maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Weydiin

Boga "Su'aal" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Weeydiin (; ) sidoo kale loo yaqaano Su'aal iyo Weeydiimo, waa hab ka mid ah xidhiidhka luuqada taasi oo loo isticmaalo codsiga warbixin iyo faahfaahin ku saabsan meel, qof ama shey. Su'aashu waa nidaamka lagu raadiyo warbixin badan oo sharaxaysa waxa su'aashu ka socoto.
Intaasi waxaa dheer, weeydiinta waxaa ka dambeysa jawaab oo ah mida ka warbixineysa su'aasha meeshaas taala.

Ereyga
Si la mid ah ereyo badan oo ku jira luuqada Soomaaliga, ereyga Su'aal waxaan ka soo xiganay luuqada Carabiga ereyga "سؤال". Sida saxda ah, ereyga Weydiin ama Weydiimo ayaa ah mid Af-Soomaali sax ah.

Qeybaha
Ilaa hada ma jiraan tiro la isku afgartey oo loo qeeybiyo su'aalaha laakiin waxaa si fiican u ognahay ineey jiraan dhowr nooc oo su'aalo ah.
 Su'aal toos ah: Weydiimooyinka noocan ah waa kuwa ugu badan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxayna inta ugu badan soo gudbinayaan codsiga faahfaahin iyo sharaxaad badan oo ku saabsan qof, meel, sheey iyo wixii la mid ah. Tusaale:
"Halkeed ka shaqeysaa?"
"Waxbarashada heerkeed ka gaadhay?"
 Su'aal haa ama maya: Su'aalaha noocan ah waxay leeyihiin jawaab kooban oo ah haa ama maya. Inta ugu badan weydiimahan waxay yimaadaan marka qofka wax su'aalayo haysto xoogaa akhbaar ah ama macluumaad kooban. Tusaale:
"Aqalkan miyaad degan tahay?"
"Gabadhani ma walaashaa baa?"
 Su'aal leh fikrad: waxaa jira weeydiimo wadata warbixin iyo faahfaahin ku filan oo kaliya ujeedadu tahay ogolaanshaha iyo ku raacitaanka qofka kale.  Su'aalaha noocan ah marar badan uma baahna jawaab ama wercilin, laakiin lafdhabarta weydiintani waxay tahay bilaabida dood furan. Tusaale:
"Cabitaanka sigaarku wuxuu keenaa xanuunka kansarka. Yaa ogaa taasi?"
"Dhalinyadii dhulkeenu weey wada tahriibeen soow ma ahan?"

Sidoo kale fiiri
 Weyddiinta Su'aalo…
 Jawaab
 Dood
 Warcelin

Xigasho

Hadal
Warcelin

Boga "Jawaab" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Warcelin (; ) sidoo kale loo yaqaano Jawaab, waa hab ka mid ah xidhiidhka luuqada taasi oo loo isticmaalo u celinta warbixin iyo faahfaahin ku saabsan meel, qof ama shey taasi oo ka jawaabaysa su'aal. Warcelinta waxay timaadaa marka weydiin meesha soo gasho, waxaana loo isticmaala in lagu sharaxo warbixin badan oo saabsan su'aashu ka socoto.
Intaasi waxaa dheer, warcelintu waxay dambeysa su'aal oo ah mida ka warbixineysa su'aasha meeshaas taala.

Ereyga
Si la mid ah ereyo badan oo ku jira luuqada Soomaaliga, ereyga Jawaab waxaan ka soo xiganay luuqada Carabiga ereyga "جواب". Sida saxda ah, ereyga Warcelin ayaa ah mid Af-Soomaali sax ah.

Qeybaha
Ilaa hada ma jiraan tiro la isku afgartey oo loo qeeybiyo su'aalaha laakiin waxaa si fiican u ognahay ineey jiraan dhowr nooc oo jawaabo ah.
 Warcelin toos ah: Warcelinta noocan ah waa kuwa ugu badan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxayna inta ugu badan soo gudbinayaan codsiga faahfaahin iyo sharaxaad badan oo ku saabsan qof, meel, sheey iyo wixii la mid ah. Tusaale:
"Berito ayaan kulmeynaa."
"Waxaan ahay macalin."
 Jawaab haa ama maya: Su'aalaha noocan ah waxay leeyihiin jawaab kooban oo ah haa ama maya. Inta ugu badan weydiimahan waxay yimaadaan marka qofka wax su'aalayo haysto xoogaa akhbaar ah ama macluumaad kooban. Tusaale:
"Aqalkan miyaad degan tahay?" Haa.
"Gabadhani ma walaashaa baa?" Maya.
 Jawaab leh fikrad: waxaa jira weeydiimo wadata warbixin iyo faahfaahin ku filan oo kaliya ujeedadu tahay ogolaanshaha iyo ku raacitaanka qofka kale.  Su'aalaha noocan ah marar badan uma baahna jawaab ama wercilin, laakiin lafdhabarta weydiintani waxay tahay bilaabida dood furan. Tusaale:
"Cabitaanka sigaarku wuxuu keenaa xanuunka kansarka. Yaa ogaa taasi?"
"Dhalinyadii dhulkeenu weey wada tahriibeen soow ma ahan?"

Sidoo kale fiiri
 Su'aal
 Dood
 Weydiin
 Weyddiinta Su'aalo…

Xigasho

Hadal
Baaq

Baaq (; ) waa tilmaamida fariin ayadoo la isticmaalayo astaamo aan lahayn hadal. Baaqa waxaa ka mid ah dhaqaajinta gacmaha, wejiga iyo qeybo kale oo jidhka ah si ka duwan caadi taasi oo ujeedadu tahay in lagu gudbiyo fariin sheegaysa wax la isla yaqaano. Tusaale ahaan, haadinta gacanta waa astaan baaq oo loo isticmaalo salaanta.

Hordhac
Guud ahaan waxaa jira noocyo badan oo baaq ah, kuwaasi waxaa ka mid ah: baaqa gacanta, astaanista wejiga iyo isticmaalka calaamado sawir oo kale ah si loogu soo gudbiyo fariin.

Ereyga
Ereyga baaq wuxuu leeyahay dhowr micne oo kala duwan kuwaasi oo loo isticmaalo siyaabo kala duwan. Sida aan kor ku soo xusney, ereyga baaq waxaa loo isticmaala gudbinta fariin aan lahayn hadal. Sidoo kale waxaa baaq loo isticmaalaa diritaanka fariin balaadhan oo ku socota dad ama deeggaan baaxad leh.

Sidoo kale fiiri
 Dood

Xigasho

Hadal
Cimaamad

Cimaamad (; ) sidoo kale loo yaqaano Cumaamad, waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Cimaamadu waxay ka mid tahay dharka ragga inkastoo dumarka laftoodu xidhaan mararka qaar. Sidoo kale waxaa cimaamada aad caan uga tahay Dunida Islaamka taasi oo dadku u xidhaas astaan diin ahaaneed. Meelaha qaar sida Gobolka Bariga Dhexe iyo deegaanada kale ee ku dhaqan yihiin Dadka Carabta ah waxaa caan ka ah xidhashada cimaamada oo loo isticmaalo dhar ahaan. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac

Cimaamadu waa shey dhar ah taasi oo laga tollo dun isla markaana aad looga xidho gobolka Bariga Dhexe halkaasi ooy ka tahay dhar ka mid ah dhaqanka dadka. Cimaamada waxaa maanta laga xidhaa meelo badan oo caalamka ah kuwaasi waxaa ka mid ah wadano badan oo Afrikaan ah iyo wadano reer Galbeed ah.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Xijaab (dhar)

Xijaab (; ) sidoo kale loo yaqaano Jilbaab, waa maro dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay looguna tallo-galay in dumarku xidhaan si u asturaan xubnaha jidhkooda. Jilbaabku wuxuu ka mid yahay dharka khaaska u ah dumarka. Sidoo kale waxaa jilbaabka aad caan uga yahay Dunida Islaamka taasi oo dumarku u xidhaas astaan diin ahaaneed. Meelaha qaar sida Gobolka Bariga Dhexe iyo deegaanada kale ee Dadka Carabta ah waxaa caan ka ah xidhashada xijaabka oo loo isticmaalo dhar ahaan. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Xijaabku waa shey dhar ah taasi oo laga tollo dun isla markaana aad looga istimaalo deegaanda ku dhaqan yihiin Muslimiintu halkaasi ooy ka tahay dhar ka mid ah dhaqanka dadka. Xijaabka waxaa maanta laga xidhaa meelo badan oo caalamka ah kuwaasi waxaa ka mid ah wadano badan oo Afrikaan ah iyo wadano reer Galbeed ah.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac
 Islām—The Way to God by Submission

Dhar
Saynis
Dhir
Cabaayad (dhar)

Cabaayad (; ) sidoo kale loo yaqaano Cabaaya, waa maro dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay looguna tallo-galay in dumarku xidhaan si u asturaan xubnaha jidhkooda. Cabaayadu waxay ka mid tahay dharka khaaska u ah dumarka. Sidoo kale waxaa cabaayada aad caan uga yahay Dunida Islaamka taasi oo dumarku u xidhaas astaan diin ahaaneed. Meelaha qaar sida Gobolka Bariga Dhexe iyo deegaanada kale ee Dadka Carabta ah waxaa caan ka ah xidhashada xijaabka oo loo isticmaalo dhar ahaan. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Cabaayadu waa shey dhar ah taasi oo laga tollo dun isla markaana aad looga istimaalo deegaanda ku dhaqan yihiin Muslimiintu halkaasi ooy ka tahay dhar ka mid ah dhaqanka dadka. Xijaabka waxaa maanta laga xidhaa meelo badan oo caalamka ah kuwaasi waxaa ka mid ah wadano badan oo Afrikaan ah iyo wadano reer Galbeed ah.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac
 Islām—The Way to God by Submission

Dhar
Saynis
Dhir
Khamiis (dhar)

Khamiis (; ) waa maro dheer oo laga tolo cudbi taasi oo xidhaan raga, gaar ahaan Dunida Islaamka iyo wadano badan oo Carabta ah. Khamiisku waa mid dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Khamiisku wuxuu ka mid yahay dharka ragga inkastoo dumarka laftoodu xidhaan mararka qaar. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Khamiisku wuxuu ka mid yahay dharka joogtada ah ee rag iyo dumarba. Khamiisku waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Macawiistu wuxuu leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee shaadhasha waxaa ka mid ah raqabada, jeeb iyo galuusyo (badhano) badan oo laabta ku dhex yaala.

Magaca
Ereyga Khamiis asal ahaan waa mid Af-Carabi kaasi oo luuqado badan ka soo amaahdeen.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Surwaal
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac
 Islām​—The Way to God by Submission

Dhar
Saynis
Dhir
Goono (dhar)

Goono (; ) waa dhar dumarku ku xidhaan dhexda ilaa lugaha taasi oo ka samaysan dun, cudbi ama harag xoolo. Goonadu waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Diracu wuxuu ka mid yahay dharka dumarka kaasi oo inta badan loo xidho si jidhka uga difaaco dhaxanta. Goonadu waxay ka mid tahay dharka khaaska u ah dumarka Soomaaliyeed inkastoo ay xidhaan wadano badan oo ku yaala Afrika iyo Aasiya. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac

Goonadu waxay ka mid tahay dharka joogtada ah ee dumarba isticmaalaan kaasi oo loo xidho in jidhka ka difaaco dhaxanta iyo qaboowga. Sidoo kale, goonada waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, goonada waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Goonada waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd.

Magaca
Ereyga Goono asal ahaan waa mid Af-Faarisi ah oo waxaan ka soo xiganahay luuqadaasi Faarisiga ereyga Goon.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Googarad
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Koofiyad

Koofiyad (; ) waa sheey ka tirsan dharka taasi oo lagu xidho madaxa. Koofiyadu waxay ka mid tahay dharka caadiga ah ee dadku isticmalaan dhamaan dacalada caalamka. Si la mid ah dharka noocyadiisa kala duwan, koofiyada waxaa laga sameeyaa dun, cudbi ama harag xoolo. Qaar ka mid ah koofiyaduhu waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Koofiyadu waxay ka mid tahay dharka dadku isticmaalaan kaasi oo loo xidho in madaxa ka difaaco dhaxanta, qaboowga, roobka iyo qoraxda. Sidoo kale, koofiyadaha waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, koofiyadu waa maro la tolay taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Koofiyadu waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd.

Magaca
Ereyga koofiyad asal ahaan waxaa loo malaynayaa inuu ka soo jeedo luuqada Hindiga.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Googarad
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Kabo

Kab (; ) wadar ahaan noqoneysa Kabbo, waa nooc ka mid ah hu'ga kuwaasi oo lagu xidho lugaha si uga ilaaliyo lugaha dhamaan wixii khatar ah. Kabuhu waa sheey ka tirsan dharka taasi oo lagu xidho lugaha. Kabuhu waxay ka mid yihiin hu'ga caadiga ah ee si joogto ah dadku isticmalaan dhamaan dacalada caalamka. Si la mid ah dharka noocyadiisa kala duwan, kabaha waxaa laga sameeyaa harag, saan, dun, cudbi iyo waxyaabo kale oo la isku daray. Qaar ka mid ah kabuhu waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Kabaha waxay ka mid yihiin dharka dadku isticmaalaan kaasi oo loo xidho in madaxa ka difaaco dhaxanta, qaboowga, roobka iyo qoraxda. Sidoo kale, kabuhu waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, kabaha waa shey la tolay harag iyo dun taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Kabaha waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd.

Magaca
Ereyga kab asal ahaan waxaa loo malaynayaa inuu ka soo jeedo luuqada Oromada.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Googarad
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Sharabaado

Boga "Sigiisyo" halkan ayaa laga soo toosiyay.

Sharabaad (; ) wadar ahaan noqoneysa Sharabaado  sidoo kale looga yaqaano koonfurta Soomaaliya Sigiis (wadar: Sigiisyo), waa nooc ka mid ah hu'ga kuwaasi oo lagu xidho lugaha si uga ilaaliyo lugaha dhamaan wixii khatar ah. Sharabaaduhu waa sheey ka tirsan dharka taasi oo lagu xidho lugaha. Sharabaaduhu waxay ka mid yihiin hu'ga caadiga ah ee si joogto ah dadku isticmalaan dhamaan dacalada caalamka. Si la mid ah dharka noocyadiisa kala duwan, sharabaadaha waxaa laga sameeyaa dun, cudbi iyo waxyaabo kale oo la isku daray. Qaar ka mid ah sharabaadaha waa shay dabacsan oo ka samaysan dun, ama cudbi, ama harag kaasi oo la tolay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta.

Hordhac
Sharabaadaha waxay ka mid yihiin dharka dadku isticmaalaan kaasi oo loo xidho in lugaha ka difaaco dhaxanta, qaboowga, roobka iyo qoraxda. Sidoo kale, sharabaaduhu waxaa loo xidhaa xarago iyo isqurxin, labiska iyo damaashaadka. Guud ahaan, sharabaadaha waa shey la tolay harag iyo dun taasi oo leh qaab le'eg qofka xidhanaya ama isticmaalaya sheygaasi. Sharabaaduhu waxeey leeyahay astaamo u gaar ah oo ka duwan noocyada kale ee dharka. Astaamaha ugu muhiimsan ee diraca waxaa ka mid ah dhererka oo ka soo bilaabma luqunta (qoorta) ilaa lugaha, midabo badan oo kala duwan, mararka qaar khafiir iyo fudayd.

Magaca
Ereyga sharabaad asal ahaan waxaa loo malaynayaa inuu ka soo jeedo luuqada Af-Hindi.

Dharka
Dharka (; ) waa shay dabacsan oo ka samaysan dun la xardhay. Dharka waxaa laga sameeyaa dun ka timaada haraga xoolaha, xayawaanka iyo cudbiga iyo noocyo aartifishal ah. Marka dharka la samaynayo waxa la isticmaalaa habab badan oo kala duwan, waxaa ugu caansan tolida, mareegida, iyo isku xidhxidhka dunta. God ku yaala galbeedka wadanka Joorjiya ee bariga Yurub ayaa waxa laga helay qidcad harag oo lagu wado in dhar ahaan loo isticmaali jirey wakhti hada laga joogo 34,000 oo sano. Dharka guud ahaan waxaa la isku yidhaahdaa Hu'; kaasi oo u kala baxa noocyo badan. Kugu ugu muhiimsan ee dadku isticmaalaan maalin kasta waxaa ka mid ah: surwaalka, shaadhka, diraca, shalmada, goonada, koodhka, kabaha iyo kuwo kale oo badan.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Googarad
 Shaadh
 Noocyada Dharka iyo Hu'ga

Tixraac

Dhar
Saynis
Dhir
Suun

Suun () waxay noqon kartaa:

Wax la xidho
 Suun (dhar), xadhig balaadhan oo dhexda lagu xidho.
 Suunka guusha, suun ah bilad oo lagu guuleysto tartan ka dib.
 Suun leh midabo, sida suunka madoow ee xirfada dagaalka, kuwani waxaa la gudoonsiiyaa dadka muteysta heer sare oo xirfada dagaalka ah.

Jiyoolojiga
Magac u ah dooxaha waaweyn ee dhulka (sida suunka fieka).
Suunka Greenstone
Deegaan weyn oo leh baaxad xoodan.

Makaanika iyo farsamda gacanta
 Suun (makaanik), shey balaadhan oo adag kaasi oo wareejiya labo barood oo ka mid ah mashiin.

Meelo magacood
 Suunka, North Holland
 Suunka, Montana, Maraykanka

Dhar
Suunka guusha

Suunka guusha () waa suun balaadhan oo loo galo tartan ciyaaro ah kaasi oo marka ugu dambeysa qof ku guuleysto. Tusaale ahaan, dagaalka feedhka waxaa la kala qaadaa bilad suun ah iyo tiro badan oo lacag ah.

Hordhac
Dadka aadamaha ahi waxay tartan ciyaaro ah soo samayn jireen tan ilaa wakhti aad u horeeyay kuwaasi oo ujeedadoodu ahayd madadaalo iyo damaashaad. Ciyaarahaasi waxaa lagu kala qaadaa bilad suun ah.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Suun
 Suun (dhar)
 Suun (makaanik)

Xigasho

Dhar
Hu'
Suun (makaanik)

Suun (makaaniko) (; ) sidoo kale loo yaqaano Suunka mashiinada, waa suun balaadhan oo lagu xidhu barta u dhaxaysa labo matoor kuwaasi oo ujeedadu tahay in suunku wareejiyo.

Hordhac
Suunka noocan ah waa mid balaadhan oo leh qaro adag taasi oo ka ilaalisa in si fudud ku kala go'o. Suunkani wuxuu si toos ah iskugu xidhaa isla markaana ka shaqeeysiiyaa labo matoor oo ku kala yaala labo barood.  Sidoo kale suunka noocan ah waxaa loo isticmaalaa qaadista alaabaha lagu sameeyo warshadaha dhexdooda.
Dadka aadamaha ahi waxay tartan ciyaaro ah soo samayn jireen tan ilaa wakhti aad u horeeyay kuwaasi oo ujeedadoodu ahayd madadaalo iyo damaashaad. Ciyaarahaasi waxaa lagu kala qaadaa bilad suun ah.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Suun
 Suun (dhar)
 Suun (makaanik)

Xigasho

Dhar
Hu'
Suun (dhar)

Suun (dhar) (; ) waa suun balaadhan oo lagu xidho dhexda si loo adkeeyo surwaalka isla markaana u saxo xaragada iyo labiska qofkaasi xidhan suunka.

Hordhac
Suunku wuxuu ka mid ahaa dharka dadka, gaar ahaan raga, tan ilaa wakhtiyo aad u horeeysay.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Suun
 Suun (dhar)
 Suun (makaanik)
 „Suunka runta” wuxuu matalaa runta laga helay Erayga Ilaahay

Xigasho

Dhar
Hu'
Feedh (ciyaar)

Feedh (ciyaar) (; ) sidoo kale loo yaqaano Feer, waa dagaal ciyaar ah kaasi oo u dhexeeya labo qof. Dadka ciyaaraya dagaalka feedhka waxaa shardi ah ineey xidhaan golfisyada feedhka isla markaana ku koobnaadaan kaliya is-feedhista. 

Ciyaartooyda feedhku waa kuwo inta badan xoog badan oo leh muruqyo adag oo waaweyn.

Hordhac
Inkastoo ciyaar tahay, feedhku waa dagaal halis ah oo mararka qaar keena dhaawacyo halis ah, lafo jajab iyo xataa dhimasho. Feerka waa tartanka ka mid ah dagaalka tasoo. Cayaaraha feerka laba qof inay xiran gacangashi waa qasab.

Dadka caanka ah
Ciyaaraha feedhku waa kuwo khatar ah oo dadka intooda ugu badan keeni karin. Tiro kooban oo dad ahaa heersare ka gaadhay feedhka, kuwaasi waxaa ka mid ah:
 Maxamed Cali Kalaay
 Mike Tyson

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Feedh
 Ciyaaro
 Noocyada Dagaalka Ciyaaraha

Tixraac

Dagaal
Ciyaar
Tartan
Rabsho
Koka-Kola

Koka-Kola (; ) sida badan loo yaqaano Kook (Coke), waa cabitaan fudud oo lagu daray Kaarboon kaasi ooy soo saarto Shirkada Koka-Kola ee fadhigeedu yahay Atlanta, Joorjiya Cariga Maraykanka.

Hordhac
Dhamaadkii qarnigii 19aad ayaa nin saynisyahan oo lagu magacaabi jirey John Bemberton wuxuu rabay inuu sameeyo daawo, laakiin walxihii uu isku dardaray waxaa uga soo baxay cabitaanka maanta Koka-Kolaha loo yaqaano. Badhtamihii qarnigii 20aad ayaa cabitaanka Koka-kola aad u soo shaacbaxay oo suuq fiican yeeshay. Magaca cabitaanka waxaa laga keenay magacyada waxyaabaha ka samaysan yahay ee kala ah midhaha kola (oo ah mida kaafeiinta leh) iyo caleenta geedka kooka.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Bebsi Kola
 Faanta

Xigasho

Cunto
Cabitaan
Oogo (dhul)

Oogo (; ) marka laga hadlayo oogada sare ee dhulka waxaa la isticmaalaa sharaxaad labo-dhinac ah kaasi oo looga danleeyahay muujinta qaabka, jooga iyo heerka deeggaankaasi la sharaxayo.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Qaabdhismeedka Dhulka

Xigasho

Dhul
Juquraafi
Ciidanka Cirka

Ciidanka Cirka (; ) waa ciidanka qaran, dowlad ama urur leeyahay kuwaasi oo qaabilsan dagaalka cirka oo kali ah. Ciidankani waxay sida badan qeyb ka yihiin Ciidanka Xooga ee wadan leeyahay, waxayna qabtaan shaqooyin badan oo ka mid tahay basaasida, xog ururinta, duqeynta iyo weerarka dhinaca cirka ah.

Hordhac
Inkastoo xooga iyo muhiimada ciidanka cirku balaadhatay wixii ka dambeeyay Dagaalkii Labaad ee Aduunka, Ciidanka cirku waa qeyb ka mid ah ciidanka xooga (military army) ee wadan, dowlad, qaran ama urur leeyahay.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Ciidan
 Ciidanka qalabka sida
 Ciidanka badda

Xigasho

Ciidanka Cirka
Ciidan
Cabitaan fudud

Cabitaan fudud (; ) sida badan loo yaqaano cabitaan qaboow, waa cabitaan lagu daray Kaarboonayt, macaaneeye (sida sonkor), iyo walxo kale oo loogu tallogalay ineey dhadhan fiican iyo midab u sameeyaan cabitaankaasi.
Inta ugu badan cabitaanka fudud waxaa lagu daraa sonkor, dheecaanka midhaha, iyo waxyaabo kale oo la farsameeyay. if the drink is to be considered non-alcoholic.

Hordhac
Dhamaadkii qarnigii 19aad ayaa nin saynisyahan oo lagu magacaabi jirey John Bemberton wuxuu rabay inuu sameeyo daawo, laakiin walxihii uu isku dardaray waxaa uga soo baxay cabitaanka maanta Koka-Kolaha loo yaqaano. Badhtamihii qarnigii 20aad ayaa cabitaanka Koka-kola aad u soo shaacbaxay oo suuq fiican yeeshay. Magaca cabitaanka waxaa laga keenay magacyada waxyaabaha ka samaysan yahay ee kala ah midhaha kola (oo ah mida kaafeiinta leh) iyo caleenta geedka kooka.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Bebsi Kola
 Faanta

Xigasho

Cunto
Cabitaan
Shaqo

Haku khaldin "Howl"

Shaqo () waa heerka darajada qof kaga jiro bulshada taasi oo ah howsha qofkaasi ka shaqeeyo si uu u hello mishahar (abaalmarin) ku maareeyo ama taageero baahida nolosha maalinle.

Hordhac
Shaqadu waa waajibaadka saaran qof ka mid ah bulshada taasi oo abaalmarin lacag ah qofkaasi ka qaato ama faa'iido nooc kale ah ugu jirto. Tusaale, macalinku wuxuu ka shaqeeyaa dugsiga halkaasi oo uu wax ku baro ardey.

Shaqaale

Shaqaale waa qofka shaqo cayiman qabta si uu u helo joornaati ama qarash lacageed oo awal lagu heshiiyay, kaasoo u dhigma shaqada uu qabtay oo ahaan karta shaqo warshad laga shaqeeyay ama ka ballaaran sida mashruuc oo kale, qofkaas waa mid ama unug  ka mida wax soo saarka mashruucaas ama warshadaas.

Dhowaan dunida jannay noqon doontaa 
Guryo wanaagsan iyo shaqo lugu farxo: “Guryay dhisan doonaan, wayna degi doonaan . . . oo kuwayga aan doortayna wakhti dheer ayay shuqulka gacmahooda ku farxi doonaan.”

Sidoo kale fiiri
 Howl
 Shaqaale
 Shaqo la'aan
 Qeybaha bulshada

Xigasho

Shaqo
Bulsho
Howl

Howl () waxay noqon kartaa:

Shaqada dadka
 Howl (qandaraas), dadaalka in la dhamaystiro shaqo
 Shaqo abuuris
 Shaqada xaafada, maamulka iyo habaynta aqalka
 Howl xoog

Dadka
 Milton Work (1864-1934)

Kuwo kale
 Howl-wadeen
 Howl-guri

Sidoo kale fiiri
 Shaqo
 Shaqaale
 Shaqo la'aan
 Qeybaha bulshada

Xigasho

Shaqo
Bulsho
Xidigaha Geeska

Xiddigaha Geeska waa koox faneed Soomaaliyeed oo reer Soomaaliland ah. Kooxdan waxa maalgelisay wasaaradda warfaafinta iyo hanuuninta qaranka Soomaaliland.taas

Xubnaha

Heesaha albumka

Tixraac 

Kooxaha muusikada Soomaaliyeed
Harta Sheekh

Harta Sheekh waa maqaalo Ganacsiyeed caan ah oo wax walba laga helo waxayna kutalaa wadaka Itoopiya ,Magaladan waxaa dagan Qabiilka  Isaaq Gaar ahaan Suber Awal Kasii Ah Sacad Muuse Kasii Ah Xusen Abakor iyo abdale abokor  Waxanay Dadkani Ubadan Yihiin Ganacsato Maal Qabeno Iyo Waliba Dad Hantile ah Waxaanay Ka Kooban Tahay Laba Daamood Ama Xafadood Oo Kala Ah Kuwayd Iyo Bari Waana Magalo Aad Uwayn Oo Ku Haboon Dhaqashada Xoolaha Iyo Beero Qodista
Afro-Aasiyatik

Afro-Aasiyatik waa qoys luqadda oo laga helo Waqooyiga Afrika, Geeska Afrika, iyo Bariga Dhexe. Waxaa ka mid ah Af-Soomaali iyo Af-Carabi.

Sidoo kale eeg
 Luqadaha Kushiitiga

Afafka
Cawil Cadami Burhaan

Cawil Cadami Burhaan: waxa uu aha afduubihi 24.November.1984-kii, maalin sabti ah, ayey diyaaraddii Somali Airlina, ee nooceedu ahaa, Boeing 707-338C, Flight Number-keeduna ahaa 415, duuliyena uu ka ahaa Duuliye Maxamuud Xaaji Cilmi (Xaaji Dhagax), ayaa waxay ka kacday, garoonka diyaaraddaha ee magaaladda Muqdisho, iyadoo usii jeeda magaalada Jiddah ee Sucuudi Careebiya, lakiin ku sii hakan lahayd magaaladda Berbera. Wuxuu ku dhashay magaalada Hargeysa 1958-kii.

1967-74-kii waxbarashadiisa dugsiga H/dhexe wuxuu ku qaatay magaalada Hargeysa.
1974-78-kii waxbarashadiisa dugsiga sare wuxuu ku dhamaystirtay dugsigii Agoomaha Lafoole ee Muqdisho.
1978-79-kii sanadka wuxuu galay layli sarkaal ee kuuliyada ciidamada ee Muqdisho.

1979-83-dii wuxuu xilal kala duwan ka qabtay ciidankii Asluubta qaybtii Hargeysa isaga oo taliye ku-xigeen ka ahaa xabsiga Hargeysa iyo taliyaha xarunta Agoomaha ee Hargeysa, halkaasoo markii dambe lagu xukumay inuu gobolka ka baxo, sidii saraakil fara badan gobolkan looga saaray oo loo diray magaalada Muqdisho, iyadoo uu xabsiga Afgooye taliye ka noqday.

25/11/1984-kii wuxuu hogaaminayay hawl-galkii lagu afduubay diyaaradii ka degtay dalka Itoobiya magaalada Addis Ababa, halkaasoo ku codsadeen in la sii daayo dhalinyaro dil ku xukunayd oo ku jiray xabsiga Mandheera iyo siyaasiyiin kale oo ku xidhnaa xabsiyada Koonfureed. Dhalinyaradii ku xukunayd dilka waxaa loogu bedalay xabsi daa’in oo waxay ahaayeen todoba oo mid baa la dilay.
1984-91-kii wuxuu ka mid ahaa ururkii SNM ee halganka ugu jiray xorayntii dalka.
1991-94-kii wuxuu xil ka hayay ciidanka Asluubta,
1994-kii bishii November wuxuu ku geeriyooday fal-xun oo ay koox Argagixiso ahi ka fuliyeen goor habeenimo ah magaalada Hargeysa.
Christina Aguilera

Christina María Aguilera (; dhashay Diseembar 18, 1980) waa heesaa Mareykan ah, iyo shaqsi telefishan.  Aguilera waxay u kacday xiddigeeda albumkeedii ugu horreeyay, kaas oo lagu tiriyaa inay saameyn ku yeelato soo nooleynta teen pop ah dabayaaqadii 1990-meeyadii iyo horraantii 2000-meeyadii. Shaqadeeda, oo ay ku jiraan dumarnimada, jinsiga, iyo rabshadaha, waxay dhaliyeen ammaan iyo muran labadaba, kuwaas oo inta badan lagu tilmaamo inay saameyn ku leeyihiin fannaaniinta kale.

Albumyasha 

 Christina Aguilera (1999)
 Mi Reflejo (2000)
 My Kind of Christmas (2000)
 Stripped (2002)
 Back to Basics (2006)
 Bionic (2010)
 Lotus (2012)
 Liberation (2018)

Tixraac
Burger King

Burger King () waa makhaayad sameysa cunto Ameerikaan taasi oo xarumo badan ku leh meelo badan oo caalamka ah. Shirkadani oo ku caanbaxdey sameynta cuntada degdega ah ayaa waxaa aasaasay Dan iyo Frank Carney sanadkii 1958 taasi oo laga hirgeliyay wadanka Maraykanka.

Sharaxaad
Burger King wuxuu ahaa hay'ad caalami ah oo caalami ah oo iibisa s. Dukaanka ugu horreeya ee furan [[1954], Miami, Florida. Mid ka mid ah dunida Burger ee u gaarka ah King raaxaysan ah hamburger loo yaqaan "Whopper".
Marka Burger King go'aansaday in uu kordhiyo shaqo ee Australia, iyagu waxay ogaan waxa la calaamadaysan magaca ganacsigooda iyada oo kaalinta labaad ah oo ah dukaamada yar yar cuntada qaadato. Resultingly, taaso Australian horeysay Burger King Coporation ah, aasaasay  Perth, ku haboonayn cinwaankeedu yahay  The Jack gaajoodeen, , oo soo noqnoqda magaca iyo dareemaan Franchising ah Jack Cowin Gaajada iibin Jack ah, xoogna dhaqanka, laakiin sidoo kale Australia gaar ah, Burger Australiyaanka ah. Burger Tani waxay ku salaysan tahay cadcad kalluunka iyo chip dukaan Australian dhaqanka, oo ay ku jirto ukun la shiilay, Bacon, basasha iyo baytaraafka oo inta badan hilibka, salaar iyo yaanyada.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Cunto
Raashin

Xigasho

Cunto
Meherad
 Makhaayad
Pizza Hut

Bidsa Hat () waa makhaayad sameysa cunto Ameerikaan taasi oo xarumo badan ku leh meelo badan oo caalamka ah. Shirkadani oo ku caanbaxdey sameynta pizzaha ayaa waxaa aasaasay Dan iyo Frank Carney sanadkii 1958 taasi oo laga hirgeliyay wadanka Maraykanka.

Sidoo kale, hudheelka cuntada soonka American ah oo uu leeyahay laamo dalal badan waxaa Almo khubarada nafaqada maqaayad  pizza dhammaan noocyada kala duwan, laakiin waa Okhry.kma waxay bixisaa xiriir codsiyada adeegga dibadda ee intaa dheer in suurtagalnimada ee cunaya makhaayad.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Cunto
Raashin

Xigasho

Cunto
Pizza
Maqaaxi

Maqaaxi (; () sidoo kale loo yaqaano Makhaayad, waa meherad u adeegta bulshada taasi oo diyaarisa, samaysa isla markaana iibisa cuntada bisil ee diyaarka u ah cunitaanka.
Si la mid ah meheradaha kale ee ganacsi makhaayadu waxay cuntada ka iibisaa dadka kuwaasi oo lacag ku bedesha raashin diyaar ah.

Hordhac
Makhaayadu waa meherad ganacsi taasi oo iibisa (gada) cunto diyaar ah.}}

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 Cunto
Raashin

Xigasho

Cunto
Meherad
A&W Restaurants

Makhaayadaha A & W waa isku jir ah cuntooyinka ay ka mid yihiin digirta iyo cabitaanka. A & W waa shirkaddii ugu horeysay ee xayeysiis ah: Laanta Faransiisku waxay bilowday California qiyaastii 1921-kii. Waxaan ka helnay aqoonsi guri oo ka tirsan xubnaha ragga Roy W. Allen iyo Frank Wright. Maqaaku waa makhaayad, laakiin kuma dhammaato hamburger, french fries iyo eeyaha kulul. Cuntada waxaa laga heli karaa meelo badan oo adduunka ah iyo Mareykanka.

Xigasho
Cunto
Makhaayad
Udeejeen

أديجين ciise mudulod 

Ciise mudulood (Udeejeen)waa beel kamid ah Beelwaynta Mudulood Hiraab Beeshu waxay dagtaa deegano ku yaala wadamada Somalia 🇸🇴 Kenya 🇰🇪 Ethiopia 🇪🇹 gobolada Somalia ka dagto beeshu waa Banaadir "Shabeelada dhexe "Shabeelada hoose "Gado"Hiiran" deeganada beesha ugu wayn degmooyinka shangaani "Cabdi aziiz "Qalimow" Jawiil" " Furoole "Mareer gaab " Ethiopia gobalka shabeele" feerfeer "Baarmagoog "Nageyle" Dhuur"  Baladwayne " Bulaburde "Gado
 

ABTIRSIIMADA BEESHA>
= Udeejeen 

1:Abadar

2:Abokar > Abukar 

1:Abadar: 
.Maxaadey samatar 

2: Abokar>

●Aadan yacqub
 
●Cali yacqub
 
●Yusuf yacqub
 

1:Aadan yacqub

2: Cali yacqub >waa

1:Maxamed gaab(Rer raage)>

Gardhaale°dabayar°jilaabe

3:yuusuf yacqub >waa

°Reer macalin

°Reer Ugaas

1:Reer macalin> waa

Dudub macalin"
°Faatax macalin"
°Xirsi macalin
°Siyaad macalin
° Kheire macalin 

2:Reer ugaas >waa

Ifiyo"
°Gacanwayne

UGAASYADII:

1.Ugaas Faqa eebakar AUN

2.Ugaas Macalin Nuur Aw-Muxummad AUN.

3.Ugaas Cismaan macalin nuur AUN

4.Ugaas Cilmi Daahir coloow AUN

5.Ugaas cismaan cilmi cumar ugaaska hada nool oo xilka haaya

NABADOONADII:

1.AUN.Cismaan Cawar"

2.AUN.muxumed dhooleey  maxamuud"

3. AUN.Sheekh xuseen mural"

4. Dhaqane ciise Daahir (Dhaqane Law)"

5. AUN. Cabdi cabdile xaashi" 

6. Cismaan macalin Axmed (Baahane)"

7.Cismaan maxamed Cabdile"

8. Cabdulaahi ibraahim cilmi (Ganjeele)"

9. Ismaaciil (abow)"

10. C/raxmaan cilmi  cabdi (Buruki)"

11. Cismaan sheekh xuseen mursal"

12. Daahir maxamuud Saudi"

13. Aadan Isaaq

SIYAASIINTI BEESHA:

AUN .Madaxweyne Aadan Cabdulle Cusmaan  

AUN.Maxamed Xussein Cadow  Eng. Caddow
 
AUN.Eng. Xuseen cabdi wade
 
Prof, Dr Cusmaan Maxamuud Dufle 
 
Gud. Mahad Axmed Maxamuud
 
Wasiir .Cusmaan Maxamed Cabdi Daallo
 
Xildh. Farxiyo maxamuud dhaqane
 
Xild. Maxamuud C/hi abukate
 
MD.Cabdi Ibraahim Cali Shiiraar 
 
Gud. Huseen Ibraahin Cagay  
 
Drs.Caasho Cumar Kablow
 
Gud.B.Canab Axmed Ciise
 
AMB:Mohamud Nur Tarsan 

Xild. Salaad Pakistan  

 

ABWAANADI BEESHA >

1:Abwaan muxyadin subkane 

2:Abwaan Raxiish Mohamud sheikh
Layaal Abbood

Layal Mounir Abboud (:; ku dhashay 15 May 1982) waa heesaha filimka ah ee Lubnaan, muusikada muusikada, gabayada lyric, qoob-ka-cayaaraha qoob-ka-ciyaarka, qaabka farsamada, bani'aadamnimada muslimka iyo ganacsadaha.
Layal Mounir Abboud (Carabiga: Luuq, Labiiciga: d] (Dhegeysi) 15 May 1982) waa heesaa filim ah oo Lubnaan ah, heesaha muusiga, heesaha lyric, riwaayadda qoobka , qaabka haboon iyo bani'aadamnimada Muslimiinta [1] [2] [3]
Abboud wuxuu ku dhashay qoyskiisa muusikada ee Lubnaan ee Lubnaan ee Kniseh, Abboud waxa uu ahaa askari hore oo ka tirsan ISF oo wax ka bartay qoraallada Ingiriisiga ee Jaamacadda Lubnaan, tarjumaad ka ah Jaamacadda Beirut ee Jaamacadda Carabta iyo muyuusigga Jaamacadda American Science and Technology. Waxay u muuqatay markii ugu horeysay ee tartanka Studio El-Fan oo ah tartan ka tirsan tartanka South Lebanese laga bilaabo 2001-02. Abboud 's career music wuxuu ku soo barbaaray iyada oo la sii daayay albaabkeeda ugu horeysay ee Fi Shouq (Carabi: في شوق: daba dheeraatay) la daabacay dhammaadkii 2007. [4] Waxay heeso ku leeyihiin lahjadaha kala duwan ee Carabiga ah, caan ku ah bandhigga sheekada muusikada ee Lubnaan iyo munaasabadaha xagaaga iyo tours. Abboud waa xubin muusik ah oo ka mid ah Farsamoyaqaanada Xirfadlayaasha ee Lubnaan. [6]

Xigasho 

Nolol
Shanleey

Shan shan ka dhowr.
 xidid xan ka dhowr.
 xukun xoolo ka dhowr.
 xaajo dalab ka dhowr.
 xilo  xaqdarro ka dhowr.
 Xoolo dago la'an ka dhowr.

SHAN AYAA DADKA ISKU KEENA.
 DAN. 
 DERIS
 DARIIQ 
 DIIN 
 IYO DIIR
Sixir

Sixir (; ) waa isticmaalka awood aan dabiici ahayn iyo sayniska iyo cilmiga horjeeda. Ujeeddada waxay noqon karta diimaha, bogsasho, mustaqbalka sii loo arko ama daawicid sii qof loo yeelo.

Sidoo kale fiiri
 Sixiroole

Xigasho

Diimaha
Xadhig xabsi

Boga "Xirid" halkan ayaa loo soo wareejiyay.

Xadhig (; ) sidoo kale loo yaqaano Xirid, waa marka qof ama dad laga qaado xoriyada kuwaasi oo inta badan lagu xareeyo xabsi ama meel kale oo loogu talogalay in lagu hayo mudo wakhti ah. Inta badan waxaa xadhiga sameeya xubno ka mid ah dowlada, sida Ciidanka Nabad Sugida kuwaasi oo tixraacaya dambi lagu soo eedeeyay qofka ama dadka xadhiga loo taxaabayo.

Hordhac
Guud ahaan dunida maanta waxaa jira noocyo badan oo xadhiga ah kuwaasi oo iskugu jira mid dowli ah iyo mid sharci daro ah. Xadhigu waa xeer ciqaabeed diidaya dhaqdhaqaaq iyo banaan jooga qof siyaasi ah, isagoo gurigiisa ama xafiiskiisa lagu dhex xannibayo mudoaan cayinnayn, waana markii maamulka meeshaas ka jira uu u diidanyahay qofkaas inuu shacabka ama saxaafada la hadlo ama abaabul kicin ah looga baqo, taasoo badal ama fududayn ka ah inuu xabsi ama jeel caadi ah galo,

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Xabsi
 Xabsi guri

Tixraac 

Sharci
xabsi
wadan
Xadhig

Ereyga Xadhig waxaa loo isticmaalaa waxyaalo badan oo kala duwan kuwaasi oo ku kala duwan macno ahaan. Kuwaasi waxaa ka mid ah:

Walxo la isticmaalo
 Xadhig (dun), waa walax dheer oo soohan taasi oo ka samaysan dun, cudbi, fiber, caag ama dhamaantood oo la isku dhalaaliyey ka dib la soohay. Xadhkaha noocan ah waxaa loo isticmaalaa in wax lagu xidho, lagu adkeeyo dhowr sheey, ama xidhiidhiyo labo barood.
 Xadhig (bir), kani waa xadhig soohan ama dhumuc leh oo ka samaysa macdanta birta kaasi oo laa isticmaalo inuu gudbiyo korontada iyo xidhiidhinta signalka.

Ficil
 Xadhig xabsi, marka qof ama dad laga qaado xoriyada kuwaasi oo inta badan lagu xareeyo xabsi ama meel kale oo loogu talogalay in lagu hayo mudo wakhti ah.

Sidoo kale fiiri
Horey ayaa loo yidhi "Af-Soomaaligu waa margi"; erey aad adigu si u taqaano ayaa deegaano kale macno kale ku leh marka hadii aad aragto wax khalad ah ama aad fahmi weydo fadlan fariintaada ku dhaaf qeybta wada-hadalka boga. 
Dhar
Xadhig (bir)

Xadhig koronto (; ) waa xadhig soohan ama dhumuc leh oo ka samaysa macdanta birta kaasi oo loo isticmaalo inuu gudbiyo korontada iyo xidhiidhinta signalka. Xadhkaha korontada waxaa laga sameeyaa biraha leh astaamaha gudbinta elektaroonada korontada; sida birta naxaasta iyo leadka loo yaqaano. Intaasi waxaa dheer, birta la qoray ee xadhkahaasi waxaa lagu dahaadhaa duub warqado ah iyo qolof adag oo caag ah kuwaasi oo loogu talogalay ineey dadka iyo xayawaanka ka ilaaliyaan korontada, iyo ineey kala ilaaliso labada qeybood ee xadhkaha kala wada positiveka iyo negative ka.

Hordhac

Sida caadiga ah, xadhkaha birta ahi waxay ka samaysan yihiin biraha fudud ee ku fiican gudbinta sida naxaasta iyo jaandiga. Marar badan waxaa laga sameeyaa isku-dhisyo ka kooban biro noocyo kale ah.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Xadhig
 Koronto
 Dab

Tixraac

Koronto
Danab

Danab (; ) waa codka, shanqadha, iyo guuxa uu sameeyo hilaacu marka daruuro u socda jihooyin kala duwan isku dhacaan.

Hordhac
Danabku waa guuxa ka dhasha marka daruuro joog hoose leh isku dhacaan kuwaasi oo leh cadaadis iyo heerkul sare leh.

Sidoo kale fiiri
 Roob
 Daruuro
 Koronto

Tixraac

Tixraac
 Spectacular Sky-Shows
 The Thunderstorm—Awesome King of the Clouds
 Lightning
 Natural Forces

Koronto
Roob
Caynaan

Caynaan (; ) waa magac Soomaaliyeed kaasi oo loo bixiyo ragga. 

Dabayaaqadii bishii February 1996, waxaa degmada Caynaba shir uga furmay beelaha Bariga Burco. Shirkaas oo loo bixiyay “Caynaan” wuxuu idlaaday 14-kii April 1996. Waxa lagu doortay 33 xubnood oo guddi ah oo loo bixiyey “Hoggaan.” Waxa Guddoomiyaha Guddida loo doortay Cismaan Maxamuud Jaamac (Dawiil) oo ahaa nin aad u caqli badan xeer beegtina ah.

Qodobbadii shirkaa ka soo baxay waxaa ka mid ahaa in ay beeshaasi hormuud ka noqoto nabadaynta iyo soo-af-jaridda colaadda ka oogan Somaliland. Shirkaas Caynaan waxa ku xigay shirarkii Nabadaynta ee Beer, Duruqsi, iyo Shirweynihii Beelaha Soomaalilaan ee Hargeysa. Halkaas oo Madaxweyne loogu doortay Maxamed Xaaji Ibraahin Cigaal November 23-1997.

Tixraac

Magac
Soomaali
waa magac loo bixiyo qof hogamiye ah ama calanka dagaalka qaada
Magaalooyinka Maraykanka

Wadanka Maraykanka waxaa ku yaala tiro aad u badan magaalooyin waaweyn ah kuwaasi oo ka mid ah caasimadaha ugu horeeya ee Aduunka. Bogan waxaanu ku soo bandhigi doonaa 100 magaalood ee ugu dadka badan isla markaana ugu horeeya heerka dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka, adeega bulshaha, iyo guud ahaan heerka nolosha.

Sidoo kale fiiri
 Gobolada Maraykanka

Tixraac
Soomaali HMS (F33)

HMS Somali wuxuu ahaa markab dagaal laga leeyahay wadanka Boqortooyadii Ingiriiska kaasi oo loogu magac-daray Dadka Soomaalida. Markabkan waxaa la dhisay 1937 wuxuuna ka qeyb galay Dagaalkii Labaad ee Aduunka.

Sidoo kale fiiri
 Soomaali
 Soomaalida
 Markab

Tixraac

Soomaali
Ingiriiska
Bisad Soomaali

Bisada Soomaali waa bisad asal ahaan ka soo jeeda Geeska Afrika, isla markaana la aaminsan yahay ineey farac ahaan ku dhaqnaan jirtey deegaanka Dadka Soomaalida ku dhaqan yihiin ee Bariga Afrika.

 Meet the Elusive Sand Cat

Muuqaalo
Bisad Sabaad

Sidoo kale fiiri
 Soomaali
 Soomaalida
 Bisad

Tixraac

Soomaali
Xayawaan
Gegada Diyaaradaha Cadaado

Gegada diyaaradaha Cadaado (; ) waa gego diyaaradeed ku taala magaalada Cadaado ee wadanka Soomaaliya.

Garoono Kale Soomaaliya
Gobolka Geeska Afrika waxaa ku yaala tiro badan oo gegooyin diyaaradeed ah; kuwaasi waxaa ka mid ah Garoonada waawayn ee Soomaaliya, Somaliland iyo Puntland.

La Xidhiidha
 (ASN|BXX)
 Aeronautical chart at SkyVector

Sidoo kale fiiri
Gego Diyaarad
Socdaalka Soomaaliya
Liiska Diyaaradaha Soomaaliya
Garoonada Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya

Tixraac

Garoonada Soomaaliya
Socdaalka Soomaaliya
Diyaaradaha Soomaaliya
Gegada Diyaaradaha Ismaaciil Mire

Gegada Diyaaradaha Ismaaciil Mire () waa gego diyaaradeed ku yaala magaalada Buuhoodle, wadanka Soomaaliya. Garoonkan waxaa loogu magac-daray abwaankii Ismaaciil Mire.

Hordhac
Dhismaha garoonku wuxuu bilaabmey badhtamihii sanadkii 2012ka waxaana la dhamaystiray 2014tii wakhtigaasi oo howlgalka duulimaadku si toos ah u bilaabmey. Diyaaradii ugu horeeysay ee ku soo degta gegadani waxay ahayd Diyaarada Cessna Caravan taasi oo ka soo duushay magaalada Jabuuti.

Garoono Kale Soomaaliya
Gobolka Geeska Afrika waxaa ku yaala tiro badan oo gegooyin diyaaradeed ah; kuwaasi waxaa ka mid ah Garoonada waawayn ee Soomaaliya, Somaliland iyo Puntland.

La Xidhiidha
 (ASN|BXX)
 Aeronautical chart at SkyVector

Sidoo kale fiiri
Gego Diyaarad
Socdaalka Soomaaliya
Liiska Diyaaradaha Soomaaliya
Garoonada Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya

Tixraac

Garoonada Soomaaliya
Socdaalka Soomaaliya
Diyaaradaha Soomaaliya
Gegada Diyaaradaha Dhuusamareeb

Gegada Diyaaradaha Dhuusamareeb (;  waa garoon diyaaradeed ku yaala magaalada Dhuusamareeb, oo ku taala gobolka Galgaduud ee wadanka Soomaaliya.

Garoono Kale Soomaaliya
Gobolka Geeska Afrika waxaa ku yaala tiro badan oo gegooyin diyaaradeed ah; kuwaasi waxaa ka mid ah Garoonada waawayn ee Soomaaliya, Somaliland iyo Puntland.

La Xidhiidha
 (ASN|BXX)
 Aeronautical chart at SkyVector

Sidoo kale fiiri
Gego Diyaarad
Socdaalka Soomaaliya
Liiska Diyaaradaha Soomaaliya
Garoonada Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya

Tixraac

Garoonada Soomaaliya
Socdaalka Soomaaliya
Diyaaradaha Soomaaliya
Gegada Diyaaradaha Iskushuban

Gegada Diyaarada Iskushuban (;  waa gego-diyaaradeed u adeega magaalada Iskushuban, wadanka Soomaaliya. Wadooyinka loogu talogalay diyaaradaha ma xaaqna mana lahan laami dhisan, laakiin garoonkani wuxuu leeyahay wadooyin aad u balaadhan kuwaasi oo lagu qiyaaso .

Garoono Kale Soomaaliya
Gobolka Geeska Afrika waxaa ku yaala tiro badan oo gegooyin diyaaradeed ah; kuwaasi waxaa ka mid ah Garoonada waawayn ee Soomaaliya, Somaliland iyo Puntland.

La Xidhiidha
 (ASN|BXX)
 Aeronautical chart at SkyVector

Sidoo kale fiiri
Gego Diyaarad
Socdaalka Soomaaliya
Liiska Diyaaradaha Soomaaliya
Garoonada Soomaaliya
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Soomaaliya

Tixraac

Garoonada Soomaaliya
Socdaalka Soomaaliya
Diyaaradaha Soomaaliya
Jawiil

Jawiil waa degmo kamid ah degmooyinka gobalka  Hiiran, waxay kutaala dhanka waqooyi galbeed ee  magaalada Beledweyne ee xarunta u ah gobolka hiiraan.  Jawiil waxay ku tala bartamaha somalia, waxayna 32km u jirta xarunta gobalka Hiiran ee Beledwayne .Dhinaca waqooyi  bari  Waxaa ka xiga degmada matabaan oo 55 km kaga beegan degmada jawiil, waa degmo ka mid ah gobalka Hiiran, waxaana dhinaca xuduuda ee itoobiya ka xiga  feerfeer DDS oo ah xadka Somalia iyo DDS gobalka Somaali galbeed deeganada hoostaga degmada jawiil Ilkacade " Abaaley "  Deefow " Bacaad  "warqumayo " Mareer gaab "kabaxanley "Guricade " Tuulo raaxo  "
Ceelcade "Mohamud Gacal" iyo  deegano kale.

Xaafadaha
jawiil waxey ka koobantahay 4 xafadood oo kala ah Horseed " Tawakal " kalabeyr " Asal

faahfaahin
Degmada waxa ku yala dhowr dugsi, sida jawiil secondary school iyo suuqa xolaha iyo suuq ganacsi sido kale xerada ciidamada xooga   dalka somalieyeed  degmada waxay ledahay Xero ama garoon ay tababar ku qadan jireen ciidanki xooga dalka somalia  degmada jawiil waa degmo caan ku ah beeraha waxa mara kanaalo ku xiran wabiga  shabeele, sido kale waxeey muhiim u tahay dhaqaalaha mamulka Hirshabeelle  iyo kastamki degmada   oo dhaqalaha global muhiim u ah. Degamada jawiil waxay u dhawdahay xududaha gobalka somalida itoobiya iyo somalia, waxay dhacdaa goob muhiim u ah isu socodka gadidka gobolada waqooyi iyo koofurta. Jawiil waxaa  ku badan oo dego beesha Ciise mudulood amaba udeejeen looyaqaano oo uu kasoo jeedo madaxweynihii ugu horeeyay ee Soomaaliya Aadan Cabdille Cusmaan.
Hodan Cabdiraxmaan

Hodan Abdirahman is a Somali pop singer who resides in St. Paul, Minnesota. Hodan started her singing career as a child artist and is the daughter of iconic singers from the Waaberi group, Amina Abdullahi and Abdirahman Dheere. She recorded successful songs throughout her career. Hodan is considered to be one of the greatest Somali female vocalist of all time.

Heesaha: 
 Hanasho
 Ii Dhiib Gacmaha
 Heesta Huteel
 Rugta Nolosha
 Heesta Xayo-wanaag
 Heesta Sidig
Jaalle

References:

Fanaaniinta Soomaaliya
Dad nool
Fanaaniinta dumrka Soomaaliyeed