maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Tirtir

Sidoo kale fiiri Wikipedia:Xeerka Tirtirka
Tirtir (; ) waa masaxida iyo tuurista wax aan loo baahnayn ama faa'iido badan lahayn. Tirtirista waxaa loo isticmaala siyaabo badan taasi oo ku xidhan hadba xaalada lagu jiro.

Isticmaalka Wikipedia 

Guud ahaan dhamaan xarumaha Wikipedia lama ogola in lagu qoro qoraal aan lahayn tixraac iyo cadayn. Maqaalada dadku ka qoraan naftooda, meherad iyo wax aan caan ahayn waxaa si dhakhso ah u tirtira maamulka Wikipedia.

Maqaalkaaga waa la tirtiri hadii:
 bilaa cadayn yahay, isla markaana ka ka hadlayo wax aan caan ahayn.
 adiga naftaada ka qorto. (Xasuusnoow meeshan ma ahan meel la isku amaano)
 si qaab daran u qoran yahay.
 dad kale wax ka sheegayo. (Xasuusnoow caaydu waa dambi if iyo aakhiroba)
 hal dhinac u janjeedho. (Waa inaad si dhexdhexaad ah u qortaa maqaalka; ha taageerin hana ka soo horjeesan, laakiin dhexdhexaad ahoow.)

Qoraalo Kale
 Xeerka Tirtirista
 Yaa leh awooda tirtirka

Linkiyo kale 
 Sharciyada Wikipedia
 Wikipedia:Goob

Tixraac
Soosali (midab)

Kani waa maqaal ku saabsan midabka soosali.

Soosali ama soosani (; ) waa midab ka samaysan iskudhafka (iskudarka) labo midab oo kala casaan jaamud ah iyo buni.definition of magenta  in Oxford dictionary (American English) (US)  Marka laga fiiriyo muraayada (dhalada) Kumbuyuutarka, waxaa midabkan laga sameeyaa iskudarka buluuga iyo casaanka.  

Marka la iskudhex daro sadexda midab ee Casaanka, Cagaarka iyo Buluuga ayaa sameeya midabo badan kuwaasi oo ka mid yahay midabkan soosali'' ah. Samayskaas dhexdiisa waxaa midabka soosali laga helaa buluuga iyo casaanka dhexdooda. Sidoo kale waxaa midabkan lagu helaa marka la kala goynayo (jarayo) midabada ayadoo la isticmaalayo habka afka qalaad lagu yidhaahdo CMYK color model, taasi oo midabkani ka soo dhex baxo cagaar, huruuda iyo madoowga.

Guud ahaan midabka soosali ah waxaa markii ugu horeeysay laga dhex helay iskudar midabo badan uu samaynayay saynisyahan Faransiis haa sanadkii 1859kii.

Muuqaalka

Iskudarka Midabada

Midabo Kale

 Saddex -xagalka violet

Tixraac
 Light and Color

 Color

Midabada
Midab
Midabada Aasaasiga
Sheeko

Sheeko (; ) waa soo gudbinta iyo ka waranka warar iyo macluumaad run ama khiyaali ah, kuwaasi oo ku saabsan dhacdo iyo marxalad wakhti la soo dhaafay dhacday. Sida caadiga ah sheekada waxaa lagu soo gudbiyaa qoraal ama hadal. Laakiin Sheeko Soomaaliga waxaa inta ugu badan lagu soo gudbiyaa si hadal ah.

Sheeko Soomaali 
Sheeko Soomaali Sidoo kale loo yaqaano Sheeko Xariiro waa nooc ka mid ah sheekooyinka khiyaaliga, xaqiiqada ama dhacdooyinka laga sameeyay si looga helo madadaalo, Waxbarasho, waayoaragnimo iyo aqoon korodhsi.

sheekooyinka soomaalida waa ay faro badan yihiin waana ay kala xikmad badan yihiin waana ay kala soo jiidasho wacan yihiin sheekooyinka badanaa waxaa lagu maaweeliyaa caruurta badanaana waxaa lagu bilaabaa  (waabaa waxaa jiri jiray... ) 

sheekooyinku waxay iskugu jiraan kuwo khiyaali ah iyo kuwo xaqiiqo ah, sheekooyinka ay soomaalidu aad ka u yaqaanin waxaa ka mida: araweelo, cigaal shiidaad,  juxa, sheekooyinka xayawaanada,  sida waabaa waxaa jiri jiray diin iyo dawoco..., iyo kuwo kale.

Qoraalo Kale
Filim
Madadaalo
Waxbarasho

Linkiyo
Sheeko Soomaali qosol ah
World Short Stories

Tixraac

Sheeko
Dad
Aqoon
War

War (; ) waa soo gudbinta iyo ka waranka dhacdooyinka iyo macluumaadka xaqiiqada ah ee aduunka ka dhaca maalin kasta taasi oo lagu soo gudbiyo si maqal, muuqaal ama qoraal ah. Dunida maanta aad ayay casri u noqotey waxaana jira telefishano khaas u soo gudbiya wararka caalamka oo kali ah.
Kuwaasi waxaa ugu caansan:
Al Jazeera
BBC 
VOA

Idaacadaha Soomaaliga 
Idaacadaha dadka Soomaalidu ka heli jireen warka waxaa ugu caansan:
BBC Soomaali
VOA
Idaacada Muqdisho
Idaacada Hargaysa

Linkiyo
Keydka Wararka Aduunka
World Short Stories 
Wararka diinta (1040 luqadood)

Tixraac

Sheeko
Dad
Aqoon
Run

Run (; ) waa sida ugu saxsan ee war ama xaalad tahay. Runta waxaa ka soo horjeeda been. Sidoo kale runtu waa sheegida xaqiiqada sida ugu saxsan ee dhacdo, war, marxalad iyo wixii la mid ah. Sida caadiga ah, inta ugu badan diimaha, filosofiga, iyo cilmigu wuxu aad u dhiirigeliyaan sheegida runta, iyo in qofku noqdo mid run sheeg ah oo sida xaqiiqada ah wax u sheega.

Diinta Islaamku waxay faraysaa dhamaan dadka muslimiinta ah ineey ahaadaan kuwo runsheeg ah, hadii kale waxay galayaan dembi lagu ciqaabi doono aakhirada.

Guud ahaan, runtu waa soo gudbinta iyo ka waranka dhacdooyinka iyo macluumaadka xaqiiqada ah ee aduunka ka dhaca maalin kasta taasi oo lagu soo gudbiyo si maqal, muuqaal ama qoraal ah.

Addoommada Ilaahay runta way jecel yihiin.

Runta iyo Diinta 
Inta ugu badan diimaha aduunku waxay dadka faraan in runta la caadeysto. Hal diin oo run ah ayaa jirta. Markhaatiyaasha Yehowah waxay horumariyaan runta iyagoo xaqiijinaya xaqiiqooyinka.

Qoraalo Kale
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Linkiyo
 Miyaad Rabtaa Inaad Ogaatid Runta?
 Iimaan Run ah Waa Waddada Nolol Farxad Leh
 An Introduction to Truth by Paul Newall, aimed at beginners.

 Truth
 Coherence theory of truth
 Correspondence theory of truth
 Deflationary theory of truth
 Identity theory of truth
 Revision theory of truth
 Tarski's definition of truth
 Axiomatic theories of truth
 Heidegger on Truth (Aletheia) as Unconcealment
 History of Truth: The Greek "Aletheia"
 History of Truth: The Latin "Veritas"

Tixraac

Sheeko
Dad
Aqoon
Been

Boga "beenale" iyo "beenlow" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Been (; ) waa soo gudbinta iyo sheegida war ama xaalad si khaldan. Beenta waxaa ka soo horjeeda run. Sidoo kale beenta waa sheegida si khaldan (si ka duwan xaqiiqada) dhacdo, war, marxalad iyo wixii la mid ah. Sida caadiga ah, inta ugu badan diimaha, filosofiga, iyo cilmigu wuxu aad u dhiirigeliyaan in beenta laga fogaado, iyo in qofku noqdo mid run sheeg ah oo sida xaqiiqada ah wax u sheega.

Diinta Islaamku waxay faraysaa dhammaan dadka muslimiinta ah ineey ahaadaan kuwo runsheeg ah, hadii kale waxay galayaan dembi lagu ciqaabi doono aakhirada.

Guud ahaan, beentu waa soo gudbinta iyo ka waranka dhacdooyinka iyo macluumaadka si khalad ah oo ka duwan xaqiiqada iyo runta.

„Sidaas daraaddeed beenta iska fogeeya, oo midkiin waluba deriskiisa run ha kula hadlo, waayo, innaga midkeenba midka kale wuxuu u yahay xubnihiisa. Waa inaynan been sheegin. Shayddaanka Ibliiska ah waa beenaale.”

Waa inaynan been sheegin. Shayddaanka Ibliiska ah waa beenaale.

Runta iyo Diinta 
Inta ugu badan diimaha aduunku waxay dadka faraan in runta la caadeysto.

Qoraalo Kale
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko
 Run

Linkiyo
 Lie
 The Devastating Consequences of the First Lie
 Sidee Bay Noloshu Ahayd Bilowgii? (beenta kowaad)
 Iimaan Run
 Miyaad Rabtaa Inaad Ogaatid Runta?
 An Introduction to Truth by Paul Newall, aimed at beginners.
 Truth
 Coherence theory of truth
 Correspondence theory of truth
 Deflationary theory of truth
 Identity theory of truth
 Revision theory of truth
 Tarski's definition of truth
 Axiomatic theories of truth
 Heidegger on Truth (Aletheia) as Unconcealment
 History of Truth: The Greek "Aletheia"
 History of Truth: The Latin "Veritas"

Tixraac

Sheeko
Dad
Aqoon
Cabdi Deeqsi

Boga "Cabdi Sinimo" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Cabdi Deeqsi Warfa () caan ku ah Cabdi Sinimo wuxuu ahaa fanaan, heesa, halabuur, laxanmiiste, abwaan, muusigyahan aad loogu aqoonsaday horumarinta Fanka Soomaalida wakhti dadku aqoon badan u lahayn fanka. Cabdi Sinimo waxaa loo aqoonsaday Aabaha Fanka Soomaaliyeed, sababatoo ah wuxuu ahaa ninkii ugu horeeyay ee sameeyay qaabka heeso Soomaaligu maanta u dhaco, asaga oo abuuray laxanka iyo habdhaca aasaaska u ahaa qaaciga iyo qaraamiga caanka ah.
Cabd Deeqsi wuxuu ku dhashay tuulada Jarahorate, Awdal, Somaliland wakhti lagu qiyaaso 1920kii. Wuxuu heesaha iyo fanka bilaabay qiyaastii 1940kii goortaasi oo uu sameeyay kooxda iyo fanka Balwo.

Hordhac
Cabdi Sinimo wuxuu dhashay sanadkii 1920kii tuulada Jaarahorato ee 25 miyl waqooyi-bari ka xigta magaalada Borama ee Gobolka Awdal, maanta ka mid ah Somaliland. Cabdi Sinimo waxaa la dhashay 18 caruur ah, wuxuuna ahaa wiilka afaraad ee reerka ugu wayn.
Qiyaastii 1944kii wuxuu magaalada Borama dhexdeeda ku abaabuley oo sameeyay kooxda Balwo, taasi oo soo bandhigtey fan iyo suugaantii ugu horeeysay ee dadka Soomaalidu maqleen wakhtigaasi.

Taariikh
Sida warbixinta lagu hayo, Cabdi Deeqsi Warfa "Cabdi Sinimo" wuxuu ahaa dirawalka iyo mulkiilaha gaadhi xamuulka iyo dadka u kala qaada magaalada Borama iyo Djibouti. Qiyaastii sanadkii 1943kii ayaa Cabdi Sinimo baabuurkiisi ku jabay meel u dhow Banka Giriyaad, wakhtigaasi ayuu sameeyay ereyada heestii ugu horeeysay uu ku luuqeeyay asagoo ka shaqaynaya baabuurka ka xumaaday. Heestaasi waxaa la yidhaahdaa Balwo; waxayna noqotay magaca iyo bilowgii suugaanta cusub ee Soomaalida iyo kooxdii ugu horeeysay ee fanaaniin leh: Kooxda Balwo.

Kooxda Balwo
Kooxda Balwo waxaa xubin ka ahaa:

 Cabdi Deeqsi Warfa (Cabdi Sinimo)
 Kobali Ashad
 Xuseen Aare Miicaad
 Xaashi Warsame
 Khadija Eye Dharar (Khadija Balwo)
 Nuriya Atiq

Qoraalo La Xidhiidha
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Balwo

Balwo () waa nooc ka mid ah heesaha Soomaalida. Balwo waa heesihii ugu horeeyay ee jacayl iyo kalgacal ku salaysan kuwaasi oo muusik loo garaaco. Markii ugu horeeysay, heesahan waxaa sameeyay Aabaha Fanka Soomaalida Cabdi Deeqsi Warfa. Heesaha Balwo waxay ka bilaabmeen magaalada Borama, gobolka Awdal wakhti lagu qiyaaso intii u dhaxaysay 1940 ilaa 1945kii.

Hordhac
Balwo waa hab iyo qeyb ka mid ah heesaha iyo Fanka Soomaalida taasi oo ah aasaas iyo sal u ah habka heeso Soomaaliga casriga ah. Heesaha Balwo waxaa bilaabay koox uu aasaasay aabaha fanka Soomaalida Cabdi Sinimo wakhti qiyaastii ku beegan 1935kii.

Taariikh
Sida warbixinta lagu hayo, Cabdi Deeqsi Warfa "Cabdi Sinimo" wuxuu ahaa dirawalka iyo mulkiilaha gaadhi xamuulka iyo dadka u kala qaada magaalada Borama iyo Djibouti. Qiyaastii sanadkii 1943kii ayaa Cabdi Sinimo baabuurkiisi ku jabay meel u dhow Banka Giriyaad, wakhtigaasi ayuu sameeyay ereyada heestii ugu horeeysay uu ku luuqeeyay asagoo ka shaqaynaya baabuurka ka xumaaday. Heestaasi waxaa la yidhaahdaa Balwo; waxayna noqotay magaca iyo bilowgii suugaanta cusub ee Soomaalida iyo kooxdii ugu horeeysay ee fanaaniin leh: Kooxda Balwo.

Xubnaha Kooxda
Kooxda Balwo waxaa xubin ka ahaa:

 Cabdi Deeqsi Warfa (Cabdi Sinimo)
 Kobali Ashad
 Xuseen Aare Miicaad
 Xaashi Warsame
 Khadija Eye Dharar (Khadija Balwo)
 Nuriya Atiq

Qoraalo La Xidhiidha
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Linkiyo Banaanka
 Agabka Muusiga 
 Oud Cafe
 shanqadha kabanka

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Khadija Qalanjo

Khadiija Qalanjo () waxay ahayd fanaanad, heesa, halabuur, laxanmiiste, qoobka ciyaar, muusigyahan aad loogu aqoonsaday horumarinta Fanka Soomaalida wakhti dadku aqoon badan u lahayn fanka. Sidoo kale, Khadiijo Qalanjo waxay ahayd boqorada quruxda haweenka Soomaaliyeed wakhtiyadii u dhaxeeysan 1975tii ilaa 1983kii.
Khadiija Qalanjo waxay ku dhalatay meel u dhow deegaanka Jirjir, Awdal, Soomaaliya wakhti lagu qiyaaso 1948kii. Waxayna heesaha biloowday qiyaastii dhowr iyo lixdankii.

Hordhac 
Khadiija Qalanjo waxay ahayd gabadh dheer, midab quruxsan oo joog iyo jamaal leh, taasi oo indhaha daawadayaasha soo jiidata. Heesaha fanaanadu waxay u badnaayeen kuwo shukaansi iyo dareen leh.

Qoraalo La Xidhiidha 
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Xasan Sheekh Mumin

Xasan Muumin () (dhashay 1931 - geeriyooday 16 Janaayo 2008) wuxuu ahaa abwaan, ruwaayadiiste, halabuur, laxanmiiste, qoraa, muusigyahan aad loogu aqoonsaday horumarinta Fanka Soomaalida wakhti dadku aqoon badan u lahayn fanka. Abwaanku wuxuu ku dhashay magaalada qadiimiga ah ee Saylac goor lagu qiyaaso 1931kii wuxuuna ku geeriyooday magaalada Oslo ee wadanka Norway sanadkii 2008dii. Abwaanku wuxuu ku aasan yahay magaalada Borama.

Abwaan Xasan Sheekh waxaa aad loogu xasuustaa ruwaayadaha uu sameeyay ee ka mid tahay "Shabeel Naagood".

Taariikh Kooban
Abwaan Xasan Sheekh Muumin wuxuu ku dhashay magaalada qadiimiga ah ee Saylac wakhti lagu qiyaasay sanadkii 1931kii. Goortii uu abwaanku jiray sagaal sano ayaa asaga iyo qoyskiisa u guureen magaalada Borama oo iyadna ka mid ah isla gobolka Awdal. Waxbarashada Quraanka iyo tan kale wuxuu ka bilaabay isla magaalada Borama ilaa heer dugsi sare. 

Wakhtiyadii dhaqdhaqaaqa xoriyad doonka dhulka Soomaalida wuxuu Xasan Sheekh ku biiray ururka SYL (Somali Youth League), halkaasi oo uu ka mid noqday gudida kala wada ururka. Badhtamihii 1950kii wuxuu sameeyay oo soo shaac saaray gabaygii ugu horeeyay ee uu si rasmi ah u sameeyo.

Qoraalo La Xidhiidha 
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Casab

Cassab ama Caseb (Tigrenya: ዓሰብ; ; ; ) waa caasimad xeebeed leh dekad taasi oo ku taala gobolka Koonfurta Bada Cas ee wadanka Eritrea.

Qoraalo Kale
Casmara

Link 
 
 Vergleich Strom Anbieter

Tixraac

 
Wadamada Afrika
Dawladdaha Afrika
Xoriyad

Xoriyad ( sidoo kale "freedom"; ) marka laga hadlayo filosofiyada waxaa "xoriyada" lagu sharaxaa xor ahaanta qof ee dhaqanka, diinta, luuqada, jinsiga, fikirka iyo mabda'a siyaad. Dhinaca kale marka laga hadlayo siyaasada waxaa xoriyada lagu sharaxaa xoriyada bulshonimo iyo siyaasadeed eee qof ku dhexleeyahay wadan muwaadin ka yahay.

Qoraalo Kale
Xuquuqda dadka
Sharciyada Xoriyada Caalamiga ah

Linkiyo
 United Nations: Human Rights
 UN Practitioner's Portal on HRBA Programming  UN centralised webportal on the Human Rights-Based Approach to Development Programming
 Simple Guide to the UN Treaty Bodies  (International Service for Human Rights)
 Country Reports on Human Rights Practices U.S. Department of State.
 International Center for Transitional Justice (ICTJ)
 The International Institute of Human Rights
 IHRLaw.org

Tixraac

Qaramada MidoobaySiyaasad
Ururada caalamiga ah
Wadan
Dhul
Qoxooti
Dad
Nolol
Majaajilo

Majaajilo (; ) waa bandhig faneed iskugu jira qosol, shactiro, madadaalo, sheeko iyo ruwaayadeyn, kaasi oo loogu talogalay in lagu madadaaliyo dad. Majaajilada waxaa lagu soo bandhiga meel masrax ah, filim la qabtey, cod la duubay iyo qaabab kaleqaar kale.

Guud ahaan waxaa majaajilada waxaa marka hore alifa abwaan, halabuur ama qof asaga laftiisu majaajileyste ah, ka dib waa la qoraa, waxaana lagu daraa sheekooyin, muusig, iyo majaajilo ilaa ugu dambeynta loo dhiibo fanaaniin iyo jilaa soo bandhiga ruwaayadaas.

Taariikh
Majaajilada, ruwaayadaha iyo guud ahaan Suugaanta waxaa tan iyo wakhti hore loo samayn jiray si habsami iyo halabuur leh.
Majaajiladu waxaa lagu daraa ruwaayadaha Af Soomaaliga waxayna bilaabmeen badhtamihii qarnigii 20aad.

Majaajilo iyo Ruwaayadaha Caanka
 Shabeel Naagood
If iyo AakhiroAakhiro
Habloyahow Hadmaad Gursan doontaan?
Romeo and Juliet (ruwaayada ugu caansan Ingiriis ka)

Qoraalo La Xidhiidha
Heeso Soomaali
gitaar
turunbo
narso
durbaan
biyaano
gabay
hees
laxan
muusig
qaaci
qaraami

Linkiyo Banaanka
 Agabka Muusiga 
 Oud Cafe
 shanqadha kabanka

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Farxad

Farxad (; ) waa dareen maskaxda ka yimaada taasi oo astaan u ah fiicni iyo wanaag. Farxadu waxay muhiim u tahay jiritaanka iyo nolosha noolaha taasi oo saamayn ku yeelata caafimaadka iyo jiritaanka noolahaasi.

„Waxaa barakaysan kuwa ereyga Ilaah maqla oo xajiya.” Dhisidda iimaanka runta ah waxay keentaa barakooyin badan. Run ahaan waa waddada nolol farxad leh hadda ilaa weligeedba..

Qoraalo Kale
Qosol
Oohin
Nolol

Linkiyo kale

Tixraac

Dareen
Alifbeet

Alifbeet (; ) waa nidaam xarfo loo habeeyay si kala horeeysa taasi oo loo isticmaalo in lagu qoro hal luuqad ama luuqado badan. Alifbeetku waa aasaaska dhamaan wax qorista far. Tusaale ahaan, Af Soomaaligu wuxuu leeyahay dhowr nooc oo Far Soomaali ah, laakiin waxaa si sharci ah loo isticmaala qaabka laatiiniga oo dowlada Soomaaliya sharciyeysay horaantii sanadihii 1970kii.

Jaadyada Alifbeetka

Qoraalo Kale
Far
Far Soomaali
Soomaali Alifbeet
Qoraal
Farta Boorama
Farta Cismaaniya
Farta laatiinka
 Alifbeetada indhoolayaasha

Linkiyo kale

 The Origins of abc
 "Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico",  Damqātum 3 (2007)
 Michael Everson's Alphabets of Europe
 Evolution of alphabets , animation by Prof. Robert Fradkin at the University of Maryland
 How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs —Biblical Archaeology Review

 An Early Hellenic Alphabet

Tixraac

Aqoon
Cilmi
Qoraal
Farta
Far Soomaali
Xarunta Tababarada Ciidanka Qalabka Sida

Ciidanka Qalabka Sida ee Soomaaliyeed oo la aas aasay waayihii gumaysi diidka ayaa wuxuu leeyahay taariikh iyo sumcad balaaran bulshada Soomaaliyeedna dhexdeeda.

Horudhac
Dabayaaqadii 1890yadii is loolankii gumaystaha uu u loolamayay dhulalka Afrika ee caalamaha daafihiisa kale ayaa waxaa geyiga Soomaalia ka bilowday dhaqdhaqaaq ciidan hubaysan kaas oo wjigiisii hore ka bilaabowday rakuubleey difaac iyo weerar la galay gumaystihii Yurub.

1920 ayaa Diiriye Guure iyo ciidankiisii gobolka Soomaali Galbeed lagu raadtiray halkaasna gumaystaha si toos ah ula wareegay taladii wadankeena. Sayidilaa iyo hada taageeraan

Xarumaha Tababarada Ciidanka
Xarumaha tababarada Ciidanka Soomaaliya, gaar ahaan Ciidanka Qalabka Sida wuxuu ku yaal dhamaan gobollada dalka waxaana ka mid ah:

 Xarunta Tababarada Xalane
Xarunta Tababarada Ciidanka ee Xalane waxay ku taal koonfur bari caasimada Muqdisho waxayna saarantahay bada iyada oo dhanka koonfur kaga beegan Gegida Diyaaradaha Muqdisho.

Ciidan aad u farabadan ayaa ka 

 Xarunta Tababarada Malkaariyeey ee Degmada Beled Xaawo oo 7KM dhanka waqooyi kaga beegan magaalada Beled Xaawo. Xarunta Malkaariyeey waxay qayb libaax ka qaadatay waayihii dagaalka lala galay Xabashida si looga xoreeyo Gobolka Soomaali Galbeed. Tobonaan kun oo ciidan oo ku tababaran habka dagaalka ee lugta, difaaca cirka, gaadiidka gaashaaman, sir doonka, is gaarsiinta iyo laamaha kala duwan ee ciidanka xooga ayaa ka qalan jabiyay Xarunta Tababarada Ciidanka ee Malkaariyeey.

 Kulliyada Jaalle Siyaad waa xarun layli sarkaal oo kumanaan sarkaal soo saartay kuwaas oo hogaanka u qabta xarumaha ciidamada wadanka ee 18 gobol ee xorta ah.

 Xarunta Ciidanka Cirka ee Afisiyoone. Afisiyoone waxay ku taal waqooyiga Gegida Diyaaradaha ee Muqdisho.

 Xarunta Bali Doogle- waa saldhig ciidnka Cirka Soomaaliyeed isla markaana ah mid ka mid ah xarumaha tababarada Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Aasaaska Xisaabta

Aasaaska Xisaabta waa qodobo ka mid ah Xisaabta taas oo lagu barto iskuullada waxa barash aasaasiga ah iyo tacliinta dhexe. Qaababkeeda ugu fudud waa Xisaabta iyo Joomitiriga Xisaabta.
Heerka labaad waa barashada  Itimaal iyo Tirakoob, kadib Aljebra, Kadib Xisaabta Saddexagallada.

 Math Is for Everyone

Aasaaska xisaabta
Dhabar

Dhabar, Dhabarka Dadka (; ) waa qaab-dhismeedka waaxda dambe ee jidhka dadka iyo xayawaanka. 
Dhabarku waa xubno balaadhan oo is-heysta isla markaana si buuxda u wada shaqeeynaya. Sidoo kale dhabarku wuxuu ka samaysan yahay jiidh, muruqyo iyo seedo kuwaasi oo ku daboolan lafaha feedhaha.
Guud ahaan, jidhka bani-adamku wuxuu ka samaysan yahay madax, qoor, ubuc (waa lakabka dhexe ee jidhka oo ka kooban laab, calool iyo wixii ku dhex jira), labo gacmood iyo labo lugood. 

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Laxaad
Saynis
Dux

Dux (; ) waa iskudhis ka mid sadexda nooc ee nafaqoda jidhka dadka, xayawaanka, dhirta iyo guud ahaan nooluhu u baahan yahay; labada kale waa borotiin iyo karbohydrate.  

Duxda oo Saynis ahaan loo yaqaano triglycerides waxay ka kooban tahay iskudhisyo silsilad asiid-baruur ah, alkohol iyo glycerol. Sida caadiga ah duxda waxaa laga helaa saliida, subaga iyo baruurta xoolaha iyo xayawaanka. Sidoo kale waxaa jira noocyo ka mid ah dhirta oo leh dux waloow ay tahay nooc ka duwan tan xoolaha iyo xayawaanka.

Intaas waxaa dheer, duxdu kuma milanto biyaha iyo noocyo kale oo dareereha ka mid ah (sida caanaha).

Muuqaal

Tixraac
 Fat

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Laxaad
Saynis
Baruur

Baruur (; ) waa koox iskudhisyo dabiici ah kuwaasi oo u samaysan malakuyuulo ay ka mid yihiin duxd, xaydha, fiitamiinada milma (sida Fiitamiin A, D, E, iyo K) iyo walxo kale oo badan oo si dabiici ah looga helo jidhka dadka, xayawaanka iyo in badan oo dhirta ka mid ah. Sidoo kale, noocyo badan oo baruurta ahi waa iskudhis ka mid sadexda nooc ee nafaqoda jidhka dadka, xayawaanka, dhirta iyo guud ahaan nooluhu u baahan yahay; labada kale waa borotiin iyo karbohydrate.  

Duxda oo Saynis ahaan loo yaqaano triglycerides waxay ka kooban tahay iskudhisyo silsilad asiid-baruur ah, alkohol iyo glycerol. Sida caadiga ah duxda waxaa laga helaa saliida, subaga iyo baruurta xoolaha iyo xayawaanka. Sidoo kale waxaa jira noocyo ka mid ah dhirta oo leh dux waloow ay tahay nooc ka duwan tan xoolaha iyo xayawaanka.

Intaas waxaa dheer, duxdu kuma milanto biyaha iyo noocyo kale oo dareereha ka mid ah (sida caanaha).

Muuqaal

Tixraac

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Laxaad
Saynis
Axmed Mooge

Haku khaldin fanaanka "Maxamed Mooge Liibaan"

Axmed Mooge Liibaan (, ) (geeriyooday Oktober 1997) wuxuu ahaa fanaan, kabanyahan, Heesa, halabuur, laxanmiiste, abwaan, muusigyahan iyo majaajileyste ku soo barbaaray magaalada Hargeysa, Somaliland. Fanaan Axmed Mooge iyo walaalkiis Maxamed Mooge Liibaan waxay ka mid ahaayeen hobolada ugu caansan ee heesaha sameeysta. Sidoo kale waxaa Axmed lagu yaqaanay heeso gubaabo iyo dhaqdhaqaaq lid ku ah dowladii kalitaliska ahayda ee Soomaaliya.

Taariikh
Axmed Mooge wuxuu ku dhashay magaalada Hargeysa ee maanta caasimada u ah maamulka Somaliland wakhti lagu qiyaaso 1943dii. Asaga iyo walaalkiis Maxamed ayagoo da' yar ayaay bilaabeen heesida iyo laxameeynta suugaanta Soomaalida. Sidoo kale Maxamed wuxuu ka tirsanaa Hobolada Waaberi ee ugu caansanaa geyiga wakhtigaasi. 
Axmed Mooge wuxuu aad ugu soo shaacbaxay garaacida kabanka oo in badan uu sameeyay muusig.

Fanka
In kastoo Maxamed Mooge iyo walaalkii Axmed ay sameeyeen iyo ku luuqeeyeen heeso badan oo dhinacyo badan taabanaya waxaa ugu caansanaa kuwan hoos ku xusan:

Gaasira
I taageer Allahayow
Adduunyooy
Aduunyadu Wareeriyo
Gaashaamo
Nin Raga
Dadka hayska weyneyn
Dalxiis
Dhayyal looma heesee
Dhulkii hooyo
Doonidii Jacaylka
Galbis
Guga
Habluhu kala wanaagsan
Hami Iyo Jacayl
Haween U Samir
Idil
Ifka
Jirab
La Jiifiyaana
Maxaa Iga Galay Nin Geelbadan
Maxamed
Mudantii haweenkaa
Nabsiga Hiisha
Nafta Ku Ogolaatay
Oogada Jirkeygiyo
Saxarla
Saylaha
Shacbaan
Waa Oday Kasheekee
Walaac
Waayeel Dadow
Xeebtaa Jabuuti
Xilo Jano
''sabab kale ha moodine

Ilma mooge liibaan wuxay ku dhasheen hargesa lakiin ma ahayn isaaq qabiilkoodu wuxu aha shekhaal

Cadaymo
SomaliLyrics.net accessed October 8 2007 
Heesaaga Somaliland, accessed October 8, 2007 
Somali Classic Songs accessed October 8 2007 
Somaliland Democracy Watch Organization accessed October 8 2007 (translation necessary)

Xidhiidhyo Banaanka Ah
 
Biography at fansite (link broken archived version)
Mohamed Mooge Songs

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Waayaha Cusub

Waayaha Cusub () waa koox fannaaniin iyo heesaa ah oo iskood isku abaabuley horraantii sannadkii 2004ta. Kooxdan waxaa saldhig u ahaan jirtey xaafadda Islii ee magaalada Nayroobi ee waddanka Kenya.

Sidoo Kale Fiiri
Hobolada Waaberi
Fanka Soomaalida
Balwo

Caddaymo
SomaliLyrics.net accessed October 8 2007 
Heesaaga Somaliland, accessed October 8, 2007 
Somali Classic Songs accessed October 8 2007 
Somaliland Democracy Watch Organization accessed October 8 2007 (translation necessary)

Xidhiidhyo Banaanka Ah
Biography at fansite (link broken archived version)
Mohamed Mooge Songs

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Xawaash

Xawaash, Xawaaji (; ) waa midho, khudaar, xidido, caleemo iyo xubno kale oo dhirta ka mid ah taasi oo lagu darsado cuntada si ay dhadhan iyo caraf ugu sameeyso. Xawaashka waxaa laga sameeyaa geedo badan oo kala duwan, kuwaasi oo midhahooda iyo qeybaha kale la qalajiyey ka dibna la jajabiyey (burburiyey).
Wadanka Soomaaliya iyo guud ahaan dadka Soomaalidu waxay aad u isticmaalaan xawaashka ka baxa wadanka iyo mid laga soo dhoofiyo wadano ka tirsan qaarada Aasiya, gaar ahaan Hindiya iyo Shiinaha.

Deegaano badan oo caalamka ah ayaa si toos ah u isticmaala xawaajka taasi oo lagu darsado cuntada bisil iyo tan ceeyriin.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac
 The Spice Trade
 Gifts Fit for a King

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Qureebaad

Laxoox (, Af Balkan: revani ama ravani, ) waa cunto fudud oo laga diyaariyo daqiiq cad, khamiir, biyo, sonkor, milix la isku dhex laaqay; taasi oo laga cuno deegaanda Jabuuti, Soomaaliya, iyo Yemen. Sidoo kale qureebaadku wuxuu caan ka yahay deegaano ka mid ah Geeska Afrika, Bariga Dhexe iyo Balkans

Diyaarinta Qureebaadka
Qureebaadka waxaa laga diyaariyaa daqiiq lagu qasay fixiso, khamiir, biyo diiran, yeast iyo milix taasi oo si fiican loo garaaco (tumo) si ay iskudhexgalaan iskudarkaasi, ka dib meel la dhigo mudo saacado ah si ay u khamiirto. Sida ugu badan daqiiqda laga diyaariyo laxooxda waxaa laga sameeyaa garowga.

Laxooxda waxaa lagu dubaa bir wareegsan oo loogu talogalay taasi oo loo yaqaano daawo. Wadanada qaar, gaar ahaan qurbaha waxaa la isticmaala maqle.

Isticmaalka
Sida caadiga ah, laxooxdu waxay ka mid tahay qureec iyo cashada meelo badan oo dadka Soomaalidu ku dhaqan yihiin. Waxaa laga yaabaa in dadka qaar xataa ku qadeeyaan laxooxda. Sidoo kale, loxooxda waxaa lagu darsadaa subag, malab ama suugo iyo koob shaah ama bun ah. Laxooxda la cuno wakhtiga qadada waxaa lagu darsadaa suugo ama maraq.

Qoraalo La Xidhiidha
 Bariis
 Makaroone
 Suugo
 Xaniid

Linkiyo Banaanka
 Recipe for Yemeni 'Lahoch'

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Yoghurt

Yogurt (, ) waa cunto fudud oo laga diyaariyo caano garoor, khamiir, bakteeriya iyo midho la isku dhex qasay; taasi oo laga cuno dhamaan deegaanada caalamka. Sidoo kale yogurtku wuxuu leeyahay dhowr nooc taasi oo ku xidhan duxda ku jirta; sida yogurt dux badan leh iyo mid dux yar leh.

Diyaarinta Yogurti
Yoghurtiga waxaa laga diyaariyaa noocyo kala duwan oo caano ah kuwaasi oo lagu qasay fixiso, khamiir, biyo diiran, yeast iyo milix taasi oo si fiican loo garaaco (tumo) si ay iskudhexgalaan iskudarkaasi, ka dib meel la dhigo mudo saacado ah si ay u khamiirto. Sida ugu badan daqiiqda laga diyaariyo laxooxda waxaa laga sameeyaa garowga.

Yoghurt waxaa lagu diyaariyaa wakhti u dhexeeysa 24 saac iyo wixii ka badan.

Isticmaalka
Sida caadiga ah, laxooxdu waxay ka mid tahay qureec iyo cashada meelo badan oo dadka Soomaalidu ku dhaqan yihiin. Waxaa laga yaabaa in dadka qaar xataa ku qadeeyaan laxooxda. Sidoo kale, loxooxda waxaa lagu darsadaa subag, malab ama suugo iyo koob shaah ama bun ah. Laxooxda la cuno wakhtiga qadada waxaa lagu darsadaa suugo ama maraq.

Qoraalo La Xidhiidha
 Bariis
 Makaroone
 Suugo
 Xaniid

Linkiyo Banaanka
 Recipe for Yemeni 'Lahoch'

Tixraac

Caano
Cunto
Juquraafi
Malawax

Sidoo kale fiiri canjeero, loxoox iyo sabaayad.

Malawax (; ) waa cunto ka mid ah canjeerada taasi oo laga cuno deegaanda Jabuuti, Soomaaliya, iyo Yemen.Mohamed Diriye Abdullahi, Culture and Customs of Somalia, (Greenwood Press: 2001), p. 113. Sidoo kale, malawaxa waxaa laga cunaa wadano ka mid ah Bariga Dhexe, halkaasi ooy geeyeen dad ka qaxay wadano Geeska Afrika ah. Malawaxu wuxuu la mid yahay canjeerada cuntada Soomaalida, waxay kaga duwan tahay malawaxu ma lahan khamiir badan sida canjeerada waxaana lagu daraa saliid, subag, sonkor iyo malab; ama noocyo kale oo xawaash iyo khudaar ah.

Deegaanada Waqooyiga Soomaaliya iyo Jabuuti, malawaxu wuxuu ka mid yahay qureeca dadka ee maalin kasta. Sido kale malawaxa waxaa lagu daraa suugo, subag, shaah, bun iyo saliid macsar. Dhinaca kale, loxooxda waxaa laga isticmaala wadanka Yamanta, halkaasi oo lagu iibiyo wadooyinka dhamaan magaalooyinka wadankaasi.

Diyaarinta Malawaxa
Malawaxa waxaa laga diyaariyaa daqiiq lagu qasay fixiso, khamiir, biyo diiran, yeast iyo milix taasi oo si fiican loo garaaco (tumo) si ay iskudhexgalaan iskudarkaasi, ka dib meel la dhigo mudo saacado ah si ay u khamiirto. Sida ugu badan daqiiqda laga diyaariyo malawaxa waxaa laga sameeyaa garowga.

Malawaxa waxaa lagu dubaa bir wareegsan oo loogu talogalay taasi oo loo yaqaano daawo''. Wadanada qaar, gaar ahaan qurbaha waxaa la isticmaala maqle.

Isticmaalka
Sida caadiga ah, malawaxu waxay ka mid tahay qureec iyo cashada meelo badan oo dadka Soomaalidu ku dhaqan yihiin. Waxaa laga yaabaa in dadka qaar xataa ku qadeeyaan laxooxda. Sidoo kale, loxooxda waxaa lagu darsadaa subag, malab ama suugo iyo koob shaah ama bun ah. Laxooxda la cuno wakhtiga qadada waxaa lagu darsadaa suugo ama maraq.

Qoraalo La Xidhiidha
 Bariis
 Makaroone
 Suugo
 Xaniid

Linkiyo Banaanka
 Recipe for Yemeni 'Lahoch'

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
Gadashada

Gadashada wexey tahay markaad qof wax siisid oo qiimo misa tayo leh, siidha lacag la mid ah, oo aad ku bedeshid wax kale. Af ingiriis waxaa lugu yiraahda buying, misaa purchasing. Badnaanta, gadashada wexey ka dacda dukaamada. Laakin qarnigii labaatan iyo kow, waxaa la bilaabey iin gadashada aad lugu tijaabo internetka.

 Global Trade—How It Affects You

Gadashada
Siil

Siilka (ingiriis: vagina), waa waaxda saldhiga u ah samaynta ilmaha jidhka dadka iyo xayawaanka oo dhedig ah.  Dhismaha siilka, wuxuu ku habboon yahay, xubnaha ragga ee ah guska.

Siilka wuxuu ka mid yahay saxaaxda dumarka. Suurtagalka siilka waa dhalasho iyo wasmo.

The Amazing Process of Childbirth
Xubnaha Jidhka
Kintirka

Kintir (kintirka, kintirro - kintirrada) Xubin yar oo 
jilicsan oo u eg dhoorka digaagga oo ku taal 
xubinta taranka dheddigga dadka iyo xayawaanka. Wuxuu ku yaal gumaarka, kana korreya daloolka kaadimareenka. Wuxuuna ku shaqo leeyahay dareenka macaansiga galmada.

Saxaax
SSDF

SSDF: waxa uu u taagan tahay Somali Salvation Democratic Front (SSDF) (Af Soomaali: Jabhadda Diimuqraadiga Badbaadinta Soomaaliyeed),waa jabhaddii ugu horeysay ee Majeerteen ee mucaarad 
 Soomaaliya,  wax HOGAAMINAYEY (AUn) C/Laahi yusuf madax wynihii igu Horeeye Ee Putland.waxaa la aas aasay sanadkii 1978 waxaana hormuud u ahaa saraakiil sarsare oo ka baxsaday taliskii Gen.Maxamed SIyaad Barre(AUN) oo fashiliyay inqilaab lala damacsanaa.
Tiraab

Tiraab waa hadal ka samaysan tix laakiin aan buuxin karin shuruuda gabayga sababtoo ah laga yaabaa in ka samaysan tahay dhowr erey oo isdhex socda.

Qoraalo La Xidhiidha
Heeso Soomaali
gitaar
turunbo
narso
durbaan
biyaano
gabay
hees
laxan
muusig
qaaci
qaraami

Linkiyo Banaanka
 Agabka Muusiga 
 Oud Cafe
 shanqadha kabanka

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Dabqaad

Boga "girgire yare" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Dabqaad, sidoo kale loo yaqaano unsi iyo girgire, waa girgire yar oo loo isticmaalo in lagu shido uunsiga, fooxa, bourtka iyo dhamaan noocyada bukhuurka ee la shido.
Noocyo badan oo kala duwan ayaa jira, laakiin kuwa ugu isticmaalka badan waa girgire yar oo qaarkood dhego leh, kuwo kale aan lahayn wax dheg ah, kaasi oo laga sameeyay dhoobo.

Isticmaalka
Dabqaadka waxaa laga isticmaala dhamaan xaafadaha bulshada Soomaaliyeed, waxayna ka mid tahay dhaqanka dadka Soomaalida.

Samayska

Sida caadiga ah dhamaan girigireha waxaa laga sameeyaa dhoobada oo lagu qasay xooga sibidh ah. Dabqaadka waxaa laga sameeya nooc khaas ah oo dhoobo ah taasi oo laga helo Koonfurta Soomaaliya..

Bulsho weynta Soomaaliyeed ee ku dhaqan wadanada qurbaha waxay aad u codsadaan in loo soo diro dabqaad.

Noocyo kale

Dabqaadka waxaa aad ugu qaab iyo samays dhow girgire loo yaqaano mabkhara, kaasi oo laga isticmaalo gayiga Carabta.

Sidoo kale arag
Bukhoor
Mabkhara
Frankincense

Tixraac

Cadaymo

Dhaqanka Soomaalida
Soomaaliya
Kamsar

Kamsar, Kabsar ( ama ; )  (magaca Sayniska Coriandrum sativum)  waa geed cawseed sanadle ah (sanadkii hal mar dhasha oo miro keena) caleentiisa raashinka ama suugada lagu carfiyo.

Asalka iyo faafida
asalkiisu asia iyo waqoyiga africa. waxaa laga helaa wadamada kulaala bada cad waxaa lagu beeraa hindia laatin america iyo yurub.. caleemihiisa iyo mirihiisa  waxaa loo adeegsada noocyo badan oo ka mid ah cuntada. badanaa wuu koraa ilaa 50cm ama 20 inch.

Tilmaanta geedka
waa dhir sanadle ah oo aad u caraf badan caleemihiisa iyo mirihiisa  waxaa loo adeegsada noocyo badan oo ka mid ah cuntada. badanaa wuu koraa ilaa 50cm ama 20 inch. ubixiisu waa acadaan, wuxuu dhalaa miro jaalle ama midabka qaxwada u eg. kamsarta waxaa lagu daraa geed uduga raashinka.

Adeegsiga 
cuntada, iyo noocyo daawooyinka ka mida ah, waxaa lagu daaweeya qabsinada caloosha, calool majiirka iyo dibirada caloosha. chineseka ayaa hore u soo isticmaali jiray romatisamka iyo xanuunada caloosha, sidoo kale waxay u adegsan jireen xanuunada kaadi-haysta.

Muuqaal

Noocyo Kale

 Coriander

Tixraac

Dhir
Geed
Habar eji



Habaraji waa laf kamid ah beelweenta Cayr Waana curudka Cayr Maxamed. 
Waxay ukalabaxaan sidaan.
 
1-Cabdulle Xasan
2-Gadiid xasan
3-Aybkar xasan
4-Reer Maxamed 
5-Reer Colow
6-Cigalle
7-Mahad Alle 

Beesha waxay dagtaa gobolka Galguduud, Hiiraan,Mudug,Banaadir, Shabeellada hoose , shabeeladda dhexe, Jubbada hoose iyo Jubbada dhexe iyo gobollo kale ee dalka kamid ah.

Beesha waxay caan kutahay Geesinimada, fadinta diinta islaam ka ah, Dhaqashada xoolaha nool, iyo beeraha, Ganacsiga, kaluumaysiga iyo siyaasadda.

Dadka ugu caansan Beesha 

Cabdiraxman Cabdishakuur Warsame

General Yusuf Siyaad indhacadde 

Siciid Nuur giriish 

Maxamuud cabdi cameey

Xasan maxamad abtidoon

Cabdi salaam maxamuud cabdi cameey

Macallin cali caroone 

Cabdi Maxamed Sabriye Qarfaan 

Xaaji Xuseen Maxamed Dabahaye 

Sheekh Adan Cabdulle Sheekh Adan wayrax 

Istarliin Cabdi caruush 

Maryan Cabdi Caruush

Faadumo Ciise Kulmiye 

Xildhibaan Cadbullaahi Maajoor 1960

xildhiban xasan dhibil warsame

Sheekh Maxamed ciise Kulmiye 

Cabdinasir Cabdir Caruush  

Nabadoon C/laahi Xiireey Afrax

Gaashaanle Warsame Cabdulle Warsame 
Codween 

Abuukar Ganey  

abdinaasir hassan hiireey 

Ahmed Macallin Xuseen 

Taar Dhuleed 

Maxamed C/laahi Xiireey Afrax

Maxamed yuusuf Xeefoow 

Xasan Axmed Dakharre 

Nabadoon faarax giindhe xuseen 

nabaddon cabdi farax warsame ( cabdi goobe)

Maxmuud Bocorrey 

Axmed Ciise Guutaale 

Abadiaziiz Maxamuud Guuleed Afrika 

Cusmaan Siyaad Shuuriye Afwayne 

Abdikadir Maxamed Ciise Kulmiye Dadirey 

Mahdi Maxamed Jimcaale

Mahad Ilaal 

Faarax Ilaal

Saylac Cumar 

Cabdulahi cali hudey

Abdulahi cabdule xasan yare

Xaaji axmad cumar ciise
Dooxa

Dooxa (,  ama , sidoo kale lagu naaneyso: "geed weyne") waa caasimada iyo magaalada ugu dadka badan ee wadanka Qatar. Caasimada Dooxa waxaa ku dhaqan dad aad u badan oo lagu qiyaasay 956,460 kuwaasi oo ku dhaqan caasimada iyo nawaaxigeeda. 

Magaaladu waxay hoy u tahay Jaamacadda Qatar iyo xarun ka mid ah dugsiga ganacsiga ee HEC Paris.

Sido kale fiiri

Qatar
Sonkor qadi

Kani waa maqaal ku saabsan nooc ka mid ah barandhaha. 

Sonkor qadi (; ; magaca Sayniska: Ipomoea batatas) waa dhir xididoley ah oo ka mid ah noocyada kala duwan ee barandhaha taasi oo ka baxda meelo badan oo caalamka ah.
Inkastoo ay jiraan noocyo aan weli la diiwaangelin, sida caadiga ah waxaa jira ilaa sadex nooc oo sonkor qadi ah; kuwaas waxaa ka mid ah:
Sonkor qadi cas: noocani waa mid leh midab casaan ah, aad ugu qaab dhow Kaarootka, waxayna aad uga baxdaa wadanada Waqooyiga Ameerika.Sonkor qadi cowlan': barandhada noocan ah waa mid leh muuqaalka barandhada caadiga ah, taasi oo aad uga baxda meelo badan oo qaarada Afrika ah. Noocan waxaa laga cunaa wadanka Soomaaliya; waxayna leedahay dhadhanka ugu macaan dhamaan sonkor qadiga oo dhan.Sonkor qadi kuus'': noocani waxay ka baxdaa inta ugu badan qaarada Aasiya waxayna aad ugu muuq iyo qaab eeg tahay barandhaha caadiga ah.

Muuqaalka

Qoraalo La Xidhiidha

Tixraac

Firiley
Caafimaad
Cunto
Dhir
Geed
Midho
Dad

Beeraha
Beer
Juquraafi
NAASA

NAASA

Nasa waa hay'ada ama maamulka wadaniga ah ee cirbixiyeenka hawada sare .ingiriis : National Aeronautics and Space Administratio af-carabi : لإدارة الوطنية للملاحة الفضائية والفضاء.nasa waa wakaalad raacsan xukummada maraykanka , iyadaana masuul ka ah barnaamijka cirbixiyeen ee somalia ,, waxaa la aasaasay 1957. waxaa lagu maal galiyay 16 bilyan oo doolar, markii loo geeeyo inay masuul ka tahay baaritaanada degaanka iyo kuwa saldhigeed ee ee hawada sare ee waqtiga dheer, waxaa loo aqoonsanyahay Nasa inay tahay tan hogaamisa wakaaladaha kale ee cirbixiyeenka ee wadamada kale ay leeyihin,

sawirro:
Hangool

Hangool: (af-carabi: صولجان ingiriis: Scepter) waa ul af qaloocan gadaalna labo fidqo ku leh soomaalidu ay u adeegsadaan cuskashadaو  geedo jiidka, guryo oodida iyo ood qaadka. dadka qaar baa u yaqaana Saalimoow. dadka qaarna waxay dhahaan hankool.

tixraac 
hangool 

hide iyo dhaqan alaab 

dhaqan 

hangool
Hay'ada baartaanda cirka ee hindiya

Isuduwe: 12°58′0″N 77°34′0″E﻿ / ﻿12.96667°N 77.56667°E﻿ / 12.96667; 77.56667

 hay'ada baartaanda cirka ee hindiya (af-hindi भारतीय अन्तरिक्ष अनुसंधान संगठन) af-carabi منظمة البحوث الفضائية الهندية  waa hay'ad ugu weyn ee baaritaanada cirka ee dowlada hinidya, waxaa la aasaasay 1969.
hindiya waxay awood u yrrlatay inay hesho qalabka cirka sare looga hawl galo -oo ay ka mid yihiin awooda ganid dayax gacmeed-. hada shaqooyin bay u qabata aduunweynaha iyado ay jiraan heshiisyo ay la gashay caalamlka iyo shirkadaha kalee cirka.

Abuuridii hayada 

Badanka baaritaanada hindiya waxaa iska leh caalimka mitra, kaasoo sameeyay tijaabooyin badan ee codeed, isagoo u maray qaabka radiyaha dhulka labaatameeyadii qarnigii tagay magalada Kolkata.
ka dib culumo kaloo hindi ah baa barnaamijka  cirka sii gudagalay, wixii ka dambeeyay 1945 wuxuu noqday  cilmi falagu mid aad u hormaray dhinaca hindiya,

Qalabka ganida 

xaaladihii dhaqaale iyo kuwii siyaasadeed intii u dhexysay1960 ilaa 1970 ayaa xindiya ku kallifay inay xirka wax u dirsato , taaso ay badan ka gaartay iyo horumar la taaban karo

iskaashi caalami ah 
waxay iskaashadaan dowlado badan:
 australia
 Barasiil
 china
 canada
 masar
 france
 hungry
 italy
 Jabaan
 russia
 maraykanka
 ingiriiska
 sweden

iyo kuwo kale

tixraac

tixraac saldhigeed 
 Bhaskaranarayana etc. (2007), "Applications of space communication", Current Science, 93 (12): 1737-1746, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
 Burleson, D. (2005), "India", Space Programs Outside the United States: All Exploration and Research Efforts, Country by Country, McFarland & Company, 136-146, ISBN 0-7864-1852-4.
 Daniel, R.R. (1992), "Space Science in India", Indian Journal of History of Science, 27 (4): 485-499, New Delhi: Indian National Science Academy.
 Gupta, S.C. etc. (2007), "Evolution of Indian launch vehicle technologies", Current Science, 93 (12): 1697-1714, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
 "India in Space", Science & Technology edited by N.N. Ojha, 110-143, New Delhi: Chronicle Books.
 Mistry, Dinshaw (2006), "Space Program", Encyclopedia of India (vol. 4) edited by Stanley Wolpert, 93-95, Thomson Gale: ISBN 0-684-31353-7.
 Narasimha, R. (2002), "Satish Dhawan", Current Science, 82 (2): 222-225, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
 Sen, Nirupa (2003), "Indian success stories in use of Space tools for social development", Current Science, 84 (4): 489-490, Bangalore: Indian Academy of Sciences.
 "Space Research", Science and Technology in India edited by R.K. Suri and Kalapana Rajaram, 411-448, New Delhi: Spectrum, ISBN 81-7930-294-6.

xiriir banaanka ah 
 Official ISRO website.
 Official NARL website.
 FAS article on ISRO. 
 Article on India's space program.
Heegan FC

Kooxda Ciidanka ee Heegan waa koox ciyaartooy kubada cagta oo ku sugan wadanka Soomaaliya.[maqaalkan cadaymo ku dar] Kooxdani waxay ku guuleysatay tartarkii sanadkii 1967.

Taariikh 
In 2013 the Police Force plays under the name of Heegan FC.

Qoraalo Kale 
 Somalia League: 2

Warbixin 2023/24 
<...>

Tixraac
Burtuqaal

W:pt:Portugal

Burtuqaal ama burtuqiis (af carabi: البرتغال) (afburtuqiis: Portugal), rasmi ahaan loo yaqaan jamhuuriyada burtuqaal, wadan ku yaala koonfur galbeed yurub kuna dhex yaal jasiirada loo yaqaan aybeeriya ama andalus, waa wadank yurub ugu fog xaga galbeedka, galbeed iyo koofur waxaa ka xiga bad weynta atlaantiga, woqooyiga iyo bariga waxaa ka xiga spain sida khooriyada Azor iyo Madera ee bad weynta ku dhexyaal ay uga tirsanyihiin burtuqaal, caasimadiisu waa Lissabon ama lisgboona, luuqada rasmiga ha burtuqiis, dadka waa burtuqiis, tira koobka dadka 2009 kii 10,355,824 qof, xilli gooreedka : +1 furaha taleefanka : +351, internetka : .pt

Xubin
 Midowga Yurub
 Qaramada Midoobay

Waddnamha degaan Bortugaal

 100,000+

 100+

 450,000+

 2,000+

 10,000+

 100+

Sido Kale fiiri
 Isbania
 Boqortooyada Ingiriiska
 Marooko
 Faransiiska

 George Henry Borrow

sido kale fiiri
Xaytiyiin

Xaytiyiin (; ) waa shacab hindi-yurub ahaa waxay deganaayeen dhulka maanta Turkiga la yiraahdo, iyo woqooyiga jasiirada carabta sida Siiriya wakhti imika laga joogo ilaa 3000 oo sano ka hor miladiga. waxay isla daganaayeen sumeeriyinti ee deganaa ciraaq, waxay ahaayeen beelo loo yaqaanay khati, qoraalo la helay ayaa sheegaya inay dhulkaas deganaayeen, nisbiyiin bay isku yaqaaneen, roomaankii ayaa u yaqaanay magacay :Hetthaei af carabi :لحثيون

Luuqada

Taariikh

Tixraac

Turkiga
Yaafa

Yaafa (af-cibri :יפו af-carabi يافا) waa mid ka mida magaalooyinkii ugu qadiimsanaa wadanka falastiin, maanta waxay hoostagtaa talaabiibta Israaiil, waxay saarantahay xeebta bari ee badda cad, qudus waxay ka fogtahay 55 kiilo mitir galbeed, meel istaraatiiji ah bay ku taalay falastiiniyiintana waxay u ahayd magaalooyinka ugu muhimsan, waagii qabtii waynayd ku dhacday falastiin sanadkii 1948 markii in badan ee carabtii degenayd ah laga qixiyay,  ku dhawaad waxaa degen 60,000 oo qof uu yuhuud u badan, iyo tiro aad u yar oo carab ah. Waa Joppa qadiimiga ah.

Sawirro Tariikhiga ah 

 Jaffa

 ^ موقع مسجد حسن بك. 
 ^ فيديو لمسجد البحر في يافا. على يوتيوب
Saam

saam waa curadkii waynaa ee nabi aadan calyhi salaam waxaa ku abtirsada saamiyiiyiinta

islaamka muxuuu ka yiri 
 في القرآن: «وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ»، ibni cabaas  "caruurtii nuux kaliyaa ka hartay ".
 رtarmadi waxalaga wariya inuu yiri nabiga sc w waxaa laga wariyay ‏«saam waa aabaha carabta, yaafith waa aabaha ruumaanka, xaamna waa aabaha xabashida»

Ilmihiisii 
arfakh-shad, iram, aashoor, ciilaam, iyo laawid

tixraac
Arfakshad

Waa mid ka mida ilmihii saam inankii Nabi Nuux C.S., wilkiisu waa shaalikh.

 ARPACHSHAD

awoowayaashiis iyo walaalihiis 
 Saam
 iram
 ciilaam
 alifar
 ashoor

Ilmihiisa 
 shaalikh
 caabir
 Nabi huud  cs
 Qaxdaan (aabaha carabta asalka ah)
Faalikh
Nabi Ibraahiim cs
Nabi Ismaciil awoowaha Cadnaan aabaha Carabta carabowday.
Ciilaam

إحداثيات: 29°54′N 52°24′E﻿ / ﻿29.900°N 52.400°E﻿ / 29.900; 52.400

Ciilaam (; ) waa boqortooyo iyo ilbax hore oo  ka taagnayd dhulka ahwaaz (kooffurta iiraan) waxayna gaartay ilaa khoosistan galbeed ciraaq, waxy ku hadli jiree luuqadood ciilaamiga ah.

 Elam

Ilbaxnimo
Caabir

caabir ama aybir waa caabir bin shaalikh bin arfakshad bin saam bin nuux calyhi salaam

caabir baa dhalay labo wiil oo kala ahaa qaxdaan iyo faalikh

qaxdaan ayaa sii dhalay carabta asalka ah wiilkiisy waa yacrub,

tixraac 

Nabiyada Islaamka
Xaam

Xaam oo ay ku abtirsadaan xaamiyiinta waa xaam ina Nuuxwcayhi salaamaana wiilka ugu yar ilmaha Nabi nuux cw.

walaalihiis baa kala ah saam, yaafith, yaam

Asalka 
Ereyga xaam ayaa ah dhulka madow luuqada Masaarida, luuqada yahuuda ayaa leh asalka xaam waa masar

Dhashiisa 
 Koosh
   waa aabaha nuubiyiinta (Suudaanta) iyo Baja
 Aym waa abaha qibdiyiinta 
 Kancaan waa aabaha xuriyiinta iyo jarjashiyiinta

Tixraac
Qaxdaan

Qaxdaan () waa  qaxdaan bin nabi huud calyhi salaam waa aabaha carabta asalka ah wuxuu ku sii abtirsadaa saam bin nabi nuux calyhi salaam

qaxdaaniyiin 
waa qabiilooyin ku abtirsada qaxdaan waxay degaan u badan yihiin yemen iyo sucuudiga, waagii andalus  (spain iyo burtuqaal) islaamku haystana aad bay u joogeen iyakoo qabiilooyin badan ah.

Faraciisa 
abtiris aqoonku wuxuu carabta u qaybiyaa sadex
 carab hore caad thamuud madyan iyo camaaliq
 carab asal waana qaxdaaniyina 
 carab carabowdau waana cadnaaniyiinta awoowgood baa cadnaan ah kasoo ah dhashii nabi ismaaciil cs
dhamaan waxy isugu yimaadaan saam bin nabi nuux cs

tix raac
Shaam

Shaam (; ) ama suuriyadii hore waa magac taariikhi ah oo loo yaqaanay wadama bariga iyo woqooyiga dhulka jasiirada carabta wuxuu dherersanyahay xeebta bari ee jasiirada carabta ilaa bada cad gudaha waxaa ku jira labad wabi ee dajla iyo furaat, waxay kulansataa maanta wadamada loo kala yaqaan : suuriya, lubnaan, urdun, Falastiin,   iyo dhulal yar oo kala raacsan sucuudiga iyo qaybo yaroo ka kala  mida turkiga, siinay, gobolka ciraq ku yaal ee muusil, dadka qayb baa qabta inay jasiirada qubrusna, jasiirada u ekaha siinaay iyo ciraaq oo dhan ay ka wada mid yihiin.

Xadka shaam 
Xadka dhulka shaam wuxuu ka bariga bada mideteriyanka ilaa xuduudka dhulka Mesobotamiya , Mandiqadaan ayaa kulmineeso maantadaan la joogo Suuriya,  Lubnaan, Urdun iyo Falastiinta taariikhiga ahayd, waxaa sii dheer meelo xuduudeed sida Tabuuk oo Sucuudiga dhacdo iyo gobalada suuriya ee lagu daray Turkiya waqtigii gumeestiha Faransiiska.

juqraafi iyo cimilo 

{{hadaadn taqaan ku darso}}

cimilada

Taariikhda Shaam

qaybinta siyaasadeed ee gobolka

lahjadaha caabiga eelooga hadlo shaam

qaabka nolosha 
 reer magaalreer
 baadiyeiyo 
 reer guuraaa

Warka
https://www.nytimes.com/2021/02/23/world/middleeast/syria-assad-economy-food.html
https://www.wsj.com/articles/ai-emerges-as-crucial-tool-for-groups-seeking-justice-for-syria-war-crimes-11613228401

sido kale fiiri
 Suuriya
 Lubnaan
 Israaiil

Tixraac

Aasiya
Taaj maxal

isu duwe 27°10′27″N 78°02′32″E

Taaj maxal (af carabi تاج محل af hindi: ताज महल af ingiriis :  Taj mahal) , waa dhisme la yaab leh, hab dhismeedkiisu wacanyahay, ku yaal Agra oo ka mid ah gobolka Uttar Pradesh ee hindiya, waxaa dhisay boqorkii shah jihaan (1630–1648) ee boqortooyadii maquulka  si uu ugu aaso lafaha xaaskiisii sadexaad markay dhimato Arjumand Banu Begum oo caan ku ah magaca Mumtaz mahal, dhismaha ayuu ugu talo galay inuu ku muujiyo  jacaylka uu uqabay haweentiisa, waxaa dhisay injineer la yiraahdo ciisaa shiiraazi iyo amana allah khaan,  dhinac walbo dhismaha ka mida waxaa ku yaal minaarad isku dheeli tiran joog 37 mitir ah, mid walba waxay leedahay sadex balakoon, qaybta sare ee guriga dhexda waxaa ku yaala qubbada oo ballac 17 mi, dhirir 22.5 m hoosteeda ayaa waxaa ku yaala qabriga boqorada, waxaana u dhow qabriga boqorka, dhismaha ayaa afar irid afarta dhinac ku leh, waliba aad loo qurxiyay korna giraan ka ah naqshadaysa, guriga ayaa aad loogu qurxiyay farshaxanka islaamka, taasoo loo aqoonsaday inuu yahay johoradii islaamka ee hindiya iyo farshaxankii muslimiintii hore,dhismaha ayaa noqday mid ka mida todobada caal waa (mucjiso) ee caalamka

sanadkii 1983 ayaa lagu daray meelaha dhaxalka caalamiga ka mid ee yunesko,

dhismaha

farshaxanka gudaha

Beerta 

beerta ayaa gaaraysa ilaa 300 oo mitir, beerta ayaa algu magacaaba sharbaag ama beertii maquulka, waxaa dhex mara marino biyo iyo barkado iyo geedo aad u qurxoon

dhismaha

taarikh

dalxiiska 
taj maxal ayaa soo jiita dalxiisayaal badan yonesko ayaa sheegtay inay so booqatay in ka badan labo milyan oo dalxiise sanadkii 2007, oo ay ka mid yihiin 200,000 oo dibada ka yimid,

ku dayashada taj maxal 
meelo badan oo calamka ah baa looga dayday xag dhismaha tajmaxal sida shiinaha bangaledesh, iyo marykanka,

sawirro

tixraac 
 المصدر: الموسوعة العربية الميسرة، 1965
 المصدر: موسوعة المورد، منير البعلبكي، 1991

fiiro gaar ah