locailabs/cofnodycynulliad_en_cy huggingface dataset:
Well, when I first came into post, which was three years ago, I was very keen to have a voluntary approach. I worked with the farming unions, with other stakeholders, to do that, but we did see an increase in the agricultural pollution. And we're still seeing - [ Interruption.] No, we're still seeing a significant number of major polluting incidents. We had one - I think it was the week before last or the week before that - where the entire slurry store, unfortunately, was there polluting the land and the water. So, I think it's really important that we get to grips with this, particularly in light of Brexit. This will damage our sustainable value brand if we don't get on top of it now.

Wel, pan ddeuthum i'r swydd gyntaf, dair blynedd yn ôl, roeddwn yn awyddus iawn i gael ymagwedd wirfoddol. Bûm yn gweithio gydag undebau'r ffermwyr, gyda rhanddeiliaid eraill, er mwyn gwneud hynny, ond gwelsom gynnydd mewn llygredd amaethyddol. Ac rydym yn dal i weld - [ Torri ar draws.] Na, rydym yn dal i weld nifer sylweddol o ddigwyddiadau llygru mawr. Cawsom un - credaf mai'r wythnos cyn yr wythnos diwethaf neu'r wythnos cyn hynny - lle roedd y storfa slyri gyfan, yn anffodus, yn llygru'r tir a'r dŵr. Felly, credaf ei bod yn bwysig iawn ein bod yn mynd i'r afael â hyn, yn enwedig yng ngoleuni Brexit. Bydd yn niweidio ein brand gwerth cynaliadwy os nad awn i'r afael â hyn ar unwaith.

It is necessary, yes. I do think it's necessary so that we can deliver this strategy of 1 million Welsh speakers. But what I don't want to see is that we have organisations, for example, that want to do a great deal more to help the Welsh language but, actaully, it's very difficult for them because they can't get people to apply for posts with them and so on - so, where there is goodwill but, actually, the people simply aren't out there to deliver.

Mae ei angen e. Rydw i'n meddwl bod ei angen er mwyn i ni gyrraedd y strategaeth yna o gael 1 filiwn o bobl. Ond beth nad wyf i eisiau yw bod gyda ni fudiadau sydd, er enghraifft, eisiau gwneud lot fwy i helpu'r iaith ond actually mae'n really anodd iddyn nhw achos maen nhw'n ffaelu cael pobl i ymgeisio am swyddi ac ati - so, lle mae yna ewyllys da ond, actually, nid yw'r bobl allan yna i gyflawni'r pwrpas.
Thank you to the Member for that question. We do have a timetable. It starts with the plan, through to the White Paper and all the way up to the final Act.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Mae amserlen gyda ni. Mae'n dechrau gyda'r cynllun, yn mynd trwy'r Papur Gwyn, lan i'r Ddeddf hefyd.
Well, you ask what we've done as a Government, and, certainly under the new contracts that we have for Nest 2 and Arbed 3, we further strengthened the process by including strict minimum guarantee requirements, robust monitoring - because I don't think the monitoring was as robust as it could have been in the beginning - and assurance, and we also obviously inspect all installations.

Wel, rydych yn gofyn beth a wnaethom fel Llywodraeth, ac yn sicr o dan y cytundebau newydd sydd gennym ar gyfer Nest 2 ac Arbed 3, fe wnaethom gryfhau'r broses ymhellach trwy gynnwys gofynion sylfaenol ar gyfer gwarantau, monitro cadarn - oherwydd nid wyf yn meddwl bod y monitro mor gadarn ag y gallai fod wedi bod yn y cychwyn - a sicrwydd, ac rydym hefyd yn arolygu pob gwaith gosod wrth gwrs.
Mae'r Gweinidog wedi cadarnhau na fydd e'n cynnig y penderfyniad ariannol ar y Bil Anghenion Dysgu Ychwanegol a'r Tribiwnlys Addysg (Cymru), felly symudwn i'r eitem nesaf.

The Minister has confirmed that he will not move the financial resolution on the Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Bill, so we move to the next item.
Thank you. I call on Jane Hutt to move amendment 2, tabled in her in name. Jane.

Diolch. Galwaf ar Jane Hutt i gynnig gwelliant 2 a gyflwynwyd yn ei henw. Jane.

I thank the Member for that question. Llywydd, the Welsh Government continues to support local economies across Wales, including that of Aberavon, with our packages of funding available to businesses in response to the pandemic as well as through our Transforming Towns programme.

Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Llywydd, mae Llywodraeth Cymru yn parhau i gynorthwyo economïau lleol ledled Cymru, gan gynnwys economi Aberafan, gyda'n pecynnau cyllid sydd ar gael i fusnesau mewn ymateb i'r pandemig yn ogystal â thrwy ein rhaglen Trawsnewid Trefi.
Most certainly - and I'll ask Rhodri to expand on this - because the close relationship that exists between us as two broadcasters is crucially important for reaching that figure of a million Welsh speakers, and, as you've said, Radio Cymru, Radio Cymru 2, Cymru Fyw, Bitesize and so on are all opportunities for expanding the use of the Welsh language. Perhaps Rhodri wants to come in.

Yn sicr - fe wna i ofyn i Rhodri ehangu - achos mae'r berthynas agos sydd rhyngom ni fel dau ddarlledwr yn hollbwysig ar gyfer cyrraedd y miliwn, ac, fel yr ydych chi wedi ei ddweud, gyda Radio Cymru, Radio Cymru 2, Cymru Fyw, Bitesize ac ati, mae yna bob math o gyfleoedd ar gyfer ehangu'r iaith Gymraeg. Efallai y bydd Rhodri eisiau dweud rhywbeth.
Wel, chi sy'n arwain y swyddfa, felly chi sy'n gwneud y penderfyniadau.

You'll be leading, so you'll be making the decisions.
Diolch. Mae Llywodraeth Cymru yn darparu cymorth cynhwysfawr ac yn hyrwyddo tyfu llysiau yng Nghymru. Mae hyn yn cynnwys hyfforddiant a chyngor pwrpasol a ddarperir gan Tyfu Cymru a Cyswllt Ffermio, ac mae ein prosbectws amaethyddiaeth mewn amgylchedd a reolir yn cynnig cyngor ac yn annog buddsoddi yn y rhan hon o'r sector amaethyddol.

Thank you. Welsh Government provides comprehensive support and promotion of vegetable growing in Wales. This includes bespoke training and advice provided by Tyfu Cymru and Farming Connect, and our controlled-environment agriculture prospectus offers advice and encourages investment in this part of the agricultural sector.
And don't stray away from its content.

A pheidiwch â chrwydro oddi ar ei gynnwys.
Diolch i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw. Mae'r fframwaith cyllidol newydd yn sicrhau gwerth £1 biliwn o bwerau benthyca cyfalaf, fel rwyf wedi'i nodi gerbron y Pwyllgor Cyllid ac yn y Siambr hon. Fy mwriad bob tro yw manteisio i'r eithaf ar y mathau rhataf o gyfalaf cyn bwrw ymlaen i ddefnyddio mathau mwy cymhleth a chostus o fuddsoddiad.

I thank the Member for that question. The new fiscal framework secures £1 billion-worth of capital borrowing powers, as I've set out before the Finance Committee and in this Chamber. My intention is always to maximise the use of the least expensive forms of capital before proceeding to more complex and expensive kinds of investment.
Well, clearly, Jenny Rathbone raises a very important point, which I know that the Cabinet Secretary, not only will be addressing, but there will be further questions in his statement in terms of, not only steps being taken following the tragic Grenfell Tower fire, but also in terms of the reviews that will have to be take place and, indeed, the scope of the public inquiry, which is being launched. But it is important that you raised the point today.

Wel, yn amlwg, mae Jenny Rathbone yn codi pwynt pwysig iawn, y gwn y bydd yr Ysgrifennydd Cabinet nid yn unig yn rhoi sylw iddynt, ond bydd cwestiynau pellach yn ei ddatganiad o ran, nid yn unig camau sy'n cael eu cymryd yn dilyn tân trasig Tŵr Grenfell, ond hefyd o ran yr adolygiadau y bydd yn rhaid eu cynnal ac, yn wir, cwmpas yr ymchwiliad cyhoeddus, sy'n cael ei lansio. Ond mae'n bwysig eich bod chi wedi codi'r pwynt heddiw.
Iawn. Gelli di gario ymlaen nawr, Dai.

Right. You can carry on now.
Wel, rwy'n credu fy mod i wedi cyfeirio ychydig yn gynharach at y canllawiau yr ydym ni wedi eu darparu yn ddiweddar - canllawiau wedi'u diweddaru - yn yr ateb a roddais i'r Aelod dros Ddwyrain Abertawe. Mae'r rheini ar gyfer grwpiau cymunedol a gwirfoddol, ac yn eu cynghori ar gamau y gallan nhw eu cymryd. A bydd awdurdodau lleol, wrth gwrs, yn ymwybodol o unrhyw gyfrifoldebau statudol sydd ganddynt.

Well, I think I made reference just a little earlier to the guidance that we have recently provided - updated guidance - in the answer I gave to the Member for Swansea East. That's aimed at community and voluntary groups, and that advises them on action that they can take. And local authorities, of course, will be aware of any statutory responsibilities that they have.
Yes, there will be a debate next week.

Gwnaf, bydd dadl yr wythnos nesaf.
Thank you. I am pleased to launch our tobacco control delivery plan for Wales 2017-20. The actions contained in this plan have been developed to address tobacco use in Wales, and will ensure our work remains on track to reduce smoking prevalence levels to 16 per cent by 2020. Cigarette smoking is the greatest single cause of premature death in Wales, causing around 5,450 deaths a year. Smoking-related disease is preventable, and costs the NHS in Wales an estimated £302 million every year. Smoking is also one of the main causes of inequalities in health, with smoking rates in poorer areas more than double those in affluent areas.

Diolch. Rwy'n falch o lansio ein cynllun cyflawni Cymru ar reoli tybaco ar gyfer 2017-20. Datblygwyd y camau a gynhwysir yn y cynllun hwn i fynd i'r afael â'r defnydd o dybaco yng Nghymru, a bydd yn sicrhau bod ein gwaith yn parhau ar y trywydd cywir i leihau lefelau ysmygu i 16 y cant erbyn 2020. Ysmygu sigaréts sy'n achosi'r nifer mwyaf o farwolaethau cynamserol yng Nghymru, gan achosi rhyw 5,450 o farwolaethau y flwyddyn. Mae clefydau sy'n gysylltiedig ag ysmygu yn ataliadwy, ac maent yn costio tua £302 miliwn i'r GIG yng Nghymru bob blwyddyn. Mae ysmygu hefyd yn un o'r prif bethau sy'n achosi anghydraddoldebau iechyd, gyda chyfraddau ysmygu mewn ardaloedd tlotach fwy na dwywaith yn uwch nag mewn ardaloedd cyfoethog.
I support efforts to establish a set of actions for all farmers in Wales in return for annual universal baseline payments that will promote biodiversity and boost the environment in our country. I do, however, share the concerns of farming unions that tenant farmers or those with common land rights, similar to one I visited within my region, will find it difficult to meet the scheme's requirements. How will you ensure that your universal principles for the sustainable farming scheme will include and protect the kinds of farmers I have referenced? They are part of a long tradition in rural Wales and in the Valleys, which I represent, and their future must not be threatened by unintended consequences of the scheme.

Rwy'n cefnogi ymdrechion i sefydlu cyfres o gamau gweithredu ar gyfer holl ffermwyr Cymru yn gyfnewid am daliadau sylfaenol cyffredinol blynyddol a fydd yn hyrwyddo bioamrywiaeth ac yn rhoi hwb i'r amgylchedd yn ein gwlad. Fodd bynnag, rwy'n rhannu pryderon yr undebau amaeth y bydd ffermwyr tenant neu'r rhai sydd â hawliau tir comin, yn debyg i un yr ymwelais ag ef yn fy rhanbarth, yn ei chael hi'n anodd bodloni gofynion y cynllun. Sut y byddwch chi'n sicrhau y bydd eich egwyddorion cyffredinol ar gyfer y cynllun ffermio cynaliadwy yn cynnwys ac yn gwarchod y mathau o ffermwyr rwyf wedi cyfeirio atynt? Maent yn rhan o draddodiad hir yng nghefn gwlad Cymru ac yn y Cymoedd rwy'n eu cynrychioli, ac mae'n rhaid inni sicrhau nad yw canlyniadau anfwriadol y cynllun yn bygwth eu dyfodol.

And if I could just turn, finally, to the challenges of presenting the census bilingually in Wales. Of course, one will be able to fill in the form online or on paper, either in Welsh or in English. Does that pose particular challenges? I'm sure it does.

A throi, yn olaf, ynglŷn â'r her o'i gyflwyno fo mewn dwy iaith yng Nghymru. Wrth gwrs, fe fydd modd i rywun lenwi'r ffurflen ar-lein neu ar bapur yn Gymraeg neu yn Saesneg. A ydy hynny'n codi heriau arbennig? Rydw i'n siŵr ei fod o.

We are working closely with the third sector. We commissioned the Wales Council for Voluntary Action to undertake research into the impact of Brexit on the sector, and this has culminated in the 'Empowering Communities in the Context of Brexit' report, which was published by the WCVA on 20 September.

Rydym yn gweithio'n agos gyda'r trydydd sector. Comisiynwyd Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru gennym i gynnal ymchwil i effaith Brexit ar y sector, ac mae hyn wedi arwain at adroddiad 'Grymuso Cymunedau yng Nghyd-destun Brexit', a gyhoeddwyd gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru ar 20 Medi.

The issue that you refer to really is an operational matter for Transport for Wales, and I would urge you to write to the chief executive.

Mae'r mater yr ydych chi'n cyfeirio ato mewn gwirionedd yn fater gweithredol i Trafnidiaeth Cymru, a byddwn yn eich annog chi i ysgrifennu at y prif weithredwr.

Apologies. I move formally. Sorry.

Ymddiheuriadau. Rwy'n cynnig yn ffurfiol. Mae'n ddrwg gennyf.
Bydd y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yn dod i rym ar 31 Mawrth 2021. Rydym ni'n gweithio yn agos gyda chyrff cyhoeddus i baratoi ar gyfer y ddyletswydd ac, yn gynharach eleni, cyd-luniwyd canllawiau gennym, a bydd adnoddau pellach i roi arweiniad i gyrff cyhoeddus yn cael eu cyhoeddi yn fuan.

The socioeconomic duty will come into force on 31 March 2021. We're working closely with public bodies to prepare for the duty and, earlier this year, we co-produced guidance, and further resources to guide public bodies will be published shortly.
Llywydd, diolch. Ymhlith y mesurau polisi y mae Llywodraeth Cymru yn eu defnyddio yn Islwyn y mae'r ddarpariaeth o grant tai cymdeithasol i landlordiaid cymdeithasol. Cynhyrchodd y mesur hwn ar ei ben ei hun dros 50 o gartrefi fforddiadwy newydd yn yr ardal yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf, gyda mwy na 50 arall i'w cwblhau yn 2018-19.

Llywydd, thank you. Amongst the policy measures that the Welsh Government deploys in Islwyn is the provision of social housing grant to social landlords. This measure alone produced over 50 new affordable homes in the area in the last financial year, with more than 50 more to be completed in 2018-19.
Diolch, Delyth. Mae teuluoedd yng Nghymru yn wynebu storm berffaith o brisiau ynni uwch, rhewi'r lwfans tai lleol a chael gwared ar y cynnydd o £20 i'r credyd cynhwysol. Rydym wedi galw ar Lywodraeth y DU i wrthdroi'r penderfyniadau hyn a diogelu aelwydydd rhag effeithiau a allai fod yn ddinistriol y gaeaf hwn.

Diolch, Delyth. Families in Wales are facing a perfect storm of increased energy prices, the freeze on the local housing allowance and the removal of the £20 uplift in universal credit. We have called on the UK Government to reverse these decisions and protect households from potentially devastating impacts this winter.

A oes rhagor o enwebiadau? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu'r enwebiad? Nac oes. Felly, rwy'n datgan bod David Rowlands wedi ei ethol yn Gadeirydd y Pwyllgor Deisebau, a llongyfarchiadau iddo fe. Dyna ddiwedd, felly, ar y broses enwebu ac ethol Cadeiryddion.

Are there any further nominations? Does any Member object to the nomination? No. Therefore, I declare that David Rowlands is elected as Chair of the Petitions Committee, and congratulations to him. That concludes the nomination and election process of Chairs.

Felly, galwaf nawr am bleidlais ar y cynnig wedi'i - . Nid oes dim byd wedi'i dderbyn, naill ai gynnig neu welliant. Felly, dyna ddiwedd ar y cyfnod pleidleisio.

Now a vote on - no. Nothing has been agreed, either the motion or the amendment. Therefore, that brings voting time to an end.

Llywydd, mae ein hasesiadau yn dangos bod yr argyfwng yn cael effaith sylweddol ar bobl ledled Cymru, gan gynnwys Ogwr. Gallai hyd at 45 y cant o aelwydydd yng Nghymru fod mewn tlodi tanwydd eisoes yn dilyn y cynnydd mewn prisiau ym mis Ebrill. Dywedodd Ofgem y gall deiliaid tai ddisgwyl i filiau tanwydd deuol nodweddiadol godi i £2,800 ym mis Hydref eleni.

Llywydd, our assessments show the crisis is having a significant effect on people across Wales, including Ogmore. Up to 45 per cent of households in Wales could already be in fuel poverty following the price increase in April. Ofgem reported that householders can expect typical dual fuel bills to rise to £2,800 in October of this year.

Symudwn ymlaen, ac mae Rhun efo rhes o gwestiynau ar wahanol faterion. Rhun.

Moving on, Rhun has a series of questions on different themes. Rhun.
Rydym wedi ehangu ein rhaglen cydlyniant cymunedol ledled Cymru, gan fuddsoddi £1.52 miliwn ychwanegol dros ddwy flynedd. Mae'r timau cydlyniant rhanbarthol yn sicrhau bod llywodraeth leol, y trydydd sector a chymunedau lleol yn cydweithio i feithrin cymunedau cydlynus.

We've expanded our community cohesion programme across Wales, investing an additional £1.52 million over two years. The regional cohesion teams ensure local government, third sector and local communities are working together to foster cohesive communities.
I'd like to thank my colleague, Hefin David, for raising this question. Minister, shop-level vacancies in Wales remain amongst the highest in Wales. According to the Welsh Retail Consortium, in the second quarter of this year, the vacancy rate was 16.7 per cent. In England, a package of measures has been introduced to regenerate high streets and shopping areas by introducing a new permitted development right, allowing empty shops and other commercial premises to be converted to residential use without having to go through the full planning process. In July, it was reported that Welsh Government Ministers would actively consider converting offices into accommodation if high-quality plans for doing so were actually put forward. So, Minister, could you update the Senedd on this issue and advise if it is the intention of your Government to introduce measures to speed up conversions of commercial premises to residential use, to provide more social housing, regenerate our high streets and remove the blight of empty buildings from the environment? Thank you.

Hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod, Hefin David, am godi'r cwestiwn hwn. Gweinidog, mae siopau gwag yng Nghymru yn parhau i fod ymhlith yr uchaf yng Nghymru. Yn ôl Consortiwm Manwerthu Cymru, yn ail chwarter eleni, 16.7 y cant oedd cyfradd y siopau gwag. Yn Lloegr, cyflwynwyd pecyn o fesurau i adfywio strydoedd mawr ac ardaloedd siopa drwy gyflwyno hawl datblygiad a ganiateir newydd, gan ganiatáu i siopau gwag ac adeiladau masnachol eraill gael eu trosi i ddefnydd preswyl heb orfod mynd trwy'r broses gynllunio lawn. Ym mis Gorffennaf, adroddwyd y byddai Gweinidogion Llywodraeth Cymru yn rhoi ystyriaeth weithredol i droi swyddfeydd yn llety pe bai cynlluniau o ansawdd uchel ar gyfer gwneud hynny yn cael eu cyflwyno. Felly, Gweinidog, a allech chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd am y mater hwn a'n hysbysu ai bwriad eich Llywodraeth yw cyflwyno mesurau i gyflymu'r broses o drosi adeiladau masnachol i ddefnydd preswyl, i ddarparu mwy o dai cymdeithasol, adfywio ein strydoedd mawr a chael gwared ar falltod adeiladau gwag o'r amgylchedd? Diolch.
I will take note of that, because it's clearly something we need to ensure that we do provide and do respond to properly. I'm tempted to say we should ensure adequate supplies of thermals for all, but maybe that wouldn't be appropriate coming out of my budget; well, I haven't got much of a budget anyway. But to the extent that we could, I think that the obvious thing is to make people feel comfortable exercising in the interesting and diverse climate that we have in Wales.

Fe wnaf nodi hynny, oherwydd mae'n amlwg yn rhywbeth y mae angen inni sicrhau ein bod yn ei ddarparu ac yn ymateb iddo'n iawn. Rwy'n cael fy nhemtio i ddweud y dylem sicrhau cyflenwadau digonol o ddillad thermol i bawb, ond efallai na fyddai'n briodol i hynny ddod o fy nghyllideb i; wel, nid oes gennyf lawer o gyllideb beth bynnag. Ond i'r graddau y gallem wneud hynny, rwy'n credu mai'r peth amlwg yw gwneud i bobl deimlo'n gyfforddus i wneud ymarfer corff yn yr hinsawdd ddiddorol ac amrywiol sydd gennym yng Nghymru.

I thank the First Minister for that reply. I'm sure the First Minister is aware of the reports from NSPCC Cymru last week that they have seen a big rise in the number of adults calling them worried about children suffering from or witnessing physical and emotional domestic abuse. The number of the calls to the NSPCC, I believe, has gone up 63 per cent over the last six years. What further can be done by the Welsh Government to tackle the issue of domestic abuse, in particular the damaging effect it has on young people's lives?

Diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. Rwy'n siŵr bod y Prif Weinidog yn ymwybodol o'r adroddiadau gan NSPCC Cymru yr wythnos diwethaf eu bod wedi gweld cynnydd mawr yn nifer yr oedolion sy'n eu ffonio yn poeni am blant sy'n dioddef o gam-drin domestig corfforol ac emosiynol, neu'n dyst iddo. Mae nifer y galwadau i'r NSPCC, rwy'n credu, wedi cynyddu 63 y cant dros y chwe blynedd diwethaf. Beth arall all Llywodraeth Cymru ei wneud i fynd i'r afael â'r mater o gam-drin domestig, yn enwedig yr effaith niweidiol a gaiff ar fywydau pobl ifanc?

What plans does the Cabinet Secretary have to develop integrated transport in Cardiff?

Pa gynlluniau sydd gan Ysgrifennydd y Cabinet i ddatblygu trafnidiaeth integredig yng Nghaerdydd?

The next item is the topical questions - Adam Price.

Yr eitem nesaf yw'r cwestiynau amserol - Adam Price.

Thank you very much. Sections 31 and 33 provide a power to make regulations in relation to enforcing aspects of the Bill. Why has detail about enforcement not been included on the face of the Bill, please?

Diolch yn fawr iawn. Mae adrannau 31 a 33 yn darparu pŵer i wneud rheoliadau mewn perthynas â gorfodi agweddau ar y Bil. Pam nad ydy'r manylion am orfodi wedi cael eu cynnwys ar wyneb y Bil, os gwelwch yn dda?
Mae'r holl brosiect wedi bod yn gyfraniad mawr iawn, a dweud y gwir - diolch i'r gŵr sydd wedi bod y tu ôl iddo fe ers blynyddoedd.

Well, yes, it's been a major contribution - thanks to the gentleman who's been behind it over the years.
And if you give way, you would recognise that I used the term 'priority' in relation to Newport and addressing the problems there.

Ac os ildiwch chi, byddech yn cydnabod fy mod wedi defnyddio'r term 'blaenoriaeth' mewn cysylltiad â Chasnewydd a mynd i'r afael â'r problemau yno.
Diolch, Llywydd. Sorry for my earlier confusion, I was trying to remove my face mask at the same time as not having my translation equipment on. I do apologise.

Diolch, Llywydd. Mae'n ddrwg gen i am fy nryswch cynharach, roeddwn i'n ceisio tynnu fy ngorchudd wyneb ar yr un pryd â pheidio â chael fy offer cyfieithu ymlaen. Rwy'n ymddiheuro.