locailabs/cofnodycynulliad_en_cy huggingface dataset:
Diolch, Dirprwy Lywydd, and thank you, Cabinet Secretary. I welcome your comments about using the Heads of the Valley corridor as a tool for economic development. The former Tower colliery site in Hirwaun is ideally situated for these purposes and is, as you will know, currently undergoing restoration. What discussions have you had with the team at Tower Regeneration about how the Valleys taskforce can help to exploit the untapped potential of this site? Secondly, it was good to hear about the discovery gateways and the mention of Dare Valley Country Park in particular. I agree with you - I think it would be an excellent location for that. I'm glad to see that it will also be backed up by a definite budget line. When will detailed plans for this be available?

Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n croesawu eich sylwadau ynghylch defnyddio coridor Blaenau'r Cymoedd fel arf ar gyfer datblygu economaidd. Mae hen safle Glofa'r Tŵr yn Hirwaun yn ddelfrydol ar gyfer y dibenion hyn ac, fel y gwyddoch chi, mae'n cael ei adfer ar hyn o bryd. Pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael gyda'r tîm sy'n adfywio Glofa'r Tŵr ynglŷn â sut y gall tasglu'r Cymoedd helpu i fanteisio ar botensial enfawr y safle hwn? Yn ail, roedd yn dda clywed am y pyrth darganfod a'r sôn am Barc Gwledig Cwm Dâr yn benodol. Rwy'n cytuno â chi - rwy'n credu y byddai'n lleoliad ardderchog ar gyfer hynny. Rwy'n falch o weld y bydd hefyd yn ategu hyn drwy neilltuo llinell iddo yn y gyllideb. Pryd fydd cynlluniau manwl ar gyfer hyn ar gael?
Yr eitem nesaf ar yr agenda felly - fe awn ni'n ôl at y drefn arferol - yw'r ddadl ar entrepreneuriaeth a'r anghenraid cenedlaethol.

The next item on the agenda then - we'll go back to normal - is the debate on entrepreneurship and the national imperative.

Rwy'n ymddiheuro - tybed a wnewch chi ofyn hynny i mi eto. [Chwerthin.]

My apologies - I wonder if you could ask me that again. [Laughter.]

Weinidog, mae'r penderfyniad i agor canolfan newydd ar gyfer yr Adran Gwaith a Phensiynau yn Nhrefforest wedi cael ei groesawu gan arweinydd Llafur Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, yn dod fel y mae wedi cyhoeddiadau y bydd pencadlysoedd Trafnidiaeth Cymru, Addysg a Gwella Iechyd Cymru, ac Awdurdod Cyllid Cymru oll yn cael eu lleoli yno - yn fwy tebygol, po fwyaf o gyflogaeth y mwyaf o draffig a'r mwyaf o bopeth, datblygiad a fydd yn mynd i'r ardal honno, sy'n newyddion da. A wnaiff y Prif Weinidog groesawu sicrwydd yr adran y bydd yn edrych ar rolau eraill ar gyfer y rhai sy'n gweithio ar hyn o bryd yng Nghaerdydd, Casnewydd, Merthyr Tudful, Cwmbrân a Chaerffili nad ydynt yn gallu adleoli i Trefforest? A wnaiff hi ymgymryd i drafod camau gyda'i chyd-Aelodau i liniaru unrhyw golledion swyddi posibl, megis trafnidiaeth gyhoeddus, er mwyn lleddfu'r effaith ar y cymunedau hynny, yn enwedig yng Nghymoedd y de-ddwyrain a'r cylch? Diolch.

Minister, the decision to open a new base for the Department for Work and Pensions at Treforest has been welcomed by the Labour leader of Rhondda Cynon Taf County Borough Council, coming as it does after announcements that Transport for Wales, Health Education and Improvement Wales, and the new Welsh Revenue Authority will all have their headquarters situated there - more likely the more employment and more traffic and more everything, development will go in that area, which is welcome news. Will the First Minister welcome the department's assurance that it will look at alternative roles for those who currently work in Cardiff, Newport, Merthyr Tydfil, Cwmbran and Caerphilly who are unable to relocate to Treforest? And will she undertake to discuss with her colleagues measures to alleviate any potential job losses, such as public transport, to soften the impact on those communities, particularly in and around the south-east Valleys? Thank you.

Allaf i ddim dyfalu'r rheswm am hynny.

I can't speculate on that.
Eitem 9 yw Gorchymyn Senedd Cymru (Anghymhwyso) 2020, a galwaf ar y Prif Weinidog i gynnig y cynnig. Mark Drakeford.

Item 9 is the Senedd Cymru (Disqualification) Order 2020, and I call on the First Minister to move the motion. Mark Drakeford.
A gaf fi ddiolch i'r Aelod am ei gwestiwn? Fel y dywedais wrth Dawn Bowden, rydym yn disgwyl i'r gwaith adeiladu ddechrau yn 2020. Mae'r cam o'r cynllun y cyfeiria'r Aelod ato, o ran pwysau costau, wedi bod yn her aruthrol i'r contractwyr. Rydym yn rheoli costau ychwanegol wrth gwrs. Ein bwriad, serch hynny, yw sicrhau bod yr holl brosiect yn cael ei gyflawni cyn gynted ag y bo modd am gyn lleied o fuddsoddiad â phosibl, ac fel y gellir adfywio cymunedau ar gyfer pobl ar draws rhanbarth Blaenau'r Cymoedd.

Can I thank the Member for his question? As I outlined to Dawn Bowden, we expect construction to begin in 2020. The phase of the scheme that the Member refers to, in terms of the cost pressures, has been an extremely difficult challenge for the contractors. We are, of course, managing cost overruns. It's our intention, though, to make sure that the entire project is delivered as soon as possible for the least quantum of investment, and so that people can find their communities regenerated across the Heads of the Valleys region.
Yes, of course, we can cover that in the private session. We simply need to note them now. We'll do that, then.

Ie, yn sicr, mae hynny'n iawn i ni ei wneud yn breifat. Dim ond eu nodi nhw sydd ei angen nawr. Mi wnawn ni hynny, felly.

I agree with what Emily was saying there, really. We follow the schemes and strategy of Sport Wales, and principles are strong for us - so, inclusion is the most important thing for us, and to ensure that the offer is there. I'm not sure how to answer the question, really, but, regarding the structure of our work, that that's right, and the opportunities are there - . I don't know about other barriers; I can't think of any there, really.

Dwi'n cytuno efo beth oedd Emily yn dweud yn fanna, rili. Mae'n rhaid inni - . Rydyn ni'n dilyn cynlluniau a strategaeth, rili, Chwaraeon Cymru, a principles sydd yn gryf inni - inclusion ydy'r peth pwysicaf inni, a gwneud yn siŵr bod y cynigion yna. Ond mae hwn yn rili - . Dwi ddim yn siŵr sut i ateb o, i fod yn onest, ond am inni strwythuro'n gwaith ni'n iawn a bod y cyfleoedd yna - . Ie, dwi ddim yn gwybod am unrhyw rhwystrau eraill buaswn i'n gallu meddwl amdanynt, rili, fanna.

Minister, the UK Conservative Government has already begun the process in Parliament of banning primates being kept as pets in all except very specific circumstances. RSPCA Wales has expressed concern that the Welsh Government has indicated it will not bring forward a similar ban here in Wales. Minister, I'd like to ask you: could you clarify your policy on keeping primates as pets? If you do not introduce a ban in Wales, what action will you take to address the welfare issue associated with keeping primates in unsuitable domestic environments?

Weinidog, mae Llywodraeth Geidwadol y DU eisoes wedi dechrau'r broses yn Senedd y DU o wahardd primatiaid rhag cael eu cadw fel anifeiliaid anwes ac eithrio mewn amgylchiadau penodol iawn. Mae RSPCA Cymru wedi mynegi pryder fod Llywodraeth Cymru wedi nodi na fydd yn cyflwyno gwaharddiad tebyg yma yng Nghymru. Weinidog, hoffwn ofyn i chi: a allech chi egluro eich polisi ar gadw primatiaid fel anifeiliaid anwes? Os na fyddwch yn cyflwyno gwaharddiad yng Nghymru, pa gamau y byddwch yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r mater lles sy'n gysylltiedig â chadw primatiaid mewn amgylcheddau domestig anaddas?

The only reason I make this intervention is to have it on the record that the front bench are laughing at this, which is a serious matter - [Interruption.]

Yr unig reswm rwy'n gwneud yr ymyriad hwn yw er mwyn cofnodi bod y fainc flaen yn chwerthin ar hyn, sy'n fater difrifol - [Torri ar draws.]
I thank Leanne Wood for raising this serious issue with us this afternoon. I will speak directly with the Minister for international relations to explore what's the best way in which we can make the UK Government aware of the concerns that you've raised this afternoon, but I know they're concerns that are shared by many Members in this Chamber.

Diolch i Leanne Wood am godi'r mater difrifol hwn gyda ni'r prynhawn yma. Byddaf yn siarad yn uniongyrchol â'r Gweinidog dros gysylltiadau rhyngwladol i weld beth yw'r ffordd orau o sicrhau bod Llywodraeth y DU yn ymwybodol o'r pryderon a godwyd gennych y prynhawn yma, ond gwn eu bod yn bryderon y mae llawer o'r Aelodau yn y Siambr hon yn eu rhannu.
Iawn. Mae hyn i gyd yn cael ei wneud mewn ffordd gwrtais iawn. Mark Isherwood.

Okay. This is all being done very politely. Mark Isherwood.

Credaf eich bod yn gwneud pwynt pwysig iawn, a dydd Llun fe gawsom gyfarfod o grŵp gorchwyl a gorffen y Gweinidog ar ddatgarboneiddio, a buom yn siarad am hyn, oherwydd, yn amlwg, rydym wedi bod yn canolbwyntio ar effeithlonrwydd ynni fel ein ffordd o fynd i'r afael â thlodi tanwydd, ond mae angen i ni hefyd edrych ar ôl-osod mewn perthynas â datgarboneiddio a sut y byddwn, yn amlwg, yn cyrraedd y targedau hynny yn ogystal. Byddwn yn cael data tlodi tanwydd newydd ar ddiwedd 2018 a bydd hwnnw'n sicr o lywio'r trafodaethau rydym yn eu cael, gyda'n rhanddeiliaid yn enwedig. Buaswn yn hapus iawn i fynychu grŵp trawsbleidiol, os ydych yn dymuno i mi wneud hynny.

I think you make a very important point, and we had a decarbonisation ministerial task and finish group on Monday, where we were talking about this, because, obviously, we've been concentrating on energy efficiency as our way of tackling fuel poverty, but we also need to look at retrofitting in respect of decarbonisation and how we are going to obviously hit those targets as well. We will be having new fuel poverty data at the end of 2018 and that will absolutely inform the discussions that we have, particularly with our stakeholders. I'd be very happy to come along to a cross-party group, if you wish me to do so.

Rwy'n gobeithio eich bod wedi fy nghlywed yn dweud fy mod yn cydnabod bod cyllidebau wedi bod yn crebachu. Rwy'n gofyn pam yn union, felly, nad yw Llywodraeth Cymru yn ceisio manteisio i'r eithaf ar y cyfle i wneud pethau'n wahanol er mwyn gwneud iawn am hynny, oherwydd bydd hyn yn eich helpu i reoli cyllidebau llai. Nid cost ydyw, ond buddsoddiad.

I hope you heard me say that I acknowledge that budgets had been contracting. I'm asking precisely why, therefore, the Welsh Government doesn't look to maximise the opportunity to do things differently in order to compensate for that, because this will help you manage reduced budgets. It's not a cost; it's an investment.

Yn ôl yr Athro Mark Barry, fel a ddyfynnwyd gennych chi, mae'n credu bod Cymru wedi'i thanariannu - [ Anghlywadwy. ] - 2016. A ydych chi'n anghytuno?

According to Professor Mark Barry, as you quoted, he thinks that Wales has been underfunded by - [ Inaudible. ] - 2016. Do you disagree?

Na, rydych chi wedi cael 'yn olaf'. Dyma'r ail 'yn olaf'. Dewch, symudwch ymlaen yn gyflym.

No, you've had 'finally'. This is the second 'finally'. Come on, move on. Quick.
That's rather more than I expected, actually, and an improvement on your predecessor, who would have stopped after the first three words. Can I perhaps raise a supplementary question to the answer you gave to Simon Thomas, where you said that the great repeal Bill must be subject to a legislative consent motion from this Assembly? What happens if we don't say 'yes'?

Mae hynny ychydig yn fwy nag oeddwn wedi ei ddisgwyl, mewn gwirionedd, ac yn well na'ch rhagflaenydd, a fyddai wedi rhoi'r gorau iddi ar ôl y tri gair cyntaf. A gaf fi efallai ofyn cwestiwn atodol yn dilyn yr ateb a roesoch i Simon Thomas, lle roeddech yn dweud bod yn rhaid i'r Bil diddymu mawr fod yn ddarostyngedig i gynnig cydsyniad deddfwriaethol yn y Cynulliad hwn? Beth fydd yn digwydd os nad ydym yn dweud 'ie'?
Mae adlais yma. Mae fy amser ar ben, mae'n ddrwg gennyf. A derbyn na all y model newydd ddibynnu'n syml ar feddygon teulu, fel yn y dyddiau a fu. Diolch.

There's an echo here. I'm out of time, sorry. And accept that the new model can't simply rely on GPs, as in days of yore. Thank you.
Well, two things: first of all, I have probably lost count of the times I've said that access to the single market is hugely important for Wales and must be uninterrupted. So, for the leader of the opposition -

Wel, dau beth: yn gyntaf oll, mae'n debyg fy mod wedi colli cyfrif o sawl gwaith yr wyf wedi dweud bod mynediad at y farchnad sengl yn hynod bwysig i Gymru a bod rhaid iddo fod yn ddi-dor. Felly, i arweinydd yr wrthblaid -
Diolch. Ŷch chi erioed wedi gwrthod unrhyw geisiadau am gymorth gan Lywodraeth Cymru? Ac os ŷch chi, beth oedd natur y ceisiadau?

Thank you. Have you ever turned down any requests for support from the Welsh Government? And if so, what was the nature of the requests?
Well, raising awareness.

Wel, codi ymwybyddiaeth.
Dirprwy Weinidog, byddwch yn ymwybodol nad yw'r angen am ffordd osgoi yn Llandeilo yn rhywbeth diweddar; mae pobl Llandeilo wedi bod yn gweiddi am hyn ers dros 50 mlynedd. Mae'r achos yn fy marn i yn glir; mae wedi'i ennill. Yn wir, cytunodd Llywodraeth Cymru yn 2016 i ariannu'r ffordd osgoi hon fel rhan o gytundeb pecyn y cytunwyd arno gyda Phlaid Cymru ar y pryd. Ers hynny, rydym wedi cael nifer o astudiaethau ac ymgynghoriadau gan Lywodraeth Cymru, hyd yn oed mor ddiweddar â dwy flynedd yn ôl. Ond yn hytrach na chyflawni, rydym wedi gweld oedi dro ar ôl tro, gyda'r cyhoeddiad y llynedd y byddai'n cael ei ohirio tan 2025. Mae'r cyhoeddiad heddiw yn siom arall i'r dref a'i phobl unwaith eto.

Deputy Minister, you will be aware that the need for a bypass in Llandeilo isn't something recent; the people of Llandeilo have been crying out for this for over 50 years. The case in my view is clear; it's been won. Indeed, the Welsh Government agreed in 2016 to fund this bypass as part of a package deal agreed with Plaid Cymru at the time. Since then, we've had numerous Welsh Government studies and consultations, even as recently as two years ago. But instead of delivering, we've seen delay after delay, with the announcement last year that it would be delayed until 2025. Today's announcement is a further let-down for the town and its people again.

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol mewn perthynas â'i gyfrifoldebau fel swyddog cyfreithiol, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan David Melding.

The next item is questions to the Counsel General in respect of his law officer responsibilities, and the first question is from David Melding.
Rwy'n tybio bod yr Aelod yn cyfeirio at y llosgydd yn y Barri. Rhoddwyd caniatâd cynllunio i adeiladu gweithfeydd ynni biomas o fewn ardal adfywio dociau'r Barri. Ar hyn o bryd mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn ystyried a ddylid rhoi caniatâd amgylcheddol, ac mae llawer o ymgynghori yn digwydd. Yn amlwg, rwyf i, fel Aelod Cynulliad, wedi bod yn rhan o hynny. Ond, wrth gwrs, mae materion yn ymwneud â chaniatâd cynllunio yn fater i'r awdurdod cynllunio lleol ac nid yw'n briodol i Lywodraeth Cymru wneud sylwadau.

I presume the Member is referring to the Barry incinerator. Planning permission has been granted for the construction of a biomass energy plant within the Barry docks regeneration area. Natural Resources Wales is currently considering whether to issue an environmental permit, and extensive consultation is taking place. Obviously, I have, as an Assembly Member, engaged with that, but, of course, issues relating to planning permission are a matter for the local planning authority and it's not appropriate for the Welsh Government to comment.
Diolch, Gadeirydd, a chroeso, wrth gwrs, i'r panelwyr i'r sesiwn yma. Rydych chi'n dweud bod gan gomisiynydd y Wyddeleg rôl statudol o ran enwau lleoedd. Pa bwerau sydd ganddo, a sut maen nhw'n wahanol i rai Comisiynydd y Gymraeg?

Thank you very much, Chair, and a warm welcome to our witnesses. You say that the Irish language commissioner has a statutory role in terms of place names. What powers does he have, and how do they differ from the Welsh Language Commissioner's powers?

Cyfeiriaf yr Aelod at yr ateb a roddais i Simon Thomas yng nghwestiwn 1.

I refer the Member to the answer I gave to Simon Thomas in question 1.

Diolch, Llywydd. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y Canghellor ei ddatganiad ariannol - pecyn sylweddol o fesurau sydd, gyda'i gilydd, yn cynrychioli un o'r setiau mwyaf canlyniadol, rhwygol ac atchweliadol o newidiadau cyllidol sydd wedi'i nodi erioed gan unrhyw Lywodraeth y DU. Roedd y pecyn yn hynod annheg ac yn amhosibl ei gyfiawnhau yn foesol. Methodd yn llwyr â nodi cymorth brys ac ystyrlon i aelwydydd agored i niwed y mae'r argyfwng costau byw yn effeithio arnynt, a gwnaeth adael gwasanaethau cyhoeddus, sydd ar hyn o bryd wedi'u hymestyn y tu hwnt i unrhyw brofiad diweddar gan chwyddiant, heb y cyllid ychwanegol hanfodol sydd ei angen arnyn nhw y gaeaf hwn.

Diolch, Llywydd. Last week, the Chancellor published his financial statement - a significant package of measures that, in total, represents one of the most consequential, divisive and regressive sets of fiscal changes ever set out by any UK Government. The package was deeply unfair and morally indefensible. It completely failed to target urgent and meaningful support to vulnerable households impacted by the cost-of-living crisis, and left public services, currently stretched beyond any recent experience by inflation, without the critical additional funding that they need this winter.
I wouldn't take a further intervention, if I were you. I'd carry on.

Ni fyddwn yn cymryd ymyriad pellach, pe bawn i yn eich lle chi. Byddwn yn parhau.
Wel, mae'r sgwrs am athrawon ac adnoddau, wrth gwrs, yn rhan annatod o'r sgwrs am agor mwy o ysgolion. Felly, mi fuasai fo, achos mae'r broses WESP yn broses hir; mae'n cymryd tair i saith mlynedd. Felly, yn y cyd-destun yna, os oes cytundeb i agor ysgol, yna byddai'r pethau sydd eu hangen er mwyn gwneud yr ysgol yna yn weithredol hefyd yn cael eu trafod.

Well, the conversation on teachers and resources, of course, is an integral part of the conversation about schools. So, yes, it is included, because the WESP process is a lengthy process; it takes three to seven years. So, in that context, if there is an agreement to open a new school, then the things necessary to bring that school into operation would also be discussed.
Felly, fe ddaw trafodion y dydd i ben.

That brings today's proceedings to a close.

Rwy'n cael trafodaethau rheolaidd gyda chyd-Weinidogion ynglŷn ag addysg, hyfforddiant a datblygu a'u portffolios.

I have regular discussions with ministerial colleagues about education, training and development and their portfolios.

Diau y bydd gwrthdystiad Menywod yn Erbyn Anghydraddoldeb Pensiwn y Wladwriaeth a lobïo'r Senedd heddiw wedi cael eu boddi gan ddigwyddiadau eraill. Ond rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn cydnabod bod y Pwyllgor Dethol ar Waith a Phensiynau yn Nhŷ'r Cyffredin wedi dod o hyd i ateb i'r broblem hon, er mwyn galluogi menywod i hawlio eu pensiwn yn gynnar ar gyfradd is. Beth y gallwch ei wneud i berswadio Llywodraeth y DU, yn enwedig Stephen Crabb yn ei swydd bresennol, y dylent ailystyried y trefniadau trosiannol hyn, sy'n ymddangos yn gwbl resymol ac na fydd yn costio mwy o arian o gwbl i'r trethdalwr?

The WASPI demonstration and lobby of Parliament today will no doubt have been drowned out by other events going on. But I think it's very important to recognise that the Work and Pensions Committee in the House of Commons came up with a solution to this problem, to allow women to claim their pension early at a reduced rate. What is there that you can do to persuade the UK Government, particularly Stephen Crabb in his current position, that they should reconsider these transitional arrangements, which seem entirely reasonable and won't cost the taxpayer any more money?

Nod bargen ­ddinesig £1.3 biliwn dinas-ranbarth Abertawe yw rhoi hwb o £1.8 biliwn i economi'r rhanbarth a chreu bron 10,000 o swyddi newydd. Mae dau o brosiectau'r fargen wedi eu lleoli yng Nghastell-nedd Port Talbot.

The £1.3 billion Swansea city region city deal aims to boost the region's economy by £1.8 billion and generate almost 10,000 new jobs. Two of the deal's projects are based in Neath Port Talbot.

Diolch i chi am yr ateb hwnnw. Sylwaf fod y cynllun buddsoddi i arbed wedi buddsoddi tua £174 miliwn ers 2009. Sylwaf hefyd fod Betsi Cadwaladr yn derbyn dros £3 miliwn ar hyn o bryd. O ystyried bod buddsoddi i arbed yn fenthyciad di-log ac yn ad-daladwy, a chan fod ein gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn wynebu trafferthion ariannol, sut ydych chi'n sicrhau bod y symiau sy'n ddyledus yn cael eu had-dalu, ac a yw'r cynllun wedi cyrraedd ei darged mewn unrhyw ffordd o ran yr arbedion a sicrhawyd?

Thank you for that answer. I note that the invest-to-save scheme has invested around about £174 million since 2009. I also note that Betsi Cadwaladr is currently in receipt of over £3 million. Given that invest-to-save is an interest-free loan and repayable, and given that our public services are all struggling financially, how do you ensure repayment of the sums owed, and has the scheme hit its target in any way in terms of the savings achieved?
Cyfieithwch i'r Gymraeg:

Thank you for the question. Research and innovation are key criteria for university health board designations in Wales and form part of the NHS Wales planning framework. As a Government, we have committed over £29 million in this financial year to continue our investment in high-quality research and technology-focused innovation within the NHS.

Diolch am y cwestiwn. Mae ymchwil ac arloesedd yn feini prawf allweddol ar gyfer dynodiadau byrddau iechyd prifysgol yng Nghymru ac yn rhan o fframwaith cynllunio GIG Cymru. Fel Llywodraeth, rydym wedi ymrwymo dros £29 miliwn yn y flwyddyn ariannol hon i barhau â'n buddsoddiad mewn ymchwil o ansawdd uchel ac arloesedd sy'n canolbwyntio ar dechnoleg o fewn y GIG.