maanka2/wikipedia-so huggingface dataset:
Baddacas

Bada Cas (Af Carabi: البحر الأحمر ) Bada Cas waxey ku taalaa Inta u dhaxeysa Afrika Iyo Aasiya, badani waxey ku darsantaa Badweynta Hindiya. bada cas waxa ay u dhaxaysaa Jasiirada Carbeed iyo Afrika waxaana wadaaga wadamada kala ah Jabuuti, Sucuudiga, Masar, Urdun, Yaman, Eratareya, Suudaan Falastiin iyo Somalia oo ay qayb aad uyari kasoogaarto.

Magaalooyinka ku yaala Bada Cas 

 Eratareya Casab
 Eratareya Hirgigo (ሕርጊጎ)
 Eratareya Massawa (ምጽዋ)
 Masar Al-Gowna (الجونة)
 Masar Al-Qusayr (القصير)
 Masar Dahab (دهب)
 Masar Dekeda Sfaaja (ميناء سفاجا)
 Masar Gurdaqada (الغردقة)
 Masar Marsa Calam (مرسى علم)
 Masar Nuyibic (نويبع)
 Masar Sharma Sheikh (شرم الشيخ)
 Masar Soma Bay (سوما باي)
 Masar El Suweis (السويس)
 Masar Taba (طابا)
 Masar Xalaa'ib (حلايب)
 Sacuudiga Jeidah (جدة)
 Sacuudiga Raabig (رابغ)
 Sacuudiga Yanbu (ينبع)
 Suudaan Port Sudan (بورت سودان)
 Suudaan Sawaakin (سواكن)
 Urdun Caqaba (العقبة)
 Yaman Al Xudaydah (الحديدة)
 Somalia Berbera
(بربرة)

Qoraalo Kale

Taariikhda. Nabi Muuse 
Fircoon dagaalyahan  Muuse iyo Israa'iil gaadhifardo buu ku ceersaday oo ilaa Badda Cas buu ka daba tagay. Yehowah Badda Cas wuu kala goʼyay. Reer binu Israaʼiilna dhulkii badda oo engegnaa bay cag ku mareen. Biyihiina sidii derbi bay xagga midigta iyo bidixda uga xigeen. Masriyiiintii markay ka daba yimaadeen Ilaahay baa biyihii ku soo dumiyay. Fircoon iyo ciidankiisiiba way dhinteen.

Xigasho 

Juqraafi
Badweyn
Biyo
Dhul
badaha
Badaha
Bayoloji

Cilmiga Nooloha, Bayoloji (; ; ;) Bayooloji waa eray ka kooban laba eray oo giriig ah oo kalla ah <<Bios>> oo ah nolol iyo <<Logas>> oo ah barashada ama cilmiga. Haddaba bayoolojigu waa barashada waxa nool. Muxuu ka samaysan yahay waxa nooli? Sidee buu u habaysan yahay? Barashada waxa nool waxaa sal u ah barshada unugga. Unuggu waa waxa ugu yar wax nool ee uu ka samaysan yahay jirka nooluhu; ha ahaado mid dhir ama mid xayawaan. Aqoonyahannada bayoolojigu waxay waqti dheer ku lumiyeen barashda dhirta iyo xayawaanka; sida ay u noolyihiin, sida uu jirkoodu u shaqeeyo iyo sida midba midka kale noloshiisa u saameeyo.

Qarniyaddi hore, aqoonta cilmiga bayoolojigu sida saynisyada kaleba heer wanaagsan lagama gaarin, sababtuna waxay ahayd iyada oo aan teknoolojigu heer fiican marayn. Qarnigii u dambeeyay aqoontiisu way sii korodhay waana sii ballaaratay, taasna waxaa u suurto geliyay heerka wanaagsan ee uu gaaray teknolojigu.

 Was Life Created?
 The Origin of Life​—Five Questions Worth Asking

Qeybaha Noolaha 
Guud ahaan Noolaha waxaa loo qeybiya shan qeybood oo waa weey kuwaasoo kala ah.

Prokaryota
Bakteriya
Archaea
Eukaryota
Brotist
Xayawaan
Dhir
Fungi

Bayoloji 
                                                   
Bayolojiga waxaa soo saaray niman giriig u dhsahay oo sahamiyey wal xo kla dugan ku waas ku guulaystay shamintii ay wadeen 
Bayolojigu waa cilmiga barashada noolaha iyo ma noolaha ; noolahaasi siduu doonoba ha u jiro ama ha u ekaadee. Barashada habka uu nooluhu u shaqeeyo. Qofka baranaya cilmiga bayolojigu waa qof raba inuu wax ka ogaado sida ay waxa nooli u shaqeeyaan iyo waxa ay ka dhisan yihiin. iyo sida waxaa aan noolayn lo is ticmaalo sida wal xo badan o aduunka dulyaal sida dhagaxa                                                                                   
Nooluhu muxuu ka samaysan yahay.
Nooluhu wuxuu ka samaysan yahay unugyo. Unugu waa waxa ugu yar ee waxa nooli uu ka dhisan yahay. Unuggu wuu qaybsamaa si uu u bato ama u tarmo. Unugga waxaa ku jira unugyo yar yar oo u ogolada inu unugu kobco ama u koro una ogolada inu unugu siijiro lana dhaxlo . Waxyaalaha ay nooluhu iska dhaxlaan wexey ku jiraan unugga bu´diisa. 

Qaybaha bayoolojiga

Noloshu xaggee bey ka timid
Nooluhu ma aha wax ku yimid tadawur. Rabbi ayaa abuuray/khalqay.
Nooluha dhammaantiis waxaa abuuray Alle wax walba kara. 
Nooluhu ma aha wax iska yimid oon la garanaynin meesha uu ka yimid.
Dadku wexey ka yimaadeen Aadam, nebi Aadan. Aadanna waxaa laga sameeyey ciid.
Dhirta Allaa khalqay ee iskama iman.
Noolaha dhammaantiis ujeeddo ayaa Alle u khalqay. Ujeedadaasina waa iney ogaadaan inuu Alle wax abuuraa uu jiro. Isagaasna ay caabudaan.
Unugga Allaa khalqay, amar Allena waa ku shaqeeyaa.
Baayoolojigu waa cilmiga barashada noolahaBilogy
New Delhi

w:it:New Delhi
Wa magaalo-madaxda Hindiya oo ukalaqeybsan delhicusub iyo duug
w:it:New Delhi
New Delhi (liiskan liiska codadka)) waa degmada magaalada Delhi oo u adeegta caasimadda Hindiya iyo saddexda dal ee Hindiya.
Dhagaxa aasaasiga ah ee magaalada waxaa dhigtay George V, Emperor of India intii lagu jiray Dushar ee 1911. Waxaa loo qaabeeyey nashqadeeyadii Ingiriiska, Sir Edwin Lutyens iyo Sir Herbert Baker. Caasimadda cusub ayaa la furay 13 February 1931, Viceroy iyo gudoomiyaha Indian Lord Irwin.

Inkasta oo dariiqada Delhi iyo New Delhi loo isticmaalo si is-beddel ah loo isticmaalo si loo tixraaco National Capital Territory of Delhi (NCT), kuwani waa laba qaybood oo kala duwan, iyadoo New Delhi ay sameysey qayb yar oo ka mid ah Delhi. Gobolka caasimadda ayaa ah mid aad u weyn oo ka kooban NCT oo dhan oo ay weheliyaan degmooyinka is qabqabta ee dalalka deriska ah. New Delhi ayaa loo soo xulay mid ka mid ah boqollaal reer Hindiya ah oo hoos imaanaya Raysal Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ee Cimilada Aqoonta Smart.

Calcutta (hadda Kolkata) waxa uu ahaa caasimadda Hindiya inta lagu guda jiray Rajada Koobaad ee Ingiriiska ilaa December 1911. Calcutta waxa uu noqday xarun dhaqdhaqaaqa qaranimada tan iyo dhammaadkii qarnigii sagaal iyo tobnaad oo uu keenay qaybta Bengal kadibna Viceroy ee British India Lord Curzon. Tani waxay abuurtay kobcin ballaaran oo siyaasadeed iyo mid diimeed oo ay ka mid yihiin dilal siyaasadeed oo ka socda saraakiisha Ingiriiska ee Calcutta. Dumarka ka soo horjeeda colonial ee ka mid ah dadweynaha u horseedaya in ay dhameeyaan qulqulka alaabada Britishka ayaa ku khasbey xukuumadda gumeysiga in ay dib ula midoobaan qaybta Bengal iyo gabi ahaanba caasimadda New Delhi. 

Old Delhi waxay u adeegtay xarun siyaasadeed iyo dhaqaale ee dhawr dal oo kala ah Hindiya iyo Sultanate Sultanate, ugu badnaantii Boqortooyada Mughal ee laga soo bilaabo 1649 ilaa 1857. Intii lagu jiray bilowgii 1900, waxaa la soo jeediyey in loo gudbiyo maamulka Ingiriiska si ay u wareegaan caasimadda Boqortooyada Ingiriiska ee Hindiya, sida Hindiya loo magacaabay, oo ka timid Calcutta oo ku taal xeebta bari, Delhi. Dawlada Hindiya Hindiya waxay dareensan tahay in ay si fudud u sahlanaan lahayd in ay u maamulaan Hindiya Delhi oo ku taal bartamaha waqooyiga Hindiya.

Dhulkii dhismaha magaalada cusub ee Delhi waxaa lagu qabtay Sharci Dejinta Dhulka 1894.

Magaalooyinka Hindiya
Afmadow

Afmadoow () waa magaalo ku taala koonfurta wadanka Soomaaliya, taasi oo dhacda badhtamaha gobolka Juba isla markaana xad la leh wadanka Kenya, magaalada Badhaadhe, Bardhere. Kismaayo, Jamaame, Jilib, Magaalada Afmadoow waxay ku jirtaa caasimada Muqdisho baaxad dhan 401 km.

Hordhac
Afmadow waa magaalo aad u facweyn oo ka mid ah degmooyinka Gobolka Jubbada Hoose waxa dago qaabilka somaliyeed ee Ogadeen lakiin waxaa dhinaca dhobley ka dago Gaadsan.  Waxay ka mid tahay degmooyinkii ugu horreeyey ee koofurta Soomaaliya.  Gumestihii talyaaniga ayaa degmo u magacaabay sanadkii 1889 kii. Bariga waxaa ka xigta degmada Jilib, Woqooyiga waxaa ka xigta degmada Xagar. Woqooyi galbeed waxaa ka xigta degmada Ceelwaaq.  Koofur waxaa ka xigta degmada Kismaayo. Koofur bari degmada Jamaame. Koofur galbeedna degmada Badhaadhe.  Galbeedna waxa ka xiga degmada Dhobley  oo xuduuda Gobolka woqooyi bari ee Kenya u jirto 18KM. Afmadow dadka ku nool waxay ku tiirsan yihiin dhaqashada iyo ka ganacsiga xoolaha nool, ganacsiga yar yar ee badeecooyinka kala duwan iyo beeraha yar yar ee roobka ku baxa.  

Xaafadaha waaweyn ee magaalada Afmadow waxaa ka mid ah: Waamo, Faanoole, Hodan, Buuloweyn, Adablaha, Buulogumar, Barxadda, Adoole, Baldooska, Danwadaag, Cameroon iyo kuwo kale.

Sidoo Kale Fiiri
 Jubbada Hoose

Tixraac

Soomaaliya
Shilin Soomaali

Shillin Soomaali (Astaanta lacagta: Sh.So.; ; ; ; ISO 4217 code: SOS) waa lacagta lacagta rasmiga ah ee dowlada Jamhuuriyada Soomaaliya taasi oo laga isticmaalo dalka Soomaaliya, marka laga reebo gobolada Waqooyiga. 
Lacagta Shillin Soomaaliga waxaa loo sii kala qeybiyaa (loo jejebiya) 100 senti (English: cents, Af-Talyaani: centesimi).

Lacagta shilinka soomaaliga ah waxaa bangiga dhexe soo saartay taariikhda marka ee eheed 1962i.Markii hore waxaa la isticmaali jiray lacagta talyaaniga.

Shilinka soomaaliga (1 Taano) (1 Cent) Kumi (10 Cent) Nus Shilin (50 Cent)
Lacagta shilinka soomaaliga ah waxee markeeda hore ka koobneed warqado iyo birar. Lacagta ugu yareed neh waxee eheed 5senti. Maanta soomaaliya lacagta ugu yar waa 1000 shilin.Sidii ee u dhacday dowladii dhexe, bangiga dhexe ee soomaaliya ma soo saarin lacag cusub, sidaas darteed ayaa lacagti tartiib tartiib uuga dhamaatay dalka.wixii ka danbeeyay 2000 waxaa dhacday in shilin soomaaliga lagu soo sameeyo dalka dibadiisa. lacagihii 20, 50 iyo 100 oo soomaaliya inteeda badan ka suushay xiligii ee dowladii siyaad barre dhacday ayaa wali laga sii isticmaalaayay magaalada burco oo kaliya ilaa 2011, waa markii laga joojiyay. Lacagtii ugu danbeesay oo soomaaliya ka dhacdo waxee eheed 500 oo soomaaliya oo dhan ka dhamaatay sanadihii 2000. shilimadii ay kamidka ahaayeen 5, 10 50, waxa la adeegsan jiray sanadihii 1976.Badanaa lacagta soomaaliga waxaa la sameeyay markii la qoray farta soomaaliga ka dib 1975.

Sidoo kale fiiri
 Lacag
 Shilin
 Bankiga Dhexe ee Soomaaliya
 Xawaalad

Tixraac

Soomaaliya
Lacag
Jamhuriyadda

Jamhuuriyadda federalka (; ) waa hab maamul ee wadan kaas oo aanan aheyn Boqortooyo

Asalka Ereyga
Maadaama luuuqada Soomaaliga weli korayso ereyga Jamhuuriyad waxaan ka soo amaahanay Af Carabiga.

Wadano Jamhuuri ah

Wadanada qaatey nidaamka Jamhuuriga ah aad ayay u badan yihiin waxaa tusaale inoogu filan:

 Faransiiska
 Jamhuuriyadda Jabuuti
 Jamhuriyadda Kiinya
 Jamhuriyadda Soomaaliya
 Jamhuriyadda Turki

Qoraalo Kale
Dowlad
Wadan
Dimuqraadi

Tixraac
Giriiga

Eeg Ελλάδα

Giriig (Giriig: Ελληνική Δημοκρατία) waa wadan ku yaala qaarada Yurub. Waxay xuduud la leedahay Albaniya, Waqooyi Masedooniya iyo Bulgariya  dhanka woqooyi, iyo Turkiga bari.  Badda Aegean waxay ka xigtaa Bari iyo Koonfurta dhul weynaha Giriiga, Badda Ionian-na waxay ka xigtaa Galbeedka. Labaduba waa qayb ka mid ah Bariga Badda Mediteraaniya waxayna leeyihiin jasiirado badan. 80% dalka waa buuro, iyadoo Buurta Olimbuus uu yahay meesha ugu sarreysa.

Giriigii hore waxa ay abuurtay dimuqraadiyad, falsafad, saynis iyo xisaab, riwaayad iyo masraxiyad iyo Ciyaaraha Olombikada.  Tani waa sababta luqadaha kale ay u isticmaalaan erayo badan oo Giriig ah.  Giriiga waa jamhuuriyad baarlamaani ah, oo hogaamiyaha xisbiga kuraas badan ku leh baarlamaanka uu yahay Ra'iisul Wasaaraha.  Dalku wuxuu leeyahay Madaxweyne, laakiin awooddiisu waa xaflad.  Isagu waa madaxa dawladda, maaha madaxa dawladda, si la mid ah sida Boqorrada iyo Boqorradu uga shaqeeyaan boqortooyooyinka dastuuriga ah oo ay doortaan Baarlamaanka  ee maaha dadka.  Dhaqaalaheedu waa kan ugu sarreeya gobolka Balkans , in kasta oo ay soo food saartay dhibaatooyin dhaqaale oo ay ugu wacan tahay xiisadda deynta dawladda Giriigga.  Dalku waxa haystey Boqortooyadii Cusmaaniyiinta ilaa 1821kii.

Giriiga waxaa lagu yaqaanaa taariikhdeeda qani ah.

Gobolka Masedooniya ee Giriiga waxa uu ahaa boqortooyadii hore ee Masedooniya (mararka qaar waxaa la odhan jiray Makedon).

Waxay ahayd boqortooyadii Alexander the Great.  Giriigii hore waxa uu ka koobnaa dhawr dawladood oo magaalo-magaalo ah oo mid walba uu leeyahay dastuur u gaar ah.  Athens, Sparta iyo Corinth waa tusaalayaal magaalo-goboleedyada.

Luuqadda rasmiga ah ee lagaga hadlo Giriiga waa Giriiga, oo ay ku hadlaan 99% dadweynaha iyo 90% dadweynaha iyo sidoo kale Jamhuuriyadda Qubrus.  Waxa ay u aqoonsanaysaa Ortodokska Masiixiga. Giriig badan ayaa sidoo kale fahma Ingiriisi, Faransiiska iyo  Jarmal, kuwaas oo lagu dhigo dugsiyada.  Giriiga waxa uu ahaa xubin aasaasi ah oo ka tirsan Qaramada Midoobay, waxa uu ku biiray NATO 1952, waxa uu noqday xubin ka tirsan Midowga Yurub 1981, waxana uu qaatay Euro 2001. Dalxiiska oo ballaadhan, waaxda dhoofinta awoodda leh, iyo muhiimaddeeda juqraafiyeed, waa  mararka qaarkood waxaa lagu tilmaamaa awood dhexe.

Juquraafi

Taarikhda
Bogga ugu muhiimsan: Taarikhda Giriig
Taariikhda Giriiga waa mid ka mid ah kuwa ugu qanisan adduunka. Giriiggu waxa ay ka mid ahaayeen ilbaxnimooyinka ugu horumarsan.

Isku soo wada duuboo, Giriiga waxaa lagu daray Boqortooyadii Roomaanka, oo Cusmaaniyiintu ay gumeysan jireen, dibna u qabsadeen. Kadib, 1940kii, Giriiga waxa qabsaday Talyaanigu, laakiin muddo gaaban gudaheed Talyaanigu waa laga adkaaday.

Xubin 

 IMF *`

 Bankiga Aduunka *`

 Midowga Yurub * *`

 Qaramada Midoobay * *`

Dadka Degaan Giriiga
.
  100,000+:[.
  100+:

 2,000+;+[].

  100+:

  300+ [].
 [].

Tixraacyada

Yurub
Nayjeeriya

Nayjeerya () waa wadan kuyaala galbeedka afrika caasimadiisuna waa Abuja laakin magaalada ugu weyn waa Lagos waa magaalo ganacsi oo qurux badan waxa uu xad la leeyahay wadamada ghana, Niger Karamaruun iyo wadan Jad 

Nayjeeriya (Nigeria), Afrika
Nigeria (oo ku saabsan dhawaaqa maqalka)), asal ahaan waa Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria, waa Jamhuuriyadda Federaalka ee Galbeedka Afrika, oo xuduud la leh Benin ee galbeedka, Chad iyo Cameroon oo ku yaal bariga, iyo waqooyiga Niger. Xeebta koonfureed waxay ku taal Gacanka Guinea ee ku taala Badweynta Atlantic. Waxay ka kooban tahay 36 dawladood iyo Xarunta Dhexe ee Federaalka, oo ah caasimadda, Abuja. Nigeria waa mid si rasmi ah u ah dalal dimuquraadi ah.

Nigeria waxay ku taalla dhowr dal oo boqortooyo ah iyo qabaa'illo qabaa'il ah oo ka soo jeeda millennia. Dalkan casriga ahi wuxuu ka soo jeedaa xukunka Britishka ee gumeysiga ee qarnigii 19aad, waxaana la wareegay qaabka xudduudaha hadda jira ee la jaan qaadaya Koontada Koonfureed ee Nigeria iyo ilaalinta Waqooyiga Nigeria sannadkii 1914. Britain waxay dejisay qaab dhismeed iyo sharci sharci ah iyada oo ku dhaqma sharciyada aan tooska ahayn iyada oo loo marayo madaxda dhaqameedyada . Nigeria waxay noqotay koox madax-bannaan oo madaxbannaan sanadkii 1960-kii. Waxaa soo maray dagaallo sokeeye laga soo bilaabo 1967-kii illaa 1970-kii. Kadibna waxaa is bedelay dawladaha dimoqraadiga ah ee doorashooyinka iyo kali-talisyada militariga illaa ay gaadhay dimoqraadiyad xasilloon sannadkii 1999-kii, iyada oo doorashadii madaxweynenimada ee 2011-ka la tixgeliyey markii ugu horeysay ee si macquul ah xor ah oo cadaalad ah.

Nigeria waxaa badanaa lagu magacaabaa "Giant Africa", iyada oo ku xiran dadkeeda iyo dhaqaalaheeda. 186 milyan oo qof, Nigeria waa dalka ugu badan ee ku yaal Afrika iyo kan toddobaad ee ugu dad weyn adduunka. Dalka Nigeria wuxuu ku nool yahay adduunka saddexaad ee ugu weyn adduunka, ka dib Hindiya iyo Shiinaha, iyada oo in ka badan 90 milyan oo ka mid ah dadka ay da'doodu ka yar tahay 18 jir  Waddanka waxaa loo arkaa inuu yahay waddan caalami ah iyada oo ay ku noolyihiin in ka badan 500 kooxood, kuwaas oo saddexda ugu weyn ay ka mid yihiin Hausa, Igbo iyo Yoruba; kooxdan qowmiyadeed waxay ku hadlaan in ka badan 500 luqadood oo kala duwan oo lagu aqoonsado dhaqamo kala duwan. Luuqadda rasmiga ah waa Ingiriis. Nigeria waxaa loo kala qaybiyaa qiyaastii kala bar Masiixiyiinta, kuwaas oo inta badan ku nool qaybta koonfureed ee dalka, iyo Muslimiinta, oo inta badan ku nool waqooyiga. Dad tiro yar oo ka mid ah dadku waxay ku dhaqmaan diimaha asaliga ah ee Nigeria, sida kuwa ku dhaqan Igbo iyo Yoruba.
(w:yo:nigeria)

Xubin

 ICAO
 UNICEF
 Ecowas
 UNESCO
 Midowga Afrika 
 Bankiga Aduunka 
 Qaramada Midoobay 
 Hayada Cuntada Aduunka
 Ururka Iskaashiga Islaamka 
 Ururka Caafimaadka Aduunka

Waddnamha degaan Nigeria

 2,00++:

 20,000++:

Sido Kale fiiri

 Angola
 Ghana
 Togo

Tixraac
Minnesota

Minnesota (/ ˌmɪnɪsoʊtə / (Sannadkan maqlaa) waa gobol ku yaalla gobollada Upper Midwest iyo waqooyiga ee Maraykanka. Minnesota waxaa loo aqoonsaday inay tahay waddanka 32aad ee Maraykanka bishii May 11, 1858, oo laga sameeyay qaybta bari ee Gobolka Minnesota. Gobolka wuxuu leeyahay tiro ballaadhan oo haraha ah, waxaana loo yaqaan 'slogan "Land of 10,000 Harag". Qorsheha rasmiga ah waa L'Etoile du Nord (Faransiiska: Star of the North).

Minnesota waa meesha 12aad ee ugu weyn ee degaanka ah iyo tan ugu badan ee ku nool Mareykanka. ku dhowaad 60% deganayaasheeda waxay ku nool yihiin magaalooyinka Minneapolis-Saint Paul (oo loo yaqaan 'Twin Cities'), xarunta gaadiidka, ganacsiga, warshadaha, waxbarashada, iyo dawladda, iyo guryaha bulshada caalamka la yaqaan. Inta ka harsan qaranku waxay ka kooban tahay jamacadaha reer galbeedka ee hadda la siiyay beeraha qallafsan; xayawaanka cagaaran ee koonfur-bari, hadda qayb ahaan ayaa la nadiifiyey, beerey, oo degay; iyo Waqooyiga Woods oo yar, oo loo isticmaalo macdanta, dhirta, iyo madaddaalada.

Minnesota waxaa lagu yaqaanaa heerkeeda sare ee noloshooda iyo heerkeeda sare ee kaqaybgalka bulshada iyo cod bixinta codbixiyayaasha. Ilaa wakhtigii xalalkan cad, Minnesota waxaa degganaa Dakota iyo Ojibwe / Anishinaabe. Intii lagu jiray qarnigii 19aad iyo qarniyadii 20aad, tiro badan oo reer galbeed ah ayaa galay dalka oo badiba ka soo haajiray Scandinavia iyo Germany. Gobolka ayaa maanta ah xarun ka tirsan dhaqanka Mareykanka ee Maraykanka iyo Jarmalka. Sannadihii ugu danbeeyay, soogalootiga Aasiya, Geeska Afrika, Bariga Dhexe, iyo Laatiin Ameerika waxay ballaariyeen qaabka dadweynaha iyo dhaqanka. Heerka qiyaasta nolosha ee Minnesota wuxuu ka mid yahay kuwa ugu sarreeya Maraykanka, gobolkuna sidoo kale wuxuu ka mid yahay kuwa ugu wanaagsan ee ugu aqoonta badan dalka.

Minasota waa Gobol ku yaalo, dalka Mareykanka. magaalda ugu wayn ee goblkani waa Minneapolis waxa soo labaysa magalda Saint Paul oo ah caaasimada gobolka waxaana lagumagacaabaa labaads magaalo mataanaha waxa uu gobolkani kuyaalaa badhtamaha qaybta waqooyi ee maraykanka waxa uu xuduudo la leeyahay dhanka waqooyi xuduud waxa uu kalleeyahy wadanka Kanada waxa uu gobolkani xuduud laleeyahy laba gobol ee kuyaa wadnka kanada ee montariyo iyo manitoba waxa kale oo xuduud la leeyahy goblka dakota oo kaxiga dhanka galbeed iyo gobolka aywa oo koonfur kaxiga waxa kale oo uu wali xuduud la leeyahy gobolka Kanada oo kaxiga dhanka isna dhanka galbeed. Minnesota waxa ay gashay midawga gobolda maraykanka sanadii 1858 waxa uu ahaa gobolkii 32 ee kusoobiira midawga gobalada maraykanka

taariikh                                
Magaca Minnesota waxa bixiyay dakii asalku ulahaa deegaankaas ingiriiska kahor 
waxa kale oo gobolkan lagumagacaaba ama naanays u ah gobolkii lahaa kunka haro waayo waxaa kuyaalo harooyin aad u badan

Magaalooyinka iyo Gobolada

                                                                  
 Saint Paul (Minnesota)
 Minneapolis
 Dugsiyada Dadweynaha Minneapolis

External links 
 Minasota (ingiriis)

Qaramada Midoobey ee Maraykanka
Maraykanka
Buurtinle

buurtinle waa magaalo soomaliyeed oo kutaal gobalka nugaal,gaar ahaan dhanka koonfureed. waxay ujirtaa garoowe ilaa 110 km. waxaa deris kala ah bari deegaanka jalam, oo ah deegaan hoos yimaada kan ugu wayn laguna yaqaan caano badan iyo xoolo, waxaa koonfur ka xiga deegaanka faratooyo, waxaa galbeed kaxiga deegaanada balidacar, iyo godobyar, oo ku dhaw dhulka soomliyeed ee la haysto. waxaa qorrax kasoo bax kaga beegan malaasle iyo gosal, iyo guud ahaan dhulka caduunka loo yaqaano.

 Burtinle

DAGMADA BURTINLE WAXAY UDHAXAY LABADA GOBOL EE KAL AH NUGAL OO AY KA TIRSAN THYE IYO MUDUG OO AY DARIS DHAW LA TAHGAY INTA BADANA DADKEENU WAA REER MUDUG IN KASTA OO AY DEGAAN AHAAN AY KA TIRSAN THYE NUGAAL 
DAGMADA BURTINLE WAXAA DAGAN QABAAILAAD FARO BDN SIDA REER HOROGLE OO DEGAN XAFADA KAMBALLA KUWAAS OO COUNCILKA DAGMADA LAGA WADA DHEX ARKO LAKIN MAJORITY AMA DADKA UGU BADANI WAA BEESHA YOUSUF DAAROOD/AWRTABLE

Magaalada Buurtinle waxaa la aas aasay horraantii 1920-meeyadii waxaana dhisay Ugaaskii Awrtable Ugaas Geele Maxamed Kaneec.  Magaaladu waxaa inta badan degan Awrtable laakiin waxaa leh Cumar maxamud meelaha qaar.  Qabiilka Madhibaan ee laga tirada badan yahay ayaa sidoo kale ku nool qeybo ka mid ah Buurtinle .

BY Omar Abdulle
Mareergur

Mareergur waa degmo ku taala gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya. Mareergur waxyabaha eey caan ku tahay waxaa kamid ah xoolaha nool, gancsiga iyo nabada.waxay dhacdaa inta udhaxeysa dagmada Dhusamareeb iyo Tuulada Godin-labe.Waxaa degmadaaas mara jidka laamiga ah ee isku xira Koofurta iyo waqooyiga Soomaliya. Waxaa daga beesha Maxamed Madarkicis (Cayr) oo kamid ah beelaha dega Gobolka Galgaduud. Mareergur waxa ay ku taalaa dhul dooxo ah oo aad u qurux badan, waxaana ay aad ugu dhawdahay qeyta 21aad oo ka mid qeybaha Xooga Dalka Soomaliyeed. Waa dhul xoolaha nool, daaqsinta iyo dooxoyinka kasokoow ku fiican dhinaca dalxiiska waqtiga Guga ee xili Roobaadka. Barisamaadkii dawladii kacaanka waxa ku noolaa tuuladaasi iyo agagaaraheeda xoolaha ugu badan gobolada dhexe. Sidoo kale waxaa Tuulada kudhaqnaa dad tiradooda laguqiyaasay xiligaa 7,000 oo ruux kuna tiirsanaa ganacsiga xoolaha iyo beeraha xili Roobaadka latacbado. Waxaa ka baxa Digirta iyo Qaraha ku baxda xiliga roobka.Tuuladasi iyo dadkeeduba wax ay qeyb libaax leh ka qaateen ololihii farta Soomaliga maadaama ay dhaqaale badan ku bixiyeen macalimiintii dawladu u dirtay inay baraan shacabka qorista farta Soomaliga. Sidoo kale dadka deegaanka ayaa tabaruc weyn ka geeystay abaarihii iyo duufaanihii ka dhacay gobolada bari ee Soomalia.Magaaladaas dadka dega waxaa ugu caansan Haweeney lagu magacaabo Isniino Faarax (Isniino Cagayar) oo kulahayd maqaayad ay ka cunteeyaan dadka safarka ah iyo wadayashii gaadiidkii Qaranka,taasi oo sababtay in magaceedu gaaro ilaa goboladii waqooyi ee Somalia,halka dadka qaarkii eeyba ku tilmaaman Hooyada degaanka Mareergur.Tuulada waxaa hoos yimaada Ceelal iyo Baliyaal farabadan. 

Laaso-Xaadle (5 km) 

Balli Xujiur (2 km) 

Hadiile (7 km) 

Raamaale (7 km) 

Xaaxi (9 km) 

Bidhaan Dheere (11 km) 

Galdocol (7 km) 

Ciida-Magge (10 km) 

Shimbiraale (9.6 km) 

dameer jiif 10km

Afwayne banana 12km

Hadoodil 7km

Been cad 8km

Samaley 7km

Ina Mad (13 km)
PH

pH waa cabir lagu cabiro darajada Aashitada ama Base-ka ee Milan, Wuxuuna u dhaxeeyaa 1 - 14, waxaana dexdhexaad u ah 7 (Neutral).
PH waxaa markii ugu horeysay soo saaray kimistari yaqaankii reer Danish (Søren Peder Lauritz Sørensen) isagoona ku baaray Sheybaarka (Carlsberg Laboratory) sanadkii 1909.

Kimisteri
Hodan



hoteelda caanka ah 
 Ambasador Hotel
 Hotel siyaaxi

 Maka al -Mukarama 
 Al-Barka Hotel 
 Hotel Galad
 Hotel Taleex
 Raasa Hotel and Restaurent
 Hoteel Naasa Hablood 1&2
 Hotel red sea
 Hotel 26-ka Juun
 Hotel Warsame
 Hotel Siigaale
 Hotel and Baar Raaxo
 Hotel Jabuuti

isbitaalada 
 isbitaalka digfeer 
 isbitaalka xooga
 isbitaalka Xisbiga
 isbitaalka ahmed fanax
isbitalka rajab
Isbitaalka Kalkaal
Isbitalka cusmaan fiqi
Isbitaalka Deva

wasaaradaha 
 kuliyada jaale siyaad

hidaha iyo tacliinta sare
'Bold text'Bold text'''wasarda arimaha dibada
Wasaaradda Beeraha

 meelaha caanka ah 
 carwada caalamiga 
 tarbuunka 
 garoonka kubada ee horseed 
 Bangaariyo (KPP)
 afrikan vilege 
 taaladii axmed gureey 
 aqalada ruushka
 masaajidka shiikh Cali suufi
. masaajidka cowska
 masaajidka siigaale
 masaajidka cabdirashid cali sharmake
 masaajidka Ramadaan
postada
baar raaxo
hotel nasiye
Guryaha bangariya
Guriga luqmaan c/salaam

 suuqyada =
 suuqa siigaalle  
 suuqa wayn Bakaaraha
 suuqa cirtoogte
 suuqa taleex
 Suuqyaraha albaraka

 jaamacadaha 
 gaheyr
 gaheyr jaamacad caafimaadka
 jamacada xawo haaruun ee cilaanka
jaamacada Lafoole
Hodmas university collage
SIU
Somali university
Jazeera University
Banaadir University
Imam university
Alhilal university
Horseed university
Himilo university

Alhayat University
Jaamacadda jamhuuriya
Jaamacadda jaziira
Jaamacadda jobkey
Jubba university
Imam Shaafici university
Abraar university
Mustaqbal university

 jidadka 

 jidka warshadaha 
 jidka wadnaha 
 jidka maka al -mukarama
 jidka sodonka
 jidka talex
 jidka dabka
 jidka shaqaalaha
 jidka tarbuunka
 Jidka 26 June
 Jidka kaasabalbalaare
 Wadada Cabdiqaasin

Lambar afar (KM 4''')Kilomitir foor

shaneemooyinka 

 Shineema Hodan oo magaca degmaduba uu ka yimid
 Shineema Kaasa-Bobalaare 
 Shineema Ekwatoore 
 Shineema Shiirkole Offishaale
Shaleemada c/rasaaq timo Wayne (barakooyi)

Shineemooyinkii dagaalada ka dib:
 Shineema Aweys Hurdaaye
 Shineema Gabadha
 Shaleemo Tahliil
Saldhiga booliska oo kuyaalla shaneemo kaasababalaare agteeda
Shaleemo qodxaaleey albaroko akteeda 
Shaleemo walaalaha
Dharkeenleey

Dagmada Dharknley waxa ay lee dahay afar waaxood oo kala aha
1) Saciid hooraaye 
2) Xanaano bulsho
3) Dhagax tuur
4) Dhame yaasiin cartan 

Degmada Dharkeynley waxay ka mid tahay degmooyinka magaalada Muqdisho waxay xigtaa dhanka koonfur galbeed.

Dharkeynley iyo wadajir markii hore waxay isla ahaayen hal degmo mar dambe ayaa labo degmo laga kala dhigay. halka xuduudeeda u ah labada degmo ayaa lagu tilmaamaa in ay tahay wadada xaaji maxamed ee Suuq yare.

Degmada Dharkeynley waxaa waqtiyadii dagaalada ay ka socdeen xamar ee itoobiyaanka, ku soo qaxay dad fara badan oo degnaa Magaalada inteeda kale.

Degmada Waxay soo martay marxalado kala duwan waxaana lagu tilmaamaa meelaha istaraatiijiga ee ka yaala Xamar.

Waagii burburka waxaa maaamuli jiray hogaamiyo kooxeedyo kala duwan sida: Muuse Suudi, Xuseen Caydiid waxaana ka dhici jiray mar mar dagaalo aan sidaa u cusleyn.

Xili danbe waxaa xukunkeeda soo maray; Maxkamadaha Islaamiga, Jabhadda Islaamiga. Haddana waxay degmada hoos tagtaa maamulka Gobolka Banaadir ee Soomaaliya.

> Xaafadaha Dharkenley

Xaafada Ceel dheere, Showriyaha, Dabaqeen, Aabagedo, Kuweyt, Suuq boocle, Quraca waanjeesha, Suuq liif, Xoosh, Buula qaran, Macmacaanka, iyo kuwo kale.

> Masaajida ku yaala dharkeenley 

Masaajido badan ayaa ku yaala degmada sida misaajidka dabaqeyn, uunlaayo, Masjidka Saldhiga Galbeed, Xaaji Maxamed, sh cabdixafiid, Rabi Sali al-nuur, Al- raxma Ceeldheere, Salaam, Macallin nuur,Khaliilu Raxman,

> Suuqyada Caanka ee ku yaala dharkeenley

Suuq boocle, Suuq yare iyo Suuq liif

> Meelaha caanka ee dharkeenley

 
• Saladhiga Galbeed 

• Tabakaayo madoow

• Shaneemo Muqdisho

• Garaashka macallin nuur

• Garaashka xaajigaboow

• Tornada cisoow (biyo dageenka)

• Xoosh

• Exkontrool 

> Goobaha Caalamiga ee ku yaala Dharkenley 

• Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed (Gaheyr)

• Safaarada Mareekanka

• Warshada daawada
 
• Warshada hargaha 

> Laamiyada Waaweyn ee Mara Dharkenley 

• Jidka Jaale siyaad 

• Wadada Dharkeynley (dhanka xoosh) 

• Wadada Afgooye (Dhanka JUS ama Gaheyr) 
 
> Dugsiyada Dawlada ee ku yaala Degmada 

• Dhame yaasiin Cartan 

• Cali Xuseen

• Baarbe

> Dugsiyada gaarka ah ee ku yaala degmada 

• Al-Anwaar 

• Al-Fariid

• Al-Safa 

• Al-Risala 

• Abuubakar Sadiiq (Dabaqeyn)

• Iqra 

• Khaddiijo

• Halgan
 
iyo Dugsiyo kale oo fara badan

> Tartan Aqooneedka degmada dharkeynley

Degmada waxay ku guuleysatay tartan aqooneed kii ramadaanka ee 2013 oo ay ku tartamayeen in ka badan 28 degmo oo ka kala yimid gobalada dalka oo dhan. sidoo kalana tartankii ramadaan ee 2020 waxay gashay kaalinta labaad.

> Ciyaaraha iyo Kooxaha ka jira dharkeenleey degmada waxaa ka jira kooxo badan oo kubada cagta sida kooxaha: 

IFTIN
AARGO
USSY
VIOLA
AL RAASHID
SUUQ YARE
AL IIMAAN
ZEENO
AL-AHLI DHARKEENLEY
JUGWAYN
AL-TUNSA
IFIS
FC GODEEY 
HARIIDKA
XOOSH FC INTER BOYS 
R.R.P.B.O
UNITED XOOSH

Degmada Dharkenley waxay ku fiicanyihiin ciyaaraha isboortiska gaar ahaan kubada Cagta waxaana ay ahaayeen guuleystayaashii 2011 iyo guuleytayaashii sanadkii ugu danbeeyay ee 2020 ee ku guuleystay tartanka degmooyinka G/Banaadir ayagoona ka qaaday degmada Waaberi.

Degmooyinka Soomaaliya
Xamarjajab

Xamarjajab waa degmo ka mid degmooyinka gobolka Banaadir.

Waa mid ka mid ah degmooyinka ugu faca weyn gobolkan banaadir, waxaana la aas-aasay ka hor qarnigii 16aad ee miilaadiga, dadkii ugu horreeyey ee degay waa dadka banaadiriga oo qabaa'il kala gedisan kasoo kala jeeda, kuwaasoo ay ugu horreeyeen Shiikhaal gendershe.

Degmada waxaa ka talin jiray nin shiikh ahaa oo xukumi jiray kaasoo lagu magacaabi jiray Ow-muraad oo markiisa hore ka yimi tuulada Gendershe, xaafadda Xamar jajab waxaa la tilmaamaa gumeystihii ka hor in uu ku wareegsanaa derbi aad u dheer una adag, waxayna laheyd laba irid oo laga soo kala geli jiray, waxaa loo ogolaa in ay soo galaan dadka keeni jiray qoryaha, caanaha iyo hilibka.

Xaafaddu waxay soo martay Heerar kala gedisan, dhismaha hadda ay dhisan tahay, wadooyinka laamiyada ah, suuqyada iyo xarumaha waa weyn ee ku yaala waxaa dhisay duqii magaalada muqdisho ee ugu horreeyey jamaal maxamed oo jamaal jebiye ku magac dheeraa.

Xamar jajab Waxaa Ku yaalla Dekedda Muqdisho Waxaa Kuyaala Xabsiga Dhexe Waxey Qeyb Ka Leedahay Buundooyinka Waxaa Ku Yaalla Weli Oo Ay Qeyb Wey kaleedahay Ex-Isbitaal Martiini Waxaa Ku Yaalla Xamar Jajab taalada Caanka Ah Ee S.Y.L Waxaa Ku Taalla Xaruunta Dhoofinta Muuska Somali Fruit Waxaa Ku Yaalla Dugsigii Tababarka Booliska Soomaaliyeed Ee Gen.Kaahiye

Waxey ka Bilaabata Degmada Faca Weyn Ee Xamar Jajab

Wadada Ka Bilaabata Isbitaalka Martiini Albaabkiisa Illa Isgoyska ( T )da Ah Ee Taalada S.Y.L ka 

Bidix laleexo Kusoo Deggo Dalcada Ku Aadan Afaafka Hore Ee Madaxtooyada Villa Somalia Waxaad Imaadaa Is Goyska Umbultori Ceelgaab

Midig Afka Aadi Waxay Kala Qeybisaa Wadadaan Oo Ah Tii Aadi Jirtay Misena Aada Dhinaca Iyo Buundooyinka 2ada Degmo Oo Kal Ah Waaberi Iyo Xamar Jajab Raac Illa Afasiyooni Adigoo Hoos Marayya Buundooyinka INta Laga gaaray Derbiga Afasiyooni
Waxaa Ku Yaalla Degmada Xamar Jajab Shineemooyinka Kala Ah 
Ex-Shineemo Ceel-gaab
Shineemo Afrika

Xaafadaha Xamar Jajab 
 Israaca
 Ceelgaabta
 Buulo Eelaay 
 Shaamow
 Shiiq muxudiinka 
 Raage Ugaas
 Sh.shaacir

Masaajidyada 
 Masaajidka Xaaji Rajab 
 Masaajidka Shaamow
 Masaajidka Shiiqmuxudiin
 Masaajidka Ramaax
 masjidka Sh.Uweys 
 Masaajidka Afrika

Xadka Degmada 
Degmada Xamar Jajab Waxey Xuduud La Leedahay 3 Degmo Oo kala Ah 1_Waaberi 2_Xamar Weyne Waxey ka Bilaabataa Albaabka Isbitaal Martini Illaa Isgoysta (Tda) Ah Ee SYL Bidix la Leexo illa Albaabka madaxtooyada Qaranka Somalia Bidix Lasoo Leexo Illa Umbultori Celgaab Midig La Leexo Illa Afiyooni Ayey Ku Egtahay Degmada faca Weyn Ee Xamar Jajab
Waaberi

Haku khaldin Hobolada Waaberi

Waaberi waa degmo ka tirsan degmooyinka Gobolka Banaadir.laguna tiriyo mid kamida Degmooyinka ugu Hormarka badanaa tan iyo burburkii Dowladii kacaanka ee somaliyeed.  

Waaberi waxaa ku yaal Schoolo Dhoor ah oo qadiimi iyo Jadiid waxaa kamid ah:
 Dugsiga Hoose Dhexe & sare ee Al- Ma'mur
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Qaran
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Al-Furqaan
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Rajab
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Al-Mathal
 Degsiga Hoose Dhexe & Sare ee Maxamuud Mire
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Ismaan Geedi Raage 
 Dugsiga Hoose Dhexe & Sare ee Al-Cain
Gobolada Soomaaliya

Soomaalaiya waxee u qeebsamtaa 18 gobol sida uu qabo dastuurka soomaaliya Cutubka 1aad, Qodobka 7aad, faqradiisa 1aad, 2aad iyo 3aad 
 Gobannimada Jamhuuriyadda soomaaliya waxay koobeysaa dhulka Jamhuuriyadda oo idil, oo ay ku jiraan berriga, jasiiradaha, biyaha goboleed, ururkooda, hawadooda iyo geyi-qaaradeedka.

 Dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya waa laguma xad-gudbaan lamana qaybin karo.

 Guddoon afti Qarameed oo keliya ayaa lagu oggolaan karaa waxkabeddelidda dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Hadd socda

Sidoo kale fiiri

Gobolada Taariikhi

Madaxbanaanida
Waqtiga uu Soomaaliya xoroobay, wuxuu uu kala qaybsanaa 12 gobol.

Waqtiga Gumaysiga
Waqtiga gumaysiga Soomaaliya wuxuu kala ahaa Ingiriiska iyo Rayid, Talyaani iyo Dhabayaco, Boqortooyda Diiriye Guure, Rayidka Koonfur, iyo Xabashi iyo Huwan, iyo Soomaalida Faransiis.

Tixraac

Soomaaliya
Gobolada Soomaaliya
Maamulada Soomaaliya
Calanka Soomaaliya (calanka cirtuu)

Calanka cirtuu waa midabka calanka Soomaaliya.

Macnaha calanka 
Calanka Soomaaliya waxa uu ka sameysan yahay  midab cirtuu ah oo dhexda ugu taalo xiddig caddaan ah oo shan gees leh.

Xiddigtani shanta gees leh ayaa waxeey ka hadleeysaa shanta Soomaali oo uu gumeeystuhu kala qoqobay, oo kala ah: koonfurta, waqooyiga, jabuuti, soomaali galbeed iyo waqooyi bari (NFD)

waxaa ayna caddeeyneeysaa in aanay Soomaali katanaasulin midnimadeeda iyo wada jirkooda ooyna wali niyadda ku hayaan sidii mar laysugu soo celin lahaa shanta Soomaali Soomaaliweeyn.

midabka buluuga ah  iyo  xidigta  cadi   waxa  ay ka mid ahaayeen astaan  dawladii  Talyaanigu xiligii ay gumaysan jirtay Somaliya  ay usamaysay.  calaamadii talyaanigu usameeyay Somalia.

Maalinta calanka 
Waxaa loo dabaal dagaa maalinka calanka soomaaliya 26 Juun ee sanadkasta oo ku beegan xuska markii ugu horeysay ee calan soomaaliyeed laga koryeelay  dhul soomaaliyeed gaar ahaan magaalada hargeysa 26 June 1960 kadib bixitaanka ciidanka ingiriiska magaalada.

Heesta calanka

iyo bari Xigasho 
Calamada
Soomaaliya
Sokorow

Sonkoraw waa xanuunka loo yaqaano sokorowga ama macaanka (lat. diabetes mellitus).waana xanuun wate noqda sida uu u badan yahay. Wuxuu ku lug leeyahay sida ay sonkortu ugu milanto dheecaammada kale ee jirka. Macaanka ama Sokorow:ga waxaa sababa marka dhecaanka loo yaqaan Insuliinka ee uu sameeyo ganaca uu yaraado ama marka uusan jirin dheecaankaasi gabi ahaanba. Wuxuu u kala baxaa laba nooc oo kala ah Nooca koowaad iyo nooca labaad (type 1 iyo type 2). midka koobaad qofka wuxuu ku dhacaa isagoo da' yar oo ganaca(pancreas)maba sameeyo dheecaanka insuliin. Midka labaad, qofka isaga oo wayn buu ku dhacaa markaa insuliin masoo saaro ama insuliinku wuxuu noqdaa mid aan waxtar lahayn, inta badan qofku cuntada aan caafimaadka u fiicneyn iyo cayilaada ayaa yareysa sameynta insuliinka. Sokorowga waxaa lagu daaweeyaa insuliinka oo lagu duro (mudo) meel jirka ka mid ah, sida bowdada, iyo jimicsi badan iyo in la is caateeyo.

  Diabetes​—“The Silent Killer”

Caafimaadka
Carabi

Luqada Carabiga (; Af Carabi: لغة عربية) waa luqad ay ku hadlaan in kabadan 422 Milyan oo Qof, Waxanay leedahay Lahjado badan, waana mid kamida luqadaha caalamka ugu,shacbiyada badan luqada carabiga waxa sigaar ah u adeegsada dadka islaamka ah waayo waxa kusoo dagay Qur'aanka kariimka ah. waxa kale oo carabiga ku qoran axaadiista Rasaaulka C.S, waxa jirta in luqada carabigu ay raad wayn kuleedahay luqado aad ubadan sida luqadeena soomaaliga, waxa jira ereyo caalami ah oo caalamku isticmaalo oo asal ahaan kasoojeeda luqada carabiga waxaana kamida Sonkor waxa kamida (Alcohol)=(الكحول) (Admiral)=(أمير البحر) waxa jira kalmado badan oo si caalami ah loo isticmaalo laakiin asal ahaan kasoojeeda luqada carabiga, luqada carabiga waxa lagaga hadalaa, kasokoow dhulka carabta waxaa lagaga hadlaa sida wadamada Jad, Eratareya, Israaiil iyo Qaramada Midoobay.

Luqadaha ka tafiirmay 
                                                                                                
 Af-Turki
 Af-Faarisi Waa afka Iiraan lagaga hadlo
 Af-Kurdi Waa afka ay kuhadalaan shacabka kurdida ee kunool wadamada Turkiga ciraaq siiriya iyo Iiran 
 Af-Indunuusiyaan Waa luqada rasmiga h ee wadanka Indunisiya
 Af-Isbaanish waa af wadamo badan u rasmiah oo ay kamid tahay wadanka Isbania

Qaybaha dhawrista fiilka Carabiga
Waxaa jira 19 qaybood oo dhawrista fiilka carabiga. Waxay tahay:

Qaybaha I:
فَعَلَ يَفْعَلُ
فَعَلَ يَفْعِلُ
فَعَلَ يَفْعُلُ
فَعِلَ يَفْعَلُ
فَعِلَ يَفْعِلُ
فَعُلَ يَفْعُلُ
Qaybaha II:
فَعَّلَ
يُفَعِّلُ
تَفعِيل، تَفعَال، تَفعِلَة، فِعَّال
Qaybaha III:
فَاعَلَ
يُفَاعِلُ
مُفَاعَلة، فِعَال
Qaybaha IV:
أَفْعَلَ
يُفْعِلُ
إِفْعَال
Qaybaha V:
تَفَعّلَ
يَتَفَعّلُ
تَفَعّل، تِفِعَّال
Qaybaha VI:
تَفَاعَلَ
يَتَفَاعَلُ
تَفَاعُل
Qaybaha VII:
إِنْفَعَلَ
يَنْفَعِلُ
إِنْفِعَال
Qaybaha VIII:
إِفْتَعَلَ
يَفْتَعِلُ
إِفْتِعَال
Qaybaha IX:
إِفْعَلَّ
يَفْعَلُّ
إِفْعِلَال
Qaybaha X:
إِسْتَفْعَلَ
يَسْتَفْعِلُ
إِسْتِفْعَال
Qaybaha XI:
إِفْعَالَّ
يَفْعَالُّ
إِفعِيلَال
Qaybaha XII:
إِفْعَوْعَلَ
يَفْعَوْعِلُ
إِفْعِيعَال
Qaybaha XIII:
إِفْعَوَّلَ
يَفْعَوِّلُ
إِفعِوَّال
Qaybaha XIV:
إِفْعَنْلَلَ
يَفْعَنْلِلُ
إِفعِنلَال
Qaybaha XV:
إِفْعَنْلَى
يَفْعَنْلَى
إِفعِنلَاء
Qaybaha Iq:
فَعْلَلَ
يُفَعْلِلُ
فَعلَلَة، فَعلَال، فِعلَال، فُعلَال
Qaybaha IIq:
تَفَعْلَلَ
يَتَفَعْلَلُ
تَفَعْلُل
Qaybaha IIIq:
إِفْعَنْلَلَ
يَفْعَنْلِلُ
إِفعِنلَال
Qaybaha IVq:
إِفْعَلَلَّ
يَفْعَلِلُّ
إِفْعِلْلَال

Halka ay kasoojeedo carabigu 
Afcarabigu waa mid kamida bahda Luqadaha Semitiga, luqadahan oo u kala baxa amaba ku kala firidhsan Afrika iyo Aasiya

Meelaha laga isticmaalo xuruufta Af Carabiga 

  Sacuudi Carabiya
 Aljeeriya
  Masar
  Ciraaq
  Urdun
  Kuwayt
  Liibiya
  Marooko
  Jaad
  Suudaan
  Suuriya
  Koonfur Suudaan

  Tuuniisiya
  Lubnaan
  Qatar
  Baxrayn

  Mauritania
  Komoros
  Soomaaliya
  Jabuuti
  Somaliland

  Cumaan
  Falasdiin
  Yaman;

  Imaaraatka Carabta:;

Luqadaha Semitiga
Maxamed Cigaal

Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal (, ) (August 15, 1928 - May 3, 2002) waxa uu ahaa  Somali siyaasi. Waxa uu ahaa  Ra'iisul wasaarayaashii Somaliland (1960) Ito Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya intii lagu guda jiray 1960 hore iyo kan dambe. Waxa uu sidoo kale noqday Madaxweynaha Somaliland, 1993 ilaa 2002.

Hordhac
Cigaal waxa uu ku dhashay 1928 magaalada galbeed ee Oodweyne, ka dibna qayb ka mid ah oo ka mid ah British Somaliland. Waxbarashada dugsiga hoose oo uu, Cigaal ka qeyb galay dugsiga hoose ee Berbera iyo Burco. Waxa uu ka qayb galay Sheikh Intermediate School ee Sheekh. Ka dib markii qalin-jabinta, oo wuxuu aaday inuu England ee waxbarashada dheeraad ah.

tixraacyada

links Dibadda

 IRIN Interview with Mohamed Ibrahim Egal, President of Somaliland 

Raiisul Wasaarayaasha Soomaaliya
Siyaasada Soomaaliya
Somaliland
Buurta Daalo

Buuraha Daalo () waa deegaan buuroley ah oo ku taala waqooyiga gobolka Sanaag ee wadanka Somaliland.

Sidoo kale fiiri
Buuraha Soomaaliya
Buurta Libaaxley
Buuraha Oogo

Tixraac

Xigasho

Buuraha
Buuraha ku-yaal dhulka Soomaaliya
21 Oktoobar

21 Oktoobar, waa maalintii AUN tMadaxweynihi 3aad ee Somaaliya Maxamed Siyaad Barre. Inqilaabka kuqabsaday wadanka Soomaaliya Maalintaas ayaa aad loo xusi jirey intey jirtey dowladi Kacaanka.

Kalandar
Taariikh
Cabdicasiis

Cabdicasiis waa degmo ka tirsan degmooyinka gobolla banadir ee magaaladda Muqdisho waxeyna xeeb aad u dheer iyo sido kale waxaa ku yaala dekedii hore ee Muqdisho.

Masaajida 
 Masjid sh.shabcuun
 Masjid sh/ciise
 Masjidka Cabdulcasiis sheikh maxamed abubakar sharafudiin
 Masjid koofirow
 Masjidka Saldhiga/oryantaale 
 Goobaha
 Kawaanka Malayga/Kaluunka
 dekeda duqda ah
 xeebta weyn liido
 Xerada Gaadiidka Booliska

Dugsiyada 
 Dugsiga hoose dhexe ee Cabdulcasiis.
 Dugsiga hoose dhexe ee Qasabka.
 Dugsiga sare ee Badda.

Wasaaradaha 
 Wasaarada Kaluumeysiga iyo Kheyraadka Badda
 Wakaaladda Gaadiidka iyo Dayactirka (Wagad/Fiat)
 Xarunta Jimciyadda Quruumaha ka dhaxeeysa (UN)
 Wakaaladda Cagaf-Cagafyada (Onod)
 Wakaaladda Ganacsiga Ummada (enji)
 Xarunta Guddiga iibka Qaranka

Garoomadda Cayaaraha 
 Garoonka kubbadda cagta (ENG:Yariisow)EX banaadir
 Garoonka Kubadda gacanta. (Wiish / luujino)
 Dekaddii hore

Degmooyinka la deriska ah Shibis, Shingaani, kaara jimcaale waa nin caan xasan cali shiikh

Garoomanka Ciyaaraha 
 Garoonka Kubadda Cagta ee Banaadir Stadium Ex Cons Stadium
 Garoonka Kubadda Koleyga (Basket Ball} ee 1 Luulyo Ex Luujino
Garoonka basketbal ee LLP jenyo
Badhan

Badhan waxay ka mid tahay magaaloooyinka ugu waa weyn bariga gobolka Sanaag ee dalka Soomaaliland. Badhan waa magaala madaxda degmada Badhan, waxaana hoostaga magaaloyinka Dhahar, Xingalool, Buraan, Ceel Buux, Ceelaayo iyo waliba tuulooyin kala duwan oo ku yaal degmadaasi.

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Badhane

Tixraac

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya
Laasqoray

Laasqoray (,  ) waa magaalo xeebeed qadiimi ah taasi oo ku taal bariga gobolka Sanaag ee waddanka Somaliland. Magaalada Laasqorey waxaa ku taala Dekada Laasqorey oo ka mid ah dekedaha ugu da'da weyn deegaanka Geeska Afrika.

Taariikh ahaan, magaalada Laasqorey waxay xarun u ahaan jirtey Saldanadii Warsangaliga.

Faallo
Laasqoray waa magaalo xeebeed oo ku taalo gobolka Sanaag ee waddanka Soomaaliya. Magaaladaan aad iyo aad ayuu u jawi wanaagsan yahay, waxaana magaaladu ay leedaahay warshada caanka ah ee kaluunka.

Taariikh
Saldanadii Warsangaliga waxay ahayd boqortooyo Soomaaliyeed taasi oo u talin jirtey deegaano badan oo ka mid ah waqooyibari iyo koonfurbari wadanka maanta loo yaqaano Soomaaliya. Saldanadani waa midi ugu awood badneyd ee ka arimisa deegaanadaasi, waxaana saldhigyadeeda ugu waaweyn ka mid aahaa gobolka Sanaag iyo dhamaan deegaanada hoos yimaada gobolka Bari. Sidoo kale waxaa saldanadan hoos iman jirey dhamaan deegaanada maanta loo yaqaano Maakhir. 

Saldanada Warsengali waxaa la aasaasay dhamaadkii qarnigii 13aad, deegaanada waqooyiga Soomaaliya. Waxaa rukunada u dhigay saldanadani dad badan oo deegaanka ku dhaqan, waxaase lafdhabar u ahaa beesha Warsangali oo qeyb ka ah beelweyta Daarood.

Dekada Laasqorey
Dekada Laasqory waa dekad ku taala xeebta magaalada Laasqorey, Somaliland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Geeska Afrika.

Muuqaalo

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Somaliland
Liiska magaalooyinka Somaliland dadka ku nool

Tixraac

Taariikh
Somaliland
Soomaalidii hore
Baki

Baki () waa degmo ka tirsan gobolka Awdal ee waqooyi galbeed wadanka  Somaliland. 

Sidoo kale, magaaladani oo ku taala Gobolka Awdal waxayna kutaala dhanka waqooyi galbeed ee dalka. Baki waa mesha ugu waxa soo saarka badan xaga khudrada gabi ahaan Awdal oo dhan. 

Magaalada Baki waxay ka tirsan tahay Degmada Baki.

Sidoo kale fiiri
 Degmada Baki
 Degmada Boorama
 Degmada Saylac
 Degmada Lughaya
 Awdal
 Awdalland
 Saldanadii Cadal

Xigasho

Tixraac iyo Linkiyo

Administrative map of Baki District
Administrative map of Zeila District

Awdal
Somaliland
Abgaal

Bogani waa mid ku saabsan beel ka mid ah dadka Soomaalida.

Abgaal (; ) waa beel hoosaad ka mid ah beelweynta Mudulood ee Hawiye. Beesha waxay dagtaa gobollada kala ah Mudug, Galguduud, Shabeellaha Dhexe, Banaadir, Shabeellaha Hoose, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose. Sidoo kale waxay degtaa gobolka loo yaqaan Soomaali Galbeed ee hadda loo bixiyey DDSI.

Hordhac
Beesha Abgaal waa beel kamid ah beelaha ugu tirada badan Soomaalida, waxa ay caan ku yihiin beeraha iyo dhaqashada xoolaha. Abgaal waxay lahaan jireen wax lagu magacaabo Imaam kaasoo xukumi jiray kana dambayn jireen. Imaam Yacquub 900 – 1870 CD, muqdisho, waxaa xukumi jiray nin la'oran jiray yaquub oo ahaa abgal cisman (Imaam Yacquub iyo imaanada soo arya oo dhan besha abgaal) 1870-1960 sano ayuu heestay Muqdisho.

Shaxda Beesha 

Hawiye
Abgaal
Harti
Angoon yar
Warsangali
Abokor
Wacbuudhan
Daa'uud
kabaale
Xuseen Yoonis
Galmaax Yoonis
Waceysle

Hawiye
Hawiye () waa beel ka mida qabiilada Soomaalida, kuwaasi oo ku dhaqan deegaano ka tirsan wadanka Soomaaliya, Itoobiya, iyo Kiinya. Sida lagu xusay taariikhda, beesha Hawiye waxay walaalo yihiin Beesha Dir iyagoo ku wada abtirsada odayga Irir Samaale. Hawiye ayaa kow ama laba kaga jira badnaanta tirada qabiilooyinka soomaalida, waxay degaan caasimada Muqdisho.

Sidoo kale fiiri
Beelaha Soomaalida

Tixraac

Qabiilada Soomaalida
Soomaali
Dadka Soomaaliga
Beelaha Hawiye
Louvre

Louvre (faransiiska Musée du Louvre)) waa guri dhaqameed kuyaala magaalda Paris waana guri dhaqameedka caalmka ugu muhiimsan waxa uu ku yaalaa daanta waqooyi ee wabiga siin waxa uu leeyahay barxada ugu wayn ee caalamka farshaxan lagusoo bandhigo. waxa yaala waxyaabo badan oo kusaabsan faraacintii oo laga xaday wadanka masar waxa la aasaasay sanadii 1190 waxa gunta u taagay ninka la odhan jiray filib ogost goobtan waxa daganaa dhamaan boqoradii farnsiiska soo maamulay xiliyadii boqortooyada boqorkii ugudanbeeyay ee sirasmiya udagayna waxa uu ahaa Louis XIV waxa uu ka guuray sandii 1672

sawirada caanka h ee yaala louver 
 1  Mona Lisa
 2  Jan Vermeer van Delft 

 http://www.louvre.fr/

Farshaxanka
Faransiiska
Baraawe

Baraawe (; ‎) waa caasimada Koofur Orsi.

Taariikh
Magaaladan xeebeed ku taal gobolka shabeelaha hoose ee soomaaliya waa magaalo taariikh dheer leh, koofur waxaa ka xiga jilib galbeed sablaale, bari badweynta hindiya, woqooyi marka, baraawe waa caasimada labaad koonfur galbeed waa magaalo ad uqurux badan lehna dhul baadiyo aad u balaaran oolagu dhaqo xoolaha sida geela iyo ariga waxana daga qabiilo somali ah iyo dad yow an sonali eheen sida rer baraawe oo asal ahan kaso jeda wadanka burtuqiisa ka somali waxa kamid ah qabiilada daga tuni oo ja ah magalada 60% waxa kaloo kusoo xiga 35 % ah rer baraawe, Sidoo kale waxaa 15% dagan Hawiye waxaana ugu badan beesha loo yaqaano Karanle (Murusade).
Baraawe waa magaalo qadiimi ah tulooyinka hoos yimaada waxa kamid ah 1 siyaame 2 siin dhaas 2 warer male 3 aqabtalaal 4 iiriile 5

Dhaqaalaha 
magaalada waxaa dega soomaali badankeeda, waxa dhaqaalaheedu ku tiirsanyhay wax soo saarka bada iyo dekeda oo laga dhoofin jiray dhuxusha inkastoo hada la joojiyay.

Muuqaal

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Cagaaran

Tixraac

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya
Gabay : (ul iyo diirkeed)



ul iyo diirkeed 

Gabaygakan waxan tiriyay marki taariikhdu ahayd 1991 Marka burca iyo hargeysa soo jooga laga waayay oo ay ku adkaysteen go,id baanu rabnaa oo ay sababa Badan sheegeen sidaas darteed waxan usheegayaa dhibaatadu in ayan Kaligood ku dhicin go’niinkunah xal ahayn

 Duul yohow woqooyiga degani waadna dulumteene

 Danni baad gasheen iyo wax anay diintu soo warine

 Sidi an idin dayacay baad xumaan nagula doodaane

 Marki uu dunida dhaafihi siyaad colalka soo duubay

 Dooxada garoowe ah marki uu nagu damaashaaday

 Dubayaal wuxuu nala dhacee nagu dulheesaayay

 Dubabada lalaayiyo wuxu saana nagu daashay

 Wixii haro daboolayd marki miino lagu duugay

 Doonyaha markuu nagagubee daabad naga dhawray

 Duqay iyo akhyaar iyo wixii maato lagu dooxay

 Adiguba durbaan baad siday oo daacadku ahayde

 Marseh haddii nabsigu kugu dalacay wiishka dabaqdiisa

 Haddii u ciidan kuu soo diree kugu dinaahyay

 Miig duulimaad badan hadi uu kugu dakaansiiyay

 Dumidii hargeysaad hadi ad subax ka daaduuntay

 Dulcad iyo haday kugu shubeen xabashi deyrkeeda

 Anigu waan damqanayayo markaas diilalyaan qabaye

 Farxad lamadilaacine qalbigaan daaya kalahaaye

 Hayeesheeh wixii dib udhacay baan laga dawoobeyne

 Dusha adari dooxada mudug ah iyo kunfur 

 Duufaan dhacaysiyo abaar daadufaa timiye

 Ayax baa ka diirtayoo dhirtii doogi ka idlaaye

 Dhulkii baa dumayo cirkaan roob ka soodi’ine

 Dabaqyadi dhisnaa iyo burbure daarihii xamare

 Daafi juba iyo webiyadii lagu dagaagowye

 Doorki rageeniyo idlaa diricyadiisiiye

 Dumar wada agoonaa kubadan meelahaad deyine

 Duqay wada hamuunaysah baa loodeweriyaaye

 Diif iyo waxaan wada qabnaa diiqsanaan shacabe

 Soo duubte orobo iyo intay deris wadaageene

 Dunidu kanay bangaladeesh ku tahay deeq naloo fidiye

 Hayeesheeh dacwaan kuu hayaa doogta kaa bi’ine''' Midnimaa dan iyo lagu helaa dowlad iyo xooge

 Dad walal ah iyo waxaynu nahay ul iyo diirkeede

 Dedii igayarayd baad tahay iyo kaan dugsanayaaye

 Diintiyo islaamkaynu nahay niman ku daawaaye

 Dalka ha goynin oo yaan ibliis daasad kuu tumineQore Axmed yusuf "sheeka xariir'''
Lusaka

Lusaka waa caasimadda iyo magaalada ugu weyn ee Saambiya. Mid ka mid ah magaalooyinka ugu kobcaya ee koonfurta Afrika, Lusaka waxay ku taala qaybta koonfureed ee xeebta dhexe iyada oo kor u kacday 1,279 mitir (4,196 ft). Ilaa sannadkii 2010, dadka magaaladu waxay ahaayeen qiyaastii 1.7 milyan, halka dadka magaaladu ay yihiin 2.4 milyan. Lusaka waa xarunta ganacsiga iyo dowladda Zambia labadaba waxayna ku xiran tahay wadada afar waddo oo waaweyn oo wadata wadada woqooyi, koonfurta, bariga iyo galbeedka. Ingiriisku waa luqadda rasmiga ah ee magaalada, laakiin Nyanja iyo Bemba waa caan.

Lusaka waa caasimada dalka Saambiya. waxa ay kutaalaa dhanka koonfureed ee dalka waana magaalo kamid a magalooyink ugu waawayn caasimadaha Afrika
Balcad

Balcad waa degmo ka tirsan Gobolka Shabeelaha Dhexe ee soomaaliya, waxay ku dhawaad 36 kiilo mitir ka xigtaa woqooyiga muqdisho, baaxada magaalada ayaa gaaraysa 4,400 iskuweer  (1,700 sq miles) iyo dad gaaraya ku dhawaad 642,000 oo u qaybsan 72 tuulo.

Sidoo kale fiiri
Liiska magaalooyinka Soomaaliya dadka ku nool
Liiska magaalooyinka Soomaaliya

Xigasho
Balcad

Tixraac

Soomaaliya
Magaalooyinka Soomaaliya