Abuu Cubeydah Caamir ibn Jaraax

Abuu Cubeyda Caamir bin cabdulaahi bin Jaraax R.C waa saxaabi ka mid ah tobanka Janada loogu bishaareeyay waxa uuna ahaa hogaamiye ciidan, waxaa loogu yeeraa "Amiinka umadaan"
{| class="infobox" align="right" style="font-size: 95%; border:5px solid; border-color:green; background-color: lightgray; text-align: left;"
|-

| colspan="2" style="font-size: larger; background-color: green; text-align: center;" | Abuu cubeyda caamir bin jaraax أبوعبيدة عامر بن الجراح  
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: orange" |saxaabi
|-
! colspan="2" style="text-align: center;" |xog ku saabsan
|-
!aabihiisa:
|Cabdulaahi bin jaraax
|-
!hooyadii 
|umeyma binti ganam
|-
!Dhashay:
|584AD
|-
!Ku dhashay:
|Makka 
|-
!Diintiisa:
|Islaam
|-
!xaaska 
|Hinda binti jaabir 
|-
!ilmahiisa
|
|-
!Dhintay:
|18H/ 639AD
|-
!Ku dhintay:
|Goor-urdun, shaam
|}

 Taariikhdiisa 
Abuu Cubeyda Magaciisa oo dhameestiran waa Caamir bin cabdulaahi bin Jaraax, waxa uu caan ku yahay kunyadiisa "Abuu Cubayda" iyo in loo nisbeeyo awowgiis, waxaa ladhahaa "Abuu Cubayda bin jaraax",  Nasabka waxa ay Nabiga scw isaga soo dhacaan fihir bin maalik

Hooyadiis waxaa la dhahaa Umeyma binti ganam bin jaabir, waxa uu soo guurinaa ibni xajar inay soo gaartay islaamka oo islaamtay

Xogaha Taariikhiga waxba kama sheegin noloshiisa jaahiliyada xitaa qaabkii uu ku islaamay, laakin waxay isku raacday inuu ka mid ahaa kuwa islaamnimadooda horeesay uuna islaamay ka hor intuu Nabiga scw galin guriga arqam bin abii arqam, waxa ayna isla islaameen saxaabo ay ka mid yihiin Cabdiraxmaan bin Cawf, Abu Salama, cusmaan bin Madcuun, iyo Cubayda ibnu Xaaris.

Abuu Cubeyda waxa uu goob joog u ahaa waayihii adkaa ee ay Muslimiinta Makka ku soo mareen min bilow ilaa dhammaad, xogo ku saabsan cadaadiska gaarka ee abuu Cubeyda ka soo gaaray islaamidiisa ma'aana helin laakin waxaa arkeynaa inuu u haajiray xabasha  taasi oo na tuseysa inay ku heysatay makka mid la mid ah dhibaatooyinkii ku dhacaayay muslimiinta kale.

 Hijrada Madiina 
Abuu Cubeyda wuxuu u haajiray madiina waxa uuna ku dagay kultuum bin hadmi oo ansaari ahaa, markii uu Nabiga scw bilaabay inuu walaaleeyo Ansaarta iyo Muhaajiriinta wuxuu abuu Cubeyda la walaaleeyay Abuu dalxa sida ku xusan saxiixu muslim, waxaa sidoo kale la sheegay in lala walaaleeyay saalim mowla abii xudeyfa, ama muxamad bin Maslama.

Duulaankii badar ee dhacay sanadkii 2aad ee hijiriga Abuu Cubeyda wuxuu soo bandhigay wacdaro,  Wuxuu dhex jeexay safafkii gaallada sida qof aan ka cabsi qabin geeri ama dhimmasho, jeer ay ka cabsadeen gaalladii. Waxaa xaggiisa soo aadi waayay fardoollaydii dagaalyahaniinta ahaa, iyagoo markasta ka fogaada dhinaca uu ka dagaalamayay Abuu Cubeyda. Hase ahaatee waxaa jiray nin isagu u soo banbaxay dhinacii Abuu Cubeyda, isagoo meeshuu aado-ba daba-gala. Wuxuu Abuu Cubeyda ahaa kii ka fogaada waddadii uu ka imaanayay ninkaas, isagoo ka fogaanaya la kulankiisa iyo inuu ku soo aado dagaalka. Weerarkii uu waday ninkii ayaa sii ballaartay, Abuu Cubeyda dhinaciisana wuxuu badiyay fogaanshaha, jeer markii danbe uu qudha ka jaray ninkii, Cid kale ma'ahayn ninkaas ee wuxuu ahaa aabihiis. Ficilkaas uu sameeyay awgiis waxaa ku soo degtay aayad qur'aan ahأنوار الفجر في فضائل أهل بدر، السيد بن حسين العفاني، دار ماجد عسيري، الطبعة الأولى، ج1 ص458 .{لَّا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ ۖ}{Ma helaysid dad Ilaahay rumeeyey iyo maalintii aakhiro oo haddana jecel ruux Ilaahay iyo Rasuulkiisa khilaafaya haba ahaadeen Aabayowgood, Caruurtooda, Walaahood ama Qaraabadooda, kuwaas (aan jeclaanin) waa kuwo qalbigooda iimaanka lagu dhigay}

Maalinkii uxud wuxuu abuu Cubeyda ku juray dadkii sugnaaday ee difaacayay Nabiga scw, waxaa la jabiyay maalinkaas dhooshii rasuulka scw sidoo kale waxaa la dakhray dhafoorkiisa, koorarkiisana waxaa ka gashay labo birood oo ka mid ah miqhfarkii (koofiyadaha madaxa iyo wejiga qariya ee dagaalka waqtigaas la gashan jiray). Abuubakar wuxuu yiri waxaa u soo orday Nabiga scw xagiisa qof kalana wuxuu ka soo orday xaga qorax soo bax asigoo u buubaya haadkii camal ilaa Nabiga scw ugu nimaano waaba abuu Cubeyda oo iga soo hormaray, wuxuu igu yiri “Ilaah ayaan kugu dhaarinayaaye inaad ii dhaafto ka soo bixinta anniga” waa u dhaafay, Abuu Cubeyda wuxuu ka cabsaday haddii uu ku soo siibo birihii gacantiisa, inuu xanuujiyo Suubbanaha Rasuulka (scw), sidaa darteed wuxuu birihii ugu horeeyay midkood ku qaniinay foolashiisii afarta ahaa weliba qaniinyo iyo qabasho daran oo sugan, sidiina ayuu birtii ku soo siibay, inkastoo ay dhacday foolkiisii hoose. Haddana markale ayuu foolkiisii kale ee hoose ku qaniinay birtii kale, kadibna wuu soo siibay, waxaa misna soo dhacday foolkii kale ee hoose. Abuubakar RC oo hadlkiisa sii wata wax uu dhahay “wuxuu Abuu Cubeyda ahaa afloowihii ugu fiicnaa dadka”, maxaa yeelay waxay ka dhaceen isagoo ka siibaya biirihii ku jiray Rasuulka(scw)خطط الشام، محمد بن عبد الرزاق بن محمد، مكتبة النوري، دمشق، الطبعة الثالثة، ج1 ص98   .

Marar badan ayuu Nabiga scw madax ay uga dhigay ciidamada Muslimiinta, waxa ka mid ahayd mar ay isaga iyo ciidankiisa oo ka koobnaa sadex boqol ay gaajoodeen, waxayna heleen Xuut (kalluun) wayn oo baddu soo caariday kaas oo lagu magacaabo Cinbar, markaasu dhahay miyuu kalluunku dhintay waxayna ku dhaheen waa noolayahay kadibna waxa uu ku yidhi ciidankiisii; Inagu waxa ina soo diray Rasuulkii Eebe, waxayna u dagaalami jidka Eebe ee cuna xuutka, wayna cuneen, bil barkeed ayee cunaayeen, markey madiina ku laabteen ayee u sheegeen Nabiga scw, waxa uu dhahay cuna waa risqi ilaahay nii soo saaray السنن الكبرى، البيهقي، دار الكتب العلمية، الطبعة الثالثة، ج9 ص422 .

 Maalinkii saqiifa banii saacida 
Markuu dhintay Nabiga scw Ansaarta waxey shir ku qabteen teendhada reer banii saacida si ay u doortaan amiir u gaar ah, waxa ayna isku raaceen sacad bin cubaada  Abuubakar, Cumar iyo Abuu Cubeyda ayaa soo dhex galeen, Abuu Bakar ayaa khudbeeyay oo ka hadlay  midnimada inay fiican tahay, waxa uuna xusay fadliga Qureysh iyo inay yihiin kuwa xaqa u leh khilaafada, ka dib wuxuu gacanta qabtay cumar iyo Abuu Cubayda waxa uuna dhahay labadaan midkaa doorataan ayaa raali niiga ahay, mid Ansaarta ka mid ah ayaa istaagay oo dhahay "Anagana amiir aa leenahay idinkana amiir aa laydihiin" waxaa batay buuqa iyo sawaxanka ayaana kor noqday, ka dib Cumar ayaa gacanta qabtay Abuubakar oo dhahay fidi aa kula mubaayacoodee ansaar ayaa ayagana la mubaayacootay, sidaas ayaana lagu doortay Abuu babakar khaliifka koowaad ee Islaamka.

Qisadaasi ayaa na tuseysa qiimaha iyo qadarinta abuu Cubeyda saxaabada dhexdooda.

waqtigii abuu bakar waxaa masuul looga dhigay beytul maalka.

Dagaaladii ridada markay soo dhamaadeyn waxa uu diyaarshay Abuu bakar afar ciidan oo ugu talo galay furashada shaam kuwaas oo kala hogaaminaayeen yaziid bin abii sufyaan, shuraxbiil bin xasana, camar bin caas iyo abuu Cubeyda.' waxa uu faray mid kasta goonidiis inuu u dagaalamo, hadey isku imaadaana Abuu Cubeyda ayuu amiir uga wada dhigay. 

 Hogaamiyaha ciidanka ee shaam 

Wuxuu la baxay Abuu Cubeyda ciidankii, wuxuu socda markuu tagay ziizaa meel la dhaho ayaa waxaa ka soo hor baxay ciidan ka ruum ah dagaal ayaa dhax maray waxa uu ku qasbay inuu galiyo magaaladood wuu ku go'doomiyay, dadka ree ma'rib ayaa ka dalbeen hishiis, waxey noqotay magaaladii ugu herysay ee shaam ka mid ah oo hishiis lagu furto.

Hiraqla Boqorka ruum ayaa waxaa soo gaaray dhaqdhaqaaqa muslimiinta asigoo joogo falastiin wuu ka tagay wuxuu tagay Andaakiya halkaas ayuu saldhig ka yeeshay ciidan badan ayuuna aruurshay, Abuu Cubeyda ayaa gurmad ka dalbay xaga abuu bakar. 

Waxa uu soo diray Abuubakar guuto oo horkacaayo hishaam bin cutba iyo mid kale oo Camar bin caas waxa uu faray inay ku biiraan ciidamada shaam

Wuxuu degay abuu Cubeyda "Jaabiya" yaziid ayaa degay balqaa, shuraxbiilna wuxuu degay busra, ciidan 3000 oo ruum ah ayaa soo weeraeen wey ka adkaadeen, waxey muslimiinta qabsadeen koonfurta falstiin zona gaza.

Abuubakar ayaa faray khaalid oo ka dagaalamayay dhinaca ciraaq inuu u soo wareego dhanka shaam, waxa uuna u dhiibay guud ahaan hogaaminta ciidanka shaam, khaalid markuu yimid 13H waxey muslimiinta furteen Busra, ka dib abuu Cubeyda iyo khaalid waxey aadeen go'doominta dimishiq, shuraxbiil ayee uga tageen Busra, waxaa soo gaartay muslimiinta talyaha Ruum ee Ximsa inuu u dhqaaqay dhanka Busra soo u soo ceshado, waxaa kaloo soo gaaray ciidamo Ruum oo aad u badan oo hogaamiye ka yahay tudraaq walaalka imbiraadoor Hiraqla inay isugu yimaadeyn Ajnaadeyn, Abuu Cubeyda iyo khaalid ayaa ka wada hadalay waxey isku raaceen markii dambe inay aadaan Ajnaadeyn halka uu joogo ciidanka Ruum ee weyn iyo inay isku keenaan dhamaan ciidamada muslimiinta,  dagaalka ayaa bilaawaday jumaada awal 13H Ciidanka ruum ayaana la gaarsiiyay jab aad uxun, Falastiin ayaana noqotay meel u furan muslimiinta.

Cumar ayaa khilaafada la wareegay Abuubakar gadaashiis wuxuu ka qaaday khaalid hogaaminta ciidamada Shaam asigoo ku badalay Abuu Cubeyda, waxa uuna faray khaalid inuu kaalmeeysto.

Waxey Taariikhyahanada sheegaan fariinta Cumar inay soo gaartay Shaam ayadoo muslimiinta ku juraan dagaal, balse dagaalka koo ahaa ma dagaalkii yarmuuk baa mise waa go'doominta dimishiq taa ma ayna isku raacin. 

Abuu Cubeyda ayaa hogaamiyay Dagaalkii fixla oo muslimiinta ku jabiyeen Ruum ayagoo ka dilay kumanaan oo ku juro talyahood Saqlaar .

 Furashada Dimishiq 
Dagaalka fixla ka dib waxey muslimiinta ka go'doomiyeen Dimishiq dhicyadeed dhan, khaalid ayaa dagay albaabka bari, Abuu Cubeyda wuxuu albaabka jaabiya, Camar bin caas wuxuu dagay albaabka tuumaa, Yaziid bin abii sufyaan wuxuu dagay albaabka Al-Saqiir, Shuraxbiil bin xasana wuxuu dagay albaabka faraadiis afar bilood ayuu go'doonka socday, khaalid bin waliid ayaa albaabkiisa xoog ku soo galay dadkii magaalada markey arkeen waxey u fureen muslimiinta Albaabada kale Abuu Cubeyda ayeena ka dalbeen hishiis wuuna ka yeelay , Magaalada qaarkeed ayaa lagu furtay halka qaarka kale lagu furtay xoog. Waxeyna ku beegneed furashadeed 15 Rajab sanadkii 14H

Waqtigii qaboobaha markii laga baxay Abuu Cubeyda iyo khaalid waxey u dhaqaaqeen Ximsa, waxeyna dhax ku sii furteen Baclabek, Ximsa markey gaareen dadka magaalada ayaa la galeen hishiis Abuu Cubeyda ayaana u qoray amaan.

 Dagaalkii Yarmuuk 
Hiraqla imbiraadoorka Ruum ayaa aruurshay ciidan badan oo 120kun kor u dhaafaya kuwaas oo isugu jira carabta kirishmiska ah, arman iyo reer ruum, waxaa hogaaminaayay tudraaq walaalka hiraqla iyo janaraal maahaan. Abuu Cubeyda ayaa isku keenay dhamaan qeybaha ciidanka waxa uuna madax uga dhigay Khaalid bin waliid, garabka bidix Yaziid bin Abii sufyaan ayaa hogaamiye looga dhigay, halka camar garabka mid uu hogaaminaayay, waxaa dhex maray labada ciidan Dagaalkii yarmuuk 15H, kaas oo ahaa mid masiiri ah oo lagu kala baxay, wuxuu socday 6 maalin oo jilbaha leys ku dhigtay, Markii dambe ciidanka ruum ayaa lagu jabiyay, lixdan kun ayaana laga dilay qiyaastii, halka muslimiinta laga dilay 3,000.

Wixii ka dambeeyay dagaalkaas Muslimiinta waxey dhameestireen Furashada Shaam, awoodii Ruum ayaana yaraatay, Xalab, Andaakiya,  Qinnasriin, iyo dhamaan magaalooyinka Shaam waxey soo galeen gacanta muslimiinta.

 Imaasha Cumar ee Shaam 
Ciidanka muslimiinta waxey go'doomiyeen magaalada barakeysan ee Qudus, furashadeyda ayaana adkaatay, Mudo ka dib baadariga magaalada wuxuu dalbaday khaliifka inuu yimaado oo magaalada u gacan galiyo. Cumar wuxuu imaaday Shaam, Abuu Cubeyda iyo dhamaan talyaasha Shaam ayaa soo dhaweeyay, waxa uu Cumar kala wareegay baadarigii furayaasha magaalada asigoo u qoray dadka degaanka hishiis iyo amni. Waxeyna ahayd dhacdadaan 16Hفتح القدس - موقع قصة الإسلام 

 Dhimmashadiisa 
Mar kale ayuu Cumar soo aaday Shaam, Sarga meesha la dhaho markuu soo gaaray waxaa ka hor yimid Abuu Cubeyda iyo talyaasha ciidanka waxeyna u sheegeen inuu ka dilaacay dhulka Shaam daacuun halis badan oo dad badan u dhinteen, Cumar ayaa saxaabada kala tashaday sidii la yeeli lahaa balse way is khilaafeen oo meel iskuma raacin, Cumar ayaa laabsho iclaamiyay, Abuu Cubeyda ayaa ku dhahay "ma qadarka ilaahay aa laga cararaa? Cumar wuxuu ugu jawaabay "Fiicnaan la haydaa inuu qof kale dhaho Abuu Cubeydow, Haa qadarka ayaa ka carareynaa qadarka ayaana u carareynaa" Cabdi raxmaan bin Cawf oo meesha ka maqnaa ayaa gadaal ka yimid wuxuuna sheegay inuu haayo xadiis uu Nabiga scw ku yiri meel daacuun ka dhacay yaa la galin yaana laga bixin" intaas ka dib Cumar ilaahay ayuu ku mahdiyay wuuna laabtay 

Cumar aad ayuu kugu kalsoonaa Abuu Cubeyda wuxuuna rabay khilaafada inuu u dhiibo gadaashiis, sidaa darteed wuxuu ka baqay daacuunka inuu asiibo waraaq ayuu u qoray oo ugu yeeraayo Madiina inuu yimaado

“Waxaan kaaga soo baahday dan aan adiga kaaga maarmi waayay, ee haddii uu ku soo gaaro dhambaalkaygan xilli habeen ah waxaan kugu adkeenayaa inuusan waaberiga kuu baryin jeer aad xaggeyga uga soo safartid. Sidoo kale, haddii aad heshid dhambaalakayga maalin dharaar ah, waxaan kugu adkeenayaa inaadan galabeysan jeer aad xaggeyga uga soo safartid.

Abuu Cubeyda Binu Al-Jarraax markii uu arkay dhambaalkii Cumar, wuxuu yiri “waan ogaaday danta uu iga doonayo amiiral-mu’miniinka, wuxuu doonayaa inuu baaqi yeelo qof aan dunidan ku baaqi noqonaynin, dabadeedna wuxuu u diray qoraalkan uu ku leeyahay 

“Amiiral mu’miniinow waan gartay dantii aad iga lahayd, anniguna waxaan ku dhex suganahay ciidanka muslimiinta, mana doonayo inaan naftayda ka badbaadiyo waxa soo gaaraayo ciidanka muslimiinta, oo dooni maayo inaan ka dhex baxo ciidanka jeer uu Eebbe (Sw) ka xukumo arinkayga iyo kan muslimiinta. Sidaa darteed hadduu ku soo gaaro qoraalkayga waxaan kaa codsanayaa inaad dhaartaadii aad iga xalaalaysid, isla markaana aad ii fasaxdid inaan la joogo ciidamada”.

Markii uu aqriyay Cumar Bin Khadaab dhambaalkii Abuu Cubeyda waxaa ka soo daadatay ilmo, isagoo ooyayna, asxaabtii ayaa iyagoo la yaabban waxa ka oohiyay amiiral-mu’miniinka Cumar weydiiyay su’aal, waxayna ku yiraahdeen “Amiiral-mu’miniinow ma waxaa dhintay Abuu Cubeyda?”.

Cumar ayaa ku yiri “maya, hase ahaatee geeridii ayuu u dhow yahay”الكامل في التاريخ، ابن الأثير، دار الكتاب العربي، 1417هـ - 1997م، ج2 ص377 . Dhab ahaantii malahaas Cumar way dhab noqotay, oo wax yar kadib waxaa Abuu Cubeyda ku dhacay cudurkii halista ahaa ee daacuunka, sidiina ayuu u dhintay Abuu Cubeyda Allaha u naxariistee.

 Dardaarankii Abuu Cubeyda 
Intii uu Abuu Cubeyda saarnaa sariirta sakaraadka wuxuu u dardaarmay ciidankii muslimiinta ee uu isaga hoggaaminayay, wuxuuna ku yiri 

“Waxaan idiin dardaarmayaa dardaaran, oo haddii aad qaadataan aydan ka suulaynin waligiin kheyr. Waxaad oogtaan salaadda, soomana bisha Ramadaan, saddaqadana la baxa (zakada), gutana acmaasha xajka iyo cumrada, u nasteexeeya madaxdiina, oo ha khiyaamina, yeynana idin mashquulin adduunyo, qofku haddii kun sanno oo cumri ah la siiyo, waxaa hubaal ah inuu aakhirka ku sugnaan doono halka aan hadda ku suganahay, wassalaamu caleykum waraxmatullaahi''”.

Dardaarankaas kadib, wuxuu Abuu Cubeyda jaleecay oo milicsaday saxaabigii jaliilka ahaa ee Mucaad Bin Jabal, wuxuuna ku yiri “Mucaadow tuji dadka”. Kamaba soo wareegan intaas waxyar jeer ay ruuxdii daahirka ahayd ee Abuu Cubeyda ay u kor noqoto Allihii sareeyay, sidaasna ayuu ku dhintay.

Mucaad ayaa istaagay, isagoo u wacdinaya dadka, wuxuuna ku yiri “Dadyahow waxaa idinka baxay nin -wallaahi ayaan ku dhaartaye- garan maayo qof ka laab-xaaran, ugana fogaansho badan sharta, kana jecel cirirbta danbe ee aakhiro, uguna roon dadka Abuu Cubeyda, ee Alle u weydiiyo naxariis, Allaha idiin naxariistee”.

Xigasho 
Saxaabada
islaam