof geesi ah iyo wixii la mid ah si loogu xasuusto. Sidoo kale waxaa jira sanamyo la dhiso kuwaas oo astaan iyo calaamad u ah magaalo, deegaan, shirkad ama urur. 

Ilaahay wuu mamnuucay sanam caabudid.

Baayooloji
Duurjoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Xadaarad
Ilbaxnimo
Dad
Ilig

Ilig wadar ahaan loo yaqaano Ilko (   Amxaari: ጥርስ) waa laf cad, adag oo afka dadka, xoolaha iyo in badan oo xayawaanka ku dhex taala. 

Ilkahu waxay ka soo baxaan ciridka ku dhex yaala afka. Ilkaha balaadhan ee dhumucda wayn waxaa loo yaqaanaa Gowso, halka miciyuhu yihiin kuwo dhaadheer oo fiiqan. 
Afarta ilig ee hore ee dhabanka sare ku yaala waxaa lagu magacaabaa 4ta fool. 

Shaqada ilkuhu waa ineey burburiyaan iyo jajabiyaan walxaha afka soo dhexgala sida cuntada iyo ineey qaab u sameeyaan dhabanada. 

Qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 20 gows, 4 mici iyo 8 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Si ka duwan dadka, xayawaanku wuxuu leeyahay ilko af badan oo aad u fiiqan, kuwaas oo si fudud wax u kala jari kara. Xayawaanaadka bada, sida Libaaxbadeedku wuxuu leeyahay ilko miinshaar ah.

Ilkaha Dadka 

Cilmiga barashada, daawaynta iyo fahanka ilkaha iyo ciridka aadamaha waxaa loo yaqaanaa "Dental". 
Ilkaha oo dhamaantood ah 32, ayaa waxa loo kala saaraa Ilkaha sare iyo ilkaha hoose.
 
Ilmaha yar ee dadku wuxuu leeyahay 20 ilig, laakiin qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 4 fool, 20 gows, 4 mici iyo 4 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilkuhu waxay ku dhex yaalaan ciridka sare iyo kan hoose ayagoo ku wareegsan daanka bidix ilaa midig. 

Ilkuhu waxay yihiin xubnaha ugu adag jidhka dadka.

Samaysanka iyo Koritaanka Ilkaha 

Ilkaha dadku waxay ka mid yihiin waxyaabaha ugu cajabta badan ee jidhka bani-aadamka. Inta u badan ilmaha dadku ma lahan ilko markeey soo dhashaan - tiro yar ayaa ilko la soo dhasha - laakiin bilo ka dib, ilko yaryar ayaa u soo baxa ilmaha. 

5 Sanno ilaa 10 sanno markuu ilmuhu jiro ayaa ilkihii yaryaraa ka dhacaan oo ilko cusub oo awood badan kana waawayn kuwii hore u soo baxaan ilmaha. 
Ilkuhu waxay ka samaysmaan unugyo carjow ah kuwaas oo wakhti ka dib adkaada awoodna yeesha.

Qaabdhismeedka Ilkaha 

Si la mid ah xayawaanka intiisa kale, ilkaha dadku waxay dhex qotomaan ciridka kuwaas oo ciridka kula jira in ka badan inta muuqata. 

Lakabka ugu sareeya ilkaha waa mid laf cad oo aad u adag, taasi oo suurtogelisay in si fudud ilkuhu wax u burburiyaan. 
Qolofka sare ee ilkaha waxaa ka hoosee carjow adag oo loo yaqaano Dentin taas oo ayada lafteedu aad u adag. 

Dentin waxaa ka hooseeya jiidh yar oo ciridka ka mid ah oo ay dhex socdaan xidido dhiiga kor iyo hoos u dhex wada ilkaha.

Xanuunada Ilkaha

Ilakaha Xayawaanka 

 Gum Disease—Are You at Risk?
  How You Can Protect Your Smile
 TEETH

Ilko
Waran

Waran

Waran (ingiriis: Spear) waa ul dheer, dhuuban oo afka hore ku leh bir ama shey kale oo fiiqan. 

Waranku wuxuu leeyahay af dhuuban oo muda ama dalooliya meesha lagu tuuro. 

Hub
Dad
Baayooloji
Duurjoog
Gurijoog
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Dhir
Ilbaxnimo
Mici

Mici wadar ahaan loo yaqaano Miciyo ( ) waa ilig dheer, cad, adag oo afka dadka ku dhex yaala. 

Miciyuhu waxay ka soo baxaan ciridka ku dhex yaala afka. 

Shaqada miciyuhu waa ineey qaniinaan isla markaana soo gooyaan walxaha afka soo dhexgala iyo ineey qaab u sameeyaan dhabanada. 

Qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa, 20 gows, 4 mici iyo 8 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilko
Libaaxbadeed

Libaaxbadeed ama Libaax Badeed (  ) waa kaluun dheer, wayn oo bada ku dhex nool kaas oo cuna hilibka xayawaanka iyo kaluunka. 
Xayawaanku waxay ku yaallaan badda cas iyo badda Hindiya, waxay kalluumeysi ku leedahay bada Hindiya ee kuyaalka Siofa.

 Was It Designed? The Shark’s Skin (en)

Noocyada Libaaxbadeedka 

Noocyada libaaxbadeedku way kala duwan yihiin, qaarkood aad ayay u waawayn yihiin, kuwo kalena waa yaryar yihiin. 

Libaaxbadeedka laga helo badaha Soomaaliya waxaa ka mid ah:

 Dhagocad
 Canwar ama Canweer
 Baalaley iyo
 Jeerjeer

Qaab-dhismeedka Libaaxbadeedka 

Xayawaan
Fool

Fool wadar ahaan loo yaqaano Foolal (  ) waa afarta ilkood ee sare iyo afarta hoose ee afka dadka xaga hore kaga taala. 

Foolashu waa sideeda ilig ee ilkaha dadka. 
Foolasha waxaa ku xiga miciyada. 

Cilmiga barashada, daawaynta iyo fahanka ilkaha iyo ciridka aadamaha waxaa loo yaqaanaa "Dental". 
Ilkaha oo dhamaantood ah 32, ayaa waxa loo kala saaraa Ilkaha sare iyo ilkaha hoose.
 
Ilmaha yar ee dadku wuxuu leeyahay 20 ilig, laakiin qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa 4 fool, 20 gows, 4 mici iyo 4 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilko
Ilkaha sare

Ilkaha Sare ( ) waa toban-iyo-lixda ilkood ee sare ee afka dadka xaga hore kaga taala. 

Ilkaha sare waxaa ka mid ah afarta fool ee sare, labada mici ee sare iyo tobanka gows ku kala yaala labada daan. 

Cilmiga barashada, daawaynta iyo fahanka ilkaha iyo ciridka aadamaha waxaa loo yaqaanaa "Dental". 
Ilkaha oo dhamaantood ah 32, ayaa waxa loo kala saaraa Ilkaha sare iyo ilkaha hoose.
 
Ilmaha yar ee dadku wuxuu leeyahay 20 ilig, laakiin qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa 4 fool, 20 gows, 4 mici iyo 4 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilko
Ilkaha hoose

Ilkaha Hoose ( ) waa toban-iyo-lixda ilkood ee hoose ee afka dadka xaga hore kaga taala. 

Ilkaha hoose waxaa ka mid ah afarta fool ee hoose, labada mici ee hoose iyo tobanka gows ku kala yaala labada daan ee hoose. 

Cilmiga barashada, daawaynta iyo fahanka ilkaha iyo ciridka aadamaha waxaa loo yaqaanaa "Dental". 
Ilkaha oo dhamaantood ah 32, ayaa waxa loo kala saaraa Ilkaha sare iyo ilkaha hoose.
 
Ilmaha yar ee dadku wuxuu leeyahay 20 ilig, laakiin qofka qaangaadhka ah wuxuu leeyahay 32 ilig oo u kala baxa 4 fool, 20 gows, 4 mici iyo 4 ilig. Sidoo kale, ilkuhu waxay ku kala yaalaan daanka sare - oo leh 16 ilig - iyo daanka hoose oo leh 16 ilig. 

Ilko
Ilmo

Ilmo

Ilmo (ingiriis: infant) waa dhalashada noole ilaa uu ka gaadho qaangaadh. 
Ilmaha dadka wuxuu ku qaangaadhaa 15 sano marka diinta Islamka la raacayo, laakiin wadanada reer galbeedka ilmuhu wuxuu ku qaangaadhaa 18 sano. 

 Cunug Siduu Guurka u Beddelo

 Cunug

Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Qaangaadh

Qaangaadh ama hanaqaad sidoo kale loo yaqaano Qaangaar (ingiriis: Adult) waa marka qofku gaadho bilowga dhamaystirka koritaanka xubnaha jidhka.
 
Ilmaha dadka wuxuu ku qaangaadhaa 15 sano marka diinta Islamka la raacayo, laakiin wadanada reer galbeedka ilmuhu wuxuu ku qaangaadhaa 18 sano. 

Marka labka dadku qaangaadho wuxuu yeeshaa muruqyo dhamaystiran, timo badan oo wejiga, kilkilooyinka iyo kaadi-haysta korkeeda ka soo baxa. Sidoo kale, ragu waxay yeeshaan biyaha manida oo dhamaystiran. 

Dhinaca kale, dhediga dadku markey qaangaadh noqoto waxay yeelataa naaso ka soo taagan laabta, timo kilkilooyinka iyo kaadiheysta korkeeda ah, iyo dhiiga caadada ama xaydka loo yaqaan ee dumarka ka yimaada. 
Qofta dumarka ahi markeey qaangaadh noqoto waxaa diyaar noqda ugxanta ilma-galaha. 

 Carruurtaada Sida Wax Loo Baro

Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Dhaban

Dhaban sidoo kale loo yaqaano daan (  ) waa xubno ka mid ah wejiga dadka kaas oo u dhexeeya dhegaha, indhaha hoostooda, sanka iyo afka ilaa laga gaadho meesha u hooseysa wejiga.
Sida caadig ah dadka waxay leeyihiin labo dhaban kuwaas oo kala ah dhabanka midig iyo kan bidix. 

Inta u badan xayawaanka naasleyda ah oo dadku ka mid yahay, dhabanadu waa hilib jilicsan kaasi oo kala bixi kara marka afka la kala qaado iyo marka cunto badan afka ku dhex jirto. 
Dhabanada gudahooda waxaa ku yaala dahaar yar oo khafiif ah kaas oo marka tijaabo DNA laga qaadayo laga helo. 

Dhabanada labka dadka waxaa dul saaran timo badan kuwaas oo loo yaqaano gadh. 

 Maahmaahyadii:

„Laakiin waxaan idinku leeyahay, Sharka ha hor istaagina, laakiin ku alla kii dhabanka midig kaa dharbaaxa, kan kalena u jeedi”

 CHEEK

Dad
Xoolo
Xayawaan
Xubnaha Jidhka
Midig

Midig

Midig (ingiriis: Right) waa ka soo horjeedka bidix. 

Dadku waxay leeyihiin midig iyo bidix. Gacan midig iyo mid bidix. 

Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Bidix

Bidix

Bidix (ingiriis: Left) waa ka soo horjeedka midigta. 

Dadku waxay leeyihiin midig iyo bidix. Gacan midig iyo mid bidix. 

Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Gadh

Gadh

Gadh sidoo kale loo yaqaano Gar (ingiriis: Beard) waa timo badan oo wejiga dadka kasoo baxa inta u dhexeeysa dhegaha, indhaha hoostooda, sanka iyo afka ilaa laga gaadho meesha u hooseysa wejiga ama dhuunta.

Gadhku wuxuu ku soo baxaa marka qofku qaangaadh noqdo, inkastoo dadka qaar ugu soo baxo markeey labaatan sano kor u dhaafaan.

Inkastoo gadhka ragu kala duwan yahay, laakiin inta u badan waa timo ka soo bilaabma dhegaha agtooda ilaa afka hoostiisa ayagoo daboolaya labada dhabanba. 

Dadka qaar waxay leeyihiin gadh wayn oo qariya dhamaan labada daan afka dushiisa iyo hoostiisa ilaa dhuunta laga gaadhayo. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh ah waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.

 BACKBITING 

Timo
Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Gadhmalays

Gadhmalays 

Gadhmalays sidoo kale loo yaqaano Garmalays (ingiriis: Beardless) waa nin gadh iyo shaarbo midna lahayn. 

Sida caadiga ah, labka dadku waxay leeyihiin Shaarbo iyo gadh ku wareegsan dhabanada weji]ga ilaa dhuunta dusheeda. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh iyo shaarbo toona waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.
 

Timo
Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Dhuun

Dhuun (  ) waa afka hore ee tuunbada huguriga ee dhex marta qoorta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Dhuuntu waa meesha ay ku kala qaybsamaan hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada. Sidoo kale, dhuuntu waa waa meesha hergabka, dureyga iyo dhuun-xanuunku ku dhacaan. 
 

Baayooloji
Dad
Saynis
Huguri

Hunguri

Hunguri (ingiriis: Throat) waa tuunbada dhex marta qoorta ayadoo ka bilaabanta dhuunta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Hunguriga waxaa loo kala qaybiyaa labo: hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada. 
 

Neefsi
Hab Neefsi
Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Hunguriga neefta

Hunguriga Neefta (; ) waa tuunbada neefta ee dhex marta qoorta ayadoo ka bilaabanta dhuunta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Hunguriga waxaa loo kala qaybiyaa labo: hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada.

 Trachea

Qoraalo Kale
Noole
Sanbab
Neef

Tixraac

Neefsi
Hab Neefsi
Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Hunguriga cuntada

Hunguriga cuntada (  ) waa tuunbada cuntada ee dhex marta qoorta ayadoo ka bilaabanta dhuunta dadka, xoolaha iyo xayawaanka.

Hunguriga waxaa loo kala qaybiyaa labo: hunguriga neefta iyo hunguriga cuntada. 
 

Dad
Xayawaan
Xoolo
Xubnaha Jidhka
Daylight saving time

Daylight Saving Time

Daylight Saving Time oo af-Soomaali noqonaysa Badbaadinta Wakhtiga Iftiinka Maalinta waa nidaam la isticmaalo xiliga gu'ga ah si wakhtiga maalinta u dheeraado ayadoo wakhtiga saacada laga reebayo hal saac. 

Badbaadinta Wakhtiga Iftiinka Maalinta waxaa laga isticmaalaa wadanada reer galbeedka ah.
Halogen

Halogen 

Halogen sidoo kale loo yaqaano Guruubka 17aad waa guuto curiyeyaal hawo, dareere iyo adke ah kuwaas oo leh astaamo kimiko isku mid ah. 

Marka heerkulku caadiga yahay, curiyeyaasha hawoda ah waa midab casaan ah, kuwa dareeraha ahi waa cagaar, halka kuwa adkaha ahi leeyihiim midab madoow ah. 

Guruubkan Halogenska waa shan curiye ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye kuwaas oo kala ah: Foloriin (F), Koloriin (Cl), [Boromiin]] (Br), Aaydhiin (I), iyo Astatiin (At). 

Neefaha Halogenska waa guutada kali ah ee dhamaan 118da Curiye laga helo sadexda marxaladood ee walaxda - adke, dareere iyo hawo. 
Dhinaca kale, dhamaan xubnaha halogenska waxay noqdaan asiidh (acid) markey la falgalaan Haydarojiinta, waxaana laga soo dhex saaraa macdanta cusbada. Dhamaantood waa sun. 

Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Chalcogen
Qaybta 7 ee curiye

G 6aad < Guruubka 7aad > G 8aad

thumb|Curiyaha Teknetiyaam.

Guruubka 7aad waa qeybta 7aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Manganiis (Mn), Teknetiyaam (Tc), Reheniyaam (Re) iyo Bohriyaam (Bh). 
Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals.
Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Qaybta 6 ee curiye

G 5aad < Guruubka 6aad > G 7aad

Guruubka 6aad waa qeybta 6aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Koroomiyaam (Cr), Molybdenum (Mo), Tungsten (W) iyo Siiborgiyaam (Sg). 

Dhamaantood waxay ka tirsan yihiin Transitional Metals.
Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Qaybta 3 ee curiye

G 2aad < Guruubka 3aad > G 4aad

Guruubka 3aad waa qeybta 3aad ee safafka Diwaanka Curiye.  Ahmed Dhidha wuxuu Ku dhashay degmada kaaraan
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Iskaandhiyaam (Sc) iyo Itriyaam (Y) waa lagu daraa guruubkan, laakiin inta xubinta koowaad ahi waa Lanthanum (La), Aktiiniyaam (Ac), Luteetiyaam (Lu), iyo Lawreensiyaam (Lr). 

Curiyayaashan oo mararka qaar ah dareere, ayaa markey adkeha yihiin leh midab madoow ah. 

Curiyayaasha ku jira guruubkan 3aad dhamaantood waa Transitional Metals.

Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Guruubyada Diwaanka Curiye
Diwaanka Curiye
Qaybta 12 ee curiye

G 11aad < Guruubka 12aad > G 13aad

Guruubka 12aad waa guruub curiye kimiko ee qeybta 12aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Si la mid ah qeybaha kale ee d-block, guruubkan wuxuu ka kooban yahay 4 curiye kuwaas oo kala ah: Sinki (Zn), Kaadmiyaam (Cd), Meerkuri (Au) iyo Kobernishiyaam (Cn). 
Qeybtan waa guruubka ugu dambeeya biraha Transitional Metals ee guruubka d-block.

Sadexda curiye ee si dabiici loo helo guruubkan waa Sinki, Kaadniyaam iyo Meerkuri, kuwaas oo loo isticmaalo jaandiga laga sameeyo xadhkaha korontada, alaabaha elektarooniga sida taleefanka, fiidhiyowga, mobilelada iwm. 

Biraha ku jira guruubkan waxay ka mid yihiin macdan aad u muhiim ah. 

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Qaybta Nitrogen

G 14aad < Guruubka 15aad > G 16aad

Guruubka 15aad ama Biniktojiin (Pnictogen) sidoo kale loo yaqaano Guruubka Nitrojiinta waa guruub curiye kimiko ee qeybta 15aad ee safafka Diwaanka Curiye. 
Guruubkan wuxuu ka kooban yahay lix curiye kuwaas oo kala ah: Nitrojiin (N), Fosforos (F), Aarsenik (As), Antimony (Sb), Bismuth (Bi) iyo Ununbentiyaam (Uup).

Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Pnictogen
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Booron

Booron

Booron (ingiriis: Boron) astaanta (B) waa curiye kimiko oo leh lambar atom shan. 
Curiyaha Booron inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka asagoo ah isku dhisyo badan, laakiin markuu kaligii yahay waa 'Bir La Mood aad u khafiif ah isla markaana leh midab cowlaan ah. 

Macdanta Boron ee carada laga dhex helo waxaa u badan iskudhisyada Borax iyo Kernite kuwaas oo inta badan leh midab madoow ah. 

Iskudhisyada Boron iyo macadanta silika waxaa laga sameeyaa dhalooyinka, muraayadaha iyo quruuradaha. 

Curiye
Diwaanka Curiye
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Falgal
Liithiyaam

Liithiyaam

Liithiyaam (ingiriis: Lithium) astaanta (Li) waa curiye kimiko oo leh lambar atom sadex ah. 
Curiyaha Liithiyaam waa bir jilicsan, khafiif ah markey kaliga tahay, leh midabka naxaasta oo cad, waxayna ka tirsan tahay guruubka 1aad ee Birta Alkali (Alkali Metal) ee jadwalka Diwaanka Curiye. 

Dhinaca kale, Liithiyaam waa birta ugu fudud xaga miisaanka iyo cufka dhamaan biraha oo dhan. Si la mid ah biraha kale ee guruubka Birta Alkali, Liithiyaam waa curiye aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyeyaasha kale. Sidoo kale liithiyaam waa mid si dhaqso badan u ololi karta. 

Sababtoo ah waa mid aad u falgal badan, birta liithiyaam lama helo ayadoo kali ah, laakiin inta u badan waxaa laga hela oogada dhulka ayadoo ah isku dhisyo badan. 

Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Manganiis

Manganiis

Manganiis (ingiriis: Manganese) astaanta (Mn) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan iyo shan ah. 
Curiyaha Manganiis waa bir ka tirsan biraha dhexe ee loo yaqaano Transitional Metalska. Birtan waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo kaligeed ah, midabkeeduna yahay madoow. 

Birta Manganiis waa mid muhiim u ah warshadaha jaandiga, ayadoo marka lagu daro biro kale soo saarta Jaandiga aan Daxaloobin ama (stainless steel). 

Curiyaha Manganiis markay la falgalsho birta fosforos waxaa soo baxa isku dhis loo yaqaano manganesefosfayt kaas oo lagag hor tago daxaleeysiga biraha kale. 
Sidoo kale, markay Manganiistu la falgasho Ogsajiinta waxaa loo isticmaalaa midabeeye ahaan. 

Curiye
Diwaanka Curiye
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Birta Alkali
Falgal
Niyoon

Niyoon (ingiriis: Neon) astaanta (Ne) waa curiye kimiko oo leh lambar atom toban ah. 
Curiyaha Niyoon waa neef ka tirsan guruubka 18aad ee neefaha loo yaqaano Neefaha Gobta (Noble Gases). 

Neefta Niyoon waa mid bilaa midab ah, bilaa ur ah marka heerkulku caadiga yahay, isla markaana leh labinlaab cufka hawada caadiga ah. 
Curiyahan Niyoon waxaa la helay sanadkii 1898 ayaa waxay tahay neefta afaraad ee ayadoo qalalan ku dhex jirta hawada, waxa ka horeeya Nitrojiinta, Ogsajiinta, Aargonta iyo isku dhiska Kaarboob-labo-ogsaydh oo kali ah. 

Iskudhisyo ay Niyoontu ka mid tahay waxaa lagu isticmaala laydhka iyo laambadaha. 

Niyoon wuxuu dareereyaa -246.048 °C (-411 °F) wuxuuna ku qaboojiyaa heerkul kaliya 21/2° hoose.

Tixraac

Curiye
Diwaanka Curiye
Halogen
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Birta Alkali
Falgal
Neef
Noble Gas
Roodhiyaam

Roodhiyaam

Roodhiyaam (ingiriis: Rhodium) astaanta (Rh) waa curiye kimiko oo leh lambar atom afartan-iyo-shan ah. 
Curiyaha Roodhiyaam waa bir, adag, nuuraysa oo leh midabka naxaasta oo dhalaalaysa ama iftiimaysa. 

Roodhiyaamta waxaa la helaa ayadoo ah hal nooc oo isotope ah, kaas oo ah 103Rh. Markay birta dabiiciga ee xorta ah tahay, waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo bir adke ah oo u qaab dhow jaandiga. 
Sidoo kale, waxaa la helaa ayadoo isku dhisyada Rhodplumsite iyo Bowieite ah. 

Curiyahan wuxuu ka tirsan yahay birta loo yaqaano Transitional Metalska. 
Waxayna ka mid tahay biraha ugu qaalisan macdanta laga helo dhulka. 

Roodhiyaamta oo uu helay sanadkii 1803 saynisyahan William
Hyde Wollaston, ayaa waxay adkeysi fiican u leedahay daxalaysiga, waxayna ka mid tahay Biraha Balaatiiniyaamka loo yaqaano. 

Marka lagu daro curiyeyaal kale, 80% Roodhiyaamka waxaa loo isticmaalaa biraha laga sameeyo gaadiidka. 
roodiyam waxa kamid tahay lixda birood ee loo yaqaano PMG taasoo macmaheedu yahay platinum metal group,

Curiye
Diwaanka Curiye
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Birta Alkali
Falgal
Neef
Kobalti

Kobalti

Kobalti (ingiriis: Cobalt) astaanta (Co) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan-iyo-todoba ah. 
Curiyaha Kobalti waa bir, adag, oo laga helo Qolofka dhulka ayadoo ku ladhan macdano kale. 

Kobalti markay kaliga tahay waa bir adag, cuf wayn leh, midabka naxaasta oo casuus ku jiro leh. 

Macdanta Kobalti ku dhex jirto tan iyo wakhtiyadii hore ayaa loo isticmaali jirey isku qurxin iyo in lagu dahaadho walxaha kale. 
 

Curiye
Diwaanka Curiye
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Birta Alkali
Falgal
Neef
Iskaandhiyaam

Iskaandhiyaam

Iskaandhiyaam (ingiriis: Scandium) astaanta (Sc) waa curiye kimiko oo leh lambar atom labaatan-iyo-kow ah. 

Curiyaha Iskaandhiyaam waa bir, adag, oo laga helo Qolofka dhulka ayadoo ku ladhan macdano kale. Iskaandhiyaam waxay ka mid tahay biraha Transitional Metals.

 

Curiye
Diwaanka Curiye
Bir la mood
Isku dhis
Bir
Birta Alkali
Falgal
Neef
Siinoon

Siinoon

Siinoon (ingiriis: Xenon) astaanta (Xe) waa curiye kimiko oo leh tiro atom kontan-iyo-afar ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 18 ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano Noble Gases. 

Curiyaha Siinoon waa neefta bilaa ur, bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo aad ugu liidata falgalka isku dhisyada. 

Siinoonta dabiiciga ah waxay la helaa ayadoo kala ah sideed isotope, kuwaas oo qaar ka mid ahi, sida isotopeka 40Xe, yihiin radioactive khatar badan. 
Isotopeka Siinoon-135 waxaa laga sameeyaa qarax-dhexaadka Nukliyeerka (nuclear fussion). 

Isticmaalada kale ee iskudhisyada Siinoonta laga sameeyo waxaa ka mid ah tooshashka, laambadaha iyo guud ahaan waxyaabaha iftiima. 

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Aargon

Aargon

Aargon (ingiriis: Argon) astaanta (Ar) waa curiye kimiko oo leh tiro atom toban-iyo-sideed ah. Waxay ka tirsan tahay guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano Neefta Gobta (Noble Gas). 

Curiyaha Aargon waa neefta sadexaad ee ugu badan hawada cirka sare ee dhulka. 

Isku dhisyada neefaha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa laxaamada iyo waxyaabaha la dhalaalinayo ee warshadha waawayn. 

 “Architectural Units of the Universe”

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Noble Gas
Halogen
Kiribtoon

Kiribtoon (; ) astaanta (Kr) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodan-iyo-lix ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 18aad ee Diwaanka Curiye iyo neefta loo yaqaano Neefta Gobta (Noble Gas). 

Curiyaha Kiribtoon waa neefta bilaa ur, bilaa dhadhan iyo bilaa midab ah taas oo ka mid ah hawada cirka sare ee dhulka. 

Isku dhisyada neefaha Aargon ku jirto waxaa loo isticmaalaa laambadad dhaadheer, iftiinka kamaradaha wax lagu sawiro iyo siyaabo kale oo badan. 

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Halogen
Noble Gas
Beriiliyaam

Beriiliyaam

Beriiliyaam (ingiriis: Beryllium) astaanta (Be) waa curiye kimiko oo leh tiro atom afar ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano Birta Alkalineta Dhulka. 

Beriiliyaam miisaankeeda iyo adeygeedu wuu sii kordhaa marka ay la falgalsho curiyeyaasha Aayron, Naxaasta, Kobaltiga, Nikelka iyo Alumiiniyaamta ayadoo soo saarta isku dhisyo beriiliyaam awood badan. 

Sababtoo ah miisaankeeda iyo tirada atomkeeda oo hooseeya, Beriiliyaamta waxaa loo isticmaalaa Raajada lagu sawiro feedhaha iyo lafaha jidhka dadka. 

Birta Alkalineta Dhulka
Neef
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Istoroontiyaam

Istoroontiyaam

Istoroontiyaam (ingiriis: Strontium) astaanta (Sr) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodon-iyo-sideed ah. Waxay xubin ka tahay guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano Birta Alkalineta Dhulka. 

Curiyaha Istoroontiyaam waa bir miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka naxaasta oo huruud ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyayaasha ay la kulanto. 

Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, inta badan lama helo atomyo Istarooniyaam oo xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay. 
Isotopeyada qaar, sida 90Sr waa radioactive khatar badan kaas oo laga helo carada dhexdeeda. 

Birta Alkalineta Dhulka
Bir Ma Ahe
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Bir la mood
Curiye
Diwaanka Curiye
Baariyaam

Baariyaam

Baariyaam (ingiriis: Barium) astaanta (Ba) waa curiye kimiko oo leh tiro atom konton-iyo-lix ah. Waa curiyaha shanaad (5) ee guruubka 2aad ee Diwaanka Curiye iyo birta loo yaqaano Birta Alkalineta Dhulka. 

Curiyaha Baariyaam waa bir miisaan fudud leh, dhalaalaysa, midabka naxaasta oo madoow ah leh, isla markaan aad u firfircoon oo si dhakhso badan ula falgasha curiyayaasha ay la kulanto. 

Si la mid ah xubnaha ay la guruubka tahay, lamaba helo atomyo Baariyaam xor ah, mar kasta iskudhis ayay ka mid tahay. 
Macdanta ugu badan ee Baariyaamta laga helo dhulka waa isku dhisyada Barite oo ka samaysan Baariyaam Salfayt (BaSO4) iyo Whiterite oo ah iskudhi Baarium-Kaarbonayt (BaCo3), kuwaas oo labaduba aan ku dhex milmin biyaha. 

 “Architectural Units of the Universe”

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Gaaliyaam

Gaaliyaam

Gaaliyaam (ingiriis: Gallium) astaanta (Ga) waa curiye kimiko oo leh tiro atom sodon-iyo-kow ah. 
Curiyahan oo ka mid ah guruubka 13aad waa bir daciif ah taas oo bir jilicsan, miisaan fudud, midabka naxaasta oo madoow xiga leh isla markaana ah adke kala jabi kara marka heerkulku hooseeyo. 

Birta curiyahan Gaaliyaam oo laga helo qolofka dhulka ayaa mar kasta ka mid ah macdan ka sameeysan isku dhisyo kala duwan, sida iskudhiska gaaliyaam(III) oo ah macdan curiyaha Sinki ku jiro, iyo bauxite oo ku jirto curiyayaal badan. 

Haddii gacanta lagu hayo wakhti fiican, curiyaha Gaaliyaam way dhalaali sababtoo ah barta dhalaalka curiyahan waa 29.76 °C (85.57 °F) oo kali ah. 
Tani waxaaba ka sii dhalaalid og iskudhisyada gaaliyaam ka midka tahay, sida jaandiga galinstan (68.5%
gaaliyaam, 21.5% indiyaam, iyo 10% tin) taas oo leh bar-dhalaalid aad u hooseysa oo ah −19 °C (−2 °F). Bar-dhalaalidani waa mid ka hooseysa barta biyuhu ku noqdaan adkaha ee 0 °C. 

Iskudhisyada Gaaliyaamta waxaa loo isticmaalaa sheeyada Elektarooniga, sida mikrowayfka, infararedhka, iyo furayaasha korontada.

Kiimikooyinka sunta ah, sida cadmium sulfide iyo gallium arsenide, ayaa loo adeegsadaa soosaarka unugyada.

Tixraac

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Turunbo

Turunbo waa ul ka samaysan alwaax ama qori oo la afuufo si ay shanqadh cod muusiko u samayso.

 The Sounds of Music in Ancient Israel

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga