Asharaaf sarmaan

Ashraaf sarmaan waa asharaaf Qeyb Kamid ah Ashraaf  Xasan ,waxayna Ku abtirsataa Cabdul-Qadir Jilanibin Abii saalix muusaa Jinkiduusti bin Cabdillahi Al-jiili bin yaxya Al-zaahid bin Maxamed Al-madani bin Daawud Al Amiir bin Muusa Al thaanii bin C/llahi Al-ridaa bin Muusaa Al juun bin cabdi llahi Al maxdi bin Xasan Al muthanaa bin Xasan al sibdhi bin Cali bin Abii dhaalib R.C.
Sheekh shariif caydaruus bin shariif Cali al nudeyri al calawi wuxuu kusheegey kitaab kiisa (بغية الآمال في تاريخ الصومال bagga (284) :
“أنّ أشراف سرمان هم من أشراف الحسنيين من ذرية السيد يحيي بن الشيخ عبدالقادر الجيلاني (الولد الأصغر للسيد عبدالقادر) وكانت أمه حبشية ارتيرية، فبعض من ذريته زحفوا إلى الحبشة ثم إلى أذري (هرر) واتصلوا بأخوالهم الحبشيين وصاهروهم ومنها زحفوا أيضا إلى الصومال وخصوصا في أرض سرمان من اراضي رحوين وصاهروهم أيضا، وبعد مضى السنين والأعوام انقلبت طبائعهم العربية ولون بشرتهم، فهذا حقيقة تاريخية ثانية”).

Magaca sarmaan asalkiisa waa magac geed waana magaca magaalada Sarmaan , sababta loogu bixiyey ayaa ah Geedka Sarmaan ayaa kubadan magaaladaas , kaddibna waxaa loogu daray dadkii Halkaas degnaa.

Goormey soo gaartey asharaaf sarmaan dhulka xabashida iyo koonfurta soomaaliya ?

Bartamaha qarnigii 13 miilaadiga / 7 Hijriga ayaa waxaa magaalada Harar soo gaarey caruuta Sheekh C/qaadir bin Sheekh Abuu Zakariyaa Yaxye binu Sheekh C/qaadir Al jiilaani ,waxayna ahaayeen caruurtiis saddex :Sheekh Idriis, 
Sheekh Cimraan Iyo Sheekh C/casiis oo loo yaqiiney al-xabashi, si ay ugu faafiyaan diinta islaamka Gobolka geeska Afrika ayaga oo kasoo gudbay baabul mandab ee badda Cas, waxay usoo guureen dhulka Xabashi gaar Ahaan magaalada Harar, Meeshaan ayey degeen , waxyna degnaayeen Muddo Kudhow 2 Boqol oo sano ).
Kaddib waxaa dhacday Degaakii weynaa ee udhaxeeyey xabshida iyo muslimiinta Geeska afrika dega gaar ahaan soomaalida .
Sidaas Daraaded Ayaa Magaalada Harar Ayaa kasoo qaxday koox Kamid ah Asharaafta ayagoo lasoo qaxay Qabiilada digil iyo Mirifle Waxay usoo qaxeen dhanka koonfurta soomaaliya ayaga oo Hogaaminayo Anuun Bin Abuubakar Barakaat bin Nuume Bin idriis bin C/qaadir Bin Yaxye Bin cabdi qaadir Al jeylaani ,  .
Awoowe Anuun wuxuu kudhashtey Magaalada Harar , waxaana kusoo barbaaray kuna waxbartey Isla magaalada Harar, waxayna Kuguursadey Gabar ladhahaayo : Faayow Gelledi ,
Awoowe Anuun ayaa ku dhintay jidka ayaga oo kasoo guureen Harar Una soo guureen Koonfurta soomaaliya , waxaa lagu Aasay tuulo Markaas kaddib loo bixiyey (RAYDAB ANUUN ),oo udhexeyso Gobolka Bokool iyo Hiiraan.

RAYDAB ANUUN ayaa kunagaadeen kooxdii lajirtay awowe Anuun 10 sano, inta uu lagu Guda jirey tobankaas sano awoowe Yaxye Anuun ayaa meeshaas kaxajiyey saghaal jeer , Ilaa uu udhameystirantey sagaal Xaj , waxaana ku Caan baxay markaas kadib ( sagaal xajiile).
 Sagaal xajiile wuxuu kamid yahay Culimada asharaafta ee soomaaliya kuswaas oo dowr weyn kuleh faafinta diinta islaamka , waxaa lasheegaa in  30 dugsi kiciyey.

Intaas kadib  Yaxye Anuun (sagaal xajiile) waxaa uu unoqdey magaaladad Harar meeshaas oo ay joogaan Qaraabada iyo owlaada Abtiyaashiisa oo kamid ah dadka degan magaalada Harar, Muddo yar kaddib waxaa uu go’aansaday inuu usoo Laabto dhulka koonfurta, Kadibna waxaa Aas aasay magaalada  sarmaan Asharaafta ayaa meeshaas degtay Iyo qabiilada kale .
Muddo Kaddib magaaladii Waa laga qaxay Gaala ayaa Dadkii meesha degnaa soo weerartay.
Sagaal xajiile Ayaa kudhintay Gobolka Gedo Waxaana meydkiisa lagu Aasay meel loo yaqaano (Ceelka hiidle Irmaang qary yaale) oo udhaxeysa Tiyeeglow iyo Beledweyne, Meeshaas oo ah hadda Xudduda udhaxeysa Qabiilada Raxanweyn iyo Hawiye.

 Yaxye (sagaal xajiile)  Ayaa Guursaday : Xaliima, Xuyaame Oo beesha  Hubeer ah , Waxayna udhashay Hal wiil oo lagu magacaaboYacquub .

Shariif Yacquub ayaa dhalay sagaal wiil .

waxaa kamid ah sagaalkaas Cimraan Yacquub .
Cimraan Hooyadiis waxaa ladhihi Jiray : Caa'isha Huliye  Waana Beesha Hubeer.
Cimraan Yacquub wuxuu u kala baxaa labo:
1- Wiyeed , magaciisa waa: Ziyaad  Cimraan
2- Daaye, magaciisa waa: Daawud Cimraan

Daaye waxaa ukala baxaa afar jufood :

1-Foghe wardheere 

2-Roobow wardheere

3-Mishib wardheere

4-Calyow wardheer 

Wardheere magaciisa waa:  Cabdullahi ,  Uruuris, Kallime , Maxamed, Xasan , Daaye .

Wiyeed ayaa dhalay saddex wiil :

1. Wardheere wiyeed

2. Cumar wiyeed

3. Abuukar wiyeed

Labada hore waa isku hooyo , Abuukar waa yaraanka aw Wiyeed waana bah gaar.

Cumar wiyeed wuxuu u kala baxaa afar jufood :

1. Keerow Caalan , magaciisa waa Maxamed kheyr bin Caalim , waxaa loogu naaneesi jirey (Xaaji suubiyey)

2. Sheeghow Caalan 

3. Beryow Caalan

4. Suubow Caalan

Caalan ama caalimow  magaciisa waa: (Caalim ), Foghe (Faqiih), Wiyeed , Abdullahi , Cumar , Wiyeed.

Abuukar wiyeed Waxaa ukala baxaa labo :
1-Cabdiraxman abuukar wiyeed.
2- Cabdullahi oo layaqaan faraciisa : Awo Ibdow, Anuun (isxaaq), Aamiin, Wardheere, Cabdullahi ,Abuukar, Wiyeed.

Wardheere wiyeed waxaa katagay Hal wiil oo layiraahdo: Cali , Calina waxaa dhaafay Hal wiil oo layiraahdo : Aarag .

Aarag ayaa Guursaday : Batuulo, foge wiyeed ,Cabdullahi ,Cumur wiyeed , waxayna udhashay labo wiil:

1- Cumar Aarak

2- Cabdalle Aarak

abdalle wuxuu dhalay halwiil : Rinjeele, cabdalle , Aarag .

Rinjeele waxaa dhalay Afar wiil :

1. Roobow ,Rinjeele ,cabdalle ,Aarak

2. Sheegow, Rinjeele, cabdalle, Aarak

3-Aadan, Rinjeele ,cabdalle, aarak

4. Cali, Rinjeele, cabdalla, Aarak.

 Cumar Aarak waxaa dhalay Hal wiil : Aadan Cumar Aarak.

Aadan cumur , waxaa kudhinatey Buur Eyle , waxaana u kala baxaa afar Oo loo yaqaan Afarta Cumar :

1- Kalafow (khalaf), Aadan ,Cumar Aarak
 2. Xasanow , Aadan ,Cumar Aarak.

3. Ashar, Aadan, cumar , Aarag .

4. Alyow , Aadan, Cumar, Aarak.

Ashar Aadan wax madhalin , inta kale faracooda waa joogaan