maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Michel Micombero

Michel Micombero (1940-1983) waxa uu ahaa kaligii-taliyihii Burundiiyo taliyihii xasuuqa ka dib markii uu afgambi ku qabsaday boqorkii Ntare V, isaga oo ku dhawaaqay jamhuuriyadda 1966-kii, 1972-kii waxa Burundi ka dhacay xasuuq loo geystay qowmiyadda Hutu, waxaana xukunka ka tuuray Jean-Baptiste Bagaza oo uu musaafuris u aaday Soomaaliya ka dib markii uu martiqaad ka helay Siyaad Barre.  Micombero waxa uu u dhintay wadne xanuun isaga oo da'diisu hore tahay 43 jir.

Burundi
Welcome To Momoland

Welcome to Momoland waa albamka kooxda gabdhaha Koonfur Kuuriya ee Momoland. Waxa la sii daayay Nofeembar 10, 2016

Si loo horumariyo albamka, kooxdu waxay ku soo bandhigtay barnaamijyo muusig oo dhawr ah, sida M Countdown iyo Inkigayo.

Tixraac
Mustacsim bilaah

Abuu Cabdil-Majiid “mustacsim bilaah” Cabdullaahi bin mansuur mustansir bilaah (afka carabiga: أبو عبد المجيد "المستعصم بالله" عبد الله بن منصور المستنصر بالله ), wuxuu ahaa kii ugu dambeeyay khulafada cabaasiyiinta ee baqdaad, wuxuu taliyay intii u dhaxeesay 1242 ilaa 1258, hawlaakuu oo wata tataarka ayaa ku duulay baqdaad oo dudunshay waxa oona dilay dad kor u dhaafaya Hal milyan oo ku juro mustacsim bilaah

Xigasho
Hishaam bin cabdilmalik

Hishaam bin cabdi malik khaliifkii umawiyiinta (afka carabig: أبو الوليد هشام بن  عبد الملك الأموي القرشي), waa khaliifka tobanaad ee umawiyiinta, waxa uu xilka haayay intii u dhaxeesay 724 ilaa 743, xiligiisa waxay gaartay dawlada umawiyiinta heerkeedii ugu sareesay balaarsiga, Faransiiska meelo ka tirsan ayee muslimiinta gaareen laakin dagaalkii billaadu shuhadaa baa joojiyay.

Taariikh nooleedkiisa
Hishaam bin cabdi malik waxa oo ku dhashay magaalada Dimishiq oo ahayd caasimada umawiyiinta 72H/691, Hooyadii waxaa la oran jiray faadumo binti hishaam oo ree banii makhzuum ahayd, macluumaatka ku saabsan hishaam ka hor khilaafda ayaa ah mid gabaabsi ah, kutubta taariikhda wax badan kama sii sheegeeso.

Hishaam waxa uu bilaabay in uu muujiyo hamiga khaliifnimada markii uu dhintay walaalkii Suleymaan sanadkii 717. Dardaaranka suleymaan ayaa ahaa ina adeekiis cumar bin cabdicaziiz inuu noqdo khaliifka soo socda, markii la shaaciyay magaca cumar bin cabdicaziiz hishaam wuu diiday inuu aqbalo, laakiin wuxuu ku qasbanaaday inuu tixgeliyo amarka uuna aqbalo.

Yaziid bin cabdi malik ayaa markuu xilka qabtay ka dhigay hishaam dhaxal suge, waxa uuna ku shardiyay in wiilkiis waliid bin Yaziid uu noqdo khaliifka ku sii xige.

Khilaafadiisa 
Sanadkii 105H/724 ayaa loo doortay khilaafda asigoo jira 34 sano.

wax qabadkiisa

Dhimashadiis 
Hishaam wuxuu dhintay 6 Febraayo 743 (6 Maalmadoone 125 Hijriyada). Wiilkiisa, Maslama  ayaana tujiyay salaaddii janaasada. Hishaam waxa uu isku dayaayay in uu  wiikiisaan Maslama ku bedelo khilaafada booska Waliid bin Yaziid oo ay ka soo muuqatay  faasiqnimo ka xanaajisay culamada sida imaam zuhri, Isku daygii ugu horreeyay ee Hishaam, ka dib Xajkii 735, si uu ugu qanciyo al-Walid II inuu ka tago maslama ama, beddelkeeda, inuu sameeyo maslama al-Walid II beddelka waa la diiday.

Xigasho
Taariikh
Islaam
 Khulafada islaamka
 Khulafada umawiyiinta
Cizudiin Aybuk

Al-suldaan almucizu Cizudiin aybuk (afka carabiga:  الملك المعز عز الدين أيبك الجاشنكير التركماني الصالحي النجمي) waa kan ugu horeeyay boqorada dawlada Mamaaliikta, sanadkii 1250 ayuu noqday suldaan kadib markii ay xilka uga dagtay shajaru duri noqotayna xaaskiis, asalkiisu waa turkumaan, magaciisa wuxuu ka koobanyahay labo qeyb erayga "ay" oo laga wado dayax iyo ereyga "bak" oo laga wado amiir

Qabashada xilka

La loolamida ayuubiyiinta

Dhamaadka
Duumaan baay

Al-ashraf  abuu nasri duumaan baay (afka carabiga; الأشرف أبو النصر طومان باي) waa kii ugu dambeeyay boqorada mamaaliikta, waxa lagu daldalay albaabka zuweyla hortiisa 922H\1517

ka hor xilka

Qabashada xilka

Iska caabinta cusmaaniyiinta

Dilkii duumaan baay
Imaaradaha anaadool

Imaaradaha anaadool  waa imaarado yar yar oo turki ahaa kuwaas oo qaab qabiileed ku dhisnaa, waxey soo baxeen labo goor; markii koowaad waa dagaalkii mulaadkarad kadib waxaana tirtiray salaajiqada ruum, markii labaadna waa kadib burburkii salaajiqada cusmaaniyiinta ayaana awooday inee mideeyaan oo dhamaan tirtraan.

Imaaradaha xiligii koowaad

Imaaradaha xiligii labaad
Qorax madoobaadka 21 Juun 2020

Waa qorax madoobaad sanadle ah oo dhacay 21 Juun, 2020. Marka dhexroorka dayaxu ka weyn yahay qorraxda, qorrax-madoobaadku waa wadar, isagoo xiraya dhammaan qorraxda tooska ah, maalintana u beddeleysa mugdi;  Laakin waxa ay ku dhacdaa dariiq cidhiidhi ah oo dhulka dushiisa ah, dayax-madoobaadka aagga dariiqan (kun kiilomitir ballac ahaan) waa qayb ka mid ah madoobaad.  Haddii dhexroorka dayaxu ka yar yahay dhexroorka qoraxda, qorax-madoobaadku wuxuu u muuqdaa mid sanadle ah;  Tani waxay ahayd muuqaalkiisa Kathmandu, Nebal iyo Taywan, wuxuuna u muuqday mid gebi ahaanba xiiran.

Sawir

Tix
كسوف الشمس ٢١-٦-٢٠٢٠ - Af Carabi Wikipedia.
Alciz bin cabdisalaan

Abuu Muxamad Cizu-Diin Cabdi Caziiz bin Cabdi Salaan Al-Shaafici oo lagu naaneesi jiray "Suldaanka culumada iyo iibiyaha boqorada" (Af-Carabi; سلطان العلماء وبائع الملوك ) wuxuu noolaa 577H\1181-660H\1262, waxa uu ahaa Caalim iyo Garsoore Muslim ah oo si fiican ugu xeeldheeraa Usuulu fiqiga iyo tafsiirka waxa uu gaaray darajada ijtihaadka , waxa uuna ahaa qof aa xaqa la gamban in badan ayeena boqorada isku dhaceen.

Taariikhdiisa 
Magaciisa oo dhameystiran waa Cabdi Caziiz bin Cabdi Salaan bin Abii Qaasin bin Xasan bin Maxamad bin Muhadab, wuxuu ka soo jeedaa Banuu Suleym oo ka tirsan qabiilada aadka u caansan.

Wuxuu ku dhashay Dimishiq sanadkii 577H ama 578H, Dimishiq waxey ahayd waqtigaas hormuudka aqoonta ayadoona kulmisay culumadii ugu magaca dheerayd casrigaas, dadka ayaana meelo fog fog uga soo doonan jiray cilmiga, laakin shiiqa sida taariikdiisa ka muuqata wuxuu billaabay raadinta cilmiga asigoo da'diisa weyntahay, yaraantiisa iyo duruufaha uu ku soo koray ayeena Kutubta taariikhda xusin waxaase cad in qoyskiisa ay danyar ahaayeen.

wuxuu u jeestay

Cizudiin iyo boqorada

Shiiqyaalkiis iyo xertiis

Kutubtiisa

Xigasho
 Culumada islaamka
Imaam dahabi

Al-imaam Shamsu Diin Abuu Cabdullaahi Maxamad bin Axmad bin Cusmaan bin Qaymaaz Al-Dahabi, wuxuu noolaa 673H\1274-748H\1348, waana Imaam Muxadis, waliba taariikhyahan ah oo ku noolaa Dimishiq xiligii Dawladii Mamaaliikta

Taariikhdiisa 
Asal ahaan Imaam ka wuxuu ahaa Turkumaani. wuxuuna dhashay bishii Rabbical aakhar sanadkii 673H. Ibnu xajar wuxu sheegay inuu dhashay bishaan 3deedii. waxa ku dhashay Damishiq wuxuu ka dhashay qoys diineed.

Shuyuukhdiisa: 
Sheekhu waxa uu ka dhagaystay culima fara badan sida: Abil Macali al abraquuhi, Ibnu Daqiiq al ciid, Sharafu diin Addimyaadi, Ibnu Teymiyah, Xaafidul Mizzi, Albarzaali iyo qaar kaloo badan.

Imaamu waxa uu ahaa caalim ku takhasusay culuum badan haba ugu sii badnaado Cilmiga xadiiska sheekhul Qurra'a Jamaalu diin abii Isxaaq Ibraahim ibnu Daa'uud Alcasqalaaniyy.

Waxaa lagu tiriyaa Imaamu akhriyey Mu'arakhiinta (taariikhyahanada) Islaamka kuwa ugu waaweyn, sidoo kale imaamku wuxuu ahaa xaafid ka mida xufaada cilmiga xadiithka kuwooda ku xeel dheer cilmiga cilmigaas marka laga hadlayo رواية ودراية . la yaab maleh haduu noqdo mid amaantiisu ay gaartay dhamaan dadka musliminta waxa lagu amaanayana waa wanaaguu la yimid iyo cilmiguu uga tagay musliminta.

wuxuu si qoto dheer ubartay imaamku itqaaniyayna xadiithka wuxuu ahaa mid kala yaqaan xadiithka Cilada leh(Aljarx watacdiil). Sidoo kale yaqaanay Axwaasha xadiithk iyo warqaduu soo maray xadiithku ee dadkii ka sameeyay sideey wax u turjumayeen . Wuxuu kaloo imaamku kala sawiray qarsoon eelaga dhex heli karo xadiithka iyo taariikhdiisaba.

Wuxuu ururiyay imaamku, badan oo ka mida xadiithka faaido badana u leh umada musliminta ee ka danbeysa isaga maadaam uu ahaa Imaamku mid aqoon durugsan u yeeshay cilmul xadiithka. Casrigii waxa lagu tiriyaa inuu ahaa qofka ugu wax ka qorid badan marka laga hadlayo cilmul xadiithka wuxuu kaloo ururiyay taariikhda islaamka waxay ka qoreen culimadii markii hore ku sameyey dib u gaar ahaan kuwa muxadithiinta.(kuwa xadiiska ka hadla). Imaamka Wuxuu Allah ku manaystay Fahmad dheeri ah iyo maskax furan waxa baahi filan Siduu caan uga dhex noqday zamankii iyo kuwii ka dambeeyayba .

kadib markuu bartay cilmiga qiraa,aatka imaamku isagoo ku bartay cilmiga cilmiga yara wuxuu Alifay kitaab la odhan” التلويحات في علم القراءات ” iyo kitaab kaloo la معرفة القراء الكبار mashquulid uu ku mashquulaa Cilmul xadiithka, sababtoo ah ,siduu sheegay Ibnu Aljazariy

Imaamku wuxu waqtigiisa oo dhan siiyay u adeegida cilmul xadiith wuxuna ka qoray kana afilay kutub aad u badan

Mu'alafaadka imaamka waxa ka faa'i jiray dhaman muslimintii nooleyd wakhtigasii isagoo u soo dhoofi jreen dartiis si ay uga qaataan cilmiga ilaahay ku galadeystay ka dhagaysto kana akhristaan ​​,kana qaataan nusakh (copy).

Kutubadiisa
تاريخ الإسلام

سير أعلام النبلاء

طبقات الحفاظ

طبقات القراء

مختصر تهذيب الكمال

التجريد في أسماء الصحابة

الميزان في الضعفاء
Ayatullah Reza Hosseini Nasab

Ayatullah Reza Hosseini Nasab, (Taariikhda Dhalashada: 1960),  wuxuu ahaa Imaamka Xarunta Islaamka Hamburg. Laga soo bilaabo 2003, waxa uu ahaa Madaxweynaha Ururka Shiicada ee Canada.

Daabacaad 

Waa qoraaga in ka badan 215 buug oo ka hadlaya fiqiga Islaamka, Fikirka Shiicada, Philosophy, Sharciga iyo macquulka. 

Buugaagtiisa qaar ka mid ah waa sida soo socota:

 Shareecada Islaamka
 Nabinimada
 Imaam Xuseen
 Islaamka Casriga ah
 Shiicadu waxay ku jawaabtay
 Islaamka iyo Muusiga
 Islaamka iyo Dimuqraadiyadda
 Mabaadi'da macquulka ah
 Falsafadda
 Garsoorka
 Dhalinyaradii.

machadyada 

Waxa uu in ka badan 20 xarumood ka sameeyay Canada, [Jarmalka], iyo Switzerland.

Tixraacyo
Arzanjaan

arznjaan (afka turkiga; Erzincan)‏ waa magaalo ku taal tukiga waana magaala madaxda gobolka arzanjaan ee dhaca bariga turkiya, dadka magaalada waxay u badan yihiin turki suni ah, waxaa dega tiro kurdi calwiyiin ah oo badan,

Taariikhda 
sooyaalka magaalada waa mid aad u fog waxey ka soo bilaabanee ka 1000 sano ka hor miilaadiga, waxaa soo xukumay dawlado badan, oo ka mid yihiin biriizanda iyo boqtooyada faaris, waqtigii cusmaan bin cafaan ayee muslimiinta furteen, xabiib bin maslama ayaana furtay,  hase ahaatee magaalada waxey noqotay goob ay ku hardamaan muslimiinta iyo ruum mudo dheer, dagaalkii mulaadkarad kadib waxey u gacan gashay turkida, waxaana ka taliyay imaarada mankuujiyiinta, sanadkii 1228 suldaan caaludiin keyqubaad ayaa soo afjaray imaarada, waxa oona ku qabsaday magaalada, khawaarzimiyiinta ayuuna ku jabiyay dagaal 1230kii, burburka salaajiqada kadib magaalada waxaa qabsaday banuu aartiin, dawladii quraa qooyloo ayaa sii qabsatay 1410

Cimilada

Xigasho
Jasiirada Rodos

waa jasiirad gariiga raacsan ee dhacda bada dhexe waxary u dhawdahay xeebaha koofureed ee turkiya, jasiirada waxay caan ku tahay taalada rodos oo ka mid ahaa todobada yaab ee dunida, 2019 tirada dadka ee jasiirada waxaa lagu sheegay 130,000 kuwaas oo 55,000 oo kamid ah ay ku noolyihiin magaalo madaxda  rodos,

taariikhda jasiirada
Liiska qorax madoowaad ee qarniga 21aad

Tani waa liiska qorax-madoowaadyada intii lagu jiray qarnigii 21aad

2001-2010

2011-2020

2021-2030

21 Juun 2020

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

14 Diseembar 2020

10 Juun 2021

4 Diseembar 2021

30 Abriil 2022

25 Oktoobar 2022

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

20 Abriil 2023

14 Oktoobar 2023

8 Abriil 2024

2 Oktoobar 2024

29 Maarso 2025

21 Sebteembar 2025

17 Febraayo 2026

12 Agoosto 2026

6 Febraayo 2027

2 Agoosto 2027

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

22 Luuliyo 2028

14 Janaayo 2029

12 Juun 2029

11 Luuliyo 2029

5 Diseembar 2029

1 Juun 2030

Soomaaliya iyo Soomaaliland.

25 Nofeembar 2030

2031-2040

2041-2050

2061-2070

2071-2080

2081-2090

2091-2100
Imbiraadooriyada biriizanda

imbiraadooriyada biriizanda ama ruum ama imbiraadooriyada roomanka bari  (afka gariiga; Βασιλεία Ῥωμαίων)  waa dawlad kirishmis ah oo soo baxday kadib markay u qebsantay imbiraadooriyada roomanka labo qaybood oo kala ahaa roomanka bari iyo roomanka galbeed, midaan dambe waxay duntay duntay qarnigii shanaad miilaadi, roomanka bari waxey sii jireen kun sano ilaa ee cusmaaniyiinta furteen Qusdandiiniya 1453, waxyna ahayd sii socoshada imbiraadooriyadii roomanka, waxey ilaalisay dhaqanka iyo ilbaxninmada roomanka, mudadii ee jirtay waxey ahayd awooda dhaqaale iyo mida milatari ee ugu weyn yurub, caasimadeed Qusdandiiniya waxey ahayd tan ugu horeesa magaalooyinka kirishmiska xaga hormarka iyo aqoonta, waxeyna u ahayd xarun diimeed kirishmiska bari.

Taariikhda

Xunka

Dhaxalka

Xigasho
Andaakiya

Andaakiya (afka trkiga; Antakya) waa magaalo fac weyn oo dhacda daanta bari ee wabiga caasi, waxey 30 millimetre ka fog tahay xeebta bada dhexe, waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu muhiimsan dhulka shaam, furashada muslimiinta ka hor waxey ahaan jirtay caasimada dhulka shaam, sidoo kale waxey ahmiyad ween u leedahay kirishmiska

Taariikhda

Xigasho 
Magaalooyin Turkiga
Ceelgardi

Ceel-gardi waa degmo ku taal bariga Gobolka Saaxil. Waa xeebta ugu quruxda badan Dalkeena (the best beach in  SL. Waxay Berbera u jirta 12k, waa Dekad dabiici ah 1993- waxay ahayd Dekeda xoolaha laga raro waxna ka soo degaan. Hadda waxa laga sameeyay Dekad yar oo casri ah. Somaliland la wadaleeyahay iyo Saaxil la wadaleeyahay ayaa quruxbadan.

Waxana degan Reeryoonis hj
Ruknudiin mascuud

Ruknudiin mascuud ama mascuud koowaad wuxuu ahaa suldaankii salaajiqada ruum laga bilaabo 1116 ilaa dhimashadiisa 1156

ku loolamida xilka 
Qilij arsalaan markoo ku dhintay dagaalkii mowsil sanadkii 1107 dawlada way kala qebsantay, wiilkiis curudka Malik shaah wuxuu ku jiray xabasi, xaaskiis ayaa qabsatay maltaay wiil yar oo dogrol la dhaho ee dhashay ayaa suldaan laga dhigay, labada wiil kale mascuud iyo carab; mascuud wuxuu ku ag noolaa sodogiis gaazi bin guumushtakiin amiirka daanishmandiyiinta, carabna quunya ayuu joogay, Malik shaah ayaa dib u soo laabtay 1109kii waxaana u suura gashay inuu quunya galo oona noqdo suldaan, waxa uuna xabsiga dhigay labadiis walaal carab iyo mascuud, dagaalo qaraar ayuuna la galay biriizanda oo ahayd inee ku soo fiday dhulka dawlada, labadiisa walaal ayaa xabsiga ka baxsadeen mascuud oo taageero ka helaayo sodogiis gaazi bin guumushtakiin ayaana ku guuleestay inuu dilo walaalkiis Malik shaah 1116

Qalbashada xilka 
markale ayee dawlada kala qeybsantay mascuud wuxuu qabsaday caasimada iyo meelo kaloo yar, walaalkiis carab wuxuu qabsaday ankara iyo qasdamuuni, walaalkiis kale dogrol oo masuul ka ahaayen hooyadiis iyo ninkeeda blak artaqi wuxuu heestay maltaay , waxaana walaalaha ka dhex bilaawday colaad daran, mascuud markii hore wuxuu diirada saaray la dagaalanka biriizanda waxa uuna ku guuleestay inuu ka soo ceshado dhul badan , sanadkii 1114 gaazi bin guumushtakiin ayaa fursad ku helay maltaay waa uuna qabsaday asigoo garab ka helaayo mascuud, waxa uuna diiday lahaanshaha salaajiqada ee magaalada, carab ayaa aad uga carooday arintaas wuxuuna ku eedeeyay mascuud inuu qiyaanay dawlada oona ilaalin karin dhulkeeda, 1116 weerar xoogan ayuu ku qaaday caasimada mascuud ayaa ka gurmad dalbay biriizanda, carabna amiirka arman ayuu garab ka dalbay, dagaalo adag ayaa dhex maray kuwaas oo ku soo dhamaaday inuu guuleestay mascuud, inkastoo mascuud uu kaligiis soo haray hadana wuxuu ku sii hoos noolaa gaazi bin guumushtakiin ilaa uu ka dhintay 1135.

Ka hortagida weerarka labaad ee saliibiyiinta 
imaarada ruhaa oo ka mid ahayd imaaradaha kirishmiska ayaa waxaa qabsaday zankiyiinta waxaana ka dhashay weerar saliibi oo cusub weerarkan waxaa hogaaminaayay boqorka faransiiska luwiis todobaad iyo boqorka jarmalka konraad sedexaad, mascuud ayaa ka hortagay waxa uuna u geestay baaba' xun ciidanka jarmalka, boqorkooda wuu dhaawacmay xitaa, faransiiska ayagana khasaaro xoogan buu gaarsiiyay inkastoo ku guuleesteen inee u gudbaan shaam, mascuud waxa oo isbahaysi la sameeyay nuurudiin zanki haraadiga imaarada ruhaa ayeena ku qaadeen weeraro aa kala joogsi laheen ugu dambeyn way la wareegeen weyna kala qeybsadeen

Dhimashadiisa 
Mascuud wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya tuuruus labaad markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay qilij arsalaan labaad.

Xigasho
Dagaalkii mulaadkarad

Dagaalkii mulaadkarad (af turki; Malazgirt Meydan Muharebesi) af carabi; معركة ملاذكرد) waa dagaal dhex maray imbiraadooriyada biriizanda iyo salaajiqada muslimiinta, 26 agoosto 1071, khasaaraha weyn ee ka soo gaaray briizanda dagaalka iyo in la qabsaday imbiraadoorkeeda romaanoos iv ayaa door muhiim ah ka ciyaaray daciifnimada xukunka biriizanda ee anaadool iyo in turkida kusoo qulqulaan anaadool .

Hordhaca

Dagaalka

Saameynta dagaalka

Xaga dhaqanka

Xigasho
51 Pegasi b

51 Pegasi b, sidoo kale loo yaqaan Bellerephon ama 51 Peg b, waa meeraha ka baxsan qoraxda ee ugu horreeya ee la helay isagoo ku wareegaya xiddigta ugu muhiimsan, 51 Pegasi.  Michel Mayor iyo Didier Queloz ayaa ku dhawaaqay daahfurka 6 Oktoobar 1995.  Waxay u jirtaa 50 sano iftiin ah jihada kooxda Pegasus.

Tixraac
Neojiin

Neojiin (Af-Laatiin: Neogene), qaybta dambe ee xilliga Saddexaad, oo ka kooban xilliyadii Miosiin iyo Bliyosiin, ama nidaamka dhagxaanta la dhigo inta lagu jiro.

Xilliga Neojiin waxaa ku jira inta u dhaxaysa 23 milyan iyo 2.6 milyan oo sano ka hor waxaana ku jira Miosiin (23 milyan ilaa 5.3 milyan sano ka hor) iyo Bliyusiin (5.3 milyan ilaa 2.6 milyan sano ka hor).  Niujiin, oo macneheedu yahay "dhalasho cusub," ayaa loo qoondeeyey si loo xoojiyo in badda iyo fosil-ka dhulka ee laga helay marxaladdan wakhtigan ay aad ugu dhow yihiin midba midka kale marka loo eego kuwii hore, oo loo yaqaan Balyuujiin (66 milyan oo sano ka hor) 23 milyan oo sano ka hor).

Erayga Neojiin waxaa si weyn looga isticmaalaa Yurub sida qayb juquraafi ah, waxaana si sii kordheysa looga isticmaalaa Waqooyiga Ameerika, halkaas oo xilliga Senosoyig dhaqan ahaan loo qaybiyay saddexaad (66 ilaa 2.6 milyan sano ka hor) iyo afar-geesod (2.6 milyan sano ka hor) .

Tixraac

Xiriirinta dibadda
Neogene - Britannica
Afar-geesood

Muddada afar-geesood waa muddada juqraafiga laga soo bilaabo dhammaadka Bliyusiin qiyaastii 1.6 milyan oo sano ka hor ilaa hadda. Afar-geesoodka waxa uu ka kooban yahay laba xilli-geoloji: Xilligii Barafka iyo Huuluusiin.

Erayga afar-geesood (afaraad) waxaa soo jeediyay Jules Desnoyers 1929 si uu wax uga qabto sedimen ee Seine Basin ee Faransiiska oo u muuqday mid si cad uga yar dhagxaanta muddada jaamacadda.  Muddada afar-geesood waxay daba socotaa muddada jaamacadda waxayna ku fidsan tahay waqtigan xaadirka ah. Muddada afar-geesood waxay si aad ah u dabooshaa muddada baraf dhawaanahan oo ay ku jirto dib u gurasho baraf ee ugu dambeysay.

Muddada afar-geesood ee 1.6 milyan ah waxay ka dhigan tahay muddada ay jireen bini'aadamka la yaqaan.  Qulqulka qaarada shaqo kuma laha muddo aad u gaaban.  Cimiladu waxay ahayd mid ka mid ah barafka muddadyeedka kaas oo barafka qaaradaha ay u guuraan koonfurta ilaa 40° loolka.  Dhowr xayawaan oo cusub ayaa soo kacay, mar kale waxay u badan tahay inay sabab u tahay muddada juqraafi ahaan gaaban ee muddadan.  Waxaa jiray dabar-goyn weyn oo ku yimid naasleyda waaweyn ee gobollada waqooyi dhammaadkii xilligii Barafka. Noocyo badan oo ay ka mid yihiin bisadda saber, mammoth, mastodon, Glyptodonts, iwm. ayaa ka dabar-go’ay adduunka oo dhan.  Xayawaanno kale oo ay ka mid yihiin fardo, geel iyo shabeel ayaa dabar go’ay Waqooyiga Ameerika.

Tixraac
Quaternary
Qilij arsalaan labaad

cizudiin qilij arsalaan labaad bin mascuud af turki; Kılıç ArslanI II) (af faarisi قلج أرسلان دوم) waa suldaanka salaajiqada ruum intii u dhaxeesay 1156 ilaa 1192

Qabashada xilka 
Mascuud wuxuu u baxay la dagaalanka amiirka armiiniya tuuruus labaad markuu ka soo laabtay wuu dhintay 1156 xilkana waxaa qabtay qilij arsalaan labaad, waxaa bilaawday dagaalo u dhaxeeya dawlada iyo daanishmandiyiinta blase nuurudiin zanki oo arkaayay in is khilaafka muslimiinta uu awood siinaayo cadawga ayaa dhaxdhaadin sameeyay , markale ayuu khilaafka soo laabtay hadana culumada iyo wax garadka ayaa hishiis sameeyeen, hishiiska ka dib  qilij arsalaan labaad wuxuu ku duulay biriizanda, waxa uuna ka qabsaday magaalooyinka laarinda iyo saliiqiya, balse mudadii u dhaxeesay 1159-1161 waxa uu kala kulmay biriizanda jab is daba jooga ugu dambeyn wuxuu aqbalay hishiis dhigaayay shuruudo adag .

soo afjarida  daanishmandiyiinta 
mudadii uu hishiiska socday Qilij arsalaan wuxuu xooga saaray soo celinta awooda dawlada waxaana u suura gashay 1574 inuu qabsado imaarada siiwaas oo daanishmandiyiinta ka mid ahayd, imbiraadoorka biriizanda ayaa arkay inuu fursad siiyay qilij arsalaan waxa uuna dalbaday dhulka daanishmandiyiinta, markii loo diiday dagaal ayuu soo qaaday Qilij arsalaan ayaa awooday inuu ku jabiyo dagaalkii miryokifaaloon, khasaaro adag ayuuna gaarsiiyay . Sanadkii 1177 waxa uu qabsaday imaarada maltaay oo ugu dambeesay daanishmandiyiinta, sidaas ayee dawlada ku noqotay awooda muslimka kaliya ee ka jirta anaadool .

1179 qilij arsalaan  wuxuu dagaal ku qaaday ayuubiyiinta, hase yeeshee jab ayuu kala kulmay salaaxudiin ,

Weerarkii sedexaad ee saliibiyiinta 
Weerarkii sedexaad ee saliibiga ayaa ku yimid dhulka dawlada, waxaana hogaamiya ka ahaa feridriik barboosa boqorka jarmalka, wuxuu doorbiday Qilij arsalaan inuu ka gambado laakin wiilkiis Qudbudiin ayaa la dagaalay waxeyna qabsadeen quunya 1190 , hase yeeshee boqorka jarmalka ayaa isaga baxay magaalada Shan bari ka dib waxa uuna dalbaday in sahay la siiyo jidkana loo furo.

kala qeybinta dawlada iyo dhimashadiisa 
Sanadkii 1186 waxaa ku dhacay qilij arsalaan cudurka faalij waxa uu ku fakaray inuu ilmihiis oo ahaayeen kow iyo toban u kala qeybiyo dawlada, taasi oo qalad weyn ahayd waxaa mariiba ka dhex bilaawday walaalaha khilaaf iyo dagaalo, qilij arsalaan ayaa gadaal dambe ka ogaaday qaladkiisa wuxuu bilaabay inuu dib usoo mideeyo asagoo madax ka dhigaayo wiilkiis gayaasudiin kiikhisroof , hase ahaatee asoo ku guuleesan buu dhintay 1196, wiilkiis suleymaan ayaa awooday inuu dhamaan ka adkaado  laakin 1204 laakin shan bari ka dib wuu iska dhintay

Xigasho
A (alifbeet)

A, ama a, waa xarafka ugu horreeya iyo shaqalka ugu horreeya ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, A waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga أ ama ء.

Noocyada
A

A a ɑ

Tixraac
D (alifbeet)

D, ama d, waa xarafka afraad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, D waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga د.

Noocyada
D

D d

Tixraac
F (alifbeet)

F, ama f, waa xarafka lixaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, F waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ف.

Noocyada
F

F f

Tixraac
Pesantren

Pesantren ama pesantrian (:id:pesantren) waa mid ka mid ah nidaamyada waxbarasho ee Indunisiya.  Pesantren waa machad dhaqameed Islaami ah oo ay ardaydu ku wada nool yihiin waxna ku bartaan macalinka ku magac dheer kiyai isla markaana leh hool ay ardaydu seexdaan.  Santri waxay ku yaalaan dhismo sidoo kale bixiya masaajid lagu cibaadeysto, meel wax lagu barto, iyo hawlo kale oo diineed.  Dhismahan waxaa badanaa lagu hareereeyaa gidaar si uu awood ugu yeesho inuu la socdo gelitaanka iyo ka bixista ardayda si waafaqsan xeerarka khuseeya.

Xiriirka dibadda
 Pesantren Virtual, Pesantren Era Digital
 Pustakapesantren.com, Pustaka Pesantren  
 Pondok Pesantren.net, Pendidikan Diniyah dan Pesantren, Kementerian Agama RI
 Rabithah Ma'ahid Islamiyah Nahdltul Ulama, Asosiasi Pesantren Indonesia
 Pesantren Virtual, Pesantren Era Digital
 Pustakapesantren.com, Pustaka Pesantren  
 Pondok Pesantren.net, Pendidikan Diniyah dan Pesantren, Kementerian Agama RI
 Rabithah Ma'ahid Islamiyah Nahdltul Ulama, Asosiasi Pesantren Indonesia
K (alifbeet)

K, ama k, waa xarafka kow iyo tobnaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, K waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ك.

Noocyada
K

K k

Tixraac
L (alifbeet)

L, ama l, waa xarafka laba iyo tobnaad ee alifbeetada Ingiriisiga casriga ah iyo alifbeetada Laatiinka aasaasiga ah ee ISO. Gudaha Af-Soomaali, L waxay u dhigantaa ku dhawaaqida Carabiga ل.

Noocyada
L

L l

Tixraac
Dhirta xididdada dhiigga

<table  align="right"  width="300px">
Tracheophyta
<tr><td align=center colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;">Siluriyaan dhexe - Hadda
Athyrium filix-femina
<tr><td>Boqortooyo             <td>Plantae
<tr><td>Klaad             <td>EmbryophytaPolysporangiophytaTracheophyta
</table>
Dhirta xididdada dhiigga, ama tracheophyta, waa dhir leh unugyo gaar ah si ay biyaha, macdanta, iyo wax soo saarka Habka Samayska Cuntada ku gaarsiiyaan geedka.  Waxay ka mid yihiin filicophyta, bryophyta, equisetum, dhirta ubaxa, konifer, iyo jimicsiyada kale ee jimicsiga.

Kaladogaraam-ka sida ku cad Buugga Nolosha waa:

Tixraac
"DCA report ", www.catalogueoflife.org.
Waliid bin cabdilmalik

Abuu cabaas Waliid bin cabdilmalik bin Marwaan (afka carabiga; أبو العباس الوليد بن عبد الملك بن مروان الأموي القرشي) waa khaliifka umawiyiinta sanadihii 86\705 ilaa 96H\715,  waxaa dhalay cabdilmalik bin Marwaan, waqtigiisa waxay dawlada gaartay heerkeedii ugu fiicnaa, waxaa muslimiinta furteen andalus, bukhaara, samraqanda, dhulka sindi iyo kaashgara, waxeyna dawlada noqotay tii ugu balaarneed taariikhda. Waliid sidoo kale waxaa uu badiyay dhismooyinka, waxa uu dhisay masjidka umawiyiinta sidoo kale masjidka nabiga iyo masjidka aqsaa ayuu balaariyay, waxa uu xooga saaray daryeelka bulshada, caawinta masaakiinta iyo naafada.

Taariikhdiisa

Furashooyinkiisa

wax qabadkiisa

Dhimashadiisa

Qoyskiisa
Louis XIV

Louis XIV Waxa uu ku dhashay Saint German gudaha [[5 Sebtembar 1638 wuxuuna ku dhintay Versailles 1 Sebtembar 1715.
Waxa uu boqor ka ahaa Faransiiska iyo Navarre, muddo 72 sano ah, isagoo heysta xukunkii ugu dheeraa taariikhda, xukunkiisa waxaa astaan ​​u ah dagaallo iyo astaamiyad xooggan.

 http://www.royal.gov.fr

Boqor 
 França e de navarra
Seefudiin quduz

almalik mudafar seefudiin quduz maxamuud bin mamduud (afka carabiga; الملك المظفر سيف الدين قُطُز محمود بن ممدود), waa suldaanka mamaaliikta, waana halyeygii ku jabiyay tataarka dagaalkii ceynu jaaluut kana xureeyay dhulka shaam, xilka waxa uu haayay wax ka yar hal sano, sanadkii 1260 ayaa la dilay

Horaantiisa 
wuxuu ku dhashay magaalada samarqanda xiligiidawlada khawaarzimiyiinta, qoyska talada haayay ayay is ku dhawaayeen, aabihiis mamduud wuxuu ina adeer la ahaa Suldaanka khawaarzim calaaudiin, tataarka ayaa ku soo duulay oo dumiyay dawlada khawaarzimiyiinta, aabihiis mamduud wuxuu ku shahiiday dagaalada, quduz oo xiligaas yaraa waxaa qafaashay tataarka, waxaana adoon ahaan looga gaday mid ka mid ah hantiilayaasha shaam, wax barasho ayuu helay quraanka iyo xadiiska ayuu bartay, mudo ka dib mid talyo ah oo dawlada ayuubiyiinta ka mid ahaa ayaa iibsaday, quduz wuxuu ka mid noqday ciidankii la dagaalamaayay gaalada, tababro fiican ayuu qaatay, Suldaanka ayuubiyiinta saalax ayuub oo aad ugu dadaalaayay iibsashada adoomaha ayaa soo gatay, wuxuuna ku daray adoomihiisa, quduz wuxuu sii watay tababarka ilaa uu noqday mid jago fiican gaaray.

Qabashada xilka

La dagaalanka tataarka

Dilkiisa

Shaqsiyadiisa

Xigasho
Kiikhisroof koowaad

suldaan gayaasudiin kiikhisroof koowaad bin qilij arsalaan labaad (afka faarisiga; غياث  الدين  كيخسرو یکم  بن قلج ارسلان دوم ), waxa uu ahaa kan ugu yaraa ilmaha qilij arsalaan labaad ee kow iyo tobanka ahaa, waxa uu fuulay carshiga salaajiqada ruum labo jeer, (1192-1196) iyo (1205-1211) waxa uu gaarsiiyay dawlada meel fiican magaalo xeebeedka andaaliya ayuu furtay 1206dii, waxa uu ku dhintay dagaal uu la galay niiqiya 1211,

Taariikhdiisa

Dhimashadiisa

Xigasho
Sharcinimada

Erayga sharci micnihiisu waa wax wanaagsan oo sax ah.  Sababta ay wax u saxan yihiin waxay noqon kartaa sababtoo ah waxay raacayaan sharciga, diintu waxay tiraahdaa waa sax, ama laga yaabee inay dabiici ahaan sax tahay.  Waxaa laga yaabaa in dadku ay ku heshiin waayaan waxa saxda ah, sababtaas darteed waxaa laga yaabaa in ay ku heshiin waayaan waxa "sharci" yahay iyo waxa "sharci ah".  Waxaa jira laba adeegsi oo kala duwan oo ereyga "sharcinimada"

Sharci siyaasadeed

Carruurta iyo qoysaska

Tixraac
Meroux

Meroux waa bulsho hore.  Waxaa laga helaa gobolka Bourgogne-Franche-Comté ee waaxda Territoire de Belfort ee waqooyi-bari ee Faransiiska.  1dii Jannaayo 2019, waxaa lagu biiriyay degmada cusub ee Meroux-Moval.

Tixraac
Melody

Melody ; Febraayo 4, 2007) waa heesaa iyo heesaa reer Brazil ah, Melody waxa ay caan ku noqotay beentoodii.
Melody waxaa loo arkaa mid ka mid ah carruurta Brazil ee ugu saameynta badan intarneedka.
Sanadka 2022 Melody wuxuu noqonayaa fanaanka ugu da'da yar Latin America si uu u gaaro darajada Spotify ee ugu sareysa 200 ee heesta Pipoco.

Tix
Ma'muun

abuu cabaas cabdulaahi ma'muun bin haaruun rashiid (afka carabiga; أبو العباس عبد الله بن هارون الرشيد) waa kan todobaad ee khulafada cabaasiyiinta, wuxuu taliyay laga bilaabo 813 ilaa uu ka dhintay 833, waqtigiisa waxaa hormaray aqoonta iyo afkaarta maadaama uu qeyb ka geesan jiray,

Taariikhdiisa

xigasho

Xigasho 
Taariikh
XML

Luqadda Calaamadaynta La Fidi karo (XML-gaaban) waa luqad calaamadeyn ah sida HTML laakiin waa la bixin karaa.  Waxaa abuurey daladda mareegaha caalamiga ah (W3C).  XML wuxuu qeexayaa xeerarka dhismaha dukumeentiga.  XML waxay ku daraa macnaha guud ee macluumaadka ku jira dukumeentiga.  Ma sheegayo sida tan loo soo bandhigayo.

Teknooloji
JavaScript

JavaScript waa luuqad barnaamijeed heer sare ah oo raacaya heerka ECMAScript.  Markii hore waxaa loo qaabeeyey sidii luqad qoraal ah oo loogu talagalay mareegaha laakiin waxa ay noqotay mid si weyn loo qaatay luqadda barnaamijka ujeedo guud, oo hadda waa luqadda barnaamijyada ugu caansan ee la isticmaalo.  JavaScript inta badan waxaa laga helaa isagoo ku dhex ordaya biraawsarkaaga si ka kooban is dhexgal ama si toos ah, oo u dhexeeya fariimaha soo baxay iyo saacadaha nool ilaa codsiyada shabakada waaweyn.  JavaScript sidoo kale waxaa badanaa loo adeegsadaa barnaamijyada dhinaca server-ka iyada oo loo marayo aaladaha sida Node.js, ama "ku-xidhan" codsiyada aan JavaScript ahayn halkaas oo luqadda barnaamijka salku ka maqan tahay shaqeynta heerka sare ah ee JavaScript ay bixiso.

Tixraacyada
Stackoverflow
JavaScript

en:
Teknooloji
Safiina najaa

Safiina najaa (afka carabiga; سفينة النجاة) waa kitaab ku saabsan fiqiga shaaficiyada, gaar ahaan qeybta cibaadada, waxaa alifay saalim bin sumeyr al xadrami oo ahaa shiiq ree yaman ah

Warbixin ku saabsan qoraaga kitaabka 
Saalim bin cabdulaahi al-xadrami wuxuu ku dhashay tuulada dii asbax oo ka mid ah tuulooyinka hoos yimaada xadramuut, wuxuu wax ka bartay aabihiis macalim cabdulaahi bin sacad bin sumeyr, quraanka ayuu xifdiyay qirooyinkiisa kala duwan, culuumta sharciga wuxuu ka bartay culumada xadramuut ka buuxeen sida sayid cumar bin saqaaf alsaafi, sayid cumar bin zeyn bin sumeyd, iyo kuwo kale.

Culuumta ayuu fidiyay oo aqriyay xir badan ayaa ku soo hoobatay, waxaa ugu weynaa sayid xabiib cabdulaahi bin daaha al-hadaar iyo faqiih cali bin cumar baaguuza.

Shiiqa shareecada ka sokoow siyaasada qeyb ayuu ku lahaa, suldaan cabdulaahi bin muxsin ayaa ka yeeshay shiiqa la taliye, markuu dhageesan waayay suldaanka taladiisa wuu xanaaqay shiiqa wuxuuna u safray hindiya kadibna jasiirada jaawa, halkaas ayuu joogay ilaa uu ka dhintay 1271H\1855.

wuxuu ka mid ahaa shiiqa dadka wanaagsan, xuska alla ayuu joogteen jiray quraanka aqrintiisana wuu badin jiray, waxaa la dhahaa inuu dhameen jiray quraanka asigoo ku jira dawaafka.

Sharaxyada kitaabka 
 kaashifatu sajaa waxaa alifay muxamad nawawi jaawi
 nasbul mairqaat waxaa alifay shiiq cabdilhaadi daalaati 
 neylu rajaa waxaa alifay aqoonyahanka axmad bin cumar al-shaadiri 
 gaayatul-munaa uu alifay maxamad bin cali bin maxamad baacadiya
 manaaral-hudaa waxaa alifay maxamad bin axmad caamuu
 kashufu dujaa waxaa alifay cabdirizaaq bin cabdicaziiz al-xuseyni
 wasiilatu rajaa uu qoray shiiq xasan bin cumar shiiraazi
 sulam rajaa waxaa qoray cusmaan maxamad saciid tankal
 nasiimul xayaat uu qoray shiiq cabdalla bin ciwad bin mubaarak bukeyr

Gayiga soomaalida

Xigasho

sidoo kale fiiri 
 safiina salaad
 riyaad bdiic
 durbahiyya
Safiina salaad

kitaabka safiina salaad (afka carabiga; سفينة الصلاة) waxaa qoray cabdulaahi bin cumar alxadrami, wuxuu ku saabsan yahay fiqiga shaaficiyada, si gaar ah axkaamta salaada.

Warbixin ku saabsan qoraaga kitaabka 
waa cabdulaahi bin cumar  alxadrami (١٢٠٩ - ١٢٦٥ هـ = ١٧٩٤ - ١٨٤٩م) wuxuu ku dhashay tuulada musiila ee dgacda koonfurta magaalada tariim 1209H\1794, wuxuu ahaa madhabkiisa shaafici, magaalada xadramuut muftiyaasheeda muumuuqda ayuuna ku jiray,

Shiiqyaalkiisa waxaa ka mid ahaa:

-Aabihiis cumar al-xadrami

-abtigiis daahir bin xuseen bin daahir

-Abtigiis kale cabdulaahi bin xuseen bin daahir

-aqoonyahanka cabdulaahi bin abiibakar bin saalim bin ceydiid

-aqoonyahanka calawi bin saqaaf bin maxamad al-saqaaf

shiiqa wuxuu xajiyay 1240H kadib safaradiisa ayaa is daba kaceen wuxuu tagay hindiya shaam, masar iyo jasiirada jaawa, afarkiisa wuxuu isugu jiray mid wax barasho iyo faafinta diinta dad badan ayaana kusoo islaamay gacantiisa, wuxuu ku caan baxay dhulalka uu tagay faqiih aa ka labalabeen inkirida munkarka, wuxuu ku soo laabtay xadramuut 1261H ka dib kama tagin,

wuxuu ku dhintay xadramuut 1265H\1849 https://majles.alukah.net/t147489/

Sharaxyada kitaabka 
sulam munaajaat uu qoray maxamad nawawi jaawi

Gayiga soomaalida

Xigasho

Sidoo kale fiiri 
 safiina najaa
 riyaad badiic
 durbahiyya
Asadu-diin shiirkuu

Asadu-diin shiirkuu bin shaadi bin marwaan (afka carabiga; أسد الدين شيركوه),( af kurdi; ئەسەد الدین شێرکۆ)  wuxuu ahaa talye sare oo ka tirsan ciidanka zankiyiinta, waana adeerka salaaxudiin alayuubi, Dadaalladiisa milatari iyo dublamaasiyadeed ee Masar ayaa door muhiim ah ka geesatay Aasaasanka dawlada ayuubiyiinta

Taariikhdiisa hore

U shaqeenta zankiyiinta

Qabsashada masar

Dhimashadiisa
Askandariya

Askandariya (Afka Carabiga; الإسْكَنْدَرِيَّة) waa magaalo ku taala Masar, waana caasimada labaad ee dalkaasi, waxeyna magaalo madax u tahay Gobolka Askan 

Alexandria

|native_name = 

 
|settlement_type = Metropolis
|image_skyline =
Alifbeetada Kiriiliga

Alifbeetada Kiriiliga (Af-Ingiriisi: Cyrillic alphabet, Af-Ingiriisi IPA: /sɪˈrɪlɪk/) waa alifbeetada Slavik-ga hooyo.  Hadda waxa loo isticmaalaa in lagu qoro Ruush, Yukraynian, Belarusian, Rusyn, Bulgaariya, Makedoniya iyo inta badan luqadaha Koonfurta Slavik.  Waxaa la sameeyay Boqortooyadii Bulgaariya ee ugu horeysay qarnigii 10aad.  Midowgii Soofiyeeti wuxuu sameeyay luqado badan oo aan Slavik ahayn oo ku yaal Kaukasus, Siberiya, Aasiyada Dhexe iyo waqooyiga Ruushka in lagu qoro Kiriil.

Tixraacyada

Afafka
Afaf
Luqad
Windows 8.1

Windows 8.1 waa nooca Microsoft Windows iyo nooca labaad ee Windows 8.x.  Waxaa la sii daayay Oktoobar 17, 2013, isla maalintaas sida Windows Server 2012 R2.  Waa nooc cusub oo khadka Windows NT 6.x ah, maadaama ay beddeshay lambarka nooca 6.2 ilaa 6.3.  Waa cusbooneysiin bilaash ah oo loogu talagalay Windows 8 kaas oo laga heli karo Dukaanka Windows.  Markii Windows 10 la sii daayay, Windows 8.1 waxaa loo cusboonaysiin karaa Windows 10 bilaash.

Tixraacyada

Windows 8 – Windows 8.1 – Windows 10

en:

Teknooloji
Maalinta Dhulka

Maalinta Dhulka waa dhacdo sanadle ah Abriil 22 si loo muujiyo taageerada ilaalinta deegaanka.  Markii ugu horreysay ee la qabtay 22 Abriil 1970, hadda waxaa ku jira dhacdooyin kala duwan oo caalami ah oo ay isku dubarideen EarthDay.org (Shabakadda Maalinta Dhulka ee hore) oo ay ku jiraan 1 bilyan oo qof oo ku nool in ka badan 193 waddan.  Mawduuca rasmiga ah ee 2022 waa Maalgelinta Meerahayaga.

Dhacdada xigta
22 Abriil 2023

Tixraacyada
Liiska Gobolada Indunisiya



Liiska

Sumatra
Aceh
Sumatra Utara
Sumatra Barat
Riau
Jambi
Bengkulu
Sumatra Selatan
Lampung
Kepulauan Bangka Belitung
Kepulauan Riau

Jawa
Banten
DKI Jakarta
Jawa Barat
Jawa Tengah
Jawa Timur
DI Yogyakarta
Xeebta shacaab

Xeebta shacaab

Xeebta shacaabku waa noolaha biyaha hoostooda oo lagu garto shacaab-dhismaha reef-ka. shacaab waxay ka samaysan yihiin kolonyo polyps-ka kooraal ah oo ay isku hayaan Kaalshiyaam karbonaat.  Inta badan reefyada shacaabku waxa laga dhisay dhagaxyo dhagaxyo leh, kuwaas oo buro-kooxeedkoodu ay kooxo u urursan yihiin.

Coral Reef

Tixraacyada
How Reefs Are Made?
Warqadda musqusha

Warqadda musqusha (mararka qaarkood loo yaqaanno musqusha musqusha ama unugga musqusha) waa alaab xaashi ah oo inta badan loo isticmaalo in lagu nadiifiyo futada iyo dabada ku xeeran saxarada ka dib, iyo in lagu nadiifiyo aagga cambarka iyo xubinta taranka ee kaadida ka dib kaadida  ama dheecaanka kale ee jirka ee la sii daayo.  Waxay sidoo kale u shaqeysaa sida lakabka ilaalinta gacmaha inta lagu jiro hababkan.  Caadi ahaan waxaa loo bixiyaa sida xariijimo dheer oo dalool ah oo lagu duuduubay xudunta sabuuradaha si loogu kaydiyo qaybiyaha musqusha agtiisa.

Akhriska sii wad
Toilet Paper (Af-Ingiriisi Wikibidhiya)

Xigasho
Toilet Tissue
BATHROOM TISSUE
Puntland oo laga helay cudurka COVID-19

Faafida COVID-19 ayaa la xaqiijiyay bishii Abriil 2020 inuu soo gaaray Puntland, oo ah maamul-goboleedka waqooyi-bari ee Soomaaliya.

Jadwalka waqtiga

Maarso 2020
Mas'uuliyiinta Puntland ayaa markii hore diiday in la xiro masaajidda markii kiisaska COVID-19 laga xaqiijiyay gobollada kale ee Soomaaliya bishii Maarso 2020.

Abriil 2020
Kiiskii ugu horreeyay ee la xaqiijiyay iyo dhimashada ayaa la soo sheegay 23-kii Abriil.

Maajo 2020
Ilaa 2dii Maajo waxaa la xaqiijiyay 11 xaaladood oo hal dhimasho ah.

Sebtembar 2020
Bartamihii Sebtembar waxaa jiray 496 xaaladood oo sagaal ka mid ah ay dhinteen.

Febraayo 2021
Ilaa 8dii Febraayo waxaa jiray 1182 xaaladood. Ilaa 26kii Febraayo tirada kiisaska la xaqiijiyay waxay kordheen 1349.

Xigasho
Teleskoob

en:Telescope
Teleskoob ama binokulaar waa qalab wax lagu fiirsado oo ka shaqeeya ururinta shucaaca elektromagnetik-ka isla markaasna sameeya sawirka shayga la arkayo.   Teleskoob-ku waa aaladda ugu muhiimsan ee indha-indheynta xiddigiska.  Noocyada teleskoob (sida caadiga ah indhaha) ee loo isticmaalo ujeedooyinka aan cirbixiyeenka ahayn waxaa ka mid ah gaadiidka, monokulaar, binokulaar, kamarad muraayad, ama muraayadaha.  Teleskoob-yadu waxay kordhiyaan cabbirka xaglaha ee walxaha, iyo sidoo kale dhalaalkooda.

Tixraacyada
Siyanobakteriya

Siyanobakteriya waa canshuur ah bakteeriyada kaas oo qabta Habka Samayska Cuntada.  Ma aha algae, inkastoo mar loogu yeeri jiray algae-buluug-cagaaran. Waa filuum bakteriyada, oo leh ilaa 1500 oo nooc.  Aragtida endosimbioonka, kloroblaast (plastiid) waxay ka soo farcameen .  Brofiil-kooda DNA ayaa tani caddayn u ah.

Akhris dheeraad ah
Cyanobacteria
Cyanobacteria

Saynis
Filuum

Filuum (jamac: fila) waa darajada saddexaad ee ugu sareysa ee lagu isticmaalo Bayoolajiyada.  Darajada labaad waa boqortooyo kan ugu sarreeyana waa Domayn. Caadiyan bayolojiyadu waxay tiriyaan ilaa 32 fila oo ah xoolo, ilaa 14 ka mid ah dhirta, iyo ilaa 8 fila oo ah fungus, laakiin qeexitaanadu way kala duwan yihiin.

Iyadoo falanqaynta genoom, kooxo fila ah ayaa la isu geeyay iyadoo lagu salaynayo horumar cilaaqaadyo hore.  Kuwani waa kuwo aan rasmi ahayn, oo aan ka mid ahayn jaangooyooyinka kala saarid.

Xanjo dhirta caadiyan waxay door bidaan ereyga qaybinta halkii ay ka ahaan lahaayeen filuum.

Mareegta la xidhiidha boggan
Hogenboom, Melissa 2015. All animal life in 35 photos. BBC Earth. 

Saynis
Karst

Karst waa habka juqraafiyeed ee dhagaxyada halkaas oo biyuhu ay nabaad-guureen (kala milmeen) sariirtii.  Haddii ay aad u ballaaran tahay, karst waxay noqon kartaa muuqaal juqraafi ah ama muuqaal muuqaal ah.  Waxaa lagu sifeeyaa dhul xun haddii ay adagtahay in lagu dhex socdo deegaanka, taas oo inta badan ay tahay.

Tixraacyada

Saynis
Waaxadda

Waaxadda ama Wasiis waa meel go'doonsan oo lamadegaanka ah halkaas oo ay ku yaalliin dhir.  Inta badan, tani waxay ku dhacdaa agagaarka isha biyaha. Waaxadda ayaa siiya deegaan ay ku nool yihiin xayawaanka waxaana loo isticmaalaa isha biyaha ee aadanaha.

Saynis
Lamadegaanka Namib

Namib, oo sidoo kale loo yaqaan Namibe ama lamadegaanka Namibië waa lamadegaanka xeebta ee Koonfurta Afrika.  Marka loo eego qeexida ugu ballaadhan, Namib waxay ku fidsan tahay in ka badan 2,000 kiiloomitir (1,200 mi) oo ku teedsan xeebaha Atlaantiga ee Angola, Namibiya, iyo Koonfur Afrika.

Saynis
Buluug (teknooloji)

Buluug, sidoo kale loo yaqaan webuluug, waa nooc ka mid ah mareegaha oo u eg xusuus-qorka ama joornaalka.  Blogku waxa uu u habeeyaa waxa ku jira qaab qaybo iyo qoraalo.  Qoraalada lagu soo dhejiyo baloogga waxa loo soo bandhigaa siday u kala horreeyaan.  Taasi waxay la macno tahay qoraalkaagii ugu dambeeyay wuxuu tagayaa xagga sare ee bogga.  Habkaas, markaad qoraal cusub samayso, way soo horrayn doontaa oo boostada ugu horreysa ayaa hoos iman doonta.  Qof kastaa wuu samayn karaa baloog ka dibna wuxuu ku qori karaa balooggaas.  Blogger (erey loogu talagalay dadka wax ku qora blogyada) waxay badanaa wax ka qoraan ra'yigooda iyo fikradahooda.  Blog-ga ka kooban walxo muuqaal ah waxa loo yaqaan blog-ga fiidyaha ama diiwaanka fiidyaha, oo inta badan loo soo gaabiyo fuluug.

Teknooloji
Dhirta biyuhu

Dhirta biyuhu waa dhir la qabsatay in ay ku noolaadaan bey'ad biyood (biyaha cusbada ama biyaha saafiga ah).  Waxaa sidoo kale loo tixraacaa sida haydaroofiit ama makrofiit si ay uga soocaan algae iyo mikrofiit kale.  Makrofiit waa geed ka baxa gudaha ama meel u dhow biyaha oo ah mid soo baxaya, quusaya, ama sabeynaya.  Harooyinka iyo webiyada makrofiit waxay bixiyaan daboolka kalluunka, Walaxda waayo laf dhabarta biyoodka, soo saaraan ogsajiin, iyo u dhaqmaan sidii cunto kalluunka iyo duurjoogta qaarkood.

Tixraacyada

Aquatic plant

Saynis
Seroofiit

Seroofiit (oo ka timid Giriiga ξηρός xeros 'qallalan' + φυτόν phuton 'dhir') waa nooc ka mid ah dhirta leh la qabsiga si ay ugu noolaadaan deegaan leh biyo yar oo dareere ah, sida saxaraha ama baraf-ama gobolka barafku daboolay Alb ama Arktik. Tusaalooyinka caanka ah ee seroofiit waa Kaktuus, cananaaska iyo qaar ka mid ah dhirta Gymnospermae.

Tixraacyada
Xerophyte
Magaalaynta

Magaalaynta (ama urbanization) waa erey ka yimid juqraafiga.  Saldhigga ereyga waa urbs-ka Laatiinka, oo macnaheedu yahay magaalo.  Erayga magaalaynta macnihiisu waxa weeye in qaab nololeedka magaalada ka jira uu noqdo mid baahsan.  Tani waxay ku dhici kartaa laba siyaabood oo kala duwan:

Iyadoo loo marayo korriinka magaalooyinka;  loo yaqaan magaalaynta jireed
Iyadoo la adeegsanayo is beddelka hab-dhaqanka dadka ku nool miyiga;  loo yaqaan magaalaynta shaqaynaysa

Magaaleynta jireed ayaa la arkay qarniyo.  Wadamada soo koraya kani waa qaabka ugu wayn ee magaalaynta.  Wadamada horumaray, magaalaynta shaqaynaysa waa qaabka ugu wayn ee magaalaynta.  Magaalaynta shaqaynaysa, dadka ku nool badhtamaha magaalada waxay u guuraan baadiyaha, oo ku xigta magaalada;  Tan waxaa loo yaqaan submagaalaynta.

Tixraacyada
Dheecaan

Dheecaanku waa ka saarista dabiiciga ah ama macmalka ah ee biyaha dusha sare iyo kuwa ka hooseeya ee meel la siiyey. Carro badan oo beeralaydu waxay u baahan yihiin biyo-mareen si ay u horumariyaan wax soo saarka ama si ay u maareeyaan saadka biyaha.

Mareegaha kale iyo tixraacyada
WebCom Systems, software created for designing soakaways and filter trenches.
NDS  , drainage calculator.
Ancient drains, a series of images of the earliest drainage systems in the ancient Indus city of Mohenjo daro
Stormwater Design Information on stormwater design 
Draining for Profit, and Draining for Health by George E. Waring, 1867, from Project Gutenberg
 Drainage photos

Mashaariic kale
Drainage

Agriculture
Engineering
Haydaroboniig

Haydaroboniig ama hydroponics waa habka lagu beero dhirta nafaqooyinka ay u baahan yihiin halkii ciidda.  Cuntooyinka dhirta waxaa si fudud loogu shubaa biyaha waxayna u sameeyaan xal si ay dhirta ugu noolaadaan. Khudaarta, ubaxa iyo geedo yaryar ayaa dhamaantood lagu kori karaa biyaha.

Tixraacyada

en:Hydroponics
Cabsi (beeraha)

Cabsida waa sawir caadi ahaan ka samaysan ulo. Waxay u egtahay qof. Waxay ku lebbisan tahay dhar duug ah. Nin beeraley ah ayaa beer-cabsi gelinaya beer ka dib markuu beero. Waxa uu rajaynaya in cabsidu ay shimbiraha ka nixiso duurka. Shimbiraha qaarkood - sida tukaha iyo shimbirraha - waxay cunaan miraha dhirta beeralayda. Ma doonayo in shimbiruhu sidan sameeyaan.  Haddii shimbiruhu ay cunaan abuurka, beeralaydu ma heli doonaan wax badan oo ay cunaan.

Tixraacyada
Ximsa

Ximsa (afka carabiga; حمص) waa magaalo ku taal suuriya, waana magaalada sedexaad ee ugu weyn xaga dadka marka laga yimaado dimishiq iyo xalab, galbeedka suuriya ayee dhcdaa, gobolka ximsa ayee magaalo madax u tahay, magaalada waxay isku xere weyn u tahay magaalooyinka suuriya, waxayna sidaas ku noqotay meel ganacsi oo fariid ah.

  
Suuriya
Aasiya

Xigasho
Magoroto

Magoroto waa waardiyo maamulka degmada Muheeza ee gobolka Tanga ee Tansaaniya.  Waadhku waxa ay dabooshaa aag dhan 38 km2 (15 sq mi),  oo waxay leedahay celceliska sare ee 309 m (1,014 ft). Marka loo eego tirakoobkii 2012, waadhku waxa ku nool dad dhan 5,769.

Tix
https://www.citypopulation.de/en/tanzania/northern/admin/
https://elevationmap.net/mwembeni-magoroto-muheza-tz-1012576132 
http://tanzania.countrystat.org/fileadmin/user_upload/countrystat_fenix/congo/docs/Census%20General%20Report-2012PHC.pdf
Baba Yaga

Sheekooyinka Slafiik, Baba Yaga, oo sidoo kale higgaadiyay Baba Jaga (oo ka yimid Boland), waa noole ka sarreeya (ama mid ka mid ah seddexda gabdhood ee walaalaha ah ee magaca isku midka ah) oo u muuqda qof qalloocan iyo/ama naag muuqaal ah.  Sheeko sheeko xariir ah Baba Yaga waxa uu ku dul duulay hoobiye, waxa uu sitay tuul, oo waxa uu si qoto dheer u degan yahay kaynta dhexdeeda aqal inta badan lagu tilmaamo in uu ku taagan yahay lugaha digaaga.  Baba Yaga waxaa laga yaabaa inuu caawiyo ama hor istaago kuwa la kulma ama raadiya waxaana laga yaabaa inay ciyaaraan doorka hooyada;  Waxay leedahay ururo la leh duurjoogta kaynta.  Marka loo eego qaab-dhismeedka sheeko-yaqaanka Vladimir Propp, Baba Yaga wuxuu caadi ahaan u muuqdaa mid ku deeqay ama qof xun, ama waxaa laga yaabaa inuu gebi ahaanba mugdi ku jiro.

Tix
Spotify

Spotify (/ˈspɒtɪfaɪ/) waa adeeg baahinta muusiga khadka tooska ah.  Waxa ay bixisa in ka badan 30 milyan hees.

Helitaanka
Spotify waxaa laga heli karaa 61 waddan, oo ay ku jiraan Austria, Belgium, Denmark, Faroe Islands, Finland, France, Germany, the Netherlands, Norway, Spain, Sweden, Switzerland, Boqortooyada Ingiriiska, Hindiya iyo Maraykanka.

Tix
John Kundla

John Albert Kundla (Luuliyo 3, 1916 - Luuliyo 23, 2017) wuxuu ahaa kulleej hore oo Mareykan ah iyo tababare kubbadda koleyga.  Wuxuu ahaa tababarihii ugu horeeyay ee Minneapolis Lakers of the National Basketball Association (NBA).

Tix
Biyo-dhaca Niagara

waa wadar ahaan, magaca saddex biyo-dhacood oo waaweyn oo ku yaal Wabiga Niagara ee bariga Waqooyiga Ameerika, oo ku yaal xadka u dhexeeya Mareykanka iyo Kanada.  Saddexda biyo-dhacoodu waa: Falls-ka Horseshoe, oo mararka qaarkood loo yaqaan Falls-ka Kanadiyaanka, Falls-ka Ameerika, iyo Falls-ka-yar ee Bridal Veil Falls.  Falls-ka Maraykanka iyo Falls-ga Horseshoe waxay kala qaybsan yihiin Jasiiradda Riyaha, iyo Falls-dabiiciga ee aroosadda ayaa ka soocay biyo-dhacyada kale ee jasiiradda Luna.  Biyo-dhaca Niagara ayaa si aad ah loogu yaqaanaa quruxda iyo tamarta tamarta labadaba.  Waxay ahayd goob dalxiis, goob ganacsi iyo ilo koronto ilaa qarnigii 19-aad.

Tix
Niagara Falls
Af-Indunisi

Luqadda Indunisiga (Indunisi: Bahasa Indonesia) waa luqadda qaranka iyo tan rasmiga ah ee Indunisiya waxaana laga isticmaalaa dalka oo dhan.  Waa nooc ka mid ah luqadda Malayga.

Lagu dhex isticmaalo

Tix
Simple English Wikipedia
Dilka Ayman al-Zawahiri 2022

Dilka Ayman al-Zawahiri 2022

Asia
 
Dilkii Ayman Al-Zawahiri ee gantaalka Maraykanka , Ayman al-Zawahiri ayaa ahaa shaqsi si weyn loo baadi goobayay oo ku jiray liiska argagixisada ee Maraykanka iyo dalal badan oo internet-ka ah , isagoo u adeegsaday gantaal gobolka Pakistan ah oo lagu weeraray guriga Afganistan oo uu degan yahay hogaamiyihii hore ee ururka.

Warka
 https://www.aljazeera.com/opinions/2022/8/4/ayman-al-zawahiris-assassination-spells-bad-news-for-the-taliban
 https://www.reuters.com/world/asia-pacific/how-cia-identified-killed-al-qaeda-leader-zawahiri-2022-08-02/
 https://www.npr.org/2022/08/02/1115113601/morning-news-brief?t=1659704098959
 https://timesofindia.indiatimes.com/world/in-pics-al-qaida-leader-ayman-al-zawahiri-killed-in-cia-drone-strike-in-afghanistan/photostory/93286622.cms
 https://www.business-standard.com/article/international/al-qaeda-leader-ayman-al-zawahiri-asks-supporters-to-reject-isis-support-taliban-116082300321_1.html