maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Tin

Haku khaldin curiyeha birta ah ee "Tin (curiye)".

Tin Timo (ingiriis: hair) waa dun yariis ah oo ka soo baxda maqaarka jidhka dadka iyo in badan oo xoolaha iyo xayawaanka ka mid ah.
Timaha xoolaha iyo xayawaanka waxaa loo yaqaanaa dhogor. Dhogortu waa tin dheer oo aad u awood badan taasi oo inta badan u samaysan qaab wareegsan ama duuduuban. 

Guud ahaan timuhu waxay ka samaysan yihiin borotiin loo yaqaano "keratin". 
Xayawaano badan oo naasley ah ma lahan wax dhogor ah, kuwaas waxaa ka mid ah maroodiga iyo nibiriga.

Faa'iidada Timaha 

Timuhu shaqo badan ayay u hayaan jidhka noolaha, waxaana ka mid ah:

 ineey ka difaacaan ileyska waxyeelada u ah jidhka. 
 ineey sii yaan kul iyo qaboow jidhka. 
 waxay difaac u yihiin daloolo jidhku ka soo bixiyo dhididka iyo qashinka saa'idka ah. 
 xayawaano badan dhogorta ayaa ka difaacda in biyaha roobku gaadhaan jidhkooda. 
 dhogortu waxay ka dhigtaa xayawaanada qaarkood mid aad u wayn.

Timaha Dadka 

Dadku waxay leeyihiin timo badan oo ka soo baxa meelo kala duwan oo jidhka ah. Inta ugu badan timuhu waxay ka soo baxaan madaxa, wejiga labka (timaha wejiga ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa gadh iyo shaarbo), laabta, lugaha iyo gacmaha. 

Bulshooyinka duniku way ku kala duwan yihiin midabka iyo tirada timaha; Aasiyaanka iyo dadka dega Ameerikooyinka ayaa ugu yar timaha ka soo baxa jidhka, waxaana ugu badan dadka reer Yurub.

Midabka Timaha 

Midabka timaha dabiiciga ah waxaa qofku ka dhaxlaa waalidka, kuwaasi oo ku dhex jira "jiiniska" (genes). Waxaa jira noocyo badan oo midabka timaha dadka ah. Kuwaas waxaa ka mid ah: midabka madoowga ah, timaha midabka cas, timaha midabka cowlan leh iyo inta u dhexaysa kuwaas.

Qoraalo La Mid ah 

 Shaarbo
 Madax
 Weji
 Xidig
 Gadh 
 Dhogor
 Naasley 
 Xoolo
 Xayawaan
 Timo
 Dad

Wacdiyahii 
„Timaha madaxiinna oo dhan waa tirsan yihiin.”

„Dabiicadda qudheedu miyaanay idin barin in ninku hadduu timo dheer leeyahay ay maamuusdarro u yihiin isaga, laakiin naagtu hadday timo dheer leedahay, waa u sharaf iyada. Waayo, timaha waxaa iyada loo siiyey hagoog.”

Xigasho 

 A Closer Look at Your Hair

 Hair

Timo
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Af

Af waa qeeb ka mid ah Jirka. af'ka waa meesha wax laga cuno.

Waxoo leeyahay, ilkaha oo wax lagu ruugo iyo, dalqada oo wax lagu liqo.

Af'ka waxoo leeyahay, Carab oo wax lagu dhadhamiyo., wax kasto oo ilaaheey abuuray, waxoo leeyahay, af, oo wax ku cuno.

Tixraac
 Your Sense of Taste

Bayoloji
Dheg

Dheg wadar ahaan Dhego (ingiriis: Ear) waa xubin ka mid ah madaxa dadka iyo xayawaanka taas oo loo isticmaalo in wax lagu maqlo. 

 Appreciate Your Special Gifts
Your Ear​—The Great Communicator
 Ear

Bayoloji
Maqal
Laxaad
Xubnaha Jidhka
Dad
Qaahiro

Qaahiro

Magaalada Qaahira ee Masar .

Waa magaalo aay kunoolyihiin dad kabadan 10 milyan oo qof waxeey hoostagtaa magaalada Jasiirada Qaahira ee gobolka El Qaahiro waxaa dega Massaary iyo Carabta o dhan waxaa ee ugu badan magaalada El Qaahirah dadka heer magaalka ee bariga dhexe.

Jasiira waa jasiirad ku taal Webiga Niil ee bartamaha magaalada Qaahira ee Masar . Qeybta koonfureed ee jasiiradda waxaa ku taala degmada Jasiira, qeybta saddexaad ee waqooyiga neh waxaa ku yaal degmada Zamalek. Waa Teemamka ugu xooga badan  ka bacdi El Ahli El Masry, El Kabeer.

Afrika
Saldanadii Cadal

Saldanada Awdal (Carabi: ; ; ; micno ahaan "Cadaalad") (sidoo kale loo yaqaanay Boqortooyada Adal) waxay aheyd boqortooyo xukumi jirtay deegaano badan oo ka tirsan Gobolka Awdal ee Somaliland, meelo ka mid ah dhulka Itoobiya iyo Jabuuti ilaa Eratareya. Boqortooyada Cadal waxey ka mid ahayd boqortooyada ugu taariikhda dheeraa uguna awooda weynaa gayiga iyo deegaanada ay dagaan dadka Somaliland iyo agagaarkooda. In kastoo boqortooyadu ka bilaabantey magaalada taariikhiga ah ee xuddunta u ahayd ee Saylac waxay saldhigyo waaweyn ku lahayd magaalada Harare iyo nawaaxigeeda. 
Magaalada Saylac ayay ka bilaabantey boqortooyadu ka dib ku fidey deegaanka geeska Afrika. Sanadihii 1415 ilaa 1577 ayay boqortooyada Cadal ugu awood badneyd goortaas ooy maamuleysay in ka badan shan kun oo kilomitir isku wareeg ah.

Boqortooyada Cadal sidoo kale loo yaqaano Adal waxa lagu xasuustaa dagaalo waaweyn oo ay inta badan la galeen Itoobiya.

Taariikhda Awdal 
Boqortooyada Awdal (sidoo kale Awdal, Adl, ama Adel )  waxay xuddun u ahayd Seila, oo ahayd caasimadeeda.    Waxaa aasaasay qabaa'illada maxalliga ah ee Soomaaliyeed bilowgii qarnigii 9aad. Zeila waxay soo jiidatay ganacsatada adduunka oo dhan, waxayna gacan ka geysteen hodanka magaalada. Zeila waa magaalo qadiim ah waxayna ka mid ahayd magaalooyinkii ugu horreeyay adduunka ee ay qaataan Islaamka . 

Dabayaaqadii qarnigii 9aad, Al-Yaqubi, oo ah aqoonyahan Muslim ah oo reer Armenian ah isla markaana safar ah, wuxuu qoray in Boqortooyada Adal ay tahay boqortooyo aad u yar isla markaana Zeila ay u shaqeysay xaruntii boqortooyada, oo taariikhdu ku beegneyd bilowgii qarnigii.   

Diinta islaamka ayaa lagu soo rogay gobolka Geeska hore horaantii gacanka carbeed, waxyar kadib hijriyada . Masaajidka al-Qiblatayn ee magaalada 'Meila' ee laba mhrab masaajidka waxay taariikhdu ahayd qiyaastii qarnigii 7-aad, waana Masjidka ugu da'da weyn Afrika .  Dabayaaqadii qarnigii 9aad, Al-Yaqubi wuxuu qoray in muslimiintu ku noolaayeen dhinaca badda woqooyi ee Soomaaliya.   Sharciga ayaa waxaa xukumayey aasaaska somalida maxalliga ah ee ay asaasay Adelites.  Taariikhda Adal laga soo bilaabo xilligan aas-aaska waxaa lagu tilmaami karaa dagaallo is xigxigay oo lala galay Abtiyoland deris la ah.  

Yusuf bin Ahmad al-Kawneyn wuxuu ku dhashay Zeila muddadii boqortooyada Adal. Al-Kawneyn waa muwaadin Soomaaliyeed oo Muslim ah.  Waxaa la rumeysan yahay inuu yahay aasaasaha iyo abtirsiinta qoyska boqortooyada ee loo yaqaan ' Walashma Dynasty', kaasoo markii dambe xukumayay Ifat Sultanate iyo Adal Sultanate intii lagu jiray qarniyadii dhexe.

Suldaanada Boqortooyada

Luuqada

Dhaqaalaha

Sidoo kale eeg 
 Boorama
 Awdal
Saldanadii Cadal
Boqortooyadii Walashma
Saldanadii Ajuuraan
Ifat Sultanate

Tixraac

Taariikh
Somaliland

Juquraafi
Soomaalidii hore

Geeska Afrika
Taariikh
Awdal
Masaajid

Masaajid waa meel Cibaado oo ay Musliimiinta ku gutaan shanta Salaadood ee waajibka ah,waxaa kaloo lagu magacaabaa Jaamic. magaca masjidna waxa uu kula baxay waa goob loogu sujuudo ilaahay way masjid waa meel dhisme ah oo ilaahay lagu caabudo marka goobtaa dhismaha ahi ay aad u wayntahayna waxa lagu magcaabaa jaamic, masjid al jaamic. badanaa masajidku waxa uu yeeshaa qiblo taas oo noqota jihada hadba ay masaajidaka ka xigto kacbada

masaajida ugu waawayn 
Sida ay aaminsanyihiin dhamaan muslimiintu waxa jira sadex masjid oo ilaahay khusuusiyaad gaar ah siiyay. waxaanay kalyihiin sidan masjid xaraamka oo kuyaala magaalda maka kaas oo ay kutaalo kacbadu masjidka nabiga oo kuyaala magaalda madiina iyo masjid al qasaa oo kuyaala falastiin gaar ahaan magaalda qudus

masjidkii ugu horeeyay 

Waxa ay muslimiintu aaminsanyihiin in masaajidkii ugu horeeyay ee ladhisaa uu ahaa, masjid xaraamka

dawrka uu masjidku qabto 
Masjidku waa goob lagutukado waxa kale oo marmarka qaarkood loo adeegsadaa in lagu barto quraanka iyo culuumta islaamka.

Tobanka masjid ee ugu waaweyn caalamka
masjid xaraam wuxuu ku yaalaa dalka sucuudiga wuxuuna qaadaa 4,000,000 oo qof
masjidka nabiga wuxuu ku yaalaa sucuudiga wuxuuna qaadaa 1,000,000
xaramka imaam ridaa wuxuu ku yaalaa dalka iiraan 700,000 oo qof ayuu qaadaa
masjid feysal wuxuu ku yaalaa dalka bakistaan 300,000 oo qof ayuu qaadaa.
Taajul masaajid dalka hindiya ayuu ku yaalaa wuxuuna qaadaa 175,000 oo qof
masjidka madax banaanida ee induniisiya wuxuu qaadaa 120,000 oo qof
masjidka aljeeriya wuxuu qaadaa 120,000 oo qof
masjidka boqor xasan labaad dalka marooko ayuu ku yaalaa 105,000 oo qof ayuu qaadaa,
masjid baadi shaahi dalka bakistaan ayuu ku yaalaa 100,000 ayuuna qaadaa
masjid jaamic ee hindiya wuxuu qaadaa 85,000 oo qof .

Xigasho

Islām—The Way to God by Submission (en)

 
islaam
Sambuus

Sambuus, Sabuuse (; ) waa cunto fudud oo laga sameeyo daqiiq, hilib duqad ah, barandho, xawaash iyo khudaar la isku dhex daray laguna dubay saliid kulul.

Sambuusuhu waa cunto aduunka oo dhan laga isticmaalo. oo laga sameeyay dageeg sadaxgees laga dhigay, oo dhaxda hilib iyo qudaar uuga jirto, oo la'isku shiilay.
sanbuus waxoo ku macaan yahay, bisbaaska..

Muuqaal

Tixraac

Cunto
Dhulbare

Dhulbadhe, Dhulbare (; ) waa xariiq qaloocanoo ku soo meereesto soo wareegta goobada meere taasi oo u kala qeybisa labo gobol.

Sida caadiga ah, Dhulbadhe waa xariiq khiyaali ah oo dhulka u qeybisa Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfur. Sidoo kale, xariiqda dhulbadhuhu waxay leedahay dherer dhan 40,075 km; taasi 78.7% ka mid ah dhex marto biyaha badaha iyo 21.3% oo dhul dhex marta.

Guud ahaan, dhamaan meerayaasha koonka waxay dhamaantood leeyihiin xariiq dhulbadhe.

Sharaxaad
Dhulbadhe waa xariiq dhexmarta meere kasta taasi oo u qeybisa labo gobol; koonfur iyo waqooyi. Dhulbadha, sidoo kale loo yaqaano Xariiqda Dhexe waxay meeraha dhulka ka dhex martaa qaarada Afrika, Badhtamaha Ameerika, iyo qeybo ka mid ah Aasiya.

Sidoo kale fiiri
 Meere
 Koon
 Dhul
 Cidhif

Tixraac
 Amazing Discoveries at Earth’s Equator

Juquraafi
Bare

Kani waa maqaal ku saabsan guud ahaan macalinka.

Bare (ingiriis: teacher;) waa qof waxbarasho u dhiga arday. Jaadyada macalimiintu way kala duwan yihiin, ka soo biloow macalinka diinta, macalinka xaafada, macalinka dugsiyada, macalinka khabiirka ah (sidoo kale loo yaqaano proffoser) ilaa shakhsiyaadka takhasuska ku ah xirfado gaar ah, dhammaan waxay ka siman yihiin waa qof waxbaraya, fahansiinaya, u sharaxaya qof kale.
Qofka wax baranaya waxaa lagu magacaabaa "arday".

Sida caadiga ah, macalinku waa mid aqoon fiican u leh waxa uu barayo, sidoo kale leh cilmi guud ahaaneed taasi oo u fududeynaysa inuu la jaanqaadi karo noocyada kala duwan ee waxbarashada.

Ereyga macalin ma ahan erey asal ahaan ka mid ah luuqada Soomaaliga; waxaanu ka soo amaahanay ereyga Al-macalim'' ee Afka Carabiga.

Sida diinta Islaamku sheegtay macalimku waa waalidka labaad ee ardeyga. Taas macnaheedu waa qadarin, sharaf iyo naxariis badan ayuu kugu leeyahay macalinka wax ku baraya.

 Teaching—The Cost and the Risks (en)

Waxbarasho
Dad
Shaqo
Aqoon
Dhul
Dayax gacmeed



Qeexid ama Horudhaca 
Dayax Gacmeedku waa Aalad uu sameeyay banii'aadamka oo ku dulmeera hawada sare, waxuuna qabtaa howlo badan sida: Isgaarsiinta, Cilmi Baarista iyo helida meelo cusub.

Taariikhda Dayax Gacmeedka 
Dayax Gacmeedkii ugu horeeyay waxaa diray Midowgii Soofiyet 1957, kaasoo lagu magacaabi jiray Sputnik 1, kadib neh waxaa ku xigay mareykanka, waa kuwa kaliya oo soo taabta bisha.Maanta dayax gacmeedka waxaa isticmaalo wadamo badan oo ku yaalo caalamka. wadamada ugu badan waa ruushka, mareykanka, shiinaha, jabaan iyo midowga yurub. Dayax gacmeed yaasha badankooda ma dhaafaan aduunka korkiisa.

Teknooloji
Huulaaku Khan

Huulaaku khaan (afka carabiga; هُوْلَاكُوْ خان ) (1217-1265) waa hogaamihii tataarka ee dumiyay khilaafda cabaasiyiinta ee baqdaad, dad badan ayuuna laayay, waxaa awoow u ahaa jinkiz khaan, wuxuu aasaasay ilkhaaniyiinta.

Taariikhda

xigasho 
 Ain Jalut—A Turning Point in World History

Taariikh
Jinkis Khan

Jinkis Khan (circa 1155 - 1227)

Taariikh
Jinkis KHan wuxu aha asaasihi boqortoyadi Mangolka wuxuna dhashay sanadkii  c. 1162 – wuxuna dhintey  August 18, 1227 wuxuna ku dhashay Temüjin, magalo la idhahdo
Niisaabuur

Niisaabuur () waa magaalo ka tirsan Gobolka Khuraasaan woqooyi bari ee dalka Iiraan. waxay ahaan jirtay caasimada gobolkii khuraasaan loo aqoon jiray waagii hore, waxay ahayd meel horumar badan leh waagii dowladii  Cabaasiya inta uusan burburin dhul gariir ka dhacay sanadku markuu ahaa 540 hijriga oo ku beega 1145 miilaadiga, ka dib waxaa sii kharibay dadkii mongolka loo yaqaanay ee ku soo duuley dhulkii islaamka ee cagta mariyay dhulka aadka u balaaran 618 hijriga

Iiraan
San

San

San (ingiriis: Nose) waa xubin ka mid ah xubnaha neefsiga hawoda ogsajiinta ku jirta cirka ayadoo ka soo gasha sanka iyo afka, u gudbta dhuunta ilaa sambabada oo u sii gubiya xididdada dhiiga qaada ilaa dhamaan unugyada jidhka. Sidoo kale, unugyada hawada eey celiyaan ee kaarboon-labo-ogsaydh dib uga soo baxda sanka. 

Sanku waa xubinta neefsiga dadka, xayawaanka, dhamaan naasleyda iyo noocyada kala duwan ee noolaha. Inta u badan Sanka xayawaanka laf-dhabarleeyda - oo dadku ka mid yahay - waxay leeyihiin labo sanqo oo badhtamaha ama qeybta hore ee wejiga ku yaala. Kaasi ayaa marka ur soo gaarto u gudbiya unugyada urta ee jidhka. 

Dhinaca kale, sanka ayaa u qaabilsan urta taas ka mid ah Shanta Laxaad ee dareenka noolaha. 

 NOSE, NOSTRILS

 Hidhisidda

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Laxaad
Saynis
Xubnaha Neefsiga
Faaranhaayt

Faaranheyd waa halbeeg lagu cabiro ama lagu qiyaaso heerkulka sida Celsius, waxaana loo sumadeyaa xarafka  (F) waxaana loogu magac daray caalimkii alifay ee reer Jarmal Daniel Gabriel Fahrenheit.
Faaranhaayt : Daniel Gabriel Fahrenheit, 1724.

Fiisikis
Kuuleey

Kuuleey  waa noole yar oo ka mida naasaleyda qodaxaha leh ee bahda Erinaceinae. Waxaa jiro todobaatan nooc oo kuuleey oo ku nool qaaradaha Yurub, Aasiya iyo Afrika. Ma jiraan kuuleey u dhalatay Australia ama qaaradaha Ameerika.

Tilmaanta 
wuxuu ku noolyahay ama quutaa cayayaanka, dirxiga, doolliga yaryar ee ku wada nool duurka iyo kaymaha, sidoo kale wuxuu quutaa dhirta iyo miraha, dusha wuxuu ku leeyahay qodax kuwa dahaaran jirkiisa, oo uu adeegsado difaaca noloshiisa markii uu dareen galo, ayuu is hullaabaa isagoo u ekaanaya sidii kubad, ilmihiisa ayuu nuujiyaa, wuxuuna leeyahay madax yar iyo af dhuuban, iyo dhego yaryar qoor muuqata ma leh, wuxuu awood u leeyahay inuu la dagaalanjka masaska iyo abeeesooyinka. aad wuxuu u qaraab tagaa habeenada cadada ah ama dayaxa uu jiro, wuxuu ku noolyahay baadiyaha iyo magaalooyinka meelaha aan la degenayn....

Taranka

Tixraac 
  Prickly Urchin of the Countryside

Xayawaan

gumud
noole
Bas

Bas (; ) waa baabuur ween oo dad badan lagu qaado. basaska wee kala duwan yihiin, mid waxaa jiro lagu safro, midneh magaalada ayoo ku wareegtaa. baska waxoo leeyahy leesin u gaar ah, woo ka duwan yahay midka baabuurta.
basaska somalia ka shaqeeyo, waxaa u badnaa markii hore Kostaro, waa basas dhaadheer, hadda waxaa ku badan, caasiga, waa iska bas yar.

 A Trip on the World’s Longest Trolleybus Line

Teknooloji
Dib Qallooc

Dib Qallooc ama Dabaqaroof ( ) Bahal yar oo caarada la bah ah oo ku nool dalalka kulaylaha ah. Wuxuu leeyahay lix lugood iyo labaciddiyood oo sida birqaabka wax u qabta iyo dabodheer oo xubno leh oo kor u qaroofan oo ku dhamaata caarad daloosha oo wax mudda oo uu waabaayada ka dhiijiyo; qaniinyadiisu waa xanuun badantahay, kolkolna waa loo dhintaa.

Tilmaan 
Waa bahal yar oo sun leh. dabaqaroof waxaa lagu aqoonsan karaa, dabadiisa, oo soo qaloocan, oo mici sun ah fooda kuleh, iyo labo gacmood oo wax ku qabsado. dabaqaroofka wee kala duwanyihiin, qaar waaween ayaa jiro, kuwo neh waa jaalo. mid waxaa jiro la dhoho Cirbadii dhimashada, waa dabaqaroofka uugu sunta badan aduunka, oo qof bini aadan ku dili karo, daqiiqado gudahood.

Tixraaca 
 Scorpions

Xayawaan
Cayayaan
Doofaar

Doofaar waa Xayawaan ku nool Aduunka. Dofaarka woo kala duwan yahay.
mid waxaa jiro oo Doofaar duureed ah, oo Miciyo leh, jirkiisa neh woo Madowyahay, midneh miciyo malahan, jirkiisa neh waa Gaduud biyo biyo ah.

Dofaarka Gaalada, ayaa cuno,gaar ahaan dadka Yurubiyanka ah, ayaga oo hilibkiisa cunaan, Maqaarkiisa neh dharka ku sameestaan, subagiisa neh waxee ku daraan Jalaatada iyo Jibsiga ama bataatiga la shiilay.. Dofarka waa xayawaanka kaliya oo ilaheey xaaraan uuga dhigay umada muslimiinta, xayawaankaan oo la taaban karin, oo hilibkiisa neh la cuni karin.

Doofaarka ilmo badan oo dhalaa, asiga oo xabadka ku leh, Naaso aad u badan, oo ilmo badan halmar nuujikaro.doofaarka
saxaradiisa ayaa meel ka duwan noolaha ayey martee taas oo ku abuureysa jermiska an go,in ama aan la dabargooynkarin.ha waa xayawan aad nacas u aha. sidoo kale waxa way wax ku draan micnahah doofaarka saliidiisa ama xaytiisa waxaa ka mid ah rootiyada caanaha.

Xayawaankan waxa laga helaa meelo badan oo dunida kamid ah xataa doofaarka qaar ama nooc ayaa kunool somalia iyo wadamada Afrika.

 SWINE

Xayawaan
Robot

Robot waa mashiin kombiyutar lagu brograameeyay, oo iskiis wax u qabsan karo. Robotka waxaa ku arki kartaa warshadaha waaweyn oo isticmaalo mashiinan robot ah. Waxaa kale oo jiro ayaga oo bombalo ah sida eeyaha iyo dadka. Robotyada badankood waxaa soo saaro dalka jabaan.

Teknooloji
Ibn Mandhuur

Jmaaludiin abul fadli Muxamad bin mukaram  bin cali oo ku magac dheer Ibn Manduur waa suugaanyahan, aqoon qota dheer  u lahaa luuqada carabiga wuxuu ahaa sidoo kale taariikhyahan Muslim ah, wuxuu noolaa 630H\1232-711H\1311  wuxuu ku caan baxay kitaabka uu qoray ee "lisaanul carab" kaas oo lagu tilmaamo macaajimta kan ugu balaaran guud ahaan, waxa uuna kulmiyay 80kun oo maado

Xigasho
Jeer

Jeer (Hippopotamus amphibious) waa xayawaan ku nool biyaha iyo berrigaba oo Naasley ah. Waxay u badan tahay webiyada. Waa xayawaan ku nool dhulka Saxaraha ka hooseeya ee Afrika. Waa xayawaanka saddexaad ee berri-ku-noosha ugu miisaanka culus isagoo weliba aad uga gaaban geriga. Jeertu waxay ku nooshahay webiyada iyo harooyinka.

Maalintii inta badan waxay ku dhexjirtaa biyaha. Waxay ku rintaa (ku orgootaa) oo ku dhashaa biyaha dhexdooda. Waxay isu raacdaa kooxkoox.

  Behold the Mighty Hippo!

Xayawaan
Tuur

Tuur waxee ku taalaa geelka duudkiisa, iyo xayawaanaadka kale sida lo'da iyo dibiga. biniaadanka tuur woo yeelan karaa, waa markii ee lafaha duudka soo qaloocdaan. waxaa u maleenaa in tuur ladhoho "kurus"

tuur waxay kasoo baxdaa bini aadamka.
Waxay ka bilaabataa lafdhabarta oo qaloocata

Bayoloji
Gabareey-maanyo

Sheekada taariikhiga ah, Gabareey-maanyo ama Gabarmaayo waa noole biyood oo leh madaxa iyo jirka sare ee qofka dumarka ah iyo dabada kalluunka. Gabareey-maanyo waxay ka soo muuqdaan hiddaha dhaqamo badan oo adduunka oo dhan ah, oo ay ku jiraan Yurub, Aasiya, iyo Afrika.

Labka u dhigma gabareey-maanyo waa Merman, sidoo kale waa qof caan ku ah sheeko-xariireedka iyo tariikhda. Inkasta oo caadooyinka ku saabsan iyo aragtida merman ay ka yar yihiin kuwa gabareey-maanyo, guud ahaan waxaa loo maleynayaa inay la nool yihiin haweenkooda. Labka iyo dheddigga si wadajir ah ayaa mararka qaarkood loogu yeeraa merfolk ama merpeople.

Gabareey-maanyo waxay ahaayeen mawduuc caan ah oo fanka iyo suugaanta qarniyadii dhawaa, sida sheeko suugaaneedka Hans Christian Andersen ee "The Little Mermaid" (1836). Ka dib waxaa lagu sawiray operas, sawiro, buugaag, majaajillo, animation, iyo filimaan ficil toos ah.

Tix 
Bahalada sheeko xariirka
Shimbir

Shimbir (; ) waa xayawaan ama noole awooda inay duulaan ayagoo adeegsanaya baallahooda. Qaarkood duulimaadkooda wuu dheeryahay, qaarna wuu kooban yahay. Shimbiraha way badan yihiin wayna kala duwan yihiin. Qaarkood wey wayn yihiin, qaarkoodna way yar yihiin. Qaarkood wey dheereyaan oo xawaare sare ayay ku duulaan, qaarna way soo gaabiyaan oo xawaare yar ayay ku duulaan.
Shimbirta waxee leedahay Gafuur dhuuban iyo indho yar yar.

shimbiruhu waa noolayaal aad u fiican

Shimbiraha waxaa ka mid ah. 
 Qooleey,
 Boolo
 Dooro ama Digaag
 Daffo
 Goroyo

Sidoo kale fiiri

Xayawaan
Naasley
Shimbiro
Beribiyood
Xamaarato
Kaluun

Tixraac

 Was It Designed? Bird Colors That Never Fade (en)

 
Xayawaan
Qooleey

Qooleey (; ) (magaca Saynis: "Columba livia domestica") waa waa nooc ka mid ah shimbiraha dadku dhaqdaan. Qooleeydu waa shimbir caqli badan kaas oo yaqaan meesha uu u yaal gurigeesa.Qooleey dadka qaarkiis waxey u isticmaali jireen Isgaarsiin ahaan waxeyna qaadi jirtay waraaqadaha la isku diro. Qooleeyda waxee ka soo duuli kartaa, meel u jirto 1300km gurigeeda. ayada oo gurigeeda kusoo noqon karto saacada gudahood. Xowliga ee Qooleeyda ku haadi karto waxa ey u dhaxeesaa 80 ilaa 120km saacadii.
Dadka qaar Qooleeyda weey cunaan.

Qooleydu waa Shinbir nabadeed

Sawiro

Tixraac 
 Pigeon

Shimbir
Noole
Dhulgariir

Dhul-gariir (asalka kelmedda waxa uu u kala baxaa "dhul" iyo "Gariir" ) waa dhacdo sababta in dhulku sameeyo ruxan, gariir ama uu sameeyo dhaqdhaqaaq aad u badan, dhul-gariirka waxa sababa marka ay kala jabaan dhagxaanta ku jira dhulka hoostiisa sameeyaanna dhaqdhaqaaq aad u daran oo xoog leh, dhaq-dhaqaaqaas ayaa sababa in ay soo baxdo tamar sababaysa Hirar-gariirees. Dhul-gariirka khasaaro badan ayuu geystaa, meelaha uu ku badan yahay dhul-gariirku waxa u horreeya qaaradda Aasiya, astaamaha meesga uu ku dhacay dhul-gariir waxa ka mid ah in meeshaasay yeelato buuro dhaadheer iyo fulkaano.  

Dhulka soomaalidu degto malaha inta badan dhul-gariir badan, laakiin mararka qaar ayaa waxaa dhul-gariir lagu arkaa bariga Somaliland gaar ahaan caasimada gobolka awdal ee boorama, dhul-gariirrada ka dhaca Somaliland inta badan ma aha kuwo la dareemo ama awood xoog ah leh, lakiin waxaa jira kuwo la dareemo, sida tusaale ahaan, Bishii Maarso 2010 ayaa magaalada Boorama waxaa lagu arkay dhulgariir aan khasaare badan geysannin. 

Dhulgariirkii ugu culusaa waxa uu ka dhacay Badweynta Hindiya 2000. Waxaana ku dhintay in ka badan 180.000, waxa uuna guryo la'aan dhigay 900kun oo qof.

Tixraac

Fiisikis
Juquraafi
Surinam

Surinam waa wadan ku yaalo Koonfur Ameerika. waxeena xuduud la leedahay, wadamada Guyana, Faransiis Guyana iyo Braasiil. Surinam waxee ahaan jirtay, wadan gumeesan jiray, dalka Holland, waxeena xornimada qaadatay 1975tii.
markii hore intii ee xornimada qaadan, wadanka waxaa la dhihi jiray (holland Guyana).

Wadanka waxaa ku nool dad gaaraayo 481,267 qof.

Surinam (Sindinam), ayaa sidoo kale loo yaqaan 'Surinam', oo si rasmi ah loo yaqaan 'Republic of Suriname' (Dutch: Republiek Suriname [reːpyˌblik syːrinaːmə]), waa gobol madaxbannaan oo ku yaal xeebta Atlantic ee Koonfurta Ameerika. Waxaa xuduud u leh baddaha Atlantic ee woqooyiga, Faransiiska Guiana ilaa bari, Guyana galbeedka iyo Brazil oo koonfurta. Dhamaan 165,000 kilomitir oo isku wareeg ah (64,000 oo mayl laba jibaaran), waa waddanka ugu yar South America. Suriname waxay leedahay dad ku dhow 558,368, intooda badani waxay ku nool yihiin xeebta woqooyiga ee dalka, gudaha iyo hareeraha caasimadda iyo magaalo weyn, Paramaribo.

Suriname waxay muddo dheer ku noolayd dad kala duwan oo asal ah ka hor inta aan la baadhi karin oo ay ku tartamayeen awoodaha Yurub laga soo bilaabo qarnigii 16aad, ugu danbeyntii waxay ku timid xukunkii Dutch ee qarnigii 17aad. Intii lagu guda jiray wakhtigii gumeysiga Holland, waxay ahayd ugu horreyntii dhaqaalaha beeritaanka ku tiirsan addoonada Afrika iyo, ka dib markii la baabi'iyay addoonsiga, addoommadii induburay ee Aasiya. Sannadkii 1954, Suriname wuxuu noqday mid ka mid ah waddamada ka soo jeeda Boqortooyada Holland. 25kii Noofembar 1975, dalka Suriname wuxuu ka tagay Boqortooyada Netherlands si uu u noqdo dawlad madaxbannaan, si kastaba ha ahaatee xiriirka dhaqaale, diplomaasiyadeed, iyo dhaqameed ee xiriiriyihii hore.

Suriname waxaa loo tixgeliyaa in uu yahay wadan dhaqameed Caribbean, waana xubin ka tirsan Bulshada Caribbean (CARICOM). Inkastoo Nederlandku yahay luqadda rasmiga ah ee dawladda, ganacsiga, warbaahinta, iyo waxbarashada, Sranan, oo ah luuqad Ingiriisi ku saleysan, waa luuqad aad u ballaaran oo luuqado ah. Suriname waa dal madaxbannaan oo ka baxsan Yurub oo ay Dutch-ka ku hadlaan inta badan dadka. Sida dhaxalka colonization, dadka Suriname waxay ka mid yihiin kuwa ugu kala duwan adduunka, kuwaas oo ku xiran tiro badan oo ah qowmiyadaha, diinta, iyo luqadaha kala duwan.

 Suriname
Shakaal

Shakaal () waa erey xisaabeed, khadka ugu dheer ee saddax-xagalka,

Si aan ku soo saarno bedka waa in aan naqaanaa salka iyo joogga saddexagalka.
Salka waa cabbiri karnaa laakiin joogga waa in aan sawirnnaa.

Tirignoomateri
Aasaaska joometeri
Saddexagal

de:Rechtwinkliges Dreieck#Hypotenuse
vi:Tam giác#Phân loại tam giác
Haramcad

Haramcad sidoo kale loo yaqaano Harimacad (laatiin Acinonyx jubatus carabi: فهد taliyaani: ghepardo ingiriis: cheetah) waa xayawaan ku nool duurka, ama baadiyaha, waxeena ku kala noolyihiin qaaradaha Afrika iyo Aasiya. Kuwa aasiyo joogo waxaa laga keenay Afrika. Haramcad waxee u egyahay shabeelka, dhibco dhibco ayuu korka ku leeyahay. Waana xayawaanka aduunka ugu orodka badan. Haramcad waxee ka orod badantahay, baabuurta sportiga cusub, kuwa uugu xooga badan, markii la fiiriyo 3 s ama mirir. Harmacad waxoo orod ku bilaabi karaa 0-103 km 3 s.

Bahda Bisada
Qaamuus aqooneedka af-soomaaliga



Qaamuus aqooneedka af Soomaaliga (tijaabo)
Qeybtan waxay ku socotaa tijaabin ku wajahan qaabka la iskula meeldhigi karo
ama la isugu raaci karo erey, weedh, oraah, magac bixin ama cinwaan u yeelid IWM. 
Arrinkan waxaan ku billaabeynaa doodwadaag dabacsan oo ku saabsan 
boggan Wikipedia-ha af-soomaaliga ah magacii uu yeelan kari lahaa.
Fikradaha la qabi karo, waxaa habboon in la raaciyo sharaxaaddooda iyo ilaha laga soo xigtay.  
Qoraalkan waxaa loo dhammeystiri doonaa sida ugu dhakhsaha badan.

Fiiro gaar ah 
Haddii aad dooneyso inaad igu raacdid, i saxdid ama wax aan xasuusneyn igu darsatid, 
fadlan qoraalkaaga dabadhig keyga, adigoo aan kan hore waxba ka baddaleynin. Mahadsanid.

fariisinta cinwaanka uu boggan yeelan karo 
Waxaa la soo jeediyey magacyo ama cinwaanno loo bixin karo boggan. Sida ay u badantahay, 
waxay noqon doontaa in loo bato dhinaca la is leeyahay ku dhawaaqiddeeda ayaa fudud ama "wey
dhadhameysaa". Magacyada la soo jeediyey waxaa ka mid ah: Qaamuus aqooneedka xorta ah, Qaamuuska  
xorta ah ee aqoonta, Qaamuuska aqoonta guud, insaykolobedia iyo kuwo kale.
yaa tahay adiga
waxaan oran lahaa xogta wikipedia si loo garto magaca asalkiisa looguna daro isla markaas oraah soomaaliyeed oo tusinaysa ujeedada boga

Awoodda go´aan qaadashada
caddeynta iyo sal u yeelidda 
qaabka ereyga, odhaahda, qoraalka weedha, ama weer IWM==
dhismaha weedha

Jihooyinka ay qoraaladu ku salaysnaan karaan

cilmiga luqadaha

siyaasadda lahjadaha iyo goboleysiga 

aniga waxaa eey ila tahay in loo dhaafo wikipedia-hiisa oo laga daalacdo boggan iyadoo luuqadda un la badili karayo sida haddaba loo badasho oo loogu bedelan karo afka soomaaliga.

 Islām—The Way to God by Submission

Qaamuus
Sheybaar

.

Sheybaar (Waxuu ka yimid labada kalmad ee Gariiga ah: "mikrós" loola jeedo "Yar", iyo "skopeîn" oo loola jeedo "fiirin" ama "arkid").Waana qalab loo adeegsado in lagu arko walxaha yar yar ee aan isha dadka arki karin, waxaana markii ugu horeysay la sameeyay 1590 kii.
Shaybaarka waxa uu uqeybsamaa dhowr nooc,

Teknooloji
Hawaay

Hawaay waa Gobolo jasiirado ka sameesan, oo ku yaalo dhaxbartanka Badweynta Baasifik.

Hawaay waxee ka midtahay 50'ka goboleed ee mareykanka.
Haweeni [həvɐjʔi]) waa gobolka 50-aad ee ugu dambeeyay ee ku biiray Maraykanka, isagoo helay dowladnimada 21-kii Agoosto, 1959. Hawaii waa gobolka keliya ee Maraykanka ku yaala Oia Galbeed iyo kan keliya oo ka kooban jasiiradaha oo dhan. Waa jasiiradda waqooyiga ee ku taala Polynesia, oo ku taal inta badan jasiiradaha ku yaal bartamaha bartamaha badda. Hawaii waa gobolka keliya ee Maraykanka ku yaal dibedda Waqooyiga Ameerika.

Gobolka wuxuu ku dhowyahay dhammaan jasiiradaha jasiiradaha Hawaii, oo ka kooban boqolaal jasiirado ah oo ku faafaya 1,500 mayl (2,400 km). Xagga koonfureed ee jasiiradaha jilicsan, siddeed jasiiradood oo waaweyn waxay u kala baxaan waqooyi-galbeed ilaa koonfur: Ni'ihau, Kaua'i, O'ahu, Moloka'i, Lāna'i, Kaho'olawe, Maui, iyo Island of Hawai'i. Ugu dambeyntii waa jasiiradda ugu weyn ee kooxda; waxaa badanaa la yiraahdaa "Big Island" ama "Hawai'i Island" si looga fogaado jahawareerka gobolka ama jasiiradaha. Goobaha jilicsan waa jimicsi ahaan iyo qowmiyadeed ahaan qayb ka mid ah jinsiyadaha Polynesian ee gobolka Oceania.

Dabiicadda dabiiciga ah ee Hawaii, cimilada kulaylaha, kulaylka dadwaynaha, hareeraha xeebta, iyo volcanoes firfircoon waxay ka dhigtaa meel caan ah oo loogu talagalay dalxiisayaasha, foorjoogayaal, bayoolaji yaqaanno, iyo faytopoolayaal. Sababtoo ah mawqifkeeda bartamaha Pacific iyo qarniga 19-aad ee hijradda shaqada, dhaqanka Hawaii wuxuu si aad ah u saameeyaa dhaqamada Waqooyiga Ameerika iyo Bariga Aasiya, marka lagu daro dhaqanka dhaqameed ee Hawaiian. Hawaii waxay haysataa in ka badan hal milyan oo deggan oo joogto ah, oo ay la socdaan martida badan iyo shaqaale milatari oo Mareykan ah. Caasimaddu waa Honolulu jasiiradda O'ahu.

 Hawaii

Juquraafi
Wareeg

Goobo ama meeris waa shay kamid ah xisaabta. Waana 360 darajo, wareega dhameestiran. Bartamaha wareega ilaa qarkiisa waxaa loogu yeeraa wareega raadius.wareega qarkiisa ilaa qarka kale neh waxaa u maleenaa in loogu yeero (Siiwade)

Qaacidada 

Tusaale
 Waxaa loo cabiri karaa Afar geeslaha in la isugeeyo dhamaan Xaglahiisa.

 Wareega Goobo Waxaa lagu helaa
 
Ama
 
Sida 
 P Waa dhererka Wareegga
 r Gacan Goobo
 d Dhexroor Goobo

Dherer
Aasaaska joometeri
Boqortooyo

Boqortooyo waa Qoys, taariikh leh, oo cudud ciidan iyo hantiba leh isla misna xeerka maamul iyo amarka iyaga ayka  go'aan gaaraan degaanka ayku noolyihiin  dhamaan inta hoos timaada maamulkoda. Boqortooyada waxay ka sareysaa Madaxda hoostaga awooda dowlada. 

Wadamada qaarkood waxayna leeyihiin Boqortooyo.
Sida wadamada Sacudi/Saudi arbia,  moroco, yurubiyaanka, ama aasiyaha. Laakiin waxaa ka badan wadamada madaxda leh. Wadamada Boqortooyada haysto, waxay leeyihiin ra'iisul wasaare, oo hogaamiyo wadanka. Badanaa Boqortooyada, masoofaragashato wadanka ciidankiisa ama dhinaca dhaqaalaha. Waa qoys ka madaxbanaan maamulka degaanka.

Boqortooyada Ilaahay.

allah wa boqorka kaliya oo dunida aan ku nool nahay iyo cirkaba u boqor ah..wuxu inoo balan qaaday dhamaan dadyowga dunida kunool taajir masuul madaxweyne.iyo wixi lamid 

 Boqor
 Boqorad

Boqortoyada waa wax so jiran ah. 
Siyaasad
Suul

Suul waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo xayawaanka qaar sida daanyeerka. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan faraha.

Badanaa dadka caalamka waxaa dhaqan u ah markii suulka  kor loo jeediyo, macnaheeda waa fiican, markii hoos loo jeediyo waa wax xun.

Tixraac 
 Thumb

Faraha
Far

Far (; ) (wadar ahaan faro), waa xubno ka tirsan gacanta dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sida caadiga ah dadku waxay leeyihiin 20 farood, kuwaasi oo ku kala yaala labada gacmood iyo labada lugood. Gacan kasta iyo lug kasta waxay leeyihiin shan farood oo iskugu jira: Suul, fardheero (murdiso), fardhexo, faraantigalis (farta faadumo), iyo faryaro.

Faraha Gacmaha
Suul

Suul (; ) waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan ee ugu dhumucda iyo qarada weyn dhamaan faraha.
Fardheero

Farta Murdiso (; ) sidoo kale loo yaqaano "Fardheer" iyo "Murugsato", waa farta labaad ee ka mid ah shanta farood ee dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sidoo kale waa farta u dhexaysa suulka iyo fardhexada.

Fardhexo

Fardhexo  (; ) waa farta sadexaad ee gacanta dadka. Fartani waxay u dhexaysaa murdisada (murugsato) iyo farta faadumo (faraanti galis), sida badan waa farta ugu dheer faraha.

Fartaan iyo suulka markii la isku cadaadiyo ka dibna la sii daayo waxaa ka dhasha dhawaq dheer, oo loo adeegsado soo jeedin ama baraarujinta cid loo dan leeyahay taasi oo loo yaqaano Suuldhabaale (en: snapping).

Faraantigelis

Farta faraanti galis (; ) (sidoo kale loo yaqaano farta faadumo) waa farta afaraad u dhexaysa far dheexadka iyo faryareeyda. Waa farta ugu quruxda badan faraha aadanaha saas ayaana keentay in la galiyo faraantiga ama fargashiga.
Faryaro

Faryaro (; ) sidoo kale loo yaqaano Faryareey, waa farta shanaad ee faraha ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka; waxayna ku xigtaa farta faraanti galis. Intaas waxaa dheer, in fartani tahay tan ugu yar faraha ugu wax qabadka yar.
 Faraha Gacanta inta ay ka koobanyihiin 
 Suul
 Murdiso (murugsato)
 far dhexo
 faraanti galis (faadumo)
 faryaro (faryareey)

Tixraac
 Our Fascinating Hands

Gacan
Dad
Qiyaasaha Masaafooyinka
Gacan

Gacan (af-ingiriis Hand   ) wadar Gacmo ama Gacno waa mid ka mid ah afata addin ee Biniaadanka waliba labada sare, halkii gacan waxay leedahay shan farood oo kala ah Faryaro, far-dhexo, faadumo, murdiso (murugsato) iyo suulka, shantaas farood oo leh dareen iyo awooda qabashada walxaha, gacanta ayaa boos wayn ugu jirta aadanaha xaga hawlaha kala duwan , halkii gacan waxay leeyahy 27 Laf. gacanta faraheeda inta aan ka eheyn suulka, waxay leeyihiin halkii far 3 laf. halka Suulku leeyahy labo laf.

Adeegsiga gacanta 
gacanta ayaa loo adeegsadaa wax walboo aadanuhu qabto waxaan ka ahayn hadalka iyo socodka, labadaas xitaa way ka qayb qaataan 
 wax qabasho
 tilmaanta walax ama hadal ama af garad

Astaanta gacanta 
gacanta ama calaacasheeda ayaa waxaa loo adeegsadaa qaabab kala duwan markii hadba si laga dhigo, ama faraha qayb la laabo ama la fidiyo, waana wax aadanuhu ka simayahay, umad walbana ay si u taqaan afgaradna ka dhigtaan, faraha ayaa iyagana midba wax macno leh u fadhisa,

Dadka indhahaooleyaasha   ah ayaa aad u adeegsada dareemada gacanta, waxayna dadka kaga badanyihiin dhinaca adeegsigiisa,

sidoo kale dadka ayaa u adeegsada gacmaha qaab wada hadal sida ay saemeeyaan dadka dhagoolada ah, waxaana jirta luuqad gacmed iskoolada dhagoolayaasha lagu barto,

Gacanta dugaaga ama naflayda aan aadanaha ahayn 
faraha hore ayay badanka dugaagu uga egyihiin aadanaha, sida xubnaha cidiyaha, murqaha iyo lafaha, qaar baa u adeegsada dhul qodida, ama duulida, dabaasha ama orodka, shan qayb wax ka badan ma jiro dugaag walba,  noocyada gacnaha nafleyda aan aadanah ahayn ayaa kala duwan, gacnta daayeerka ayaa ugu dhow tan aadanaha xaga u ekaanshaha waxaa ku xiga caana qubta ama kashiitada, digaaga gacnihisa ayaa ah baalasha,

Maahmaahyaha soomaalida ee gacani ku jirto 
 Af macaan, gacan macaan baa dhaanta.
 Gacani waa miskiin. 
 Gacantii aadan goyn karin, waa la shumiyaa
 Maalintii intay ishaadu gaadhaa la hadlaa, habeenkiina inta gacantaadu gaadho.
 Ra saddex ka oggow: Gacan gudhan, gar weecsan, iyo guddoon jilicsan.
 gacantii wax qaad dayn waysa gumud keedaa nuuxsada

naynaasaha soomaali ah oo gacan lagu sheegay 

 gacaneey
 gacma dheere
 gacmo dhagax
 gacmo weyne
 gacmo yare
 gacmo dadab
 gacmo cade

Tixraac

Linkiyo Banaanka 
 Appreciate Your Special Gifts
 Our Fascinating Hands
 Mucjisada gacanta
Diinosoor (xayawaan)

Diinasoor () waa xayawaan xamaarato ah taasi oo dunida ku noolaan jirtey malaayiin sano ka hor. Maanta waxaa meelo badan oo dhulka ah laga helay lafaha iyo hadhaaga noocyo badan oo dinosoor ah.
Guud ahaan, diinasoor waa noole waa hore noolaa oo Dabar go'ay.

Xayawaan
Sambab

Kani waa maqaal ku saabsan sanbabada.
Boga "Sanbab" halkan ayaa laga soo toosiyay

Sambab, Sanbab (; ) (wadarteedu tahay Sambabo; magaca Saynis: pulmonarius) waa xubnaha neefsiga ee dadka iyo xayawaanka. 
Naasleyda iyo dhamaan noocyada kale ee noolaha labada Sambab waxay ku leeyihiin laabta dhexdeeda, gaar ahaan meel u dhow wadnaha. 

Sambabadu waxay ka tirsan yihiin qaab-dhismeedka ubucda jidhka noolaha, waana xubin muhiim u ah jiritaanka iyo nolosha dhamaan noolaha. 

Shaqada ugu wayn ee Sambabadu waa ineey soo ururiyaan hawada ogsajiinta ku jirta cirka ayadoo soo dhex maraysa sanka, dhuunta ilaa sambabada oo u sii gubiya xididdada dhiiga qaada ilaa dhamaan unugyada jidhka. Sidoo kale, dib uga soo qaadaan unugyada hawada eey isticmaaleen ee kaarboon-labo-ogsaydh. 

sambabku   waa   xubinta  kaliya   ee   dul  sabayn   karta   biyaha.

hsambabku  wuxuu   u qaybsamaa   laba   qaybood.

midigta =  ka kooban   3  qaybood

bidixda =  ka  kooban  2  qaybood   sababta  midigtu  laba  qaybood  u tahay  waa  si  meesha   wadnaha cidhiidhi  u  galin.   

waxa   jirta   wax   la yidhaahdo   cilia:-  oo  ku  taalla   wadnaha   qaybihiisa   labada  ah   taas  oo  ay  ku  dhex   jiraan  wax  la dhaho  mucus  oo   qabata  germeska  iyo  particles   dhex   maraya   hawada.

waxa   jira   wax   la  yidhaahdo   diapharam   oo  ka hoosaysa  sambabada   iyadu  way  kala  baxdaa   iskuna  ururtaa    marka  neefsashada  lagu   dhex  jiro   waxayna  kala  qaybisaa   sambabada  iyo   uurkujirta.

Tix
 Lung

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Laxaad
Saynis
Xubnaha Neefsiga
Ilik

Ilik ama ilko ayaga oo badan, waxee ku yaalaan afka. Ilkaha lagama sameynin laf. waa sida cinjida oo kale.luqadaha laatiinka waxa looyaqaanaa marka ay ilku badanyihiin (dentes) shaqada ugu muhimsan ee ilkuhu qabtaan waa in ay cuntada burburiyaan waxa kale oo ilkuhu ay ka qaybqaataan sixida hadalka oo xarfaha qaar kamida ayaa waxay ka soo baxaan ilkaha sidoo kale ilkuhu marka loo eego xayawaanka waa u hub ay xayawaanku ku dagaalmaan

Qaybaha ilkaha 

ilkuhu waxay u qaybsamaan qaybo. kal ah, sidan soo socota 

 ilkaha waxaxgooya waa foolasha kuwa kuxiga (Incisors)
 dhoolaha 
 ilkaha qosolka ama dhoola cadaynta waa (foolasha0 hore
 ilkaha wax jajabiya waa (gawsaha)

 Teeth

Ilko
Shaarbo

Shaarbo sidoo kale loo yaqaano Shaarub (ingiriis: Mustache) waa timo badan oo wejiga dadka kasoo baxa inta u dhexeeysa sanka hoostiisa iyo faruurta sare ee afka. 

Sida caadiga ah, Shaarbuhu waxay ka soo baxaan raga markeey qaangaadh noqdaan, laakiin waxaa jira dumar leh shaarbo khafiif ah. 

Dadka qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo gadh wayn oo qariya dhamaan labada daan afka dushiisa iyo hoostiisa ilaa dhuunta laga gaadhayo. 
 
Raga qaar waxay leeyihiin shaarbo iyo xoogaa timo ah oo afka hoostiisa ku yaala ayagoon dhabanada wax timo ah ku lahayn. 

Sidoo kale, niman badan ma laha wax gadh iyo shaarbo toona waxaana loo yaqaanaa gadhmalays.

Akhrinta sii socota
 Beard

Timo
Dad
Baayooloji
Xoolo
Xayawaan
Saynis
Jidh
Naasley
Xubnaha Jidhka
Gar

Gar ama  gadh waa timo kasoobaxa gafuurka ilaa qalka hoose ee raga, badanaa waxaa lagu gartaa marka uu ninku qaan gaaro oo uu waynaado. laakiin marmarka qaarkood dib ayuu u dhacaa oo masoobaxo ama isagoo aad u yar ayuu soo baxaa. 
Diinta islaamka gadhka waxay u argtaa in ee tahay mid Sunna ah.

kuwa ugu caansan dadka gadhka labaxa 

 Nabi Muxamed S.C.W.
 Ciise c.s
 Nabi Muuse C.S.
 Nabi Ibraahiim C.S.
 Abuubakar Alsidiiq R.C.
 Cali bin Abii Daalib R.C.
 Cusmaan bin Cafaan RC
 Ruhollah Khomeini
 Fidel Castaro
 Che Guvara
Saami qumman

Saami qumman ee tiro u tahay tiro kale (isku dhig, sida 2:3 labo ka sadax)

Tusaale ahaan:
Biyaha lacabaa waxa ay udhigmaysaa dadka tiradooda
habkaan ayaana uxisaabi karnaa 
Biyihii lacabay dhamaan = Biyaha qofku uu isticmaalo X Tirada dadka
hab kale ayaana udhigi karnaa
Dhamaan biyhii la isticmaalay = saami X Tirada dadka
Saami = qiyaastii uu isticmaalay qofkiiba

Tusaale ahaan
Habka fisigiska 
Bir latumaya oo af mudac ah loo samaynayo waxa ay udhigmaysaa kuleelkeeda
Tumis = Saami X heerkulka birta
Saamigu waxa uu noqonayaa = Intee la dheereeyey birtaan habka kuleelka
Si aad ufahanto waxaa kugu filan birtii gaabneed oo af mudac ah loo sameeyey 
Tusaale ahaan L_0 ka hor inta aan la fidin waxa uu la midyahay kadib markii la dheereeyey

alpha : Waxa ay ka dhigantahay wixi birta lagu dheereeyey

Aasaaska xisaabta
Aljebra
Mas

Mas (    Amxaari: እባብ) waa xayawaan dhuuban, dheer oo duurjoog ah. 

Masku waa bahal sun leh, oo ku nool carada, godadka iyo geedaha dushooda.

Masku malahan wax lugo ah, wuxuuna ku socdaa boga ama xabadka, asagoo kolba dhinac u wareejinaya. 

Masasku weey kala duwan yihiin. Waxa jira masas aad u waawayn, sida maska Anakondha ee laga helo keymaha Rainforest ee qaarada Koonfur Ameerika, kaas oo qof ama xayawaan wayn liqi kara. Sidoo kale, waxaa jira masas yaryar oo carada dhexdeeda ku nool. 

Masku markuu dagaalamayo wuxuu soo daayaa ama saydhiyaa candhuuf ka samaysan isku dhisyo sun ah taas oo qofka ay indhaha ka gaadho laga yaabo inuu indhool noqdo. 

Intaas waxaa dheer haduu ku qaniino masku waxaa laga yaabaa in suntiisa aad u dhimato 3 daqiiqo gudaheed. 

Maska sunta waxuu ka soo saydhiyaa labada mici ee ilkihiisa.

Dunidan aan ku noolnahay waxa jira deegaano maska laga cuno, sida wadano badan oo ku yaala bariga fog ee qaarada Aasiya.

 Snake Skin

Xayawaan
Duurjoog
Beer (xubin)

Beerka waa xobin muhiim ah ku dhinac taal caloosha qaybteeta midig sare, ama saableeyda feeraha dhanka midig ee hoose midabkiisu waa maariin gaduud ama casaan xigeen ah, miisaankiisuma waa 1.5 kg waxa uu ukala qaybsamaa 4 qaybood.

 Your Liver Speaks Up
Aabe

Aabe ama Aabo (  ) waa waalidka labka ah. Waa odayga ama ninka hooyoda

Aabe waxaa la dhahaa ninka dhalay caruur ama ka dhalay hooyada. Aabenimada waxee imaan kartaa oo kaliya markii aad guursatid oo manida shahwotid oo caruur dhashid.Dhaqan ahaan marka laga hadlaayo soomaalida aabaha woo shaqeeyaa, hooyada neh ilmaha ee korisaa, laakiin qarnigaan aa ku jirno hooyada iyo aabahaba wee isla shaqeeyaan. Aabe waxaa lagu noqon karaa da' yar.

Waalidku waa inay carruurtooda sharciyada Ilaahay ku koriyaan.

Sida loo Noqdo Aabbe Wanaagsan: 1. Waqti u Samee Qoyskaaga, 2. Aabaha Wanaagsan Waa Xiriiriye Wanaagsan, 3. Sii anshax jacayl iyo ammaan, 4. Jeclow oo ixtiraam xaaskaaga, 5. Codso Xikmadda Waxtarka leh ee Ilaahay,

 Carruurtaada Sida Wax Loo Baro

 Father

 How to Be a Good Father

Qoraalo Kale
Hooyo
Qoys
Waalid

Tixraac

Waalid
Waalid
Gabar

Gabar, Gaber ama Gabadh waa Dheddigga Dadka ee yar da` ahaan, badanaa gaber waxaa loogu yeeraa qofka dumarka ah inta aan la guursan, marmarna xataa marka la guursado kadib waa loo adeegsadaa, si la macno ah naag, hase ahaatee, Gaber waa magac sharaf hugan oo waxaa adeegsado qof weliba, lkn naag afka kuma qurxoona, bedelkeeda Haweeney ayaa la isticmaalaa. Farqiga gaar ah ee uu dhexeysa gabdhaha iyo wiilasha waa saxaaxda, gaar ahaan guska iyo siilka.

Jinsiga
Wiil

Wiil waa labka, marka oo yaryahay. Daqanka reer galbeedka, wixi 18 ka yar, wa wiil, iyo wixii ka weyn, wa nin. Daqanka Soomaalida iyo Muslimiinta, wixii 15 kayar, waa wiil, wixii ka ween, waa Nin. Farqiga gaar ah ee uu dhexeysa wiilasha iyo gabdhaha waa saxaaxda, gaar ahaan guska iyo siilka.

Jinsiga
Canuuni

Canuuni (; ) waa nooc ka mida dhirta ubaxa leh ee la beerto, wuxuu ka midyahay bahda (pawpaw/sugar apple) wuxuu ka baxaa wadama kulul, geedkaan ayaa wadamba uu magac u yaqaanaa wuxuuna leeyahay noocyo badan. Geedkaan ayaa noocyo badan leh waxaa ka mida:

Noocyadiisa 
 Canuuni
 Caad

Tilmaan 
Geedka ayaa ka mida bahda saytuunka geedka soomaalidu u taqaan, jirida canuuniga caadka iyo sayntuunka ayaan la kala saari karin, miraha canuuniga ayaa dabo balaaran iyo af dhuuban leh, korku waa xuub jilicsan misana cagaaran oo kurtumo leh, ubucda ama hilibka gudaha waa cadaan, mirihiisuna waa madow,  dhadhankiisu waa macaan wata dhanaan yar.

Miraha Caadka ayaa Canuuniga kaga duwan inay wreegsanyihiin oo kurtumihii fiiqnana aysan lahayn iyo inuu ka macaanyahay canuuniga dhadhan ahaan,

xanuunada ku dhaca

Tixraac 

dhir
Ibn Siinaa

Abu Cali Al-Xusayn Bin Cabdallah Bin Al-Xasan Bin Cali Bin Sinaa  (Ibn Siinaa) Waxa uu ahaa caalim iyo Dhakhtar Muslim ah. waxa uu ku dhashay Tuulada afshant oo u dhaw  Magaalada Bukhaara  ee wadanka Usbekistan.

 Medieval Masters of Medicine

Saynis
Taariikh
Nin

Nin waa Labka (astaan: ♂), marka oo qaan gaaray.
Wixii 15 ka ween, waa nin. waxaa kale oo lagu aqoonsan karaa.. marka oo shuun yeeshto. ama shaarbo iyo gar la soo boxo. Farqiga weyn uu ninka kala duwan yihiin dumarka waa guska iyo xiniinyaha.

 Man

Jinsiga
Nabi Idriis

Nabi Idriis C.S.waxa uu ka mid yahay rususha sharafta leh ee Eebbe kitaabkiisa Qur’aanka Kariimka ah noogu sheegay, Wuxuuna sidoo kale ka mid yahay rususha inaan rumeyno nala faray, waxa uuna ilaahey ku tilmaamay inuu ahaa nebi runlow ah. waan qofkii ugu horeeyay ee qalin wax ku qora. Nebi Idriis nabadgelyo korkiisa ha ahaatee.

 Islām—The Way to God by Submission

Idriis
Nabiyada iyo Rususha Qur'aanka lagu sheegay

Nebiya iyo Rususha uu Ilaahay inoogu sheegay kitaabka Quraanka ah ee lagu soo dejiyay Nebi Muxamed aad ayay lol

badan yihiin. Waxaana ka mid ah: is good

References 

Nabi
Islaam
Diin
Aadam iyo Xaawo
Dad
Islam
Abaarey

Abaarey oo hadda lagu magacaabo Cagaaran, waa deegaan ku taalo Gobolka Mudug.
Magaca Abaarey ayaa haatan noqonayo mid gabi ahaanba ka baxayo maskaxda dadka dago gobaladaasi waxaana badalkiisa hirgalay ama hirgalayaba magacii lagu walqalay mudo ka hor ee ahaa Cagaaran, Tuulada Cagaaran ma ahan mid ka turjumayso magaca ay ku caanbaxayso balse mustaqbalka waxay noqon karta mid la soo baxdo bilic iyo barwaaqo waa haddii dadka dago deegaankaas uu arintaasi hirgaliyo si kastaba ha ahaate Cagaaran waxay ku taala meel muhiim u ah dadka Soomaaliyeed iyadoo isku xirto ganacsiga dhamaaan Gobalada ay Soomaalidu dagto sida Gobalka Puntland, Gobalada dhexe e Soomaaliy iyo sidoo kale gobalka Soomaalida ay degto ee Ethiopia...

Cagaaran
Cagaaran waa deegaan dhismahiisa xoog u socdo. Waxaa ku nool, dad gaaraayo 12,456 qof, deegaankaan, ayaa waxaa u jirto  Gaalkacyo dhinaca woqooyiga. Cagaaran dhismihii ugu balaarnaa waxaa la fuliyay may,2000kii,Cagaaran waa magaalo aad mihiim ugu ah xaga ganacsiga waxayna isku xirtaa waqooyiga iyo koonfurta soomaliya, waxay kaloo isku xirtaa dowlad deegaanka somalida ethopia..

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Cagaaran

Tixraac

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya
Bandiiradley

Bandiiradley waa Degmo ku tala Gobolka Mudug.

Waxayna daris latahy dagmada galinsor.

degmada waxa daga Besha sacad gar ahan rer qurdhale.

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Cagaaran

Bandiradley 

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya

Bandiiradley Waa Magaalo Dhacda Bartamha Gobolka Galmudug waxayna Ku caan tahay Magaalada Magaceeda Oo Ah Bandiiradley oo Laga wado Magaalo Calanley Ah oo Taasi micneheedo waa magaaladii labaad ee laga Taagay Calanka Shanta Somaliyed Magaalda Waxaa kunool Dad badan

Bandiiradley Waxaa Daga Beesha Sacad Gaar Ahaan Farale sidoo kale magaaladu waxay Daris latahay Galinsoor
Budbud

isuduwe 6.177440, 48.684015

Budbud waa deegaan ku yaalo Gobolka Mudug,  waa degmo weyn  oo ku taala Koofur Bari ee Gobalka mudug, waxay gaalkacyo u jirtaa ku dhawaad ilaa 80km, BudBud waxaa loogo bixiyey biyaha oo aad u dhaw, haddii dhulka laqodo 1 illaa 2 mitir waxaa helaysaa biyo soo budbud leh sidaas ayay ugu baxday Budbud. dhanka xuduudaha, dhul ahaan qorrax kasoobaxa waa ka xiga tuulada Garacad, waqooyina waxaa ka xiga tuulooyinka Afburwaaqo iyo Xingod, dhanka Galbeed waxaa ka jira Wisil dhanka koofurna waxaa aad ugu dhow degmada Hobyo oo dhanka badweynta Hindiya xigta. dadka degan waxaa lagu qiyaasaa shankun, dadka degan waxay caan kuyihiin xooladhaqashada haba ubadnaadeena Ariga, waa meel daaqsin fiican leh. Tuuladu waxay leedahay goobo wax barasho sida Dugsi quraamo School hoose iyo dhaxe.
Waxa daga HG sacad
Qaydara

Qaydaro  waa magaalo kutaala bariga gobalka Mudug, waxay Gaalkacyo u jirtaa 125km waxayna Hoos Timaada Degmada Towfiiq Ee Gobolka Mudug Puntland 
Qaydaro waxay daris latahay oo ay 30km u jirtaa magaalada Degmada Towfiiq

Taariikh
Degitaanka ama Deegamaynta Magaaladan wakhti Dhow ayaa La Deegaameeyey 2009 ayay Qoyskii ugu Horeeyey Degeen.

Juquraafiga
Waxay dhacdaa dhanka bari ee Gobolka mudug Dhulka Caduunka Loo Yaqaan Gaar ahaan Dooxada Golol

Beelaha
Waxaa daga oo u badan beesha Cabdi ciise ee Cumar maxamuud Majeerteen

Dhaqaalaha 
Dhaqaale ahaan Magaaladu waxay Ku Tiirsan tahay Xoolaha Nool Siiba Idaha oo aad Looga Dhaqdo Deegaanada Caduunka Badankii oo Magaaladu Ku taal, Mana Laha wax Beero ah