Majeerteen

Maxamed Harti { Soomaali ( Cusmaani: 𐒑𐒖𐒃𐒜𐒇𐒂𐒜𐒒,Laatiin: Majeerteen.  ); ( Carabi: ماجرتين ; ingiriisi: Macherten, Majertain, Ama Mijurtin}  waa Beel kamida beelaha Soomaaliyeed, Ee ugu saamaynta Badan Guud ahaan Bulshada Soomaalida, Gaar ahaan Soomaaliya. Waxay beeshanu Degtaa Gobolada Bari, Nugaal, Mudug, Jubbada Hoose, iyo Gobolka Doolo, Ee Soomaali Galbeed.

sidoo kale waxay Degaan Meelo kamida Dalka Cumaan.

Taariikh Kooban

1890-kii Majeerteen oo 700 ilaa 800 oo qori u diray GeriKoombe, si ay Harar oo dhibaato badan ku haysay isaga difaacaan. 

Ninkii Ingiriiska xeebaha Soomaaliyeed u joogay bay ka idan dalbadeen in ay ciidan lug ku geeyaan Berbera ka dibna ay Saylac doon ku tagaan, dabadeedna ay Harar u lugeeyaan. Waxa uu leeyahay “waan ku qoslay waxaanna isku dayay in aan u sharxo in waxani nacasnimo tahay.” 

Hubkii waxa ay mariyeen dhulka oo waxa ay ka gudbiyeen carro Ogaadeen iyada oo wadaad wado si aan loo qashqashaadin.

Macluumaad Guud

Waxay dhalasho wadaag yihiin beelaha Warsangeli, Dhulbahante, Dishiishe, iyo beelo kale, oo dhamaan wada Ah ilmo Harti, Koombe, kablalax, Daarood.

Waxay beeshu Degtaa Magaalooyinka Garoowe, Boosaaso, iyo Gaalkacyo. -iyo inta u dhaxaysa- oo dhamaantood Caasimado u ah Gobolo kamida 18 kii gobol ee Soomaaliya.
Waxay sidoo kale beeshu degtaa, Magaalada kismaayo, Iyo Dalka Cumaan, 

Waa beel kamida Qabaa'ilka soomaaliyeed, ee ugu saamaynta Badan Soomaaliya, haday noqoto siyaasad ahaan, dhaqaale, ahaan iyo bulsho ahaanba.

marka laga hadlayo beelaha soomaalida Beesha Majeerteen waxay ku dhex leedahay miisaan Xoog leh. 
in ay heer sare ka gaaraan miisaanka siyaasada, iyo dhaqan dhaqaalaha bulsheed ee soomaalida waxaa ku sababayn karaa inay yihiin dad aad isugu duuban, midaysan, aadna u qaddariya isimadooda iyo madaxdooda

Beesha Majeerteen, Waxay isku darsatay oo ilaahay ku manaystay arimo badan oo dhif iyo naadir ay tahay in mid ama labo kamida beelaha kale ee soomaaliyeed laga helo.

Waxaana kamida:

  beeshan Gumaystihii ka hor waxaa u dhisnaa labo dawladood oo quwad leh kana talinayay bariga, bartamaha ilaa gobolka hiiraan ee dalka soomaaliya, iyo qaybo ka mida dawlad deegaanka.

 beeshan waxay maamushaa oo u shaqaynaya laba dekedood oo caalami ah, waa Dekedda boosaaso Ee G. Bari iyo Dekedda Garacad ee G. mudug.

 Waxa maanta u shaqaynaya laba Airport oo Caalami ah oo diyaarado waawayni kasoo degi karaan, waa garoonka boosaaso international airport, iyo Gen. mohamed Abshir airport ee Magaalada garoowe. waxaa kaloo la filayaa in garoonka Gaalkacyana dhawaan dhismihiisa la bilaabo.

 Waxaa dhulka ay beeshu degto Isugu yimaada Labada badood ee badwaynta hindiya iyo badda Cas, Taas oo ka dhigan in beeshu gacanta ku haysto Ama degto Labada badood ee soomaliya leedahay. Taasi oo ayan jirin beel kale ee arintaas la wadaagta.

 Majeerteen-ku waxay degaan xeebta Min Garacad illaa Boosaaso Oo dherer-ahaan Gaaraysa in ka badan kun Kiiloo Mitir. Taasoo ka dhigan  sadex meelood hal Meel Guud ahaan xeebta soomaalida, oo la micno ah inay yihiin Qabiilka ugu xeebta dheer guud ahaan soomaalida iyo guud ahaan Geeska Afrika.

 Waxaad si nabad ah ugu kala safri kartaa min gaalkacyo to Caluula, in ka badan 800 KM, adigoo aan la kulmin wax amnigaaga, naftaada, iyo maalkaagaba khatar galinaya Habeen iyo maalinba.

isku soo wada duub, Arimahan waxa ay miisaan wayn siiyeen beesha Majeerteen.

DEEGAANKA

KHAYRAADKA

Deegaanka Beeshani degto waa deegaan balaaraan, Cimillo kala duwan, Dabeecad kala Gedisan, Mudug iyo bari iyo Nugaal iyo wardheer-na aysan isku ciid ahayn. waana mid kamida deegaannada ugu hodansan Geeska Afrika, Waxaana laga heli karaa Nooc kasta oo khayraad Ah oo laga helo dhulka Soomaalida. iyo waliba waxyaabo u gaar ah oo aan laga helin deegaannada kale ee dadka Soomaalidu degaan.

Soomaalida Qaybtood waxaa macquul ah in ay aaminsanyihiin in deegaannada Barigu yihinin Deegaanno Saxare ah, oo aan waxba laga beeri karin. balse Arrintaasi waa khalad, Ma jirto Meel kamida Dhulka soomalida oo aan waxba laga beeri karin. Dhulka bariguna waa kamid wax walba oo Dhulka soomaalida laga beeri karana waa laga beeri karaa, lkn Dadka deegaanka ayaa inta badan Xoolo raacato ah oo aan beeraha Ahmiyad Badan siin.

Sida Caadiga ah Dadka Deegaannada Bariga Dega waxay u kala Qaybsanaayeen sadex Qaybood oo qayb waliba ay si gaar ah u noolayd.

Qaybta 1aad uguna badan waxay yihiiin/ahaayeen-na Xoolo dhaqto Raacato ah, waana majooratiga Dadka Deegaanadan Daga, iyo waliba badanka Dadka Soomaalida.

Kooxda 2aad waxay ahaayeen Dad Tujaar badmaaxyo ah, Xeebaha deggan Xiriir Ganacsi-na la lahaa Carabta, Faarisiyiinta, Hindiya, Shiinaha, iyo waliba Caalamka si guud.
Dadkani inkastoo Kooxda hore ka yaraayeen, LKN badanka waxay ahaayeen dad ilbax ah, waana Dadka mar waliba Samaynayay Xadaaradihii iyo dawladihii ka Kacayay Deegaankan Bariga, laga soo bilaabo Xadaaradii Banti(Punt) ee jirtay Xiligii faraaciimta, iyo Tobonaan xadaaro kale oo lumay maadama aynaan wax Qori jirin- ama aan wax Qori jirnay Lkn dadka wax Qora Ay yaraayeen Wixii ay qoreenna badanka ay iska lumeen-, ilaa laga soo gaarayo Saldanadihii jiray Gumaystaha Ka hor.
(Dabcan-na waxaa soo hoos Gelaya Kooxdan Kalluumaysatada)

Kooxda 3aad-na waa Beeralayda, Kooxdani  wat yartahay, waxaana soo hoos gelaya beeralayda Fooxa, xijiga, beeyada, Iyo Timirta. iyo Noocyada kale ee Dalagga.
Dhulka bariga waxaa laga helaa Beeraha ugu badan Ee laga beero Timirta Guud ahaa Geeska Afrika.

Deegaanka Geesoley, Waa degaan hoos taga degmada Murcanyo ee Gobolka bari. Waxaana ku taal Beer-timireedda Ugu weyn Geeska Afrika.  Maxamed Maxamuud Oo ka mida Dadka deegaanka oo  u warramay Astaan Tv oo warbixin Ka diyaarisay Beeraha Timirta ee Geesaley Ayaa u Sheegay: In Beertaas ay warbixinta ka Diyaarinayeen Dhererkeedu yahay 6Km Halka Ballaceedu Yahay 2Km Ayna ku yaalaan Inta u dhaxaysa 35kun illaa 40kun oo Geed Timireed.
Waadna Dareemi kartaa Baaxadda ay ku fadhido Beertaas oo kaliya( oo aysan Ku jirin Beeraha kale ee deegaanada kale ku yaal), Hadii maalgalin Fiican ay heshana Ay ku filnaan Karto Soomaaliya iska daayee Guud ahaan Dalalka Geeska Afrika.

Sidoo kale waxaa iyana Jira Beeyada Oo dad badani ku tiirsanyihiin loona iib Geeyo Dalalka Caalamka.

Si kooban Deegaanka beesha majeerteen waxaa laga helaa Noocyo kala duwan oo khayraad ah, ayna ugu horeeyaan Afarta Meesi xoolaad, Xijiga, Beeyada, Beeraha Timirta, Beeraha Dalagyada Kala duwan, Noocyada Kaluunka iyo khayraadka Dabiiciga ah ee Badda Cas iyo tan Hindiya, Macdanta Noocyadeeda kala Duwan.
waana wax qof kasta oo Soomaali ah uu leeyahay Cidina aysan ka sheegan karin, maaha wax beeshan u gaar ah.

waxaana aaminsanahay in qof kasta oo Soomaali ah Oo Halkaa taga Uu xor u yahay in wuxuu doono uu ka samaysan karo Khayraadkaas, Aniguna aan ahay Qof aan si khaas ah beeshan kasoo jeedin Lkn Kusoo dhex koray, Garanayana waxay galaan iyo waxay Gudaan. Ma aaminsani in qof Majeerteen ah uu iga Xigo ama iga sheegan karo. Taasna waxaa Sabab u ah Gobonimada ay beeshan ku caan baxday. Horayna waatuu Abwaan Reer Sh. Isxaaq  Gabay dheer uu lahaa Majeerteen-na ku amaanayay uu yiri:

...
Waxaan hadal kusoo Goynayaa, Ama kusoo Gaabshay.

Anigoon Gedaafiyo Afxumo, Qolana Gaarsiinin.

Somaalida markaan kala guroo, Gees walba u eegay.

Gobonimadu Hoygeedu waa, Guri Majeerteenee.

BEDKA AMA MASAAXADA

Dhulka ay beeshu ka Degto Soomaaliya waxa uu masaaxo ahaan gaarayaa 120,000Km². Taasoo Kadhigan 19% Guud ahaaan bedka soomaaliya oo Gaarayaa 637,000km. Ama si kale hadii loo dhigo shan meelood oo meel DHulka Soomaaliya ayay beeshu Degtaa.

Tani waxay muujinaysaa inay tahay beesha ugu deegaanka Ballaaran Gabi ahaanba beelaha daga Soomaaliya, Marka laga reebo deegaanada ay Kiinya iyo itoobiya haystaan.

Marka laga tago Shanta qabiil ee Soomaali oo idil u kala baxaan, oo hoos faracyada loogu daadego, waxay beelaha soomaalidu u kala baxaan ilaa 15 qabiil oo deegaano balaaran ka dega dhulka Soomaalida. Marka laga hadlayo Beesha ugu dhulka wayn Deegaanada Soomaalida Waxaa aan shaki ku jirin inay tahay beesha daarood oo degta  ku dhawaad labo meelood oo meel dhulka soomaalida. marka se hoos loosii dego oo loo tago qabaa'ilka beelaha waawayn ka Farcama, Qabiilka ugu dhulka wayn deegaanada Soomaalida waa Beesha Ogaadeen,  Deegaanada Xeebta Teedsan-se marka laga hadlayo waxa Guud ahaan Soomaalida  Dhulka ugu balaadhan ee Xeebaha Teedsan Deggan Majeerteen.

Lkn, Marka aan soomaaliya ka hadlayno Deegaan ahaan waxaa ugu dhul wayn Majeerteen Oo dega sida aan horay usoo sheegnay shan meelood oo meel soomaaliya oo idil, Halka 14 ka qabiil ee waawayn ee soo haray ay kala qaybsanayaan 4-ta meel ee soo haray.

Majeerteenku, waxay degaan Gobolka bari oo ahaa gobolka ugu wayn 18kii gobol ee Soomaaliya, waxay kaloo gabi ahaanba degaan gobolka Nugaal, waxay kala bar ka deganyihiin Gobolka Mudug.

Deegaanada Ay degaan Sida aan Soo sheegnay Waxay Gaarayaan 120kun oo Km².

Arrintanina waa mid kamida sababaha ay beesha Majeerteen saamaynta Xooggan ugu leedahay Siyaasada Iyo jiheynta Masiirka Soomaaliya.

Sayid maxammed Iyo Abaanduulihii Daraawiishta

Qisada Sayid maxammed Cabdiile xasan iyo Abaanduulihii Daraawiishta (abshir dhoorre). Saaxiibtino, Daacadnimo, Nafhur-nimo, kalsooni.
Qiso ka cajiibsan oo soomaali ka dhex dhacday wali ma Arag.

Sayidku wuxuu ahaa mid ka mida halgamayaashii soomaaliyeed ee wax walba u huray mar un siduu u arki lahaa Soomaali xor ah oo aan Saancadde yurub kasoo duulay hoos tagaynin.

Waxaa la oran karaa waa qofka inta la hayo Taariikhda soomaalida ugu muhiimsan uguna mudan ee soomaali u soo halgamay. Xataa axmed guray waxaan aaminsanahay in sayidku ka miisaan wayn yahay. 
Maxaa yeelay marka la isku eego duruufaha iyo xiliyada ay kusoo beegmeen, cida ay la dagaalamayeen, Awooda ay haysteen, Cida kasoo horjeeday iyo waxyaabo kaleba waxaa si fudud u qiimayn kartaa cida Duruuf adag iyo Caqabado badan ka tallaabsatay.

Si fudud, imaamku waxa uu dhaxlay dawlad dhisan oo nidaamkeedu u dhamaystiranyahay, waxa uuna la dagaalamayay xabashi, waxa uu kusoo koray nolol dagaalyahannimo, askarinimo, iyo dawladnimo. Waxaa la socday dhamaan muslimiinta Geeska Afrika (Soomaali, Canfar, Oromo, iwm.)
Halka sayidku uu ku dhashay baadiye, Noloshiisa intii badnayd uu kusoo qaatay Wadaadnimo, waligiisna uusan istaagin meel dagaal, Dawladnimana uusan hoos harsan.
Hadana Caqabadahaas oo dhan inta ka gudbay ayuu isagoo hal Qof ah Dawlad asaasay, kadibna isagoo dhowr kun oo soomaali ah wata ayuu la dagaalay Ingiriis, Talyaani, Xabashi, iyo Soomaali badan.

Dad badan baa jira oo  isku daya inay sayidka suurad xumeeyaan, balse wax lala yaabo maahan oo xiligii uu noolaaba dad baa jiray ingiriisku naas-nuujin jiray berberana fadhiyay oo Sayidka har iyo habeen  maagi jiray. Kuwanina waa la mid uun Balse wax ay badali karaan baan jirin.

Aan u soo laabto Sayidka iyo Majeerteen, Marka laga soo tago xifaaltankii dhex yiil sayidka iyo  boqorradii majeerteen oo ka baqayay in dawladahooda sayidku ka qaado. 
Hadana waxaa halkan kusoo gudbin doonaa mid kamida Qisooyinkii ugu wanaagsanaa ee dhex maray Sayidka iyo dadka u dhashay Reerkan.

Abshir Dhoorre waxaa uu ahaa Abaanduulihii daraawiishta, Waxa uu ahaa la taliyaha Sayidka, mid kamida dadka uu ugu kalsooni badanyahay, Marka laga soo tago Qoyska sayidka Abshir dhoore waxa uu ku jiray dhowrka qof ee ugu awoodda badan daraawiish dhexdeeda, haduusanba Kan ugu horeeya ahayn. Dabcan waxa uu ka mid ahaa Khusuusiga, waxaana lagu tilmaami karaa Darwiishkii ugu daacadsanaa daraawiishta Sayidka.

Waxa uu qabay Gabar uu dhalay sayidka, halka sayidkuna qabay abshir Dhoorre walaashii.
Dad badan oo waxaa jiray Madaxdii Daraawiishta ahayd oo markii duqaymihii diyaaraduhu bilaabmadeen, Daraawiish ka tagay. Lkn Abshir dhoorre  iyo dhowr qof oo kale ayaa sayidka kusoo haray taasoo ku tusinaysa sida uu sayidka u Aaminsanaa.

Buugga: Taariikhdii Daraawiishta iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xasan –  ee uu qoray Aw-Jaamac Cumar Ciise. Bogga 270-271Waxaa ku qoran. 

" Sayidka iyo boqollaal Daraawiish ah oo goor subax ah fadhiya meel xaysin ama xagi ah oo daar laga dhisaayey oo toggaa Midhashi daantiisa Koonfur ah ayay bamkii ugu horreeyey ku tuurtay. Nin la taliye u ahaa oo dawladda Turkigu xarunta u soo dirtay oo Sayidka la fadhiyey ayaa sheegay oo wuxuu yiri, “Sayidii dayuurad weeye meesha inaga kici.” Waxay halkaa ku dileen dad tiradooda 30 lagu qiyaasay, waxase hadiyo jeer la sheegaa, Caamir-Cagoole oo Sayidka adeerkiis ahaa, iyo Af Qarshe.

Dayuuradda wareeggeedii labaad ayaa koox Daraawiish ahi rasaas ku rideen. Waxa la sheegay in dayuuradda xabbad lala helay, dabadeedna ay Ceeldheer ku dhacday. Daraawiishi waxay sheegtay in rasaastoodii jikraha ka dhacaysey ay dayuuraddaas waxyeello u geysatay, dhiciddeediina xabbaddaasi sabab u ahayd. Hase ahaatee, Ingiriisku wuxuu sheegay in dayuuraddaas mishiinku ka xumaaday, dabadeedna ay halkaas ku dhacday.

Sayidka iyo wixii ag joogey waxay ku carareen daartii la dhisaayey. Ma qiyaamihii baa kacay? Ma adduunkii baa qarxay? Ma buunkii baa la afuufay? Qayladii baa willatay; qararkii baa daryaamay. Meel la galo iyo meel cid qarisaa la waayey. Markii la wareeray Sayidkii iyo raggii gaarka ka ahaa waxay galeen godka Xeela, waa meel irrid keliya leh oo dusha sare ka daboolan oo lagu xarbiyi karo, hase ahaatee, welwel iyo cabsi baa Eebbe ku riday. Nin waliba harkiisii buu ka diday, ama haadkii buu ka cararay.

Habeenkaasna xaruntii waxaa ka tegey rag badan oo madaxdii Daraawiishta ka mid ahaa, waxaa laga tilmaami karaa Ismaaciil Mire, Xirsi Jeedlade, Xirsi Cartan, Ducaale Ileeye iyo rag kale.

Habeenkii bishu 24ka ahayd ayaa waxa la soo sheegay in ciidankii lugta ahaa kaabiga u jiro oo berrito soo weerari doono, isla markaa waxa la soo qaaday inaan naf-ku-dirir mooyee dagaal kale la awoodin, meesha ay joogaanna fadhi lahayn, maxaa yeelay waxay joogaan meel buur ah oo waxa laga yaabaa in la hareereeyo oo meel ay ka baxaan waayaan, dabadeedna ay halkaa ku go’doomaan. Sidaa daraaddeed, ayaa waxa lagu tashaday in meeshaa khatarta ah laga baxo oo Nugaal iyo dalkii la yiqiin oo markii hore laga soo guurey loo qaxo. Habeenkii baa Sayidkii iyo wixii raaci karey Xeela ka baxeen oo Taleex u kaceen."

Ingiriisku waxa uu weeraray Taleex halkaas oo uu dayuurado iyo ciidan lug ahba ku weeraray.
Sayidku waxa uu halkaas ka baxay Goor galabnimo ah Halka cadawgu ka war helay habeenkii, in sayidkii baxay.

Markuu sayidku in muddo ah socday waxa uu ka leexday Dadkii badnaa ee la socday isaga oo kaxaystay Dhowr qof oo uu ku kalsoonyahay.

Buuga Taariikhdii Daraawiishta iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xasan – Aw-Jaamac Cumar Ciise. Bogagga 275-276 waxaa ku qoran 

"Sayidkii wuxuu habeenkii xaasaskii iyo dadkii qaxa ahaa dhex socdaba, subaxdii buu dhinaca galbeed uga bayray, isagoo koox Daraawiishi la socoto. Kooxdaa waxa laga tilmaamay Abshir Dhoorre, Cismaan Boos, iyo laba gabdhood oo walaalihiis ah.

Waxa la weriyey dadkaa qaxa ahaa socodkoodii waa la kala duway oo waxa loo qaybshey dhawr waddo oo kala duwan, hase ahaatee isbarbar socota sidaana waxa loo yeelay in cadowgu garan waayo meeshuu Sayidkii maray oo ku wareero.

Ciidankii Ingiriiska wuxuu raacdo ahaadaba markuu arkay raadka leexday ayaa koox sarkaal caddaan ahi wato raadkii leexday raaceen, ciidanka badnaana budulkii weynaa raacay. Qoladii yarayd markay Sayidkii iyo raggii la socdey kaabiga u jiraan ayay ka soo noqdeen. Daraawish haatan Ceerigaabo ku nool oo la yiraahdo Cabdi Warsame, laguna naanayso Cabdi Dheere wuxuu yiri, “15 sano ayaan qusuusidda Daraawiishta ka mid ahaa, 6 bilood markaa ka horna xaruntaan ka baxsaday, aniga iyo Cabdi Nuur Xiddig, xagga dalka iyo dadkaba aqoon baanu u lahayn. Sida Daraawiishi u dagaallanto iyo xirribahooda iyo xeeladaha Sayidka waa niqiin, maamulkii lagu dagaal galay annagaa soo samaynay, ciidanka Ingiriiskana annagaa garwade u ahayn, galabtaa in Sayidka la qabtana aad baannu u jeclayn, fardahay ku joogeen oo faanadoodii qiiqii ka baxaayo markaannu aragnay, qiyaastana aannu isleennahay dhir qaydar ah ayaa idinka qarinaysa ayaa gaalkii na watay wuxuu yiri, “Innaga celiya.” Markaa waxaan xusuustay galab galbaha ka mid ah annagoo Taleex joogna ayaa Sayidku wuxuu yiri, “Anigu gacanta Rabbi baan ku jiraaye wixii igala baxa ayaan eegayaa.”

Col weyne wuxuu ka dhacay raadkii iyo budulkii, daba socdaba duhurkii buu ku gaaray dooxda Waw oo magaalada Garoowe ka xigta dhinaca waqooyi galeed. Dagaal xun baa meeshaa ka dhacay oo dadku ku hoobtay, dadka galabtaas la laayey waxa ka mid ahaa 40 carruur ah oo 7 wiil oo Sayid Maxamad dhalay ka mid yihiin, Xaaji Suudi Shabeelle, Ibraahim Buqul, Obsiye Seed, Fitawaraari oo Xabashi ah oo Dariiqada joogey iyo boqollaal qusuusidii Daraawiishta ka tirsanaa. Wixii dad ahaa ama duunya ahaana gacanta gaalka ayey galeen.

Sayidkii iyo kooxdii la socotay waxay galeen buuraha Boocame iyo Biratable. Abshir Dhoorre oo maalintaa ku joogey faras la oran jirey Shaluumaray oo hadba gees u wiifinaaya, si uu dadka firdhadka ah ama habqanka baxsadka ah oo dayuuraddu waalisay isugu soo urursho dad iyo duunyo wixii maalintaa gaalku qabtay, wixii la diley maahee wixii kale waxa la geeyey Qawlo; hooggii maalintaa meeshaa ka dhacay wixii dad la laayey ama darxumo lagu falay wixii daar burbutay ama degel rogmaday, wixii duunyo la dhacay ama adduun la mooraduugay, afna lagama sheegi karo, qalinna laguma qori karo maahugii Daraawiish haystey galabtaasuu wareegey."

Buugga Taariikhdii Daraawiishta iyo Sayid Maxamed Cabdulle Xasan – Aw-Jaamac Cumar Ciise. Bogagga 303, 304 ,305, 306 waxaa ku qoran "oo afartii nin ee buurta Sayidka la fuulay ka mid ahaa wuxuu yiri, “Sayidka hilibkii iyo culayskii baa ka batay oo markaanu buurta fuuleyney Abshir Dhoorre iyo Cismaan Boos waa garab galeen, anna waa badhi taaraayey.” Wuxuu yiri, “Markaanu buurtii indha indhaynay Sayidku intuu cabbaar aamusay oo hamiyey buu wuxuu yiri, ‘Halkan dhaafi mayno, berrina xoolaa inoo imanaya, waa inaynu buurta illin laga soo koro u samaynaa, dusheedana laba daarood ka dhisnaa.’ Sidaasaannu Iimey ku degney laba daaroodna looga dhisay. Waa meeshii ugu dambaysey oo Daraawiishi Qalcad dagaal ka dhisato, magacoodana ugu dambeysey.” " 
"
GEERIDII SAYIDKA

Horay waxaannu u soo sheegnay in guddoon lagu gaaray labo qalcaaood oo dagaal in laga dhiso buurta Iimey dusheeda, illin laga galana loo sameeyo. Markaana qalcad Sayidka looga dhiso buurta dusheeda. Iyado laysla oggolaaday taa in la meel mariyo, hawshiina lagu dhex jiro ayaa goor subaxa Sayidku laba nin kaxaystay oo wuxuu tegey meel webiga jiinkiisa ah oo meesha daarta weyn laga dhisayo aan ka fogeyn. Wuxuu damacsanaa inay labadaas nin gooyaan labo geed oo siiq ah oo webiga jiinkiisa ku yaal si daarta lagu qori saaro.

Iyadoo labadii nin geedkii goynayso, Sayidkiina ag fadhiyo oo dheri labada nin meseggo ku karsanaayeen hadba isku raacinaayo ayaa xanuun yar oo caajis lagu tilmaamay qabtay. In kastoo cabbaar uu is adkeeyey mar dambe ayuu kor u soo baxay oo wuxuu galay aqalkiisa, ka dibna waa jiifsaday, nimankii gaarka ahaa wuxuu ku yiri, “Yaan la ii iman,” hase ahaatee, duhurka dabadiisii ayuu u yeeray laba gabdhood oo walaalihiis ahaa Jamaad iyo Rooxo oo wuxuu u sheegay in xanuun hayo, casarkii markay ahaydna wuxuu u yeeray Abshir Dhoorre. Wuxuu ku yiri, “Galabta culays baa i saaran ee Daraawiishta kala maamul.”
Makhribka gadaalkiisiina labadii gabdhood buu iska diray oo wuxuu yiri, “Abshir Dhoorre ha ii yimaado.” Sida la weriyey Abshir wuxuu u tegey Sayidkoo naftu deysey. Markuu hubsaday inuu meyd yahay intuu maradii ku awday oo aqalkii daaha u rogey ayuu labadii nin oo gaarka ahaa ku yiri, “Aqalka yaan cidi gelin.” Isla markaas wuxuu u yeeray dhawr nin oo qusuusidii Daraawiishta ka mid ah si uu arrinta ugu sheego. Raggaas waxa laga tilmaamay Sheekh Yuusuf Cabdille, walaalkiis iyo Xuseen Faarax “Dhiqle” iyo Aw Cabdille Ibraahin, haddii adoo meel saymo ah jooga arrin culusi jilibka ku soo saarto oo talo kugu barraahsato waxaad cuskataa ragannimo calool adayg iyo labo kelyood. Sideedana Daraawiishi waxay ahaayeen niman calool adag oo yuhuun leh, in yar ka dibna waxay u yeereen dhawr nin oo tabar iyo farsamo aqoon la bidaayey, in warku dibadda uga baxana way ka af-haysteen. Isla markaana waxay ka hawl galeen xabaashii. Qalcaddii la dhisaayey oo markaa qorisaar joogta dhexdeedii ayay qabri ka jeexeen, in kastoo meeshu dhagax ahayd. Markay nin jooggi arooriyeen bay hoos qabrigii ka soo dhiseen, markaasey kafneen oo iilkii jiifiyeen, dabadeedna ku qori saareen, dabadeedna kuud hal mitir le’eg ka dul dhiseen, kolkaasay albaabkii dibadda uga baxeen oo daartii oo dhan malaaseen. In kastoo dadkii dusha sare joogey mooyee aan dadkii hoos degganaa geerida Sayidka ogaan, subaxdii bay dadkii u sheegeen

Ummaddii Daraawiish ku abtirsan jirtey oo maalintaas meeshaas joogtey wexey noqdeen laba meelood:

1. Wixii reer Shiikh Cabdille ahaa iyo dadkii aan ka hari karin waxaa loo raray Gindhir iyo gurigii reer Daadhi, had iyo jeerna waxa la yiraahdaa Sayidkaa ku dardaarmay, oo wuxuu yiri, “Xaasaska waxaan ku ogahay reer Daadhi,” halkaasoo ilaa dhowaan dad badan oo reer Cabdulla Xasan ahi ku dhaqnaayeen.

2. Intii kale nin Bari iyo Nugaal u kaca iyo nin webiga Shabeelle hoos u qaada oo Talyaani u galay, nin waliba meeshii ay la ahaatay ayuu nafta la aaday.

Sayid Maxamad sidaasuu ku god galay, isagoo aan gumeysiga gacantiisa gelin, dhaqdhaqaaqii Daraawiishtu halkaasuu ku dhammaaday, guubaabadii Sayidkana waxa ugu dambeeyey gabayga la baxay Dardaaran, aan soo qaadanno tuducya ka mid ah gabaygaas wuxu yiri:

Dadow maqal dabuubtaan ku iri, ama dan how yeelan
Ama dhaha darooryiba jiryaye doxorka yeelkiisa
Nin ragey dardaaran u tahay, doqon ha moogaado.
Dow lagama helo gaal haddaad, daawo dhigataane
Waa idin dagayaa kufriga, aad u debcaysaane
Dirhankuu idiin qubahayaad, dib u goysaane.
Marka hore dabkuu idinka dhigi, dumar sidiisiiye
Marka xigana daabaqadda yuu, idin dareensiine
Marka xiga dalkuu idinku oran, duunya dhaafsada e.
Marka xiga dushuu idinka rari, sida dameeraayee
Mar haddaan dushii Adari, iyo Iimey dacal dhaaftay
Maxaad igaga digataan beerruu, siin la soo digaye."

Ilaahay ha u naxariisto Sayid Maxamed si sharaf leh iyo nafhurnimo leh ayuu soomaali ugu halgamay, Si sharaf leh ayuuna u geeriyooday isagoo aan cadaawe gacantiis galin, Si sharaf leh ayuuna dunida u macsalaameeyay si sharaf lehna waa loo Aasay.

Maqaalkan yar waxa uu inoo Cadeynayaa saaxiibtinimadii Ka dhexeysay Sayid maxamed iyo Abaanduulihiisii Abshir dhoorre. Xiligii uu sayidku baraaraha ku jirayna Garabkiisii midig ayuu u ahaa, xiligii loo itaal sheegtay ee Dayuuradaha loo Adeegsaday,Madaxdii Daraawiishna badankood cidleeyeen, abshir dhoorre cidla ugama tagin ee meel walba oo sayidku aado waa uu la socday, Ilaa alle oofsaday. 
Sayidkuna daacadnimada Abshir waa la socday taana waxaa daliil u ah Iyadoo walaaladiis joogaan Ayuu markuu xanuunsaday amray in abshir dhoorre Daraawiish sii maamulo. Halka markay u cadaatay in wakhtigiisii la gaarayna Qofkii ugu danbeeyay ee uu yiri ha la iigu yeero uu abshir dhoorre Noqday, waxaana aaminsanay abshir dhoorre hadii uu sayidka inta uusan dhiman gaari lahaa inuu u dardaarmi lahaa inuu la wareego Hogaanka Daraawiishta balse alle ma qadarin, oo inta uusan gaarin ayaa sayidka alle oofsaday.

Siyaasadda iyo Taariikh-da

beesha Majeerteen waxaanu dhihi karnaa, Beel ahaan waa beesha Kaalinta koowaad kaga jirta siyaasadda Soomaalida 150kii Sano ee la soo dhaafay marka aanu eegno, iyo Doorka iyo saamaynta ay Kulaheed oo aanu hoos ku falanqayn Doonno.

Qarnigan Maanta la Joogo, Siyaasaddu Waa Shay aad u muhiim ah, oo dhamaan Quwadaha dunidu ku  kala tartamaan Sida ay u dhisi lahaayeen siyaasad wanaagsan, oo ay ku kala kasban karaan dawladaha faraha badan ee maanta Dunida ka jira.

Dagaal iyo juujuub in wax lagu raadsado waxaa u danbaysay Dagaal-Kii 2aad ee dunida, Taasoo la ogaa masiibadii ka dhalatay iyo malaayiintii ku naf waayay. Iyagoo taa ka duulaya, labadii quwadood ee ugu waawaynaa Dunida waa USA iyo USSR ee waxay ay xoogga saareen in dalalka ay qaab siyaasadeysan kusoo galaan, oo midiba midka kale inta dal uu ka xigtaysan karo uu ka soo soocdo. Taasoo sababtay Dagaalkii Qaboobaa. Dagaal dhacay iyo xabad la riday toonna ma jirin e, waxa la isku dagaalayay waxay ahayd siyaasad. taasoo ugu danbayn siyaasadii maraykanka ay ka xoog badatay tii Midowga Soofiyeeti, sababtayna in USSR loo kala jaro illaa dhowr iyo toban dawladood iyadoo aan hal xabo lagu ridin.

Dal kasta Dalka uu ka siyaasad Wanaagsan yahay, wuu ka saamayn, Saaxiibbo, Degnaan(istiqraar) iyo Hormar badan-yahay.

Shakhsi Kasta-na, Shakhsiga uu ka siyaasad Wanaagsan-Yahay Wuu uga Rajo Fiicanyahay dhanka dawlad-nimada iyo In uu kasbado bulsho badan oo isaga Aragti ahaan la dhacsan.
Tusaale dhanka soomaalida waxaa noogu filan madaxweyniihii hore ee Dalka M. farmaajo.

dhanka dalalka dibaddana Waxaa tusaale noogu filan Dalka Turkiye. 20sano meesha uu taagnaa iyo maanta meesha uu taaganyahay  waa kaaf iyo kala dheeri. Maanta waynu wada ognahay saamaynta Turkigu uu dunida ku leeyahay xattaa Quwadaha waawayn baa siday u soo kala dhawaysan lahaayen ku kala tartama, Taasna waxaa sabab u ah siyaasadda Cajiib ah ee uu ku dhaqmo Madaxweynaha Dalkaas R. T. Erdogan.

Beesha Majeerteen aan usoo laabtee Siyaasadda Soomaaliya Saamayn aad u xoogan oo qof waliba dareensanyahay Ayay ku leedahay kuna lahayd Gumaystihii kahor, iyo kadib-ba. burburkii ka hor iyo kadib-ba.

Hadana sidaas oo ay tahay, marnaba hamar looma madax banayn bal in dalka ay meel un ku Hubsadaan oo meel wanaagsan gaarsiiyan. Laba madaxweyne oo beesha kasoo jeeda ayaa dalka soo maray midi marka uu labo sano oo kaliya hayay ayaa la Iqtiyaalay, Waa madaxwene Cabdirashiid e. waxaana la sheegaa in dilkiisii ay ka danbeeyeen saraakiishii kacaanka.
Halka midka kalena waa M. Cabdullaahi Yuusuf ee markii uu dalka Fagaarayaasha Caalamka Geeyay, Madaxtooyadii dalka uu noqday Qofkii ugu horeeyay ee fariista, Inta uusanba saldhigan lagu bilaabay Mooshinno, Qulqulatooyin iyo kacaammo. Taasoo ugu danbayn uu meeshii u banneeyay.

GUMAYSTIHII KA HOR

Inta uusan dalka Soo Galin Gumaystihii Caddaa, Beeshani waxay maamulaysay Ku Dhawaad 65% Soomaaliyadii Talyaaniga. Waxaana ka jiray Laba dawladood Oo nabad gelyo ku naalloonayay bulshaduna kuwada noolaayeen. kana Talinayay Min Boosaaso Illaa Beledweyne Gobolka Hiiraan, inta u dhaxaysa.

GUMAYSTIHII KADIB

Inkastoo markii hore labadan Dawladood ay isku dayeen in ay iska difaacaan Talyaanigii Soo qabsaday inta badan koonfurta soomaaliya, hadana waxaa xaqiiq ahayd si kasta oy u adkaystaan in aysan marnaba libin wayn ka gaarayn Talyaaniga oo kamid ahaa 5ta Quwadood ee ugu xooggan Dunida, Taasoo ay sii dheereyd Talyaaniga oo adeegsanayay siyaasad Qaab-daran oo ahayd qaybi oo xukun uu iskaga hor keenayay Qabaa'ilkii halkaa kuwada noolaa iyo waliba isagoo gubayay Magaalooyinka waawayn Ee bariga ku yaal isagoo dhowr magaalo oo ku yaallay gobolka bari dhulka la simay, Waxay ahaayeen magaalooyin xaddaaradi ka jirto balse maanta waa magaalooyin yaryar oo ku yaalla xeebaha gobolka bari.

 1926-dii l, Magaalada Baargaal Ayaa Noqotay Meeshii U danbeysey Dhamaan Dhulka Soomaalida Ee laga Taago Calankii Gumaystaha, Taasoo ka dhigan in dhulkii kale oo dhan Lasoo qabsaday. Tanina waxay ku tusinaysaa Hal adayga Dadkeeda iyo siday u diidanaayeen In marnaba La gumaysto. 

Taas ayaa sababtay in heshiis lagu gaaro in Talyaanigu maxmiyad noqdo Labadan dawladoodna uu u madax banneeyo siyaasadooda Arimaha Gudaha. inkastoo markii danbe  Talyaanigu uu balamihii badankood ka baxay.

Labadan dawladood waxay taageero hiil iyo hooba la garab taagnaayeen Sayidka Iyo Daraawiishtiisii, inkastoo meelaha qaar ay isaga horyimaadeen. Hadana sababihii ugu waawaynaa ee loo xiray Suldaankii Hobyo waxaa kamid ahaa Taageeradii qarsoodiga ahayd ee uu siin jiray Sayidka.

JABKII DARAAWIISHTA KADIB

Jabkii Sayidka Iyo Daraawiishta waxaa muuqatay in soomaalidu Agoomowday, Waxayna u muuqatay in ay Rajo dhigtay, Sidoo kale waxaa cadaatay in Gumaystaha Cad aan dagaal xiliyadan Dalka looga saari karin.

Balse rajo beelkaa waxaa Amal U badallay Sadex iyo toban dhalinyaro ah, oo asaasay Ururkii SYL.  kuna ballamay in ay waxkastaba u huraan sidii ay dalkooda xornimo u gaarsiin lahayeen ugana saari lahaayeen dulmiga iyo gumaysiga uu ninka yurub kasoo Duulay Ku hayo ummada soomaaliyeed. hub ma aysan Qaadan balse waxay ku dagaalamayeen siyaasadda iyo Qalinka iyagoo ugu danbaynna hammigoodii kadhabeeyay. 60- kiina dalka xorriyad Gaarsiiyay.

Shan  kamida 13kii Dhalinyaro ee Asaastay URurkii SYL ayaa waxay kasoo Jeedeen Beeshan Majeerteen Taasoo ah abaal beeshani ay soomaali ku leedahay.

XORNIMADI KADIB

KA sokow in Madaxweynihii Labaad ee dalka, Raiisal wasaarihii Ugu horeeyay, wasiiro badan, iyo siyaasiyiin xilal muhiim ka hayay Dawladihii Kacaanka  ka hor jiray, ay Beesha Majeerteen Kasoo jeedeen. Hadana waxaa jiray Dhowr siyaasi oo saamayn xooggan lahaa oo lagu tilmaami jiray in ay yihiin milkiilayaasha dawladda, Qofkay dhisaanna uu u badnaa in xilka madaxweynaha, Raiisal wasaaraha iyo xilalka kale ee dawladdaba uu ku soo bixi jiray, Qof kasta oo olole wadana uu iyaga Xulufaysi ka raadsan jiray. Raggan badankood waxay kasoo jeedeen Beesha Majeerteen. waxaana ka xusi karnaa XAAJI MUUSE BOQOR CUSMAAN.

KAHOR KACAANKII

Kadib dilkii madaxweyne Cabdirashiid lagu dilay magaalada Laascaanood, Waxaa shir degdeg ah isugu yimid Baarlamaankii Dalka, iyagoo ka Cabsi qaba in dalku firaaq Siyaasadeed Galo, ayay si Aqlabiyad leh isugu raaceen In dalka madaxweyne uu ka Noqdo Xaaji Muuse boqor, oo hayb ahaan ay is xigeen madaxweynihii La dilay. Iyadoo sidaa lagu ballansanyahay ayaa waxaa dhacay afgenbigii Millitariga Iyagoo Sadexdii qof ee u horreeyay ee ay Xireen uu ka mid ahaa Xaaji muuse boqor.

KACAANKII KADIB

M. Jaalle M. Siyaad Barre, oo Talada dalka kula wareegay Afganbi ayaa Waxa uu aad beeshan uga ilaaliyay Xilalka Sarsare ee Dalka, Isagoo oo ka cabsi Qabay in ay xilkiisa ku qabsadaan, gaar ahaan Xilalka sarsare ee Ciidammada. Isagoo ogsoon In madaxweynihii la dilay Uu beeshan kasoo Jeedo, Siyaasigii Dilka kadib ay baarlamaanku isku raaceenna uu beeshan kasoo jeeda, Taasna ay sii dheertahay in Tuhun uu jiray ah in Saraakiisha kacaanku oo jaalle siyaad Uu hormuud u ahaa inay ka danbeeyeen Dilkii Madaxweyne Cabdirashiid.

Saraakiil Dhowr ah oo Dulmi tirsanayay Ayaa 1978dii Sameeyay Isku day Afganbi, Inkasta oo uu fashilmay.

Markii uu fashilmay Afgambigaas, Waxay galeen duurka iyagoo asaasay Jabhaddii SSDF iyagoo hammigoodii ugu waynaana uu ahaa inay m. siyaad  barre xilkaa dhaafsiiyaan, kadib Jabhado kale oo badan oo qaaday waddadii SSDF siyaad barrena ka hor yimid. waxaa  ugu danbayn dhacday in siyaad barre Xilkii madaxtimo uu isaga tago.

Majeerteen iyaga oo tirsanaya in Madaxweynahoodii la dilay, Dawladoodiina la Afgambiyay ayaa xukunkii Kacaanku waxa uu ugu sii daray Cunaqabatayn dadban oo dhanka dawladda Ah oo beeshan la saaray, iyaga oo laga ilaaliyay Xilalka dawlada, Qofkasta oo Saamayn leh oo beeshan kasoo jeedayna uu dareensanaa in dabagal Iyo Fiiro gaar ah lagu hayo. iyaga oo waxaas oo dhan u sabrayay muddo 9sano ah ayaa waxaa dhacday in saraakiil Soomaali ah balse laga yaabo in beeshani u badnayd ay Afganbi isku dayeen, balse uu fashilmay.

Taaas dawladda waxay u noqotay 'meel aan rabay roob ma iigu da'ay' Iyagoo Dhowrkaa Sarkaal ee Af-gebmiga Sameeyay Dartood Beel dhan oo shiikh iyo shariif-ba leh loogu Shaabadeeyay in Ay Kacaan diid yihiin.

Qof kasta oo beeshan ka soo jeedana dhib ay dawladdu u gaysatay, intii yarayd ee Dawladda kamid ahaydna ay dhibta ugu Wayn Ku dhacday.
xataa waxaa dhacday in ardaydii dugsiyada ku jirtay aysan nabad-galin oo iyaga xataa Jeel iyo Dhibaato kale-ba loo gaytay.
Sida uu sheegay wasiirkii hore ee A. dibadda Cawad Isaga oo waxbarashada ku jira ayaa dhawr jeer waxyaabo bilaa macno ah loo xiray oo ay kamid tahay Daabuurka marka heesta Kacaanka la qaadayo ayuu xoogaa aamusay. Midaas oo ugu danbayn Ku kaliftay inuu dalka isaga Tago oo uu sucuudiga aado.

Taasoo ku tusinaysa meesha la gaarsiiyay Dadkii Beeshan kasoo jeeday, Dhalin iyo Ciroolaba. kaliftayna in Tobonaan kun oo qof ay dalka ka tagaan Kala aadaanna Dalalkaas dibadda Sida, Sucuudiga, Maraykan, Yurub. iwm.

Rag Ciil Cadaab ka dooray, Rag Cadaalad waayay sidii Cawshii kala yaacee, Midaas ayaa sababtay in Jabhaddii ugu horeysay ee Dulmigaas Ka hor timaaday ay asaasaan. 

Hadana iyadoo ay sidaas tahay Markii ay Madaxweyne M. siyaad Barre xaaladdu ku xumaatay Jabhadihiina ay Muqdisho inteeda badan soo Qabsadeen Ragii uu jeclaana ay ka kala Carareen, Cidda kaliya ee ku soo hartay, una dhimanaysay difaaciisa, Say u difaacayeena  ku guulaystay inay Isagoo nabad Qaba Muqdisho ka Saaraan ilaa ay gaarsiiyeen Kismaayo, waxay ahaayeen Ciidamkii Majeerteen ee dhafoorqiiq ee uu hogaaminayay Gen. Morgan.

Siyaasi Xasan Suudi Xirsi, oo kamid ahaa Ragii Madaxweynaha u dhawaa Arkayayna Markii uu villa Somalia ka baxayay 1991 isaga oo U warramaya Warbaahinta Hanoolaato waxa uu yiri 

"5:30 kii markii BBCdu ay Garaacaysay ayaa halkaa waxaan ka arkay Maxamed siyaad oo kasoo baxaya Madaxtooyada oo dharcad oo labisan oo safaariya iyo ul sita, Gaaro laanguruusal ah ayaa halkaa yaalla Gaari kale oo tiknikaana halkaa wuu yaalaa. Ragii ka saaray ee ugu badnaa waxay ahayeen Nimankii Majeerteen ee la oran jiray Dhafoorqiiq ee uu Morgan watay ayaa Ciidanka ahaa.
Ciidan kale ma Jirin, Mareexaan ma joogin. Ciidan mareexaan oo Maxammed siyaad ka saaray Madaxtooyada Majirin.
ninbaa ka gartay la oran Jiray Aadan dheere, oo Wagardhac ahaa, oo markii uu baxayay agtaagnaa, Lkn kuwa kaloo dhan Nimankii Dhafoorqiiq bay ahaayeen, waayo meesha muday haysteen dagaalkuna socday oo halka ilaa Gurigii khadiijo Dhafoorqiiqa ayaa Gaadh ka hayay, Dabeetana Gaarigaa languruusalkaa ayaa saa loogu Riday, baabuurtii uu keenay Talyaanigu Hal baabuur iyo laba Laanguruusal ayaa ka dhaqaaqay..."

BURBURKII KADIB

Majeerteen markale ayay soomaali abaal u galeen. kadib Go'itaankii somaliland, iyo dagaalkii sokeeye ee dalka ka dhacay, waxaa muuqatay soomaali inayan mar danbe is aamini doonin. Raalina ka noqon doonin Dawlad dhexe oo xamar fadhida, iyo madaxweyne talada dalka oo dhan ay gacanta ugu jirto.

sadex doorasho ayaana meesha yimid, 

in cid kasta oo is aqbali karta ay Gaar u go'do, oo la qaado Wadadii Somaliland. Soomaaliya oo awalba yaraydna Ay kasoo dhex badaan Dhowr Dal oo yaryar oo Reero ah.

in Sidaa lagu jiro Oo dagaalo uni socdaan, Qoloba mar la riixo Qabiilba Qabiil ku duulo, Ilaa inta soomaali ka dhamaanayso ama dawlad kale qabsanayso.

iyo in Dalku Federal noqdo oo Cidii israaci kartaaba ay maamul samaystaan Dalkana loo diyaariyo In uu Federaal noqdo.

shirar badan oo magaalada Garoowe ka dhacay kadib, waxay waxgaradkii Harti oo majeerteen hor boodayo isku raaceen in Doorashada sadexaad la qaato, Maamulka Puntland la dhiso, Dawladnimo Soomaaliyeed-na La raadiyo, intii Dalka la kala jarjari lahaa. Taasoo noo muuqata in maanta lagu guulaystay, Dalkana maanta ay dawlad ka jirto haba dhutidee, lkn dawlad taag darani waxay dhaantaa Dawlad la'aan iyo kala googo'

waana sababta illaa maanta Puntland loogu yeero hooyada Federaalka Soomaaliya, Wakhtiga,Hantidii, Iyo Nafihii kaga baxay Dhismaha Dawladnimadan aan maanta haysanno darteed.

QARNIGAN CUSUB

ka sokow Qiimaha wayn ee Puntland iyo madaxweyne Cabdullahi Yusuf ay ku bixiyeen in Dawladnimada la Geeyo Caasimadda Dalka, iyo in Villa Somalia lagu celiyo Dawladda, Halkaasna ay ku shaqeeso.

hadana waxaanan cidina ka qarsoonayn Saamaynta ay Puntland ku leedahay Siyaasadda Soomaaliya Heer mararka Qaarkood la gaarsiiyo Hadii Afarta maamul Ee kale iyo dawladda ay wax isku raacaan lkn ay Puntland ka hor timaado, in waxa ay Puntland ku adkaysanayso ay ugu dambayn Hirgalaan oo lama huraan loo arko, Teedana loo raaco ugu danbayn.

Qabaa'ilka

Majeerteen, Waa beel kamida Beelaha Harti, Ee Daarood. Waxaana ka farcamay Qabaa'il fara badan oo ilaa 25 Qabiil oo Tarmay Gaaraya.
waxaan u malaynayaa waa Mid kamida sababaha ay u baxday "Majeerteen iyo inta madax madow baa siman" Lagana yaabee in sabab kalena ay tahay saamaynta wayn ee ay ku lahaayeen kuna leeyihiin jihaynta Siyaasadda Soomaaliya.

Waxaa Aad u farcamay Qabaa'ilka 
 Maxamuud Saleebaan. oo ay ka farcameen Sadex qabiil oo iyana aad u sii farcamay oo kala ah:

 Cusmaan Maxamuud
 Ciise Maxamuud
 Cumar maxamuud

Maxamuud Saleebaan iyo Odaygii Majeerteen (maxamed Harti) waxaa u dhexeeya illaa afar iyo toban oday Oo badanka oday walba ay Qabaa'il ka farcameen

Maxamuud Saleebaan waxaaa la dhashay Qabaa'ilka 
 Cali Saleebaan
 Muuse(Ugaar Saleebaan).
 Ismaaciil Saleebaan. 
 Cabdiraxiin Saleebaan. 

Oo dhamaantood ah Ilmo Saleebaan Maxamed Ibraahim.

Ibraahim-na waxaa ka farcama Qabaa'ilka:

 Maxamed ibraahiim( oo ay ka farcameen Qabaa'ilka aan kor kusoo sheegnay oo dhan)
 Cali Ibraahiim (Reer biciidYahan) 
 Maxamuud Ibraahiim (Reer maxamuud)
 Cabdiraxiin Ibraahiim.
 Cabdalle ibraahiim.

Intaasina Waa ilmo ibraaiim Jibraahiil

Jibraahiil Waxaa ka farcamay:

 Ali Jibraahiil. 
 Nuux Jibraahiil.  

Abtirsiga Jibraahiil waa Jibraahiil, Maxamed(Ummad-nabi), cabdullahi(Toljecle), Xasan, Talareer,  xijiijle.

Toljecle waxaa ka farcamay:- 

 Reer Cumar

Talareer waxaa ka farcamay:-

 Xuseen Talareer Xijiijle (Siwaakhroon).
 Maxamed Talareer Xijiijle( Wadalmuge) 

Xijiijle waxaa ka farcamay Qabaa'ilka:-

  Alle-magan Xijiijle(Amartiwaaq).  
 Axmed xijiijle (Gumasoor). 
  Cali Xijiile 
 Maxamuud xijiijle (Reer waarag).

Xijiijle waxaa Dhalay; Noolays, Cumar, aawe , maxamed(Majeerteen), Saalax (Harti).

Noolays waxaa ka farcamay:- 

 Cabdalle Noolays (Daanweyne). 
 Muuse Noolays (Idig Facle).

Noolays Cumar Aawe, waxaa la dhashay Qabaa'ilka:-

 Amaanle 
 Nuux (Reer Nuux)

Aawe. Waxaa la dhashay: 
 Wabeeneeye
Waana ilmo Maxamed, Harti. oo Majeerteen ah.

FG: Qabaa'ilka aan halkan ku xusay waa Qabaa'ilka waawayn waa dhici kartaa inaan Kuwo hilmaamay ama ka tagay lkn waa koobanyihiin. Allaahu Aclam. Allaa mahadleh.

Qabiiladan Intooda Badan waxay Deggan-yihiin Gobolka Bari. Ciise maxamuud waxay ku badanyihiin Gobolka Nugaal, Cumar maxamuud waxay Degaan Gobolka Mudug. Reer biciidyahan waxay degaan Gobolka Doollo ee deegaanka Soomaalida( Soomaali Galbeed ama Ogaadeeniya)

Isimmada

Isimmada iyo Culimadu waa laf-dhabarta Bulshadan, waxay-na Ku dhex leeyihiin Qaddarin iyo Maqaam aad u sareeya.
Marka aanu eegno Soomaalida, beeshani waata Ugu ixtiraamid badan Madaxda Dhaqanka.
mararka Qaarkoodna waxay leeyihiin Saamayn wayn oo u dhow mida Madaxweynaha.

Isimmadu waa kuwa laf-dhabarka u ah Xasiloonida iyo Degnaanshaha ay ku naaloonayaan bulshada ku Dhaqan Puntland, waxay kaalin wayn Ka qaateen Dhismihii Puntland. waxaa la wada xasuustaa kaalintii wayneed ee uu islaan maxammed ka qaatay Yagleelidda iyo dhidibo u aasidda Dawlad Goboleedka Puntland.

Magacyada ay caanka ku yihiin isimada Majeerteen waxaa ka mida: Beeldaaje, Islaan, iyo ugaas.
waxaa isimmadan ugu saamayn badan Boqor Burhaan boqor Muuse Oo ah boqorka 34aad Ee beelaha Daarood. waana isimka ugu Saamaynta badan dhamaan Madax-dhaqameedka Soomaali-da.
waxaa Boqorka lagu Caleemo saaray 2014-kii Magaalada Qardho. . waxaana Caleemo saarkiisii kasoo qayb Galay ku dhawaad 6000 oo marti sharaf ah, oo ka kala socday dhamaan deegaanada Soomaalida( Woqooyi, koonfur, Soomaali Galbeed, NFD iyo Jabuuti) iyo Waliba madax-dhaqameed Carbeed oo ka yimi Yemen.

Boqorka waxaa lagu duubay aqal-soomaali weyn oo goobta caleema saarku uu ka dhacayey laga dhex dhisay, waxaana duubay qaar kamid ah isimada waaweyn ee sida aadka ah looga tixgeliyo geyiga Soomaalida.

Shakhsiyaad Saamayn Reebay

Dadka Caanka Ah, ee Magaca ku dhex leh bulshada Soomaaliyeed; Beeshanna Kasoo jeeda Aad bay u badanyihiin. meel Kasta oo aad ka eegtid bulshada Soomaalidana waad ka dhex helaysa, sidaa darteed halkan kuma wada xusi karno, balse waxa aan ka xusi doonaa Shakhsiyaadkii ugu saamaynta badnaa.

 Xaaji Cali Majeerteen, Oo ah inta la Ogyahay Qofkii ugu horeeyay ee Soomaali ahaa ee xajka taga. Iyo Soomaalida Maansooyinkooda la hayo Qofka ugu Taariikhda Fog. kahor dabcan maansooyin waa la tirin jiray lkn Qof isaga ka horeeyay oo maanso uu tiriyay la hayo ama diiwaan-gashan ma jirto. 
Waxa uu ahaa shiikh Caalim ah, Soomaalidana in badan anfacay. Wuxuu ku dhashay Nugaal Agagaarka Garoowe, Qiyaastii 1780-maadkii.

Boqor Cisman maxamuud, Boqorkii Saldanadda Majeerteen. ee talada hayay intii u dhaxaysay dhamaadkii Qarnigii 19aad iyo bilowgii Qarnigii 20aad.

Suldaan  Yuusuf Cali Keenadiid, Suldaankii iyo Aasaasihii Saldanadda Hobyo.

Abshir dhoorre  Xassan, la taliyihii sayidka, abaanduulihii daraawiishta. iyo ninka labaad ee ugu muhiimsanaa daraawiishta. waa ninkii sayidku markuu xanuunsaday uu ku aaminay maamulka Daraawiishta. waana qofkii ugu danbeeyay ee intuuna dhiman uu codsaday in loogu yeero, balse inta uusan soo gaarin ayuu dhintay. waxaa loo badinayaa in hogaanka daraawiishta uu ku wareejin lahaa.

Cusmaan Yuusuf. Qofkii ugu horreeyay ee Soomaali ah, oo Far Rasmi ah u sameeyay Af-soomaaliga. Fartaas oo ahayd mid Afkeena u gaar ah  oo aan laga soo min-guurin ingiriisi ama carabi ama meel kale toonna. fartan waxa uu qoray 1920-kii; 60-maadkii dadka wax ku qori jiray ee fartan yaqaanay waxaa lagu qiyaasay in ka badan 50-kun oo qof. ( 𐒍𐒖𐒇 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘).

 Cabdirashiid Cali Sharma'arke, Ra'iisul wasaarihii ugu horeeyay Soomaaliya, Iyo Madaxweynihii Labaad, La dilayna Isagoo Xilka haya.

 Xaaji Muuse Boqor, Siyaasi Caan ah. ahna qofkii loo saadaalinayay Xilka madaxtinimada Dalka, Baarlamaankuna isku raaceen 1969-kii, Kahor inta uusan dhicin Afgambi-gii Militariga.

 Cabdirisaaq Xaaji Xuseen, Ra'iisul wasaarihii labaad ee dalka.

 Yaasiin cusmaan Keenadiid, mid kamida Gudidii Qortay Af-Soomaaliga. Ahna Qoraagii Qoray Qaamuuska afsoomaaliga.

 General Maxamad Abshir haamaan, Taliyihii ugu horeeyay Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

 Maxamed Cawaale Liibaan , Oo sameeyay Calanka Soomaaliya.

 Cabdullaahi Yuusuf Axmed, madaxweynahii hore ee Soomaaliya, iyo Aasaasihii Dawladda Puntland.

Sidoo kale fiiri
Beelaha Soomaalida

Tixraac

Qabiilada Soomaalida
Soomaali
Dadka Soomaaliga