maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Bulshada aduunka

Bulshada Aduunka (; ) waa wadarta tirada guud ee dhamaan dadka ku nool caalamka hada. Bishii Ogosto 2016ka bulshada caalamka waxaa lagu qiyaasay 7.4 bilyan. Sidoo kale, warbixin ay soo saartey Qaramada Midoobey waxaa lagu sheegay in tirada dadku noqon doonto 11.2 bilyan sanadka 2100.

Hordhac
Guud ahaan bulshada caalamku way sii koraysay wixii ka dambeeyay Abaartii 1315–17 iyo Xasuuqii Madoobaa ee 1350,wakhtiyadaasi oo dadku ahaayeen 370 million. Wakhtiyadaasi wixii ka dambeeyay tirada dadku waay ku koraysay xawaare ah 1.8% sanad kasta – taasi oo gaadhay meeshii ugu sareeysay sanadihii 1955-1975 oo xawaaraha koritaanku gaadhay 2.06%. 

Dhinaca kale, sida lagu ogaaday cilmibaadhis sanadkii 2016ka isku-celceliska da'da bulshada caalamku waa 30.1 sano, taasi oo labka lagu qiyaasay 29.4 sano, halka dumarka lagu qiyaasay iskucelcelis dhan 30.9 sano.

Sidoo kale fiiri
 Tirada Dadka
 Qaarada ugu dadka badan caalamka

Tixraac

Dad
Bulsho
Juquraafi
Bhumibol Adulyadej

Bhumibol Adulyadej (1927-2016)  (Thai:ภูมิพลอดุลยเดช)

Bhumibol Adulyadej (Thai: ภูมิพล อดุลย เดช; RTGS: Phumiphon Adunyadet; Muuqaalka [pʰūː.mí.pstanceōn ʔā.dūn.jā.dèːt] (ku saabsan codkan maqal); ka eeg hoosta buuxda ee hoos ku qoran; 5 Diseembar 1927 - 13 Oktoobar 2016), oo lagu magacaabo King Bhumibol ee Great Great 1987, [1] [3] [4] [3] [4] wuxuu ahaa Boqortooyada sagaalaad ee Tayland oo ka soo jeeda Chakri oo ah Rama IX. Isaga oo tan iyo 9-kii Juun 1946 wuxuu ahaa, markii uu geeriyooday, madaxweynihii ugu dheeraa ee dowladdii adduunka, [5] Boqortooyada ugu dheer ee taariikhda Tayland iyo Boqortooyada ugu dheer ee boqortooyada ah waxay ku xukuntay oo kaliya qof weyn, 70 sano, 126 maalmood. [6] Intii uu xukunka hayey, waxaa loo adeegsaday wadar ahaan 30 ra'iisul-wasaare oo ka bilaabmay Pridi Banomyong oo ku dhameeyey Prayut Chan-o-cha. [7]

Forbes lagu qiyaasay hantida Bhumibol - oo ay ku jiraan hantida iyo maalgelinta ay maamusho Xafiiska Hantida Xoolaha, oo ah hay'ad gaar ah oo aan ahayn mid gaar ah ama dawladeed (hantidii ay maamulaysay Baanka) waxay leedahay taajir ahaan xarun ahaan, ma aha boqortooyada shakhsi ahaan [8]) - inuu noqdo US $ 30 bilyan sannadkii 2010, waxana uu hoggaaminayay liiska magacyadda "abaalmarinta ugu qaalisan dunida" laga soo bilaabo 2008 ilaa 2013. [9] [10] [11] Bishii Maajo 2014, hantida Bhumibol ayaa mar kale lagu magacaabay US $ 30 bilyan. [12]

Kadib 2006, Bhumibol waxa uu la kulmay caafimaad xumo waxaana uu muddo dheer ku qaatay cusbitaalka Siriraj, halkaas oo uu geeriyooday 13kii Oktoobar 2016-kii. Wuxuu guud ahaan aad u qadariyay dadweynaha Thailand [13] [14] - dad badan ayaa xitaa u arkay isaga oo u dhow ilaahnimada. 15] [16] Dad fara badan oo siyaasadeed iyo muwaadiniin reer Thai ah oo dhaleeceeyay Boqorka ama hay'adda boqortooyada ayaa inta badan ku khasabtay in ay masaafuriyaan ama ay ku rafaadsadaan xabsiyo badan. [18] [19] [20] [21] Hase yeeshee kiisas badan ayaa la tuuray ka hor inta aan la sii deyn ama ugu dambeyntii la siiyay cafis ahaan Boqortooyada. Cabbiraadiisa waxaa la qabtay 26 Oktoobar 2017 xiliga hudheellada boqortooyada ee Sanam Luang. [23]

Khudbadiisa, Sharciga Quraanka Kariimka ah, ma uusan wadaagin sumcadiisa, taas oo keentay in welwel laga qabo in Boqortooyada Talyaanigu ay luminayso sharaf iyo saameyn ku salaysan xukunka kama dambaysta ah [25] [25]

Aasiya
Dad
Warbixin Soomaaliya

Wadanka Soomaaliya waa dal dhaca Geeska Afrika; kaasi oo xaga galbeed xad kala wadaaga wadanka Itoobiya, wadanka Djibouti dhinaca waqooyigalbeed, Gacanka Cadmeed ka xigto dhinaca waqooyi, Badweynta Hindiya ka dhacda dhinaca bari, iyo wadanka Kiinya ka dhaco koonfurgalbeed. Wadanka Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaarada Afrika, dhulka wadanku wuxuu ka kooban yahay deegaano sare, dhuldaaqsiimeed iyo buuroley. Cimilada wadanku waa mid diiran (kuleyl-xigta) sanadki oo dhan, inkastoo soo dhacaan dabeylaha monsoonku iyo roob aan joogto ahayn.

Sharaxaad Guud 

 Ku dhawaaqa:  
 Magaca guud:  Soomaaliya
 Magaca dowliga ah:  Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
 Magacyo kale: 
 Naaneys: 
 Siffo: Soomaali
 Magaca dadka: Soomaali; Somalian
 ISO furaha wadanka:  SO, SOM, 706
 ISO furaha gobolka:  Fiiri ISO 3166-2:SO
 furaha internetka:  .so

Juquraafiga Soomaaliya 

Sidoo kale fiiri Juqraafiga Soomaaliya
 Soomaaliya waa: wadan
 Meesha dhacdo:
 dhinaca bari, dhacda Dhulbadhaha
 Afrika
 Bariga Afrika
 Geeska Afrika
 Wakhtiga:  East Africa Time (UTC+03)
 Meesha ugu dheer iyo ugu hooseysa
 Ugu dheer:  Shimbiris 
 Ugu hooseysa:  Badweynta Hindiya 0 m
 Dhererka Xuduuda:  2,340 km
 58 km
 1,600 km
 682 km
 Dhererka xeebta:  3,025 km
 Bulshada Soomaaliya: 8,699,000 
 Baaxada Soomaaliya: 637,661 km2
 Atlas of Somalia

Sidoo kale fiiri
 Soomaaliya
 Dadka Soomaaliya
 Juqraafiga Soomaaliya

Tixraac

Soomaaliya
Xaraf

Xarafku wadar : xaraf iyo xuruuf waa summad ka mid ah dhigaalka. Xarafku waa laba mid: Shibbane ama Shaqal, xarfaha farta Soomaaliga waa kow iyo labaatan shibbane iyo toban shaqal kuwaas oo loo yaqaan xarfaha higgaadda.
W/Q: Abdullahi Said Musse(Guure).

taariikh 
Far Soomaaliga waxaa la qoray Sanadkii 1972-kii. Af soomaaliga waxa lagu qoraa xuruufta laatiinka ka dib 11 sano markii la magacaabay guddigii Af Soomaaliga sanadkii 1961. Dood dheer ka dib, guddigu wuu talo gafay. Dawladdii Kacaanka ayaa dib boorka uga jaftay guddiga waxaana muddo 2 sano ah lagu hirgeliay qorista iyo barashada  Soomaaliga. 

18 nooc oo far Soomaali loo damacsanayaa ayaa waxaa soo bandhigay af yaqaano kala duwan. Guddigii Af Soomaaliga ee shaqaynayay 1961 ilaa 1972 ayaa doortay fartii afyaqaan Shire Jaamac Axmed taas oo horay uu ugu tijaabiyay buugaag, biirayaal bille ah sida "Iftiinka Aqoonta" iyada ay jireen tartan ballaaran oo dhanka xaruufta Carabiga ah maadama Soomaalidu Quraanka ku barato Alif, Ba. Xaruufta Laatiinka waxaa loo door biday arrimo dhaqaale, qalabkii wadanka yiil iyo asbaabo kale.

Alifbeeto

Shibbane
 B, T, J, X, KH, D, R, S, SH, DH, C, G, F, Q, K, L, M, N, W, H, Y.

Shaqal gaaban
 A, E, I, O, U

Shaqal dheer
 AA, EE, II, OO, UU

Eeg sidoo kale 
 Far Soomaali
 Soomaali Alifbeet

Tixraac
Erey

Eregu waa mid ka mid ah afka waxa uuna ka koobmaa mid kaliya ama ka badan oo xarfo ah waana shibbane ama shaqal ama xita xarfo isku dhigan oo af-soomaaliga macna sugan ku dhex leh. Sida (i, af, hoy, geel, abaal, hangool, hangaraarac. Dhammaan waa waxaas waa ereyo kana ugu yarna waa "i" oo ah magac u yeel. Ereygu waa uu yeelan karaa hal xaraf, laba xaraf, saddex xaraf, afar xaraf, shan xaraf, lix xaraf iyo in ka badan.

Astaamaha ereyga 
 Dhawaaq
 In samaynayo macno
 kalinimo

Qeybaha ereyga 
 Magac
 Fal
 Xaraf

Ereygu tiro ahaan 
 Fardi
 Wadar

Xaaladaha Ereyga 
 Fal (Tagto, Joogto)
 Magac
 Sifo (naynaas)
 Xaalad 
 Mafcuul

eeg sidoo kale
Xaraf

Tixraac

Ereyo
Afafka
Af-Soomaali
Ismaaciil Mire

Ismaaciil Mire Cilmi () madax wuxuu ka ahaa guutada Shiikhyaale. Wuxuu ku dhashay Lasadar, tuulo u dhow Buuhoodle qiyaastii 1862, geeriyooday 1950; wuxuu ahaa gabayaa, halabuur, hogaamiye iyo dagaalyahan Soomaaliyeed kaasi oo ka tirsanaa hogaanka sare Ciidankii Daraawiishta. 
Ismaaciil Mire waxaa lagu xasuustaa gabayo badan oo dhaxalgal ah kuwaasi oo ka mid ah Suugaanta Soomaalida.

 Islām—The Way to God by Submission (en)

Gabayada Ismaaciil Mire
Ismaaciil Mire wuxuu leeyahay tiro badan oo gabayo ah, kuwaasi oo iskugu jira gubaabo, dhiirigelin, waxsheeg, fariin iyo noocyo kale. Gabayada ugu caansan ee Ismaaciil Mire waxaa ka mid ah gabayga "Iibsi Lacageed" kaasi oo u qoran sidan:

   <span> </center>
    Nimanyahow awow iyo awow iyo abkaan sheegto
    Iyo aniga abidkay ma arag iibsi lacageede
    Adduun buu lahaan jirey raaggaan ka isirraa waaye
    Ololahaan wax kaga qaybsan jirey ululuf duullaane
    Mar uun baan amaamuday waxaan aabahay faline
     
    Afar waxaan u dhaxay tuuladii awrta loo raraye
    Albaabkii Burcaan tegey anoo aaladii sida e
    Amminkiiba lay yimid sidii eegta lay yahaye
    Ooggii horey nagu kaceen adhi dillaalkiiye
    Dad iimaanka laga qaaday baa noo aloogsadaye
    Amakaagay goortay wankii adhaxda tuujeene
    Intaa weeye iyo ma'ahadii la is ilaaqaayey
     
    Asaraartankii baa qalbiga aad wax ii dhimaye
    Afka reer magaaluhu yaqaan waan ka oodnahaye
    Ii-maroojihii bay khatalay kii aan aaminaye
    Afar bawlad laga gooyey bay igu aluubeene
    Anigoo arkaayaa gacmaha laygu iibsadaye
    Kuwo boqonta ood laga sudhay ila ahaayeene
    Usha jeedal iyo suufaf bay igu illaaweene
    Ashcaartaba rag baa iga badshee idinku weydiiya
</center></span>

Gabayo kale
Ismaaciil Mire wuxuu leeyahay tiro badan oo gabayo iyo maansooyin iskujira, kuwaasi waxaa ka mid ah:

 Maxaa Xiga
 Guuguulayhow
 Iibsi Lacageed
 Xoogsi
 Hashii Markab
 Isma Oga
 Annagoo Taleex Naal
 Gelin Dhexe
 Galow-Kiciye

Sidoo kale fiiri
 Fanka Soomaalida
 Gabay
 Daraawiish

Xigasho
 www.doollo.com

Tixraac siyaalo

Soomaali
Suugaanta
Weedh

Weedh dhanka Naxwaha Af Soomaaliga waa ereyo koox ah ama wada socda qoraal iyo oraah ahaan, aan se lehayn  macne buure ah ama hadal, qofkii lala hadlayay ka bogan kara kuma qancayo oo wuxuu sii rabaa in wax kale lagu kordhiyo.

Tusaalayaal:

 Islaan iyo gabadh reer gobol ah.
 Awr raray ah.
 Nin gadh leh.
Tusaalayaashan sare waa weedho. Sida aad u arkausid mid waliba, waa kooxo ereyo ah oo wada socda.

Tixraac 

Af-Soomaali
Naxwe
Muuse Goodaad

Muuse Jaamac Goodaad () (dhashay qiyaastii 1941kii geeriyooday 2006dii) wuxuu ahaa hogaamiye, suldaan, siyaasi iyo xubin ka tirsan Golaha Guurtida Somaliland (sanadihii u dhexeeyay 1991kii ilaa 2006).

Taariikhda

Sidoo kale fiiri
 Suldaanada Xeebjire
 Suldaanada Gadabuursi

Xigasho

Gadabuursi
Soomaali
Dad
Kooxda Balwo

Kooxda Balwo () waxay ahaayeen koox hobolo, fanaaniin, heesaa, majaajilo, ruwaayado, iyo bandhigyo faneed ku caan ahaa oo u dhashay wadanka Soomaaliya. Kooxda Balwo waa kooxdii ugu horeeysay ee sameysa heesaha jacaylka iyo kalgacalka ee Soomaalida, waxaana kooxda bilaabay Aabaha Fanka Soomaalida Cabdi Sinimo wakhti lagu qiyaasay sanadkii 1943kii.

Hordhac
Balwo waa nooc ka mid ah heesaha Soomaalida. Balwo waa heesihii ugu horeeyay ee jacayl iyo kalgacal ku salaysan kuwaasi oo muusik loo garaaco. Markii ugu horeeysay, heesahan waxaa sameeyay Aabaha Fanka Soomaalida Cabdi Deeqsi Warfa. Heesaha Balwo waxay ka bilaabmeen magaalada Borama, gobolka Awdal wakhti lagu qiyaaso intii u dhaxaysay 1940 ilaa 1945kii. Balwo waa hab iyo qeyb ka mid ah heesaha iyo Fanka Soomaalida taasi oo ah aasaas iyo sal u ah habka heeso Soomaaliga casriga ah. Heesaha Balwo waxaa bilaabay koox uu aasaasay aabaha fanka Soomaalida Cabdi Sinimo wakhti qiyaastii ku beegan 1935kii.

Taariikh
Sida warbixinta lagu hayo, Cabdi Deeqsi Warfa "Cabdi Sinimo" wuxuu ahaa dirawalka iyo mulkiilaha gaadhi xamuulka iyo dadka u kala qaada magaalada Borama iyo Djibouti. Qiyaastii sanadkii 1943kii ayaa Cabdi Sinimo baabuurkiisi ku jabay meel u dhow Banka Giriyaad, wakhtigaasi ayuu sameeyay ereyada heestii ugu horeeysay uu ku luuqeeyay asagoo ka shaqaynaya baabuurka ka xumaaday. Heestaasi waxaa la yidhaahdaa Balwo; waxayna noqotay magaca iyo bilowgii suugaanta cusub ee Soomaalida iyo kooxdii ugu horeeysay ee fanaaniin leh: Kooxda Balwo.

Xubnaha Kooxda
Kooxda Balwo waxaa xubin ka ahaa:

 Cabdi Deeqsi Warfa (Cabdi Sinimo)
 Kobali Ashad
 Xuseen Aare Miicaad
 Xaashi Warsame
 Khadija Eye Dharar (Khadija Balwo)
 Nuriya Atiq

Qoraalo La Xidhiidha
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Linkiyo Banaanka
 Agabka Muusiga 
 Oud Cafe
 shanqadha kabanka

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Kooxaha Fanka Soomaalida

Kooxaha Fanka Soomaalida () waa kooxo hobolo, fanaaniin, heesaa, majaajilo, ruwaayado, iyo bandhigyo faneed ku caan ahaa oo ka dhisan wadanka Soomaaliya. Kooxda Balwo waa kooxdii ugu horeeysay ee sameysa heesaha jacaylka iyo kalgacalka ee Soomaalida, waxaana kooxda bilaabay Aabaha Fanka Soomaalida Cabdi Sinimo wakhti lagu qiyaasay sanadkii 1943kii.

Hordhac
Dhaqanka bulshada Soomaalida ah waa qeyb muhiim ah Fanka iyo Suugaanta kuwaasi oo leh noocyo badan oo ka mid yihiiin gabayada, geeraarka, maahmaahyada, ruwaayadaha, majaajilada iyo noocyada kala duwan ee fanka. Geyiga Soomaalidu degto waxaa ka sameysmay noocyo kala duwan oo hobolo iyo kooxo faneed ah; kuwaasi waxaa ugu caansanaa kooxihii saldhigoodu ahaa magaalada Muqdisho sanadihii u dhexeeyay 1970kii ilaa 1990kii.

Taariikh
Sida warbixinta lagu hayo, Cabdi Deeqsi Warfa "Cabdi Sinimo" wuxuu ahaa dirawalka iyo mulkiilaha gaadhi xamuulka iyo dadka u kala qaada magaalada Borama iyo Djibouti. Qiyaastii sanadkii 1943kii ayaa Cabdi Sinimo baabuurkiisi ku jabay meel u dhow Banka Giriyaad, wakhtigaasi ayuu sameeyay ereyada heestii ugu horeeysay uu ku luuqeeyay asagoo ka shaqaynaya baabuurka ka xumaaday. Heestaasi waxaa la yidhaahdaa Balwo; waxayna noqotay magaca iyo bilowgii suugaanta cusub ee Soomaalida iyo kooxdii ugu horeeysay ee fanaaniin leh: Kooxda Balwo.

Kooxaha ugu caansan
Fanka iyo heesaha muusika leh ee Soomaalidu waxay bilaabantey sanadkii 1943kii markii Cabdi Sinimo sameeyay heesaha Balwo. Kooxdii ugu horeeysay waxay ahayd Kooxda Balwo oo uu sameeyay Cabdi Sinimo. Si kastaba ha ahaatee sanadihii ka dambeeyay Madaxbanaanidii Soomaaliya waxaa sameeysmay kooxo dhowr ah.
Guud ahaan, kooxaha hobolada ugu caansanaa waxaa ka mid ah:

 Kooxda Balwo
 Hobolada Waaberi
 Hobolada Durdur
 Kooxda Horseed

Qoraalo La Xidhiidha
Fanka Soomaalida
Fanaan Soomaali
Halabuur
Filim
Madadaalo
Waxbarasho
Sheeko

Cadaymo

Linkiyo Banaanka
 Agabka Muusiga 
 Oud Cafe
 shanqadha kabanka

Tixraac

Hees
Fan iyo Suugaan
Hiddo iyo dhaqan
 Muusiga
Gabayada
 Filimaanta
 Qalabka Muusiga
Hawraar magaceed

Hawraar magaceed waa hawraar xoogga saarta magaca oo su'aal iyo jawaabba magaca siisa, dhisme ahaan waxa ay ka koobantahay laba qaybood waana: su'aal iyo jawaab ama magac iyo war.
Xiriirka ka dhexeeya labada qaybood ee hawraar magaceedda waa xiriir ku dhisan, magac qodob, iyo war sheeko ku saabsan qodobka. Sida: Innanka ayaa taga dugsiga (magac + war), Gabadh baa raacda geela (magac iyo war)

Hawraaraha aan soo aragnay waa hawraaro mudnaanta siinaya magaca. Si aynnu taa u caddayno hadda ba, aynnu is weydiinno su'aalahaan soo socda: <b>Ku</b> ma ayaa taga dugsiga? iyo ma <b>inanka</b> ayaa taga dugsiga?
S'aalahani waxa ay saaran yihiin magacyada hoos ka xarriiqan ee <b>Ku</b> iyo <b>inanka</b> bal aad u eeg ereyga su'aasha ee <b>ma</b>, magacyada <b>inanka</b> iyo <b>ku</b> ayaa su'aaluhu saaran yihiin.

Bal su,aalihii jawaabaha aynu eegno:
 Inanka ayaa taga dugsiga.
 <b>Haa</b>. Gabadh baa raacda geela.
Jawaabahaan magacyada <b>inanka</b> i
yo <b>gabadh</b> baa carrabka lagu xajinayaa. Su'aalahoodana waxa lagu raadinayaa cidda tagta dugsiga iyo cidda geela raacda. Falalka tegidda iyo raacidda, waxba la is ka ma weydiinayo.

sidaa awgeed, hawraar magaceeddu waa hawraar magacu mudan yahay, su'aal iyo jawaab ba. Waxa la is weydiinayo ama laga jawaabayo ayaa ah wax magaca oo keli ah khuseeya ama ku saabsan.

Xogta iyo tixraaca

Eeg sidoo kale 
 Hawraar faleed
 Weedh
 Erey
 Xaraf

Naxwe
Hawraar faleed

Hawraar magaceeddu waa hawraarta ka bilaabata falka saddexdiisa nooc Tagto, Joogto iyo Amar. Sida caadada ah hawraar faleeddu waxay ka kooban tahay Fal, Fale iyo Lafale.
Hawraar faleeddu waa hawraar mudnaanta siisa falka oo xoogga saarta, oo su'aal iyo jawaab ba falku leh yahay mudnaanta.

Tusaalayaal
 Innaka waa <u>tagaa</u> dugsiga.
 Gabadhu waa <u>raacdaa</u> geela.
Hawraarahaan, falku waa ereyada hoos ka xarriiqan, ee <u>tagaa</u> iyo <u>raacdaa</u>.

Hawraaruhu, falka <u>tagaa</u> iyo <u>raacdaa</u> ayaa ay xoogga saarayaan. Si aynu u tusno in hawraaruhu yihiin kuwa mudnaanta siinaya falka, u fiirso su'aalahaan soo socda:

 Innanku ma <u>tagaa</u> dugsiga?
 Gabadhu ma <u>raacdaa</u> gela?
Ereyga su'aasha ee hawraaruhu waa <u>ma</u>.
Hadda ba xagee <u>ma</u> xaggee ka saaranyahay hawraaraha?
Ereyada hoos ka xarriiqan, ee <u>tagaa</u> iyo <u>raacdaa</u> ayaa su'aaluhu saaranyihiin, kuwaas oo ah falka hawraaraha.

Hadda na aan eegno jawaabta hawraaraha oo sidaan ah:
 <u>Haa</u>. Innanku waa tagaa dugsiga.
 <u>Haa</u>. Gabdhu waa raacdaa geela.
Ugu dambayn hawraar faleedu waa hawraar falku leh yahay mudnaanta.

Ee sidoo kale
 Hawraar magaceed
 Hawraar
 Weedh
 Xaraf

Xogta

Naxwaha Soomaaliga Naxwe
Lukas Podolski

Lukas Josef Podolski ( magaca uu ku dhashay Łukasz Józef Podolski 4tii June 1985tii) waa laacib banooni oo u dhashay dalkaasi Jarmalka, wuxuu hadda u ciyaaraa kooxda kubadda-cagta ee Galatasaray SK ee ka dhisan dalkaasi Turkiga.

Tixraac

Ciyaaraha
Dawladii Somaliland (1960)

Dawladii Somaliland ee 1960 () waxay ahayd dawlad da' yar oo jirtay 5 maalmood. Waxayna xuriyada ka qaadaday boqortooyadii Ingiriiska taariikhdu markay ahayd 1960, 26 Juun. Shan maalmood ka dib waxay la midawday Mustamaradii Talyaaniga.  Laakiin nasiib daro midawgaasi muu shaqayn sabo badan awgeed. Maantana waxay tahay Jamhuuriyada Somaliland. 
1991, 18 May Waxay ka noqotay midawgii hungoobay ee 1960 1dii Juulaay. Ilaa hada wax aqoonsi ah kamay helin beesha caalamka, inkasta oo ay caalamku ogyihiin inaanay shaqo isku lahayn Dawlada Fadaraalka Soomaaliya.

Taariikh
1960, Juun 26, Boqortooyadii Ingiriisku waxay xor siisay Maxmiyadii Somaliland ee Ingiriiska. Isla habeenkaa waxa Beerta Xortiyada ee magaalada Hargaysa laga taagay calanka buluuga ee xidigta cad leh; taasoo loola jeeday 5ta Soomaali.
Dadkii barigaa noolaa waxa ku waynaa riyo la odhan jiray  Soomaaliwayn , oo ay ka door bideen xurriyada iyo dawlada cusub ee u dhalatay.
5 cisho ka dib aya israaceen Koonfur aidaas ayana ku baaba'day dawladii dhalatay, iyadoo la doonayo Soomaaliwayn . Laakiin waa lagu guul daraystay.

Qaadashadii Xoriyada
26 Juun 1960 waa maalinta Xornimada Somaliland ka qaadatay gumeeystihii Ingiriiska ee ka talin jirey Gobolada Waqooyi Soomaaliya.
26ka Juun 1960kii waxay ahayd maalintii dadka Somaliland ka hoosbaxeen maamulkii British Somaliland, taasi oo horseeday ku dhawaaqitaankii madaxbanaanida Goboladda Koonfurta Soomaaliya ka qaateey maamulkii la odhan jirey Italian Somaliland ee ka talin jirey koonfur. Ugu dambeyn, 1dii Luuliyo 1960kii waxaa midoobey Goboladii Waqooyi iyo Koonfurta Soomaaliya halkaasi oo lagu aasaasay dowladii iyo maamulkii ugu horeeyay gayiga Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Soo Noqoshadii Dawalada iyo JSL ee imika
Midawgii hungoobay maalin kadib , ree Somaliland waxay ogaadeen in walaalahooda koonfutu aanay dhab ka ahayn midnimada Soomaaliwayn.

1961 Diisambar

Bishii 12aad ee 1961dii, saraakiil ka soo jeeday Somaliland ayaa ayaa ku tashaday in ay inqlilaab ku kacaan ; maadaama oo hadakoodii uu lumay kaasoo ahaa Soomaaliwayn.
Saraakiisani markay 3 magaalo qabsadeen ayaa la fashiliyaay.

1981kii iyo Jabhadii
SNM

Siyaasiyiin ka tirsan Somaliland ayaa ku shiray magaalada Landhan ee caasimada Ingiriiska.
Shirkan gudihiisa waxa la sameeyay jabhadii SNM oo ujeedaduna ahayd in la xoreeyo Soomaaliland oo la soo celiyo dawladii luntay 60kii. Xarunna waxa looga dhigay magaalada Londhan iyo bariga dalka Itoobiya.
1988kii ayuu takiskii Siyaad Barre xasuuqay magaalooyin badan oo ka tirsan Somaliland.
Waxay dagaalo socdaanba , 1991 18 May, ciidamadii SNM waxay gacanta ku dhigeen dhamaan xuduudii 60kii ee Somaliland.
Maalintaas ayay soo noqotay dawladii luntay 60kii.Imikana waxa loo yaqaan Jamhuuriyada Somaliland.

Sidoo kale eeg
 Somaliland
 Maalinta Xoriyada Somaliland

Xigasho

Taariikh
Somaliland
Maalinta Madaxbanaanida Soomaaliya

Maalinta Madaxbanaanida Soomaaliya () waa maalin qaran laga xuso wadanka Soomaaliya, iyo Deegaanada Somaliland. Gobolada Waqooyi Soomaaliya maanta loo yaqaano Somaliland ayaa 26 Juun 1960kii ka qaatay gumeeystihii Ingiriiska ee ka talin jirey British Somaliland. Maalmo yar ka dib, Koonfurta Soomaaliya ayaa madaxbanaanida ka qaadatey Italian Somaliland. Ugu dambeyn, 1dii Luuliyo 1960kii waxaa midoobey Goboladii Waqooyi iyo Koonfurta Soomaaliya halkaasi oo lagu aasaasay dowladii iyo maamulkii ugu horeeyay gayiga Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Guud ahaan, maanta waxaa wadanka Soomaaliya laga dabaaldegaa 1da Luuliyo oo ah maalinta Qaranka Soomaaliya; halka Somaliland laga dabaaldegaa 26ka Juun oo ah Maalinta Madaxbanaanida Jamhuuriyada Somaliland.

Hordhac
Markey taariikhdu ahayd 1dii Luuliyo 1960kii waxaa midoobay goboladii waqooyi iyo koonfurta Soomaaliya halkaasi ooy ka dhalatey Jamhuuriyadda Soomaaliya. Waxaa markiiba talada wadanka loo caleemo saaray Mudane Cabdullaahi Ciise iyo Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal iyo xubno kale oo ka kala socday labada deegaan ee midoobay. Markey taariikhdu ahayd, 20kii Luuliyo 1961kii waxaa la ansixiyey Dastuurka Soomaaliya (1961).

Sidoo kale fiiri
 Maalinta Xoriyada Soomaaliya
 1 Luuliyo 1960kii

Xigasho
 Somalia Independence, by the-world-factbook

Tixraac

Taariikh
Somaliland
Soomaaliya
Taariikhda Soomaaliya
Af Hargaysi

Af Hargaysigu waa lahjad ka mid ah lahjadaha af Soomaaliga ,waana mid aad u fudud xaga fahanka iyo  ku hadalkaba.Lahjadani waxay ka faracmatay Af maxaa tiriga, waxana lagaga hadlaa deegaano  ka tirsan Somaliland gaar ahaan Maroodi jeex iyo aagiisa.

Naxwaha
Lahajadan hadii la eego naxawaha ay ku fadhido wuxuu aad ugu dhaw yahay oo aan laga sooci karin lahjada qoraalka. Balse la odhan karo waaba iyada.
Qaacidada koowaad: ereyga (yara)
Inta badan waxa lagu gartaa erayga (yara),oo aan macnihiisa si rasmi ah loo sugi karin. Badanaa waxa la isticmaalaa fal kadib.Tusaale:  Koob biyo ah ii yara keen
Qaacidada labaad:ereyga (dee)
Ereygani sidoo kale wuxuu daba yimaadaa fal laakiin isaga waxa la idsicmaalaa xilliga cadhada ama marka uu qofku si xun u hadlayo.
Tusaale: 1- War soo dhaqaaq dee, ma maantoo dhan baanu ku sugnaa?
2-(Aar maadigaa laguu yeedhayaa?
Mayee waa kan dee.)
Qaacidada saddexaad: Xarafka "J" iyo "G"

Xarafka J waxa la moodaa sh.Laakin waa la kala gartaa oo aad is kuguma eeka.
Xarafka G badanaa marka uu ereyada ugu dambeeyo ama dhexda ku jiro waa Khafiif oo ma adka sida xiruuta kale.Ereyada uu ugu dambeeyo waxa ka mid ah:(Sagal),(guriga),(Dhagax).
Qaacidada afraad:soo gaabin erey
Ereyada waa la gaabiyaa.Tusaale,
Maalin walba xageebad tagtaa.

Qaacidada shanaad:"oo"iyo "ee
ee iyo oo waxa lagu tiriyaa xiriiriyeyaasha Af-soomaaliga ugu badan,taasina waxay keentay inay ereyo kale la dhex galiyo.
Tusaale: 1- Suuqaan tagayaayee sii joog.
2-Guri waloo wado ku yaal waa in la dumiyaa.
Qaacidada lixaad: ereyga Uun
Eraygan marka loo eego afka qoraalka waxa loo isticmaalaa labo macne oo kala ah: kaliya/qudhaata/khaas ah.Macnaha kale waa wax soo noqnoqda ama si joogto ah u dhaca.Tusaale:(Aroor kasta dugsiga uu baanu tagnaa).

Marka loo eego lahjadan waxa loo isticmaalaa waxyaabo si kadis ah u dhacaya ama isku xig-xiga.Tusaale:dibada uun baan u baxay oo wxan arkayba aabahayoo albaabka taagan.

Af Suuqiga
Gayga Somaliland gaar ahaan magaalooyinka Burco, Hargeysa iyo Berbera waxa laga yaqaan erayo ama woodho ka duwan kuwa Af Soomaaliga saxda ah.
Ereyadani waxay noqon karaan qaar luqado kale kasoo jeeda sida af Ingiriisiga ama qaar af Soomaali ah oo si kale loo isticmaalay.

Ereyo

1) Kabayn:is dhaga marin

2) Ka bax:iska daa

3) Kabaha la dul mar:cay ama dhaleecee

4) ka dhac:is dhaga mari

5) Bac baa ku xidhan:qof shaki san

6) Buufi:cay ama dhaleecee

7) Buudi:cay 

8) Bac u cun:been u sheeg

9) Gidaar u dhiib: been u sheeg

 Afaafka
 Somaliland
Cawaale Deheeye

Cawaale Aadan Deheeye (; ) waa fanaan iyo lixiimiste ku heesa Af-Soomaaliga. Cawaale wuxuu ku dhashay magaalada Jabuuti 6dii Ogosto 1983.

Sidoo kale fiiri
 Fanaaniinta Soomaalida
 Fanaan
 Heeso

Tixraac

Hees
Fanaan
Suugaan
Doorashada Madaxweynaha Turkiga, 2014

Waxay dhacday 10 agoosto 2014 doorashada madaxtinimada si loo doorto Madaxweynaha Turkiga ee laba iyo tobanaad, waana markii ugu horreysay doorashada madaxweynaha jamhuuriyadda Turkiga Doorasho toos ah., natiijadiina waxay ku dhamaatay guusha raysulwasaarihii hore ee Turkiga Rajab Dayib Erdogaan isla wareegga koowaad, asigoo helay in ka badan 50% codadka cod bixiyeyaasha.

Xogta 

Doorashooyinka Turkiga
Yun Chi-ho

Yun Chi-ho(Hangul:윤치호;hanja:尹致昊, waxa uu dhashay 26 December 1864 – 9 December 1945) waxa uu ahaa dhaqdhaqaaqe Kuuriya Resistance iyo siyaasi, baraha, Faylasuuf. Xubin ka mid ah Kuuriya Independent News iyo Kuuriya Independent kooxood, Toban kun kooxood. naaneesta ahaa Jwaong(좌옹;佐翁), magaca Chinese ahaa Sungheum(성흠;成欽, 聖欽). 

Adeer of Yun Bo-seon, 4aad Madaxweynaha ee South Korea(1960 - 1962).

Waxaa Raaca Xilalkii Madaxwayne

Xigasho 
 Emory university : Yun Ch'i-ho's diary, 1883-1943 (English)
 Chi-ho's letter (English) 
 Chi-ho's diary, 1883-1943 Emory university (English)

Taariikh
Koonfur Kuuriya
Filasoofiyaasha
Šiprage

Šiprage (Шипраге) waa tuulo ku taala ee Bosniya iyo Herzegovina (Bosniya) gobolka Banja Luka.
Latitude: 44°27'56″
Length: 17°33'36″
Dhererka: 507-520 m

Arrimaha cimilada

Tixraacyada

Links dibadda 

 http://opstinakotorvaros.com/ 
http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Bosniya
Kursi

Kursi (; ) waa saabaan oo loo isticmaalo fadhisasho. Kursiga waxa la saara badhyaha.

Magaca
Ereyga kursi waa mid asal ahaan ka soo jeeda luuqada Carabiga. Si la mid ah ereyo badan oo kale, ereyga kursi waa mid laga soo amaahdey luuqada Carabiga.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
 miis
 fadhi
 saabaan

Tixraac

Saabaan
Bar-internet

Bar-internet (; ) waa bar (meel) ka tirsan bogaga internetka taasi oo gaar u ah qof, meherad, koox, urur, dowlad iyo wixii la mid ah. Barta internetka waxaa ku jira macluumaadyo badan oo kala duwan kuwaasi oo iskugu jira qoraal, dhagaysi, maqal, maqal iyo muuqaal iyo noocyo kale.

Bar kasta oo internetka ka mid ah waxay leedahay ciwaan, magac iyo IP u gaar ah kuwaasi oo laga soo iibsado ama kireysto shirkadaha waaweyn ee maamula internetka.

Hordhac
Sida caadiga ah bar-internet waa goob ka tirsan macluumaadka onlineka ah ee laga helo internetka. Goobtaasi waxaa si gaar ah u maamula ama iska leh qof, meherad, koox, urur iyo wixii la hal maala. Dunida maanta waxaa jira tiro aad u badan oo bar-internet ah kuwaasi oo u adeega bulshada caalamka isla markaana leh ujeedooyin iyo shaqo kala duwan.

Sidoo kale fiiri
 internet
 mareegaha ugu weyn adduunka (1052 luqadood)

Xigasho

Internet
Af-suuq

Af-suuq (; ) waa ereyo iyo xarfo ka mid ah luuqad kuwaasi oo gaar u ah koox bulshada ka mid ah. Sida caadiga ah, af-suuqigu waa hadal aan toos ahayn kaasi oo khaas u ah bulsho gaar ah. Guud ahaan, af-suuqigu waa hadalka u dhaxaysa saxiibo iyo dhalinyaro aan rasmi ahayn.

sidoo kale fiiri
ereyga cusub

Xigasho

Afafka
Dhalinyaro

Dhalinyaro (; ) waa waqtiga u dhaxayso ilmaha iyo hanaqaad. Da'da dhaliyarada waa inta u dhaxaysa 13 iyo 20. Bilowga waqtiga dhaliyaradda wuxu la mid yahay waqtiga bilowga baaluq.

Hordhac
Dhalinyarnimadu waa wakhtiga u dhexeeya 15 sano jirka ilaa 25 sano jirka.

Sidoo kale fiiri
 Wiil
 Gabadh

Xigasho

Baayooloji
Roubaix

Roubaix ama Robaais waa magaalo ku taala waqooyiga wadanka Faransiiska, oo ku yaala bartamaha magaalada Lille, iyo ayaa u dhow xadka dalka Beljimka. Waxaa ku yaal waqooyi bari ee Lille, oo ku ag taala Tourcoing, Roubaix waa chef-lieu ee laba kantoon iyo magaalada saddexaad ee ugu weyn ee gobolka Faransiiska ee Hauts-de-France ay ku nool yihiin dad ku dhowaad 96 kun dadka deggan.

Waa jagada taariikhiga ah ee isku-dhafka ah ee isgaadhsiinta ee waqooyiga, kaas oo si dhaqso ah u koray qarnigii 19aad ee warshadaha tufaaxa, iyada oo inta badan muuqaalada astaamaha ah sida kuwa Ingiriisiga ah iyo kuwa Maraykanka ah. Magaaladan cusub ee cusub waxay la kulantay caqabado badan oo la xidhiidha farsamaynta sida foosha muraayadaha magaalooyinka, oo leh saamayntooda dhaqaale iyo bulsheed ee la xidhiidha, tan iyo markii shirkadaha waawayn ay hoos u dhaceen bartamihii 1970-yadii.

Wadajir ahaan magaalooyinka u dhow Lille, Tourcoing, Villeneuve-d'Ascq iyo siddeed iyo lix wadaagayaal kale ah, Roubaix wuxuu siinayaa qaab dhismeed afar magaalo oo ku yaal magaalo weyn oo ku nool dad ka badan  malyan oo qof: Metropolis Yurub ee Lille. Inta badan, Roubaix waxay ku xiran tahay isku xirnaan ballaaran oo la sameeyay magaalooyinka Beljimka ee Mouscron, Kortrijk iyo Tournai, kuwaas oo dhaley kooxdii ugu horeysay ee Yurubta ah ee Xiriirinta Territoriisha bishii Janaayo 2008, Lille-Kortrijk-Tournai oo la isku daro in ka badan 2 milyan.

Tixraac

Linkiyo banaanka ah
 Bar-internetka magaalada Roubaix (fr)

Magaalooyinka Faransiiska
Kurxin

Kurxin (; ) sidoo kale loo yaqaano Jocor, waa qayb ka mid ah dhuunta labka dadka, iyo wiilasha baaluq gaarayn.

Sharaxaad
Kurxintu waa carjow ka mid ah dhuunta dadka taasi oo ku taala meel ka hooseysa gadhka iyo dusha sare ee hunguriga. Sida caadiga ah kurxintu waa mid soo taagan oo ka muuqata dhuunta raga; halka kurxinta dumarku tahay mid yar oo aan muuqanin.

Shaqada
Kurxintu shaqo muhiim ah ayay u leedahay jidhka dadka. Waxaa kurxintu soo baxdaa wakhtiga dhalinyaronimada taasi oo soo weynaata sanadaha ugu horeeya ee labaatameeyaha. Intaas waxaa dheer, in kurxintu tahay astaan inta ugu badan u gaar ah raga.

Sidoo kale, cilmibaadhis waxaa lagu ogaaday in kurxintu qeyb ka tahay xubnaha maamula isla markaana sameeya codka iyo hadalka.

Sidoo kale fiiri
 Qaangaadh
 Dhuun

Xigasho

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Rag

Raganimo (; ) sidoo kale loo yaqaano Ninnimo, waa dabeecad, dhaqan iyo astaan ay yeeshaan labka dadka taasi ooy leeyihiin nimanka iyo wiilasha baaluq gaarayn. Farqiga gaar ah ee uu dhexeysa dumarka iyo ragga waa saxaaxda, gaar ahaan guska iyo siilka.

Hordhac
Raganimo waa marxalad, dhaqan iyo astaan ay leeyihiin labka dadka taasi oo saameyn ku yeelata nolosha ninka iyo wiilasha. Sida caadiga ah, raganimada waxaa qeyb weyn ka qaata dabeecada bayoloji ee jidhka dadka

Dhaqdhaqaaqyada ee ragga uu gaar ah, waxaa ka mid ah MGTOW (ragga gooni-isu-taag).

Sidoo kale fiiri
 Dad
 Dumar

Xigasho
 What Is a Real Man?

Baayooloji
Xubnaha Jidhka
Faysbuug

Faysbuug waa shirkad weyn oo ka howlgasha bar-internet iyo bar bulsho u adeegta bulsho badan oo ku dhaqan meelo badan oo caalamka ah.
Shirkada Wejibuug waxaa xarunteeda ugu sareeysa ku taalaa Menlo Park, kalifornia. Shirkadani waxaa la aasaasay Febraayo 4, 2004, waxaana fikrada iska lahaa dhowr dhalinyaro ah oo ka mid yahay Mark Zuckerberg, Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, iyo Chris Hughes.

Hordhac

Facebook waa bog wada xaajood ah, oo ka heli kartid saaxiibo cusub.
250.000 oo dad cusub ah, ayaa is daiwaangaliyo maalin kasto, soomaali gaareeso in ka badan Malaayin  wey isticmaalaan. facebook waxaa laga leeyahay dalka Maraykanka, markii hore waxaa soo alifay, yar mareykan ah, oo la dhoho (Mark Zuckerberg), kadib neh Microsoft ayaa xoogaa ka gadatay, in kastoo (Mark Zuckerberg) oo diiday in oo wada gado bogga. facebook qiimo waxoo ku fadhiyaa oo gaareeso, lacag billion oo dolarka mareykanka ah. facebook waxaa la aas aasay 2004 dadka isticmaala waxaa lugu qiyaasaa 1 bilyann wadamada pakistan,iran fidnam siriya iyo chine ayaa joojiyay isticmaalka.

Sharaxaad

Facbook waxaa la sheegay in uu ka qayb qaatay kacdoono badan oo ka dhacay wadamada carabta oo qaarkood xukun ka looga tuuray madaxdii dalalka carbeed qaarkood.
soomalidu bilowgii facbook ga ma aysan isticmaali jirin balse waxii ka danbeyay 2009 ayay aad ugu soo biireen isticmaalka aalada facbook ee casriga ah.

Sidoo kale fiiri
Google LLC.
Youtube.com, LLC.

Xigasho
 www.facebook.com

Tixraac

Internet
Baskin-Robbins

Baskin-Robbins waa shirkada ugu weyn ee soo saarta jalaatada taasi oo xarunteedu tahay Canton, Massachusetts. Shirkadan waxaa aasaasay Burt Baskin iyo Irv Robbins sanadkii 1945kii.

Faalo
Baskin-Robbins taxane ah goobaha jalaato in uu yahay caalamiga ah ee dabiiciga ah, Burt Baskin iyo Irv Robbins aasaasay sanadkii 1953. daboolida Produced for jalaato Glendale, California. Shirkadda waa kala duwan oo takhasus ah oo inta badan dunida meelaha jalaato ah 5,800, 2.800 kaas oo faracyadii ahaayeen heli karaa Mareykanka oo waaweyn. Baskin Robbins leeyahay qaybinta jalaato in ka badan 30 dal oo dunida ah. Shirkadda xaruuntiisu tahay Canton, Massachusetts.

Sidoo kale fiiri
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Baskin-Robbins goobta rasmiga ah

Tixraac

Cunto
Qooqnimo

Qooqnimo ama Kacsi (ingiriis: libido ama sexual arousal) waa dareen naasley helaan waqtiga ey rabaan galmo. Ragga, galmo diyaar markay u yihiin, guskooda ba kor u kaca. Dumarka, galmo diyaar markay u yihiin, siilkooda baa dareere ka yimaada.
Bayoloji
Doob qorshayn

Doob qorshayn ama doob ahaansho (ingiriis: involuntary celibate ama incel, iyo incelhood, iyo inceldom) waa qofka guur-la'aan iyo aan lahayn fahanka ama xirfadaha shukaansiga, isaga ikhtiyaarka lahayn. Sababta xaaladaas dhacdo waxay noqon karta lacag la'aanta, xishoodka xad-dhaaf ah ama foolxunimo.

References

Dhaqan
Jafaliil

Foolxumo waa heer qofka  astaamaha muuqaalkiisa loo arko inuu yahay mid aan qurxooneen. Shay foolxun waxaa la dhahaa jafaliil.

Takoorid
Takoorida ka dhanka ah dadka aan soo jiidashada laheyn ayaa mararka qaar loogu yeeraa cacophobia (sidoo kale aschimophobia), iyo hadii ay tahay natiijada qofka oo daciif noqda , awood u leh. Teratophobia waa diidmada ama cabsida dadka umuuqda kuwa bahalnimada leh, cilado ama muuqaal doorsoon. Diidmada noocaas ah ay weheliso takoornimo, waxaa loo arki karaa inay tahay xoog sheegasho.

Sharci
Waxaa jira awoodo sharci ah oo horeyba sharci darro uga dhigaya in lagu takooro iyadoo lagu saleynayo qaabab qurxan oo muuqaal qurux leh, oo ay ku jirto gobolka Victoria ee Australiya, halkaasoo muuqaalka laga dhigay sharci darro 1995. Sidoo kale, sida laga soo xigtay The Economist, magaalada  Washington DC ee maraykanka waxay leedahay sharciyo mamnuucaya muuqaalka.

Sidoo kale fiiri
 Muuqaal

Tixraac

Foolxumo
Jalaato

Jalaato (; ) waa cunto fudud taasi oo ka samaysan iskdhaf la qaboojiyay. Sida caadiga ah, jalaatada inteeda ugu badan waxa laga sameeyaa caano, labeen, sonkor iyo biyo la isku qasay ka dibna la qaboojiyay.

Faallo
Inkastoo ay jiraan noocyo badan oo jalaato ah, guud ahaan dhamaan jalaatadu waa iskuqas cunto noocyo dhowr ah taasi oo la qaboojiyo ilaa heerar kala duwan. Heerka ugu sareeya waa jalaatada adag taasi oo heerka qaboowgeedu aad u sareeyo.

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 The History of Ice Cream
 Baskin-Robbins goobta rasmiga ah

Tixraac

Caano
Cunto
Labeen

Labeen (; ) waa lakab ka mid ah caanaha xoolaha kuwaasi oo ka kooban subag jaamud ah (saa'id ah). Sida caadiga ah, labeentu waxay ka mid tahay caanaha xoolaha waxaa inta ugu badan laga helaa korka sare ee caanaha.

Hordhac
Labeentu waa lakab ka mid ah caanaha taasi oo qani ku ah subag iyo dufan badan. Sida badan marka caanuhu yihiin dhayda (fresh) lagama arki karo labeenta iyo subaga ku jira, laakiin marka la karkariyo ama la ruxo ayaa laga helaa labeenta.

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Caano
 Subag
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Burcad

Tixraac

Cunto
Caano
Luuqada Ido

Ido  waa luuqad la sameeyay taasi oo laga soo xigtay Af-Isbaanishka, si ay u noqoto af dadka ku hadla Laatiinka oo dhan fahmi karaan.
Af Ido waxaa la sameeyay sanadkii 1907 kaasi oo si toos ah looga soo xigtey luuqada Esperanto.

Xigasho

Afbarasho
Afshisheeye
Luuqad
Qumbe

Qumbe (; ) (magaca Saynis Cocos nucifera) waa geed ka tirsan qoyska dhirta baalmka. Sidoo kale qumbuhu waa dhirta kaliya ee loo yaqaano bahda Kokaha.

Hordhac
Geedka qumbuhu waa dhir si dabiiici ah iyo dhaqasho leh uga baxda meelo badan oo caalamka ah. Qumbuhu wuxuu caan ku yahay isticmaalka cunto ahaan iyo ka sameynta noocyo badan oo waxyaabaha la isku qurxiyo ah. 
Dad badan oo ku dhaqan deegaanada kuleylaha aduunku waxay si toos ah u quutaan midhaha geedka qumbaha, halka tiro kale oo badan u beertaan isticmaalada kale ee ka midka tahay saliida, caanaha iyo sharaabka midhaha qumbaha.

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Geedka Timirta
 Geed
 Dhir

links Dibadda 
 Kokonut

Tixraac

Geed
Dhir
Caanaha dhirta

Caanaha dhirta (; ) waa caano laga sameeyo dheecaanka qaar ka mid ah dhirta. Caanaha dhirtu waxay ahaayeen kuwo laga istimcaalo deegaano badan oo ka mid ah dacalada aduunka tan ilaa wakhti aad u horeeyey. Midhaha dhirta ay ka mid tahay qumbaha ayaa laga sameeyaa caano.

Hordhac
Noocyo badan oo dhirta ah waxay leeyihiin midho leh dheecaan cad oo marka la miiro noqda caano. Sidaas ay tahay dhirta qaar waxaa caanaha laga miiraa jirida geedka.
Noocyada ugu caansan caanaha dhirta waxaa ka mid ah: caanaha soyga, caanaha almondka, caanaha bariiska, caanaha qumbaha iyo caanaha looska.

Sharaxaad Nafaqada

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Caano
 Subag
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Caano dhir

Tixraac

Cunto
Caano
Caano dheey

Caanaha dheeyda (; ) waa caano laga so lisay xoolo daaqey dhir nafaqo badan leh. Sidoo kale caanaha dheyda ahi waa kuwo nadiif ah oo leh nafaqo badan. Caanaha dhirtu waxay ahaayeen kuwo laga istimcaalo deegaano badan oo ka mid ah dacalada aduunka tan ilaa wakhti aad u horeeyey. Midhaha dhirta ay ka mid tahay qumbaha ayaa laga sameeyaa caano.

Hordhac
Caanaha dheyda ahi waa kuwo inta ugu badan aan soo marin wershad iyo sifeyn. Caanaha dheyda ah waxay leeyihiin nafaqo badan oo jidhka waxtar u leh.

Sidoo kale fiiri
 Caano
 Subag
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Caano dhir

Tixraac

Cunto
Caano
Caano ciir

Caanaha ciirta (; ) waa caano ka samaysma marka caanaha dheyda la khamiiriyo. Caanaha ciirta ah waxay leeyihiin dhadhan dhanaan an kaasi oo sida caadiga ah ka mid ah nidaamka isbedelka ku dhacay caanaha. Dhinaca kale, caanaha waxaa si degdeg ah u bedeli kara hadii lagu daro liin dhanaan, khal ama dhamaan waxyaabaha keeni kara bacariminta.

Faallo
Ciirtu waa caano ku dhacay isbedel taasi oo saameyn ku yeelata dhadhanka iyo samayska caanaha. Sidoo kale caanaha ciirta ahi waa kuwo jaamud ah oo leh nafaqo yar. Caanaha dhirtu waxay ahaayeen kuwo laga istimcaalo deegaano badan oo ka mid ah dacalada aduunka tan ilaa wakhti aad u horeeyey. Midhaha dhirta ay ka mid tahay qumbaha ayaa laga sameeyaa caano.

Hordhac
Caanaha dheyda ahi waa kuwo inta ugu badan aan soo marin wershad iyo sifeyn. Caanaha dheyda ah waxay leeyihiin nafaqo badan oo jidhka waxtar u leh.

Sidoo kale fiiri
 Caano
 Subag
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Caano dhanaan

Tixraac

Cunto
Caano
Khal

Khal (; ) waa dareere ka samaysan ilaa 5–20% acetic acid (CH3COOH), biyo, iyo noocyo kale oo kimikooyin ah kuwaasi oo u sameeya midabo kala duwan iyo xajmi jaamud oo kala adaga. Khalku waa dareere ka samaysan asiidh iyo biyo kuwaasi oo loo isticmaalo cuntada noocyadeeda kala duwan.

Hordhac
Khalka waxaa lagu sameeyaa nidaam bacarimin iyo khamiirin iskugu jirta taasi oo loo isticmaalo ethanol. 

Sida caadiga ah khalka waxaa lagu daraa cuntada la karinayo iyo raashinka bisil intaba wuxuuna sameeyaa dhadhan dhanaan iyo xalad u yeela cuntada.

Falgalka
Marka falgalka khalku socdo waxaa dhacda in sameysmaan isla markaana burburaan isku-dhisyo badan. Sida caadiga ah waxaa lagu bilaabaa in la isku daro isku-dhiska ethanol (CH3CH2OH) iyo ogsajiin (O2) taasi oo noqota acetic acid (CH3COOH)
Shaxda falgalka
CH3CH2OH + O2 → CH3COOH + H2O

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Shigni
 Basbaas
 Cunto
 Cusbo

links Dibadda 
 Vinegar​—The Tangy Acid
 VINEGAR 
 Sida loo diyaariyo Khalka

Tixraac

Cunto
Falgal
Caano budo

Caano budo (; ) sidoo kale loo yaqaano Caano Boodhe waa caano la warshadeeyay taasi oo ka saaraysa biyaha isla markaana ka dhigaysa caano budo ah. Sida caadiga ah caanaha la qalajiyey ama budada laga dhigay waa kuwo leh cimri dheer oo la isticmaali karo wakhti dheer.

Hordhac
Caanaha budada ah waa caano la qalajiyey ayadoo la isticmaalayo nidaamka uumi-baxa. Dhowr faa'iido ayaa ku jirta qalajinta caanaha taasi oo u danaynaysa soo saarayaasha ama wershadaha caanaha. Sababaha ugu muhiimsan ee caanaha loo budeeyo waa si loo helo caano cimri dheer leh taasi oo la isticmaali karo mudo sanado ka dib markii la lisay caanahaas.
Noocyo badan oo dhirta ah waxay leeyihiin midho leh dheecaan cad oo marka la miiro noqda caano. Sidaas ay tahay dhirta qaar waxaa caanaha laga miiraa jirida geedka.
Noocyada ugu caansan caanaha dhirta waxaa ka mid ah: caanaha soyga, caanaha almondka, caanaha bariiska, caanaha qumbaha iyo caanaha looska.

Sawiro

Sidoo kale fiiri
 Caano
 Subag
 Cunto
 Cabitaan

links Dibadda 
 Caano budo ah

Tixraac

Cunto
Caano
Horyaal Group

Horyaal sida rasmiga ah loo yaqaano Horyaal Group waa shirkad ganacsi ka howlgasha wadanka Soomaaliya. Shirkadani waxay ka howlgashaa dhismaha.

Hordhac
Shirkada Horyaal waa mid ka howlgasha dhisida iyo dib-u-habeynta guryaha. 
Sida lagu sheegay warbixin, shirkadani waxay sanadkii 2017ka ku guuleysatay shahaado sharaf ay bixisay Ururka Abaalmarinta Soomaaliya (sidoo kale loo yaqaano International Somali Awards).

Howlaha Shaqo
Shirkada dhismaha ee Horyaal waxay ka howlgashaa meelo badan oo wadanka Soomaaliya ka mid ah sida Gobolka Awdal, Puntland, iyo wadanka Jabuuti halkaasi ooy ka dhistey dhismayaal waaweynt oo iskugu jira hoteelo iyo kuwo kaleba.

Sidoo kale fiiri
 Horyaal-Group.com

Tixraac

Ganacsi
Shirkad dhisme
Elektaroon

Elektaroon (; summad: -e) ama danab dhaliye waa saxar atam la' una sameysan qiyaastii qaab kubbadeed  kana kooban atamka waxa uu wataa Saldanab tabane ah. Mana la ogaan in uu leeyahay saxarro yaryar, sidaad daraadeed waxaa loo gartay in uu yahay Saxar saleed. Elektaroonku wuxuu leeyahay cuf qiyaastii u dhigma 1/1836 ee ka mid ah cufka Borotoon.
Waxyaalaha innagu wareegsan oo dhan waxay ka kooban yihiin atamo yar-yar. Qeyb muhiim ah oo ka mid ah atamka waa elektaroon. Baaritaan uu sameeyey nin aqoon u leh cilmiga kimisteriga, ayuu ku ogaaday in wadarta culayska afar elektaroon tahay qiyaastii 3,644·10-30 kg.

Sidoo kale Fiiri
 Atom
 Curiye

Xigasho

Elektaroon
Saynis
Dhisid

Dhisid (; ) waa habka iyo nidaamka lagu dhiso dhisme ama dhismeyaal badan kuwaasi oo qaradooda iyo weynidoodu kala weyn tahay. 
Sida caadiga ah, dhisidu way ka duwan tahay wax samaynta, sababtoo ah waxaa nidaamka dhisidu leeday wado u gaar ah.

Hordhac
Dhisidu waa habka samaynta dhisme laga kor taagay oogada sare ee dhulka. Dhisidu waxay u kala baxdaa dhowr qeybood kuwaasi oo ugu muhiimsan tahay dhisida dhismeyaal waaweyn sida dabaqyo dhaadheer, laamiyada waaweyn, buundooyinka iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhisida ka mid ah dhismayaasha yaryar sida aqalada iyo wixii la mid ah.

Nidaamka Dhisida
Sida caadiga ah, dhisidu waxay ka soo bilaabantaa heshiiska shirkada wax dhisaysa iyo cida maalgelinaysa. Shirkada dhismuhu waxay leedahay khubaro iyo injineero isla markaaba diyaariya shaxda dhismaha.
Marka la isla afgarto shaxda iyo qaabka dhismaha ayaa waxaa bilaabanta dhisida seeska dhismaha, sidaasi ayaa marba wax loogu sii daraa ilaa dhismaha laga dhamaystirayo.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisme
 Aqal
 Dabaq

Xigasho

Dhisme
Dhisme

Dhisme (; ) waa shey weyn oo ka samaysan sees, gidaaro, saqaf (roof), albaabo iyo daaqado kaasi oo noqon kara aqal ama wershad. Sida caadiga ah dhismuhu wuxuu soo maraa hab iyo nidaam loo yaqaano dhisid, kuwaasi oo qaradooda iyo weynidoodu kala weyn tahay. 
Sida caadiga ah, dhisidu way ka duwan tahay wax samaynta, sababtoo ah waxaa nidaamka dhisidu leeday wado u gaar ah.

Hordhac
Dhisidu waa habka samaynta dhisme laga kor taagay oogada sare ee dhulka. Dhisidu waxay u kala baxdaa dhowr qeybood kuwaasi oo ugu muhiimsan tahay dhisida dhismeyaal waaweyn sida dabaqyo dhaadheer, laamiyada waaweyn, buundooyinka iyo wixii la mid ah. Sidoo kale waxaa dhisida ka mid ah dhismayaasha yaryar sida aqalada iyo wixii la mid ah.

Nidaamka Dhisida
Sida caadiga ah, dhisidu waxay ka soo bilaabantaa heshiiska shirkada wax dhisaysa iyo cida maalgelinaysa. Shirkada dhismuhu waxay leedahay khubaro iyo injineero isla markaaba diyaariya shaxda dhismaha.
Marka la isla afgarto shaxda iyo qaabka dhismaha ayaa waxaa bilaabanta dhisida seeska dhismaha, sidaasi ayaa marba wax loogu sii daraa ilaa dhismaha laga dhamaystirayo.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Aqal
 Dabaq

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal

Kaabayaal (; ) waa waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.
Kaabayaasha bulshada waxaa ka mid ah jidka, Laamiyada waaweyn, Buundooyinka, Biyo-xidheenada, wasakh-qaadeyaasha, wado tareen, dekedaha, koronto gudbinta, isgaadhsiinta, gego diyaarad iyo kuwo kale oo badan.

Hordhac
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Adeeg bulsho

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Kaabayaal bulsho

Kaabayaal Bulsho (; ) waa waxyaabaha aasaasiga ah ee isku xidha isla markaana u adeega magaalo, degmo, gobol, wadan iyo wixii la mid ah. 
Sida caadiga ah, kaabayaashu waxay u adeegan ama isku xidhaan bulshada waxayna saldhig u yihiin koboca dhaqaale iyo guud ahaan isku socodka shaqada.
Kaabayaasha bulshada waxaa ka mid ah jidka, Laamiyada waaweyn, Buundooyinka, Biyo-xidheenada, wasakh-qaadeyaasha, wado tareen, dekedaha, koronto gudbinta, isgaadhsiinta, gego diyaarad iyo kuwo kale oo badan.

Hordhac
Kaabayaashu waa adeega aasaasiga ah ee bulsho kaasi oo fududeeya isku socodka, ganacisga, nolosha maalinle iyo dhamaanba baahida kala duwan ee bulsho.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
 Dhisid
 Dhisme
 Adeeg bulsho

Xigasho

Dhisme
Kaabayaal
Tiinle

Tiinle (, ), waa beel ka tirsan beelaha Daaroodka ee Dadka Soomaalida. waxay degaan Daka Soomaaliya.
Beesha Tiinle waa beel weyn waxayna ka mid tahay Beelaha ku soo dhaca Mooracase ee Daaroodka.

Hordhac
Beesha Tiinle waxay kamid tahay beelaha dega gobolada Bari Iyo Sanaag ee dalka Soomaaliya. beeshu waxay degtaa magaalooyinka Boosaaso, Dhahar, Afurur Kaladhacda, Laag, Ceeldaahir Iyo meelo kale. 
Waxay caan ku yihiin dhalinyaro farabadan, Inta badan Xubnaha beesha ayaa la sheegaa inay yihiin Xoola dhaqato reer guura ah, Beesha Tiinle waxay ka mid tahay beelaha lagu tilmaamo Had iyo jeer inay ciidamada ka dhex muuqdaan.

Sidoo kale fiiri
 Beelaha Soomaalida
 Qabiilada Soomaalida iyo sida u kala baxaan

Xigasho

Qabiilada Soomaalida
Qabiilooyinka Afrika
Dhulka Carabta

Dhulka Carabta (Sidoo kale loo yaqaa Dalalka Carbeed ama Dunida carabta) waa ereybixin Juqraafi-Siyaasad -oo loogu yeero mandiqad ama gobol leh juqraafiluqad iyo dhaqan wadaag ah, Dunida Carabta ama bariga Dhexe , oo si rasmi ah u ah waddankii Carabta, sidoo kale loo yaqaan Qaranka Carabta, Carabta, ama dawladaha Carabta, waxay ka kooban yihiin 23* waddan oo Carab ah oo xubin ka ah Jaamacada Carabta.` Inta badan wadamadaas waxay ku yaalaan Bariga Dhexe, Waqooyiga Afrika.

Jaamacadda Carabta waxaa la aasaasay 1945, waxay leedahay 23*` xubnood iyo shan xubnood oo goobjoogayaal ah: Armania; Brazil;• Eritrea;-)• (-:Republic of Hindiya, iyo Venezuela. Jaamacadda Carabta lafteedu waxay korjoogto ka tahay dhawr urur oo caalami ah iyo kuwo heer gobol ah, sida ururrada Aan Isbahaysiga ahayn, Midowga Afrika, Qaramada Midoobay, waxayna dhawreen shirar dhawr ah oo  Midowga Yurub ah.!!`

Dhulka Carabta
Carabta