Muxamad Al-faatix

Saaxibu bishaara Al-malik Mujaahid Al-suldaan gaazi abulfatxi muxamad labaad bin muraad labaad bin muxamad koowaad (Turkida cusmaaniyada: <span style="font-family: Arabic Typesetting; font-size:22px ">صاحب بِشارۀ الملكُ المُجاهد غازى سُلطان مُحمَّد خان ثانى بن مُراد بن مُحمَّد عُثمانى</font></span>؛) oo loo yaqaan muxamad alfaatix, (af-Turkiga: Fatih Sultan Mehmed ), wuxuu kan tobaad ee Boqorada cusmaaniyiinta 

waxa uu ahaa mid kamida kuwii ugu cadcadaa hogaamiyayayaashii soomaray dawladaa, waxa uu dawladii cusmaaniyiinta xukumayay mudo kudhaw ilaa sodon sano, sanadkii 1453dii ayuu qabsaday magaalada  Qusdandiiniya, taas oo gilgishay caalamka islaamiga iyo kan yurub, magaca alfaatix ayaana loo bixiyay, wuxuu saas kusoo afjaray imbiraadooriyada biriizanda oo jirtay 1400 sano, Sanadihii xigay wuxuu sii waday muxamad alfaatix furashooyinkiisa, wuxuu qabsaday dhulka serbiya dhulka Moora ee koonfurta gariiga, gobolka aflaaq iyo albaaniya, wuxuu jabshay bunduqiya, midnimada anaadool ayuu soo celiyay asoo ka taqalusay imaarada qaramaan iyo darabazon, wuxuu isku dayay furashada talyaaniga lkn geerida ayaa u timid Sandkii 1481.

Noloshiisa hore
Wuxuu ku dhashay 1429kii magaalada adirna oo ahayd caasimada dawlada cusmaaniyiinta xiligaas , markuu soo koray aabihiis muraad labaad ayaa u keenay macalin bara qur'aanka,  kadib culuumta kala duwan  ayuu ka aqristay culmo badan, waxaa shiiqyaalkiis ugu caasanaa Aaq shamsudiin iyo axmad alkowraani, labadaan shiiq waxay ku barbaariyeen yaraantiisa inuu yahay kan lagu sheegay xadiiska nabiga scw ee furan doono Qusdandiiniya,

Qabashadiisa koowaad ee xilka
Isbahaysi xoogan oo babaa soo agaasimay ayaa soo weeraray dhulka cusmaaniyiinta, waxaa dhex maray ayaga iyo muraad labaad dagaalo adag, ugu dambeyn suldaanku wuxuu la 1444kii hishiiskii sakdiin kaa oo dhulal badan uga dagay isbahaysiga, intay socdeen dagaalada waxaa dhintay wiilkiisa calaaudiin cali  kaas oo murugo badan kusii abuurtay muraad labaad  wuxuu ka noogay xilka asigoo jecleestay inuu u go'o khalwo iyo cibaado, xilkana uga tago wiilkiis muxamad alfaatix oo jiray 14 sano . 

Muxamad alfaatix markii uu xilka ku farristay falaadislaaf sedexaad boqorka hangari iyo booland ayaa yasay oo buriyay hishiiska oo la galay aabihiis wuxuuna weeraray dhulka dawlada asagoo burburiyay meelo badan, golaha hogaamiyaasha dawlada ayaa isla garteen in loo baahanyahay muraad labaad, wiilkiis muxamad alfaatix ayaa u diray inuu imaado balse wuu ka diiday, markale ayuu u qoray muxamad alfaatix  "Hadaa tahay suldaanka waa inaa ilaalisaa dhulka iyo adoomaha, hadaadan ahayna waa inaa yeeshaa hadalka suldaanka oo fulisaa amarkiis"  markaas ayuu imaaday Muraad labaad, aad ayaana loo soo dhaweeyay, ciidan gaaray 60kun ayuu qaatay  wuxuu la kulmay isbahaysiga sanadkii 1444, dagaal qaraar aynaana dhex maray, ugu dambeyn waxaa la jabiyay isbahaysiga jab xun  waxaana lagu dilay dagaalka falaadislaaf sedexaad iyo kardinaal yulyaan siizaarini, wuxuu faray suldaanka in labadood madax lagu bandhigo bursa iyo adirna, dagaalkan waxaa loo yaqaan dagaalkii faaraana, waxaana ka dhashay mandiqada  balqaan inay cusmaaniyiinta ku kali naqdaan iyo hangari oo awoodeed wiiqmato, caalamka islaamiga ayaa dabaaldagyo laga sameeyay boqorka mamaaliikta ayaa amray in khaliifka cabaasiyiinta ka dib minbarada lagu xuso muraad labaad. 

Muraad labaad markii uu ka soo laabtay dagaalka wuxuu dib ugu noqday qalwadiis.

Ka dagistiis xilka 
Labo sano kadib qabashadiis xilka 1446dii Ciidanka inkishaariyiinta ayaa ku sameeyay kacdoon suldaanka yar waxayna ka dalbeen muraad labaad inuu xilka kusoo noqdo, wuu ka yeelay.

Muxamad alfaatix Xilka markuu ka dagay kadib wuxuu badanaa joogay magniisiya, wuxuu kala qeyb galay aabihiis dagaalkii kosofo labaad oo guul ka gaaray iyo weerardii uu ku qaaday askandar bek

Qabashadiis labaad ee xilka 
markuu dhintay muraad labaad sanadii 1451 waa la qariyay ilaa muxamad alfaatix oo ka yimid, wuxuuna ugu horeyn amray in meedka aabihiis loo qaado bursa, halkaas oo ku duuganyihiin aabayaashii, waxaa soo gaaray safiiro ka kala socdo dawlado badan sida briizanda, janawa, daraabazon, iyo hangari dhamaan wuxuu la saxiixday hishiisyo,

Imaarada qaramaan
Amiirka qaramaan Ibrahim bek oo ka faaideesanaya xiliga kala guurka taageerana ka helaya bunduqiya iyo birrizanda ayaa caasiyay oo weeraray dhulka cusmaaniyiinta wuxuu isku dayay inuu soo celiyo imaaradaha karmiyaan, banuu aydiin, munashtaa iyo saaruuqaan  Suldaan muxamad ayaa u baxay oo ka buriyay dhulkiisa, Ibrahim bek ayaa bilaabay baryo iyo inuu cafis dalbo, suldaan muxamad alfaatix ayaa iska cafiyay oo u celiyay imaaradihiis bishardi inuu raacsanaado dawlado oona lacago sanadla ah guto.

Furashada Qusdandiiniya

Axaadiista ku saabsan furashadayda
Wuxuu ku yiri rasuulka scw xadiis ay culumo badan saxiix yeeleen;  
 لتفتحن القسطنطينية فلنعم الامير أميرها ولنعم الجيش ذلك الجيش{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=ابن عبد البر، أبو عُمر يُوسُف بن عبد الله النمري القُرطُبي|مؤلف2=تحقيق: علي مُحمَّد البجَّاوي|عنوان=الاستيعاب في معرفة الأصحاب|المجلد=الجُزء الأوَّل|إصدار=الأولى|صفحة=170|سنة=1412هـ - 1992م|ناشر=دار الجيل|تاريخ الوصول=24 كانون الأوَّل (ديسمبر) 2019م|مكان=بيروت - لُبنان|مسار=https://shamela.ws/book/12288/171|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20191224024032/https://al-maktaba.org/book/12288/171|تاريخ أرشيف=[[24 ديسمبر| 

    "Waxaad furan doontaan Qusdandiiniya waxaa fiicnaaday amiir amiirkeeda waxaa fiicnaaday ciidan ciidankaan",

U diyaar garowga furashada
Qusdandiiniya oo ahayd caasimada dawlada gabalkeeda sii dhacaayay ayaa waxaa dhinac kasta xigay cusmaaniyiinta, waxayna ahayd magaalo leh dhufeesyo aad u adag oo taariikda muslimiinta in badan ay isku day furashadeyda balse ku guuleesan waayeen, sidoo kale magaalada waxay qiimo aad u weyn ku lahayd kirishtaanka gaar ahaan orthodokiska, suldaan muxamad oo aad ugu baraarugsanaa ahmiyada magaalada ayaa xooga saaray furashadeyda, waxa uu ka ag dhisay qalcada romali xisaar soo u kontoroolo doomaha soo maraya marinka boosfoor  inkastoo uu imbiraadoorka biriizanda kasoo horjeestay dhismaha qalcada hadana suldaanka ayaa ka fareestay dhagaha  

Sanadkii 1452dii suldaanka wuxuu joogay adirna asigoo aruuriyay ciidamo badan oo gaaray 80kun iyo manjaniiqyo badan sidoo kale madaafic waaweyn uu sameeyay injineer hangariyan ah  imbiraadoorka biriizanda qosdandiin kow iyo tobonaad laftirkiisa ma fariisan wuxuu ka raadsaday gurmad dhanka dawladaha yurub balse wax saas kama helin, babaa nikola shanaad ayaa ku xujeeyay in la mideeyo kaniisadaha, taasi oo uu ogolaaday imbiraadoorka balse waxay dhalisay inay ka xanaaqaan shacabka biriizanda heer ay talyaasha dawlada qaarkood ay door bidaan ku hoos noolaashaha muslimiinta

Bilowga hareereenta

Suldaan muxamad oo rabay sabab uu ku weeraro magaalada ayaa marmarsiyo ka dhigtay xad gudub ee shacabka ruum u geesteen qof Muslim ahaa, wuxuu markiiba ka xaystay ciidankiisa, markuu gaaray afafka hore ee Qusdandiiniya wuxuu u khudbeeyay ciidankiis wuxuuna ku dul aqriyay axaadiista kusoo aroortay furashada Qusdandiiniya ciidanka ayaa ku dhuftay takbiir, waxayna ka hareereeyeen magaalada  dhulka ,dhanka badana usduul ka kooban 126 doomo ayaa ka go'doomiyay  Dhufeesyada magaalada ayaa waxaa ku hoobtay madaafic xoogan, waxaa gurmad ahaan u yimid doomo ka socda janawa kuwaas oo hogaaminayay yoxanaa justinyaani wuxuu xoog kusoo dhaafay ciidanka cusmaaniyiinta ayagoo galay magaalada , silsilada xoogan oo la dhigay afka hore ee magaalada awgeed ayee doomaha cusmaaniyiinta soo gaari waayeen magaalada waxaa dheeraatay go'doominta, khaliil baashaa oo la sheego inuu hoos ula jiray biriizanda usoo jeediyay suldaanka inuu aqbalo hishiis uuna iska daayo furashada asigoona ku sababeeyay inaa sahal lagu furan karin hadiise dhacdo in la furto in dawladaha ree yurub dhamaan weerar aa kala har lahayn kusoo qaadi doonaan dawlada, talyaal badan ayaa ku raacay fikirkiis, waxaa galay suldaanka labalqbeen shiiqiisa aaq shamsudiin ayaa xoojiyay qalbigiisa uguna bishaareeyay in furashadu dhawdahay, suldaan muxamad oo ku fakaraya sida doomaha looga gudbin  lahaa silsilada baa waxaa ku soo dhacay fikrad waali ahayd waa in la marsiiyo doomaha dhulka kadib laga soo galiyo geeska dahabiga silsilada gadaasheed, waxaa leeysku dhadhajiyay alwaaxyo badan ayadoo lagu shubay saliib sidaas ayaa loo marsiiyay 70 doomo Hal habeyn
Subaxdii markii lasoo toosay waxaa kadis ku noqotay biriizanda doomaha cusmaaniyiinta oo joogo marinka way niyad jabeen, waxayna ogaadeen in magaalada gacantooda kasii socoto, muxamad alfaatix ayaa u diray Qusdandiin kow iyo tobanaad inuu iska dhiibo magaalada uuna siin doono jasiiradaha qaar, balse imbiraadoorka ayaa ku jawaabay inuusan dhiibeen ilaa uu ka dhinto, khaliil baashaa ayaa markii ugu dambeesay isku dayay suldaanka inuu joojiyo asagoo ku cabsi galiyay in ciidan badan oo ree yurub soo socdaan laakin suldaanka muusan dhageesan wuxuuna ogaysiiyay ciidankiis in weerarka kama dambeeska ee qaadi doonaan 29 may, weerarka ayee qaadeen ciidanka cusmaaniyiinta ayaa ka booday darbiga ayagoo laayay ciidankii biriizanda, sedex bari ayee seef wadeen kadib amaan ayaa la siiyay dadka, waxaana loo fasaxay inay si xur ah u gutaan diintooda waxaana la waayay imbiraadoorkii biriizanda qosdandiin kow iyo tobanaad, waxaa maalinkaas loobixiyay suldaan muxamad magaca "alfaatix" oo laga wado furte, wuxuu u badalay magaca magaalada asagoo u bixiyay "islaambuul" yacni magaalada islaamka kadib taxriif ayaa galay waxayna noqotay Istanbul, caasimada dawladiis ayuuna usoo wareejiyay

Waxaa laga sameeyay magaalada qaahira dabaaldagyo lagu soo dhaweeyay furashada Qusdandiiniya

Furashooyinka xigay Qusdandiiniya

Furashada seerbiya

Waxay keentay ku dhicida Qusdandiiniya gacanta muslimiinta inay cabsi xoogan soo wajahdo dawladaha yar yar dariska lahaa cusmaaniyiinta waxay usoo dagdageen inay hishiisyo la galaan waxaa ka mid ahaa bunduqiya  qeysarka serbiya jureyj baraakofij oo horay xiligii muraad labaad dhulal uga qabsaday dawlada ayaa wuxuu dalbaday hishiis iyo inuu celiyo dhulalka lana nabadgaliyo balse suldaan ayaa dhahay waa inaa soo wareejisaa dhamaan qalcadaha, wuu diiday wuxuuna u cararay hangari suldaanka ayaa ka qabsaday dhufeesyo badan wuuna kasoo laabtay

1454tii ayuu markale suldaanka  weeraray serbiya, qeysarka serbiya oo kaalmo kasoo waayay hangari ayaa la saxiixday hishiis suldaanka  waxaa markiiba sameesmay isbahaysi kirishmis oo xoogan, laakin muxamad alfaatix maba sugin ee weerar buu ku qaaday asoo wata ciidan gaaraya 100kun, wuxuu hareereeyay balgaraad, waxaase laga horkeenay iska caabin daran, suldaanka ayaa ka soo laabtay, balse waxaa dhaabac oo u dhinto gaaray yoxanaa honyaad .

waxaa soo gaaray suldaanka dhimashada qeysarka serbiya jureyj baraakofij iyo in seerbiya ka bilaawatay qas, wuxuu diray suldaanka ciidan seerbiya see u qabsadaan, ciidankaan ayaa qabsaday badanaa seerbiya

Furashada dhulka moora

Toomaas baayuuluj iyo dimitriyoos baayuuluj oo la wada dhasheen imbiraadoorkii biriizanda qosdandiin kow iyo tobanaad ayaa ka talin jireen dhulka moora waxaana soo ka dhex galay qilaaf, waxaana ka bilaawday dhulkaas qas iyo foodo  suldaan muxamad asagoo ka faaideesanaya ayaa weeraray oona qabsaday dhulkaas 1460kii, dimitriyoos ayuu qabtay halka Toomaas uu u cararay talyaaniga

Furashada daraabazoon
 
imbiraadoorkii darabazon yooxana afaraad komniin oo aad uga walwalsanaa guulaha cusmaaniyiinta ayaa bilaabay inuu sameeyo isbahaysi ay ku mideesanyihiin cadawga cusmaaniyiinta suldaanka aaq qooyonloo oozoon xasan necbaa dawlada ayuu la saaxibay waxa uu ku daray gabadhiis , sidoo kale amiirada joorjiya, armiiniya iyo qaramaan ayuu soo daray ree galbeedka ayuu wada hadal la bilaabay ayagana balse dhimashada ayaa u timid imbiraadoorka walaalkiis daauud oo xilka kaga dambeeyay ayaa meesha kasii waday dawlada janawa oo heestay amaasira ayaa ku biirtay

Suldaan muxamad ayaa weerar gaadmo ah ku qaaday amaasira asigoona la wareegay  wuxuu sidoo kale qabsaday qasdamuuni iyo seynuub 

Wuxuu weeraray dhulka oozoon xasan asigoo gaarsiiyay jab weyn, oozoon xasan ayaa u leexday  hishiis, wuxuuna soo diray wafdi ey ku jirto hooyadii saara khaatuun, suldaan muxamad ayaa aqbalay dalabkiisa wuxuuna shardiyay inuu ka joogo taageerida darabazon
Suldaan muxamad alfaatix ayaa hareereeyay daraabazoon imbiraadoor daauud oo ka sugaayay taageero oozoon xasan ayaa markuu ogaaday inuu la hishiiyay suldaanka  tala ku cadaatay, wuxuu  ka dlabay saara khaatuun inay kala hadasho suldaanka balse codsigeeda lama dhageesan, ugu dambeyn wuu is dhiibay sidaas ayeena ku dhaamtay imbiraadooriyada daraabazoon.

Daraakoola
Waxaa looga soo sheegtay suldaanka in daraakoola amiirka afaalaaq uu tacadiyo badan u geestay muslimiinta, wuxuuna ahaa daraakoola in xilka xoog kula wareegay 1456dii asagoo taageero ka helaaya hangari . Suldaanka ayaa u diray daraakoola inuu hortiisa imaado balse daraakoola wuxuu ku marmarsiyooday in hadii uu kasoo tago dhulkiisa u gacangali doono hangari, suldaanka oo rumeestay ayaa u diray xamza bek iyo yuunus baashaa inay sii ilaaliyaan amniga aflaaq intuu ka soo laabanayo daraakoola wuxuuna uga digay qayaanadiis asagoo faray hadii wax ka dareemaan inay dilaan ama soo xiraan  ,  nasiib daro ayagoo maahsan ayuu daraakoola habeen madow weeraray asoo dilay xamza bek iyo yuunus baashaa, intaas kuma sii harin ee wuxuu weeraray magaalooyinka bulgeeriya, suldaan muxamad oo uga xumaaday ayaa u diray fariin sidayaal, daraakoola ayaa ku amray fariin sidayaashii inay cimaamadahood dhigaan ixtiraam  dartiis markii ay ka diideen wuxuu  ka musmaareeyay madaxa, suldaanka oo aad uga xanaaqay ficiladiisa ayaa qaatay ciidan gaaraya 150kun 1462dii oo weeraray aflaaq  , daraakoola markuu ogaaday wuxuu raacay siyaasada dhulka la gubay wuxuuna ku gambaday buuraha,  ciidanka cusmaaniyiinta ayaa badiyeen dilka iyo qabsashada, daraakoola ayaa habeen madow soo weerar tagay asigoo damacsanaa dilka suldaanka, hase ahaatee wuu fashilmay waana la bursaday wuxuu u cararay hangari, suldaan muxamad alfaatix ayaa tagay bookhaarast oo iclaamiyay inuu raaul walaalka daraakoola uu xilka aflaaq u dhiibay.

furashada jasiirada mideeli
Suldaan muxamad alfaatix ayaa diyaariyay usduul weyn soo u weeraro jasiirada mideeli oo maamuleesay janawa, sadrulacdam maxamuud baashaa  ayuu u xilsaaray furashadeed waxay ku garaaceen madaafic jasiirada, taliyaha heestay jaziirada ayaa is dhiibay, waxayna soo gashay gacanta dawlada

furashada boosniya
Boqorka boosniya osdofaan doomaasofij ayaa ku ahaa dawlada cadaw daran, suldaan muxamad alfaatix ayaa ka dalbaday inuu u hogaasamo dawlada uuna bixiyo jizyo balse osdofaan oo isku halaynayay xiriirka kala dhaxeeya hangari iyo baabaa ayaa diiday   wuxuu raadsaday gurmad balse wax soo gaaray ma jirin, suldaanka ayaa soo weeraray wuxuuna iska soo hormariyay sadrulacdamka maxamuud baashaa wuxuu qabsaday dhoor dhufeesyo mardambe dhufees uu ku gambaday boqorka boosniya ayuu hareereeyay afar bari kadib waxaa ka go'ay cuntadii maxamuud baashaa ayaa u bandhigay inuu aamin yahay haduu is dhiibo osdofaan doomaasofij ayaa is dhiibay asaga iyo iyo walaalkiis, maxamuud baashaa ayaa u keenay suldaanka   Suldaan muxamad alfaatix ayaa ka soo horjeestay amaanka la siiyay culumada ayuu ka ifto dalbay qaar ayaa iftooday inay hala ka jirin amaankaas, suldaanka ayaana amray in la dilo osdofaan doomaasofij iyo walaalkiis, waxaa uu siiyay dadka deegaanka amaan naftooda iyo diintooda  

Waxaa harsaneed furashada gobolka harsak, suldaanka ayaa u daayay maxamuud baashaa wuuna laabtay maxamuud baashaa ayaa weeraray gobolkaas wuxuu qabsaday dhoor dhufeesyo, amiirka gobolka harsak osdofaan fookej ayaa u diray wiilkiis suldaanka wuxuuna dalbaday amaan, Suldaanka ayaa ka yeelay, gobolka qeyb ayuu dawlada ku daray qeybna wuu u dhaafay,wiilkiis wuxuu joogay Istanbul mar dambe ayuu islaamay

la dagaalanka bunduqiya
jamhuuriyada bunduqiya oo aad ugu dadaaleesay ilaalashada dhaqaalaheed ayaa ku laheed xarumo badan moora iyo bada iija wxayna aad ugu baqeesay dhul balaarsiga cusmaaniyiinta sidaas darteed ayee in badan taageetay cadawga dowalada sida askandar bek biriizanda laakin markii qusdandiiniya la qabsaday waxay gashay cudur daar, sanadii 1463 waxaa soo gaaray suludaanka in bunduqiya iyo hangari ku hishiiyeen inay soo celiyaan dhufeesyo moora ku yiil uu hada ka hor uu dumiyay bayazid, kadibna ay tartiib tartiib uaga qabsadaan dhulka dawlada, suldaanka ayaa diray maxamuud baashaa balse wuxuu gaaray ayagoo dhiseen   wuxuu la galay dagaalo badan wuxuu dumiyay dhufeesyadii asagoo qabsaday meelo kale oo badan sida aargoos iyo isbarda , bunduqiya oo dareentay in looga adkaaday ayaa raadsatay saaxiibo imaarada qaramaan ayee la hadashay, balse imaarada oo ogeed dharbaaxidii hore ee kasoo gaartay muxamad alfaatix ayaa garab istaagi weesay, sidoo kale mamaaliikta ayaa ayagana iska diiday inay uga hiiliyaan dawlad gaalo ah dawlad muslim, waxay aaday aaq qooyonloo oozoon xasan oo u ciil qabay suldaanka ayaa garab siiyay waxaa kusoo biirtay hangari sedexdood waxay ku hishiiyeen qaabkii ay ku qeesan lahaayeen dhulka cusmaaniyiinta

ladagaalanka hangari
baaba biyuus labaad ayaa weerar uu hogaaminaayo soo qaaday balse dhex buu ku dhintay baabaa ga bedelay wuu iska daayay weerarka , boqorka hangari miitaas labaad ayaa qabsaday qalcada yayja suldaanka ayaa ciidankiisa qaatay soo uga ceshado mudo ayuu hareereeyay laakin ma furan, wuxuu maqlay in boqorka hangari uu weeraray maagalo kale wuu soo dhaqsaday wuxuu jabiyay ciidankii hangari boqorkooda miitaas labaad ayaa dirqis ku baxsaday, waxaa saas ku kali noqotay bunduqiya

askader bek
askandar bek amiirka albaaniya ayaa jabiya hihiis uu la galay cusmaaniyiinta waxa uuna weeraray dhulka dawlada, suldaanka ayaa soo aaday 1468 waxa uu hareereeyay caasimadiis aaqja xisaar  laakin wuu qabsan waayay, magaalooyin qaar ayuu qabsaday ciidamo ayuu dhigay wuuna laabtay,

Isla sanadkaas waxaa dhintay askandar bek kadib 20 sano uu weerar kula jiray cusmaaniyiinta wuxuuna kamid ahaa cadawyadeed daran

qaramaan
waxaa dhintay amiirka qaramaan ibraahim bek ilmihiis biir axmad iyo isxaaq ayaana xilka isku qabsaday , biir axmad dawlada garab weydiistay, suldaanka oo fursad u arkaayay ayaa weerary isxaaq oo buriyay waxa uuna xilka saaray biir axmad  balse biir axmad asna wuu ku caasiyay dawlada suldaanka ayaa ku soo laabtay oo laayay dhamaan wixii taageeray, biir axmad ayaa u cararay laarinda waa looga daba tagay wuxuu ku gambaday oozoon xasan

furashada jaziirada waabiya
intuu ku mashquulsanaa suldaanka qaramaan bunduqiya ayaa weerartay dhulka dawlada oo laaysay dad badan, suldaanka oo ka aargoosanaayo ayaa 1470kii weraray jaziirada waabiya ee hoostimaado bunduqiya  , wuuna qabsaday, dadkii deganaa waxa uuu siiyayamaan, taasi oo dhaabac weyn gaarsiisay bunduqiya.

qaramaan
biir axmad iyo walaalkiis qaasim ayaa soo laba kacleeyeen ayagoo heleen taageero badan, suldaanka ayaa u diray sadrulacdam muxamad baashaa alruumi inuu soo dabar gooyo, muxamad baashaa oo ku caan ahaa qalbi adeega ayaa sameeyay dulmi badan dadkii ayoo dhibay guryaha ayuu ka gubay xoolahana wuu boobay, halmar ayee ku kaceen meel ayee ugu gambadeen markaasee laayeen ciidankiis, wax yar ayuu lasoo cararay, suldaan markuu ogaaday wuxuu geestay markiiba wuu dilay, waxa uu u diray qaramaan isxaaq baashaa, guulo ayoona soo hooyay, biir axmad iyo qaasim ayaa u carareen oozoonx asan, waxay dawladu qabsatay magaalooyinka calaaiya iyo suleeqiya,

ladgaalanka aaq qooyonloo
yurub oo rajadeda ka dhigatay oozoon xasan ayaa ka shaqaysay isku dhaca oozoon xasan iyo muxamad alfaatix, oozoon xasan oo isna isla qaab weynaa kadib markuu kasoo adkaaday dawladii tiimuuriyiinta iyo dawladii qura qooyonloo ayaa yareesanaayay muxamad alfaatix, wuxuu soo diray ina adeerkiis yuusufja miiruzaa iyo waziirkiis cumar bek bin baktaash waxay weerareen dhulka cusmaaniyiinta magaalooyin badan bee weerareen oo gubeen xoolaha boobeen , waxaa sidoo kale la socday biir axmad iyo qaasim, markuu maqlay suldaanka daauud baashaa iyo shahrazaada musdafa ayuu amray iney ka hortagaan  dagaal culus ayaa dhex maray waxaa lagu jabiyay aaq qoonlow yuusuja ayaana gacanta lagu dhigay
sanadii 1473dii ayuu suldaan muxamad u amba baxay ladagaalanka oozoon xasan asigoo wata 100kun oo ciidan, oozoon xasan isna ciidankiis ayuu ula soo dhaqaaqay arzanjaan, suldaanka ayaa iska sii hormariyay ciidan uu watay muraad alkhaaski belse oozoon xasan baa kamiin u dhigay oo laayay, suldaan muxamad ayaa soo dedegay labada ciidan waxay ku kulmeen meel la dhaho otloq bile, dagaal adag oo saacado qaatay kadib waxaa la jabiyay oozoon xasan asigoo ka cararay goobta kadib markii la dilay wiilkiis taliyaashiis badanaa la qabtay, waxaa la sheegaa inuu ku dhahay biir axmad "ina qaramaanoo firkaada alle ha qaribo ceeb iyo duli baa ii keentay, maxaa ii geestay ina cusmaan" 

oozoon xasan ayaa hishiis la galay cusmaaniyiinta kadib jabkii ka soo gaaray, waxaana loo guuriyay gabadha suldaan maxamad jowhar khaan khaatuun wiilka oozoon xasan 
, waxaa cidlo noqday amiirada qaramaan biir axmad iyo qaasim, ciidan yar ayee soo qaateen waxayna weerareen qaramaan, suldaanka ayaa u diray waziir kadak axmad baashaa qalcadaha ee qabsadeen buu ka buriyay, qaasim wuu is dhiibay, biir amad soo u cararaayay shaam ayuu tagay halkaas uu cumrigiisa ku dhameestay

furashada qiram
Qiram waa jaziirad dhacda waqooyiga bada madow, waxaa ka talin jirtay qabiilka dahabiga oo ka mid ahayd dawladaha tataarka, dawladaas waxay u qeybsantay dawlado badan, waxaa kamid ahaa khaan qiram  uu xaaji kiraay aasaasay 1449kii dawlada janawa ayaa heysatay magaalooyinka aazuuq iyo kafa oo ka tirsan qiram, suldaan muxamad asigoo asbaab badan ku riixeeso wuxuu go'aansaday furashada qiram, kadak axmad baashaa ayuuna u xilsaaray arintaa, si ku haboon ayuuna u fuliyay wuxuu ka taqalusay joogista janawa ee jaziirada qiram, amiirka qiram mankaley kiraay ayaa aqbalay inuu hoos imaado dawlada, hishiis ayuuna la galay

weerarida bagadaan
Amiirka bagadaan osdofaan bin bugdaan ayaa ahaa inuu diiday daacada cusmaaniyiinta, asigoo ka faaideesanaya dagaalada suldaanka ee is daba xiriira ayuu weeraray Aflaaq amiirkeeda Raul ayuu xilka ka qaaday nin kale ayuuna saaray  Suldaanka ayaa u xilsaaray la dagaalankiisa suleymaan baashaa alqaadim, ciidan badan ayuu la baxay 1475tii  osdofaan ayaa weerar gaadmo ah ku qaaday oo wax badan ka dilay ciidanka, suldaan muxamad oo ka xumaaday ayaa u soo baxay dagaalka, waxaa dhex maray asaga iyo osdofaan dagaal culus oo lagu jabshay osdofaan, wax badan ayaana looga laayay heer loo bixiyay waadiga cad, lafaha badan ee tuban meesa darteed.

la hishiinta Qusdandiiniya
Suldaan muxamad oo rabay inuu culeesyada ku badiyo bunduqiya ayaa weeraro badan ku qaaday qalcadahood    ishquudra ayuu go'doomiyay,  bunduqiya oo tabartii ka dhamaatay markay weesay dhamaan saaxiibadeed ayaa la saxiixatay hishiis dawlada, kaa oo uga dagtay dhulal badan, jizyo sanadla ah wey ogolaatay.

Go'doominta rodos iyo furashooyinka koonfur talyaaniga
Sandkii 1480kii muaxamd alfaatix oo in badan ku haminaayay qabsashada talyaaniga oo xililyaas dawlado badan is heesta ee ka jireen  ayaa u diray usduul oo waday kadak axmad baashaa, wuxuu qabsaday jaziiradaha u dhaxeeya talyaaniga iyo gariiga , dhulka talyaaniga ayuu ku dagay qalcada otranto ayuu qabsaday, waxaa walwal xoogan soo food saaray dawladaha talyaaniga baabaa sikeskt afaraad ayaa ku baaqay inay hishiiyaan 

Isla waqtigaas suldaanka wuxuu u diray masiix baashaa qabsashada jasiirada roodos oo fardooleyda istibsaari ay heesteen,wuu weeraray mar uu ku dhawaaday furashadeed ayuu ku dhawaaqay si iskiis in ganiimada uu leeyahay kaliya suldaan, taasi oo keentay inay ciidanka niyad jabaan, guul daro ayuuna kusoo dhamaaday, suldaan maxamad ayaa canaantay masiix baashaa markuu soo laabtay.

DHimashada suldaanka 
25 April 1481dii suldaanku ciidankiis ayuu isugu keenay wuxuu u diyaar garoobay weerar loo badinaayo  inuu talyaaniga ku wajahnaa, balse jiro kadisa ayaa ku timid, wuxuuna dhintay 3 may ee sanadkaas, laba aragti ayaa ku jirto sababta uu ku dhintay, aragti qabta inuu xanuun iskiis uu u dhintay, iyo aragti qabta in la sumeeyay uuna sumeeyay dhaqtar yacquub baasha la yiraahdo asal ahaan yahuud ahaa una shaqeenaayo bunduqiya

Wax qabadkiisa
Suldaan muxamad alfaatix ayaa sameeyay 30kii sano uu xilka haayay wax qabad badan, wuxuu balaariyay dhulka dawlada, waxa uu dhisay dhismooyin badan, sida mdarasooyin, masaajid, suuqyo iyo isbitaalo waxaa ugu caansan dhismooyinkiis masjidka alfaatix iyo suuqa baazaar ee weyn ee ku yaalo Istanbuul

xaasaskiisa iyo ilmihiisa
Suldaan Maxamad alfaatix wuxuu guursaday noloshiisa dhowr naagood waxayna u dhaleen wiilal badan iyo Hal gabar
Amiina kulbahaar khaatuun
kulshaah khaatuun aslkeed waa albaaniyaan
Mukarama khaatuunasalkeed waa Abkhazi
Jiijik khaatuun qaahira baa lagu dhalay taliye mamaaliikta ah ayaa dhalay
Xanna khaatuun waxaa dhalay imbiraadoorka daraabazoon daauud komneen, suldaanka ayaa guursaday kadib qabsashada daraabazoon.
khadiija khaatuun waxaa dhalay zagaanuush baashaa
ilmahiis
Bayazid labaad amiina kulbahaar khaatuun ayaa dhashay, curudka alfaatix buu ahaa, xilka ayuuna kaga dambeeyay aabihiis. 
musdafa 1474tii buu dhintay
jam suldaan  walaalkii bayazid labaad ayuu xilka kula dooday markuu ka adkaan waayay yurub buu aaday talyaaniga buu ku dhintay.
Jawhar khaan khaatuun waxaa guursaday ogorli maxamed bin oozoon xasan waxay u dhashay axmad koodah

xigasho

Islaam
Taariikh
cusmaaniyiinta
Boqorada cusmaaniyiinta
Boqorada islaamka