liu-nlp/blimp-single-error huggingface dataset:
Ál og álblöndur eru notuð í smíð á flugvélum og íhlutum í margvísleg önnur flutningatæki og byggingar þar sem not eru fyrir léttleika, varanleika og styrk.
Það er óleysanlegt í vínanda en getur leyst í vatni við sérstakar aðstæður.
Ál hefur um það bil þriðjung eðlismassa og stífni stáls.
Tæringarþol getur verið afbragðsgott vegna þunns yfirborðslags áloxíðs sem myndast þegar málmurinn kemst í snertingu við andrúmsloft en lag þetta kemur í veg fyrir frekari oxun.
Sterkustu álblöndurnar eru minnst tæringarþolnar vegna galvanískra efnahvarfa við kopar.
Tæringarþol áls minnkar einnig oft mikið komist það í snertingu við ýmsar saltlausnir en einkum þó við aðra málma.
Ál hefur háa stöflunar-galla-orku upp á um það bil 200 mJ/m².
Ál er einn fárra málma sem heldur silfurkenndum gljáa einnig þegar það er á formi fíns dufts og er það því mikilvægur þáttur í silfurmálningu.
Fægður álspegill hefur mest endurvarp allra málma á 200-400 nm (útfjólubláa) sviðinu og 3000-10000 nm (út-innrauða) sviðinu en á 400-700 nm sýnilega sviðinu lýtur það naumlega í lægra haldi fyrir tini og silfri og á 700-3000 nm sviðinu (nær-innrauða sviðinu) fyrir silfri, gulli og eiri.
Ál er góður varma- og rafleiðari, miðað við þyngd tvöfalt betri rafleiðari en eir.
Hinsvegar er 27Al 99.9+ % þeirra samsætna sem koma fyrir í náttúrunni. 26Al verður til við splundrun argons í lofthjúpnum fyrir tilverknað geimgeisla- róteinda.
Hagnýt not hafa fundist fyrir álsamsætur við aldursgreiningu sets í úthöfunum, manganhnökra, jöklaíss, kvars í berginnskotum og loftsteinum.
Hlutfall 26Al og 10Be hefur verið notað til að rannsaka hlutverk flutnings, setmyndunar, setmyndunartíma og veðrunar á tímakvarðanum 105 til 106 ár.
Geimættað 26Al var fyrst notað við rannsóknir á tunglinu og loftsteinum.
Eftir að brot losna frá loftsteinum verða þau fyrir áköfu geimgeislunarálagi á ferð sinni um geiminn og þannig verður til verulegt magn 26Al.
Þegar loftsteinabrotin falla til jarðar hættir þessi framleiðsla og má því nýta hrörnun þess til að ákvarða jarðneskan aldur brotsins.
Rannsóknir á loftsteinum hafa enn fremur leitt í ljós að 26Al var tiltölulega algengt þegar sólkerfið varð til.
Vegna þess hve gjarnan það myndar efnasambönd með súrefni kemur það þó nær aldrei fyrir hreint, heldur í oxíðum eða sílíkötum.
Hreinan álmálm má finna sem minniháttar þátt á stöðum þar sem súrefni hefur lágan hlutgufuþrýsting, svo sem innan í ákveðnum eldfjöllum.
Enda þótt ál sé afar algengt og útbreitt frumefni er málmurinn ekki unninn úr algengustu álsteindunum.
Árið 1884 var ál dýrara en silfur, gull eða platína.
Ál er mjög hvarfgjarn málmur sem myndar háorku-efnatengi við súrefni.
Í samanburði við aðra málma er erfitt að vinna það úr málmgrýtinu, svo sem báxíti, vegna orkunnar sem þarf til að draga það út úr súráli, öðru nafni áloxíði (Al2O3).
Til dæmis er bein afoxun með kolefni, eins og gert er við framleiðslu járns, ekki möguleg því ál er sterkara afoxunarefni en kolefni.
Krýolít er efnasamband áls, natríns og kalk flúoríða: Na3AlF6.
Þegar málmgrýtið er bráðið geta jónir þess ferðast frjálst.
Hvarfið við bakskautið er

Al3+ + 3 e− → Al
Áljónin afoxast hér (rafeindum er bætt við).
Bakskautin oxast hinsvegar ekki því fljótandi álið í kerinu heldur súrefni frá þeim.
Bakskaut eyðast engu að síður, aðallega vegna rafefnafræðilegra ferla.
Eftir 5-10 ár, eftir strauminum sem notaður er í rafgreiningunni, þarf að endursmíða kerið vegna bakskautsslits.
Nýjustu bræðslur ná um það bil 12,8 kWh/kg (46,1 MJ/kg). (Þetta má bera saman við hvarfvarmann, 31 MJ/kg, og Gibbsorku hvarfsins, 29 MJ/kg.
Afoxunarlínustraumar fyrir eldri tæknir eru 100-200 kA, allranýjustu álverum vinna við um það bil 350 kA.
Endurheimt málmsins með endurvinnslu er orðinn mikilvægur hluti áliðnaðarins.
Í endurvinnslu er brotamálmurinn bræddur en til þess þarf aðeins 5% orkunnar sem þarf til að vinna ál úr álgrýti.
Umtalsverður hluti, allt að 2-15% ílagsins, tapast hinsvegar sem sori (öskukennt oxíð).
Er nú svo komið að á Norðurlöndum, þar sem endurvinnsla álumbúða er mest í heiminum, skila sér um það bil 85% þeirra.
Í Bandaríkjunum er endurvinnsla hinsvegar mun skemmra á veg komin eða tæp 60% og mætti loka nokkrum álverum ef hlutfallið væri þar hið sama og á Norðurlöndum.
Raforka er 20-40% kostnaðarins við álframleiðslu, eftir staðsetningu álvera.
Sama ár taldist álframleiðsla Íslendinga 721.000 tonn eða 2,2% heimsframleiðslunnar.
Síðastliðin 50 ár hafa Ástralir gerst meiriháttar framleiðendur súrálgrýtis og áls.
Ástralir framleiddu 62 milljónir tonna báxíts árið 2005.
Fyrsti ársfjórðungur 2008 var fyrsti ársfjórðungur þar sem ál fór fram úr sjávarafurðum í verðmæti vöruútflutnings, með 37,7% heildar.
Al2O verður til með hitun venjulega oxíðsins, Al2O3, með kísli við 1800 °C í lofttæmi.
Al2S má búa til með því að hita Al2S3 með álsvarfi við 1300 °C í lofttæmi.
Sölt sterkra sýra svo sem nítrats eru stöðug og vatnsleysanleg og mynda hýdröt með að minnsta kosti sex sameindum kristalsvatns.
Álkarbíð, Al4C3, myndast við hitun ílagsefnanna upp fyrir 1000 °C.
Hvarfist þeir við vatn eða veikar sýrur myndast metan.
Asetylíð, Al2(C2)3, myndast þegar asetýleni er hellt yfir hitað ál.
Álnítríð, AlN, má mynda úr ílagsefnunum við 800 °C.
Það myndast við brennslu áls í súrefni eða með því að hita hýdroxíðið, nítratið eða súlfíðið.
Álhýdroxíð má mynda sem hlaupkennt útfall með því að bæta ammoníaki við vatnsleyst álsalt.
Álsúlfíð, Al2S3, má mynda með því að hella vetnissúlfíði yfir álduft.
Áljoðíð, (AlI3)2, er tvenna með hagnýt not í lífrænum efnasmíðum.
Það er gert úr risastórri sameind sem gufar upp án þess að bráðna við 1291 °C.
Hinir þríhalíðarnir eru tvennur með brúarkennda byggingu.
Álflúoríð/vatnsflókar: Þegar ál og flúrsalt eru saman í vatnslausn mynda þau greiðlega flóknar jónir svo sem AlF(H2O)5+2, AlF3(H2O)30 og AlF6-3.
Það stafar af því að ál og flúrsalt, sem eru bæði mjög þéttar jónir, passa akkúrat saman til að mynda átthyrnda álhexaflúoríðflókann.
Þegar ál og flúrsalt eru saman í vatni í mólhlutföllunum 1:6 verður AlF6-3 algengasta myndin, einnig í tiltölulega lágum styrk.
Lífræn-málmkennd efnasambönd með reynsluformúluna AlR3 eru til, ýmist á formi risasameinda, tvenna eða þrenna.
Vísindamennirnir bundu einnig 12 joðfrumeindir við Al13-klasa og bjuggu þannig til nýjan flokk fjöljoðíðs.
Heimsframleiðslan árið 2008 var 35 milljónir tonna, meiri en nokkurs annars málms nema járns (1000 milljónir tonna).
Tiltölulega hreint ál er aðeins notað þar sem tæringarþol og/eða vinnanleiki skiptir meira máli en styrkur eða harka.
Setja má þunnt lag af áli á flatt yfirborð með eðlisfræðilegri gufuhélun eða (miklu sjaldnar) efnafræðilegri gufuhélun eða öðrum efnafræðilegum aðferðum til að búa til ljóshúðun og spegla.
Þegar húð úr hreinu áli er búin til með þessum hætti endurvarpar hún sýnilegu ljósi vel (um það bil 92%) og mið- og út-innrauðu afar vel (allt að 98%).
Hreint ál hefur lágan togstyrk, en bæta má aflfræðilega eiginleika þess mikið með varma-vélrænni vinnslu, einkum eldherðingu.
Ómissandi íhlutir í flugvélar og eldflaugar gerðir úr álblöndum vegna hás styrks-massa-hlutfalls þeirra.
Nú til dags eru nær öll efni sem eru kölluð ál í daglegu tali í rauninni blöndur.
Nokkur hinna mörgu nota fyrir ál eru í:

Samgöngum (bílum, flugvélum, vörubílum, lestarvögnum, skipum, reiðhjólum og svo framvegis).
Í blöð leikmunasverða og hnífa sem notuð eru í sviðsbardögum.
Álbórsýrusalt, Al2O3B2O3, er notað við framleiðslu glers og keramiks.
Álklóríð, AlCl3, er notað í málningu, svitalyktareyða, gervigúmmí og við olíuhreinsun.
Álklórhýdríð er notað sem svitalyktareyðir og við meðhöndlun ofsvita.
Álflúorsílíkat, Al2(SiF6)3, er notað við framleiðslu gervigimsteina, glers og keramiks.
Álhýdroxíð, Al(OH)3, er notað: sem sýrueyðir, sem litfestir, við vatnshreinsun, framleiðslu glers og keramiks og þegar föt eru gerð vatnsheld.
Áloxíð, Al2O3, finnst í náttúrunni sem kórúnd (rúbínar og safírar) og sem smergill og er notað við glergerð.
Gervirúbínn og -safír eru notaðir í leysa við framleiðslu samfasa ljóss.
Álfosfat, AlPO4, er notað við framleiðslu: glers og keramiks, trjámauks og pappírsafurða, snyrtivara, málningar og lakks og við gerð tannlíms.
Álsúlfat, Al2(SO4)3, er notað: við pappírsframleiðslu, sem litfestir, í slökkvitæki, við vatns- og skólphreinsun, gerð eldvarnarefna og leðursútunar og sem íbætiefni í matvæli.
Þekkingarskortur á réttum aðferðum hefur stundum valdið hönnunargöllum í byggingum og í kjölfarið vantrausti á ágæti áls sem byggingarefni.
Það flækir verkstæðisvinnuferli sem fela í sér hitun að ólíkt stáli bráðnar ál án þess að verða fyrst rauðglóandi.
Þetta veldur því að notkun gasbrennara til að móta ál útheimtir nokkra sérkunnáttu því ekki er hægt að sjá hversu nærri efnið er því að bráðna.
Vandinn við álblöndur í þessu tilliti er lágt bræðslumark þeirra, sem veldur því að hlutir úr þeim aflagast frekar fyrir áhrif spenna vegna hitameðhöndlunar.
Ná má fram stýrðri spennuminnkun meðan á framleiðslu stendur með því að hitameðhöndla hlutina í ofni og kæla þá síðan smám saman – í reynd glóða spennurnar.
Lágt bræðslumark álblandna hefur ekki útilokað notkun þeirra í eldflaugaiðnaðinum, ekki einu sinni við smíði brennsluhólfa þar sem lofttegundir ná 3500 K hita.
Á sjöunda áratugnum var ál umtalsvert ódýrara en eir og var því tekið að nota það í húsarafleiðslur í Bandaríkjunum, enda þótt festibúnaður hafi oft ekki verið gerður fyrir álvír.
Í sumum tilvikum olli hærri varmaþenslustuðull álsins misþenslu milli hans og festinganna sem voru úr öðrum málmi sem olli því á endanum að vírinn losnaði.
Einnig hefur hreint ál tilhneigingu til að skríða undir stöðugum þrýstingi (því meira sem hitinn er hærri) sem veldur einnig losi festinga.
Ál hefur alloft verið notað í vöf rafhreyfla af ofangreindum ástæðum.
Eir hefur þó haldið stöðu sinni á þessu notkunarsviði vegna þess að í rafhreyflum er mikilvægt að hámarka rafleiðni per rúmmál.
Friedrich Wöhler er almennt eignaður heiðurinn af því að hafa fyrstur manna einangrað ál (á latínu alumen, álún) árið 1827 með því að blanda vatnsfirrtu álklóríði saman við kalín.
Danski eðlis- og efnafræðingurinn Hans Christian Ørsted hafði þó fyrstur búið málminn til tveimur árum áður (í óhreinni mynd) og má því einnig telja hann hafa uppgötvað hann.
Enn fremur uppgötvaði Pierre Berthier ál í súrálgrýti og vann það úr því.
Áður en Hall-Héroult-ferlið var þróað var einstaklega erfitt að vinna ál úr hinum ýmsu málmgrýtum.
Álstangir voru sýndar við hlið frönsku krúnudjásnanna á Heimssýningunni 1855 og Napóleón III var sagður hafa látið mestu heiðursgesti sína snæða af áldiskum, meðan aðrir máttu gera sér silfurborðbúnað að góðu.
Ál var valið í tind Washington-minnismerkisins árið 1884 þegar 30 grömm kostuðu dagslaun verkamanns við verkið; ál var álíka verðmætt og silfur.
Cowles-fyrirtækin magnframleiddu ál í Bandaríkjunum og Englandi með aðstoð bræðsluofna á borð við bræðsluofn Carls Wilhelms Siemens árið 1886.
Charles Martin Hall í Ohio í Bandaríkjunum og Paul Héroult í Frakklandi þróuðu hvor í sínu lagi Hall-Héroult-rafgreiningarferlið sem gerði vinnslu áls úr málmgrýti ódýrari og er nú ríkjandi vinnsluaðferð um allan heim.
Með Hall-Héroult-ferlinu er ekki hægt að fá fram ofurhreint ál beint.
Árið 1889 var ferli Héroults notað í Sviss við framleiðslu hjá Aluminium Industrie, nú Alcan, og árið 1896 í Skotlandi hjá British Aluminium, nú Luxfer Group og Alcoa.
Þegar kom fram á árið 1895 var farið að nota málminn sem byggingarefni svo sem í hvolfþak Aðalritarabyggingarinnar í Sydney í Ástralíu.
Í sjóherjum margra landa er ál notað í yfirbyggingu skipanna.
Þó hefur eldsvoði árið 1975 í USS Belknap sem eyðilagði ályfirbyggingu þess að innan, sem og tjón í orrustum á breskum skipum í Falklandseyjastríðinu valdið því að margir sjóherir hafa skipt yfir í skip sem alfarið eru gerð úr stáli.
Að meðaltali innbyrðum við 25 mg áls á dag með matnum á formi hinna ýmsu salta.
Sé hann matreiddur með mataráhöldum úr áli (súr matvæli leysa ál) og geymdur í álpappír, getur þessi tala tvö- til þrefaldast.
Áhrifa-litarefni sem innihalda ál eru notuð sem naglalakk, í hjúp sætra bökunarvara og í kökuskreytingar.
Álsambönd finnast í vörum til líkamshirðu (sólarolíu, svitalyktareyði og tannkremi), lyfjum sem lækka sýrustig magans (Antacida), niðurgangslyfjum (Kaolín, Attapulgite, Bolus) og mörgum blóðfitulækkandi lyfjum (álklórfíbrat).
Það getur haft áhrif á efnaskipti í beinum, flýtt fyrir gigt, valdið truflunum á taugakerfi svo sem minnis- og málörðugleikum, sleni og árásargirni.
Það leiðir með tímanum í öllu falli af sér lifrar- og nýrnaskaða (en við því eru til ráð).
Örfáir fá fram ofnæmisviðbrögð við því að snerta ál.
Á síðari áratugum hefur búddismi fengið talsvert fylgi meðal vesturlandabúa, meðal annars á Íslandi.
Óvíst er hversu marga má telja sem búddista í heiminum, í mörgum þeirra landa þar sem búddismi hefur mikil áhrif, til dæmis Kína og Japan, telur fólk sig oft til margra trúfélaga samtímis.
En sennilega má álykta að fjöldi búddista sé á bilinu 200 til 500 milljónir.
Oft er talað um að um 380 milljónir fylgi kenningum Búdda og gerir það búddisma að fjórðu stærstu trúarbrögðum heimsins.
Búddistar á austurlöndum hafa ekki notað þetta nafn heldur kallað sig fylgjendur dhamma/dharma.
Þeir tala oft um kjarna trúarinnar sem gimsteinana þrjá: Búdda, dhamma/dharma og sangha, það er lærifaðirinn, kenningin og söfnuðurinn.
Helstu greinar búddismans eru theravada (kenning öldunganna) og mahāyāna (stóri vagninn).
Flest hugtökin eru komin úr indversku tungumálunum, palí og sanskrít, og eru oftast mismunandi eftir því úr hvoru málinu orðið er tekið.
Theravada búddistar nota ætíð palí-orðið en mahayana og aðrar greinar fremur sanskrítar-orðið.
Hugtakið búdda á þar af leiðandi ekki eingöngu við þann búdda, Siddharta Gátama, sem lifði fyrir um það bil 2500 árum síðan og búddisminn er kenndur við.
Hugtakið nær yfir alla sem hafa öðlast sanna þekkingu um lífið og tilveruna og hafa þannig losað sig við þjáningar samsara (endurfæðingarinnar) og náð nirvana.
Þannig notað hafa margir búddar verið til og enn fleiri eru á leiðinni.
Siddharta Gátama áleit sig ekki á nokkurn hátt vera guðlegan eða hafa öðlast innblástur frá neinum guði eða guðum.
Búddar eru ekki almáttugir í stíl við Guð kristinna, múslima eða gyðinga.
Lengi var það talið að hann hafi lifað milli 623 f.
Samkvæmt opinberu tímatali búddista var haldið upp á 2500 ára afmæli Gátama Búdda árið 1956.
Samkvæmt helgisögninni fæddist hann í bænum Rummindei (Lumbini á palí) þar sem nú er Nepal og var indverskur prins.
Þessir fjórir staðir urðu snemma mikilvægir pílagrímastaðir og eru enn.
Búddistar neita því hins vegar ekki að til séu eða geti verið til andlegar verur sem kalla mætti guði en þær eru óviðkomandi því að binda enda á þjáningu mannanna.
Búddisminn skilgreinir lífið sem þjáningu og frá henni verður ekki komist vegna þess að allar lífverur eru fastar í hinni eilífu hringrás endurfæðingar.
Þessar kenningar, sem nefndar eru göfugu sannindin fjögur og áttfaldi vegurinn eru sameiginlega kallaðar dhamma/dharma.
Þjálfunin felst í því að losa sig frá orsökum þjáningarinnar sem er langanir og það sem nefnt eru „hugareitrið“ (hatur, græðgi, blekking og öfundsýki) og í stað þess að hugsa, tala og bregðast við í samræmi við þessa vanahugsun „vakna upp“ eða „verða uppljóma“ og sjá tilveruna eins og hún er í raun.
Öll huglæg og hlutlæg fyrirbæri hafa áhrif á önnur fyrirbæri í óendanlegum vef orsaka og afleiðinga.
Þetta gildir fyrir öll fyrirbæri nema nirvana, nirvana hefur ekki áhrif á neitt annað og er óbreytanlegt.
Vegna þess að öll fyrirbæri eru tengd í óendalegum vef orsaka og afleiðinga hefur tilveran ekkert upphaf.
Allar lífverur hafa lifað í óendanlegri keðju af lífum, ekki svo að skilja að ein „sál“ hafi endurfæðst frá einu lífi í annað, heldur að meðvitundin, hugurinn, endurfæðist í samræmi við karma sem hún hefur skapað sér.
Hún fer frá einu tilverustigi til annars eftir því sem hún hefur unnið til með breytni sinni á hverju æviskeiði.
Með mikilli einföldun má segja að góðar gerðir uppskeri góðan aðbúnað og slæmar gerðir leiði til slæms aðbúnaðar.
Í búddismanum er enginn guð sem dæmir eða verðlaunar, karma er algjörlega ópersónulegur kraftur.
Lifandi verur móta sitt eigið líf með hegðun og hugsun.
Að skaða aðrar lífverur ber með sér neikvæð áhrif sem móta þjáningar annaðhvort í þessu lífi eða á næstu tilverustigum.
Þjáningar heimsins orsakast bæði af skilningsleysi á þessu sambandi og röngum viðbrögðum við erfiðleikum.
Lífverur endurfæðast í mismunandi gervum allt eftir karma hvers og eins.
Búddistar telja það sérlega jákvætt að endurfæðast sem mannvera því sambandið og jafnvægið milli þjáningar og hamingju í mannlífinu opna möguleika á því að skynja eðli tilverunnar, losa sig úr samsara og ná nirvana.
Það er einungis einstaklingurinn sem getur haft áhrif á sitt eigið karma.
Stig af stigi má vinna gegn því og leiðin er nefnd göfugu sannindin fjögur:

Dukkha: Þjáning er óaðskiljanlegur hluti af lífinu og lífið er hverfullt.
Nirodha: Þjáningu má stöðva með því að koma í veg fyrir langanir, það er hægt að losa sig úr samsara og ná nirvana.
Réttur ásetningur, að taka ákvörðun um að hætta við alla fjandsemi og óþykkju.
Það þýðir að ekki ljúga, baktala fólk eða etja manni móti manni.
Dæmi um skaðleg störf eru svindlarar, þjófar eða vopnasalar.
Rétt hugarfar, hæfileikinn að vera hlutlaust meðvitaður um hugsanir sínar og gerðir hér og nú, gjörhygli.
Það er ekki um að ræða rétt eða rangt heldur gjörðir sem hafa jákvæðar eða neikvæðar afleiðingar.
Einstaklingur sem velur að fylgja siðareglum búddista getur með því öðlast betra karma.
Þegar hann fullorðnaðist snéri hann baki við þessu lífi og einbeitti sér að ýmsum kenningum meinlætamanna, svelti sig og lagði á sig sársaukafullar upplifanir.
Engin þessara kenninga veitti honum úrlausn og það var ekki fyrr en hann fór að neyta matar og hætti öllum sjálfspíningum sem hann öðlaðist innsæi.
Að vera háður ytri nautn, hlutum eða upplifunum, til að finna ánægju leiðir til óánægju og jafnvel ofbeldis ef það sem veitir nautnina er ekki lengur aðgengilegt.
Í búddismanum skiptir það engu máli hverju maður er háður, grundvallarvandamálið er að halda að ytri atriði geti skapað hamingju til lengdar.
Þessar munka- og nunnureglur eru kallaðar sangha.
Reglur fyrir hegðun og starf munka og nunna eru skráðar í helgiritinu Tripitaka og eru virtar af flestum greinum búddisma.
Þó hafa þær sumar aðlagað þær og lagt til nýjar reglur.
Munkar og nunnur yfirgefa fjölskyldur sínar og gefa allar persónulegar eigur og afsegja sér öllu veraldlegu vafstri.
Margir stunda fræðslu í dhamma/dharma og einstaka munkar og nunnur stunda venjuleg störf.
Aðalverk munka og nunna er að vinna að því að ná valdi á hugsunum sínum og tilfinningalífi, aðalverkfærin eru bænir og hugleiðsla.
Sangha hefur séð til þess að kenningin hefur lifað af í 2500 ár og mikil virðing er borin fyrir þeim sem velja að lifa sem munkar eða nunnur, enda er sangha talin sem einn af geimsteinunum þremur.
Í löndum theravada-búddisma hefur það þótt sjálfsagt að flest allir karlmenn gerist munkar um tíma.
Allar greinar búddisma hafa munkareglur en ekki hafa allar nunnurelgur.
Í helgiritinu Tripitaka segir að ný nunna verði að viðurkennast af minnst fimm eldri nunnum svo reglurnar hurfu með öllu og eru engar eiginlegar nunnureglur í theravada-löndunum.
Helstu greinarnar eru theravada („kenning öldunganna“) og mahāyāna („farið meira eða stóri vagninn“). (Theravad-greinin er einnig þekkt sem hinayana, „litla hjólið“.
Það heiti er aldrei notað af fylgjendum theravada sjálfum og er álitið vera niðurlægjandi.) Stundum er vajrayāna-greinin talin sem þriðja greinin en oftast er hún talin undirgrein mahayana.
Theravada-greinin er íhaldsamasta grein trúarinnar og segist í alla staði boða upphaflegar og ómengaðar kenningar Gátama Búdda.
Fylgismenn þessarar greinar gangrýndu theravada fyrir að vera of þröngur vegur, að einungis þeir sem hefðu möguleika að verða munkar eða nunnur og gætu notað allan sinn tíma til hugleiðslu gætu náð nirvana.
Í viðbót við Tripitaka-textana nota mahayana-búddistar allmarga seinni tíma helgitexta, allflestir þeirra skráðir um árið 100 e.
Mahayana-búddistar nota hugtök úr fornindverska tungumálinu sanskrít og helgirit þeirra, ásamt Tripitaka, eru upphaflega á því tungumáli.
Þar að auki eru ýmsar greinar innan mahayana sem nota hugtök úr öðrum málum.
Innan mahayana eru margar greinar sem hafa mjög mismunandi túlkun á ýmsum atriðum kenningarinnar og aðferðum að ná uppljómun.
Má þar nefna ýmsar vajrayana-greinar sem einkennast mjög af dulúð og leyndardómum, tíbetskan búddisma sem hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá vajrayana, zen (sem heitir Tjan á kínversku og sön á kóresku), sem einkum snýst um hugleiðslu, og grein hins Hreina lands sem treystir helst á aðstoð búddans Amitabha við að ná nirvana.
Mahayana-hefðin segir að tala þeirra sem eru og geta orðið Búddar sé ómæld og að þeir geti aðstoðað trúaða að nálgast nirvana og að leikmenn geti leitað til þeirra í bæn.
Gátama Búdda er ekki guð eða guðlegur heldur kennari og lærifaðir um áttföldu leið til frelsunar frá endurfæðingunni.
Theravada-hefðin er opin fyrir því að yfirnáttúrulegar og andlegar verur séu til en hvorki þær né búdda geta aðstoðað menn að ná hærri andlegu sviði.
Sumar greinar mahayana, til dæmis zen, leggja þó litla áherslu á þennan þátt búddismans.
Viljinn að verða bodhisattva er álitin bera vitni um mikla umhyggju vegna þess að sá sem velur það aðstoðar aðra við að ná nirvana.
Af þessari ástæðu er theravada-hefðin oft álitin vera trúarbrögð fyrir fáa útvalda þar sem leikmenn beri lítið úr býtum.
Theravada-hefðin leyfir ekki að hefðir og siðir sem ekki er að finna í upphaflegu helgiritunum séu tekin upp í trúna.
Theravada halda einnig fast í það að einu helgitextarnir séu frumtextar Tripitaka á palí, mahayana styðjast á hinn bóginn við fjölda texta á ýmsum tungumálum.
Þetta hefur valdið því að theravada-búddismi hefur átt mun erfiðara með trúboð heldur en mahayana, sem hefur af þessum sökum orðið mun algengari grein trúarinnar.
Það er meðal annars einkum greinar innan mahyana sem hafa náð fótfestu á vesturlöndum á síðustu áratugum.
Öfugt er farið í mahayana þar sem mikil áhersla er á alls konar helgiathafnir og byggja þær að mestu á siðum og venjum hvers svæðis.
Þó er í raun munurinn á þessum tveimur höfuðgreinum búddismans hvað þetta varðar ekki svo mikill í huga og framkvæmd alþýðufólks, hjá þeim sem fylgja theravada-búddisma er alls kyns hjátrú og gamlar hefðir mikilvægur þáttur í trú og trúarathöfnum.
Innan mahayana-greinar búddismans eru fjöldi mjög ólíkra trúarstefna sem deila sín á milli.
Innan theravada er hins vegar einungis ein kenning sem kemur í veg fyrir trúardeilur en hindrar um leið að nýjar hugmyndir vaxi fram eða nýir fletir á trúnni séu skoðaðir.
Orðið óbó er komið af franska orðinu hautbois sem merkir bókstaflega „hátt eða hávært tré“.
Þeir sem spila á óbó eru kallaðir óbóleikarar.
Margir óbóleikarar ná hærra, alveg upp á cís′′′′, en það tónsvið þykir ekki mjög fimt nema með sérsmíðuðum blöðum (sem virka þá verr neðar á tónsviðinu).
Miðað við önnur tréblásturshljóðfæri hefur óbóið mjög þykkan en næstum skerandi tón; þó er algengt að honum sé lýst sem angurværum.
Hljóðpípa óbósins er í laginu eins og löng og mjó keila með afskornum oddi, rúmlega 60 cm löng, en í stað odds tekur stöpullinn við.
Óbóið er oftast búið til úr grendilla-viði (afrískum svartviði) en blaðið er úr risareyr (Arundo donax) og stöpullinn, stysti, efsti og þrengsti hluti hljóðpípunnar, er ýmist úr bronsi eða nikkel.
Hvernig reyrinn í óbóblaðinu er tálgaður skiptir máli niður í minnstu smáatriði.
Mestu máli skiptir að blaðið „passi við óbóleikarann“, að blaðið hæfi þeirri munnsetningu og blæstri sem óbóleikarinn hefur tamið sér og að styrkleikar þess séu þeir sem óbóleikaranum finnst skipta máli.
Skálmpípa (shawm) er stærsta skrefið í áttina að nútímaóbóinu, en hún kom fram á 12. öld.
Skálmpípan var þróuð upp úr súrna, tvíblöðungi af þeirri tegund þar sem varirnar snerta ekki blaðið þegar spilað er (eins og t.d. í sekkjapípu).
Næsta skref var tekið við upphaf barrokktímabilsins þegar barrokkóbóið var þróað og fyrst notað við frönsku hirðina.
Bach en hefur ekki náð eins góðri fótfestu í seinni tíma verkum og enska hornið.
Hljóðpípa hans er mun víðari en baritónóbósins, sem gefur heckelfóninum kraftmeiri tón.