maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
George W. Bush

w:tr:George W. Bush
George W. Bush waa Madaxweynihii hore ee wadanka Maraykanka. Kadib qaraxii 11. september 2001 ayuu go'aansaday inuu ku duulo saaxiibkii hore ay hubka kala iibsan jireen, oo baryihii dambe ka hor yimid (interest-conflicts). Dagaalka Ciraaq ilaa haddda waxaa ku dhintay ka badan 100,000 oo qof.

Siyaasad
Qaramada Midoobey ee Maraykanka
Madaxweyneyaasha Mareykanka
Aljeeriya

Aljeeriya (Algeria) / Carabi: الجزائر al-Jazāir, Carabi Jazaa'iri Carabi: الدزاير al-dzāyīr; Luqada Amasiiqi: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ; Faransiis: Algeirs), si rasmi ah Jamhuuriyadda Dadweynaha ee Aljeeriya, waa wadan madaxbannaan oo dhaca qaarada Afrika, xeebta badda Mediterraneanka. Caasimadda iyo magaalada ugu dadka badan waa Algiers, oo ku taal waqooyiga dalka xeebta Mediterraneanka. Algeria waa wadanka tobnaad ee ugu weyn dunida, iyo man koowaad ee ugu weyn Afrika ayaa tan iyo markii koonfurta Suudaan ay ka madax banaaneyd Sudan 2011-kii. Aljeriya ayaa xuddun u ah Waqooyi-bari ee Tuunis, dhinaca bariga ee Liibiya, dhinaca Galbeedka ee Maqrebta, dhinaca koonfur galbeed ee u dhexeeya Galbeedka Saharan, Mauritania, iyo Mali, ilaa koonfur bari ee Niger, iyo waqooyiga badda Mediterranean. Wadanku waa Jamhuuriyad Seddexaad ah oo ka kooban 48 gobol iyo 1.541 wada-dhaqan (gobollo). Abdelaziz Bouteflika wuxuu ahaa madaxweynaha tan iyo 1999kii.

Aljeeriya waxay ogtahay in badan oo ka mid ah boqortooyadii iyo nasteexooyinkii waagii hore ahaa, kuwaas oo ay ka mid yihiin Nimidiyiin, Phoenicians, Carthaginians, Romans, Umayyads, Abbasids, Idrisid, Aghlabid, Rugid, Fatimids, Zirid, Hammadids, Almoravids, Almohads, Boqortooyada. Berbers waa dadka asaliga ah ee Aljeeriya.

Aljeeriya, oo dhaqaalaheedu ku tiirsan yahay batroolka, wuxuu xubin ka ahaa OPEC tan iyo 1969-kii. Waxyaabaha saliidda ee saliida ah waxay u taagan yihiin qiyaastii 1.1 milyan oo foosto / maalin, laakiin sidoo kale waa soo saaraha gaasiga ah iyo dhoofiyaha, oo leh xiriiro muhiim ah oo Europe ah. Hydrocarbons ayaa muddo dheer laf-dhabar u ah dhaqaalaha, taas oo qiyaastii 60% dakhliga miisaaniyadda, 30% ee miisaaniyadda, iyo in ka badan 95% dakhliga dhoofinta. Aljeeriya waxay leedahay kaydka 10aad ee ugu weyn ee gaaska dabiiciga ah ee adduunka ah, waana geedka lixaad ee ugu dhoofiya gaasta. Maamulka Warfaafinta Mareykanka ayaa soo wariyay in 2005, Aljeeriya ay ku leedahay 160 trillion cubic feet (4.5 × 1012 m3) ee kaydka dabiiciga ah ee dabiiciga ah. Waxa kale oo uu ku jiraa 16th ee kaydka shidaalka.

Kobcin la'aanta hydrocarbon ee 2011 ayaa lagu qiyaasay 5%. Si loola tacaalo baahida bulshada, xukuumaddu waxay soo saartay kharashka, gaar ahaan taageerada cuntada aasaasiga ah, abuurista shaqo, taageerada SME, iyo mushahar sare. Sicirada qumbaha sare ayaa kor u qaaday koontada hadda iyo booska kaydka caalamiga ah ee hadda jira.

Dakhliga saliidda iyo gaasta ayaa kor u kacay 2011-kii sababtuna tahay sicirka sicirka sareeya ee sii socda, inkastoo isbedelka mugga wax-soo-saarka uu hoos u socdo. Wax soo saarka saliidda iyo gaasta marka loo eego mugga, ayaa sii waday hoos u dhac, hoos udhaca 43.2 milyan tan oo gaartay 32 milyan tan intii u dhexaysay 2007 iyo 2011. Hase yeeshee, qaybta ayaa ka dhigan 98% wadarta guud ee dhoofinta sanadka 2011, 48% 1962, iyo 70% rasiidhada miisaaniyadda, ama USD 71.4 bilyan.

Xubin
 ICAO
 UNESCO
 UNICEF
 Midowga Afrika *
 Bankiga Aduunka *
 Jaamacada Carabta *
 Kooxda Labaatanka *
 Qaramada Midoobay *
 Hayada Cuntada Aduunka *
 Ururka Iskaashiga Islaamka *
 Ururka Caafimaadka Aduunka *
[].
[].
[]
[
[].

Sido Kale fiiri
 Afrika
 André Chouraqui

Xogta

Wadamada Afrika
Ogaden

Ogaadeen (loogu dhawaaqo Ogadēn; , ) ama Huwan waa deegaan ku yaallaa dhulka Soomaali Galbeed kaasi oo ay degaan Dad Soomaali ah. Deegaanka Huwan ama Ogaadeeniya waa ilaa 200,000 square kilometres, taasi oo xad la leh Itoobiya, Djibouti, iyo Kenya. Intaasi waxaa dheer, magaalooyinka ugu caansan waxaa ka mid ah Jigjiga, Dhagaxbuur, Godey, Qabri Dahar, Fiiq, Shilavo, Kelafo, Wardheer iyo Danaan.

Taariikh

Maamulka Gobolka

Soomaali Galbeed ama dowlad deeggaanka Soomaalida DDS. waa Ismaamul goboleed oo ku hoos jira gumeysiga XabashidaItoobiya.maamulkaan woxoo leeyahay madax iyo ciidan u gooni ah waxoon ku yaalaa Geeska Afrika.Ismaamulka Soomaali galbeed waxee daris latahay gobollada Woqooyiga,bariga, iyo Koonfurta.Koonfur galbeed neh waxaa xigo dalka kenya, galbeedka neh gobolada itoobiya.Ogadenia waxee ka midtahay dhulka Soomaaliya.Ogadenia waxee leedahay taariikh aad u dheer. gumeestihii ingriiska ayaa soo gumeestay dhamaadkii 1890ki, waxaana la dhihi jiray ingriiska somaliland, waxoona ku daray dalka itoobiya 1897. ingriiska markale ayoo isku dayay in oo ka soo saaro ogadenia dalka itoobiya,waa markii oo ingiriiska iyo talyaaniga ee wada shaqeen ee sameeyeen, sida ee gobolada soomaalida u miday lahaayeen. Dagaalkii Labaad ee Aduunka itoobiya waxee isku dayday in ee qaadato, dhulka Eratareya iyo ogadenia. ingriiska dhul yar ayoo ka qaatay ogadenia oo ka bilaawdo, magaalada haud ilaa fransiiska somaliland oo hatta la dhoho Jabuuti. ingriiska dhulkaas ma ku darin itoobiya ilaa sanadka marka oo ahaa 1954tii. 1977 ayaa waxaa dhacday, dagaalkii xoreenta Soomaali galbeed, waa markii ee itoobiya dhibaateysay shacabka ogadenia, waagaas itoobiya waxee iskugu wici jirtay libaaxyada afrika, laakiin madaxweynihii soomaaliya Maxamed Siyaad Barre oo dhalasho ahaan ka soo jeedo dhulka soomaali galbeed ayaa aad uuga xumaaday, dhibaatada ee itoobiyaanka ku haayeen dhulkaas, waa markii oo duulaan ku qaaday itoobiya.ciidamada Soomaaliya, ayaa isku dayay, in ee itoobiya ka bixiyaan dhulka ogadenia. ciidmada soomaaliya waxee markaas gacanta ku haayeen dhulka ogadenia oo dhan, caasimada addis ababa waxyar ee u jireen.
aduunka marka oo arkay, itoobiya oo dhamaaneeso ayaa waxaa garab siiyay wadamada Ruushka oo markaas ahaa Midowga Sofiyet,Kuuba iyo Koonfur Yemen. ciidamada soviet unionka ayaa askarta somalida dib u celiyay, markii ee XDS ee dareemeen in ee ku aadin ciidamada ruushka, dhaqaalihii neh oo ku yaraaday. qaar ka mid ah ciidamada xooga ayaa sii joogay dhulka soomaali galbeed, ayaga oo wadaniyad ka muuqato, waxeena la dagaalamaayeen ciidamada shisheeye iyo kuwa itoobiyaanka.

Sidoo kale fiiri
Soomaali Galbeed
Beelaha Soomaalida

Tixraac

soomaali
Soomaali galbeed
Daarood

Daarood (; ) waa beel ka mid ah beelaha Soomaalida kuwaasi oo degan Geeska Afrika. Beesha Daarood waxaay degtaa wadanka Soomaaliya , Jubaland Galmudug iyo Puntland wadanka Itoobiya iyo deegaano ka tirsan wadanka Kiinya.
Guud ahaan, beesha Daarood waxaa ka farcama reero badan oo ka mid ah Mareexaan: Absame, Harti (Majeerteen, Beesha Darawiish, Dishiishe iyo Warsangali) Abdi Koombe(Jambeel,Waleenbo Cabdi, Garwayne) Lailkase iyo beelo kale.

Daaroodku Wuxuu ku hadlaa lahjad isku mid ah waase jiri karaan waxyaabo yar yar oo lagu kala gedisnaan karo taas oo intii hadba isku deegaanii ay ereyada qaybtood isku si u adeegsadaan'ama ugu dhawaaqaan.

Hordhac
Asal ahaan shacabka Daarood waxay ka yimaadeen Dawlada Jabarta. Ismaaciil Jabarti wuxuu ahaa amir horseed iyo hogaamiye oo faafiyey diinta  Islaamka gaar ahaana waxa uu ka soo degay meel u dhaw degmada Laasqoray ee gobolka Sanaag waxaa uu mudo diinta Islaamka ka faafinayey dhulka Bariga iyo Bartamaha Geeska Afrika. Daarood waxaa dhashay Doombiro Dir.

Muuqaalo

Odaygii ay ka soo tafiirmeen beesha Daarood wuxuu ku aasan yahay magaalo la yidhaahdo Haylaan, taasi oo 35 km u jirta magaalada Badhan ee waqooyi-bari gobolka Sanaag, Soomaaliya.

Sidoo kale fiiri
Beelaha Soomaalida

Tixraac

Qabiilada Soomaalida
Soomaali
Wikibidhiya



Qeexida Wikibidhiya
Magaca Wikibidhiya waa isku darka kooban laba kelmadood, wiki iyo encyclopedia (insaykalobeedhiya).

Taariikhda
Wikibidhiya wuxuu u bilaabay sidii mashruuc dhinac ah Nubidhiya, web-ka qaamuus oo bilaash ah oo maqaalladiisa ay qoreen khabiiro.  Larry Sanger, oo la aasaasay Nubidhiya Jimmy Wales, ayaa dejiyay fikradda qaamuus ku salaysan wiki Janaayo 10, 2001 ee liiska waraaqaha Nubidhiya.  Kadib Janaayo 15, 2001, Wikibidhiya waxaa si rasmi ah loo bilaabay mareegaha www.wikipedia.com.

Taariikhdu markii ay ahayd 18/01/2012 ayaa waxa hawada ka baxay wikipedia laakiinse isla maalin ka bacdiba waa ay ku soo noqotay hawada.

Tixraac Aboorey 

Internet
2001

2000 - 2001 - 2002

 waxyaabihii  ugu waaweynaa ee dhacay sanadkaas waxaa ka mid ahaa.
- 11 sebteembar 2001 waxaa la qarxiyey guryaha WTO, World Trade Center ee ku yaaley magalada New York.



Dhacdooyin

Dhalashooyin

Dhimashooyin

Madaxda Aduunka

Sanad
Internet

Internet waa hab aduunka oo dhan u furan iney isu dhaafsadaan ogaalka,wacaasha, cilmiga, ganacsiga iwm. Internet wuxuu ka kooban yahay Shabakadda Kumbuyuutarrada (Ingriis: Computer Network). Kuwaasoo xogta (Ingriis: Data) isu dhaafsada habka loo yaqaan internet protocol. Wuxuuna ka kooban yahey malyuumaad shabakkadood (English: network) sida kuwa jaamacaddaha, ganacsiyada, dowladaha, shirkadaha. Kuwaas oo si wadojir ah isu dhaafsada xog kala duwan oo noocwalba leh sida sawiradda, muuqaalada, codadka, iyo qoraaladda.

Magaca internet wuxuu ka yimid ereyga interconnection network, oo loo soo gaabiyey internet.

Taariikhda 
Internetku waxow ahaa natiijo ka dhalatay Mashruuc ay sii daysay Hey'ada ARPANET sanadii 1969 kaas oo ahaa mashruuc kasoo baxay wasaarada gaashaandiga Mareekanka barnaamijkaas waxaa loo aasaasay isku xirka Ciidanka Mareykanka iyo jaamacadaha iyo dhamaan hay'adaha cilmi baarista si looga faa'iideysto Aalada mobil
Koowda Janaayo ee 1983 ayaa wasaarada Gaashaandhiga Mareekanka badashay Baratakoolkii NCP kuna wareegtay TCP/IP.
Shabakada Internetka waxaa

Mustaqbalka Internetka 
Sida hada ka muuqato Internetku wuxuu yareeyay waxyaabo badan oo ay ku bixi jirtay tamar sida tusaale ahaan waxaa maanta wax ka baran kartaa Internetka adigoo joogo xaafadaada ama gurigaada, Sidoo kale waxaa laga maarmay inaad maanta tegto meel ganacsi oo aad sheey ka iibsato adigoo heli karo dukaameysi Qadka (Online Shopping). Sidoo kale waxaad arkeysaa Shaneemooyinkii in laga maarmay oo Netka aad heli karto Film ama riwaayada aad rabtid.
Sida ay leeyihiin Khubarada Aduunka in uu Netka noqon aduunka khiyaaliga ah Tusaale ahaan in qof jooga gurigiisa laga xakumo Maxkamad si Online ah.
sidoo kale maanta waxaa laga maarmay in Qaamuusyadii Buugaagtii ha ahaado mid Cilmi iyo mid Taariiqeed marka la fiirsho xaga isku xirka aduunka.

 Mareegaha ugu weyn adduunka (1052 luqadood)

Teknooloji
Kumbuyuutarada
Isgaadhsiita
Internet
Talyaaniga

W:Es:Italia
Talyaaniga, ama Jamhuuriyadda talyaaniga W:it:italia() waa dawlad ku yaalaa qaarada yurub. Waxa uuna xuduud la wadaagaa wadamada Faranca iyo wadanka swisarland iyo wadanka Ostariya.

Waqtiga gumeysiga, qusuusiga Maxamuud Macallin Cagadhiig oo Darwiish ahaa, baa guuldarray Talyaaniga magaalada Beletweyne dhexdeed.

 A Visit to Italy

Dowlada
Nidaamka siyaasadeed ee Talyaanigu wuxuu astaan ​​u yahay jamhuuriyadda baarlamaanka, taas oo baarlamaanku yahay hay'adda kaliya ee qabata matalaadda rabitaanka shacabka.
Madaxweynaha Jamhuuriyadda: waa madaxa dawladda wuxuuna metelaa midnimada qaranka;  waxaa doorta Baarlamaanka;  wuxuu magacaabaa Ra'iisul Wasaaraha, markuu soo jeediyona, wasiirrada.  Waxay kala diri kartaa goleyaasha Baarlamaanka Labada Aqal (Golaha Wakiilada iyo Guurtida Jamhuuriyadda): waxay adeegsadaan awooda sharci dejinta iyo codeynta kalsoonida dowladda.  Xukuumadda: waxay fulisaa awoodda fulinta, waxay ka kooban tahay Ra'iisul Wasaaraha iyo wasiirrada, kuwaasoo soo dhisa Golaha Wasiirrada,.  Garsoorka: wuxuu adeegsadaa awooda garsoor (baaris iyo xukunba), waa mid madax banaan oo ka madax banaan awood kasta oo kale.  Golaha Sare ee Garsoorka: wuxuu u xilsaaran yahay isxukunka garsoorka, gebi ahaanba ka xoreynta saameynta dowladda, gaar ahaan Wasaaradda Caddaaladda.

Xubin
 AIIB

 NATO 

 Midowga Yurub 

 Bankiga Aduunka 

 Kooxda Labaatanka 

 Qaramada Midoobay

Magalloyinnka
 Roma

 Milan

 Torino

Waddanmaha La Degaan Talyaaniga

  50,000+

  20,000+
  20,000+

  90,000+

  20,000+
  20,000+

Dhaqan
reer taliyaanigu waxa ay haystaan diinta kiristanka raysal wasaaraha wadanku hada waa salfiyo barlaskooni lacagta wadankaa lagu isticmaalaa waa lacagta midawga yurub ee yoorada loo yaqaano taliyaanigu waa dawlad wayn oo caana taariikh soo jireenan wuu leeyahay dawlada taliyaanigu waxa ay ka midtahay dawladaha loo yaqaano G8 ee xaga warshadaha hore uga maray taliyaanigu waxa uu gumaystay wadamu kamida qaarada afrika sida soomaaliya ertariya iyo libiya luqada wadanku waa taliyaani 
taliyaanigu waa jamhuuriyad dimuquraadi ah taliyaanigu waxa uu ku yaala bada dhexe halkaas oo ay ku taalo jasiirada sisiiliya oo ah qayb ka mid ah wadanka taliyaaniga taliyaanigu waxa uu leeyahay warshado badan oo wax soo saara ganacsiga taliyaanu badanaa waxa uu gaadhaa Afrika bogan waxaa qoray.

Tiswir

Waxay ku taalaa gacanka Itaaliya ee yurubta koonfureed, iyo labada jasiiradood ee ugu weyn badda dhexe sida Sasiiliya iyo Sardiiniya. Talayaaniga wuxuu soohdinta la wadaagaa wadamada kala ah Faransiiska, Iswiizerlaan iyo Isloveeniya.
Labada gobol ee madax-banaan oo ah saanmarino iyo Faatikanaka waxay ku dhex yaalaan gacanka Talyaaniga.
Talyaani ama Itaaliya Waa dowlad yurub ah waxeyna dhacdaa Koonfurta qaarada yurub.
Talyaaniga wuxuu ka koobanyahay 3 qeybood; Dhulka la xiriirsan yurub iyo 2da gaziirad ee lakal yiraahdo sicilia iyo sardegna.
Dhanka woqooyi waxaa ka xiga talyaaniga buuraha Alpine. waxaana ku taala gudaha talyaaniga labo dowladood oo madax banaan oo kala ah; Faatikaan iyo Saan Mariino.

Sido kale fiiri

 Croatia
 Austria
 France

Tixraac

Tixraac

Yurub
Isaaq

Isaaq ama Isaxaaq) (guud ahaan loo yaqaano Reer Sheekh Isaxaaq) waa beel ka mid ah Dadka Soomaalida ee ku dhaqan Jamhuriyada Somaliland. Waxaanay deegaan ahaan ku dhaqan yihiin Somaliland, Itoobiya iyo Jabuuti.

Taariikh

Sida ku xusan buugaag wakhtiyo hore la qoray iyo Dhaqan Soomaaliga, beesha Isaaq waxay ka soo tafiirmeen Sheekh lagu magacaabi jirey Sheekh Isxaaq ibn Axmed al-Hashimi kaasi oo la sheegay inuu asal ahaan ka soo ambobaxay wadanada Carabta wakhti lagu qiyaaso intii u dhexaysan qarnigii 12aad ilaa qarnigii 13aad.

Intaas waxaa dheer, Sheekhu wuxuu 2 gabdhood kakala guursaday oo la degay beesha somaliyed ee   Dir oo la odhan jiray magaado iyo gabadh kale oo Xabashiyad harariyad ahayd oo uu gursaday halkaasi oo ku tafiirmay.

Xubnaha Beesha

Sheikh Isxaaq Bin Axmed waxaa ka soo tafiirmay reeraha hoos ku xusan:

1. Habar Xabuusheed
  Axmed (Tol-Jeclo)
  Muuse
  Ibrahiim (Sanbuur)
 Mahammad (‘imraan)

2. Habar Magaadle
  Ayuub
  Awal
  Arab
  Garhajis

Deegaan
Isaaqu wuxuu dagaa dhulka Soomaaliyeed, gaar ahaan,  Somaliland sidokale gobalka Naivasha Kenya, iyo Kililka shanaad ee somalida Itoobiya. Deegaan ahaan, wuxuu isaaq soohdin qabiil la leeyahay Ogaden dhinaca koonfureed, iyo Gadabuursi dhinaca galbeed, dhinaca waqooyi yemeni iyo dhinaca bariga wuxuu Isaaq soohdin la leeyahay Harti

Dadka Caanka
 Madaxweynihii hore jsl Abdirahman Ahmed Ali Tuur
 Madaxweynihii hore jsl
maxamed xaaji ibraahim cigaal   

 Madaxweynaha jsl Axmed Maxamed Siilaanyo

Sidoo kale fiiri
 Dir
 Beel
 Gadabuursi
 Beesha Ciise
Beelaha Soomaalida

Tixraac

Qabiilada Soomaalida
Soomaali
Dadka Soomaaliga

Somaliland
Qabaa'ilada Soomaaliya
Isaaq
Mida Rumeed Kaniisada Ciise

Mida Rumeed Kaniisada Ciise (Ingiriis: The True Jesus Church), Waa kaniisad Kiristaan oo xur ah. Waxaa lagu aasaasay wadanga China ilaa 1917. Maantay ilaa 1.5 million xubin oo gusugan 45 Wadan. Christmas laba dabaaldego.

Kaniisadaha Shiinaha
Af-Ingiriisi

Afka Ingiriiska (; Af Carabi: لغة إنجليزية) waa luuqad looga hadlo dhowr wadan waxeeyna tahay luqod caalamka aad looga xishmeeyo. Asal ahaan Afka ingiriiska wuxuu ka yimi luqadda Afka Laatiiniga, waxaana lagu alifey wadanka Ingiriiska. Fiditaanka uu Afka ingiriiska ugu fidey dunida waxaa sabab u ah gumeysigii Ingiriisku uu ku gumeystey dunida barkeeda kala bar. Mar walba oo uu wadan gumeysto, Ingiriisku wuxuu ka dhigi jirey afkiisa afka dawladda iyo tan barida.

Hantida iyo sifooyinka ugu muhiimsan
Ingiriisigu wuxuu ka tirsan yahay qoyska Indo-Yurub ee luqadaha sidaas darteed waxay la xiriirtaa inta badan luqadaha kale ee looga hadlo Yurub iyo Galbeedka Aasiya Iceland ilaa Hindiya.  Afka hooyo, oo loo yaqaan Proto-Indo-European, waxaa ku hadli jiray reer guuraa qiyaastii 5,000 oo sano ka hor oo la rumeysan yahay inay dhex mushaaxayeen bannaanka koonfur bari ee Yurub.  Jarmal, oo ka mid ah kooxaha luqadaha ka soo farcamay hadalka awoowayaasha, sida caadiga ah aqoonyahanadu waxay u qaybiyaan saddex kooxood oo goboleed: Bari (Burgundian, Vandal, iyo Gothic, dhammaan dabar go'ay), Waqooyiga (Iceland, Faroese, Norwegian, Swedish, iyo Danish). iyo Galbeedka (Jarmalka, Nederlandka [iyo Flemish], Frisian iyo Ingiriisi).  In kasta oo Jarmalku aad ugu dhow yahay Ingiriisi, haddana way ka sii dhawrsanaanaysaa ingiriisiga si loo sii hayo nidaam tafatiran oo caddaalad ah.  Frisian, oo ay ku hadlaan dadka deggan gobolka Friesland ee Holland iyo jasiiradaha ka baxsan xeebta galbeed ee Schleswig, waa luqadda ugu dhow ee la xiriirta Ingiriisiga casriga ah.  Icelandic, oo wax yar isbeddelay kunkii sano ee la soo dhaafay, waa luqad nool oo aad ugu eg Ingiriisi hore qaab dhismeedka naxwe ahaaneed.

Wadama lagaga hadlo

Wadamada luqada  lagaga hadlo sida afkooda hooyo oo kale waxaa ka mid ah:
 Australia
 Ingiriiska 
 Maraykanka
 Kanada
 New Zealand

Wadamad lagaga hadlo si aan rasmi ahayn:

Koonfur Afrika
Kiinya
Hindiya
Baakistaan
Bangladesh
Nayjeeriya
Suudaan
Ghana
Meksiko
Ireland
Tansaaniya
Yugandha

Sidoo Kale fiiri 
Luuqad
Af-Soomaali
Af-Carabi

Xigasho

Afafka
Cabdullaahi Yuusuf

Cabdiqaadir Cumar Cabdulle Fiidka (carab:عبدالله يوسف أحمد) (Noolaa 1934 - 2012 ) waxa uu ahaa madaxweynihii hore ee Soomaaliya. Cabdulaahi Yuusuf Waxa uu madaxweyne kumeelgaar ah ahaa taariikhda marka ee u dhaxeesay 4 Oktoobar 2004ta ilaa 29 Diseembar 2008.Cabdullahi Yuusuf waxa uu dhintay tariikhdu markay ahaad 23kii Maarso 2012 isagoo xaanun uu jiifa in mudo ah cusbitaal ku yaala Imaaraatka Carabta.

Dil ka badbaadid 
k soomaaliyeed 

Shaqsiyadaad
Dadka dhintay 2012
Yurub

Yurub (; Af Carabi: أوروبا) waa qaarada ugu xigta dhinaca galbeed ee arliga weyn ee la isku yidhaahdo "Eurasia" kaasi oo ka kooban qaarada Aasiya iyo Yurub. Qaarada Yurub waxaa dhinaca waqooyi ka dhaca Bada Arktik, dhinaca galbeedka waxaa ka xiga Badweynta Atlaantik, dhinaca koonfureed waxaa ka dhaca Bada Mediterraniyan. Si kastaba ha ahaatee, dhinaca bari iyo koonfurbari qaarada Yurub waxaa inta ugu badan loo yaqaanaa Xadka Qaaradaha; taasi oo laga wado meesha qeybisa qaarada Aasiya iyo Yurub. Sida caadiga ah labada qaaradood ee Aasiya iyo Yurub waa kuwo isku-xidhan deegaan ahaan; waxaana badhtanka u dhaca wadano dhowr ah oo ka mid tahay wadanka Turkiga oo labada qaaradoodba ka tirsan.

Guud ahaan, qaarada Yurub waxay ku fadhidaa deegaan dhan , ama 2% oogada sare ee Dhulka (taasi oo u dhiganta 6.8% dhulka aduunka). Dhinaca siyaasada, qaarada Yurub waxaa ku yaala ilaa 50 dowladood oo madax-banaan, kuwaasi oo wadanka Ruushka noqonayo kan ugu weyn ee ugu bulshada badan - taasi oo qiyaas ahaan noqon karta 39% dhulka qaarada iyo 15% bulshada qaarada.
Dhinaca kale, qaarada Yurub waxaa ku nool dad dhan 740 million (qiyaastii ilaa 11%  bulshada aduunka) tirokoob 2012.) Taariikh ahaan, qaarada Yurub waxay leedahay taariikh dheer oo ka soo bilaabanta wakhtiyadii ilbaxnimada ugu horeeysay, inkastoo dadka reer Yurub aad u horumareen markay bilaabantey kacaankii wershadaha.

Hordhac
Qaaradda Yurub waa mid kamida qaaradaha shanta ah juquraafi ahaan waa qarad u eeg ama jaziirad u eeg. Waxa ay dhererantay ilaa buuraha oral waa dhanka bari iyo Bada Qaswiin.

Wadanada
 Albaniya
 Andorra
 Awstriya
 Ayslaan
  Ayrland
 Beljim
  Boland
  Bulgariya
  Burtuqaal
  Denmark
  Estoniya
  Faransiiska
  Finland
  Joorjiya
  Giriiga
  Holland
  Hungari
  Islofaakiya
  Islofeeniya
  Isbaayniya
  Iswiidhan
  Jarmalka
  Iswisarland
  Makidoniyada Wuqooyi
 Jamhuuriyadda Jek
  Kuruweshiya
  Latfiya
  Lekhtanishtayn
  Lithuaniya
  Luksemburg
  Malta
  Montenegro
  Norwey
  Romaniya
  San Marino
  Seerbiya
  Talyaaniga
  Yukrayn
  Bosniya iyo Hersegofina

Sidoo kale fiiri

 Qaaradaha Aduunka
 Bison Yurub

Linkiyo Kale
 Conseil de l'Europe
 Europa

Tixraac

Qaaradaha
Yurub
Kismaayo

Kismaayo (; ; loo qoro: Kīsmāyū; Italian: Chisimaio) waa caasimada gobolka Jubbada Hoose, waxaayna caasimada Muqdisho u jirtaa 528km. Kismaayo waxaa hormaro Wabiga Jubba oo biyahiisa ku shubo Badweynta Hindiya. Waxa uu maraa meel 15km u jirta magaalada. oo u dhaw Goobweyn, Shacabka degan magaalada Kismaayo waxaa ay gaarayaan ilaa 73,300 oo qof, (dad tiriskii lagu soo qiyaasay sanadka 2011). Dadka dago magaalada kismaayo waa dad is jecel kahor dagaaladi sokeeyana qabiil lagama aqaanin magaalada waxaana la isgu yeeri jirey reer kismaayo ama reer jubada hoose. Dowladii Ajuuraan, waxaana ku xigay Saldanada Geledi. Sanadka marka oo u dhaxeeyay 1836di ilaa 1861di waxaa deegaanada jubooyinka oo markii hore loogu yeeri jiray Bassa Jubba sheegan jiray saldaanadii Muscat (hadda loo yaqaano Cumaan).
Sanadka marka oo ahaa 1925 goblada jubooyinka waxaa ka mid noqdeen Talyaaniga ee Soomaaliya. Taariikhda marka ee ahayd 1 Luuliyo 1960 kii waxaa labadii gobol ee Koonfur ta iyo Woqooyiga kismaayo waxay qayb ka noqotay goboladii xoroobey ee Jamhuuriyada Soomaaliya, kismaayo waxaa ka mid eheed meelaha ee dagaalada ka dhacaan.

Degmooyinka Gobolka Jubbada Hoose 

 Kismayo oo caasimadda ah ahana magaalada Afarad ee ugu wayn soomaaliya 
Afmadoow,Jamaame,Badhaadhe, beerxaani, beerxaani waxaa hoos yimaado hoosingaw maxamud xareed oo geel ku raaci jiray

Xaafadaha Kismayo 
Kismaayo waxay ka koobanan jirtay dagaaladii ka hor 4 Xaafadood oo waawayn. waxayna kala yihiin: Farjanno, Faanoole, Calanleey,iyo Shaqaalaha. hada waxaa lagu daray 2 xaafad oo kala ah ISKU FILAN iyo GUULWADE

Kista, Caasimada sedexaad ee Soomaaliya 

Muqdisho Hargaysa Kismayo iyo Baydhabo ayaa balaartay iyaga oo saldhig u ahaa labadii gumayste ee wadanka soo kala maamulay, Talyaaniga iyo Ingiriiska, sida ay isugu xigaan. 

Kismaayo waa caasimada afaraad ee Soomaaliya xiligii xukumadii siyaad bare waxayna ku taalaa koonfurta fog ee Soomaaliya. Waxaa magaalada xariir dhaqaale la leh magaalooyinka waawayn ee dhaca somalia iyo weliba gobolka somalida ee kenya oo la dhihi karo waa magaalooyin ay mataano yihiin . Ganacsiga Kismaayo wuxuu gaaraa dhamaan gobolada Soomaalida Kenya ilaa wadanka Itoobiya.
waana magaalo caan ku ah dhoofinta dhuxusha iyo ganacsiyo kale oo waweyn
Waa gobolada ugu qanisan Somalia Jubooyinka haddii ay tahay xoolo beero bad iwm,

Waxbarashada 
Magaalada Kismaayo waa isha dhaqaalaha Dowlad goboledka jubaland : waxaa ku yaal 4 dugsi sare iyo wax ka badan 7 dugsi hoose dhexe. Afarta dugsiyada sare waxaa kamid ah Iskuulka Max'ed Jaamac, Faanoole, Jubba, Guulwade iyo weliba dugsiga Axmed Bin Xambal.

Bahda waxbarashada ee degmada Kismaayo iyo guud ahaanba gobolka J/hoose waxay ku mideeysanyihiin dallad lagu magacaabo (JEN) JUbba Education Network, taasoo saldhigeedu yahay Kismaayo.

Sidoo kale magaalada Kismaayo ayaa waxaa siweyn looga bartaa culuumta kala duwan ee diinta Islaamka, iyadoo ay magaalada ku yaallaan madaaris kala duwan oo lagu barta diinta suuban ee islaamka.

Maamulka iyo Sharciga 
Magaaladda Kismaayo waxaa hada maamula mamul km

Cimilada Kista

Tixraacyada 

Magaalooyinka Soomaaliya
Jubbada Hoose
Gaalkacyo

Magaalo Ku taal Bartamaha Soomaaliya. Kana mid ah Magaalooyinka waawayn ee Dalka. Magaaladan Sanadihii U danbeeyay waxaa ku socday Hormar balaaran.

Tilmaamaha 
Ka dib markii madax-bannaani ay qaadatay Soomaaliya sanadii 1960, Gaalkacyo waxaa laga dhigay caasimada gobolka mudug. [10]

Goobta
Galkacyo waxay ku taallaa waqooyiga bartamaha Soomaaliya, gaar ahaan bartamaha gobolka Mudug. Degmooyinka u dhow waxaa ka mid ah bariga Godad (7.1 nm), waqooyi bari: Bali Busle (16.2 nm), waqooyiga: Halobooqad (4.4 nm), waqooyi galbeed: Beyra (12.8 nm), galbeed :Xera Jaalaaley (23.8 nm ), dhinaca koonfureed: Saaxo (30 nm), koonfurta: Laasacadalle (10.2 nm), iyo dhinaca koonfureed: Arfuda (13.0 nm). [11] [12] Magaalooyinka ugu waaweyn ee Galkacyo u dhow waa purtinlle, (290 km), Garoowe (219 km) iyo dhusamareeb  (258 km).Xarardheere 300 km

Cimilada 
Gaalkacyo waxay leedahay cimilo kulul.  Heerkulkaugu kulul wuxuu dhacaa inta lagu jiro bilaha jiilaalka bisha 21 desembar illaa 21 maarso, marka akhrinta heerkulbeeggu wuxuu u dhexeeyaa 23 ilaa 25 ° C (73 ilaa 77 ° F). Cimiladu waxay si tartiib tartiib ah u qabataa guga, maaddaama xilli-roobaadka bisha April bilaabmaa. Heerkulka heerkulku wuxuu gaari karaa ugu badnaan qiyaastii 41 ° C xagaaga xagaaga. Kaalay Sebtembar, dabacsanaan tartiib tartiib ah ayaa bilaabmaysa mar kale.

Qabiilada dagga 
[15]
Waqooyiga gaalkacyo waxaa daga Beelaha Reer Fiqi Ismaaciil, Cumar mohamud, Xer, Maalismooge, Arab Saalax, Awrtable iyo Dir, 

dhanka koonfurta galmudug waxaana daga  beehala  Sacad , shiiqaal, iyo madhibaan, Beelaha ugu badan  ee daga gobalka mudug waa
 Habargidir, Reer Fiqi ismaaciil, Xer, Cumar-Maxamuud iyo Maalismooge 
 
Gaalkacyo waxaa lagu qiyaasaa inay daganyihiin 500,000 oo qof.

Dadka ugu caansan 

 Abdullahi isse mohamoud: Raysal wasaarihi u horeeyay ee somalia.
 Maxamed Cawaale Liibaan: Oo sameeyay Calanka Soomaaliya.
 Madaxweyne. Cabdullaahi Yuusuf Axmed: Madaxweynihii hore ee Dalka.
 C/weli Maxamed Cali Gaas: Raysal wasaarihii Hore ee Dalka iyo Madaxweynihii Hore Ee Puntland.
 mohamed Huseein rooble: Raysal wasaarihi hore ee somalia.
 GEN Mohammed Farah Aideed: Hogaamiyihii Jabhaddii USC 
 Gen abdiqeybdid taliyihi hore ee poliska somalia iyo madaxweynihi hore ee galmudug.
 abdikarim huseein guuleed: madaxweynihi hore ee galmudug marna aha waziirki hore ee arimaha guduha iyo aminaga ee DFS.
 ahmed dualle gelle haaf: madaxweynihi hore ee galmudug.
 Abwaan abshir nuur faarax: abwaanki weynaa abshir bacadle
 Gen osman atto.
 Gen abdirahman caarre.
 Gen cabdullahi xaashi rooble.
 Gen bashiir elmi yuusuf.

GEN  Ali  kadiye.
GEN  Abukar  aftooje.
GEN Maxamad Jibriil Muuse

Xaafadaha Gaalkaacyo 
Gaalkacyo waxaay ka kooban tahay 11 xaafadood oo kala ah:

 Garsoor 
Salaad joof 
 Israac
 Hormar
 SIINAAY
 XAARXAAR
 SUUQ BARWAAQO
 Dalsan
 calanley
 carafaaf
 wadajir
 iftiin galmudug
Faluuja

Cimilada

Linkiga Caddaynta 
 Kulmiye
GCompris

GCompris   ("J’ai compris", "Waan fahmay" afka Faransiiska) waa barnaamij kumbuyuutar oo loogu talagalay caruurta da’dooda u dhaxayso 2 ilaa 10-sano.

Shaqooyinka qaarkood waxay u muuqdaan kuwo ciyaarkaliya ah, laakiin shaqo walba waxaa lagaleeyahay muraad waxbarasho.

Qaybaha uu barnaamijka ka koobanyahay waxaa ka mid ah:

 Fahamka kumbuyuutarka: alwaaxa-furayaasha, dooliga, isticmaalka dooliga

 Aljebra: Iskudar, jadwalayn, Cayaar-xasuus

 Saynis: Isticmaalka biyoxireenka, biyowareega, Markabka-gujiska

 Juquraafi: Wadamada iyo qaaradaha oo khariidad ku yaala

 Cayaaro: jees, cayaar-xasuuseed

 Akhrinta: tababarka akhriska

 Iskuqas: saacad, midibeyn, sawirid layman

Mudada hada la’joogo GCompris wuxuu ka koobmaa ilaa in ka badan 100 shaqo, horumarintiisa wey socotaa. GCompris waa barnaamij lacagla’aan ah. Waxaad kabadelikartaa wixii aad rabto waadna ka caawinkartaa sidii loo horumarinlahaa. Ugudambeyntii maxaa kuu diidaaya in aad la’qaybsato caruurta aduunka oo dhan.

Soo dejiso (download) barnaamijka gcompris.

Qore: M.I. Mursal

Teknooloji
Afarta xilli

Afarta xilli (; ) waa xilliyada afarta ah ee jawiga iyo [cimilo|cimilada]] aduunka wakhti dhan hal sano (356 maalmood).

Gu, Xagaa, Dayr iyo Jilaal waa afarta xilli uu ka koobanyahay sanadka soomaalida.

 Gu,(Spring) Waa xilli roobeedka ugu muhiimsan xilliyada uu dalkeennu roobka helo wuxuuna ka bilowdaa  (Maarso, Abriil iyo Maayo). 
 Xagaa(Summer) Waa waqti uu wadanka ka da'o roobab yaryar oo looyaqaano xagaa (Yuunyo, Luulyo iyo Agoosto).
 Dayr(Automn) Waa xilli roobaad roob badani da,o hayeshee waxaaa ka badan Guga, (Sebtembar, Oktoobar iyo Nofembar ). 
 Jiilaal,Jiilaal(Winter) Xiliga diraacda ama Jiilaalkuk waa xiliga ugu Qabaw uguna qaleylka badan ( Decembar, Janaayo iyo Febraayo)

Haddaba xilliyadan aan soo xusnay waxaa mararka qaar dhacda in ay wax iska baddalaaan oo roobabkii di,i lahaa ay baaqdaaan sababo la xiriira isbaddalka cimalada adduunka ee sii kululaanaysa oo saamayn ku yeelatay dalka oo dhan. 

Kalandar
Cutub:Caawin



Cutubyada caawinaada 
Wikipedia waa qamus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad usiticmaali lahayd iyo sida uu ushaqeeyo.
  Tafaasiil guud oo ku saabsan Wikipedia
Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia
  Sharciyada Wikipedia
Jawaabo ku saabsan su'aalahaan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha?

Wikipedia waa qaamuus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad u siticmaali lahayd iyo sida uu u shaqeeyo.

  Tafaasiil guud oo ku saabsan Wikipedia
 

Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia

  Sharciyada Wikipedia
Jawaabo ku saabsan su'aalahan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha? 

 Horudhac (Introduction)
 Daadihin (Tutorial)
 Bacaadka (Sandbox)
  Waraaqda qishaka
Awdal

Kani waa maqaal ku saabsan gobolka Awdal. Boqortooyadii hore ee deegaanka Awdal fiiri Adal.
Awdal waa gobol ku yaalo Galbeed ka dalka Somalia. Awdal waxay ka go'day gobolka Woqooyi Galbeed ayna noqotay gobol 1984.  . Dhinaca bariga waxay xuduud la leedahay  Maroodi Jeex iyo saaxil Dhinaca GalbeedKa waxay xuduud la leedahay Jabuuti , koonfurta waxay xuduud la leedahay Itoobiya iyo Dhinaca woqooyiga neh Gacanka Cadmeed. Gobolka waxaa ku nool dad lagu qiyaasey 673,263 oo qof. Gobolku wuxuu ka kooban yahay lix degmo Boorama oo ah xarunta gobolka,  Gebiley Wajaale Baki ,Lughaya , iyo Saylac.

Hordhac
Gobolkan waa gobol taariikh dheer leh oo xadaarad suldaanimo, boqortooyo iyo ismaamul dheer soo lahaa mudo aad u dheer. Boqortooyada Adal waxay ka mid tahay awooodihii ugu caansanaa ee ka soo talin jirey gobolka Awdal. 
Awdal waxaa magaalo madax u ah caasimada Boorama, oo ah magaalada ugu weyn gobolka. Gobolkan waa gobolada ugu horumarsan woqooyiga gaar ahaan woqooyi galbeed, xag dhaqaale, waxbarsho, diineed iyo isgaadhsiineedba.

Degmooyinka Gobolka
Gobolkani waxa uu ka koobanyahay shan degmo oo kala ah 
 Boorama
 Baki
 Lughaya
 Saylac
 Dilla
 Quljeed
 Boon
 Xariirad
 Weeraar
 Jirjir
 Cali Xaydh
 Bus
 Siimodi
 Goroyo cawl
 Abuqees
 Garboraaxo
 Gebilay 
 Wajaale 
 kalabayadh

Bulshada
Gobolka Awdal waxaa si khaas ah u dega beelaha Gadabuursi, sidoo kale loo yaqaano Samaroon kuwaasi oo ka tirsan beelweynta Dir. Gobolkan wuxuu qiimo gaar ah u leeyahay taariikhda dowlada Somaliland taasi oo lagu asaasay magaalada Boorama, xagaas oo dhamaan xubnaha taliska lagu soo dhisay aynay daganayeen magaala madaxdiisa Boorame mudo shan bilood ah xagaasna lagu soo magacaabay madaxwaynihii u horeeyay ee la doorto Alaha u naxariistee marxuum Maxamed Xaaji. Ibraahim Cigaal. 
Gobolka awdal waa gobol dhaqaalihiisu aad ugu tiirsanyahay xoolaha nool, Beeraha, dalxiiska iyo macdanta. Gobolkan waxa ka soo jeeda madaxwaynaha hayn jiray mudii 2003 ilaa 2010 xilka waqooyiga somalia ee Daahir Rayaale Kaahin oo ka soo jeeday gobolkaas awdal waana samaroon. 

Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu ahaan jirtey magaalda Baki, laakiin markii dambe waxaa lagu bedelay magaalada ugu weyn ee Boorama. Sidoo kale, dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay ganacsiga iyo xoolaha nool. Magaalo madaxdiisii hore waxa ay ahaan jirtay oo ay ugaas yaashii ka telin jiray magaalada qadiimiga ee saylac oo aan ku koobnayn oo kaliya gobolka awdal ay u ahayd indhaha soomaaliyeed gaar ahaan ugaasyada Samaroon oo dhamaantood saylac lagucalemasaaray.

Sidoo kale fiiri
 Boorama
 Saldanadii Cadal
 Awdalland

Xigasho

Awdal
Magaalooyinka Somaliland
Gobolada Somaliland
Baay

Bay waa gobol ka mid ah Gobollada Soomaaliya, wuxuuna ku yaallaa bartamaha koofur-galbeed. Gobolka Bay wuxuu xuduud la leeyahay gobollada kala ah Bakool, Gedo, Hiiraan, Jubbada Dhexe iyo Shabeelaha Hoose. Magaalamadaxda gobolka Bay waa Baydhabo, waxay magaalamadaxda Soomaaliya ee Muqdisho u jirtaa 256 km oo ay kaga aaddan tahay dhinaca waqooti-galbeed. Magaalada Baydhabo waxay horey xarun kumeelgaar ah u ahayd Dawladda kumeelgaarka ah ee Soomaaliya.
Gobalka Bay wuxuu kamidyahy Gobollada aad ugu dheereya wax soo saarka beeraha sida Digirta, Misagada, Galeyda IWM.
Gobolka Bay waxaa si doo kale ugu dheereeya soo saarka caanaha taas oo sababtey inuu Gobollka Bay uu noqdo Gobollad ugu Raqiisan caanah.
Gobbalka Bay waa meesha ugu fiican ee Quraanka kariimka lagu barto Soomaaliya.

Oceanmedia.so

DegmooyiBuur Hakaba

Toosweyne
 Ufurow

● kurtun● foolfayle 

Gobolka Bay magaalamadaxdiisu waa Baydhabo, dhaqaalihiisuna wuxuu ku tiirsan yahay beeraha, xoolaha nool iyo ganacsiga. Magaalada Bydhabo waxay ka kooban tahay afar xaafadood oo kala ah:
 Isha
 Horseed
 Berdaale shariif hassan sh aden mukqatr roobow ali abu munsoor

Degmada Burhakaba waxay ka kooban tahay sedax xaafadood oo kala ah:
 Waaberi
 Howl-Wadaag
 Wadajir 
 Magala jecel 
 Daaf dubai 
 Daar 
 Masuusow 

Degmada qansaxdheere waxay ka kooban tahay 
 garasoor
 wadajir
 busleey
 buuloshumuq

Degmada Diinsoor waxay kakooban tahay sida xoos kuxusan
 Waaberi
 Howl-Wadaag
 Kacaan
 Xaawo Taako
 Siinaay
 Cakaaro
 Misra Yareey                                                                 

Ufuroow waxey ukala badaa 
 Iftiin 
 Xaawo taako 
 Tugeereey 
 Buulo miingey 
 Xaafad jadiid 
 Habriirow 
 Buuli galool 
 

Gobolada Soomaaliya
Bakool

Bakool waa gobol ka mid ah Gobolada Soomaaliya wuxuuna ku yaalaa koonfir-galbeed ee Soomaaliya.

Degmooyinka gobolka Bakool 
 
 Xudur
 Ceelbarde
 Tiyeegloow
 Waajid
 Rabdhuure
 Buurdhuxunle
Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu waa xudur waana gobol Ilaahey ku maneysatey xoolaha nool iyo beeraha.
Qabaa'ilada dago gobolkaan waa Digil iyo Mirifle oo si is la eg ugu degan gobolka.

Gobolka wuxuu caan ku yahay dhaqashada xoolaha iyo tacabka beeraha, waa dhulka dadkiisa ay aad ugu hormareen tacliinta diinta barashada Qur'aanka.

Sidoo kale fiiri
Soomaaliya
Gobolada Soomaaliya
Deegaanada Soomaalida

Tixraac

Gobolada Soomaaliya
Bari (Gobol)

Tirokoobkii (Qiyaas) UNka ee 2008 waxa uu dadka deggan gobolka Bari ku qiyaasay 15,300,000 oo ruux oo dhalasho ahaan Soomaali wada ah. Dadka gobolka dega waxaa loo yaqaan Reer Bari.
Qaybta maamul ee rasmiga ah ee Soomaaliya, gobolka Bari waxay ka kooban yihiin lix degmo oo soo socda: [6]
degmada Alula,
degmada Bandarbayla,
degmada Boosaaso (oo ah degmada uguweyn ahna magaalo madaxda gobolka),
Degmada Iskushuban,
Degmada Qandala iyo 
Degmada Qardho.

Sanadkii 1998, Gobolka Bari wuxuu qayb ka ahaa 5tii Gobol ee Puntland lagu aasaasay, Puntland waa Dawlad-Goboleed Ka dhisan waqooyi-bari Soomaaliya. Dastuurka ku meel-gaarka ah ee Dawladda Puntland ee 2001-dii, dhulka Puntland waxaa lagu qeexay gobollada rasmiga ah ee Soomaaliya. Gobolka Bari wuxuu xubin ka yahay Sideed iyo Tobanka (18) gobol ee  Dalka.

Sannado kaddib, Puntland ayaa dhistay gobolka "Karkaar", kaa oo dhul ahaan laga jaray gobolka Bari. Gobolka Karkaar waxaa Magaalo madax looga dhigay, magaalada Qardho oo ka mid ahayd degmooyinka gobolka Bari. Degmooyinka cusub ee gobolka karkaar ayaa kala ahb(5 degmo): Qardho (degmo hore ee gobolka Bari), Bandar-bayla(degmo hore ee gobolka Bari), Waaciye, Rako iyo Xaafuun. Gobolka Bari waxaa lagu kordhiyay saddex(3) degmo oo cusub (Baargaal,Carmo iyo Ufayn).

Muddo kaddib waxaa hadana gobolka bari laga gooyay gobol labaad oo cusub, laguna magacaabay "Gaardaafuu" magaalo madaxdiisuna tahay "Caluule (Caluula)" taas oo ka mid ahayd degmooyinkii hore ee gobolka Bari. Marka Caluule/Caluula laga tago gobolkan cusub ayaa degmooyin looga dhigay: Baargaal, Bareeda, Gunbax iyo Murcanyo. (juun 2013) kalfadhigii 30-aad ee baarlamaanka Puntland ayaa gobolka Gardafuu si rasmiya loogu ansixiyay.

Degmooyinka
Gobolka Bari (Somalia) waxa uu ka kooban yahay lix degmo.

Boosaaso
Qardho
Caluula
Iskushuban
Qandala

Dowladda Puntland waxa ay maamul ahaan u sii kala qaybisay gobolka Bari saddex qaybood oo kala ah Karkaar oo ka kooban degmooyinka , Waaciye, Bayla, Rako iyo Xaafuun; Bari oo ka kooban degmooyinka Boosaaso, Iskushuban, Qandala, Carmo iyo Ufayn. iyo Gardafuul oo ka kooban Caluula, Baargaal, Bareeda, Murcanyo iyo Gumbax. 

Bari
Galguduud

Galguduud ama (galgaduud) waa gobol ka mid ah Gobolada Soomaaliya wuxuunu ku yaalaa bartamaha Soomaaliya. 

Waqooyi waxaa ka xiga gobolka Mudug, koonfur gobolka Hiiraan, Shabeellaha Dhexe, galbeed gobolka Soomaali-Galbeed iyo bari oo ka xigta Badweynta Hindiya.

Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu tahay Dhuusamareeb dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay xoolaha nool iyo kaluumeeysi iyo xoogaa beeraha ah. Magaala madaxdiisa 2 baad tahay Cadaado oo ah magaalada ugu baaxada weyn gobolka galgaduud, sidoo kale waa xarunta baarlamaanka galmudug. Iyadoo ah xaruntii lagu aas aasay galmudugta hadda la arkayo , cadaado waa magalada ugu qurxoon deganada galmudug ,iyadoo leh amni laysku halayn karo , sidoo kale waxey leedahay magalada cadaado meelo kala duwan oo lagu dalxiiso , hotel , dooxooyin.

Degmooyinka gobolka Galguduud 
 Ceelgaras_*
 Dhuusamareeb*;*:’
Xeraale*_*_*:’
 Ceeldheer_*
Ceelbuur*_*:'
Huurshe*_*:’
 Caabudwaaq
 Cadaado
miirjiicleey*;*:’
Galhareeri_* (Galcad)_*
lajiide*_*:’

Balanbal
Guriceel_*

Wabxo*;*:’
Ceellahelay
Jacar*;*:

Bargaan*;*:’
Dac_*
Deerri_*
[[Ceelqooxle
Ceel meygaag
Baxdo_*
Xiindheere
Docolleey_*
Godinlabe
Bud bud_*

Xaafadaha ay ka koooban tahay magaalo madaxda gobolka ee Dhuusa Mareeb 

 Dayax (Xaafad) waa xaafada ay ku yaalaan degaanada iyo xeryaha ciidamadda militeriga. Jihada Qorox u dhac (Galbeed)
 Horseed wiqooyi
 Waxarcadde Koofor
 Waabarieel waa xafada kutalo jihada qorox kasoobaxa(Bari) 

Gobolada Soomaaliya
Soomaaliya
Gedo

Gedo (, ) waa gobol ka tirsan wadanka Soomaaliya, kaasi oo looyaqaano Jubada Sare  waxuu dhacaa xadka wadanka Kiinya, iyo I Ethiopia Gobolka Jubada sare waxaa magaalo madax u ah magaalada Garbaharrey 

Sida ku xusan taariikhda dadka Soomaalida gobolkan waxaa la aasaasay wakhtigii 1980maadkii waxaana xad la leeyahay deegaanada Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya, Gobolka Waqooyi Bari ee Kenya, iyo gobolka Bakool, Baay, Jubbada Dhexe, iyo Jubbada Hoose.

Hordhac
Gobalka Gedo waxa uudhacaa koonfur galbeed soomaaliya. Gedo waa Gobalka labaad ee ugu weyn Soomaaliya wuxuuna ku xigaa Gobalka bari. waana Gobalka kaliya ee kamid ah Gobalada Soomaaliya ee Xadka la leh labada dal ee Kenya iyo Ethiopia. Gedo waxay ku jirtay deegaanada Soomaaliyeed ee nooca walba ula dagaalamay ;  gumeystihii reer Yurub.

Waxbarashada 
Gobolka Gedo waxaa ka dhisan nidaamyo waxbarasho walow aysan jirin dalad midaysa iyo Gudoon Waxbarasho oo heer degmo ama gobol ah.

Magaalooyin madaxda degmooyinka Gobolka Gedo sida Bardhere, Garbaharrey, Luuq Garb jira dugsiyo waxbarasho oo leh heerar kala duwan. Magaalada Bardhere waxaa ku yaal Jaamacada Gedo iyo Kulyada Farsamada Bardhere ee Bardera Polytechnic.

Ururo waxbarasho oo dadaal muuqda ka wada gobolka ayaa waxay maamulaan iskuulo leh heer hoose/dhexe ilaa sare. Waxaa ururadaas ka mid ah HIRDA, SEHO, G.E.D.O, iyo Markaleey Foundation.

Sidoo kale fiiri
 Gobolada Soomaaliya
 Magaalooyinka Gobolka Gedo

Tixraac

Gedo
Soomaaliya
Hiiraan

Hiiraan (, ) waa  gobol ka mida gobolada ku yaal bartamaha soomaaliya, xad la leh gobolllada Shabeelaha Dhexe, Galgaduud, Shabeelaha Hoose, Baay, Bakool iyo Gobolka soomaali Galbeed ee Itoobiya.
Magaalo madaxda Gobolka waa Beledweyne oo ah magaalo aad u qurux badan.
Gobolka waxaa mara wabiga Shabeelle ee ka yimaada dhanka itoobiya

Degmooyinka gobolka Hiiraan 
Degmooyin ka Gobalka Hiiraan
waa 9 degmood waxa ayna kala Yihiin sidaan

 Beledweyne
 Buuloburde
 Jalaqsi
 Halgan
Booco
 Buq aqable
 Matabaan
 Maxaas
 Ceel-cali

Tixraac

Sidoo kale fiiri
Hiiraan State

Soomaaliya
Jubbada Dhexe

Jubbada-Dhexe waa gobol ku yaala koonfurta Soomaaliya. wuxu ka mid yahay 18 gobol ee somaliya ka koobantahay Magaalo madaxda gobolkaan waa Bu'aale.Gobolkaan waxuu xuduud la leeyahay gobolada kala ah Gedo,Bay, Jubbada Hoose, Shabeelaha Hoose iyo Badweynta Hindiya oo kaga dhegan dhinaca bariga, sidoo kale gobolkaan wuxuu dhinaca galbeedka xad kala wadaagaa dalka Kenya, magaalada Bu’aale waa caasimadda gobolka j/dhexe isla markaana ah caasimadda dowlad goboleedka Jubaland gobolkan wuxuu qani ku yahay xoolaha nool iyo beeraha, waana gobol leh dhul aad iyo aad ugu fiican beeraha iyo wax soo saarka.
Gobolkan waxaa dhaxmaro Wabiga Jubba oo biyo siiyo xoolaha ku nool iyo beeraha.== Jubada dhexe waxaa daga qabiilo badan waxaana ugu badan marka lafiiriyo Beesha SHIIKHAAL Loobage  oo  degta Dhinaca Bari, waqooyi iyo bartamaha gobolka ayadoo dhaqaale iyo awood weyn ku leh Gobolka Jubada Dhexe .  '''
 Bu'aale
Xaramka
 cadeeyta buuwaal 
Dhaaytubaako
Hoombooy)
 Saakow
Salagle
Jilib                                                                                                            

Gobolada Soomaaliya
Jubbada Hoose

Jubbada Hoose (, ) waa gobol ka tirsan wadanka Soomaaliya, kaasi oo looyaqaano Waamo  waxuu dhacaa xadka wadanka Kenya, Gobollada Jubbada Dhexe iyo Gedo waxaa magaalo madax u ah magaalada Kismaayo

Hordhac
Jubbada Hoose waxaa uu ku yaallaa koonfurta Somaaliya gobolka waxuu xad la leeyahay Kenya, gobollada Soomaalida ee Gedo, Jubbada Dhexe, iyo badda Soomaaliya. Gobolka waxaa loogu magac daray Wabiga Jubba ee mara oo ku shubma badda Soomaaliya ee Goobweyn. Beerta Qaranka Lag Badana National Park waxay ku taal Jubbada Hoose.
Waxay leedahay kaymo cagaaran iyo xayawaanada duurjoogta ah sida libaaxa, geriga, jeerta, waraabaha iyo yaxaaska.waxa dago beelo badn sida Hawiye  Dir  Daarood jareerweeyne 
Waxana ugu badn beelaha Hawiye  shiikhaal oo daga waqooyiga gobalka iyo gaaljacel oo daga koofurta gobalka
Turdho waa Degaan ka tirsan [[Gobolka Jubbada Hoose)) waa tuulo Qurux badan oo Xeebaad leh waxaa days beesha sheekhaal loobage o u Badan Ganacsato,Siyaasiyiin iyo Culumaaudiin. Magaalada turdho waxay leedahay kaawada ugu weeyn jubbada hoose, dhul beereed iyo xeeb aad u dheer o qurux badan. Inta badan dadka degan waa xoolo dhaqato iyo beeraley iyo ganaacsato ,waxaa bur bur xun ka soo gaaray magaalada Turdho dagaaladi sokeeye ee ka dhacay dalka 1991. Waxaa bur bur xoogan ka muuqda isbitaalka weeyn ee magaalada iyo dugsigii hoose dhexe ee Turdho .Sh.Xasan Maxaad Cilmi o loo yaqaano《 Siigaale 》(Sheekhaal loobage) ayaa ka mid ahaa ragii talyaaniga kula jihaaday Turdho, dagaalkas o ka dhacay meesha lagu magacaabo Yaaq Kanooni, waxaa sidoo kale dagaalkas qeyb libaax leh ka qaatay Xaaji Nuur Abiikar (Sheekhaal Loobage) oo caan ka ah gobolka jubbada hoose , labadan hogaamiye (Siigaale iyo Nuur Abikar)o talyaniga siiyay casharo lama ilaawaan ah kana xureeyay inta u dhaxeeyso Jamaame iyo Turdho.

Turdho xaqiiqdii waxaa degen beelo walaalo ah:

- Mudulood siiba Abgaal iyo Hilibi Dalandoole,

- Shiikhaal Loobage Faqa Cumar

- Habargidir Sacad siiba reer Nimcaale/Axmed, Cabdulle iyo Cali Nimcaale wa intaas dadka meeshaas caanka ah.

Degmooyinka 
Gobolka Jubbada Hoose waxaa uu ka kooban yahay 4 degmo: 
Degmada Afmadow 
Degmada Badhaadhe 
Degmada Jamaame 
Degmada Kismaayo
Degmada Xagar
Dagmada Turdho
Dagmada Geesguud
Dagmada Goobweeyn
Dagmada Hoosingo
Dagmada Kamsuuma
Dagmada Raas kaambooni
Dagmada Buulaxaaji
Jasiiradaha Bajuni_* sidoo kale waxay ku yaalaan gudaha gobolka.
Mudug

GalMudug waa gobol ka tirsan gobolada Soomaaliya,  gobolka wuxuu xad la leeyahay dalka Itoobiya gobolka galgaduud gobolka nugaal,  bari  waxaa ka xiga Badwaynta hindiya gobolka dhaqaalihiisa wuxuu Ku tiirsan yahay xoolaha nool. waaxana Dagah beelo soomaaliyeed .. Gobolkaan waxaa degen dad lagu qiyaaso 131,455 oo qof, tirakoobkii 2005.

Dagmooyinka 
 Gaalkacyo  waa magaalo madaxda gobolka.
 [Galdogob]
 [Jriiban
 [Hobyo]
 [xaradheere]

Degmooyinka kal 
Dagaari
Galbarwaaqo
Daarusalaam
Bacaadwayn
Maaneed
Mirafadle
Bookh
Afar-irdood
Dalsan
Bursaalax
Bayra
Laanmadow
Axmed Kheyr
Isqanbuus
Bilcil
Faratooyo
Gacnofale
Ceel Bardaale
Guuco
Riig Ooname
Wisil
garacad
Caad
Docolle Farale
ceelguula
Dinowda
 Qeycad
 Kalabayr
Ceel huur
Xinlabi
sadaxhiglo
Dabagalo
Af-gumasoorey
Tawfiiq
 Isqanbuus
 xiin god
 Bacaad weyn
 baxdo
  xeero dahab
 Xamur
 Qansaxle
 tooro dhurwaa
 Ceel guula
 Bajeelo
 Shiikh Nuur
 Tuurdibi
 sadaxhiglo
 Ilbir
 Bud-bud
 Docol
 Carfuudo
 ballibusl
celhuur
Cagaaran
tawakal
Farjano
afbarwaaqo
jiray
galhagoog .  gudomiye dahir dhimbil
bacaduur
qaracaanle  ,
naaso dheer

Tixraac 
Beelaha degan waxaa ka mid ah hawiye gaar ahaan habar gidir, leelkase ,xirsi muumin, majeerteen cumar maxamuud
[]
https://en.wikipedia.org/wiki/Mudug
Nugaal

Gobolka Nugaal waa Gobol kamida 18kii Gobol ee Soomaaliya. Gobolkan waxa uu leeyahay Ahmiyad muhiim ah, waxaana ku taal Magaalada Garoowe, oo ah Caasimada Puntland iyo Magaalada ugu Kobaca badan Soomaaliya. Eyl, Oo ah Magaalo Taariikhi ah, kana Mid ahayd xarumihii Daraawiishta. iyo Buurtinle oo ah Degmo Muhiimad wayn ku fadhida.

Gobolka waxa uu muhiim u yahay Isu socodka gobollada Kale ee Dalka.
waxaana ku kala bayrta Wadada Wayn ee Gobolada Dalka, Wadada Woqooyi Oo Garoowe ka leexata Gaartana Hargaysa illaa Boorama.
Wadada Koonfur Oo garoowe Ka leexata Gaartana Illaa Muqdisho, Kismaayo.
Wadada Bariga oo Garoowe Ka baxda Gaartana ilaa Qardho, Boosaaso.

Degmooyinka Gobolka Nugaal 
 Dangorayo
 Burtinle
 Eyl
 Garoowe
 qarxis 
  uuskure 
  maraya 
  xam-xamaa

[[Category:Gobolada Soomaa
liya]]
Sanaag

Sanaag (, ) waa gobol ka mid ah Gobolada Somaliland. Gobolka Sanaag waa gobolka ugu wayn Gobolada Somaliland. Gobolkan waxaa magaalo-madax u ah caasimada Ceerigaabo. Gobolka waxa bariga xuduud la leeyahy Soomaaliya

Muuqaalo

Degmooyinka Gobolka Sanaag ugu waaweyn 
 Ceerigaabo Magaalo madax
Badhan Degmo
 Las Qoray Degmo
Dhahar Degmo
 ceel afwayn Degmo
  Garadag Degmo

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya
Gobolka Sanaag

Tixraac

Somaliland
Magaalooyinka Somaliland
Sanaag