maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Shillin (dulin)

Haku khaldin lacagta Shillinka ee wadanka SoomaaliyaKani waa maqaal ku saabsan Shillinta. Boga "gofane" halkan ayaa laga soo toosiyay 

Shillin, Gofane (; ) magaca Saynis "Parasitiformes" waa cayayaan yaryar midabo badan oo kala duwan leh, meelaha qaar ku nool carada, dhirta iyo xayawaanka taasi oo qaniinta noolaha ay saaran tahay si ay uga hesho dhiig ay ku noolaato. Tukhaanku waa cayayaan ka mid ah dulinka kaasi oo quuta dhiiga iyo dheecaanka noole kale.

Shillintu wuxu leeyahay lix lugood oo gaagaaban, kuwaasi ooy u isticmaasho guurguurashada iyo socodka. 

Guud ahaan shillinta iyo takfida noocyo badan oo kale waxa loo yaqaanaa "dulin" (parasite) sababtoo ah waxay ku dul nool yihiin noole kale, isla markaana ay cunto ka sameeystaan noolaha ay ku dul dhaqan yihiin.
Shillinta iyo takfida waxay isku yihiin bah la isku yidhaahdo "Akarina". 

Qaniinyada shillintu waxay keentaa barar iyo xanuun jidhku dareemo, hadii ay badato qaniinyada dulinkaasi waxay isku bedeshaa xanuun. Marka laga reebo carada iyo geedaha, shillintu wuxuu inta ugu badan ku dul nool yahay dhiiga iyo dheecaanka xayawaanka naasleyda, shimbiraha, xamaaratada iyo beri-biyoodka, kuwaasi oo isku sii gudbiya. 

Dhinac kale marka laga eego, khubaro cilmibaadhis ku samaysay waxay sheegeen in shillintu faa'iido u leeyahay deegaanka asagoo ka badbaadiya dhirta qaar iyo cowska in la dhameeyo.

Wadanka Soomaaliya shillinta la yaqaano waxay gashaa xoolaha la dhaqdo, waxayna aad caan ugu tahay baadiyaha. Shillinta ku dhaqan gobolada Waqooyiga Soomaaliya waa mid yaryar, midabkeedu casaan ama madoow xigo, ku dhegta wixii ay aragto ee nool taasi oo dhiiga ka dhuuqda noolahaasi.
Sidoo kale, gofane waxaa loo yaqaanaa shillinta nooc ka mid ah oo xoogaystay ama ka dhergay dhiig badan, laakiin guud ahaan shillinta ka tirsan.

Noocyada

Shillinku waxu ka mid yahay cayaanka ku nool meelo badan oo kala duwan, sababtoo ah xajmigooda yar, quudashada dheecaanka iyo dhiiga noole kale iyo qaabdhismeedka jidhkeeda.
Sidoo kale, shillinku wuxu ku noolaan kartaa deegaano cimilo iyo kheyraad duwan, sida biyaha korkooda, geedaha iyo xayawaanka. Inta ugu badan shillinka la yaqaano waxay ka tirsan tahay dulinka, cayaaan ku dul nool noole kale. Waxaa lagu cabirey ineey aduunyada ku nool yihiin ilaa 9,000 nooc oo tukhan ah, kuwaasi oo ku kala duwan qaab dhismeedka, midabka, qarada ama xajmiga, quudashada iyo guud ahaan astaamaha.

Guud ahaan, shillinku wuxuu qaraabo dhow la tahay takfida.

Muuqaal

Qoraalo Kale
Kaneeco
Tukhaan
Duqsi
Baranbar
Shillinta

Tixraac

Xasharaad
Xayawaan
Dulin
Caafimaad
Saynis
Loos

Kani waa maqaal ku saabsan Looska.

Loos, Lows (; ) magaca Saynis Arachis hypogaea, waa midho qolofley ah, adag, dahaar iyo qolof leh, kaasi oo ka tirsan dhirta loo yaqaano "Fabaceae"''. Sida la ogyahay waxaa geedka looska la dhaqan jirey oo laga beeri jiry dooxada Baraguay. 
Loosku waa midho iyo geed sanadle ah, taasi micnaheedu waa in loosku dhalo hal mar sanadkii. Dhererka geedka loosku wuxuu gaadhaa dherer dhan ilaa 50 sentimitir (1.0 ilaa 1.6 ft). Caleemaha geedkani waa kuwo u baxa si kalajeed ah, waxayna leeyihin dhumuc dhan 7 sentimitir (⅜ ilaa 2¾ in) iyo baladh dhan 3 sentimitir (⅜ ilaa 1 inji).

Dhinaca kale, caleemaha geedka loosku waa kuwo balaadhan, 2 ilaa 4 sentimitir (0.8 ill 1.6 inji) (¾ ilaa 1½ inji), midabkoodu waa huruud casaan xiga.  
Waxaa jira noocyo badan oo loos ah, kuwaasi oo ku kala duwan muuqaalka, dhadhanka, dhumucda iyo midabka. Guud ahaan midhaha geedka loosku waxay ka baxaan xididada geedka, waxaana ku daboolan qolof la kala jebin kara laakiin difaac uga ah xasharaadka iyo dulinka. 
Midhaha geedka looska waxaa loo isticmaalaa cunto fudud ahaan, waxayna leeyihiin borotiin iyo nafaqo badan kaasi oo jidhka dadka iyo xayawaanku u baahan yahay.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Kaabaj

Kani waa bog ku saabsan kaabajka. Maqaalo kale fiiri Saladh

Kaabaj, Kaabash (; ) magaca Saynis Brassica oleracea'' waa dhir caleen cagaaran mararka qaar casuus leh, sanadle ah (sanadkii hal mar dhasha midho), ka mid ah khudaarta caleenta duuban ee miisaanka leh.
Midhaha kaabashku wuxuu sida badan u leeyahay miisaan 0.5 ilaa 4 kilogiraam (1 ilaa 9 lb), inta badan waa cagaar, casuus iyo cadaan, caleemo balaadhan oo duuban leh. Si la mid ah saladhka, khudaarta kaabashku waa mid leh caleemo badan oo isa saaran iyo isku dul duuban, kuwaasi oo iskugu xidhan hab cajiib ah.

Ilaa hada lama hayo taariikh cad oo ku saabsan meesha asal ahaan kaabashku ka soo jeedo, laakiin waxaa la ogyahay in 1,000 Ciise Hortii kaabashka lagu beeran jirey meelo ka mid ah qaarada Yurub. Xidhmada khudaarta kaabashku wuxuu ku baxaa wakhti ku dhow hal sano, goorta uu bislaado waa laga gooyaa, hadii la rabo in tafiir laga reebo qaar ayaa lagu dhaafaa carada si ay u baxaan sanadka xiga, kuwaasi oo yeesha iniinyo lagu beeri karo meelo kale.

Sida ay ku soo warantey Hay'ada Cuntada Aduunku, guud ahaan sanadkii 2011ka waxaa wadanada caalamku soo saareen ilaa 69 milyan mitir ton oo kaabash ah. Kalabadh tiradaasi waxay ka baxdey wadanka Shiinaha oo aad looga isticmaalo geedka.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Bunni

Bunni ama Buni (; ) waa midab madoow khafiif ah oo eg jiridka dhirta .
Midabka buni wuxuu ka midabow isku dhaf ah; marka rinjiga la sameeynayo waxaa la iskudaraa casaan, madoow iyo huruud kuwaasi oo si fudud u soo saara midabka buniga. 

Sidoo kale waxaa buniga laga sameeyn karaa iskudarka midabada buluuga, huruuda iyo casaanka. Dhinaca kale, midabada dhalada telefishanka waxaa laga sameeyaa casaan iyo cagaar kali ah, taasi oo soo saarta buni jaamud ah.
Si kastaba ha ahaatee midabka buniga waxaa loo yaqaanaa inuu yahay midab dabiici ah oo matala nolosha dabiiciga ah, sababtoo ah carada, geedaha dhirta iyo in badan oo [[xoolo|xoolaha ah ayaa midabkani leh, kuwaasi oo taageera nolosha dadka. Intaas waxaa dheer, timaha dadka, bu'da indhaha iyo midabka maqaarka jidhka ayaa buni ah.

Guud ahaan, waxa meelo badan oo caalamka ah looga yaqaana midabka buniga ahi inu matalo faqiirnimo, bisaarad, abaar iyo gaajo.

Muuqaalka

Midabo Kale

Tixraac
 Light and Color
 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Maraq

Kani waa maqaal ku saabsan maraqa. Haku khaldin suugada.Halkan waxaa laga soo toosiyay boga "faxfax"

Maraq (; ) sidoo kale loo yaqano Faxfax waa dareere ka mid ah cuntada dadka taasi oo ka samaysan biyo, khudaar, midho, hilib, xawaash iyo noocyo kale oo geedo ah.
Maraqu waa cunto la diyaariyo, waxa sida badan laga sameeyaa iskudarka biyo, khudaar (barandho, basal, tamaandho, kaabaj, toonta iwm), hilib (sida hilibka xoolaha, digaaga iyo kaluunka), xawaash iyo noocyo kale oo midho iyo khudaar ah. Maraqa waxaa lagu kariyaa dheri ama digsi si loo helo dhadhan fiican wuxuu qaataa xoogaa wakhti ah.

Sida caadiga ah, maraqa waxaa loo qeybiyaa labo nooc: maraq fudud iyo maraq culus. Maraqa fudud waa mid ka sameeysan biyo iyo xoogaa yar oo khudaar ah, isla markaana qaata wakhti aad u kooban. Halka maraqa culus ka sameeysan yahay hilib, khudaar badan iyo xawaash kala duwan. 

Maraqa kaligiis waa la cabi karaa, sidoo kale waxaa lagu darsadaa cuntada. Marar badan waxaa lagu cunaa rootida, canjeeroda, sabaayada iyo noocyada kale ee cuntada ah.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac
 Soup

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Cananis

Kani waa maqaal ku saabsan cananiska. Ha ku khaldin canabBoga "cananaas" halkan ayaa laga soo toosiyay

Cananis, Cananaas (; ) magaca Saynis "Ananas comosus" waa dhir leh midho waaweyn oo qolof adag leg taasi oo ka baxda deegaanada cimilada diiran leh. a
Cananaasku wuxu ka mid yahay geedaha ugu dhaqashada badan caalamka ee loo beerto hab ganacsi, kaasi oo ka baxa meelo badan oo caalamka ah.

Marka la beerayo geedka cananiska waxaa la qalajiyaa jeex ka mid ah midhaha kaasi oo qaangaadh noqda wakhti ku dhow 20 ilaa 24 bilood, ka dib dhala midhaha cananiska.  Midhaha cananisku kuma bislaado geedka dushiisa, asagoo cayriin ah ayaa la soo gooyaa isla markaana la huuriyaa si uu bislaado.

Guud ahaan, midhaha cananiska waxaa lagu cuni karaa isagoo qayriin, la shiiday ama la ridqey, meelaha qaar waxyar la kariyey. Midhahani waxay ka mid yihiin kuwo aad looga isticmaalo caalamka oo dhan. Waxaa intaas dheer, caleenta geedka cananiska waa mid la cuni karo. Wadano ay ka mid tahay Filibiin waxaa la karsadaa caleenta cananiska midaasi oo la cabo maraqeeda iyo caleentaba. Meelo kale waxaa midhaha cananiska laga sameeyaa daawooyin jidhka la marsado ama la isku qurxiyo.

Isku soo wada duub midhaha cananisku waa mid leh fiitamiino badan, nafaqo, borotiin iyo waliba amiino-asiidh badan. Cananisku wuxuu leehayay fiitamiin sii iyo asiidh badan.

Magaca

Si la mid ah ereyo badan oo kale, ereyga cananis wuxuu Af Soomaaliga ka soo galay luuqada Af-Carabiga. Magaca cananaas waxaan ka soo amaahanay ereyga "An'nas" (أناناس), taasi oo marka la tixraaco asalka kelmada ka timidey kalmaka nanas oo micnaheeda Af-Carabigu yahay midho dhadhan fiican ama midho macaan.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juqraafi
Afakadho

Kani waa maqaal ku saabsan midhaha afakadho.Boga "avocado" halkan ayaa laga soo toosiyay

Afokadho (; ) magaca Saynis "Persea americana" waa geed asal ku ah wadanka Meksiko iyo Bartamaha Ameerika, kaasi oo ka tirsan dhirta ubaxleyda ah nooca loo yaqaano "Laurakeae". Midhaha afakaadhuhu wuxuu leeyahay hilib cagaaran iyo laf weyn dhexda ugu jirta.

Geedka afakaadhuhu waa mid aad ugu fiican ganacsiga waxaana laga beeraa deegaanada leh cimilo diiran ee caalamka oo dhan. Maqaarka sare ee midhaah afakaadhuhu waa cagaar madoow xiga, wuxuuna leeyahay qaabka wareegsan oo aad ugu dhow sida ukunta oo kale ah. Midhaha waxaa inta ugu badan laga soo guraa geedka afakaadhaha ayagoo ceyriin ah, waxayna ku bislaadaan meheradaha lagu gado.

Guud ahaan, midhaha afakaadhuhu waa mid leh nafaqo badan oo jidhka dadku u baahan yahay. Waxa midhaha afakaadhahu caan ku yahay duxda aan ahayn mid xayawaan ee loo yaqaano "pro-saturated fats". Faa'iidooyinka afakaadhaha waxa ka mid ah fiitamiino, fiber, borotiin iyo dux.

Taariikh

Geedka afakadhaha, saynis ahaan loo yaqaano Persea americana, waxaa ka aaminsan yahay inuu asal ahaan ka soo jeedo deegaanada Buebla ee wadanka Meksiko, waxaase la sheegay in dhir u nooc dhow laga helay meelo badan oo kale sida waqooyiga Kalifornia, Maraykanka wakhti cimilada deegaanadaasi ahayd mid aad ugu haboon bixitaanka geedkaasi.

Jaadyada afakaadhaha aan la dhaqanin oo Saynis ahaan loo yaqaano kriollo, waa mid ka yar xajmi ahaan, leh qolof madoow xigta, waxaanay leedahay laf aad u weyn. 

Si kastaba ha ahaatee geedka afakaadhuhu wuxuu caalamka ku fiday wakhtiyadii gumeystihii reer Yurub gaadhay qaarada Ameerika, ka dib gaadhsiiyeen deegaanadii kale eey gumeysanayeen.
Maanta wuxuu ka baxaa wadano badan oo caalamka ah, waxaana meelo badan uu ka mid yahay cuntada maalin walba ee dad badan ku nool yihiin.

Magaca

Asal ahaan ereyga "afakaadho" wuxuu ka yimid erey Isbaanish ah aguakate, kaasi oo iyaga laftoodu ka soo amaahdeen luuqada Nahuatl ee dadka asal ahaan loogu tagay qaaradaha Ameerika.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac
 The Avocado—Truly a Versatile Fruit!

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juqraafi
Sabiib

Kani waa bog ku saabsan sabiibka. Maqaalo kale fiiri midhaha laga sameeyo sabiibka

Sabiib (; ) 
waa midho la qalajiyey ee canabka. Sabiibka waxaa laga sameeyaa midhaha canabka oo loo dhigo ileyska qoraxda wakhti cayiman, ka dib la dabeeyliyo ka hor intaanan la cunin. Sabiibku waa midho aad u macaan oo laga isticmaalo dhamaan caalamka oo dhan. Inta ugu badan midhah sabiibka waxaa la cunaa ayagoo cayriin (sidii ay kaga yimaadeen midhah canabka), halka deegaano kale ay kariyaan sabiibka ama lagu dhex daro cuntada la karinayo.
Tusaale ahaan, wadanka Soomaaliya waxaad ku dhex arki sabiib lagu dhex kariyay bariis kaasi oo loogu talogalay qurxin iyo macaaneyn. Deegaano kale waxay sabiibka u isticmaalaan khamiirin iyo shiiditaan. 

Guud ahaan midhaha sabiibku waxay leeyihiin dhowr nooc taasi oo ku xidhan nooca canab ah ee laga sameeyay iyo wakhtiga lagu dhaafay kulka iyo ileyska qoraxda. Midaba ugu badan ee lagu yaqaano sabiibka waxaa ka mid ah: madoow khafiif ah, casaan madoow xiga, cadaan khafiif ah iyo huruud jaamud ah.

Magaca

Si la mid ah ereyo badan oo ku jira luuqada Soomaaliga, ereyga sabiib waxaan ka soo amaahanay eryga "" ee luuqada Carabiga; kaasi oo lagu sharaxo midho qalalan oo macaan''.

Noocyada

Sidaan horay u soo sheegnay nooca sabiibku wuxuu ku xidhan yahay nooca midhaha canabka ah ee la isticmaalo. Sidoo kale waxaa jira in midhaha canabku leeyahay midabo badan oo kala duwan, (sida madoow, buluug, cagaar, buni, iyo huruud) kuwaasi oo ka turjumaya midabka uu yeelanayo sabiibku.
Si loo helo sabiib saafi ah, waxaa inta ugu badan la isticmaalaa midho canab aan lahayn laf; meelaha qaarna waa laga saara lafta ku jirta canabka.

Guud ahaan, xajmiga iyo midabka sabiibku wuxuu ku xidhan yahay geedka canabka ee loo isticmaalo in laga sameeyo. Waxaa jira noocyo loo isticmaalo kimiko si loogu sameeyo midabyo qurux badan, kuwaasi waxaa ka mid ah "Sabiibka dahab". Si loo sameeyo sabiib dahabka waxaa midhaha canabka lagu daraa iskudhiska curiye kimiko salfar labo ogsajiin taasi oo  markuu midhuhu qalalo ka dhigta mid leh midabka dahabka.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Macaan

Kani maqaal ku saabsan macaanka. Bogag kale fiiri dhadhan

Macaan () waa mid ka tirsan shanta nooc ee dhadhanka ee ka midka ah "Shanta Laxaad"'' ee dadka. Macaanka waxaa loo aqoonsadey dhadhan raaxo iyo macaansi u leh dadka isla markaana raaxo iyo raynrayn muujiya. Noocyada cuntada ka kooban kaarbonhaydarate sida sonkorta ayaa laga helaa macaanka, inkastoo ay jiraan ilo kale oo khiyaali ah oo laga helo dhadhanka macaanka.

Sidoo kale, dhadhanku waa dareenka uu sheego carabku markuu shay la falgalo. Neerfaha iyo xididada Dhadhanka oo uu la socdo xubnaha urta ayaa sheega nooca dhadhanka shey. Dhadhanku wuxuu ka mid yahay shanta laxaad ee dadka iyo xayawaanku leeyihiin.

Dhadhanku waa dareen uu bixiyo carabku markuu taabto walax sida cunto oo kale isla markaana maskaxda u tebiyo sida waxaldaasi tahay, taasi oo iyadna soo sheegta nooca uu yahay dhadhankiisu. 

Macaanka, oo sida caadiga ah loo yaqaano dareen raaxo, waxaa carabku soo saaraa marka ay jirto sonkor iyo waxyaabo la mid ah oo dhadhankoodu macaan yahay.

Unugyada dhadhanka ee carabka ku yaala ee u qaabilsan sheegida macaanka waxaa loo yaqaanaa G borotiin kaasi oo la helo isaga isku xidhan. Walxaha dhadhanka macaan ee carabku sheego waxay ka samaysan yihiin aalada sucrose oo ah jajabka hoose ee sonkorta iyo wixii la halmaala. Qof caadiga ah ee caafimaadka qaba wuxuu awood u leeyahay inuu carabkiisu sheego 10 millimoles oo sonkor ah halkii liter ee dareere ah.

Qoraalo Kale
Dhadhan
Dhanaan
Milix
Qadhaadh
Dareen

Tixraac
 Your Sense of Taste

Baayooloji
Dhadhan
Laxaad
Saynis
Dhanaan

Dhanaan waa magaalo degmo hoos timaada caasimada godey waxaa daga qabiil layiraahdo Ree-Beyle, iyo Dudub-xaaji-maxamuud, iyo Baha Xaaji maxamuud.
Waa degmo qadiimiya waayihii dambe waxay noqotay degmo lawada leyahay halka waagi hore looyaqiinay beesha layiraahdo Beyle Xaaji maxamuud.
Hal hays reer dhanaanku aad u yiqiinan ayay dhaliintu dhaantada ku xidhan jireen waxay ahayd sidataan, dhex yar dhuubooy dhanaan dharmakaaga xidhaa, yacni waxay ku tusinaysa qarniyadii hore magaladu inay lahayd xadaarad ganacsi degaaamo badana waagasi iyada laga xukumi jiray waayo caasimada godey xataa waa magaalo kataarikh dheer dadka reer dhanaan waxaa lagahaya hada kahor dhanan ayaa waxaa ladamcay in lahoos geeyo qabdidahare markaasay isdiiden dhex dhexaad ayuu dhargigii k ahaa waxay dheheen dhanaan anagu dadka isku towxiid vmahaysano sidasana isuhoos tagikarin mid walbo towxiidkaga nosheeg balagu yiri reer dhanaan waxay yiraahdeen ashadu anlaa ilaaha ilalaahu wa ash hadu anamuxamadurasuululaahi halka ay yiraahden ree qabdidahare laa bilaaha ilalaahu maxamadurasuululaahi, sidaas bayna banaanka kukalamareen
Soomaaligalbeed
Daqiiq

Kani waa bog ku saabsan daqiiqda. Boga "bur" halkan ayaa laga soo toosiyay

Bur, daqiiq (; )  waa budo la ridqey (jajabiyey) oo ka samaysan miro inta ugu badan firiley ah taasi oo marka la kariyo (ama la dubo) laga dhigto cunto dadku isticmaalaan.

Burka sidoo kale loo yaqaano "daqiiq" waxaa laga diyaariyaa noocyo badan oo cunto ah, sida canjeerada, rootida, malawaxa, sabaayada, buskudka, cusheerka, keega, baagiyaha, canbaaburka iyo noocyo kale oo cuntada ka mid ah. 

Inkastoo burka laga sameeyo dhamaan midhaha firileyda ah, waxaa ugu badan oo ugu caansan qamadiga oo laga isticmaalo meelo badan oo caalamka ah. Wadanka Soomaaliya, gaar ahaan deegaanada waqooyiga, waxaa inta ugu badan daqiiqda sidoo kale loo yaqaano "qoosh''" laga diyaariyaa midhaha garowga, galleyda iyo qamadiga oo la iskudhex daray ama labo ka mid ah, kuwaasi oo lagu ridqo makiinado loogu talogalay jajabinta mirahan firileyda ah.

Wadanada qurbaha waxa caan ku ah oo aad loo isticmaalaa burka laga sameeyay qamadiga, taasi oo laga diyaariyo noocyo badan oo rooti, keeg iyo buskud ah.

Guud ahaan, dadweynaha caalamku waxay isticmaalayeen burka tan iyo horaantii ilbaxnimada, waxaana cilmibaadhisyo kala duwan lagu ogaaday in deegaano ka tirsan Hindiya, Bariga Dhexe, iyo Ameerika laga isticmaali jirey farsamada lagu diyaarsado daqiiqda.

Magaca

Ereyga daqiiq lama yaqaano meesha uu asal ahaan ka soo jeedo, laakiin waxaa aad looga isticmaalaa deegaanda Waqooyiga Soomaaliya, Soomaalida galbeed ee Itoobiya iyo wadanka Jabuuti. Dhinaca kale, koonfurta Soomaaliya waxaa inta ugu badan la isticmaalaa ereyga "bur", oo sidoo kale lagu magacaabo nooc ka mid ah cunto fudud oo laga sameeyo daqiiqda.

Taariikh

Sida lagu ogaaday cilmibaadhis arkiyooloji ah waxaa la sheegay in daqiiqda markii ugu horeeysay la isticmaalayay wakhti imika laga joogo 6,000 sano taasi oo laga diyaariyay qamadi lagu jajabiyey dhagax-wareegsan.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juqraafi
Qureec

''Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah cuntada.

Quraac, Qureec (; ) waa cuntada ugu horeeysa ee dadku cunaan aroortii marka laga soo tooso hurdada.
Sida caadiga ah, quraacdu waa raashinka aroorti dadku cunaan. 
In kastoo dadku ku kala duwan yihiin wakhtiyada iyo nooca cunto ay ku quraacdaan. Guud ahaan dadku waxay quraacdaan qorax soo baxa aroortii ilaa laga gaadho qiyaastii 10ka subaxnimo, mararka qaar la gaadhsiiyo ilaa 11ka subaxnimo.
Habeenkii marka dadku seexdaan waxay qaataan saacado badan oo bilaa cunto ah, markaas quraacu waa cuntada koowaad ee dadku ku bilaabaan markay soo toosaan taasi oo ku xidhan wakhtiga qof kasta ka tooso hurdada. Hadaba waxaa jira dadka qaar aan waxba cunin saacado badan xataa aya oon waxba ku mashquul ahayn.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Qado

''Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah cuntada. Sidoo kale fiiri raashin

Qado (; ) waa cuntada la cuno badhtamaha maalinta taasi oo ka kooban noocyo badan oo raashin ah. Marka la tixraaco dhaqanka dadka Soomaalida, qadadu waa cuntada ugu muhiimsan sadexda wakhti ee dadku wax cuno. Wakhtigani waxaa inta badan dadku cunaan cuntada ugu culus, badan ee ugu fiican ee la heli karo. Cuntada qadada Soomaalida waxaa ka mid ah: hilib, kaluun, bariis, baasto, khudaar, midho, maraq iyo noocyo kale. 
Si taasi ka duwan taasi meelo badan oo caalamka ah qadadu muhiim uma aha sida cashada wakhtigaasi oo la cuno raashinka ugu fiican ee la heli karo.

Guud ahaan, qadadu waa cuntada labaad ee dadku cunaan maalintii (waxay ku xigtaa quraaca); waxaana inta ugu badan la isticmaalaa wakhtiga duhurkii ee 12ka P.M wixii ka dambeeya.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Casho

''Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah cuntada. Sidoo kale fiiri raashin

Casho (; ) waa cuntada sadexaad ee dadku cunaan habeenkii ka hor intaanay seexan. Sida caadiga ah cashadu waa cuntada ka dambeysa qadada taasi oo dadku cunaan wakhtiga ka dambeeya qorax dhaca ilaa habeen badhka. Wadanada qaar waxaa caan ah in dadku casheeyaan 5ta galabnimo, ka hor intaanay qoraxdu dhicin, taasi oo dhakhaatiirta iyo cunto yaqaanadu ku sharaxeen ineey tahay mid u fiican caafimaadka.
Wadanka Soomaaliya iyo guud ahaan dadka Soomaalidu waxay inta ugu badan casheeyaan salaada cishaa'i wixii ka dambeeya. Sidoo kale, cuntooyinka ugu caansan ee dadka Soomaaliyeed ku casheeyaan waxaa ka mid ah: canjeerada, rootida, sabaayada, malawaxa, baastda, fadiirada, garowga, digirta, cambuulada, qamadiga, misirka, khudaar, midhaha iyo noocyo badan oo halkan lagu soo koobi karin.

Deegaano badan oo caalamka ah cashadu waa cuntada ugu muhiimsan maalinta oo dhan, taasi oo dadku isticmalaan raashinka ugu muhiimsan ee la heli karo. Sidoo kale, cashadu waxaa lagu fasiri karaa micnayaal badan taasi oo ku xidhan dhaqanka iyo deegaanka.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juqraafi
Cuwaaf

Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah cuntada. Sidoo kale fiiri raashin

Cuwaaf () waa nooc kasta oo cuntada u dhaxaysa sadexda wakhti ee wax la cuno taasi oo inta badan ah cunto fudud. Cuwaaftu waxay noqon karta cunto aad u fudud oo la iskaga reebo gaajada isla markaana lagu sugo wakhtiga cuntada. Sidoo kale waxaa cuwaaf noqon karta cuntooyinka degdega ah ee lagu soo dhaweeyo marti ama loo isticmaalo raaxaysi iyo baashaal.

Deegaano badan oo ka mid ah dhulka Soomaalida waxaa caan ka ah shaaha la cabo galabtii ee loo yaqaano Shaadaliga, kaasi oo laftiisu ka mid ah cuwaafta. Sidoo kale, meelo badan oo Waqooyiga Soomaaliya ka mid ah waxaa caan ku ah cuntada qadada wixii ka soo hadhay in dib loo cuno wakhtiga galabtii ka hor intaanay qoraxdu dhicin taasi oo loo yaqaano cuwaaf.

Wadanada reer galbeedku aad ayay u isticmaalaan cuwaafta, waxaana dhakhtarku dadka in badan ku dhiiri geliyaa in la cuno cuwaafta fudud dhowrkii saacadood hal mar wakhtiga maalinta oo dhan. Waxaa sidoo kale aad wadanada reer galbeedka looga isticmaalaa midhaha khudaarta, buskudka, cabitaanka, cunto fudud iyo jibsiga kuwaasi oo loo dhaxaysiiyo wakhtiyada cuntada muhiimka ah.

In kastoo ay kala duwan tahay nooca iyo xajmiga cuwaaftu guud ahaan waa cunto u dhaxaysa wakhtiyada rasmiga ah ee la raashimiyo. Sidoo kale waa cunto ka fudud cuntooyinka sadexda ah ee la cuno maalintii iyo habeenkii. Waxaanay ka koobnaan kartaa macmacaan sida buskud, xalwad, keeg, rooti, shaah, bun; dhandhanaa sida baagiye, qureebaad, shigni, basbaas, hambeegur iyo wixii la mid ah. Dhakhaatiirtu aad ayay u dhiirigeliyaan cuwaafta, waxayna ku sheegtaa ineey jidhka ka ilaaliso xanuuno ay ka mid tahay macaanka'' iyo dhiig-karka.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juqraafi
Jamaal Cali Xuseen

Jamal Ali Hussein wuxuu ku dashay gobolka maroodijeex ee caasimadiisuna tahay magaalad hargaysa ee Jamhuriyadda Somaliland Sanadku markuu ahaa 1965, Jamaal cali xuseen waa Aqoonyahan ku takhasuusay cilmiga dhaqaalaha iyo ganacsiga, waxaana uu wax kusoo bartay jaamacada aduunka ugu horeysa ee looyaqaano Harvard University  ee ku taala Cariga Maraykanka. kadib Qalinjabitii Jamacada Jamaal cali Xuseen Waxa uu kasoo shaqeeyay bangiyo caalamiya oo waawayn kuwaas oo ka midyihiin bangiga wayn ee Citi Bank kaas oo uu ka gaadhay inuu noqdo Maareeye guud ama Chief executive officer.
Waana Musharaxaha Madaxweyne ee Xisbiga Mucaaradka ah ee UCID

Intii Hore ee Noloshiisa 
Jamaal Cali Xuseen wuxuu ku dhashay kunasoo Barbaaray Magaalada Hargeysa , isagoo isla magaalada Hargeysa ka bilaabay waxbarashadiisii aasaasiga ahayd ilaa waxbarashadiisa heer Dugsi Sare, isagoona ka baxay dugsiga sare ee Faarax Oomaar Magaalda Hargeysa, 

Sidoo Kale Jamaal Cali xuseen yaraantiisi wuxuu jeclaa ciyaaraha ama Sports-ka , gaar ahaan Kubada kolayga , cagta iyo walaiba kubada Teniska Miiska ( Table Tennis ) kaas oo uu ka gaadhay ilaa heerka ciyaarihii Gobolada ee Jmahuriyadii Sommalida , isagoona usaftay Gobalkii Waqooyi Galbeed.

Waxbarashadiisii Sare ee Heer Jaamacadeed 
kadib markuu Jamaal cali Xuseen Ka qalin Jabiyay Dugsiga sare, waxa uu ka bilaabay waxbarashadiisii sare Maxadkii ama college-kii  barashada xisaabadka iyo Dhaqaalaha ee  Sidam oo ku yaalay magaalada Muqdisho, Halkaas oo uu ka qaatay shahaadadii darajada koowaad ee cilmiga xisaabaadka ( Degree in BA Accounting) , isagoo ahaa ardaygii ugu sareeyay jamacada , isla sanadkaana waxa loo qaatay inuu Bare ama Macalin ka noqdo isla jamacadaas.

Waxbarashadiisii Harvard University 
dabayaaqadii sanadihii sideetamaadkii Jamal Cali Xuseen wuxuu ugu guuray wadanka Maraykanka, isagoo halkaa markuu mudo joogayna ku guulaystay deeq waxbarasho (Scholarship) jaamacadagoodrvard university. halkaas oo uu ka diyaariyay shahadada caalamiga ee loo yaqaano CPA ( CERTIFIED PUBLIC ACCOUNTING)oo macnaheduna tahy xissb yahankii la aqoonsaday,''' taas oo aanu haysan qof somali ah ama Africaba ku ah naadir iyo dhif.
Puntland Post

Puntland Post waa warbaahin fadhigeedu yahay Garowe, Puntland. Waxaa la asaasay sanadkii 2001, waxaana asaasay qurbajoog soomaaliyeed oo reer Denmark ah. Puntland Post waa website laga daalacdo wararka Puntland iyo Soomaaliya, waxa uuna leeyahay Joornal todobaad leh oo isla magaciisa wata.

Eeg waliba 
Puntland Post

Media ee Soomaaliya
Garowe
Puntland Star

Puntland Star waa news website urur ah ee jooga Garoowe, magaalada caasimadda Dowladda Puntland, Soomaaliya ah.

Taariikhda 

Puntland Star waxaa la aasaasay sannadkii 2014. Website-kani wuxuu daabacaa deg dega ah maalin kasta jabiyay qaylodhaan news oo ugu hadlay oo ku saabsan sheekooyin iyo dokumantaaryada iyo falanqaynta labada Soomaali iyo Ingiriis, iyadoo diiradda lagu saari doono arimaha Puntland.

Tixraacyada 

Media ee Soomaaliya
Garowe
Puntland TV iyo Radio

{{Infobox broadcasting network
| network_name    = Puntland TV and Radio
| network_logo    = 
| headquarters    = Garowe
| country         = Somalia
| network_type    = Radio-adeegga bulshada iyo kuwa Idaacadda telefishinka
| available       = Worldwide
| launch_date     = Abriil 2013
| owner           = Dowladda Puntland
| key_people      = Ali Abdi ALi, Director<ref name="Sppywkjatndptr">

Puntland TV iyo Radio waa shabakadda warbaahin dadweyne oo ka mid ah gobolka Puntland ee Soomaaliya.

Tixraacyada 

Media ee Soomaaliya
Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed

Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed (, SNTV) waa saldhigga TV-ga qaranka ee Soomaaliya.

Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed waa Idaacadda adeegga dadweynaha ee Soomaaliya. Xarunteeduna tahay magaalada Muqdisho, ee caasimada dalka, ay mas'uuliyadda ugu weyn waa in ay bixiso baahinta adeegga dadweynaha dalka oo dhan. SNTV waxaa nidaaminaya Wasaaradda Warfaafinta, Boostada & Isgaarsiinta ee Golaha Soomaali ah Wasiirada.

Media ee Soomaaliya
Muqdisho
Yuusuf Maxamed Ismaaciil

Yuusuf Maxamed Ismaaciil (11 Sebteembar 1960 - 27 Maarso 2015) ahaa diblomaasi Soomaaliyeed oo siyaasi.

Noloshiisii 

Ismaaciil waxa uu ku dhashay 1960 magaalada Rome, Talyaaniga qoyska ah laandheere Soomaali. Uu iska lahaa qabiilka Majeerteen Harti Daarood. Qoyskiisa asal ahaan ka amaanay Garowe ee xarunta maamulka ee gobolka waqooyi-bari Puntland ee gobolka Soomaaliya.

Waayo, waxbarashada sare, Ismail shahaado ah cilmiga siyaasadda ka dhiga Jaamacadda Bologna.

Tixraacyada 

Soomaali
Aamina Jibriil

Aamina Maxamed Jibriil () (d. 5 Oktoobar 1961) waa qareen Kenyan ah, diblomaasi iyo siyaasi. Waxay horey u ahaan Guddoomiyaha Ururka Caalamiga ah ee Socdaalka iyo Ganacsiga Ururka Adduunka ee Golaha Guud, iyo sidoo kale Kaaliyaha Xoghayaha Guud iyo Ku-xigeenka Agaasimaha Fulinta ee Barnaamijka Deegaanka ee Qaramada Midoobay. Sida ka mid ah 20 May 2013, iyadu waa wasiirka arrimaha dibadda ee Kiinya.

Kiinya
Soomaali
Waris Diiriye

Waris Diiriye () (d. 1965) waa nooc Soomaali ah, qoraaga, Atariishada iyo u dhaqdhaqaaqe bulshada. Laga soo bilaabo 1997 ilaa 2003, ayay u soo noqday Safiirka a Gaarka ah ee Qaramada Midoobay.

„Haddana caado kale oo sida caadiga ah looga dhaqmo waddamada qaarkood ayaa ah waxa lagu tilmaamo gudniinka gabdhaha, oo hadda guud ahaan loogu yeero gudniinka fircooniga (FGM). Qalliinku wuxuu meesha ka saarayaa qayb ama inta badan xubinta taranka ee gabadha. Caadadan waxaa soo bandhigtay Waris Diiriye, oo ah moodel caan ah oo caan ah iyo safiirka gaarka ah ee Sanduuqa Dadweynaha ee Qaramada Midoobay. Si waafaqsan dhaqanka Soomaalida ee maxalliga ah, iyada oo ilmo ah ayay hooyadeed ku samaysay FGM. Sida lagu sheegay warbixin, inta u dhexeysa sideed ilaa toban milyan oo haween iyo gabdho ah oo ku nool Bariga Dhexe iyo Afrika ayaa halis ugu jira in lagu sameeyo gudniinka Fircooniga. Xitaa dalka Mareykanka, qiyaastii 10,000 oo gabdhood ayaa halis ugu jira.

Waa maxay caqiidooyinka saldhig u ah dhaqankan? Qaar baa u haysta in xubinta taranka dumarku ay xun yihiin oo ay gabadha ka dhigaan nijaas sidaas darteedna aan la guursan karin. Intaa waxaa dheer, goynta, ama ka saarida, xubnaha taranka waxaa loo eegaa caymiska bikranimada ilmaha iyo daacadnimadiisa. Haddii hooyadu ku guuldarraysato sii wadidda caadadan waxaa laga yaabaa inay keento cadhada saygeeda iyo bulshada deegaanka. Hooyooyin badan, si kastaba ha ahaatee, waxay ogaadeen inaysan jirin sabab sharci ahdiin, caafimaad, ama nadaafadoo lagu taageerayo dhaqankan xanuunka badan. Nayjeeriya ee Diidmada Kastamyada Xun ayaa muujinaya in hooyooyin badan ay si geesinimo leh u diideen inay gabdhahooda u dhiibaan.”

 Mothers Meeting the Challenges

Linkiga Caddaynta 

Desert Flower Foundation
Waris Diiriye ee Fashion Model Directory
PPR-Foundation 
Reader's Digest version of Desert Flower 
Waris Diiriye ee IMDB

Soomaali
Cillaan

Kani waa maqaal ku saabsan midabka cillaan. Haku khaldin liinta.Boga "oranji" halkan ayaa laga soo toosiyay

Cillaan ama liin (; ) waa midabka u dhexeeya casaanka iyo huruuda, waana midab la sameeyo wakhtiga wax la rinjiyeeynayo. Magaca midabkan waxaa laga keenay khudaarta liinta.
Dhaqanka deegaano badan oo caalamka ah waxaa midabka liiniga loo yaqaanaa mid u taagan ku qanacsani, saa'id, dab (olol), halis, xarakaad adag, tijaabo iyo iskafiirin, xilliga dayrta, iyo waxyaabo kale. Laakiin meelo kale oo ka mid ah qaarada Aasiya midabkan wuxuu astaan u yahay diinta Budhaha iyo Hindisamka.

Guud ahaan, midabka cillaanta ah waxaa loogu magac-daray midabka liin macaan bislaatay (taasi oo ah midab huruud iyo casaan khafiif ah).

Sida Dabiiciga iyo Dhaqanada

Taariikhda iyo Farshaxanka
Wakhtiyadii hore ee wadanka Masar, khubarada farshaxanku waxay aad u isticmaali jireen midab u eg liiniga oo lagu magacaabi jirey "realga" kaasi ooy ku sharaxi jireen qabriyada iyo meelaha ugu fiican qariga boqortooyada.

Muuqaalka

Noocyo Ka Mida Liiniga

Midabo Kale

Midabo Kale

Tixraac

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Casuus (midabka)

''Kani waa maqaal ku saabsan midabka Soosaniga. Haku khaldin boga Bun

Casuus (; ) waa midab oo ubaxda verben u eeg oo giriftan ahaan u aabaabuleyso muddadii iskudarka casuuska iyo buluuga kaasi oo inta badan ah midab jaamud ah.

Muuqaal

Midabo Kale

 Saddex -xagalka violet

Tixraac
 Light and Color

 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Hayada Cuntada Aduunka

Boga "WFP" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Hayada Cuntada Aduunka (; ) (loo soo gaabiyo: WFP) waa waa waaxda 
gargaarka cuntada ee hay'ada Qaramada Midoobay iyo ururka ugu wayn caalamka ee ka warbixiya gaajada isla markaana dhiirigeliya amniga cuntada. 
Sida ay sheegtay hay'adani waxay gargaar cunto gaadhsiisaa sanad kasta dad dhan 80 milyan oo ku kala nool 75 wadan. 
Magaca hayada marka la fasiro oo noqonaya Barnaamijka Cuntada Aduunka waxa xarunta ugu sareeysa ku leedahay magaalada Roma wadanka Talyaaniga, iyo in ka badan ilaa 80 xafiis dacalada aduunka.
Intaas waxaa dheer, muhiimada koowaad hayadu waxay siisa dadka awoodi waayay ineey cunto u helaan naftooda iyo qoyskooda sababo la xidhiidha dagaalo, xanuuno, musiibo dabiici ah (sida daad, duufaan, abaaro, dhulgariir iwm) darteed. 

Guud ahaanHay'ada Cuntada Aduunka oo loo soo gaabiyo WFP waxay xubin ka tahay  Kooxda Horumarka Qaramada Midoobay iyo waaxda Golaha Go'aaminta.
Taariikh

WFP waxa ugu horayn la aasaasay sanadkii 1961 ka dib markuu dhamaaday 1960 shirkii "Ururka Cuntada iyo Beeraha"'' (Food and Agricultural Organization), waxaa la isla afgartey in la sameeyo barnaamij ka shaqeeya gargaarka cuntada. Sidaasi ayaa WFP lagu sameeyay sanadkii 1963; waxaana barnaamijka loo dhiibay ineey maamulaan Ururka Cuntada iyo Beeraha wakhti sadex sano ah si loo fiiriyo midhodhalka iyo muhiimada barnaamijka.
Hay'ada Cuntada Aduunka waxaa urur madaxbanaan oo iskii isku maamula laga dhigay sanadkii 1965, ka dib markii aasaaskiisa loo bogay.

Maamulka

Hayada Cuntada Aduunka waxaa maamula Gole Sare oo yimaada 36 wadan oo ka tirasan ururkan. Gudoomiyaha Sare ee ururka wakhti xaadirkan waa Ertharin Cousin kaasi oo uu magacaabay Xoghayaha Sare ee Qaramada Midoobay iyo Madaxa sare ee Ururka Cuntada iyo Beeraha. 

Dhinaca kale, sida hayadu sheegtay deeqbixiyaha ugu badan ee WFP waa qaarada Yurub waxayna ka qeybqaadata in badan oo howlaha ururka ah.

Aragtida iyo riyada hayadani waa in la helo "aduunyo nin kasta, naag iyo ilmo markasta heystaan ilo cunto si ay ugu sii noolaadaan nolol sax ah oo caafimaad qabta."

Guud ahaan Hayada Cuntada Aduunka waxaa u shaqeeya ilaa 11,500 qof kuwaasi oo dhamaantood ka shaqeeya deegaano aad u fog.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Mugdi

Kani waa maqaal ku saabsan mugdiga. Haku khaldin midabka madoowga.Boga "iftiin la'aan" iyo "ileys la'aan" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Mugdi (; ) waa caksiga (ka soo horjeedka) iftiinka. Sharaxaada saxda ah waa maqnaanta (la'aanta) ileyska. Marka meeli noqoto iftiin la'aan waxaa adkaata in wax la arko sababtoo ah waxay noqtotaa madoow. Isha bani'aadamka waxba ma arki karto marka meeli bilaa iftiin tahay, sababtoo ah araga waxaa caawiya iftiinka ileyska. 

Guud ahaan, mugdigu waa mid dadku neceb yahay isla markaana la xidhiidha cabsi, naxdin, murugo, geeri iyo wixii la mid ah.

Sharaxaada Saynis

Aragtida

Aragtida mugdigu waa ku kala duwan yahay indhaha dadka, sababtoo ah isha dadku isku mid uma aragto midabka. Marka aragu si fiican u shaqeeynayo waxaa bu'da ishu soo ururisaa iftiinka ku hareersan ka dibna sawir buuxa ka sameeysaa.

Fisigiska

Marka la tixraaco sharciyada cilmiga Fisikiska, walax kasta waa mugdi marka ay nuugto dhamaan unugyada fotoniska taasi oo keenta in walaxdaasi u muuqato mid madoow ah marka la barbar dhigo walaxyada kale een nuugin fotooniska. Tusaale ahaam, rinjiga madoow ma soo celiyo ileyska muuqda waxaanay u muuqdaa midabkaasi mid mugdi ah sababtoo ah wuxuu liqaa unugyada fotoniska; si taasi ka duwan rinjiga cadaanka ah wuu soo celiyaa falaadhaha iftiinka ah taasi oo ka dhigeysa wax aad u iftiimaya. Sharaxaad badan waxaad ka heli kartaa midabka.

Guud ahaan, ileyska iftiinka ma ahan mid walaxi wada liqi karto. Marka la fiiriyo astaamaha awooda, awood ma ahan wax la abuuri karo ama la burburin karo; nidaamka kali ah ee la samayn karo waa in la isku bedelo. Marka waxaa laga yaabaa in walaxi u muuqato mugdi laakiin sida rasmiga ah ay leedahay iftiin aanu ishu qaban karin.

Muuqaalka

Midabo Kale

Tixraac

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Sibidhi

''Kani waa maqaal ku saabsan midabka cowlka. Haku khaldin midabka kale cowlaan iyo xayawaanka cawl

Sibidhi ama Cowli (; ) waa midab fudud oo giriftan ahaan u dhaxeeya madoowga iyo cadaanka. Midabkan waxaa lagu tilmaamaa dhexdhexaad, taasi oo macnaheedu yahay waa midab "bilaa midab ah".  Waa midabka daruuraha cirka, dambaska iyo curiyaha liidhka.
Sida lagu sheegay taariikhda midabada, midabka cowliga waxaa markii ugu horeeysay la isticmaali jirey sanadkii 700 C.D (Ciise Dabadii).

Muuqaalka

Noocyo Badan

Midabka Cowlka Dabiici

Midabo Kale

Tixraac
 Light and Color

 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Baxri

Kani waa maqaal ku saabsan midabka baxriga.Ha ku khaldin midabka "basliga".

Baxri (; ) waa midab cagaar-buluug xiga ah. 

Marka la iskudhex daro sadexda midab ee Casaanka, Cagaarka iyo Buluuga ayaa sameeya midabo badan kuwaasi oo ka mid yahay midabkan baxriga ah. Samayskaas dhexdiisa waxaa midabka baxriga laga helaa buluuga iyo cagaarka dhexdooda. Sidoo kale waxaa midabkan lagu helaa marka la kala goynayo (jarayo) midabada ayadoo la isticmaalayo habka afka qalaad lagu yidhaahdo 'CMYK color model, taasi oo midabkani ka soo dhex baxo cagaar, madoow iyo buluug.

Si kastaba ha ahaatee, waa la isku raacay in midabkan la isticmaali jirey tan iyo wakhtiyo aad u horeeyay; waxaana la sheegaa in wakhtigii Boqortooyadii Faraaciyiinta dhulka Masar la isticmaali jirey midabkan baxriga ah. 

Guud ahaan, midabkan waxaa lagu isticmaalo meelo badan; waxaa ka mid ah qalabka wax lagu daabaco (printer), Kumbuyuutarka, Telefishinka, diiradaha wax lagu sifeeyo iyo meelo kale.
Waxyaabaha ugu cajiibsan ee midabkan waxaa ka mid ah, markuu la falgalo (lagu daro) midabka casaanka waxaa meeshii madoowga ahayd isku bedeshaa cadaan.

Muuqaalka

Midabo Kale

Tixraac
 Light and Color

 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Basli (midab)

Kani waa maqaal ku saabsan midabka basliga.Ha ku khaldin midabka "basali" iyo "baxri".

Basli (; ) waa midab ka samaysan iskudhafka (iskudarka) labo midab oo kala casaan iyo buni, ama casuus iyo casaan jaamud ah.  Marka laga fiiriyo muraayada (dhalada) Kumbuyuutarka, waxaa midabkan laga sameeyaa iskudarka buluuga iyo casaanka.  

Marka la iskudhex daro sadexda midab ee Casaanka, Cagaarka iyo Buluuga ayaa sameeya midabo badan kuwaasi oo ka mid yahay midabkan basliga ah. Samayskaas dhexdiisa waxaa midabka basliga laga helaa buluuga iyo casaanka dhexdooda. Sidoo kale waxaa midabkan lagu helaa marka la kala goynayo (jarayo) midabada ayadoo la isticmaalayo habka afka qalaad lagu yidhaahdo 'CMYK color model, taasi oo midabkani ka soo dhex baxo cagaar, huruuda iyo madoowga.

Guud ahaan midabka basliga ah waxaa markii ugu horeeysay laga dhex helay iskudar midabo badan uu samaynayay saynisyahan Faransiis haa sanadkii 1859kii.

Muuqaalka

Iskudarka Midabada

Noolaha

Ubaxa iyo Dhirta

Midabo Kale

Tixraac
 Light and Color

 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Golaha Sare Qaramada Midoobay

Kani waa maqaal ku saabsan Golaha ugu sareeya QM. Bogag kale fiiri "Qaramada Midoobay". Boga "GSQM" halkan ayaa laga soo toosiyay

Golaha Sare Qaramada Midoobay (; ) (sida badan loo soo gaabiyo UNGA ama GA'') waa xubin ka mid ah Lixda Xubnood Qaramada Midoobay iyo meesha kali ah ee dhamaan xubnaha Qaramada Midoobay ku leeyihiin wakiilo (dad matala).

Golahani wuxuu awood u leeyahay inuu xaqiijiyo kharashka ku shaqeeyso Qaramada Midoobay, u magaaco xubin aan joogto ahayn Golaha Amniga Qaramada Midoobay, ka helo warbixin dhamaan xubnaha, wakiilada, hayadaha iyo ururada Qaramada Midoobay isla markaana amar iyo talobixin siiyo ururadaasi.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Golaha Amniga Qaramada Midoobay

Kani waa maqaal ku saabsan Golaha Amniga QM. Qoraalo kale fiiri Golaha Sare Qaramada Midoobay"Boga "GAQM" iyo "UNSC" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Golaha Amniga Qaramada Midoobay (, loo soo gaabiyo: (UNSC); ) waa xubin ka mid ah lixda xubin ugu sareeysa Ururka Qaramada Midoobay iyo waaxda masuulka ka ah amniga iyo nabada caalami ee aduunka, iyo xubinta u qaabilsan aqbalitaanka ka mid noqoshada Jimciyada Quruumaha Ka Dhaxaysa. Sidoo kale Golaha Amnigu wuxuu u qaabilsan yahay inuu socodsiiyo, fuliyo Sharciga Qaramada Midoobay.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Liiska Xubnaha Golaha Amniga Qaramada Midoobay

''Kani waa maqaal ku saabsan xubnaha Golaha Amniga QM. Haku khaldin Xubnaha Qaramada Midoobay

Xubinimada Golaha Aminiga Qaramada Midoobay waxa ka masuul ah oo daadihiya shan xubnood oo joogto ku ah Golaha Amniga Qaramada Midoobay iyo toban wadan oo la soo doortay kuwaasi oon joogto ahayn.
Wixii ka horeeyay 1966ki waxaa jirayay lix xubnood oo la soo doorto halka xubnaha joogtada ah meesha joogeen tan iyo biloowgii ururka ee sanadkii 1945.

Xubnaha Hada
Hoos waxaad ku arki xubnaha joogtada ah

Xubnaha aan joogtada ahayn

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Golaha Dhaqaalaha iyo Bulshada Qaramada Midoobay

''"Boga "GDBQM" iyo "ECOSOC" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Golaha Dhaqaalaha iyo Bulshada Qaramada Midoobay (; ) (loo soo gaabiyo: ECOSOC) waa xubin ka mid ah lixda xubin ugu sareeysa Ururka Qaramada Midoobay. Sidoo kale hayadani waxay ka masuul tagay iskuxidhka iyo maamulida dhaqaalaha, bulshada iyo wixii la xidhiidha ee 14 hay'ado wakiilo khaas u ah Qaramada Midoobay.

Golaha Dhaqaalaha iyo Bulshada Qaramada Midoobay wuxuu leeyahay 54 xubnood; kuwaasi oo yeesha hal kulan oo afar todobaad ah bisha Luuliyo halmar sanadkii si ay ugu arimiyaan howlaga loo igmaday.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Xarunta Sare Qaramada Midoobay

Xarunta Sare Qaramada Midoobay sidoo kale Fadhiga Qaramada Midoobay waa dhisme aad u wayn oo ku yaala caasimada New York wadanka Maraykanka.

Xarumaha Qaramada Midoobay

Badhtamihii Diisambar 1945, ayaa Golaha Guurtida Maraykanka iyo Aqalka Wakiiladu u codeeyeen in Ururuka Qaramada Midoobay laga codsado ineey Xarunta Sare ka dhisato wadanka Maraykanka. Arintaasi way aqbashay Qaramada Midoobay, waxayna deegaan ka salaxatay bariga caasimada New York halkaasi oo ay ku iibsatey lacag dhan US $8.5 milyan oo ahayd lacag deeq ah. Dhismaha oo socday labo sano (1949 ilaa 1950) waxaa la furay Xarunta Sare Qaramada Midoobay Janaayo 9, 1951, inkastoo la dhamaystiray dhismaha bishii Oktoobar 9, 1952.

Inkastoo xarunta ugu muhiimsan ku taalo caasimada New York, ururku wuxuu xafiisyo waaweyn ku leeyahay Jeniifa, Heeg, Fiyeena, Nayroobi iyo meelo kale oo badan.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Wadanada Xubnaha Qaramada Midoobay

|Maabka wadanada xubinta ka ah Qaramada Midoobay iyo wadanada QM u aqoonsan tahay wadan (midabka buluuga]]

Waxaa jira 193 Wadan oo xubin ka ah Ururka Qaramada Midoobay kuwaasi oo mid kasta xubin ka yahay Golaha Sare Qaramada Midoobay.

Ka mid noqoshada Qaramada Midoobay waxaa si fiican u sharaxaya Qodobka 4aad ee Dastuurka Qaramada Midoobay:

 Ka mid noqoshada Qaramada Midoobay waa mid u furan dhamaan dowladaha jecel nabada marka laga reebo kuwa uu dasturku ka reebay, ayadoo la tixraacayo xukunka ururka.
 Codsiga ka mid noqoshada Qaramada Midoobay waxaa go'aan ka gaadhi kara Golaha Sare oo la tashanaya Golaha Amniga.

Warbixin taageero leh oo ka timaada Golaha Amnigu waxay u baahan tahay in xubnaha golahaasi codeeyaan taasi oo ugu yaraan sagaal xubnood ogolaansho bixiyaan; kuwaasi oo aanay ku jirin Shanta Xubin ee joogtada ah. Ka dib, ogolaanshaha Golaha Amniga waa ineey ansixiyaan Golaha Sare, kuwaasi oo ugu yaraan labo meelood sadex meelood (2/3) codeeyaan ogolaansho.

Sida saxda ah waxaa Qaramada Midoobay xubin ka noqon kara wadanada xorta ah oo kaliya, maantana dhamaan xubnuhu waa kuwo madax banaan.

Xubnihii Lagu Bilaabay

Taariikh ahaan Qaramada Midoobay waxaa la aasaasay 24 Oktobat 1945 ka dib markii shanta Wadax ee Xubinta joogtada ah isku afgarteen Dastuurka Qaramada Midoobay. Wadanadaasi aasaaska ka qeyb qaatay waxay kala yihiin Shiinaha, Faransiiska, Ruushka, Boqortooyada Ingiriiska, iyo Maraykanka.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Hayat Ahmed

Hayat Ahmed Mohammed (dhashay 1982) waa nooc oo quruxduna boqoradda Itoobiya. 

Hayat haatan diiradda iyada waqti u qaadida cinjirka iyo qaybaha kale ee dalka u keeni wacyi HIV / AIDS.

Linkiga Caddaynta 

 Hayat Ahmed ee Internet Movie Database
 Hayat Ahmed  ee EthioScoop.com
 Hayat Ahmed ee BRSpecial.com

Lagu daydo ka Itoobiya
Liya Kebede

Liya Kebede (; dhashay 1 Maarso 1978, Addis Abeba) waa daydo ah oo Itoobiya. Forbes aqoonsaday iyada daydo kow iyo tobnaad ee ugu mushaarka badan ee adduunka ee 2007.

Linkiga Caddaynta 

 Liya Kebede ee Internet Movie Database
 Liya Kebede ee Fashion Model Directory
 Liya Kebede ee Famous People

Lagu daydo ka Itoobiya
Madaxweyne Golaha Sare Qaramada Midoobay

''Maqaalkani wuxuu ku saabsan yahay madaxda Golaha Sare QM. Haku khaldin Xoghayaha Guud Qaramada Midoobay

 2021

Madaxweynaha Golaha Sare Qaramada Midoobay () waa jago (boos) loo codeeyo qofka noqonaya madaxa sare ee Golaha Sare ee Qaramada Midoobay taasi oo dhacda halmar sanad kasta.
Madaxweynaha la doorto wuxuu ka shaqeeyaa arimaha Golaha Sare oo kali ah. Wakhti xaadirkan (2021) waxaa madaxweyne u ah Golaha Sare Abdulla Shahid oo dhashay wadanka Maldive. Mudane Abdulla Shahid wuxuu ku soo baxay kalafadhigii codaynta madaxnimo ee 76aad, waxaana xafiiska lagu wareejiyay 15 Sebteember, 2021.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Maxkamada Cadaalada Caalamka

Kani waa maqaal ku saabsan Maxkamada Cadaalada QM. Haku khaldin Maxkamada Dambiyada Aduunka (ICC)"Boga "Maxkamada Aduunka" iyo "ICJ" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Maxkamada Cadaalada Caalamka (, loo soo gaabiyo: (ICJ); ) (sida caadiga ah loo yaqaano "Maxkamada Aduunka") waa waaxda koowaad QM|cadaalada Qaramada Midoobay]] taasi oo fadhigeedu yahay Dhismaha Nabada Heeg wadanka Holland. Shaqada ugu horeeysa ee hayadani waa ineey xaliso muranka xadadka iyo ilaaliso heshiisyada dhulka ee wadanada xubinta ka ah hayadani.
Sidoo kale waxay talobixin siisaa Golaha Sare, hayadaha Qaramada Midoobay iyo wixii soo hoosgala.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Ururka Cuntada iyo Dalaga

Kani waa maqaal ku saabsan hayada cuntada iyo beeraha QM. Qoraalo kale fiiri Hayadaha Qaramada Midoobay. Haku khaldin "Hayada Cuntada Aduunka""Boga "FAO" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Ururka Cuntada iyo Dalaga Qaramada Midoobay (, loo soo gaabiyo: (FAO); ) waa wakiil khaaska ah Qaramada Midoobay kaasi oo hogaamiya dadaalka ka hortaga iyo cidhibtirka gaajada aduunka. Hayadani waxay si siman ugu adeegtaa wadanada horumaray iyo kuwa soo koraya, waxayna ka shaqeeysaa in si cadaalad ah umaduhu u qeeybsadaan kheyraadka isla markaana galaan heshiisyo loo dhan yahay. Intaas waxaa dheer, hayada Cuntada iyo Dalaga (beeraha) waxay wadano badan oo caalamka ah ka caawisaa (xag aqoon iyo talobixin) horumarinta beeraha, keymaha iyo kheyraadma kaluumaysiga si markaa shacabku u helaan cuntooyin nafaqo leh isla markaana amaan ah. Halkudhiga ururkani oo ah erey Af-Isbaanish: "fiat panis", micnaha "qof walba ha helo roodhi (cunto)", ayaa in badan ka turjumaya micnaha iyo ula jeedada hayada.

Guud ahaan Ururka Cuntada iyo Dalaga Qaramada Midoobay waxaa xubin ka ah 194 wadan, ururka Midowga Yurub ("xubinimadiisu waxay matashaa guud ahaan xubnaha midowga"), Gasiiradaha Faroe iyo Tokelau, kuwaasi oo ah xubno madaxbanaan.

Qoraalo La Xidhiidha
Qaramada Midoobay
Bankiga Aduunka
Ururka Caafimaadka Aduunka
Hayada Cuntada Aduunka
UNESCO
UNICEF
ICAO
WHO
WFP

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul