maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Buulo Burde

Buuloburde (), (sidoo kale loo qoro Buloburti ama Bulobarde), waa magaalo ku taala badhtamaha gobolka Hiiraan ee wadanka Soomaaliya.

Hordhac

Buuloburte ama Buulaay (Af-Taliyaani Bulo Burti) waa magaalo ku taala gobolka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya.Degmmadwaxaa waxa ay ku taal goob muhiim ah oo ku caan ah dhulbeereed aad u qaalisan waa magaalo aad uquruxbadan marka loo fiiriyo degmooyinka kale ee ku yaallaa gobollada kala duwan oo ka koobanyahay dalka.Waxaa magaalada aad looga helaa caanaha noocyadooda kala duwan.Waa magaalo qaraami ah, waxa lasheegaa ineey tahay magaalo qadiimi ah oo illaa dhoowr qarni jirto.

Taariikhda degmada 
Degmada Buulo-burte waxay ku taalaa dhanka qoraxsin ee Wabiga Shabelle, waxeey muqdisho ujirtaa 220km waagii hore magaalada waxaa la dhihi jiray buuloburte oo macneheedu yahay (Buuladii bacaadka ), lakiin markaan dambe ayaa wuxuu magacaasi isku bedelay buulo Barde (Barde) waa geed wabiga jiinkiiska ka baxo ayna caan ku tahay buuloburte.Buuloburde waxay kaloo ku magacdheertahay Buulaay ama deebleey oo dadkii hore u yaqaaniin. Magaalada Buuloburto waxay caan ku tahay xoolaha sida Ariga, Geela iyo Lo'da, magaaladani waa magaalo laga helo dhammaan dhirta kala duwan ee laga soo saaro wadanka Soomaalia, waa magaalo laf dhabar u ah dadka iyo gaadiidka ku kala safra goballada dhexe iyo gobollada waqooyi. Magaaladan ayaa u muuqato mid ganacsigeedu uu sii balaaranayo lagana yaabo in ay hogaamiso ganacsiga gobolka Hiiraan iyadoo dadkeedana maalinba maalinta ka danbeysa sii badanayo. Waxaa ka dhacay dagaal weyn sanadkii 1922 oo u dhexeeyey askartii talyaaniga iyo kuwii SH Xasan Barsane oo ey dad badani ku nafwaayeen.

Iskuulada 
Buuloburde waxaa ku yaala dugisyo sare iyo kuwa dhexe iyo kuwa hoose iyo kuwa kale, laakiin degmada buulaburde waxaa lagu xasuustaa dowladii maxamed siyaad barre ineey ka soo bixi jireen dad aqoontooda sareeyso xaga waxbarashada xaga isporiga ,waxaan xasuusanaa gobolada dalka Soomaaliya marka loo fiiriyo xaga isportiga waxeey ka soo bixi jireen bahsdfredsssrghcdthfddddankood gobolka hiiraan gaarahaan degmada buulaburde

Bulshada 
Degmada buuloburte waxaa degan dad lagu qiyaaso in ay gaarayaan (?) waxaa ku nool qabaa'il somaliyeed, laakiin ma sheegaan qabiilkooda oo haddii la weediiyo waxa uu kuugu jawaabaa reer b/burte. degmada waxa eey leedahay qisooyin aad ufarabadan halkaanna kuma soo koobi karo,waxaa ay kaloo leedahay Buundo lagu tilmaamo in ee ka midtahay kuwa ugu qatarsan Soomaaliya oo dhan.

Sidoo kale fiiri
 Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Tixraac

Magaalooyinka Soomaaliya
Soomaaliya
Xarardheere

Xarardheere () waa magaalo taariikhi ah oo ku taal gobolka Mudug ee Soomaaliya.

Taariikh 

XarardheereKa 

Xarardheere waa degmo ku taala deexda gobolka Mudug.

Maqaalkaan waa gumud (maqaal aad u gaaban.

Xarardheere waa degmo xeebeed kaga taala soomaaliya dhinaca qorox ka soo bax ee [bari], gobalka eey ka tirsantahayna waa gobolka Mudug.
Waa degmo barwaaqaysan kana heli kartid waxyaabaha eey naftu u baahantahay, waxayna ku darsatay inay tahay degmo dalxiiseed qaboow xaga nulosha waa degmada maanta ugu qaalisan xaga nolosha degmooyinka Soomaaliya.
Siyaasad ahaan waa degmo ka nabadoon dagaalada galaaftay dalka qaybihiisa badan. Degmada waxaa daga  oo kali ah beesha     Saleebaan iyo Cayr iyo saruur oo ka mid ah Beesha Habargidir. Iyo Sidoo Kale Beesha Wacaysle Abgaal Iyo Beesha Xaskul Hawiye  iuo axmed farax  Oo Iyagana Daga Qeebo Kamid Ah Degmad Xarardheere 
Degmadaan oo ah meel Ilaahey ku manneystay qeyraadka sida baddii, xoolihii, beerihii intaba. Waxaa kale oo degmada ku teedsan magaalooyin aan ka dhicin iyo  tuulooyin dhowr ah sida Dhalwo, Dumaaye, Dabagalo,  Wadaariq ,Aboorey,Gumur  Qosoltire, Ceelhuur Caad Camaara  Korordheere , Ilbir, Camaaro iyo Ceelcabdi,Tuulo habarawe .
Haddii aannu dib u jalleecno waxaa ku dhashay Xarardheere siyaasiyiin caan ah sida:

1. Cabdirashiid Cali Sharmaarke, madaxweynii hore ee Soomaaliya (1967-69) 

2. Maxamed Siciid (Jentelmaan), xildhibaan ka ahaa barlamaankii (1960-69). 

3. Maxamed Abshir Muuse, taliyihii ciidanka boliska 1960-68.

4. Nageeye Gacal Kuul(Garxiir)  

5- Dr zakaria Ali mohamud( xarbi)

magaca magaalada  

Magaalada magaceeda waxaa la sheegaa in uu ka yimid labo magac oo isku tagtay oo kala ah 
Xarar iyo dheere Xarardheere oo ah geed dheer oo xarar ah oo magaalada ka bixi jiray.

Magaaladan waxa ay ka midtahay magaalooyinka gobolka Mudug uu ka kooban yahay,  isla markaana ku taalla dhinaca deexda.

waxey ku taalaa dhinaca qorax ka soo bax ee bari.

Dhaqaalaha

Degmadaan waxaa ka jira ganacsi ballaaran oo dhinaca dalagyada beeraha kasoo baxa, xoolaha iyo weliba kalluumeysiga oo ah qeybta ugu weyn ee lacagta adagi kasoo,gasho dadka degaanka.

waxey dagmo noqotay 1972, waxaana ka noqday guddoomiyihii uhu horeeyay Abdi dheere, magaaladan waa magaalada kaliyah ee waxyaabihii danta guud wali ey yihiin dan guud, sidii Isbitaalka, wakaalada biyaha, iskuulka degmada, saldhiga booliska, gurigii martida iyo wax kasta oo dan guud ahaa.

Magaalooyinka gobolka mudug 

Magaaloyinka hoostaga Degmad Xarardheere
waxaakamida 

Dummaye  
Caad
Dabagalo
miliqo
Miiroon
waxweyn
celqalow
warane
 DUR DUR
Gadoon

gaddoon Waa Tuulo dhacda Gobolka mudug gaar ahaan magaalada Xarardheere. Inkastoo dhawaan la aasaasay haddana waa tuulo dad badan oo oomane ahaa ay ku oon baxeen. Waxaa dagga jufada Habargidir ee Saruur Burjiriqo

 Korodhi
Jowle
Ilbir
Qosol Tire
karordheere
Camaara
Tuulo habaraawe  
Tuulo suuley
Qalbi-barag macalin axmed
bacaad coorey
 dhalwo
Gumud

Magaalooyinka Gobolka Mudug
Afgooye

Afgooye  (, ) Waa Degmo  ka Tirsan Gobolka Shabeelaha hoose Waa Magaalo aad u Qurux badan ku Taalo Meel istaraatiiji ah Soddon km(30 km) kaga beegan Galbeedka Magaalada Muqdisho.Tirada Dadka ku Nool waxaa lagu Qiyaasaa ku dhowaad 79,400 oo Ruux.

Degmadu  waxey leedahay dhul beereed aad u baaxad weyn. Bartanka Magaalada Waxaa Mara Wabiga Shabeele oo ah Wabiga  ugu dheer somaaliya Magaaladu Waxey leedahay Laba Buundo oo aad u Qurux badan, Sidoo kale Magaalada waxaa loogu kala goosha doonyo ka Sameysan alwaax oo loogu kala gudbo karo wabiga labadiis dhinac.

Degamadu waxaa ku yaalo  Suuqa ugu weyn ee ka ganacsiga xoolaha nool ee gobolka shabeelaha hoose.

Xaafadaha& Qabaailka Deegaanka

Xaafadaha: 
Degmada waxey ka koobantahy Xaafado aad u tiro badan hadii aan kasoo qaadano kuwo Caansan Waxaa ka Mida :
 Xaafada Xaawo taako: oo ku taalo dhanka bari ee magaalada waxaa rugta ganacsiga ee degmada
 Xaafada 21ka Oktoobar: oo ku taalo dhanka galbeed ee magaalada
 Xaafada Damaleey
 Xaafada Dhagaxtuur
Degmada waxaa hoos imaada Tuulooyin aad u fara badan .

Qabaailka deegaanka: 
Degmada Qabaailka ugu badan ee Daga Waxaa ka Mid ah : Galadi  iyo  Bagadi gaar ahaan lafta la yiraah abaasaad iyo Garre Murusade iyo Wacdaan Cismaan .

Waxbarasha & Caafimaadka:

Waxbarashada: 
Nidaamka Waxbarasha Degmada Afgooye waa Mid lamida guud  ahaan wadanka Somaliya, Tan iyo Burburkii dowladii dhexe ee Soomaliya Nidaamka wax barsho ee wadanku waxuu ku jiray xalado aa d u adag blse Waxaa gacanta ku hayay Nidaamka Daladaha..

Dugsiyada Sare ee Ugu Caansan Degmada Waxaa Ka Mida:
 Aala Yasir Primary&Secondry School
 Abii-Musa Primary&Secondry School
 Al-Qasimi Primary&Secondry School
 Al-Isra Primary&Secondry School
 Al-Madina Primary&Secondry School
 Al qalam Primary&Secondry School

Caafimaadka: 
Degmadu waxey leedahay isbitaalo caafimaad oo la tacaala bukaanka xanuunsan.

Taariikh 
r. Degmadu waxey soo martay Maamulo kala duwan Mamulkii ugu Xukunka dheeraa waxuu ahaa Maamulkii Saldanada Galadi Oo ka talinayey Ku dhowaad 150 Sano laga soo bilaawo  Dabayaaqadii Qarnigii 17aad ilaa 1910 Taariiqda Miilaadiga. Waa magaalo aad u Nabdoon leh dhul beeraad aad baaxad weyn.

F.G: Wax badan ayaa ka dhiman Qoraalkani Qofkii Xog  ka heysaa Waa ay dhamestiri kartaa.

Fadlan Hala dhowro Nidaamka

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Cagaaran

Tixraac

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya
Mengista Xayle Maryam

Mengista Xayle Maryam waxaa uu ahaa madaxweynihii ugu horeeyay dalka Itoobiya, waxoona ahaa madaxweyne Shuuci ah taariikhda marka ee u dhaxeesay 1974 ilaa 1987.Ninkaan hadda waxoo dhuumasho ahaan ku noolyahay wadanka Simbaabwi. Mengista Xayle Maryam. waxa uu ahaa aasaasihii xisbigii shuuciga haa ee Itoobiya. waxa uu hogaaminayay wadanka Itoobiya xiligii Dagaalkii xoraynta ogaden ee dhexmaray Soomaaliya iyo Itoobiya sanadkii 1977 waxa kale oo uu sabab u ahaa dhimashaddii Anbaradoorkii Itoobiya Xayla Siilaasi

Itoobiya
Qaamuus

Sidoo kale eeg: Insaykalobeedhiya

Qaamuus (; ) waa ereyo badan oo la soo ururiyay kuwaasi oo luuqad (ama af) ku turjumaya luuqad kale. Sida caadiga ah, qaamuusku wuxuu u habaysan yahay nidaamka alifbeetka; taasi oo ka bilaabanta xarafka koowaad ee luuqadaasi. 

Qorista iyo diyaarinta qaamuus waa shaqo aad u badan oo qaadata wakhti iyo maal; waxaana maanta dunida jira qaamuusyo badan oo isku fasira labo ama dhowr luuqadood. Tusaale ahaan, waxaa jira Qaamuuska Af Soomaaliga iy Ingiriiska, iyo kuwo kale oo badan.

Sharaxaad
Qaamuusku waa buug erayga ama luqadaha fasiro. Sidoo kale, waxoo kuu fasiraa ama kuu turjumaa, luqadaha kale.
badanaa qaamuusyaasha waxaa lagu tixay, alifbeetada, si oo u fududaado, radinta xarafka aa raadineesid.

Sidoo kale fiiri bogagan 
 Qaamuus Soomaali-Ingriis-Soomaali 
 Qaamuus Soomaali 
 Soomaali - Français - Soomaali
 Qaamuus Soomaali - Français 
 Mohammed Ali Farah / Dietmar Heck Somali Wörterbuch Deutsch-Somali / Somali-Englisch-Deutsch Qaamus Jarmal-Soomaali Qaamus Soomaali-Ingiriis-Jarmal Mohammed Ali Farrah; Dietmar Heck © Helmut Buske Hamburg 1990/2009 (1990: ISBN 3-87118-939-1 2009: ISBN 978-3-87548-055-9. (www.buske.de)
 soomali - Ingiriis - talyaani
 qaamuus Af-esperanto - Af-soomali 
 ttt - www - Qaamuus/vortaro : www. reta-vortaro.de - 61 af 
 a, b, c, lernu.net (“Pri la Fundamento“) sawir/qaamuus "bildvortaro", vortaro (30 af /(lingvoj)) 
 qaamuus - sawir / qaamuus bildvortaro 
 Liland Brajant ROS Liland Brajant ROS’ - Qaamuuska Af-Soomaali- Af-Esiperaanto 
 Qaamuus: Krause Esperanto- Deutsch (Jarmal), © Helmut Buske Hamburg 1999 ISBN 3-87548-193-3 www.buske.de
 Qaamuus,Krause Deutsch (Jarmal)-Esperanto © Helmut Buske Hamburg 2007 ISBN 978-3-87548-466-3 www.buske.de
 Soomaali iyo 36 luqadood oo kale, arjiga bilaashka ah

Tixraac

 
Luuqad
Ceel Buur

Ceelbuur  (Af-Ingiriis: El Bur ''

Ceelbuur Waa magaalo Qadiimi ah Waxaana Ku Caan ah Ugaasyada Beesha Duduble Ugaas Wehliye 

Wa magaalo kulansatay Waxwalpa Oo loogu bahnaa Waana Degmada Ugu Qadiimsan Ee Gobaladii MuDuG lisku dhihi jiray hadana 
Ukala baxay (mudug iyo galgaduud)  

sidoo kale degmada Ceelbuur waxaa Ku yaalo Xarunta ciidanka guutada 22 aad ee malatariga xooga dalka somaliyed oo lagu magacaabo xarada  Caano Moog .

Degmada qadiimiga ah e Ceelbuur taariikh deedu waxa ey ka badantahay 900 sano.

XAAFADAHA DEGMADA CEELBUUR waxaa kamid ah...

■ Buur-bishaaro waxaana ku yaalla xaruntii Sheikhii dadka cilmiga ku bari jiray oo mageceedu ahaa Goobaha qadiimiga ah ee xafadaaa ku yaalla waxaa kamid ah: Dugsi Sare, Ceel Yusuf Xeyle, Kaawada(Goobta burjikada lagu sameeyo) e.t.c.

■ Ceelriig waa xafad ay ku yaallaan labada ceel ee magalada biyaha siiya, School ka weyn ee Al-Nuur, Guriga gudoomiyaha iyo Minjirka oo xilliyada barwaaqada ah loo dabaal tago.

■ Seyberiya waa Xaafad uu ku yaallo Isbitaalka ka weyn ee dagmada sidoo kale waxaa ku yaalla Guriga martida, Station ka, iyo Dugsi sare.
 
■ Wadajir waa xaafadii ugu horeysay ee laga billabay degmada, Meelaha ugu caansan waxaa kamid ah: Sarta dhagaxa, Sarta daawad, Ceelka Burrayaal, Ceel Afweyne iyo Caana moog(Saldhig 22aad ee cidanka xooga) e.t.c.

■xaafada waqooyi: xaafadan  waxaa ku yaal Suuqa  ariga, sarta  hormuud, iyo kuleejka agoonta

Degmada waxaa qabil ahaan dagan Beesha duduble maxamuud hiraab

Manta 25 aug 2023 waxaa degmada   ceelbuur laga saaray lagana xoreyay shababki haystay mudo dheer ayado ay ugu dambeysay deganka in la xoreyo 2014 markas o uu booqday madaxweynaha hada dalka ka taliyo Madaxweyne Hassan sheikh Mahmud.
Cismaan Keenadiid

Cusmaan Yuusuf Keenadiid (, ) wuxuu ahaa nin Soomaali gabayaa, halabuur, qoraa, barre, hogaamiye iyo alife. Cusmaan waxaa si fiican loogu xasuustaa abuurida Farta Cismaaniya oo ka mid ah far-qorkii ugu horeeyay Taariikhda Soomaaliya.

Taariikh
Cusmaan Yuusuf wuxuu ku dhashay magaalada Gaalkacayo, ee ku taala badhtamaha wadanka Soomaaliya. Cusmaan waxaa dhalay Suldaankii Yuusuf Cali Keenadiid oo ahaa ninkii aasaasay Saldanadii Hobyo. Wakhtiyadii ugu horeeysay noloshiisa wuxuu Cusmaan ku soo qaatey meelo kala duwan asagoo waxbarasho diini iyo maadi ah ku mashquulsanaa. 
Markii aabihii geeriyooday, wuxuu Cusmaan la wareegay hogaanka Saldanadii Hobyo.

Intaas waxaa dheer, Cusmaan wuxuu qoray buugaag badan oo cilmi diini iyo maadi iskugu jira, kuwa ugu muhiimsan waxaa ka mid ah samaynta Far Soomaaliga, buugaag Juquraafi, Cilmi Fallag, Saynis, gabayo iyo taariikh iyo kuwo kale.

Hordhac
Cismaan Yuusuf Keenadiid wuxuu ka mid ahaa halyayada u reebay ummadda afsoomaaliga ku hadasha summad iyo dhaxal gal qiime leh.

Wuxuu sannadkii 1920kii soo allifay far xuruufo dhammaystiran oo kaabi kara inlagu qoro Af-Soomaaliga. Fartaasi waxay ka mid tahay farihii u horreeyey oo qof soomaali ahi allifo, waayo aqoonyahannadii kale ee ay ka mid ahaayeen Sheekh Yuusuf Al Kawnayn "Aw Barkhadleh", Sheekh Aways, Ibraahim Bin Cabdalle Mayal waxay wax ku qori jireen far carabi la afsoomaaliyeey, oo waxay adeegsan jireen farta carabiga. Waxaa kale oo far gaar ah soo saaray Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur oo isna far gaar ah lahaa.

Fartaas uu Cismaan Yuusuf Keenadiid soo saaray waxaa la yidhaahdaa Cusmaaniya.

Sidoo kale fiiri
Sheekh Yuusuf Al Kawnayn
Sheekh Aways
Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur
Farta Cismaaniya

Tixraac

Bulsho
Shaqsiyadaad
Soomaalidii hore
Nancy

Nancy waa magaalo ku taala dalka Faransiiska.waxa aykatirsantahay Gobolka Lorraine dadka kunool waxa ay gaadhayaan ilaa 410 kun oo qof Taariikhda magaaladu waa mid aad u fog waxa ay kusimantahy 800 sano kahor Dhalashaddii Nabi Ciise C.S

Booqo
 Office de tourisme de Nancy

Magaalooyinka Faransiiska
1991

1990 - 1991 - 1992

sanadkani waxa uu ku bilawday maalin salaasa ah.sanadkan kalandarka chineseka waxa loo yaqaan sanadkii laxda.
    
Maxamad bashiir



Dhacdooyin

Janaayo (January)

 Janaayo 12:- Ururka Qaramada Midoobay ayaa ogolaaday in la xoreeyo dalka Kuwayd iyada oo la adeegsanayo awood milatari.
 Janaayo 15:-
 Waxa dhacay waqtigii ay Qaramada midoobay u qabteen ciidamada Ciraaq in ay kaga baxaan Kuwayd.
 Herald 4 ayaa noqday Boqorka Noorway
 Janaayo 26:-Madaxwaynihii Soomaaliya Maxamed Siyaad Barre ayaa ka baxay qasrigii madaxtooyada ee Villa Soomaaliya.

Febraayo (February)
 Febraayo 22:- Ciraaq ayaa ogolaatay heshiiskii xabad joojinta ahaa ee uu soo bandhigay Ruushku, laakiin waxa diiday maraykanka.

Maarso (March)
 Maarso 31:- doorashadii u horaysay ayaa ka dhacday dalka Albaaniya

Abriil (april)

Dhalashooyin

Dhimashooyin

Madaxda Aduunka

Sanad
Ciyaaraha

Ciyaaraha
en: Sports

Ciyaaruhu waa madadaallo waqtiga la isku dhaafiyo, marmarka qaarkoodna loo adeegsado in wax la isku baro. Waxay leedahay xeerar la raaco oo la isku ogyahay. Ciyaaraha qaarkood waa caam oo adduunka oo dhan baa laga adeegsadaa, waxaana ka mid ah kubaddaha kala duwan (kubadda cagta, kubbadda kolayga, kubadda shabagga, kubbadda gacanta); dabbaasha, orodka iwm. Waxaase jira ciyaaro dhaqameedyo u gaar ah bulshooyinka qaarkood.
Ciyaar soomaalida waxaa ka mid ah shaxda, layli goobalayda (leelo googabalay), riyo ka dhalista, jarta, iyo kuwo kale oo badan. Ciyaarahaas waxaa loo yaqaannaa ciyaar dhaqameedyo waxayna soomaalidu la wadaagtaa bulshooyin kale oo qaaradda afrika ka mid ah.
Dhacdooyinka layaabka leh ee ciyaaraha somalida waxaa kamid ah in uu yahay wiil soomaali ah xidiga kaso muuqday kursiga keydka inta ey dhisanthy hayada ciyaaraha ee FIFA, xiddigaan somaliga ah ayaa lagu magacaabaa ISAAQ ABDI MOHAMED oo ah xidig ciyaaro kubada gacanta sido kalana ka qeyb galaybtartano caalami ah o ey somaliya ka qeyb gashay ISAAQ mar ey noo suura gashay inan wax weydiino arrintaa ayaa waxa uu noo sheegay inuu aaad ugu faraxsanyhy recordka sido kale uu doonaayo inuu difaacan doono inta uu janis u helayo.

Ciyaaraha Dundia

 FIVB
 FIBA
 FIFA
 ICC
Muuse Galaal

Muuse Xaaji Ismaaciil oo dadka badankiisu u yaqanaan “Muuse Galaal” waxuu ku dhashay degmada Cayn ee gobolka Togdheer muddo aan sugnayn oo lagu qiyaasay ilaa 1920kii. Muuse Ismaaciil, alle ha naxariistee, wuxuu 1980kii ku geeriyoodey gegida dayuuradaha ee magaalada Jidda ee dalka Sucuudi Areebiya, isaga oo loo wado dalka Talyaaniga si loogu soo daweeyo. Wuxuu ahaa qoraa, aqoonyahan, abwaan iyo oday aad ugu xeel dheer dhaqanka soomaalida.

Abwaanada Soomaaliya
Abwaanada Soomaaliya
Layli goobalay

LAYLI GOOBALAY (Leelo Goobalay, Laylo Goobalay) waa ciyaar dhaqameed kasoo jeedda bahda ciyaaraha ah ee la isku yidhaahdo Manqala. Manqala waa eray carabi ah oo macnihiisu yahay tirin. Reer galbeedku waxa kale oo ay u yaqaaniin bahdan ciyaaraha ah “Count & Capture Games” amase “Ciyaaraha tiri oo tudhsii”. Marmarka qaarkoodna waxaa lagu naanaysaa “African National Game” amase “Ciyaar Qarameedka Afrika.” Magacan danbe ee hanka wayn waxa ay ciyaaraha noocan ahi ku mutaysateen ku baahsanaanta ay ku baahsanyihiin bulshada Africa oo dhan iyo dadka asalkoodu kasoo jeedo Afrika.

Tixraac 
 Makiinad iswadda oo caiyaarta Layli Goobalay, Jama Musse Jama, Dhaxalreeb I, 2005

Dhaqanka Soomaalida
Mustaxiil

Mustaxiil Waa magaalo ku taalla xadka Soomaaliya iyo Itoobiya, oo ka mid ah magaalooyinka ugu da'da weyn ee ay Soomaalidu dagto. Waxaa magaaladaasi ay 90km u jirtaa magaalada Beledweyne oo dhanka Soomaaliya ah.
magalada mustaxiil waxaa hoos timaado tuuloyin faradan.
waa magaalo aad u qeyrat badan waxaa dhexmaro Webiga shabeelle.
magalada waxaa dago qabiilada sida jidlaha, jijeelaha, reer shabellaha,Xawaadlaha iyo habargidirta Magaalada Mustaxiil oo aan aad uga fogayn Feer-Feer ama u dhaxaysa Magaalada Qalaafe iyo Feer-Feer. Sidoo kale Mustaxiil waxay ka tirsan tahay Gobalka Godey, waana magaalo nasiib u yeelatay inuu maro Webiga dheer ee Shabeelle. Juquraafi ahaan waxay dhacaysaa Koonfur-Bari markii aad joogto Godey ama Qalaafe.

Waxaa kalo magaalada mara jid cadaha weyn ee Jayga ah ee magaalooyinka deegaanka intooda badan dhex mara, sida aad wadada jayga u hayso waxaad gaadhi buundada quruxda badan ee sida fiican loo dhisay, isla markaasna waxaad hoos ugu fooraar sani Magaalaaa qadiimka ah ee Mustaxiil oo qiyaatee caasimada Ogaadeeniya (Godey) ujirta 180km kana xigta dhinaca Koonfur-Bari aadna uguma soo fogo xuduudka soomaaliya oo dadka ganacsatada ah dhaqdhaqaaqoodu inta badan ku xiran yahay.

Magaaalada Mustaxiil ayaa dadkeedu beeraley iyo xoolo dhaqato yihiin intooda badan, sida magaaloyinka kale ee webiga shabeelle maro waxay leedahay dhul beereed aad u wacan oo haddii si fiican loo maal geliyo dabooli lahaa baahi badan oo hadda kajirta deegaanka maagalada hoos yimaada. 

Hase yeeshee ganacsiga kajira magaalada Mustaxiil ayaan ahaayn sida degmooyinka kale aad buuna uga hooseeyaa marka loo fiiriyo Qalaafe oo kaga horeeysa adeega bulshada iyo dhaqdhaqaaqa ganacsigaba. Laakiin degmadu waxay leedahay oo si buuxdana uga shaqeeya xafiisyadii dawladda ee heer degmo oo qayb kastaba leh, sidoo kalena waxay leedahay Schoollo, Xarun caafimaad, Saldhig Boolis, Isgaarsiin casri ah iyo quwad koronto oo shaqeysa lix saacadood.

Magaalada Mustaxiil ayaa waxaa kala qaybiya webiga waxayna leedahay buundo la isaga gudbo oo ay isaga kala gooshaan dadweynaha kunool labada dhinac ee magaalada. Inta badan xiliga roobabka badan ay da,aan waxaa magaalada kusoo fataha webiga oo inta badangodoon kadhiga dadweynaha kudhaqan magaalada.

Magaalada Mustaxiil waxay xuduud la leedahay Feer-Feer, Qalaafe iyo xaduudka Soomaaliya. Dhinaca jidadka waxaa soogasha sadex wado oo kakala yimaada dhinaca Godey/Qalaafe, dhinaca feer-feer iyo dhinaca farlibaax Soomaaliya. Waxay magaaladu caan ku tahay buurta dheer ee (Burdheedi.

Qore:ibraahim cabdi shabeel

Itoobiya
Soomaaliya
Dadka Benaadiriga

Reer Benaadir (, ), sidoo kale loo yaqaano Reer Xamar waa bulsho ka mid ah dadka Soomaalida kuwaasi oo ku dhaqan magaalada Muqdisho, meelo badan oo ka mid ah gobolka Banaadir ee wadanka Soomaaliya.

Hordhac
Dadka Soomaalidu waa kuwa ugu badan ee ku dhaqan wadanka Soomaaliya; ayadoo lagu qiyaasay ilaa 85% oo bulshada ahi ineey tahay Soomaali sax ah, halka inta kale ka soo jeedaan meelo kale oo caalamka ah. 

Intaasi marka laga yimaado Soomaalidu waxay isku qeybisaa reero iyo qabiilo kuwaasi oo guud ahaan ah 4 beelood.

Bulshada Soomaaliga

Bulshada Soomaaliya waa mashruuc xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan beelaha, reeraha, luuqadaha, tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.

Dadka Soomaalida
Dadka Soomaalid waa bulsho ku dhaqan Geeska Afrika; gaar ahaan wadanka Soomaaliya, Jabuuti, deegaano ka tirsan wadanka Itoobiya, deegaano ka mid ah wadanka Kenya iyo meelo badan oo caalamka ah. Dadka Soomaalida ah waxay ka mid yihiin kooxaha Bulshada Soomaaliya; waana dadka ugu badan bulshada ku nool wadanka Soomaaliya.
Intaas waxaa dheer, dadka Soomaalidu waxay ku hadlaan Af-Soomaali oo kamid ah luqadaha Kushitiga Faraceeda Afro Aasiya.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: Talyaani Oo haystay Koofurta Soomaaliya; Ingriiska oo haystay Waqooyiga Soomaaliya (Somaliland); Faransiiska oo haystay Xeebta Soomaaliya (Jabuuti); Itoobiya iyo Ingiriiska oo haystay Soomaali Galbeed (Soomaali galbeed); iyo Kenyaoo haystay deegaanka NFD.

Sidoo kale fiiri
Bulshada Soomaaliya
Dadka Soomaalida

Tixraac

Soomaaliya
Dadka Soomaaliga
Sanad

Sanad () waa waqtiga u dhaxeeyo wareega uu Dhulka ku wareego Qoraxda. Haddii la'sii balaariyo, waxaa lagu qeexikaraa dhamaan koonanka kale: tusaale ahaan "Sanadka Maars" waa waqtiga uu Maars ku wareego xudduntiisa (orbit). Sanadka dhulka aan ku noolnahay waa 12 bilood, waana 365 maalmood 4 tii sano mar ayuu noqdaa 366 maalmood. Hijri ahaan waxaa la isticmaalaa Bisha (Dayaxa) waana 354 maalin.
 Sanadka Soomaalidawaa 12 bil oo kala ah 
Soon
Soon fur
Sidataal
Carafo
Zako
Safar
Mowliid
Maalmodoone
Bandambe
Boqolsoon
Waabariis
Shacbaan

Sido Kale fiiri
 Waqtiga Bariga Afrika
Maalin

Maalin () waa cabir ka mid ah halbeega wakhtiga oo ah wakhtiga ileyska
 qoraxdu dul joogo oogada sare ee Dhulka. 

Sidoo kale marka la fiirinayo kalandarka maalmaha Maalin waxaa loo yaqaanaa 24 saacadood taas oo lagu xisaabinayo wakhtiga habeenkii. 

Kalandarka Islaamka maalintiisa waxay bilaabataa Qorax soo bax iyada oona dhamaata marka ay qoraxdu dhacdo, dhanka sanadka miilladigana maalinta ay isbedesho habeen barkii.

Sidoo kale eeg 
 Dharaar
 Galab
 Habeen
 Saq Dhexe
 Barqo
 Aroor

Tixraac 

Halbeeg
Wakhti
Kalandar
Eratareya

Eretereya waa dal ku yaala Baxsinta Afrika derisna la'ah dawladaha Itoobiya, Jabuuti iyo Suudaan.

Erataria waa dal ku yaala bariga afrika gaar ahan badda cas ila Gacanka Cadmeed aagga loo yaqaan baabulmandab dalkaas waxaa horay uga tirsanaan jiray dawlada federaalka ee Itoobiya waxa uuna ka go'day sanadkii 1991, dalka Eratariya waxa hada waxaa ka taliya madaxweyne Isaias Afewerki.

Dalka eratiya wuxuu xuduud la wadaagaa Wadamada Jabuuti Dhinaca koonfurbari, Itoobiya dhinaca koonfureed suudaan iyo badda cas, dalka erataria waa dal sabool ah hadana intii kadanbaysay sanadihii 1991 ayuu soo gaaray horumar weyn oo lataaban karo.

Xubin

 Midowga Afrika_*

Jaamacada Carabta_*

 Qaramada Midoobay_*

Waddnmaha degaan Eritera
 	5 068 831+
[].!!`?[].!!`? 
 50+[]. 
  1000++:

200++. 

[].

Siyaasadda 

Doorashaddii ugu horeysay oo ka dhacday Ereteriya sanadka markuu ahaa 1991kii, shacabka ereteriya waxeey doorteen xornimo 99.8%, ayada markaas dagaalo xun dhaxmaray itoobiya iyo ereteriya, oo halkaas ku dhinteen dad aad u badan.
Siyaasadda Ereteriya waa mid ku dhisan hab nabadeed taasoo ah dad jecel midnimada soomaaliya waloow lagu eedeeyey in ay taageeri jirtay kooxihii ka horjeeday joogitaanka Itoobiya kadib markii ay qabsatay Soomaaliya 2006 waxaa la sheegay in ay joogeen ciidamo ereteriya udhashay oo gaaraya 2000 askari taasoo beenoowday markii dambe, si kastaba ha aheetee waxaa iska hor yimid siyaasaddii Itoobiya ee ahayd kala qaybinta Soomaaliya iyo tii ereteya taasoo kentay markii dambe in golaha amaanku uu cunaqabayn saaro dalkaan.

Eratareya waxay ku adkaysanaysaa inay ixtiraamto heerarka caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha. Hay'adaha waaweyn ee xuquuqda aadanaha ayaa cambaareeyay ku tumashada xuquuqda aasaasiga ah waxayna sii wadaan inay ku boorriyaan Eratareya inay saxdo xaaladda.

Link 
 
 Vergleich Strom Anbieter

Wadamada Afrika
Finland

{{Dalalka                        
|native_name                   = 'Jamhuuriyada FinlandRepubliken Finland
|conventional_long_name        = Suomen tasavalta
|common_name                   = Finland
|qaaradda                      = Yurub
|sawir_calan                   = Flag of Finland.svg                
|sawir_qaran                   = Coat of arms of Finland.svg
|image_map                     = EU-Finland.svg
|astaan_calan                  = Calanka Finland
|Heesta Calanka                = 
|caasimadda                    = Helsinki
|luuqadaha                     = Finnishka, Iswiidhan
|caasimada                     = Helsinki            
|Dawladda                      = Jamhuuriyad
|darajo_hogaamiye1             = [[[Madaxwayne]]                  
|darajo_hogaamiye2             = madaxwayne kuxigeen 
|magac_hogaamiye1              = Sauli Niinistö 
|magac_hogaamiye2              = Juha Sipilä 
|sovereignty_type              = Ka xoroobey|sovereignty_note              = Gumeystihii Iswiidhan
|established_event1            = Taariikhda
|established_date1             =29 march, 1809 
|area                          = 338,424
|areami²                       = 130,558
|biyo                          = 9.4
|population_estimate           =5,509,717
|population_estimate_year      = 2017
|lacagta                       = Euro 
|Magaca internetka             = .fi 4
|wakhti                        = EET
|furaha_debedda		       = 358
|furaha internetka             = .So
|furaha telefonka              = 358
}}

Dalka Finland (Suomi, Suomen tasavalta''') wuxuu ku yaalaa qaarada Yurub waxaana dhinaca dhulka daris la'ah Dawladdaha Ruushka, Iswiidhan iyo Norwey. 
Finland dadweynaha ku nool waa 5.1 malyan. Sanadka 1999 billowgiisii Finland waxaa si rasmi ah ugu noolaa 85 000 oo ajaanib ah. 93 % afka hooyo ee dadweynuhu waa luqadda finishka iyo 5 % oo ku hadasha afka iswiidhishka. Finland waxaa kaloo looga hadlaa luqadaha ruushka, ingiriiska, istoniyaanka, soomaaliga, jarmalka, carabiga iyo afaf kaloo badan. Finland waxaa loo qeybiyay shan gobol iyo 452 magaalo.

Qiyaastii 86 % dadka finishka ah waxay katirsan yihiin kaniisada luteriyaanka. Ortodhokiska ama dadka asal-raaca ah ee diinta sideytahay ugu dhagan waa in kabada boqilkiiba hal iyo intaan diinba aan heysan oo gaaraya 12,3 %.

Bedka Finland ey ku fadhiso 68 % waa hawd ama duur, 10 % biyo, 6 % waa dhul beereed. Qaar badan oo finishka kamid ah waxay sidii cadada ahaan jirtayba ka shaqeeyaan warshadaha farsameeya waxyaabaha laga sameeyo geedaha iyo birta. Weli qaarbadan oo kamid ah shaqooyinka cusub ee soobaxa waxaa laga helaa shirkadaha kashaqeeya cilmig farsamada iyo wax -soosaarka ama tig-nolooyida iyo xirfadaha kala duwan ee adeega.

Xubin
Qaramada Midoobay
 Finland

Waddanamha degaan finland
  5000+:

  200+:
  100+:

  5000+:
  1000+:

   4000+:
  2000++

Magaaloyinka waaweyn 

 Helsinki 1 562 570 + Espoo 232 634 + Vantaa 189 442 = "Metro-Helsinki", waa sedex magaalo oo deris ah waxaana ku nool dad dhan ilaa iyo 2 (labo) malyan.
 Tampere 206 171
 Turku 174 906
 Oulu 130 105
 Lahti 100 049
 Kuopio 90 812
 Jyväskylä 84 482
 Rovaniemi 57 835

 Veli Paloheimo
Software

Software (; ) waa barnaamijyo dhowr ah oo si wada jir ah u maamula sidoo kale haga aalada Kumbuyuutarka si uu u qabto shaqo cayiman (kooban) ama mid badan oo isku dhafan asaga oo iskiis isku maamulaya ama qof (dad) u soo werinaya. Softwareka oo luuqada Af Soomaaliga lagu yidhaahdo Barnaamij wuxuu ka kooban yahay qorsheyaal (programs), bots, madbacado wax lagu keeydiyo iyo dhamaan qorshayaasha la xidhiidha ee howsha fududeeya.

Guud ahaan, softwareku waa barnaamijyo awood uh an siiya kumbuyuutarka inuu qabto how loo cayimey. Software waa erey ingiriis ah, hase ahaatee dalal badan oo aduunka ka mid ah ay isticmaalan. Software:ku wuxuu ka koobmaa labo qeybood ah Application Software iyo Embedded Software.

Qoraalo Kale
 Internet
 Kumbuyuutar
 Kombuyuuterka Dhabta
 Software
 Bot

Tixraac

Internet

Teknooloji
Kurów

Kurów ['kuruf] waa tuulo ku taalo koonfur-bari ee dalka Boland, waxay u dhaxaysaa Puławy iyo Lublin, banka wabiga Kurówka. Waana xarunta maamulka gmina. Waxaa degenaa dad tiradoodu dhantahay 2811 oo qofood (sanadkii 2005).

Mudadii u dhaxaysay 1431 iyo 1442 tuulada waxay haysatay darajo magaalo, waxayna xarunta ganacsiga raashiinka u noqotay nawaaxigeeda.

Boland
Bogga Hore

 

{| width="100%" cellspacing="2" style="clear: both;"
| colspan="2" |
|-
| style="vertical-align: top;" |

ar:
en:
de:
fr:
it:
nl:
es:
ru:
pl:
ja:
sv:
pt:
zh:
vi:
uk:
ca:
no:
fi:
fa:
cs:
hu:
ko:
ro:
id:
tr:
kk:
ms:
sk:
sr:
ceb:
eo:
da:
lt:
eu:
bg:
he:
sl:
hr:
vo:
war:
et:

Bogga Hore
Bluetooth

Bluetooth waa hab ay labo shey oo elektoorig ku shaqeeyaa ay kuwada xidhiidhi karaan iyadoon wax xadhig ah leykugu xidhin (English: Wireless).

Meelaha loo siticmaalo 
 Isku xirka 2 telefoon : si laysku weydaarsado adareesyada, heeso,sawiro iwm.
 Baabuur ka: Sidaad u hadli laheyd adoon gacanta isticmaaleyn (Hand free)
 Computer ka: Sidii heeso, telefoonno, adareesyo, iwm iskaga kala gudbin lahey.
 Iyo meelo kale oo badan

Taariikh 

Taariikhda BlueTooth waxey bilaabatey tariqdu markey aheyd 1994, ay shirkadda Ericsson ayaa ku taqarustay iney hesho hab ay isku wadda xiriiriso telefoonadda gacanta. Ujeedada Ericsson waxey aheyd iney ka kaaftoomaan Fiiloyinka badan oo isku xira computerka iyo telefoonka gacanta, telefoonka dhegaha la surto (headphone), iwm.

Cilmiga 
Bluetooth ku wxuu ku shaqeeyaa mowjadaha 2.45GHz. Labada shey oo leyku xidheyna waa iney isku jiraan 1 ilaa 10 mitir.

Teknooloji
Den Haag

Den Haag (English:The Hague, Nederlands:Den Haag ama 's-Gravenhage) waa magaalo madaxda dalka Nederland. Waxeyna ku taal gobolka koofurta Holland (Zuid-Holland ). dadka ku nool waxaa lagu qiyaasey ilaa 474.680 qof (1dii bishii kowaad ee 2007, CBS). Magaaladan waxaa degan Dawladda iyo Boqortooyada, boqoradda wadankuna waxey ku nooshahey magaaladdan.

Nederland
Magaalo

Magalo waa meel dad badani degenyihiin oo xarun u ah deegaanada ka agdhow eemarkaa raacsan. Magaalo inta dhexe, waxaa ku yaala ganacsiyaal iyo dhaqaalo kale.

Magaalo Waa Deegaan Rasmi ah oo leh Dhismayaal Ma Guurto ah oo Lehna Adeegyo Bulsho oo Aasaasiya Sida Dugsiyo Waxbarasho, Iyo Goobo Caafimaad

Magaalo waa dhul ama deegaan balaaran, dhisan oo dadyoow badan si joogto ah ugu noolyahay, Laga heleyo adeegyada bulshada. waxaana ka soo horjeedo Baadiyo, Magaalada waxeey leedahay Nidaam guud sida kireynta guryaha, Gaadiidka dadweynaha iyo dhismooyin dhaadheer.

Magaalooyin
Juqraafi
Suudaan

Jamhuuriyada Suudaan ee Carabta waxa la bedely magaicii hore ee suudaan kadib markii Koonfur Suudaan ay ka goday waqoogiyiga Suudaan, wadankani waxa uu ku yaalaa Woqooyiga Afrika. Waxaa soo gumeestay gumeestihii ingriiska. Wadanka Suudaan mar waxa uu ahaa wadanka ugu ween afrika, waxoona xuduud la leyahay wadamada Masar, Libiya, Tchad, Itoobiya, Eratareya. Wadanka Suudaan waxoo kala go'ay taariikhda marka ee ahayd 9 Luuliyo 2011. Suudaan waxee markeeda hore xornimo ka heshay gumeestihii ingriiska sanadka marka oo ahaa 1956dii, isla markaas neh wadanka waxoo ku biiray QM,waxaana xukumada qaaday xukumad militari ah oo markaa rabtay in ee wadanka ku xukunto diinta islaamka. Sanadka marka oo ahaa 1972dii ilaa 1982 Suudaan waxaa ka socday dagaalka aduunka ugu foosha xun oona ugu dheer qaarada Afrika. Dagaalkaas waxoo u dhaxeeyay waqooyiga Suudaan, oo ah meesha ee caasimada ku taalo, oona ah meesha ugu badan muslimiinta iyo Koonfurta suudaan oo ah meesha karishtaanka ugu badan oona leh saliid. Wabada qeebood waxee hishiis rasmi ah kala gaareen, taariikhda markii ay aheyd 9ka Janaayo 2005.

Taariikh 
Suudaan waxee ka midtahay wadamada ugu horeeyay oo islaamka soo maray, gaar ahaan dhinaca saxaarada ee waqooyiga Suudaan. wadanka waxaa soo galay Ajanabi carab ah, isla markaas neh ee ka midnoqdeen dadkii horay u degenaa jiray Suudaan, waxeena diinta ku sii faafiyeen ilaa koonfurta Suudaan.

Un Tiroka- 506

Boqolkiiba IMF
0.04%

Xubin

Bankiga Aduunka** `

Midowga Afrika * *`

Jaamacada Carabta * *

Qaramada Midoobay* * `

Ururka Caafimaadka Aduunka*`

Ururka Iskaashiga Islaamka*`

Waddnmaha deggaan Sudan
 45,000,000+[].

  100,000+[].

  100+

  200+:
[].

  100++

 : P.R.China:500+;
[].

Waqtigii Gumeesiga 
Sanadka marka oo ahaa 1820 ilaa 1822dii, dhul ka mid ah Suudaan waxaa qabsaday wadanka Masar, isla markaas neh waxaa la sameeyay magaalada Khartuum. Sanadka marka oo ahaa 1881dii, waxaa dhashtay Maleeshiyada Mahdi, kuwaas oo ka soo horeejaday ama eediidanaayeen gumeestiyaashii masar iyo ingriiska. Maleeshiyadaas waxee sameesatay wadan u gooni ah, isla markaas neh waxee caasimad kadhigteen magaalada Omdurman. Wadankaas waxoo jiray ilaa 1898dii, isla markaas neh waxaa qabsaday gumeestihii ingriiska oo ku guulestay dagaaladii ee kula jireen.

Dhaqaale 
Suudaan dhaqaaleheeda kor ayoo u socdaa ayada oo la ganacsato wadamada shiinaha, jabaan, sacuudi carabiya, imaaradaka carabta iyo masar. Suudaan waxee soo saartaa saliid oo laga keeno koonfurta suudaan iyo shidaal. Dahab iyo waxyaabo badan neh wee sameesaa, lacagta ee suudaan hesho 100kiiba 50 waxee ku baxdaa militari.

Shacabka 
Suudaan waa wadan oo ajnabi aad u badan ku nool. waxaa lagu hadlaa luqado gaareeso ilaa 110 luqadood, dadka waxaa loo kala qeebiyay waqooyi oo ah meesha ee carabta iyo Nubianka degentahay iyo dhaxbartanka ilaa koonfurta neh waa dad wada ajnabi ah oo aad u kala duwan.

Sido Kale fiiri
 Masar
 Itoobiya
 Sacuudi Carabiya
 Inqilaabkii ka dhacay Suudaan (2021)
Tansaaniya

Eeg ee Swahili Wikipedia

Midowga Jamuuriyadda Tansaaniya (English: United Republic of Tanzania) waa dal madax banaan oo ku yaal bariga Afrika. Tansaaniya waxey xuduud la wadaagtaa wadamada Kenya, Ugaandha, Burundi, Ruwanda, Saambiya, Musaanbiiq, Malaawi iyo Saa'iir. Tansaaniya waa labo wadan oo isku tagey. Magacana waxaa laga keeney sadexda xaraf ee ugu horeeya wadan walba (English: Tanganyika en Zanzibar). Magaalo madaxda Tansaaniya waa Dar es Salaam

Xubin

 Midowga Afrika

Qaramada Midoobay

Waddamaha le Deggan Tanzania

  20,000+

  20,000+

  400,000++:

  20,000+
  100,000+

Tixraacyada 

Dawladdaha Afrika
Wadamada Afrika
Burundi

Burundi waa wadan ku yaalla bartamaha qaarada Afrika, caasimadiisu waa Bujumbura, waa dowlad dhexda ku jirta badna aan lahayn, waxay ka mid tahay wadamada ku yaal Gobolka harooyinka waaweyn, woqooyi waxaa ka xiga Ruwanda, koonfur iyo bari Tansaaniya galbeedna waxaa ka xiga Kongo Za'iir.
Burundi (/ bərʊndi, -rʌn- /), si rasmi ah Jamhuuriyadda Burundi (Kirundi): Burundi, oo ku yaal gobolka Woqooyiga Ameerika ee Bariga Afrika, waxay xuduud ka dhigtay Rwanda waqooyiga, Tansaaniya dhinaca bariga iyo koonfurta, iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo oo galbeed ah. Waxaa sidoo kale loo tixgeliyaa qayb ka mid ah Bartamaha Afrika. Magaalada Burundi waa Bujumbura. Xuduudaha koonfur galbeed waxay ku dhow yihiin Lake Tanganyika.

Dadka reer Twa, Hutu iyo Tutsi waxay ku noolaayeen Burundi ugu yaraan 500 sano. Muddo ka badan 200 oo sano, Burundi waxay ahayd boqortooyo madaxbannaan, ilaa bilowgii qarnigii 20aad, markii Jarmalku gumaysteen gobolka. Ka dib markii dagaalkii koowaad ee aduunka iyo guul darradii Jarmalka, waxay ka soo gashay dhulka Belgium. Labada Jarmal iyo Beljimka ayaa waxay Burundi iyo Rwanda ka dhigeen Gobollo-Urundi. Inkastoo ay jiraan khaldad caan ah, Burundi iyo Rwanda marnaba ma aheyn kuwo ku salaysan caadada ilaa wakhtiga gumeysiga Yurub.

Burundi is divided into eighteen provinces, each named after their respective capital with the exception of Bujumbura Rural. The newest province, Rumonge, was created on 26 March 2015 from five communes previously belonging to the provinces of Bujumbura Rural and Bururi.

Burundi waxay xorowday 1962-dii, markii hore waxay lahayd boqortooyo, laakiin dilal isdaba-joog ah, rabshado iyo cimilada guud ee xasilooni-darrada gobolka ayaa ka dhalatay dhisitaanka Jamhuuriyadda iyo hal xisbi qaran 1966. Noocyada qowmiyadaha iyo ugu dambeyntii laba dagaallo sokeeye iyo xasuuqii 1970-yadii iyo mar kale 1990-yadii waxay ka baxeen waddanka horumaray iyo dadkeeduna waa mid ka mid ah kuwa ugu faqiirsan aduunka. 2015 ayaa goob joog u ahaa tartan siyaasadeed oo weyn sida Madaxweynaha Pierre Nkurunziza uu doorbiday inuu ku ordo muddo seddexaad ah, isku day afgambi iyo doorashadii baarlamaanka iyo doorashadii madaxtooyada ayaa si weyn loo dhaleeceeyay xubnaha beesha caalamka.

Nidaamka siyaasadeed ee Burundi waa mid ka mid ah madax-bannaanida Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee fadhigeedu yahay dowlad-goboleedyo badan. Madaxweynaha Burundi waa madaxa dawladda iyo madaxa dawladda. Burundi waxaa haatan ku jira 21 kooxood oo diiwaan gashan. [16] 13kii Maarso 1992, hogaamiyaha taliska taliska ee Pierre Buyoya Pierre Buyoya ayaa aasaasay dastuur, [17] taas oo bixisay geeddi-socod siyaasadeed oo dhinacyo badan ah iyo tartanka xisbiyada kala duwan. Lix sano ka dib, 6dii Juun 1998-kii, dastuurka ayaa la beddelay, ballaadhinta kuraasta Baarlamaanka Qaranka iyo sameynta qodobbo ku-xigeen laba madaxweyne. Sababtoo ah Heshiiskii Arusha, Burundi waxa ay hirgalisay dowlad ku meel-gaar ah 2000-kii. [19] Bishii Oktoobar 2016, 

script error african flag brunai*
Wadamada Afrika
Ruwanda

Ruwanda (; ) (loogu dhawaaqo:  ama ) sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Ruwaanda (Af-Ruwaandis: Repubulika y'u Rwanda) waa dowlad boqortooyo oo ku taala Bariga Afrika iyo Badhtamaha Afrika taasi oo lagu tilmaamo mid ka mid ah dowlada ugu baaxada yar qaarada Afrika.

Dadku waa yaryar oo inta badan dhulka miyiga ah, oo leh cufnaanta ugu sareysa Afrika. Rwandansan waxaa laga soo qaatay kaliya hal dhaqameed iyo luqad, Banyarwanda, inkastoo kooxdan dhexdeeda waxaa jira saddex kooxood: Hutu, Tutsi iyo Twa. Twa waa dadka keynta ah ee keynta ka soo degay dadka Ruwanda ee ugu horreeya. Aqoonyahanadu waxay ku khilaafaan asalka iyo kala duwanaanshaha Hutu iyo Tutsi; Qaar ka mid ah ayaa aaminsan in khilaafaadka laga soocay kuwii hore ee bulshada dhexdeeda, halka qaar kalena ay aaminsan yihiin in Hutu iyo Tutsi ay si gaar ah ugu soo galeen dalka, iyo meelo kala duwan. Masiixiyaddu waa diinta weyn ee dalka; luuqadda asaasiga ah waa Kinyarwanda, oo ay ku hadlaan Rwanda badankood, Ingiriis iyo Faransiis oo u adeega luqadaha rasmiga ah. Rwanda waxay leedahay nidaam madax-banaan oo dowladeed. Madaxweynuhu waa Paul Kagame oo ka tirsan Rwanda Waddanka Rwanda (RPF), oo la wareegay sannadkii 2000. Rwanda ayaa maanta ku jira musuqmaas hooseeya marka loo barbar-dhigo dalalka deriska ah, inkastoo ururada xuquuqda aadanaha ay ka digayaan kooxaha mucaaradka, cabsigelinta iyo xadaynta xorriyadda hadalka. Waddanku waxaa xukumay heer siyaasi ah oo maamul ah tan iyo wakhtigii loo qabtay; waxaa jira shan gobol oo ay xuduud u yihiin xuduudaha 2006-da. Rwanda waa mid ka mid ah laba dal oo keliya oo leh haween badhkiis oo baarlamaanka qaranka ah.
 Xasuuqa Rwanda

Xoogsatada Hunter waxay degeen xuduudaha dhagaxda iyo da'da birta, kadibna ay raaceen dadka Bantu. Dadku waxay markii hore ku biireen qabaa'il iyo ka dibna boqortooyo. Boqortooyada Rwanda waxay ka talaabsatay qarnigii tobnaad ee tobnaad, iyada oo boqorradii Tutsi ay ku guulaysteen ciidammo kale, awoodda dhexe iyo dib-u-sameynta siyaasadaha anti-Hutu. Jarmalku wuxuu Rwanda ku dhuftay 1884 isagoo qayb ka ahaa Jarmalka Bariga Afrika, oo ay ku xigto Belaruus, kaas oo ku soo dhacay 1916 intii lagu jiray Dagaalkii Dunida I. Labada waddan ee Yurub waxay xukumeen boqorradii waxayna ku sii dareen siyaasad pro-Tutsi. Dadka reer Hutu waxa ay ku kaceen 1959. Waxay laayeen dad badan oo la yiraahdo Tutsi waxayna ugu dambeyntii dhisteen dawlad madax-bannaan oo madaxbannaan 1962-dii. Kadib markii uu xornimada militeri, madaxweyne Juvenal Habyarimana wuxuu dhistay hal kali-talis oo kali ah Rwanda, waxaana la xukumay 21 sano ee soo socota. Khilaafka bulshada Rwanda ayaa bilaabay dagaal sokeeye 1990-kii. Xiisad dhaqameed ayaa ka dhex abuuray xasuuqii 1994-kii, kaas oo ay kooxaha Hutu (Hutu) ku dileen qiyaastii 500,000 ilaa 1.3 milyan Tutsi iyo dhexdhexaad ah Hutu. RPF waxay ku dhamaatay xasuuqii guusha militariga.

Xubin
 Midowga Afrika
 EAC

 Tragedy in Rwanda​—Who Is Responsible?

w:en:Lake Kivu

Dawladdaha Afrika
Wadamada Afrika
Saambiya

Saambiya ama Zaambiya, waa wadan oo kutaalo qaarada ee Afrika. Caasimada dalka Saambiya waa magaalada Lusaka.

Zambia (/ zæmbiə /), si rasmi ah Jamhuuriyadda Zambia, waa waddan aan la aqoon oo ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Afrika, [8] (inkasta oo ilaha qaarkood ay doorbidaan inay ka fiirsadaan qayb ka mid ah gobolka Bariga Afrika [9]) Congo, waqooyiga, Tansaaniya ilaa waqooyi-bari, Malawi oo ku yaalla bariga, Mozambique, Zimbabwe, Botswana iyo Namibiya, koonfurta, iyo Angola oo galbeed ah. Magaalada caasimadda waa Lusaka, qaybta koonfur-dhexe ee Zambia. Dadku waxay badanaa ku badan yihiin Lusaka ee koonfurta iyo gobolka Copperbelt ee waqooyi-galbeed, xarumaha dhaqaalaha ee dalka.
Asal ahaantii degganaa dadwaynaha ku nool Tibaaxta, gobolku waxa saameeyay ballaarinta Bantu qarnigii saddex iyo tobnaad. Ka dib markii ay soo booqatay baarayaashii Yurub ee qarnigii siddeedaad, gobolku wuxuu noqday xuduudaha Ingiriiska ee Barotziland-Waqooyi-galbeedka Rhodesia iyo waqooyi bari Rhodesiya dhammaadkii qarnigii sagaalaad. Kuwani waxay ku biireen 1911 si ay u sameeyaan Waqooyiga Rhodesia. Inta badan wakhtiga gumeysiga, Zambia waxaa maamula maamul loo magacaabay London iyadoo la talinta shirkadda British South Africa.
24kii Oktoobar 1964, Zambia waxay ka madax banaaneyd Boqortooyada Ingiriiska, waxaana ra'iisul-wasaare Kenneth Kaunda noqday madaxwaynihii hore. Kauba oo ah xisbiga mucaaradka ah ee Qaranka ee Qaramada Midoobay (UNIP) ayaa kor u qaaday awooddii laga soo bilaabo 1964 ilaa 1991. Kaunda ayaa kaalin muhiim ah ka qaatay dibloomaasiyadda gobolka, oo si dhow ula shaqeyneysa Maraykanka si loo helo xalka dhibaatooyinka isku dhacyada ee Rhodesia (Zimbabwe), Angola, iyo Namibiya. ] Laga soo bilaabo 1972-kii illaa 1991kii Zambia waxay ahayd hal waddan oo UNIP ka ah iyada oo xisbiyada siyaasadeed ee keli ah ay hoos u dhigeen "One Zambia, One Nation". Kaunda waxaa ku guuleystay Frederick Chiluba oo ka tirsan dhaqdhaqaaqa dimuquraadiga ah ee dimoqraadiyadda ee dhinacyada kala duwan ee dimoqraadiga ah 1991-kii, isagoo bilowday mudo kobcin bulsho-dhaqaale iyo baahinta xukunka dawladda. Levy Mwanawasa, oo ah beddelkii Chiluba ee la doortay, wuxuu ku hogaamiyay Zambia bishii Janaayo 2002 illaa uu geeriyooday bishii August 2008, waxaana lagu darsaday ololayaal lagu yareeyo musuqmaasuqa iyo kordhinta heerka nolosha. Ka dib markii Mwanawasa geeriyooday, Rupiah Banda ayaa loo doortay madaxweyne ka hor inta aan la dooran madaxweyne 2008-dii. Xafiiska oo muddo 3 sano ah haystay, Banda ayaa hoos u dhacay markii uu guuldaradii ka soo gaartay doorashadii 2011-kii ee hogaamiyaha xisbiga Waddaniga ah ee Michael Sata. Sata ayaa geeriyootay 28 October 2014, madaxweynaha labaad ee Zambia inuu ku dhinto xafiiska. [11] Guy Scott wuxuu si kooban u adeegsaday madaxweyne ku-meel-gaar ah illaa doorashooyin cusub la qabtay 20-kii Janaayo 2015, [12] kaas oo Edgar Lungu loo doortay madaxweynaha lixaad.
 1.Central Zambia
 2.Copperbelt
 3.East Zambia
 4.Luapula
 5.Lusaka
 6.Muchinga
 7.Northwest Zambia
 8.North Zambia
 9.South Zambia
 10.West Zambia

Dawladdaha Afrika
Wadamada Afrika
Musanbiig

Musaanbiig ama jamhuuriyadda musanbiig (Af-Bortuqiis Republica de Moçambique) waa wadan oo ku yaalo koonfurta bari ee qaarada Afrika. Wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada kala ah Tansaaniya oo ka xiga woqooyiga,Malaawi iyo Saambiya oo ka xiga woqooyi galbeed,Simbaabwi oo ka xiga koonfur galbeed, koonfurta hoose neh waxaa ka xiga Koonfur Afrika iyo Swasiland. Wadankaan caasimadiisa waa Maputo.

Xubin
 comesa

 Midowga Afrika

 Qaramada Midoobay

Waddanmha La Degaaan Mozambique
  300+:

  400+

  2;000+:

  1000+

sido kale firii
Somali Degaanka

Dawladdaha Afrika
Wadamada Afrika
Malaawi

Malaawi waa wadan ku yaala qaarada Afrika waxa hore u gumaysan jiray ingiriiska.waxa ay gumaysiga ka madaxbanaanaatay sanadii 1964 (Hastings Kamuzu Banda).

Halka ay kutaalo 
Malaawi waxa ay kutaalaa koonfur galbeed qaarada Afrika waxaana u caasimada magaalada Lilongwe dhanka waqooyi waxa kaxiga wadanka Tansaaniya waqooyi barina waxa kaxiga Musanbiig bariga iyo koonfurna waxa kaxiga wadanka Saambiya dhinaca bari waxa kaga taala Harada malaawi malaawi waa wadan yar mana laha wax bada.

Dhulka 
Malaawi bed ahaan waxa ayleegtahay (118,5000) oo iskuwareeg ah.caasimadna waxa u ah magaalda Lilongwe.waxa wadankan qayb aad uwayn kaqaadata harada malaawi. goobta ay malaawi kutaalaa wa meel aad iyo aad u quruxbadan

Dadka 
dadka kunool malaawi waxa ay kakoobanyihiin qabiilooyin afrikaana oo kaladuwan. dadka kunool malaawi waxa laguqiyaasaa ilaa (7,878,000)oo qof dadka islaamka ah ee kunool malaawei waxa ay gaadhayaan ilaa (7,878,000)kun oo qof,dadka malaawi kunooli waa beera lay 82% beeralayda malaawi waxa ay beertaan 70% tubaako

waa wadanka ay kadhacaan xatooyada ugu calaamka police-ka dalka ayaa ka mida ku si xun uladhaqma dadka kunool

Xubin

 Midowga Afrika * *

 Qaramada Midoobay * *

 Malawi

Dawladdaha Afrika
Wadamada Afrika
Dar es Salaam

Daarusalaam (Dar es Salaam) oo ka timid Carabi: Daarusalaam Dār as-Salām, "Gurigii Nabadda"; Mzizima oo horay u ahaa caasimaddii hore iyo sidoo kale magaalada ugu badan ee ku taala Tansaaniya iyo xarun dhaqaale oo muhiim ah. ] Waxay ku taallaa xeebta Swahili, magaaladu waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu caansan adduunka.
Ilaa 1974-dii, Dar es Salaam wuxuu ka noqday caasimadda Tansaaniya, taas oo ay magaalada caasimaddu bilowdey in ay u wareejiso Dodoma, oo si rasmi ah loo dhammeeyey 1996-kii. Hase yeeshee, illaa 2017, waxay sii wadaysaa inay ahaato mid diiradda saaran xafiiska dawladda dhexe, in kasta oo tani ay tahay inta lagu guda jiro nidaamka si buuxda u dhaqaaqaya Dodoma. Intaa waxaa dheer, waa magaalooyinka ugu caansan Tansaaniya ee farshaxanka, moodada, warbaahinta, muusikada, filimka iyo telefishanka iyo xarun maaliyadeed oo hor leh, iyada oo Daarusalaam Suuqa Shirkadda (DSE) ay tahay suuqa ugu horreeya ee suuqyada suuqyada dalka. ] Magaaladu waa meesha ugu horeysa ee soo-galootiga iyo ka-baxitaanka ee dalxiisayaasha ugu badan ee booqanaya Tansaaniya, oo ay ku jiraan beeraha qaranka ee safariska iyo jasiiradaha Unguja iyo Pemba. Dar es Salaam sidoo kale waa magaalada ugu weyn ee ugu badan ee ku hadasha afka Swahili ee aduunka.

Climate
Due to close proximity to the equator and the warm Indian Ocean, the city experiences tropical climatic conditions, typified by hot and humid weather throughout much of the year. It has a tropical wet and dry climate (Köppen: Aw). Annual rainfall is approximately , and in a normal year there are two rainy seasons: "the long rains" in April and May and "the short rains" in November and December.

Maamulka Tansaaniya ee Tansaaniya (TPA, dhismaha dhismaha) iyo PSPF Pension Twin Towers labadaba labaduba waa kuwa ugu dheer Bariga iyo Bartamaha Afrika.
Waa caasimadda gobolka Dar es Salaam, oo ah mid ka mid ah 31 gobol oo Tansaaniya ka kooban oo ka kooban shan degmo: Kinondoni waqooyiga, Ilala bartamaha, Ubungo, Temeke ee koonfurta iyo Kigamboni oo ku yaal bari Kuraasini. Gobolka wuxuu lahaa dad ka kooban 4,364,541 sida tirakoobka rasmiga ah 2012. [5]: 2

Dar es Salaam Magaalo madaxda wadan Tansaaniya. Waana magaalda uguwayn wadanka tansaaniya

 Jaamacad Dar es Salaam 

Afrika