maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Transitional Metal

Transitional Metals

Marka lagu gudo jiro cilmiga Kimisteriga, Transitional Metalsku waxay leeyihiin labo macno:
 Qeexida waafaqsan (IUPAC) waxay ku sheegtay in transitional metal ay yihiin curiye kimiko kuwaas oo qolofka elektaroonadoodu aanu dhamaystirneyn ama kuwo leh atom qolofka bu'diisu leedahay elektaroono kala dhantaalan. 

 Mida labaad waa in saynisyahanadu ku sheegeen transitional metalsku yihiin bir kasta oo ku jirta guruubka d-block ee Diwaanka Curiye kuwaas oo ka bilaabma Guruubka 3aad ilaa laga gaadho Guruubka 12aad. 

Guruubka d-block tirada atomka curiyuhu waxay u dhaxeysaa 1 ilaa 10 elektaroono d ah.

Xigasho 

Kimisteri
Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Guruub

Guruub

Marka laga waramayo jadwalka miiska Diwaanka Curiye Guruubku waa guuto curiye isku astaan, dhaqan iyo calaamad ah kuwaas oo ku jira hal saf oo khaanadaha Diwaanka Curiye. 

Shaxda jadwalka Diwaanka Curiye, oo uu sameeyay saynisyahan Ruush ah Dmitri Mendeleev, waxay ka kooban yihiin 18 Guruub kuwaas oo ey ku dhex jiraan dhamaan 118 Curiye. 
Inkastoo guruubyadu ku magacaaban yihiin tirada guruubka oo u dhexaysa 1 ilaa 18 qaarkood waxay leeyihiin magacyo u gaar ah, kuwaas waxaa ka mid ah Guruubka 15aad oo lagu magacaabo Biniktojiin ama (Pnictogens), Guruubka 16aad oo ah Jaalkojiin (Chalcogens), Guruubka 17aad oo lagu naaneyso Halogens, iyo Guruubka 18aad oo loo yaqaano Neefta Gobta ama (Noble Gases). 
Waxayna kala yihiin: Guruubka 1aad (Birta Alkali), Guruubka 2aad (Birta Alkalineta Dhulka), Guruubka 3aad, Guruubka 4aad, Guruubka 5aad, Guruubka 6aad, Guruubka 7aad, Guruubka 8aad, Guruubka 9aad, Guruubka 10aad, Guruubka 11aad, Guruubka 12aad, Guruubka 13aad, Guruubka 14aad, Guruubka 15aad sidoo kale loo yaqaano Biniktojiin ama (Pnictogens), Guruubka 16aad Jaalkojiin (Chalcogens), Guruubka 17aad oo lagu naaneyso Halogens, iyo Guruubka 18aad oo loo yaqaano Neefta Gobta ama (Noble Gases). 

Tirada curiye ee ku jirta khaanadaha guruubku way kala duwan yihiin. Qaarkood waxaa ku jira 8 curiye, kuwo kale wax ku dhex jira 6 curiye, halka guruubyada qaar ay ku dhex jiraan 4 curiye oo kali ah.

Xigasho 

Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Heerka

Heerka

Qaabdhismeedka shaxda miiska lagu ururiyey curiyeyaasha ee loo yaqaano Diwaanka Curiye wuxuu leeyahay safaf khaanado u kala socdo kor iyo hoos (guruub), midig iyo bidix (heerka). 

Heerku (period) waa safafka khaanadaha ee ka bilaabma midig ilaa bidix ee miiska jadwalka curiyayaasha, kuwaas oo ah todoba saf (7) oo qeybta sare ka kooban tahay iyo labo saf oo ka hooseeya. 

Curiyayaasha ku jira saf heerka isku midka ah waxay leeyihiin cuf atomik, awood aayano (ions), iyo is-heysad elektaroono isku mid ah. Ka soo biloow midig ilaa bidix tirada gacan-atomik hoos ayay u dhacdaa. Tani waxaa keentay isku xigida borotoonada iyo elektaroonada curiye ayaa aad ugu sii dhowaanaya bu'da atomka. 

Si ka duwan guruubyada, Heerarka shaxda miiska diwaanka curiye ma lahan magacyo u gaar ah, laakiin waxaa lagu kala soocaa tiro kuwaas oo kala ah: heerka 1aad, heerka 2aad, heerka 3aad, heerka 4aad, heerka 5aad, heerka 6aad, iyo heerka 7aad. Intaas waxaa soo raaca labo saf oo ka hooseeya kuwaas oo kala ah Lanthanides iyo Actinides.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Kaadmiyaam

Kaadmiyaam (ingiriis: Cadmium) astaanta (Cd) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-sideed (48).
Curiyaha Kaadmiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 12aad ee Diwaanka Curiye. 

Curiyahan Kaadmiyaam waa bir jilicsan, oo leh midab buluug-cadaan xiga isla markaana leh astaamo dhaqan aad ugu dhow biraha kale eey isku guruubka yihiin ee Sinki iyo Meerkuri. 

Curiyaha waxaa helay labo saynisyahan oo Jarmal ah Stromeyer and Hermann sanadkii 1817. 
Kaadmiyaamta waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo ku ladhan isku dhisyo Sinki ah. Waxaana ilaa wakhti hore loo isticmaali jirey in lagu dahaaro jaandiga si eey uga difaacdo daxaleeysiga.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Kobernishiyaam

Kobernishiyaam

Kobernishiyaam (ingiriis: Copernicium) astaanta (Cn) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-toban-iyo-labo (112).
Curiyaha Kobernishiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 12aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Kobernishiyaam waa bir radioactive ah oo lagu samayn karo laabka (laboratory) oo kali ah. Taas macnaheedu waa si dabiici ah looma heli karo curiyahan. 
Sidoo kale, isotopeka kali ah ee dagan waa Kobernishiyaam-285 (285Cd) taasi oo leh cimri aad u yar, 29 ilbiriqsi. 

Curiyahan waxaa markii ugu horeeysay la sameeyay sanadkii 1996dii xarun cilmi-baadhis oo ku taala dalka Jarmalka, waxayna ugu magac dareen xidigisyahan Nicolaus Copernicus.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Balatiniyaam

Balatiniyaam

Balatiniyaam (ingiriis: Platinum) astaanta (Pt) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-sideed (78).
Curiyaha Balatiniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 10aad iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Balatiniyaam waa bir aad u culus, leh midab cagaar-cadaan xiga, taasi oo leh lix isotope oo laga helo oogada dhulka si dabiici ah. 
Waxay ka mid tahay curiyayaasha ugu yar ee laga qodo dhulka, waana tan ugu falgal hooseysa dhammaan 118 Curiye. 
80% Balatiniyaamta waxaa laga soo saaraa dalka Koonfur Afrika ayadoo ka mid ah isku dhisyo macdanta Kober iyo Nikel. 

Baladiyaamta, Balatiniyaamta, Roodhiyaamta, Iridiyaamta, Rutheniyaamta iyo Osmiyaamta waxay ka mid yihiin guuto loo yaqaano guruubka Birta Balatiniyaam ama (Platinum Group Metals) oo loo soo gaabiyo (PGMs). 
Curiyayaasha guruubkan waxay leeyihiin astaamo iyo hab dhaqan isku dhow, laakiin Baladiyaamtu waa mida ugu hooseysa barta dhalaalinta (melting point) ee curiye.

Xigasho 

Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Baladiyaam

Baladiyaam

Baladiyaam (ingiriis: Palladium) astaanta (Pd) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-lix (46).
Curiyaha Baladiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 10aad iyo heerka 5aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Baladiyaam waa bir leh midabka naxaasta oo cadaan xiga, taasi oo u helay saynisyahan William Hyde Wollaston sanadkii 1803dii asagoo ugu magac daray sheekooyinkii hore ee Giriiga Pallad. 

Baladiyaamta, Balatiniyaamta, Roodhiyaamta, Iridiyaamta, Rutheniyaamta iyo Osmiyaamta waxay ka mid yihiin guuto loo yaqaano guruubka Birta Balatiniyaam ama (Platinum Group Metals) oo loo soo gaabiyo (PGMs). 
Curiyayaasha guruubkan waxay leeyihiin astaamo iyo hab dhaqan isku dhow, laakiin Baladiyaamtu waa mida ugu hooseysa barta dhalaalinta (melting point) ee curiye. 

Isku dhisyada laga sameeyo curiyahan Baladiyaam waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo sheeyo ku jira mashiinka gaadiidka, samayska elektarooniga, qeybo ka mid ah daawooyinka, qalabka dhakhtarka ilkaha iyo waxyaabo kale.

Xigasho 

Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Rutheniyaam

Rutheniyaam

Rutheniyaam (ingiriis: Ruthenium) astaanta (Ru) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay afartan-iyo-afar (44).
Curiyaha Rutheniyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 8aad iyo heerka 5aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Rutheniyaam waa bir ka tirsan guruubka Balatiniyaam, kuwaas oo leh astaamo dhaqan falgal aad u hooseeya. 

Curiyaha Rutheniyaam waxaa helay saynisyahan Jarmal ah Karl Ernst
Claus sanadkii 1844, kaasi oo ugu magac daray Ruthenia.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Osmiyaam

Osmiyaam

Osmiyaam (ingiriis: Osmium) astaanta (Os) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-lix (76).
Curiyaha Osmiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 8aad iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Osmiyaam waa bir adag, lakala jabin karo, leh midab buluug cadaan xiga, oo ka tirsan guruubka Balatiniyaam, kuwaas oo leh astaamo dhaqan falgal aad u hooseeya. 

Curiyaha Osmiyaam waa curiyaha ugu miisaanka culus dhamaan curiyayaasha sida dabiiciga ah looga helo oogada dhulka. Waxaana loo isticmaalaa in laga dahaadho jaandiga biraha Balatiniyaam, Iridiyaam iyo xubnaha kale ee guruubka balatiniyaam.

Xigasho 
 Did the Elements Come About by Chance?

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Hasiyaam

Hasiyaam

Hasiyaam (ingiriis: Hassium) astaanta (Hs) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-toban-iyo-sideed (108).
Curiyaha Hasiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 8aad iyo heerka 7aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Hasiyaam waa bir adag, leh midabka naxaasta oo cadaan xiga, oo ka tirsan guruubka Balatiniyaam, kuwaas oo leh astaamo dhaqan falgal aad u hooseeya. 

Curiyaha Hasiyaam waxaa loogu magac daray saynisyahan Jarmal ah Hesse. Waana curiye lagu samayn karo laabka (laboratory) - taas macnaheedu waa lama helo curiyahan si dabiici ah. 
Curiyahan Hasiyaam waa radioactive leh 3 isotope, kan ugu dagani waa 269Hs, taasi oo leh cimri aad u gaaban 9.7 ilbiriqsi. Laakiin isotopeka labaad oon la hubin daganaanshihiisa 277Hs, ayaa leh cimri ka dheer kan hore taasi oo dhan 11 daqiiqad.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Iridiyaam

Iridiyaam

Iridiyaam (ingiriis: Iridium) astaanta (Ir) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay todobaatan-iyo-todoba (77).
Curiyaha Iridiyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 9aad iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Iridiyaam waa bir adag, la kala jabin karo, leh midabka naxaasta oo cadaan xiga, oo ka tirsan guruubka Balatiniyaam, kuwaas oo leh astaamo dhaqan falgal aad u hooseeya. 

Curiyaha Iridiyaam waa mida labaad ee ugu culayska badan dhamaan curiyayaasha, tan ugu culus waa Osmiyaam. Sidoo kale, waa birta ugu adkeysiga badan daxalka, xataa marka heerkulku gaadho 2000 °C. 

Curiyahan Iridiyaam waxaa helay saynisyahan Smithson Tennant sanadkii 1803 isla markaana ugu magac daray sanamka Iris eey caabudi jireen qeybo ka mid ah Giriigu. 

Macdanta ay ku jirto Iridiyaamta waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo labo isotope oo dagan leh, kuwaas oo kala ah 191Ir iyo 193Ir.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Meitneriyaam

Meitneriyaam

Meitneriyaam (ingiriis: Meitnerium) astaanta (Mt) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay boqol-iyo-sagaal (109).
Curiyaha Meitneriyaam waa bir ka tirsan Transitional Metalska ee guruubka 9aad iyo heerka 7aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka d-block. 

Curiyahan Meitneriyaam lama helo ayadoo dabiici ah, laakiin laabka (laboratory) ayaa lagu diyaarin karaa. 

Curiyahan Meitneriyaam waxay leedahay hal isotope oo dagan 278Mt taasi oo noolaan karta wakhti dhan 7.6 ilbiriqsi. Sanadkii 1982kii ayaa markii ugu horeeysay lagu sameeyay xarunta cilmi-baarista ee The GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research ee ku taala Darmstadt, dalka Jarmalka.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Antimony

Antimony

Antimony (ingiriis: Antimony) astaanta (Sb) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Rasaas

Lead

Lead (ingiriis: Lead) astaanta (Pb) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-labo (82).
Curiyaha Lead waa bir daciif ah ka tirsan guruubka 14aad iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka p-block. 

Curiyahan Lead waxay ka tirsan tahay guruubka kaarboonta, waana bir daciif ah oo leh midab buluug-cadaan xiga taas oo si dhakhso badan ula falgalsha dhamaan curiyayaasha hawada ah.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Bismuth

Bismuth

Bismuth (ingiriis: Bismuth) astaanta (Bi) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-sadex (83).
Curiyaha Bismuth waa bir daciif ah ka tirsan guruubka 15aad ee Biniktojiin iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka p-block. 

Curiyahan Bismuth waxay ka tirsan tahay guruubka birta daciifka ah, taasi oo leh midab buluug-cadaan xiga.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Ununoktiyaam

Ununoktiyaam

Ununoktiyaam (ingiriis: Ununoctium) astaantiisa (Uuo) waa curiyeha ugu dambeeya 118 Curiye kaasi oo leh tiro atom boqol-toban-iyo-sideed (118). 

Curiyahan wali lama helin. 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Raadhoon

Raadhoon

Raadhoon (ingiriis: Radon) astaanta (Rn) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sideetan-iyo-lix (86).
Curiyaha Raadhoon waa neef ka tirsan guruubka 18aad ee Neefta Gobta (Noble Gas) iyo heerka 6aad ee Diwaanka Curiye iyo guruubka p-block.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Xidigisyahan

Xidigisyahan

Xidigisyahan (astronomer) waa qofka aqoonta u leh Cilmi Falaga.

Xigasho 

Saynis
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Bahda Midaysay Qoraxdu
Koon
Cilmi Fallag
Juquraafi
Dhul
Meere
Seleniyaam

Seleniyaam

Seleniyaam (ingiriis: Selenium) astaanta (Se) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Ununbentiyaam

Ununbentiyaam

Ununbentiyaam (ingiriis: Ununbentium) astaanta (Uup) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Teluriyaam

Teluriyaam

Teluriyaam (ingiriis: Tellurium) astaanta (Te) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Boloniyaam

Boloniyaam

Boloniyaam (ingiriis: Polonium) astaanta (Po) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Lifermoriyaam

Lifermoriyaam

Lifermoriyaam (ingiriis: Livermorium) astaanta (Lv) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye. 

Lifermoriyaam oo tirada uu kaga jiro diwaanka curiye tahay 116 ayaa ah curiye aan wali la ikhtiraacin.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Ununtriyaam

Ununtriyaam

Ununtriyaam (ingiriis: Ununtrium) astaanta (Uut) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Darmstadtiyaam

Darmstadtiyaam

Darmstadtiyaam (ingiriis: Darmstadtium) astaanta (Ds) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Roentgeniyaam

Roentgeniyaam

Roentgeniyaam (ingiriis: Roentgenium) astaanta (Rg) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

IRON 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Lanthanum

Lanthanum

Lanthanum (ingiriis: Lanthanum) astaanta (La) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Aktiiniyaam

Aktiiniyaam

Aktiiniyaam (ingiriis: Actinium) astaanta (Ac) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 
 “Architectural Units of the Universe”

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Luteetiyaam

Luteetiyaam

Luteetiyaam (ingiriis: Lutetium) astaanta (Lu) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
Lawreensiyaam

Lawreensiyaam (ingiriis: Lawrencium) astaanta (Lr) waa curiye ka mid ah 118 Curiye ee Diwaanka Curiye.

No – Lr – Rf

Xigasho 

Chalcogen
Pnictogen
Guruubyada Diwaanka Curiye
Millan
Birta Alkalineta Dhulka
Halogen
Noble Gas
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Isku dhis
Baayooloji
Falgal
Birta Alkali
Bir
Neef
Curiye
Halogen
Noble Gas
Diwaanka Curiye
NASA

NASA (Ingiriis : National Aeronautics and Space Administration) waa shirkad weyn oo ku takhasustay barashada, soo bandhiga iyo tegida hawada sare ee dhulka. 

NASA waxa laga leeyahay dalka Maraykanka.

Mareeg cusub

Qoraalo La Mid ah 
 Dusaa
 Docay
 Raage
 Farraare
 Cirjeex
 Uraano
 Bluto
 Waxaraxir
 Meere
 Dhul
 Cir
 Meere Dhagaxley
 Dayax
 Dayaxa meere
 Qorax
 Xidig
 Meere 
 Eris
 Dhul badhe 
 Cilmiga Xidigaha
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Qorax
 Koon

Xigasho 

Qaramada Midoobey ee Maraykanka
Teknooloji
Xiddigis
Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Dayaxa Cirjeex

Dayaxyada Cirjeex

Liiska

Tirada dayaxyada ee meerahan Cirjeex aad ayay u badan tahay, dhamaantoodna aqoon fiican looma laha, laakiin kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah:

 Europa
 Ganymede
 lo
 Callisto

IoDayaxyada Cirjeex==

==Callisto'''Dayaxyada Cirjeex==

==Ganymede Dayaxyada Cirjeex ==

==Europa- Dayaxyada Cirjeex''

Meereha Cirjeex (Jupiter) waa kan leh tirada ugu badan daxayada ee Bahda Qoraxdu Midaysay, wuxuuna leeyahay 67 dayax.

Xigasho

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juqraafi
Noole
Nolol
Dayaxa raage

Dayaxyada Raage
Meereha Raage waa kan labaad ee leh tirada ugu badan daxayada ee Bahda Qoraxdu Midaysay, wuxuuna leeyahay 62 dayax.

Liiska
Tirada dayaxyada ee meerahan Raage aad ayay u badan tahay, dhamaantoodna aqoon fiican looma laha, laakiin kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah:

 Titan
 Lapetus
 Enceladus
 Tethys
 Mimas
 Hyperion
 Dione
 Phoebe
 Janus
 Epimetheus
 Prometheus

Muuqaalo

Qoraalo la mid ah
 Dayaxa dhulka
 2 Martian
 62 Dayaxa Raage
 67 Dayax
 Dayaxa Uraanus
 Dayaxa Docay

Xigasho

Dayax
Meere
Dayaxa Uraano

Dayaxyada Uraano (ingiriis: Uranus sattelites) Meereha Uraano wuxuu leeyahay tirada sadexaad ee ugu badan Bahda Qoraxdu Midaysay kuwaas oo dhan 27 dayax.

Liiska
Meerahan Uraano wuxuu leeyahay tiro badan oo dayaxyo ah, kuwaas waxaa ugu caansan:

 Titania
 Oberon
 Umbriel
 Miranda

Muuqaalo

Qoraalo la mid ah
 Dayaxa dhulka
 2 Martian
 62 Dayaxa Raage
 67 Dayax

Xigasho

Dayax
Meere
Dayaxa docay

Dayaxyada Docay () Meereha Docay wuxuu leeyahay tirada afaraad ee ugu badan Bahda Qoraxdu Midaysay kuwaas oo dhan 14 dayax. 
Meereha Docay (Neptune) wuxuu leeyahay tirada afaraad ee ugu badan Bahda Qoraxdu Midaysay kuwaas oo dhan 14 dayax.

Liiska
Meerahan Docay wuxuu leeyahay tiro badan oo dayaxyo ah, kuwaas waxaa ugu caansan:

 Proteus
 Triton

Qoraalo la mid ah
 Dayaxa dhulka
 2 Martian
 62 Dayaxa Raage
 67 Dayax
 Dayaxa Uraano
 Dayaxa Docay

Xigasho

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juqraafi
Noole
Nolol
Dayaxa bluto

Dunida yar ee Bluto oo wakhtiyadii hore loo aqoonsanaa ineey tahay meeraha 9aad ee Bahda Qoraxdu Midaysay, balse sanadkii 2006da loo aqoonsaday ineey tahay duniyar; ayaa waxay leedahay 5 dayax oo ku wareega ayada.

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juqraafi
Noole
Nolol
Meere Dhagaxley

Meere Dhagaxley

  Waxaraxir
  Dusaa
  Dhulka
  Farraare

Meere Dhagaxley (ingiriis: Terrestrial Planet) waa meereyaasha ka samaysan inta u badan dhagaxa, waxaana ka mid ah dhulka, waxayna kala yihiin: Waxaraxir, Dusaa, Dhulka iyo Farraare. Waxaraxir waa midka ugu muga iyo miisaanka yar isla markaana ugu jidhka yar dhamaan Bahda Qoraxdu Midaysay, halka dhulku yahay kan ugu wayn meerayaasha dhagaxleyda ah.

Qoraalo La Mid ah 
 Neefaha Waawayn
 Meere
 Dhul
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Dayax
 Dayaxa meere

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Neefaha Waawayn

Neefaha Waawayn
  Cirjeex
  Raage
  Uraano
  Docay

Neefaha Waawayn (ingiriis: Gaseous Planets) kuwani waa meereyasha inta ugu badan ka samaysan isku dhisyo neefo ah, sida caadiga ahna way ka wayn yihiin meerayaasha dhagaxleyda ah. 

Meereyaasha noocan ahi waa kuwo aad u waawayn, isla markaana leh tiro badan oo dayaxyo ah. Meerayaashan waa kuwo aad uga fog qoraxda waxayna xigaan cidhif Bahda Qoraxdu Midaysay, waxaana ka mid ah: Cirjeex, Raage, Uraano iyo Docay. Meeraha Cirjeex waa kan ugu wayn dhamaan meerayaasha bahda qoraxdu midaysay.

Qoraalo La Mid ah 
 Neefaha Waawayn
 Meere
 Dhul
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Dayax
 Dayaxa meere

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Wareega Meere

Wareega Meere (; ) sida la isku waafaqay, dhamaan meereyaashu waxay ku wareegaan xidig (qorax). Tusaale ahaan, meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay dhamaantood waxay ku wareegaan qoraxda, jiho la mid ah tan qoraxdu u ged-gedoonto (waa qaab la mid ah habka saacadu u wareegto "clockwise"). 
Ugu yaraan, hal meere, WASP-17b, oo aad inooga fog ayaa la arkey inuu u wareego jiho ka duwan tan xidigtiisu u gedoonto.

Wakhtiga ay meere ku qaadato inuu dhamaystiro hal wareeg oo uu ku soo duurayo qoraxda waxaa loo yaqaanaa sanad. Hadaba sanadada meerayaashu way kala duwan yihiin taasi oo ku xidhan kolba masaafada iyo fogaanta uu u jiro qoraxda. Meeraha ugu fog masaafada qoraxda ayaa ugu sanad dheer isla markaana ugu socod gaaban sababtoo ah aad ayuu uga dheer yahay cufisjiidadka qoraxdaasi.

Gedgedoonka Meere 

Meere kasta wuxuu ku gedgedoomaa (rotate) xariijin udub-dhexaadkiisa ah taasi oon la arki karin. Gedoonkaasi meere oo ka soo bilaabma bari ilaa galbeed ayaa waxay keentaa maalinta iyo habeenka, sababtoo ah iftiinka qoraxda ayaa kolba dhinac ka mid ah meerahaais u muuqda. 

Inta u badan meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay waxay u soo gedoomaan hab waafaqsan wareega saacada, marka laga reebo meeraha Uraano oo asaga lagu wado in uu u gedoomo jiho lid ku ah wareega saacada. 
Gedgedoonka meerayaashu way kala duwan tahay, meeraha Dusaa waxay ku qaadataa dhowr saacadood inuu dhamaystiro gedoon xidhan, taasi oo ah habeen iyo maalinta Dusaa; halka meerayaasha waawayn ee neefta ah ay ku qaadato maalmo badan iney sameeyaan hal gedoon oo dhamaystiran.

Qoraalo La Mid ah 
 Neefaha Waawayn
 Meere
 Dhul
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Dayax
 Dayaxa meere

Xigasho 

 Was the Universe Created?

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Abu Dabi

Abu Dhabi (US , UK ;   Ku dhawaaqitaanka ) waa magaalo-madaxda iyo caasimada labaad ee ugu dadka badan Imaaraatka Carabta. Caasimada Abu Dhabi waxay dhacdaa dhinaca gasiirado badan oo ka tirsan Gacanka Beershiya. Intaas waxaa 
Abu Dhabi waxaa ka buuxa caddaynta qadiimiga ah ee tilmaamaya midabtakoorka, sida Umm a-Nar-Dhaqameed, oo ku yaal meel ka baxsan Bilihii saddexaad ee BCE. Degsiimooyinka ayaa sidoo kale laga helay meel ka baxsan magaalada casriga ah ee Abu Dhabi laakiin waxay u dhowdahay magaalada casriga ah ee Al Ain. Waxaa jira caddayn ku saabsan dhaqamada oo ku wareegsan buurta Hafeet (Jebel Hafeet). Goobtani waa mid istiraatiiji ah sababtoo ah waa buundada labaad ee Imaaradka Carabta ee Imaaradka Carabta, sidaas awgeed waxay lahaan doontaa muuqaal weyn. Waxa kale oo ka mid ah qoyaan badan oo ka yimaada ilaha iyo harooyinka, taas oo macnaheedu yahay inay jiri lahaayeen kumanaan qoyan oo sanado ka hor ah. 

Asalka magaca "Abu Dhabi" lama hubo. Macnaha "Aabaha Geelle", marka loo tarjumo Af Carabiga, waxa laga yaabaa in loo gudbiyo dhawr jeer oo ka mid ah xayawaanka. Sida laga soo xigtay Bilal al-Budoor, kaaliyaha xoghayaha arrimaha dhaqamada ee Wasaaradda Dhaqanka, Dhalinyarada iyo Horumarinta Bulshada, "Aaggu waxa uu lahaa dhibaatooyin badan, waana la naaneystey ka dib". Sheeko qadiim ah oo ka hadlaysa nin u dhashay gabadhii [gabadhu] (deer - singular)] waxaana loo yaqaan 'aabaha' xayawaanka. Magaca rasmiga ah ee Abu Dhabi wuxuu ahaa Milh "cusbada", oo laga yaabo inuu ka hadlayo biyaha cusbada ee Gacanka Ciraaq, ama qoryaha cusbada ee ku wareegsan magaalada. Qaar ka mid ah xaafadaha ayaa lagu magacaabaa magaalada Umm Dhabi (hooyada deerada), halka diiwaanada Ingiriisku ay tixraacayaan meesha Abu Dhabi. Sida laga soo xigtay xisaabaadka taariikheed ee taariikhiga ah, magaca Abu Dhabi waxaa markii hore loo adeegsaday wax ka badan 300 sano ka hor. Ereyga ugu horreeya ee Abu Dhabi waxaa lagu magacaabaa "Bu" dadka deggan degaanka galbeedka magaalada. Qaybta bari ee magaalda, waa luuqadda abu.

Climate

Sido kale fiiri
 Oman
 Saudi arabia
Imaaraatka Carabta

Tixraac
Ceres

Ceres (Af-Soomaali: Siires; astaan: ) waa duniyar iyo asteroidka ugu wayn kuwa laga dhex helo Bahda Qoraxdu Midaysay. Siires waxay ka samaysan tahay dhagaxaan iyo baraf, dhererkeeduna waa 950 Km. 

Dunidan yar waxaa helay xidigisyahan Giuseppe
Piazzi 1dii Janaayo 1801, markaas oo loo aqoonsanaa ineey tahay meere. Waxaa loogu magac daray sanab eey caabudi jireen Roomaanka ee loo yaqaanay Ceres. 

Dayaxgacmeedka aanu qof wadin Dawn ee 27kii Sebtembar 2007 shirkada NASA dirtey kaas oo la filaayo inuu gaadho Siires sanadka 2015ka ayaa warbixin iyo macluumaad fiican laga sugayaa inuu ka keeno dunidan yar.

Qoraalo La Mid ah 
 Dusaa
 Docay
 Raage
 Farraare
 Cirjeex
 Uraano
 Bluto
 Waxaraxir
 Meere
 Dhul
 Cir
 Meere Dhagaxley
 Dayax
 Dayaxa meere
 Qorax
 Xidig
 Meere 
 Eris
 Dhul badhe 
 Cilmiga Xidigaha
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Qorax
 Koon

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juqraafi
Noole
Nolol
Eris

''Kani waa maqaal ku saabsan meere.

Eris (astaan: ) waa duniyar oo laga dhex helo Bahda Qoraxdu Midaysay, iyo mida 9aad ee ugu cufka iyo miisaanka culus dhamaan sheeyada ku wareega qoraxda. Dunidan yar Eris dhererkeedu waa 2326 km (±12); taasi oo 27% ka miisaan culus dunidayar ee Bluto, una dhiganta 0.27% cufka iyo miisaanka dhulka. 

Dunidan yar waxaa helay xidigisyahan Mike Brown sanadkii 2005ta, waxayna leedahay hal bil oo lagu magacaabo Dysnomia. Masaafad fogaanta ay Eris u jirto qoraxda waxaa lagu qiyaasay 96.4 AU sanadkii 2014ta.  

Maadaama ay ka xajmi weyn tahay Bluto, dadkii helay iyo NASA labaduba waxay ku naanayseen ineey tahay meeraha 10aad ee Bahda Qoraxdu Midaysay. 
Guud ahaan, dunidan Eris iyo Bluto, Ceres, Haumea iyo Makemake waxay isku yihiin guruub la isku yidhaahdo "dwarf planets".

Qoraalo La Mid ah
Dusaa
Docay
Raage
Farraare
Cirjeex
Uraano
Bluto
Waxaraxir
Meere
Meere Dhagaxley
Dayax
Dayaxa meere
Dhul
Cir
Xidig
Ceres
Haumea
Makemake
Dhul badhe 
Cilmiga Xidigaha
Bahda Qoraxdu Midaysay
Koon

Xigasho

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
8 (tiro)

8 waa habka qoraalka xisaabta ee tirada lambarka sideed. Tirada lambar 8 waxay ka mid tahay tobanka lambar ee aasaaska u ah dhamaan tirada.

Liiska Tirada

Qoraalo La Mid Ah 
 Aasaaska Tiro
 Aasaaska Xisaabta
 Lambar
 Tiro
 Jajab
 Iskugeyn
 Iskudhufasho
 Kalagoyn
 Iskuqeybin
 Dhaban
 Kinsi
 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
 Xisaab

Xigasho 

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
7 (tiro)

7 waa habka qoraalka xisaabta ee tirada lambarka todoba. Tirada lambar 7 waxay ka mid tahay tobanka lambar ee aasaaska u ah dhamaan tirada.

Liiska Tirada

Qoraalo La Mid Ah 
 Aasaaska Tiro
 Aasaaska Xisaabta
 Lambar
 Tiro
 Jajab
 Iskugeyn
 Iskudhufasho
 Kalagoyn
 Iskuqeybin
 Dhaban
 Kinsi
 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
 Xisaab

Xigasho 

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
4 (tiro)

4 waa habka qoraalka xisaabta ee tirada lambarka afar. 
Tirada lambar 4 waxay ka mid tahay tobanka lambar ee aasaaska u ah dhamaan tirada.

Liiska Tirada

Qoraalo La Mid Ah 
 Aasaaska Tiro
 Aasaaska Xisaabta
 Lambar
 Tiro
 Jajab
 Iskugeyn
 Iskudhufasho
 Kalagoyn
 Iskuqeybin
 Dhaban
 Kinsi
 10ka Lambar ee u Horeeya Xisaabta
 Xisaab

Xigasho 

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Lambar

Habdhiska tiro (matalan. 3 ama 7). kulannada summadaha waxay ka dhigantahay tirooyin (Abyoone, tirsiimo iyo maangal) hadba sida ay ugu jirto ee dhanka taxaha waxaa hadidayaa aqrinteeda habdhiska tirada.

waxaa taariikha hore loo yaqiinay taxaha lambarada kala gadisan sida Lambarada Roomaanka, Lambarada Carabta iyo Lamabarada Hindida iyo kuwe kale...

sidoo kale waxaa la adeegsan jiray summado oo lambar ahaan loo qori jiray sida xarfaha ama erayo la isku dhafay sida Abjad lambar.

Sidoo kale eeg 
 Positional number system
 Bit Bit
 Lambar weyn Significant digit

Habdhiska tiro
2

|1|2|3|2|1||1|2|3|1}}
Sannadka 2 waa sannadka labaad Ciisa dabadii.

Dhacdooyinka 
<onlyinclude>

Hadba meesha

Imbaraatooriyaddii Roomaanka

Yurub 
 Atanis

Afrika

Asiya

Dhalashada

dhimashada

Tixraaca 

2
Sanad
Aasaaska tiro

Aasaaska Tiro

Aasaaska Tiro (ingiriis: basic numbers) waa tobanka lambar eey ka samaysan tahay tirada xisaabta. 

Lambarada xisaabta ku jira aad ayay u badan yihiin, marka tobanka lambar ee aasaaska tiradu waa:
 0 (eber), 
 1 (kow), 
 2 (labo), 
 3 (sadex), 
 4 (afar), 
 5 (shan), 
 6 (lix), 
 7 (todoba), 
 8 (sideed), iyo 
 9 (sagaal). 

Dhinaca kale, tirada lambarada xisaabta waxaa lagu kala soocaa hab loo yaqaano god, kuwaas oo muujiya kala duwanaanshaha lambarada. 
Lambarada aasaaska tiro (0 ilaa 9) waa hal-godleey sababtoo ah waa hal lambar. Laakiin lambarka 10 ilaa 99 waa iskudheg labo lambar, tusaale ahaan (1 iyo 0) sidaas darteed waa labo-godleey. Intaas waxaa dheer, sadex-godleey, afar-godleey, shan-godleey ilaa meel aan la aqoon. 

Si kastaba ha ahaatee, tiradii kasta ee iswadata waa lambar taasi oon lagu xidhi karin godadka.

Qoraalo La Mid Ah 
 Tiro
 Lambar
 Xisaab
 Iskugeyn
 Kalagoyn
 Iskuqaybin
 Iskudhufasho

 God
 Hal-godleey
 Labo-godleey

Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Iskugeyn

Iskugeyn

Iskugeyn sidoo kale loo yaqaano Isku-dar (ingiriis: plus) astaanta calaamada u ah (+) waa hab la iskugu daro lambarada tirada xisaabta. Iskugeyntu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 

Labo tiro marka laysku
daro wixii ka soo baxa
waxaa loo yaqaanaa Wadar. 
Tusaale ahaa:

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Kalagoyn

Kalagoyn

Kalagoyn sidoo kale loo yaqaano Ka-jar ama Ka-goy (ingiriis: minus) astaanta calaamada u ah (-) waa hab la iskaga jaro lambarada tirada xisaabta. Kalagoyntu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 

Labo tiro marka la kala jaro wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Iskudhufasho

Iskudhufasho (ingiriis: multiply) astaanta calaamada u ah (x) waa hab la iskugu dhufto lambarada tirada xisaabta. Iskudhufashadu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 
Si ka duwan iskugeynta, kalagoynta iyo iskuqaybinta ayaa Iskudhufashadu waa isku-jeer laabka lambarada la isku dhufanayo. Tusaale ahaan, 2 lagu dhuftey (x) 3 wadarta iyo jawaabtu waa labo jeer laabka lambarka 3 oo ah (3 + 3 = 6). Sidoo kale, lambarka 6 haddii lagu dhufto 8 wadarta iyo jawaabtu waa lix-jeer laabka lambarka 8 taasi oo u dhiganta 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 = 48. 

Labo tiro marka la isku dhufto wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

Hordhac 

Ku dhufasho (calaamad "×") xisaab ahaan waa taranka tiro ee tiro kale.

Sharciga Iskudhufashada 

lambarka eber (0) tiro kasta oo lagu dhufto wadarta iyo jawaabta soo baxaysaa waa eber (0). Sidaas darteed sharciga iskudhufashada lambarka eber waa jawaab ah eber. 
Dhinaca kale, lambarka kow (1) tiro kasta oo lagu dhufto wax isbedel ah kuma imanayo, sidaas darteed lambar kow waa ismabedelaha iskudhufasho.

Jadwalka Aasaaska Iskudhufashada

Tixraac

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Toban iyo shan

Toban iyo Shan

Toban iyo Shan meelaha qaar loogu dhawaaqo Shan iyo Toban waa lambar tiro ka mid ah xisaabta taasi oo u qoranta 15.

Aasaaska xisaabta
Lambar
Xisaab
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Aasaaska xisaabta

Aasaaska Xisaabta

Aasaaska Xisaabta (ingiriis: basic of math) waa afarta hab ee ugu muhiimsan xisaabta kuwaas oo kala ah:

 Iskugeyn,

 Kalagoyn,

 Iskudhufasho iyo 
 Iskuqaybin

Afartan hab waa kuwa saldhiga u ah dhamaan shaqada iyo fahanka xisaabta. Sidoo kale, waa kuwa ugu horeeya ee la barto.

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Iskuqaybin

id:Pembagian
Iskuqaybin sidoo kale loo yaqaano Isu-qaybin (ingiriis: divide) astaanta calaamada u ah (÷) iyo (/) waa hab la iskugu qeybiyo lambarada tirada xisaabta. Iskuqaybintu waxay ka mid tahay afarta hab ee aasaaska xisaabta. 
Si ka duwan iskugeynta, kalagoynta iyo iskudhufashoda ayaa Iskuqaybintu waa kala jebinta lambarada loo kala jebinayo tiro kale. Tusaale ahaan, haddii lambar 8 loo qeybiyo (÷) lambar 2 wadarta iyo jawaabtu waa tirada 8 oo loo kala jebiyay labo meelood taasi oo ah 4 iyo 4. Marka jawaabtu waa 4. 

Labo tiro marka la isku qeybiyo wixii ka soo baxa waxaa loo yaqaanaa Wadar.
 
Tusaale ahaa:

Sharciga Iskuqaybinta 

Marka la isticmaalayo iskuqaybinta waa in la helaa tiro la qeybin karo. Sidaas darteed, lambarka eber (0) kuma jiro xisaabta iskuqaybin ma ahan mid la qeybin karo. Lambarka kow (1) waa ma bedele tirada iskuqeybinta. 
Tirada la qeybinayo markey ka yartahay tan loo qeybinayo waxaa wadartu noqotaa jajab. 
Tusaale ahaan, haddii 2 xabo oo moos ah aan u qeybino 4 qof, qof kasta wuxuu helayaa badh (0.5 ama 2/4) moos ah.

Jadwalka Tusaale Iskuqeybin 

Aasaaska xisaabta
Lambar
Tiro
Aqoon
Tiro
Aasaaska Tirada
Haumea

Haumea (Af-Soomaali: Hawmiya, astaan: ) waa duniyar oo laga dhex helo gadaasha meeraha Docay ee Bahda Qoraxdu Midaysay. Dunidan yari waa 1/3 cufka meeraha yar ee Bluto waxaana helay guruub xidigisyahano ah oo uu hogaaminayay Mike Brown sanadkii 2004ta.

Qoraalo La Mid ah 
 Dusaa
 Docay
 Raage
 Farraare
 Cirjeex
 Uraano
 Bluto
 Waxaraxir
 Meere
 Dhul
 Cir
 Meere Dhagaxley
 Dayax
 Dayaxa meere
 Qorax
 Xidig
 Meere 
 Ceres
 Haumea
 Makemake
 Dhul badhe 
 Cilmiga Xidigaha
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Qorax
 Koon

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Makemake

Makemake (Af-Soomaali: Maakemaake, astaan: ) waa duniyar oo laga dhex helo gadaasha meeraha Docay ee Bahda Qoraxdu Midaysay. Dunidan yari waa tan ugu wayn walxaha laga dhex helo "suunka kuiper" taasi oo leh 2/3 dhererka meeraha yar ee Bluto. 
Dunida Makemake ma lahan wax dayax ah, waxayna leedahay heerkul aad u qaboow badan taasi oo gaadha −243.2 °C.

Qoraalo La Mid ah 
 Dusaa
 Docay
 Raage
 Farraare
 Cirjeex
 Uraano
 Bluto
 Waxaraxir
 Meere
 Dhul
 Cir
 Meere Dhagaxley
 Dayax
 Dayaxa meere
 Qorax
 Xidig
 Meere 
 Ceres
 Haumea
 Eris
 Dhul badhe 
 Cilmiga Xidigaha
 Bahda Qoraxdu Midaysay
 Qorax
 Koon

Xigasho 

Dayaxa Meere
Cilmi Falag
Saynis
Cilmiga Xidigaha
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Marqaan

Marqaan ama Marqaan wayne waa magaalo Tariikhi ah oo ku taala Deeganka Soomalida (Somaali galbeed) Magaladaan waxay caan ku tahay xoolaha. Waxay ku taalaa dhul daaqsimeed aad u wanaagsan, waxana dega qabiilka tariikhda Soomaalida ugu caansan caligeri axmed iyo beelaha madhibaan sida reer horogle  Magaalada marqaan waxay caan ku tahay xoolaha sida geela iyo adhiga
darwiish jaamac biixi ''magaca magaaladu waxuu ku qotomaa ceel biyood la oran jiray (Marqaad-wayne) micnaheedu yahay ceel mug-wayn  halkaas oo dadku ugu dhawaaqay marqaan wayne'' Aasaaska magalada waxaa qayb weyn ka ciyaaray Boqortoyada Ingiriiska oo laha qorshe ku adan in beelaha reer darawiish in laga saaro dhulka Soomaaliya. magaaladu waxay leedahay kaabayaal dhaqaale oo fiican. waxaa ka mid ah astaamaha marqaan in ganacsigu ku koro jamac biixi ayaa sheegay in marqaan lagu sheego inuu degan yahay jin qani ah. magaalada waxaa ku dhaqan in ka badan 15.000 oo qof waana magalada sedexaad ee ugu dadka badan dhulka reer darawiish marka laga tago Laascaanood iyo Buuhoodle waxaa magaalada hoostaga oo laga xukumaa magaalooyin badan.

Tuulooyinka hoostaga 
 Goobwaynee
 Xagarburburis 
 Dameercad 
 Wanaagsan
 Fooda-Yar
 Angalo

Murtida iyo Abwaanada 
waxaa magaalada ka soo jeeda abwaanada Soomaalida ugu caansan oo ay ka midyihiin 
 Ismaciil mire 
 Cali dhuux 

Marqaan wayne. Dhulka uu ku yaal Waxaa Lagu Magacasbaa Toomo.    Toomahaas. oo ka kooban. laba nooc oo dhirta qiima badan ka mid ah

Waxayna kala yihiin Toomaha. Hareeriga ah. Iyo Toomaha Goosay ga ah. Waxaana.  Nooca Dhirtani meesha ay ku badan yihiin. loo aqoon san  yahay.  Dalsan.  ama Carasan.

Waxbarashada 
waxaa magaalada Marqaan wayne Ku yaala goobo waxbarasho oo 20kii sane u dambaysay magaalada marqaan ka dhigay Hoyga waxbarashada ee deegaanka ku hareeraysan oo dhan iyadoo deegaankaasi ka aga dhow oo dhan ay usoo waxbarasha doontaan gaar ahaan dhanka Cilmiga Diiniga waxaa ka mida Iskuulada İyo Machadada Ku yaala magaalada marqaanwayne:
 Dugsiga hoose dhexe sare ee Calidhuux Adan (Ali Dhuh Primary and Secondary School)
 Machadka Imaam Nawaawi
 Machadka Imaam Shaafi

waxaa İntaasi dheer qurba joogta iyo ardayda kasoo jeeda deegaanka waxay aad Ugu hanwaynyihiin Inay mar uun ka hirgelin Waxbarashada heerka jaamacadeeda.

Magaalooyinka Soomaali Galbeed
Tin (curiye)

Tin

Tin (ingiriis: Tin) astaanta (Sn) waa curiye kimiko oo leh tiro atom konton ah.
Waa guruubka 14aad ee Diwaanka Curiye iyo birta 49aad ee ugu badan gebi ahaan curiyeyaasha iyo tan 10aad ee leh isotope degan. 

Curiyaha Tinka waxaa la helaa asagoo ka mid ah macdan, inta u badan ah Tin-labo-ogsaydh (SnO2). 

Curiyaha Tin waa bir daciif ah, u midab eeg naxaasta taasi oo iska difaacda daxalka. Sababtan darteed Tinka waxaa imika ilaa 3,000 sano ciise hortii hore loo isticmaali jiray in lagu dahaadho biraha kale si eey daxalaysiga uga ilaaliso. 

Neef
Bir
Bir la mood
Bir Ma Ahe
Curiye
Diwaanka Curiye
Isku dhis
Falgal
Fisigis
Mesobotaamiya

''Kani waa maqaal ku saabsan ilbaxnimadii deegaanka Mesobotaamiya.

Mesobotaamiya' (ingiriis: Mesopotamia; carabi: ﺑﻼﺩ ﺍﻟﺮﺍﻓﺪﻳﻦ (bilād al-rāfidayn); Siyriyak: ܢܝܪܗܢ ܬܝܒ (Beth Nahrain): "dhulka webiyada"; Giriig: Μεσοποταμία) waa magaca deegaanada u dhexeeya labada webi ee Tigris iyo Furaat (Euphrates) ee dunida maanta ku beegan wadanada Ciraaq, waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt. 
Luuqada Giriiga micnaha magaca Mesobotaamiya waa "dhulka u dhexeeya labada webi (Tigris iyo Furaat)".; Luuqada Yuhuuda: בָּבֶל
 
Si guud loogu aqoonsaday ineey tahay meeshii ilbaxnimadu ka bilaabantay - wakhtigii Bronzeka - Mesobotaamiya waxaa ka dhex bilaabmay boqortooyooyin aad u badan oo kuwa ugu caansanaa ee deegaano badan gaadhay ka mid yihiin: boqortooyadii Baabiyloon, boqortooyadii Akkadiyaanka, boqortooyadii Asiyriyaanka, iyo boqortooyadii Sumeeriyaanka; kuwaas oo dhamaantood laga helo maanta wadanka Ciraaq, meelo yaryar oo ka mid ah waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt.
Waxyaabaha taariikhiga ah ee lagu xasuusto Mesobotaamiya waxaa ka mid ah, hab qoraalka fartii ugu horeeysay dunida oo lagu qiyaaso 3,000 sano ka hor in boqortooyada Sumeeriyaanku ikhtiraaceen. Fartaas waxaa lagu magacaabaa "Kuneform" (cuneiform). Dhinaca kale, sida ku xusan kitaabka masiixiga, meelo ka mid ah dhulka mesobotaamiya waxaa ku noolaan jirey Nabi Ibraahim (c.s.) ka hor intaanu u guurin magaalada Kanaan (canaan). 
Deegaanada mesobotaamiya waxaa laga dhisay magaalooyin badan, aad u baaxad waynaa isla markaana gaadhay meelo badan. Kuwaas waxaa ugu caansanaa magaalada Uruk, Nippur, Nineveh, iyo ismaamul-magaalo Baabiyloon. Intaas waxaa dheer, dhulkan Mesobotaamiya waxaa ka soo baxay qaar ka mid ah hogaamiyayaashii ugu horeeyay taariikhda aadamaha, kuwaas oo dunida ku soo kordhiyay ilbaxnimo iyo xadaarad aad u badan. Inta sida fiican loo yaqaano boqoradaas waxaa ka mid ah Ur-Nammu (boqorkii Ur),
Saargoon "Sargon" (kaasi oo bilaabay boqortooyada Akkadiyaanka), Hammurabi (oo ah boqorkii bilaabay ama balaadhiyay boqortooyadii Baabiyloon), iyo Tiglath-Pileser I (ninkan oo ah boqorkii dhisay boqortooyadii Assiyriyanka).
Dhinaca kale, maamuladii iyo boqortooyooyinkii deegaanada Mesobotaamiya waxay dunida ku soo kordhisay xadaarad iyo ilbaxnimo aad u sareeysay wakhtigaas. Tusaale ahaan, boqortooyadii Sumeeriyaanku waxay horumariyeen wax-beerashada, nidaam fiican ee waraabinta beeraha, ku safrida biyaha webiyada iyo koontaroolida daadadka. Intaas waxaa dheer, dadka reer mesobotaamiya waxaa lagu sheegaa ineey ahaayeen bulshooyinkii ugu horeeyay ee dhaqda xoolaha gurijooga ah, sameeyay beero waawayn oo wax ku ool ah, iyo ganacsiyadii ugu horeeyay taariikhda aadamaha.

Sido kale fiiri
 MESOPOTAMIA

Suuriya
Turkiga
Tigris

Tigris

Tigris waa wabi dhererkiisu yahay 1,850 km kaas oo ka soo bilaabma buuraha Taurus ee bariga wadanka Turkiga; qiyaastii 25 km koonfurbari magaalada Elazig, iyo 30 km ka hor meesha uu ka soo bilaabmo webiga Furaat.

Wabiga Tigris oo ka soo bilaabma harada Hazar ee ku dhextaala buuraha Taurus ayaa 400 km soo dhex mara dalka Turkiga, ka dib 44 km dhex mara wadanka Suuriya una sii gudba wadanka Ciraaq oo uu kula midoobo wabiga Furaat meel u dhow magaalada Basra. 

Webiga Tigris iyo webiga Furaat waxay mid ka yihiin deegaanada loo yaqaano Mesobotaamiya oo ah meeshii ay ilbaxnimada aadamuhu ka bilaabantey. 

Si guud loogu aqoonsaday ineey tahay meeshii ilbaxnimadu ka bilaabantay - wakhtigii Bronzeka - Mesobotaamiya waxaa ka dhex bilaabmay boqortooyooyin aad u badan oo kuwa ugu caansanaa ee deegaano badan gaadhay ka mid yihiin: boqortooyadii Baabiyloon, boqortooyadii Akkadiyaanka, boqortooyadii Asiyriyaanka, iyo boqortooyadii Sumeeriyaanka; kuwaas oo dhamaantood laga helo maanta wadanka Ciraaq, meelo yaryar oo ka mid ah waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt.

Qorniinka Quduuska ah waxay inoo sheegaan inay webiyada la yiraahdo Yufraad iyo Tigris (Xiddeqel) ay ka yimaaddeen Ceeden. Beerta Ceeden waxaa loo maleeyaa inay ku taallay meel maanta ah bariga Turki. Runtii, beerta Ceeden adduunka bay ku taallay.

Qoraalo La Mid Ah 
 Mesobotaamiya
 Boqortooyo
 Baabiyloon
 Sumeeriyaan
 Tigris
 Furaat
 Akkadiyaan
 Asiyriyaan

Xigasho 

Ilbaxnimo
Mesobotaamiya
Boqortooyo Hore
Saynis
Wabi
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol
Furaat

Furaat (Ingiriis: Euphrates, Carabi: ﺍﻟﻔﺮﺍﺕ: "al-Furāt",
Af-Turki: Fırat, Siyriyak: ܬܪܦ: "Prath",
Yuhuud: פרת "Prat",
Armeniyan: Եփրատ: "Yeprat") waa wabiga ugu dheer iyo kan ugu taariikh muhiimsan deegaanada galbeedka Aasiya. Marka lagu daro wabiga Tigris waa dhulka loo yaqaano Mesobotaamiya ee ilbaxnimada aadamuhu ka bilaabantey. Wabiga Furaat oo dhererkiisu yahay 2,800 km (1,740 mi) kaas oo ka soo bilaabma harada Murad Su ee bariga wadanka Turkiga; qiyaastii 25 km koonfurbari magaalada Kara Su, iyo 30 km ka dib meesha uu ka soo bilaabmo webiga Tigris.

Webiga Tigris iyo webiga Furaat waxay mid ka yihiin deegaanada loo yaqaano Mesobotaamiya oo ah meeshii ay ilbaxnimada aadamuhu ka bilaabantey. 

Si guud loogu aqoonsaday ineey tahay meeshii ilbaxnimadu ka bilaabantay - wakhtigii Bronzeka - Mesobotaamiya waxaa ka dhex bilaabmay boqortooyooyin aad u badan oo kuwa ugu caansanaa ee deegaano badan gaadhay ka mid yihiin: boqortooyadii Baabiyloon, boqortooyadii Akkadiyaanka, boqortooyadii Asiyriyaanka, iyo boqortooyadii Sumeeriyaanka; kuwaas oo dhamaantood laga helo maanta wadanka Ciraaq, meelo yaryar oo ka mid ah waqooyibari wadanka Siiriya, xoogaa yar oo koonfurbari dalka Turkiga iyo meelo ka mid ah koonfurgalbeed dalalka Iiraan iyo Kuwayt.

Qorniinka Quduuska ah waxay inoo sheegaan inay webiyada la yiraahdo Furaad (Yufraad) iyo Tigris (Xiddeqel) ay ka yimaaddeen Ceeden. Beerta Ceeden waxaa loo maleeyaa inay ku taallay meel maanta ah bariga Turki. Runtii, beerta Ceeden adduunka bay ku taallay. Ilaahay Aadan buu abuuray oo wuxuu dejiyay beerta Ceeden “inuu falo oo dhawro.”.

Qoraalo La Mid Ah 
 Mesobotaamiya
 Boqortooyo
 Baabiyloon
 Sumeeriyaan
 Tigris
 Furaat
 Akkadiyaan
 Asiyriyaan

Xigasho 

 EUPHRATES

Ilbaxnimo
Mesobotaamiya
Boqortooyo Hore
Saynis
Wabi
Xiddigis
Cilmi Fallag
Bahda Midaysay Qoraxdu
Meere
Koon
Saynis
Ilbaxnimo
Dhul
Juquraafi
Noole
Nolol