Ceelbaraf

"CEEL BARAF"........waa degmo ka mida gobalka shabellaha dhexe, degmadu waxa ey dhacdaa xuduuda gobaledka hiiraan iyo shabeellaha dhexe degmadu waxa ey u jirta xarunta gobalka shabeellaha dhexe ee jowhar 63km degmada waxa galbeedka ka mara wabiga weyn ee shabeelle.
degmadu waxa ay ku taalaa meel istaraatiiji ah waxaana mara waddada loo yaqaano americanka oo isku xirta xamar iyo  degmada xarardheere ee gobolka mudug.
sidoo kale waxaa mara wadada isku xirta Degmada cadale iyo gobalada Bayiyo bakool ee shabellada hoose.

dadka degmada noloshoodu waxa ey ku tiirsan tahay beeraha iyo xoolaha nool sida: Geela, ariga iyo lo'oda. 

Dadku waxa ay aad u beertaan dalaga nuucyadiisa kala duwan sida galeyda,digirta, sisinta, Doqoniga iyo qudaarta kala duwan sida yaanyada,basalka, liimada muuska basbaska ansalaatada sukuumada cambaha babeyga qaraha  iwm. 

Degmadu waa degma aad u baaxad weyn waxaana dadka ku nool lagu qiyaasaa 700,000.

Degmada Ceel baraf waxa ku yaala schoolka caanka ah ee Sheikh muse Egale primary and secondary school iyo sidoo kale xaruuma caafimaad oo aan aad u tayeeysneyn waxa ayna ubaahantahay in loo dhiso ama laga sameeyo Hospitaalo iyo 
M c h yo hooyada iyo dhalaanka.

Bedka ay degmadu ku fadhido waa 185KM(Square).

Guud ahaan caradda somaliya waxa ay ka koobantahay.
1,Adablle:oo loyaqano(caramadow)
2,Caragaduud: oo loyaqan( wayan)
3, Carra cad.
4,Raamo: oo loyaqano ( ciid ciid)
5,Carra Buureed.

intas oo caro ah waa ay leedahay degmada ceel baraf waxa ayna ku fiicantahay beerashada.

Taariikh

Ceel baraf inta aan degmo laga dhigin ka hor waxa ay eheyd meel ay dad beeraley ah ay deganyihiin  iyo xoola dhaqato.
waxaa dadkii beeraleyda ahaay soo 
dul degay ciidamadii talyaaniga ee markaasi fadhigooda ahay Degmada Caddale.
qiyaastii sanadku markuu ahay 1,900
Dadkii beeraleyda ahaay waxaa heestay biyo la'aan baahsan  iyaga oo  ciidamadii talyaniga way diistay biyo iyo halka ay ka heli karaan.

kadib markii ay arkeen ciidamadii talyaniga in dadka beeraleyda ahi ay heysato biyo la'aan baahsan ayaa waxa ay shir isugu yeereen odayaashii dhaqanka halkii uu fadhigoodu ahaay ee degmada caddalle.

Shirkii ay cadale isku tageen ciidamadii talyaniga iyo odayashii dhaqanka oo ka socday bulshada halkasi deganeyd waxa ay dalbadeen odayashi  in ay hellan meela ay biyo ka cabaan biyo la'aan baahsane ay heyso.
waxaana loo ogolaaday in ceelal loo qodo dadkii beeraleyda iyo xoola dhaqatada iskugu jiray.

waxaa ciidamadii talyaaniga oo la rabay in ay ceelalka dadka shacabka ahi uqodaan ayaa waxa soo horkacay Nabbadon  "Nuur Cadde" oo keenay halka ay ceelalka ka qodayaan waxa uuna dalbaday nabadonka inta "Mitir" ee uu rabo loo qodo oo eheyd 36--40 mitir. waxana la sheegaa in ay ciidamadii talyaniga ay shardi lagaleen Nabadoonka shardigaas oo ahaay in hadii 36--40 mitir ama baac ee uu dalbaday biyo laga waayo in ay tooganayaan waa uuna ogolaaday "Nabadon Nur cade" oo waxaa la sheegaa in uu "Karfatiisi" uu horay usoo qaatay intaasi ka dib waxaa laguda galay qodidii ceelalka markii la qoday 12mitir ayaa ceelkii uhoreyey biyo laga helay ciidamadii talyaniga ahay ee ceelalka qodayey ayaa nabadonkii u tagay una sheegay in ay 12Mitir ceelkii biyo looga hellay nabadoonkii ayaa talyanigii usheegay in inta uga soo hartay 36--40kii mitir loogu qodo 2 ceel oo kale waana laga aqbalay 

halkaasi waxaa laga qoday 3da ceel ee lagu kala magacaabo.
1, Ceel bire oo looyaqano ( Ceel baraf) 2, Ceel cade oo looyaqano ( Ceel weyne) 3, Ceel qalooc.

Sanadu markey eheyd 1938 
ayaa ceelalkaas la qoday waana markii ugu horeysay ee degmada ceel baraf biya hesho.
Biyahaas oo ku yimid nabadoonka naftiisa dhigtay nabadon "Nuur cade" Waxaana laga jooga 84 sanno waqtigii la qoday ceelalkas.

Sida uu magaca ceel baraf uu ku baxay: Magaca ceel baraf waxa uu ku baxay ceelka loo yaqaano ceel birre ayaa waxa ay talyaanigii qoday ku mudeen bir ilaa bananka usoo baxday birtaas oo ay dusha sare uga xireen marwaaxad taasoo biyaha salka hoose ee ceelka qaboojineysay sidaas ayuuna magaca ceel baraf ku baxay.

GUDOMIYASHA DEGMADA SOO MARAY.

1, Nuur cadde, waxaa la sheega in uu gudoomiyaha noqday 1920 
Uuna hayey ilaa 1938 ee uu celka qoday.
2,Gaabow cali goof abaarteeye, waxa uu gudomiye noqday 1938_1942.

waxaa la sheegaa in uu 1942 uu dhacay ceelka "ceel dheere" ee uu ceel baraf ka weyn yahay kaliya 4sano.

3,Maxamed maxamud jimcale ( Maxamed dassar ) 1942 ayuu gudomiye noqday  waxa uuna gudoomiye ka ahay 34 sano.
5 sano ciidamadii talyaniga ayuu u xirnay.
4,xaaji yuusuf Barow

5,Xaaji muxumed shiiq waxaa la  sheegaa in uu 1980 in uu qabtay gudomiyaha uuna haaye ilaa 1991.

6,Xaaji cali qoorgaab.  waxaa la sheegaa in uu gudomiye noqday 1991 ilaa 2006.

7,Abdi afeey ( Abdi daba fiin ) 2007 dii qabtay halkas ayaana gudoomiye rasmi ah ugu danbeysay degmada ceel baraf.

Waaxaha Degmada
Demadu waxa ay ka koobantahay 4 waaxood oo kala ah.
1, Yeelan       2, Buula xaawo
3, Cadan xasan  4, Yoobsan.

Degmada Ceel baraf waxaa hoos yimaada deegaano fara badan sida:

Ceel xarar, Miirtaqwe, Gana weyne, Hurwaa, Calaag,Eji, Dudumo-cad, Docoley,CeelRage
Eega shiiqow, Tuulo Hal barako, Doycade, Fidaga, Xalfoley, Sarmanley, Booley Burole, Ceel bustale, Caadle dhalin, Gacaw hoosle, Dhuunyaco, Fadhiweyne, Lebiga geesey, Mureyste, Aadan Barrow, Ceel sahal, Cadley

Dhaqaalaha
Dhaqaala ahaan degmadu  waxa ay ku tiirsantahay xoolaha nool iyo beeraha oo la beerto sidoo kale gacansiga oo si xowli ah uga socda ayaa ka mid ah dhaqaalaha ay ku tiirsantahay degmada.

waxa ayna leedahay suuq wayn lagu iibiyo xoolaha nool sida: Geela, Ariga, Lo'da iyo suuq lagu iibiyo Dallaga beeraha kasoo go'a.

degmadu waxa ay caan ku tahay "Saliida loo yaqaano saliid Macsarada" oo laga sameeyo sisinta oo laga isticmaalo guud ahaan somalia waana laga yaqaanaa saliidaha kale oo degmooyinka kale ka yimaada.

Warkaan waxaa Qoray Abdulahi Abdule nur 
Gudoomiyaha dhalinyarada Soomaaliyeed ee Angola. 
Tell 0612247988
Emal Cabdalanuur873@gamil.com