maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Ato Xuseen Ismaciil

Xuseen Ismaciil (,) sidoo kale loo yaqaanay Ato Xuseen Ismaciil wuxuu ahaa siyaasi weyn  ka mid ah dalka Itoobiya , Mengistu iyo Dhergigu markey dalka xukumi jireen 1974-1987. Wuxuu ahaa Somali ugu horeysey  Wasiir iyo Amabassadoor ka noqday dalka Itoobiya. Weliba wuxuu maamuli jiray Gobol weyn la dhaho Illubabor , Itooboya markey aheyd Gobolo, hadana waa Kilil iyo Dawlad Federaal ah.

Taariikh 

Xuseen ismaciil beel ahaan wuxuu ka soo jeeda beesha Afguduud (Jibril Muuse), Makahiil. Gadabuursi. Wuxuu ku dashay Dirre Dhaba.   Ka dib markey dawladii Xayle Selassie ka rideen dalka wuxuu noqday Badhasaabka Gobolka Illubabor. Mida kale Badhasaabka wuxuu ka aha ismaamulkii Dire Dhabe, Safiirkii itoobiya een Dalka Koonfurta Yemen, Safiirka Itoobiya een dalka Bulgaria , safiirka itoobiya dalka Kuba , Wasiirka Waxbarashada regimkii Mengistu iyo Gudoomiyaha  Pensions and Social Security. Wuxuu ka mid ahaa guddigaCOPWE (Commission for Organizing the Party of the Working People of Ethiopia). Siyaasi ahaan wuxuu albaabka u furay dhamaan Qowmiyadda Soomaali iney ka mid noqon karaan dalka Itoobiya.

Jagooyinka Qabtey 
 Madaxweynaha ama Badhasaabka Ismaamulkii Dirre Dhabe
 Badhasaabka Gobolka Illubabor (1974 - 1976 )
 Wasiirka Waxbarashada (Bishi 8aad 1976 - 1978)
 Member ka mid ah COPWE (1979-1984)
 Gudoomiyaha Pensions iyo Social Security (1978 - 1983)
 Safiirka Itoobiya  een koonfurka Yemen (1983 - 1984)
 Safiirka Itoobiya een dalka Kuba (1984 - 1986)
 Safiirka  Itoobiya een dalka Bulgaria (1986)

Tixraac 

Gadabuursi
Itoobiya
Biyoxidheen

Biyoxidheen (; ) waa dhisme weyn oo ka samaysan dhagaxaan, biro iyo qalab kale oo badan kaasi oo loogu tallo galay in uu celiyo qulqulka biyaha socda. Biyoxidheenada waxaa loo dhisaa sababo badan oo ka mid tahay in laga sameeyo il biyo dadku isticmaalaan, laga sameeyo koronto, laga waraabiyo beeraha waaweyn iyo in la maamulo socodka iyo jihada biyaha.

Biyoxidheenadu waxay ka mid yihiin kaabayaasha bulshada kuwaasi oo laga helo waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.

Hordhac
Biyoxidheenku wuxuu ka mid yahay waxyaabaha dabiiciga ah ee dadku uga faa'iideeystaan siyaabo badan. Waa marka horee, biyoxidheenadu waxay sameeyaan biyo keydsan oo dadka iyo xayawaanku isticmaali karaan. Sidoo kale, waxaa laga sameeyaa korontada biyaha oo ah hab raqiis ah oo lagu sameeyo koronto.

Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Adeeg bulsho

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Wasakh qaadis

Wasakh qaadis (; ) waa nidaamka iyo habka maamulida wasakhda dadka iyo xayawaanka. Dunida maanta casriga ah waxaa jira nidaamyo badan oo wasakhda dadka looga qaado meelaha dadku ku nool yihiin ilaa meelo loogu talogalay wasakhdaasi. Musqulaha magaalooyinka waxay si toos ah ugu xidhan yihiin shabakad bulaacado ah kuwaasi oo safriya wasakhdaasi.

Bulaacadaha qaada wasakhda waa dhismeyaal weyn oo ka samaysan dhagaxaan, biro iyo qalab kale oo badan kaasi oo mara dhulka hoostiisa.

Wasakhqaadeyaashu waxay ka mid yihiin kaabayaasha bulshada kuwaasi oo laga helo waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.

Hordhac
Wasakhqaadistu waa habka qashinka looga qaado musqulaha ilaa meelo gaar ah oo loogu talogalay qashinkaasi. Wasakhqaadistu waa mid muhiim u ah caafimaadka iyo nadaafada magaalooyinka iyo goobaha dad badan ku nool yihiin. Waa marka horee, biyoxidheenadu waxay sameeyaan biyo keydsan oo dadka iyo xayawaanku isticmaali karaan. Sidoo kale, waxaa laga sameeyaa korontada biyaha oo ah hab raqiis ah oo lagu sameeyo koronto.

Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Adeeg bulsho

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Musqul

Musqul (; ) sidoo kale loo yaqaano Kaniif iyo Suuli waa qol ka mid ah dhisme kaasi oo loogu tallogalay in dadku ku qashin baxaan. Asal ahaan shaqada ugu muhiimsan ee musqushu waa in dadku ku bogtaan hoowsha saxarooda iyo kaadida, waxaase intaasi dheer maanta in musqulaha loo isticmaalo qubeyska, nadiifinta wejiga iyo madaxa iyo cadayashada. 
Dhinaca kale, musqushu waxay ka kooban tahay goob ama meel loogu talogalay in saxarada iyo kaadidu gasho kaasi oo qaarkood laga dul dhiso wax lo yaqaabo Boo. Musqushu waxay ku xidhan tahay shabakad bulaacado ah oo qaada wasakhda kuwaasi oo loo yaqaano Habka Wasakh qaadista.

Hordhac
Musqushu waa qol dhisme ah oo loogu talogalay wasakhda dadka. Wasakhqaadistu waa nidaamka iyo habka maamulida wasakhda dadka iyo xayawaanka. Dunida maanta casriga ah waxaa jira nidaamyo badan oo wasakhda dadka looga qaado meelaha dadku ku nool yihiin ilaa meelo loogu talogalay wasakhdaasi. Musqulaha magaalooyinka waxay si toos ah ugu xidhan yihiin shabakad bulaacado ah kuwaasi oo safriya wasakhdaasi.

Bulaacadaha qaada wasakhda waa dhismeyaal weyn oo ka samaysan dhagaxaan, biro iyo qalab kale oo badan kaasi oo mara dhulka hoostiisa.

Wasakhqaadeyaashu waxay ka mid yihiin kaabayaasha bulshada kuwaasi oo laga helo waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.

Sharaxaad

Wasakhqaadistu waa habka qashinka looga qaado musqulaha ilaa meelo gaar ah oo loogu talogalay qashinkaasi. Wasakhqaadistu waa mid muhiim u ah caafimaadka iyo nadaafada magaalooyinka iyo goobaha dad badan ku nool yihiin. Waa marka horee, biyoxidheenadu waxay sameeyaan biyo keydsan oo dadka iyo xayawaanku isticmaali karaan. Sidoo kale, waxaa laga sameeyaa korontada biyaha oo ah hab raqiis ah oo lagu sameeyo koronto.

Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Adeeg bulsho

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Qolka jiifka

Qolka jiifka (; ) sidoo kale loo yaqaano Qolka hurdada waa qol ka mid ah qolalka dhismeha. Sida ka muuqata magacaba, qolkani waxaa loogu talogalay jiifka (hurdada) oo kali ah waxaana inta ugu badan taala sariir, furaash, barkimo iyo wixii la halmaala ee loo isticmaalo hurdada.

Hordhac
Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Qol

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Qolka fadhiga

Qolka fadhiga (; ) waa qol ka mid ah qolalka dhismeha kaasi oo loo isticmaalo in la dhex fadhiisto isla markaana lagu soo dhoweeyo martida iyo wixii la mid ah. Sida ka muuqata magacaba, qolkani waxaa loogu talogalay nasashada, cawaynta, madadaalada, shirarka, dhacdooyinka xafladaha iyo wixii la mid ah, waxaana inta badan dhex yaala kuraasi, miisas, fadhiyo kala nooc ah, telefishin, raadiyoow iyo aalado kale oo loo isticmaalo madadaalada.

Hordhac
Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Qol

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Qolka cuntada

Qolka Cuntada (; ) sidoo kale loo yaqaano Qolka Qadada, waa qol ka mid ah qolalka dhismeha kaasi oo loo isticmaalo in lagu cuno cuntada. Sida ka muuqata magacaba, qolkani waxaa loogu talogalay cunida raashinka noocyadiisa kala duwan, inkastoo loogu magacdaray qadada.

Hordhac
Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Qol

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Madbakh

Madbakh (; ) sidoo kale loo yaqaano Jiko, waa qol ka mid ah qolalka dhismeha kaasi oo loo isticmaalo in lagu diyaariyo cuntada isla markaana lagu keeydiyo. Sida ka muuqata magacaba, qolkani waxaa loogu talogalay cunida raashinka noocyadiisa kala duwan, inkastoo loogu magacdaray qadada.

Hordhac
Aqaladu waxay ka kooban yihiin qolal badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Qolka jiifka, Qolka fadhiga, Qolka cuntada (Qolka qadada), Musqul (Suuli iyo Kaniif), Qolka qubeyska, Madbakh (Jiko), Qolka martida, Qolka waxbarashada (Maktabad), Qolka dhaqista (Qolka qasaalada), Qolka keydka iyo kuwo kale.
Sida badan qolku waa mid ka mid ah unugyasa dhisme ee aqal ama dhisme guri ka kooban yahay. Tusaale ahaan, qolka fadhiga, qolka cuntada, qolka jiifka, qolka martida iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhacda hal qol mararka qaar kaligiis la diso kaasi oo ah aqal hal qol ah.

Sharaxaad

Dhamaan dhismaha aqalada iyo kuwa waaweyn waxay u sii qeybsamaan waaxyo yaryar oo ka samaysan qolal. Qolku waa afargees ka samaysan dhagax, bir, muraayad, caro iyo wixii la mid ah ee loo isticmaalo dhismaha.
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Qol

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Boqortooyo dastuuri ah

Boqortooyo dastuuri ah (; ) sidoo kale loo yaqaan nidaamka Boqortooyada baarlamaaniga ah waa qaab ka mid ah qaababka boqortooyo una madax-bannaan awoodaha uu dastuurku siiyay lehna dastuur qoran ama aan qoranayn. Boqortooyada dastuuriga ah waa ka duwanthay Boqortooyada buuxda (boqorka ayaa leh awood buuxda), boqortooyada dastuuriga ah waxaa laga ma maarmaan ah in ay u gudato awoodeeda maamul sida ku xusan dastuurka lagu dhaqmo. Waxaa tusaale loo soo qaadan karaa Marooko, uu dastuurku siinayo boqorka awoodo badan, dalalka sida Iswiidhan ama Denmark, oo boqorku leeyahay awoodo kooban.
Waxa laga yaabaa in a boqortooyada dastuuriga ah tahay nidaam u ogolaanaya boqorka in uu u dhaqmo sida madaxweyne oo kale marka laga hadlayo heerka siyaasadda si waafaqsan Dastuurka, haba qornaado ama yaanuu qornaanin. Halka inta badan si rasmi boqorrada looga amar qaato xukuumadduna ku shaqaayso magaca boqorka.

Sidoo kale fiiri
 Boqortooyo
 Maamul

Linkiyada dibedda

Xigasho

Qaababka Dawladaha
Boqortooyo
Reer Xaamid

Rer Hamid(Somali; Reer xaamid) is a sub-clan of Bicidyahan  Majeerten larger clan. Hamid was the nickname of Mohamud Salah Adan. Rer Hamid forms one of the major Bicidyahan subclans and inhabit the two major regions of Dollo in Eastern Ethiopia and Mudug in central [[Somalia]

Qaaradaha aydagaan 
Africa 🌍 
Europe 🇪🇺 
America 🇺🇸

Overview 
Rer Hamid(Somali; Reer xaamid) is related with other Bicidyahan sub-clans and also Majeerteen.
.

Distribution
Members of the Rer Haamud, primarily inhabit the eastern Doollo region of Ethiopia. Primarily in and around Geladin and Bokh districts. Others can also be found in mudug and Bari regions of Puntland.

Sub-Clans

Fiqi-gadiid Xaamid (Reer Yaxye iyo Reer Cali Caddaawe
 Maxamed Xaamid ( Reer Faarax Cali)
 Cigalle Xaamid  ( Reer Guuleed)

》 Maxamed waa saddex jifo:

1. Reer 》wardheere
2. Reer 》liibaan
3. Reer 》cigaal

》 Cigalle waa saddex jifo
 
1. Reer jaamaac 》Guuleed
2. Reer Maxamed 》Guuleed
3. Reer sharma'arke 》Guuleed.

》Fiqi-gadiid wuxuu dhalay:

1.Caddaawe 》Fiqi-gadiid 
2.Maxamed  》fiqi-gadiid

Caddaawe waa saddex jifo

1. Yaxye 》Cadaawe 
2. Cali  》Cadaawe
3. Maxamuud 》cadaawe

》Yahye cadaawe- waa Labo iyo toban  12jifo

1. Rer Cilmi       》yahye 
2. Rer Cali        》yahye
3. Rer Abdirahman  》Yahye
4. Rer Jimcaale    》Yahye
5. Rer Wacays      》Yahye
6. Rer Maxamed     》Yahye
7. Rer Aadan       》Yahye
8. Rer Samatar     》Yahye
9. Rer Sharma'arke 》Yahye
10. Rer Guuleed    》Yahye
11. Rer Muxumed    》Yahye
12.warsame         》yahye

》Cilmi Yahye waa 8-Sideed jiffo

1. Ciise    》cilmi
2. Cumar    》Cilmi
3. Cismaan  》 Cilmi
4. Shirwac  》cilmi
5. Farah    》Cilmi
6. Caddille 》Cilmi
7. Isxaaq   》Cilmi
8. Axmed    》Cilmi

》Ciise Cilmi asna waa laba iyo toban(12) jifo

1. Cali    》ciise 
2. Cigal   》ciise
3. Cumar   》ciise
4. Muuse   》ciise
5. Macallin 》ciise
6. Cumar   》ciise
7. Jaamac  》ciise
8. Hussein 》ciise
9. Hassan  》ciise
10.Guulled 》ciise
11.muuse   》ciise
12.Hassan  》ciise

F.G: Ciise Cilmi wuxuu dhala 2-laba cumar 2-laba Hassan iyo 2-labo muusse"

References
Sawirqaado

Sawirqaado (; ) waa aalad loo isticmaalo in samayso iyo diiwangeliso muuqaal kaasi oo la soo daabici karo. Sawirkaasi wuxuu noqon karaa qof, shay ama walax taasi.

Hordhac
Sawirqaado waa aalad qabata muuqaalka (sawir) kaasi oo la kedin karo ama loo sii xawili karo meelo kale. Aaladani waxay ka kooban tahay mid qaada hal sawir kali ah markiiba ama duubta muuqaalka socda taasi oo loo yaqaano Sawirsocde (video). 
Sida ku xusan taariikhda, sawirkii ugu horeeyay waxaa qaadey nin Faransiis ahaa oo la odhan jirey Joseph Nicéphore Niépce sanadkii 1826.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Sawir
 Sawirsocde

Tixraac

Sawir
Shakhsiyadda

Shakhsiyadda  (ingiriis: personality) waa farqiga iyo kala duwansho dinaca xusuusta, cadooyinka, siyaabo qf u dhaqmo iyo xirfadaha.

„Arrimo badan ayaa galaya qaabaynta shakhsiyaddayada. Waxaa ka mid ah maqaamkeenna bulsheed iyo xaaladdeenna dhaqaale, deegaankeenna, dhaqankeenna, waalidiinteenna, asxaabteenna, iyo asalka diinteenna. Xitaa barnaamijyada telefishanka iyo filimada aan daawanno, iyo sidoo kale noocyada kale ee madadaalada, ayaa raadkooda ku reeba. Aqoonsiga waxyaabaha sameeya saamaynta taban ee shaqsiyaddeenna ayaa na gelisa meel wanaagsan si loo yareeyo saameyntooda.”. Waa inaan isku dayno inaan huwanno dabeecadda cusub.

Dareen
Samaroon Cumar Geedi

Samaroon Cumar Geedi (,) sidoo kale loo yaqaanay Cumar Geedi, Waa ninkii qoray buuga ""Magacda & Muuqaalka Kalluunka""

Taariikh 
Dawladdii Jamhuuriyadda Dimograadiga Soomaaliya wuxuu ka mid ahaa Wasaaradda Kalluumeysiga & Khayraadka Badda. Buuga ""Magacda & Muuqaalka Kalluunka"" ayuu qoray. Waa nin ka soo jeeda Beelwaynta Gadabuursi. .

Tixraac 

Qoraayaasha Soomaaliyeed
Cabdi Xasan Buuni

Cabdi Xasan Buuni (; ) wuxuu ahaa siyaasi, markii dambe wasiir iyo Ra'iisul wasaare ku xigeenkii ugu horeeyay ee Dowladii Soomaaliya. Mudane Buuni wuxuu xubin ka ahaa Xisbigii Midowga Soomaaliweyn (USP), wuxuu siyaasada soo bilaabey wakhtigii gumeystihii Ingiriisku ka talinayay gobolada Waqooyiga Soomaaliya ee maanta loo yaqaaano Somaliland.

Hordhac
Cabdi Xasan Buuni wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa gobolka waqooyi galbeed ee Awdal; wuxuuna heyb ahaan ka soo jeedaa Beesha Xeebjire, Habarcafaan, Gadabuursi. Cabdi Xasan wuxuu ku dhashay deegaanka Jirjir wakhti lagu qiyaaso badhtamihii sanadkii 1943kii. Wuxuu waxbarashada hoose ku qaatey magaalada Borama, ka dib u wareegay magaalada Hargeysa wakhtigii waxbarashada dugsiga sare.

Taariikh
Wakhtiyadii dhaqdhaqaaqa xornimo doonka ayuu si fiican u soo caan-baxay Xasan Buuni, wuxuuna ku biiray xisbigii Midowga Soomaaliyeed. Sidoo kale, wuxuu ka mid ahaa koox rag ah oo matalayay maamulkii Biritish Somaliland wakhtigii 1960kii kuwaasi oo calanka geeyay magaalada Muqdisho si loola midoobo walaalaha Koonfurta Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, markii la dhisay dowladii ugu horeeysay ee Soomaaliya 1960kii wuxuu Cabdi Xasan Buuni noqdey raiisal-wasaare ku-xigeenkii dowladii Aadan Cabdulle Cusmaan (Aadan Cadde).

Waxbarashada
  Dusiga Hoose Borama (1946-1948)                        

 Dugsiga Dhexe Borama (1949-1950)                         

  V.T.C Amoud (1954-1955 )

Maamulka
 Raiisal-wasaare ku xigeen (1960)
 Wasiirka Dowlada Somaliland (2001)

Xigasho 

Gadabuursi
Dad
Soomaali
Gumeysi

Haku khaldin "Adoonsi"

Gumeysi (; ) waa siyaasada wadan ama dowlad ku qabsato maamulka deegaano kale oo ka baxsan xadkeeda halkaasi ooy ku dhaqan yihiin dad dhaqan, diin, hab-nololeed ka duwan leh. Si ka duwan adoonsiga, gumeysigu waa markaa maamul qabsado talada iyo maamulka deegaan kale halkaas ooy ka leeyihiin ujeedo dhaqaale, ganacsi, urursiga kheyraad dabiici ah iyo arimo kale oo badan.

Hordhac
Gumeysigu waa marka deegaan ay qabsadaan awood kale oo markaas wadata ujeedo u gaar ah. Sida qaalibka ah, gumeystuhu wuxuu sameeystaa nidaam iyo sharciyo u adeegaya danahiisa iyo hadafkiisa kuwaasi oo si xaqdaro ah u siiya faa'iido badan gumeystaha halka dadka deegaanka loogu yimid u baa'ba'aan macaluul, daranyo iyo dhibaato leh dhimasho taasi oo uu si toos ah ama si dadban u keenay gumeystuhu.

Gumeysiga iyo Adoonsiga

Adoonsi (; ) waa qof nool oo xoriyada ka qaadeen qof ama tiro dad ka awood badan, kuwaasi oo u isticmaalaya sida ay ayagu ku qanacsan yihiin.]], Adoonsi waxaa lagu sharaxaa "Marka qof loo isticmaalo in lagu shaqeeysto ayadoo wax faa'iido ah ugu jirin qofka la adoonsanayo; sidoo kale waa qof loola dhaqmayo sida wax la leeyahay oo kale, kaasi oo la iibin karo, la iibsan karo, la calaamadaysan karo, la xoogi karo, xataa la dili karo."

Taariikh
Inkastoo adoonsigu ka jiray aduunyada wakhti aad u dheer, gumeysigu wuxuu bilaabmey horaantii qarnigii 16aad wakhtigaasi oo wadano reer Yurub ah si badheedh ah ugu soo duuleen qaaradaha Afrika iyo Aasiya halkaasi ooy u kala qeeybsadeen gobolo iyo deegaano u gaar ah gumeystihii reer Yurub. Sidoo kale, gumeysigu wuxuu aduunyada ka jiray ilaa badhtamihii qarnigii 20aad oo wadana intooda ugu badan qaateen xornimada.
Gumeystihii reer Yurub wuxuu masuul ka ahaa dhimashada dad badan iyo burburka maamulo badan oo ka talinayay deegaanada ay qabsadeen. Wadanada ugu darnaa ee gumeeysiga ugu balaadhan aduunka ku lahaa waxaa ugu horeeya Boqortooyada Ingiriiska iyo Faransiiska.

Sidoo kale fiiri
 Gumeystihii reer Yurub

Xigasho

Gumeysi
Adoonsi
Dowlad
Shaadh

Shaadh (; ) sidoo kale loo yaqaano Shaati, waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Shaadhku wuxuu ka mid yahay dharka ragga inkastoo dumarka laftoodu xidhaan noocyo shaadhadh ah oo loogu talogalay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Shaadhku wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee rag iyo dumarba. Shaadhku waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Shaadhku wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah raqabada, jeeb iyo galuusyo (badhano) badan oo laabta ku dhex yaala.

Magaca
Ereyga Shaadh ama Shaati asal ahaan waa mid Af-Ingiriis ah oo waxaan ka soo xiganahay Shirt.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Koodh (dhar)

Koodh (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Koodhku wuxuu ka mid yahay dharka dadka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Koodhku wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee rag iyo dumarba kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, koodhka waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, dunida maanta waxaa jira shaqooyinka qaar ay khasab tahay in shaqaaluhu ku soo labistaan koodh. Guud ahaan, koodhku waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Shaadhku wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah raqabada, jeeb iyo galuusyo (badhano) badan oo laabta ku dhex yaala.

Magaca
Ereyga Koodh asal ahaan waa mid Af-Ingiriis ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Ingiriiska ereyga Coat.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Dirac

Dirac () waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Diracu wuxuu ka mid yahay dharka dumarka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Diracu wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee dumarba isticmaalaan kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, diraca waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, diracu waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Diracu wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd.

Magaca
Ereyga Dirac asal ahaan waa mid Af-Carabi ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Carabiga ereyga Dirac.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Googarad
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Surwaal dabagaab

Surwaal dabagaab () waa surwaal gaaban kaasi oo ku jooga jilbaha dadka kaasi ooy xidhaan rag iyo dumarba. Surwaalkan oo loo yaqaano shorty waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Surwaal dabagaabku wuxuu ka mid yahay dharka dadka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Surwaal dabagaabku wuxuu ka mid yahay dharka la xidho wakhtiyada kuleylaha ama laga hoos xidho dharka noocyadiisa kale sida urwaal dheer, macawiis ama khamiis. Sidoo kale, shortiga waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, dunida maanta waxaa jira shaqooyinka qaar ay khasab tahay in shaqaaluhu ku soo labistaan koodh. Guud ahaan, garanku waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Shoortigu wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee surwaalka dabagaabka waa waxaa ka mid ah gaabnida uu ku joogo jilbaha, jeeb iyo galuusyo (badhan).

Magaca
Ereyga Shorty asal ahaan waa mid Af-Ingiriis ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Ingiriiska ereyga Shorty.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Googarad

Googarad waa shay ka mid ah dharka dumarku xidhaan kaasi oo dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Googaradu waay ka mid tahay dharka dadka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Googaradu waxay ka mid yahay dharka joogtada ah ee xidhaan dumarka Soomaaliyeed isla markaana isticmaalaan kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, googarada waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin. Guud ahaan, googaradu waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Googaradu wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah jileec, fudeyd iyo gaabni le'eg kuraanta dusheeda.

Magaca
Ereyga Googarad asal ahaan lama yaqaano meel uu ka soo jeedo laakiin ilo ayaa ku tilmaamey ineey tahay Af-Hindi.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Aroos

Aroos (; ) waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha. Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.

 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan

 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya. Gaar raga ayaa ugu fikir badan intay habluhu ka fikir yar yihin guurka soomaalida waxa kalo kamida cilmi badhis lagu sameyey hablaha ugu quruhda badan inay yihin hablaha rer mogdishu gaar ahaan gabdhaha wardhiigley waxa lasoo saray boqolkiba boqol ibtisam inanta ugu xural caysan warta nabada oo macnaheedu uu yahay dhulkii Soomaaliya.gabdhaha ugu badan ee fircoonniga loo gudo waxaa ugu badan warta nabada kuwa ugu dhaadheerna waxa ay ka soo jeedaan ssanaag sool iyo ceyn qaybo ka mid ah dunida iyo dhaqanka ah lama ogola, iyo in laga hadlin xaqiiqda.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Meher

Xigasho

Guur
Meher

Meher () waa dhacdo ka mid ah dabaaldega arooska ee midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, meherku wuxuu dhacaa ka hor intaaney xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso arooska iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha. 

Sinaysiga qofka xaaska ah waa wax xun. Ninka hal naag keliya buu qabi karaa, naagtuna hal nin keliya bay qabi kartaa.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa dhacdo ay ku midoobaan labo qof (inta ugu badan ninka iyo naagta) kuwaasi oo hadafkoodu yahay in nolol wadaagaan, tafiirmaan, iyo iska caawiyaan waayaha nolosha. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. 
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Aroos

Xigasho

Guur
Doonis

Doonis () waa xaflada ugu horeeysa tallaabooyinka guurka wakhtigaasi oo caruuska iyo qooyskiisu codsadaan in la siiyo gabadha arooska ee midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, doonistu waxay ka horeeysaa meherka kaasi oo dhacaa ka hor intaaney xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso arooska iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa dhacdo ay ku midoobaan labo qof (inta ugu badan ninka iyo naagta) kuwaasi oo hadafkoodu yahay in nolol wadaagaan, tafiirmaan, iyo iska caawiyaan waayaha nolosha. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. 
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Aroos

Xigasho

Guur
Yarrad

Yarrad (; ) sidoo kale loo qoro Yarad, waa lacag ay bixiyaan qoyska wiilka caruuska ah ee guursan raba gabadh taasi oo ujeedadeedu tahay in reerka gabadha dhalay loogu mahadnaqo ogolonshaaha doonista iyo arooska gabadhooda.
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Arooska
Aroos waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Hordhac
Lacagta Meherka Meherku waa Hanti mood iyo maalba ah ( Xoolo nool, Guryo, Gaadiid, Lacag IWM ) waxa ay doonto ha noqotee, balse maaha wax la bixiyo marka laba qof is arooseyso, ee waa Hanti loogu tala galay in ay raggu ku xalaashadaan gabdhaha ay aroosayaan, waana hanti ay ku soo heshiiyaan marka ay sheekeysanayaan inta aan la imaan goobta la isku mehersanayo. Hantidaas waxaa iska leh oo la siiyaa gabadha oo lama siiyo reerka gabadhu ka soo jeeddo iyo cid kale toonna, haddii aan ninku bixin karin hantidaas waxaa ka dhaafi kara keliya gabadha uu guursadey, waayo waa xaq ay iyadu gaar uleedahay oo ninka waajib ku ah marka laga eego xagga shareecada Islaamaka.
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Meher

Xigasho

Guur

Guurka
Guur
Siin (guur)

Siintu waa xaflada iyo damaashaadka ku xiga doonista guurka. Siintu waa marka gabadha la bixiyo ee loo ogolaado wiilka soo doontey inuu guursado.
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
Kuwa isqaba waa inay guurkooda si sharci ah u diiwaangeliyaan.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Arooska
Aroos waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Hordhac
Lacagta Meherka Meherku waa Hanti mood iyo maalba ah ( Xoolo nool, Guryo, Gaadiid, Lacag IWM ) waxa ay doonto ha noqotee, balse maaha wax la bixiyo marka laba qof is arooseyso, ee waa Hanti loogu tala galay in ay raggu ku xalaashadaan gabdhaha ay aroosayaan, waana hanti ay ku soo heshiiyaan marka ay sheekeysanayaan inta aan la imaan goobta la isku mehersanayo. Hantidaas waxaa iska leh oo la siiyaa gabadha oo lama siiyo reerka gabadhu ka soo jeeddo iyo cid kale toonna, haddii aan ninku bixin karin hantidaas waxaa ka dhaafi kara keliya gabadha uu guursadey, waayo waa xaq ay iyadu gaar uleedahay oo ninka waajib ku ah marka laga eego xagga shareecada Islaamaka.
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Meher

Xigasho

Guur

Guurka
Guur
Xaflad

Xaflad (; ) waa dabaaldega iyo damaashaadka arin farxad leh taasi oo salka ku heeysa guul iyo gaadhista hadaf. Xafladaha noocan ah waxaa loo dhigaa arimaha muhiimka ah sida arooska, dhalashada, qalinjebinta iyo guud ahaan arimaha guusha nolosha ku salaysan.
Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Arooska
Aroos waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Hordhac
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya. Gaar raga ayaa ugu fikir badan intay habluhu ka fikir yar yihin guurka soomaalida waxa kalo kamida cilmi badhis lagu sameyey hablaha ugu quruhda badan inay yihin hablaha rer mogdishu gaar ahaan gabdhaha wardhiigley waxa lasoo saray boqolkiba boqol ibtisam inanta ugu xural caysan warta nabada oo macnaheedu uu yahay dhulkii Soomaaliya.gabdhaha ugu badan ee fircoonniga loo gudo waxaa ugu badan warta nabada kuwa ugu dhaadheerna waxa ay ka soo jeedaan ssanaag sool iyo ceyn qaybo ka mid ah dunida iyo dhaqanka ah lama ogola, iyo in laga hadlin xaqiiqda.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Meher

Xigasho

Guur

Guurka
Guur
Gabba'

Gabba' () waa lacag ay bixiyaan qoyska wiilka caruuska ah ee guursan raba gabadh taasi oo ujeedadeedu tahay in reerka gabadha dhalay loogu mahadnaqo ogolonshaaha doonista iyo arooska gabadhooda.
Dhinaca kale, guurku waa midowga lamaane si u sii wadaan jiritaanka aadamaha. Guurku wuxuu ahaa mid soo jireen ah tan ilaa wakhtiyadii ugu horeeyay ilbaxnimada dadka. Dunida maanta waxaa ka jira nidaamyo iyo caadoyin badan kuwaasi oo ku salaysan dhaqanka, dhaqaalaha, wadanada, diinta iyo nolosha.

Aroosyada badankooda waa dhacdooyin farxad leh.
 
 Reerkaaga Farxad Bay Heli Karaan
 
 Talo Faaʼiido Leh oo Nolosha Dadka Hagaajisa

Arooska
Aroos waa dhacdo dabaaldega midowga labo qof ku galayaan guurka. Sida caadiga ah, aroosku waa xaflada iyo damaashaadka wakhtiga ay dhacayso meherka iyo wixii damaashaad iyo farxad ah ee la xidhiidha. Nidaamka iyo dhacdada aroosku waa mid ay ku kala duwan yihiin bulshada caalamku taasi oo ku xidhan dhaqanka, caadada, diinta, wadanka, bulshada iyo heerka darajada dhaqaale ee lamaanaha.

Hordhac
Lacagta Meherka Meherku waa Hanti mood iyo maalba ah ( Xoolo nool, Guryo, Gaadiid, Lacag IWM ) waxa ay doonto ha noqotee, balse maaha wax la bixiyo marka laba qof is arooseyso, ee waa Hanti loogu tala galay in ay raggu ku xalaashadaan gabdhaha ay aroosayaan, waana hanti ay ku soo heshiiyaan marka ay sheekeysanayaan inta aan la imaan goobta la isku mehersanayo. Hantidaas waxaa iska leh oo la siiyaa gabadha oo lama siiyo reerka gabadhu ka soo jeeddo iyo cid kale toonna, haddii aan ninku bixin karin hantidaas waxaa ka dhaafi kara keliya gabadha uu guursadey, waayo waa xaq ay iyadu gaar uleedahay oo ninka waajib ku ah marka laga eego xagga shareecada Islaamaka.
Aroosku waa xaflada loo dhigo midowga labo qof ku noqonayaan lamaane is-guursaday. Waxaa jira noocyo badan oo damaashaad iyo dabaaldeg ah oo la xidhiidha arooska. Dhaqanka Soomaalidu wuxuu leeyahay nidaam u gaar ah oo loo dhigo arooska.

Guurka

Guurku waa labo qof sida ninka iyo naagta marka ee is guursadaan. Waa dad kadhaxeeyo isla shaqeen, dhaqaale iyo jaceel. Soomaalida marka ee is guursanaayaan waxaa loo qabtaa buraanbur iyo cayaar. Guurka waa maalin farxad leh, qof walba neh inta oo noolyahay mar uu guursanaa, guurka sidiisa ba waa nolosha biniaadanka. Qof marku uu guursado wuu dagaa oo fakarka badan aya daaya.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Guur
 Meher

Xigasho

Guur

Guurka
Guur
Qalaafe

Qalaafe (; ) waa magaalo ku taala Gobolka Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya. Magaaladani waxay ka tirsan tahay Soonka deegaanka Godeey, waxaana ku dhaqan dad Soomaali ah. Dhinaca kale, magaalda Qalaafe waxay dhacdaa  isla markaana leedahay 233 mitir ka sareeysa jooga bada.

Hordhac
Magaalada Qalaafe waxay ka mid tahay dhowrka magaalo ee ugu camiran deegaanka Soonka Godeey, waxaana magaalada dhex mara Webiga Shabeelle kaasi oo dhowr jeer ku fatahay deegaankaasi. Intaasi waxaa dheer in magaalda Qalaafe leedahay gego diyaarad kaasi oo lagu magacaabo ''Gegada diyaaradaha Qalaafe (ICAO ereybixin: HAKL).

Bulshada
Sida ay warbixin ku sheegtay Hay'ada Tirokoobka Bulshada Itoobiya waxaa ku dhaqnaa magaalada Qalaafe tiro dad ah oo dhan 14,242 sanadkii 2015ka; kuwaasi oo loo sii kala saaray 7,522 rag ah iyo 6,720 dumar ah.

Sidoo kale fiiri
 Godeey
 Deegaanada Webiga Shabeelle dhex maro
 Magaalooyinka Deegaanka Soomaalida Itoobiya

Xigasho

Itoobiya
Soomaali
Soomaali Galbeed
Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya

Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya Waxaa La aas aasay Bishii July oo Marasy 7 Sanadkii 2000M, Waxaa ayna Daba socota Boqortooyadii Ajuuraan, Sidoo kale qaabkii ay usoo socotay ayaa waxaa ay ahayd sidan:
Boqortooyadii Ajuuraan Intaan La aas aasin Qarnigii 10 ee Miilaadiga waxaa JIray Boqortooyadii Ifat oo ay xukumi jireen Boqor Maxamed Alam Baalcad Aabayaashiisii, Boqor Maxamed Ayuuna ahaa Boqorka aasaasay Boqortooyadii Ajuuraan, Sababihii uu Boqortooyadaani u aasaasay ayaa ahayd intuusan aasaasin Boqortooyadaani Maamulkii ay lahaayeen Aabayaashiisii ayaa waxaa ku soo duulay Cadaw kadib Cadawgaasi waxaa la dagaalamay Boqor Maxamed Alam Baalcad Waxaana Dhex maray dagaal aad u qaraaran, ugu dambaytiina guusha waxaa ay raacday Boqor Maxamed Alam Baalcad, kadib Aabayaashiisa ayaa xukunka isaga u hibeeyay waxaa uuna sidaas ku aasaasay Boqortooyadii Ajuuraan.
Boqortooyadii Ajuuraan ayaa waxaa ay jirtay Qarnigii 10 Miilaadiga ilaa Qarnigii 12 Miilaadiga, Ugu dambayntii Boqortooyada Ajuuraan ayaa daciifday, sababihii ay u daciifday ayaa ahayd khilaafaad dhexdoodii ahaaday.
Kadib Markii ay aad u daciifday  Boqortooyadii Ajuuraan Qarnigii 12 ee miilaadiga, waxaa halkaasi kasoo baxay qoyska dayle oo ah gareenka, waxaa ayna go'aansadeen in ay Boqortooyo kale aasaasaan oo kasii hanaqaada Boqortooyadii Ajuuraan, sida ay markii horeba Boqortooyada Ajuuran ay kasii hana qaaday Boqortooyadii Ifaat.
Boqortooyadii Gareen ayaa jirtay Qarnigii 12aad ilaa Qarnigii 19aad Miilaadiga, Waxaa ayna ahayd sababaha ay u daciiftay dagaalo badan oo ay la galeen Gumaystihii Boortaqiiska iyo dagaalo ay kula jireen Xabashida ugu dambayntii qarnigii 19aad ee miilaadiga waxaa la qabtay taliyihii ugu dambeeyay oo uu ahaa Olol diinle, waxaa uuna ugu dambaystii ku dhintay Xabsiga Alam Baqe, sidoo kale dhanka koofureed ee Soomaaliya oo ay joogeen reer cabdala Dayle ayaa iyadana awoodeedii daciiftay, Waxaana ugu dambayntii Faraha ka baxay wadanka Soomaaliya waxaa uuna faraha u galay ururo ay aasaaseen dad soomaali ah.
Kadib Taariikhda Markay ahayd 7/July/2021waxaa la aasaasay Boqortooyada Soojireenka Soomaaliya, Boqortooyadaasi oo kasii hana qaadayso Boqortooyadii Gareen ama Boqortooyadii Ajuuraan ama Boqortooyadii Ifaat, dhamaan Boqortooyooyiinkaan oo dhan reer xukuma Qabiilkooda waa Ajuuraan.