liu-nlp/blimp-single-error huggingface dataset:
Kristján lauk fyrrihlutaprófi í fornleifafræði frá Kaupmannahafnarháskóla en lærði síðan íslensk fræði við Háskóla Íslands.
Hann lauk doktorsprófi árið 1957 og nefnist ritgerð hans Kuml og haugfé í heiðnum sið á Íslandi.
Kristján var þjóðminjavörður og þjóðþekktur og vinsæll maður vegna þátta sinna í sjónvarpi um fornar minjar og muni í vörslu Þjóðminjasafnsins.
Kennari hans stóð í trú um að sveitastrákur frá íslandi ætti ekki í vandræðum með þær aðstæður sem þessi leiðangur byði upp á.
Kristján var í hópnum undir stjórn Danans Aage Roussell sem sá um gröftinn í Stöng í Þjórsárdal.
Í uppgreftrinum kom í ljós að þetta var einn best varðveitti bærinn.
Kristján hafði lokið fyrrihlutaprófi í norrænni fornleifafræði en fór ekki til Danmerkur til að ljúka við námið því augljóst var að stríð myndi byrja von bráðar.
Þótt Kristján væri sérfræðingur um víkingatímann stuðlaði hann að því að áherslur í íslenskri fornleifafræði urðu víðari.
Hann tók þátt í uppgreftri á örreitiskotum frá síðmiðöldum, til dæmis Fornu-Lá í Eyrarsveit, og Sandártungu í Þjórsárdal.
Einungis voru tvær stöður í boði og varð hann aðstoðarmaður Matthíasar Þórðarsonar.
Þetta var fjölbreytt starf og Matthías var byrjaður að eldast svo hann fékk mikla ábyrgð í starfinu frá fyrsta degi við margskonar verkefni.
Þann 1. desember árið 1947 tók hann við keflinu af Matthíasi sem dró sig í hlé vegna aldurs.
Þegar það hús var opnað árið 1949 var haldinn þróunarsýning Reykjavíkur, Reykjavíkursýningin.
Hann hafði þá þegar skrifað tvær miklar greinar í Árbókina á árunum 1943-48.
Ein þeirra greina var um hálendisbyggð sem lagðist af vegna Heklugossins 1104.
Ætlunin var að gefa út sjálfstætt rit um þennan fund.
Kristján ætlaði að sjá um það verk en hann lauk því aldrei.
Kristján vildi ólmur finna hvort hinar fornu sagnir úr Íslendingabók og Landnámabók væru sannar um Papana og byrjaði rannsóknir þess efnis árið 1967.
Kristján hafði verið tregur til að fara í framboð en menn á borð við Eystein Jónsson, Lúðvík Jósepsson og Stefán Jóhann Stefánsson nauðuðu í Kristjáni að bjóða sig fram þar til hann lét loks til leiðast.
Kristjáni var stillt upp sem alþýðlegum menntamanni sem nyti nánari tengsla við land og þjóð en atvinnustjórnmálamaðurinn Gunnar.
Á kjördag vann Kristján öruggan sigur gegn Gunnari með um tveimur þriðju atkvæða sem er langstærsti sigur í forsetakosningum að frátöldum þeim skiptum þar sem sitjandi forseti sóttist eftir endurkjöri.
Kristján gerði leiðtogum Sjálfstæðisflokksins og Alþýðuflokksins ljóst að ef þeim tækist ekki að mynda ríkisstjórn sem gæti staðist vantrauststillögur á alþingi myndi Kristján beita forsetavaldi sínu til að stofna utanþingsstjórn.
Þessi stjórn entist aðeins í tæpa fjóra mánuði og því kom það aftur til tals árið 1980 að Kristján skyldi stofna utanþingsstjórn.
Stjórnarkreppunni lauk loks án þess að stofna þyrfti utanþingsstjórn þegar Gunnari Thoroddsen, hinum gamla keppinauti Kristjáns um forsetastólinn, tókst að mynda meirihlutastjórn Sjálfstæðisflokks, Alþýðubandalagsins og Framsóknarflokksins.
Vaglaskógur meðal fjölsóttustu skóga á Íslandi.
Þúsundir ferðamanna koma í skóginn á hverju ári til að njóta þar dvalar og útiveru, enda er Vaglaskógur tilvalinn til útivistar að sumri sem vetri.
Í Vaglaskógi eru fjölbreyttar gönguleiðir, alls um 12,2 km að lengd.
Í Vaglaskógi hafa lengi verið rekin tjaldsvæði og kjósa margir að dvelja þar með tjöld sín og ferðavagna yfir sumarið.
Norðan við hann er Hálsskógur sem eyddist upp á fyrri öldum vegna beitar og skógarhöggs.
Skógurinn komst í eigu Skógræktarinnar þegar stofnunin var sett á fót árið 1908 en nokkru áður hafði íslenska ríkið keypt jörðina Vagli og þar með skóginn.
Heitið Fnjóskadalur gefur hugmynd um hvernig umhorfs hefur verið í dalnum við landnám.
Trúlega hefur verið mikill stórvaxinn birkiskógur í dalnum og janframt mikið af gömlum og feysknum birkitrjám sem féllu til við eðlilega hringrás skógarins.
Nafnorðið vagl í heiti skógarins er víða um land notað sem staðarheiti, til dæmis um gnæfandi klett.
Gamli bærinn á Vöglum er einmitt uppi á hárri og brattri hæð þaðan sem víðsýnt er og Vaglabærinn sést því víða að.
Þá leggja margir leið sína í Vaglaskóg til að tína sveppi og ber eða til plöntuskoðunar.
Sveppir gegna veigamiklu hlutverki í skógum og skógrækt enda útvega þeir trjánum næringu en gegna líka hlutverki í náttúrlegum hringrásum þegar dautt lífrænt efni er brotið niður.
Það hjálpar plöntunum að afla sér vatns og steinefna en sveppurinn þiggur í staðinn næringu frá trjánum.
Í Vaglaskógi er að finna ýmsa aðra bragðgóða matsveppi, svo sem kóngsvepp, lerkisvepp, furusvepp og fleiri tegundir.
Danskir frumkvöðlar að skógrækt sem störfuðu á landinu kringum aldamótin 1900 höfðu komið auga á verðmæti Vaglaskógar og þegar Skógræktin tók við skóginum höfðu þegar verið settar upp litlar girðingar til undirbúnings gróðrarstöðvar þar.
Þegar Skógræktin tók við skóginum var haldið áfram þeim nytjum sem hafðar höfðu verið af skóginum sem fólust einkum í eldiviðar- og kolagerð.
Meðferðin á birkiskóginum miðast fyrst og fremst við að viðhalda honum, sérstaklega með stakfellingu.
Allan þennan tíma hefur skógurinn vaxið og dafnað án þess að gestir hafi tekið eftir kynslóðaskiptum á trjánum.
Sjálfbærar nytjarnar hafa líka gert skóginn aðgengilegri til útivistar.
Í kjölfarið hefur vaxið upp birkiskógur af sjálfu sér með sjálfsáningu.
Þar hefur örfoka sandauðn breyst í skóg á fáeinum áratugum og nytjar eru þegar hafnar.
Innan svæðisins sem síðast var friðað eru birkileifar norðan í Hálsmelum sem hafa tekið mikið við sér eftir friðunina.
Þar er dæmi um óhreyfðan, villtan frumskóg birkis sem ekki verður hreyft við.
Brúna hannaði og reisti danska fyrirtækið Christiani & Nielsen árið 1908.
Var hún þá lengsti steinbogi á Norðurlöndum, 54,8 metrar.
Upphaflega var hún aðeins ætluð fyrir ríðandi menn og hestvagna og burðarþolið áætlað um 5 tonn.
Svo fór þó að hún var notuð fyrir almenna bílaumferð til ársins 1968.
Þá var hún leyst af hólmi af nýrri brú nokkru neðar og umferð á hana takmörkuð við létta umferð.
Vísbendingar eru um að engjakambjurt hafi vaxið lengi í Vaglaskógi.
Þar sem þeir koma almenningi sjaldan fyrir sjónir hafa fæstir þeirra hlotið íslensk heiti en eru merkilegir engu að síður.
Sveppurinn Perichaena chrysosperma hefur fundist á sölnuðu birkilaufi og Trematosphaeria pertusa, smásæ tegund af svartkornsætt (Melanommataceae) á viði birkis.
Þar að auki eru tveir sveppir sem talið er að finnist í Vaglaskógi en greining þeirra er óviss.
Jónas Jónasson útvarpsmaður samdi lag við ljóðið en það kom út á plötu 1966 í flutningi Vilhjálms Vilhjálmssonar með Hljómsveit Ingimars Eydal.
Íslensk matarhefð einkennist af fábreyttu hráefni, mikilli áherslu á dýraafurðir og fisk ásamt því bragði sem fylgir varðveisluaðferðum matvæla.
Innflutt hráefni og hefðir taka helst mið af samskiptum við Danmörku.
Meðal helsta hráefnis íslenskrar matargerðar er lambakjöt, mjólkurafurðir og fiskur.
Vegna einangrunar og skorts á fersku hráefni á veturna hefur sögulega verið þörf á að geyma matvæli með því að leggja þau í mysu eða lög, salta, þurrka eða reykja.
Til vinsæls íslensks fæðis má telja skyr, hangikjöt, kleinur, laufabrauð og bollur.
Matreiðslunám var lengst af við Hótel- og veitingaskólann sem er nú hluti af Menntaskólanum í Kópavogi.
Neysla grænmetis og ávaxta hefur aukist meðal almennings á síðustu áratugum en dregið hefur úr neyslu fisks.
Samt borða Íslendingar ennþá meiri fisk en aðrar vestrænar þjóðir.
Síðustu árin hefur enn meiri áhersla verið lögð á gæði og rekjanleika hráefnis.
Nýíslensk matargerð sækir innblástur í nýnorræna matargerð, þar sem tengingu við staðhætti og árstíðir er gert hátt undir höfði.
Afskekkt staðsetning landsins setti mark sitt á innflutninginn fyrr á öldum sem og einokunarverslun Dana á 17. og 18. öld.
Kindur, svín, geitur og nautgripir hafa verið í búsmala íslenskra bænda við landnám auk alifugla og hrossa.
Litla ísöld, kuldaskeið frá 14. öld olli því að nær eingöngu sauðfé og hross voru eftir og fáar kýr þegar komið er fram á 18. öld.
Talið er að kornrækt hafi verið allnokkur við landnám en að hún hafi einnig lagst af vegna kuldatíðarinnar og vegna mannfalls í skæðum pestum á 15. öld en korn hefur þá verið flutt inn í staðinn.
Garðyrkja er engin svo heitið geti fyrr en á 18. öld og verður ekki almenn fyrr en á 19. öld.
Eftir siðaskipti var neysla hrossakjöts bönnuð og þótti át þess tilheyra heiðnum sið.
Á 19. öld er þó tekið að neyta hrossakjöts á ný og er bæði folalda- og hrossakjöt á boðstólum í dag.
Inn til sveita var hertur fiskur á boðstólum enda flutningar tímafrekir.
Ferskur fiskur var yfirleitt borinn fram soðinn og gjarnan með feiti svo sem smjöri, bræddri tólg eða hamsatólg.
Kæstur og siginn fiskur er soðinn í vatni og borinn fram heitur.
Hann hefur mjög afgerandi bragð og lykt sem fólki líkar misvel.
Því voru lömb færð undan til að bíta gras á meðan ærin var mjólkuð.
Úr mjólkinni var unnið smjör og ostur en ekki síst helsta framlag Íslendinga til matarmenningar heimsins: skyr.
Aukaafurð af skyr- og ostagerð er mysa sem notuð var bæði til drykkjar og súrsunar á mat.
Í ám og vötnum er veiddur lax og silungur og hefur svo verið síðan við landnám.
Rjúpa og gæsir hafa einnig verið veiddar hér á landi um langt skeið.
Íslensk garðyrkja hefst ekki að ráði fyrr en á 19. öld en þar áður hafa ýmsar jurtir verið sóttar út í náttúruna svo sem fjallagrös, vallhumall, blóðberg, krækiber og bláber.
Í jarðrækt utandyra eru rófur og kartöflur umfangsmesta framleiðslan en einnig gulrætur, blómkál og ýmis önnur kál, þar á meðal fóðurkál fyrir skepnur.
Akuryrkja er nýleg viðbót við íslenska landbúnaðarframleiðslu og er helst ræktað bygg en einnig repja og hafrar.
Sætan er nú vegna viðbætts sykurs en var áður ekki síst vegna hins langa bökunartíma við lágan hita sem brýtur niður sterkjuna í mjölinu.
Seydd rúgbrauð eru einnig þekkt sem pottbrauð eða hverabrauð eftir því hvort brauðið var bakað í potti á hlóðum eða í hver.
Algengt álegg á flatkökur er hangikjöt, kindakæfa eða ostur.
Laufabrauð er þunnt, steikt brauð sem borið er fram á jólum.
Íslenskar pönnukökur hafa þau sérkenni að vera næfurþunnar og millistórar, minni en hinar frönsku crépes en stærri en amerískar pönnukökur.
Soðbrauð, steikt brauð eða partar eru ósætt steikt brauð sem er einkennandi fyrir norðlenska matarhefð.
Soðbrauð er núna soðið eða steikt í heitri feiti en hefur áður fyrr verið soðið í vatni þar sem verið var að sjóða hangikjöt eða saltkjöt.
Kanilsnúðar minna meira á kex enda harðari undir tönn og þurrari.
Aðrir vinsælir réttir eru kalkúnn, óreykt lambakjöt og steiktar rjúpur.
Á jóladag er venja að borða hangikjöt og er það gjarnan borið fram kalt með uppstúf, kartöflum, grænum baunum og rauðkáli.
Á páskum eru ekki jafn fastmótaðar hefðir og á jólum en gjarnan eru bornar fram stórsteikur líkt og lambalæri, purusteik og kalkúni.
Á sprengidaginn er borðað saltkjöt og baunir, saltkjöt soðið í þykkri baunasúpu úr gulum ertum.
Á bolludaginn eru borðaðar sætar bollur úr vatnsdeigi eða sætu gerbrauði með rjóma, súkkulaði og sultu eftir smekk.
Áður tíðkaðist oftast að kötturinn væri sleginn úr tunnunni en sælgæti var þá í sett í tunnu og tunnan svo slegin uns hún sprakk.
Við ýmsa mannfögnuði svo sem sólarkaffi, sumardaginn fyrsta og á þjóðhátíðardaginn eru gjarnan bornar fram pönnukökur.
Á fyrsta vetrardegi og á réttadegi er oft borin fram kjötsúpa og hafa bændur og veitingamenn haldið svokallaðan Kjötsúpudag á Skólavörðustíg um árabil.
Þessari matarhátíð fylgir megn lykt sem sest í föt og híbýli fólks.
Ýmsir þjóðlegir réttir eru þá hafðir á borðum, þorramatur.
Bægsli hnúfubaksins eru lengstu útlimir sem þekkjast í dýraríkinu í dag.
Hnúfubakur hefur lítið horn aftarlega á bakinu og er það mjög breytilegt að stærð og lögun.
Hvalirnir eru yfirleitt fimm til sjö mínútur í kafi en stundum mun lengur.
Þá kemur í ljós sérstakt hvítt litamynstur neðan á sporðblöðkunni sem nota má til þess að greina að einstaklinga.
Á fartíma á haustin og fengitíma að vetri gefa tarfarnir frá sér fjölbreytileg hljóð sem líkja mætti við fuglasöng.
Ekki er ljóst hvort þeir eru með þessa að laða til sín kýrnar eða hræða burtu aðra tarfa.
Bæði var að þeir héldu sig oft nálægt ströndum og einnig synda þeir hægar en frændur þeirra.
Hnúfubakur var án efa meðal þeirra tegunda sem voru skutlaðar við Ísland fyrr á öldum.
Talið er að 2800 hnúfubakar hafi verið veiddir við Vestfirði og Austfirði á árunum 1889 til 1915 en fyrir þann tíma var hvalurinn mjög algengur við strendur landsins.
Eftir þessar miklu veiðar urðu hnúfubakar mjög sjaldgæfir við Ísland.
Veiðar annars staðar á Norður-Atlantshafi voru öllu minni en við Ísland eða mill 2 og 3 þúsund dýr samanlagt en Alþjóðahvalveiðiráðið alfriðaði hnúfubak þar 1956.
Vísindavefurinn.
„Eru hvalir í útrýmingarhættu í dag?“.
Vísindavefurinn.Nes við Seltjörn er fornbýli á Seltjarnarnesi.
Þar hafa fundist mannvistarleifar sem spanna langt tímabil en talið er að búið hafi verið á jörðinni allt frá því um 900 eða tiltölulega fljótlega eftir landnám Íslands.
Sveitarfélagið Seltjarnarnes er nú aðeins ysti hluti nessins en áður fyrr náði Seltjarnarneshreppur yfir mun stærra svæði og er Reykjavík að stærstum hluta vaxin út úr honum.
Landsvæðið sem í dag er skilgreint sem Seltjarnarnes er fremur mjótt og láglent að undanskilinni Valhúsahæð sem hæst er um 30 metrar yfir sjávarmáli.
Nesjörðin er rétt austan við sjálfa Seltjörn, sem nú er vík en ekki tjörn vegna ágangs sjávar.
Norðvestan við Nes er Grótta, sem vegna landrofs er nú eyja en var áður tangi.
Hana gerði Ólafur Lárusson og birti hann niðurstöðurnar í greininni „Hversu Seltjarnarnes byggðist“ sem síðar kom út í ritgerðasafni hans Byggð og sögu.
Magnúsdóttur og árið 1978 vann Guðrún Einarsdóttir, landfræðinemi við Háskóla Íslands, lokaverkefni um örnefni á Seltjarnarnesi.
Árið 1980 var gerð fornleifaskráning í landi Seltjarnarness, en það var á meðal fyrstu sveitarfélaga landsins sem gekkst fyrir slíku.
Í fyrstu bjó hann á Bessastöðum en árið 1761 hófst bygging Nesstofu við Seltjörn.
Nesstofa hefur frá árinu 1979 verið hluti af húsasafni Þjóðminjasafns Íslands.
Þórður og Kirstin Cathrine Knudsen kona hans bjuggu í Nesi til 1851.
Árið 1695 var reist ný kirkja í Nesi, en hún var byggð bæði úr timbri og torfi.
Þessari byggingu var haldið við í tæpa öld þar til ný kirkja var reist af grunni árið 1785.
Það hefur verið annað hvort frístandandi framan við kirkjuna eða áfast við hana að framan.
Þessi nýja Neskirkja átti ekki eftir að þjóna sóknarbörnum þar lengi vegna þess að hún var aflögð með konungsúrskurði árið 1797 og sóknin lögð til Reykjavíkur.
Eftir það var kirkjubyggingin seld apótekaranum í Nesi sem mun m.a. hafa notað hana til að þurrka í lyfjagrös.
Árið 1979 var komið niður á mannabein þegar unnið var að hitaveitulögn við Nesstofu.
Í upphafi níunda áratugarins komu tvisvar í ljós mannabein við framkvæmdir á lóðum íbúðarhúsanna sem standa næst bæjarhólnum á Nesi.
Uppgröftur sem gerður var 1995 leiddi í ljós bæði grafir og kirkjugarðsvegg og má út frá þeim upplýsingum afmarka kirkjugarðinn með nokkurri nákvæmni, austan við Nesstofu en að stærstu hluta norðan við heimreiðina og vestan við íbúðarhúsið sem næst er stofunni við Neströð.
Árið 1989 voru grafnir prufuskurðir í bæjarhólinn austan og vestan við Nesstofu.
Austan við stofuna var komið niður á hús frá 18. og 19. öld en undir þeim voru mannvistarlög niður á 2,7 m dýpi.
Vestan við Nesstofu var öskuhaugur meir en 2,4 m þykkur.
Mjög hátt hlutfall nautgripa miðað við sauðfé kemur vel heim og saman við að Nes var höfuðból.
Ýmsar rannsóknir hafa verið gerðar á bæjarhólnum austan við Nesstofu á vegum Þjóðminjasafns Íslands og Háskóla Íslands sem hefur rekið þar vettvangsnámskeið fyrir nemendur í fornleifafræði frá 2007.
Þær minjar sem helst hefur verið fengist við á námskeiðunum eru frá síðari tímum búsetu í Nesi.
Sadler 1994, 'An Archaeozoological Examination of the Midden at Nesstofa, Reykjavik, Iceland.' Whither Environmental Archaeology? ed.
Fornleifarannsóknir í Nesi við Seltjörn II: Athugun á ástandi jarðvegs og varðveisluskilyrðum jurta og dýraleifa í Nesi við Seltjörn 1995.
Fornleifarannsóknir í Nesi við Seltjörn V: Skýrsla um fornleifauppgröft í túni við Nesstofu 1996.
Uppmælingar á fornleifum við bæjarhólinn á Nesi á Seltjarnarnesi vegna deiliskipulags á vestursvæðum.
Fornleifarannsóknir í Nesi við Seltjörn I: Skýrsla um uppgröft 1995.
Fornleifarannsóknir í Nesi við Seltjörn IV: Tillögur um rannsóknir og kynningu á menningarminjum í Nesi.
Orri Vésteinsson 1997. „Kirkja og kirkjugarður í Nesi við Seltjörn.“ Árbók hins íslenzka fornleifafélags 1995, bls. 99-122.
Kirkjan í Nesi við Seltjörn: Jarðsjármælingar austan Nesstofu og yfir hringa í túni.
Helgason. „Vetrarmyndir frá Nesi við Seltjörn og Laugarnesi.“ Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 91.árg. (1994a), bls. 149-161.
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson 1990, Fornleifarannsókn við Nesstofu 1989.
Ólíkt kventákngervingum frá síðari öldum, þar á meðal Fjallkonunni, voru kventákngervingar fyrri aldar jafnan gyðjur.
Eins og í kvæðum margra íslenskra Hafnarstúdenta á rómantíska tímabilinu, þar á meðal þjóðskáldinu Jónasar Hallgrímssonar, birtist í Íslands minni heimþrá eftir fósturjörðinni.
Í grein sem birtist í greinasafninu Speglanir: Konur í íslenskri bókmenntahefð og bókmenntasögu (2000) fjallaði Helga Kress um þessa breytingu sem er ekki í samræmi við eiginhandrit Bjarna.
Hún telur að fyrri útgefendum og ýmsum öðrum karlfræðimönnum, þar á meðal Sigurði Nordal, hafi ekki þótt viðeigandi að fjallkonan væri gerandi ljóðsins og að hún girnist karla, eðlilegra væri að karlar girntust hana.
Elsta varðveitta dæmið um hugmyndina birtist samhliða kvæði Eggerts Ólafssonar Ofsjónir við jarðarför Lóvísu Drottningar 1752.
Myndin sjálf hefur glatast enda gat Eggert ekki fengið hana prentaða vegna fjárskorts.
Í fjórða kafla lýsingarinnar er kventáknmyndinni lýst: 
Leingst uppí dalnum, þar sem áin kemr fram, sitr kona nokkur á steini; yfir höfði henni stendr skrifað Island; hún hefir yfir sér svarta kvennskykkju þraunga; undir stuttan niðrhlut, og silfrbelti um sig, þunna skó á fótum, lítinn stinnan kraga um hálsinn, hulið höfuð með svörtu silki, og kvennhatt með silfrskildi; þessi kona hefir með öllu sorgliga ásýnd, styðr vinstri hönd undir kinn og horfir upp til himins.
Konan, sem Eggert kallar ýmist Ísland eða íslenskuna, er í sams konar klæðum og þeim sem lýst er í Ofsjónum; dökkri síðhempu, með trafafald á höfði og barðastóran hatt þar ofan á.
Eggert virðist ekki hafa notað heitið Fjallkonan en í lýsingu á 1766 myndinni nefnir hann hana móður.
Fannhvítum hreikti faldi hátt
Fjallkonan skörulig;
Brimskaflar lömdu brúði þrátt,
Brá ei við frosta rig.
Eiríkur lýsti myndinni í bréfi til Jóns Sigurðssonar (11 Apríl 1866) sem svo:Konumyndin á að tákna Ísland, því hefur hún ískórónu á höfði, sem eldar gjósa upp úr.
Á öxl hennar er hrafninn, Íslands einkennilegasti fugl, Óðins forni vin og skáldanna eftirlætisgoð, fréttafugl mikill og margkunnugur.
Yfir sjónum flögrar már, en yfir brimsævi tíma og sögu berast rúnakefli að landi eða upp í fang konunni, og hefur hún þegar náð einu þeirra.
Á bak við eru fjöll, tunglroðin á eggjunum.Málverkið sjálft er varðveitt í háskólanum í Aberystwyth, Wales.
Margar konur hafa tekið að sér hlutverk Fjallkonunnar og við hátíðarhöld á Austurvelli í Reykjavík er hlutverkið jafnan í höndum ungrar leikkonu.
Fyrsta Fjallkonan á Íslandi var hin 18 ára gamla Kristjana Milla Thorsteinsson, barnabarn Hannesar Hafsteins og var hún valin til þess að flytja ávarp fjallkonunnar á Lýðveldishátíðinni á Þingvöllum árið 1944 en ekkert varð af ávarpi hennar þrátt fyrir að hún hafi beðið uppábúin eftir að verða kölluð á svið.
Sú skýring var gefin að vegna veðurs hefði ekki verið unnt að flytja ávarpið og mun það hafa verið ákvörðun þeirra sem skipulögðu hátíðarhöldin og tekin án samráðs við Kristjönu sjálfa.
Í umfjöllun fjölmiðla í kjölfar lýðveldishátíðarinnar var talsvert fjallað um fjarveru fjallkonunnar en þó skýrt tekið fram að ekki væri við hana sjálfa að sakast.
Rannveig Kristjánsdóttir húsmæðrakennari og þekkt kvenréttindakona, taldi fjarveru fjallkonununnar táknræna fyrir stöðu kvenna og ósýnileika þeirra við stjórnun landsins.
Árið 2019 varð Al­dís Amah Hamilt­on, fyrst kvenna af erlendum uppruna, valin til að flytja ávarp Fjallkonunnar við hátíðarhöldin að Austurvelli.
Göngin eru að mestu tvíbreið en þrjár akreinar í hallanum norðan megin.
Dýpst fara göngin 165 metra undir yfirborð sjávar og eru grafin djúpt í berggrunninn undir sjávarbotninum.
Um 8.800 bílar ferðast um göngin á sólarhring að meðaltali yfir árið en um 11.000 á sólarhring yfir sumartímann.
Frá opnun ganganna hafa um 14 milljónir ökutækja farið um göngin eða um 5.500 bílar á sólarhring að meðaltali.
Það var Spölur ehf. sem sá um framkvæmdina, átti og rak Hvalfjarðargöngin og innheimti veggjald af vegfarendum til að borga fyrir framkvæmdina.
Upphaflega var áætlað að göngin yrðu greidd að fullu eftir 20 ár frá opnun og sú áætlun stóðst.
Áætlaði Spölur að hin nýju göng yrðu klár árið 2013-2014, en tilraunaborunum er lokið.
Með aukinni nýtingu jarðhitans á tuttugustu öldinni hefur merking orðsins þrengst nokkuð og er það nú fyrst og fremst notað um það fyrirbæri er heitt vatn og gufa kemur upp úr jörðinni á svokölluðum jarðhitasvæðum.
Þegar greina þarf á milli fyrirbærisins jarðhita og þeirrar orku sem berst með vatni og gufu upp til yfirborðs er orðið jarðvarmi notað um orkuna.
Mælikvarðinn á þetta varmaflæði er kallaður hitastigull og er hann í raun mælikvarði á það hvernig hiti breytist á lengdareiningu, hann sýnir í flestum tilfellum hvað hitinn eykst eftir því hversu djúpt er farið niður í jörðina.
Mæling á hitastigli er einhver mikilvægasta rannsóknaraðferð sem notuð er við jarðhitakönnun .
Grynnst er að bráðnu bergi á gos- og gliðnunarbeltunum og mjög grunnt á heit innskot .
Það gerir það að verkum að vatnið á greiða leið niður í berglögin og flýtir það fyrir varmaflutningi frá heitum innskotunum til yfirborðsins .
Heitir reitir tengjast einnig efnishreyfingum í möttli jarðar en þar stíga strókar úr möttulefni upp undir jarðskorpuna og hafa í för með sér aukna eldvirkni á yfirborðinu.
Sameiginlegt einkenni flestra jarðhitasvæða er að annað hvort gufa eða vatn stígur upp frá yfirborðinu.
Talað er um volgrur, laugar, vatnshveri, gufuhveri, leirhveri og brennisteinshveri.
Volgrur sem eru með hita yfir meðallagi umhverfisins en fara samt ekki yfir 30-40°C, laugar eru aðeins heitari eða yfir 30-40°C, vatnshverir eru oftast nærri suðumarki eða sjóðandi.
Að auki er talað um gufuhveri, leirhveri og brennisteinshveri en í þeim er lítið sem ekkert vatn en getur verið talsvert af gufu, útfellingum og leir, sem myndast hefur við ummyndun bergs sem af völdum lofttegunda koma upp á þessum svæðum.
Einnig er farið að skipta lághitasvæðum í tvo flokka, lághitasvæði og svo sjóðandi lághitasvæði þar sem hiti á minna en 1000 m dýpi er milli 100 og 200°C.
Sjóðandi lághitasvæði eru mun verðmætari en hin þar sem hærri hiti gefur betri tækifæri til að fjölnýta vatnið.
Vegna þess hve vatnið eða gufan er heit, er gróður og náttúrufar á jarðhitasvæðum oft mjög fjölskrúðugt.
Þessi svæði eru tengd megineldstöðvum, sem eru eldstöðvar sem hafa verið virkar í langan tíma.
Þessar eldstöðvar eru tengdar sprungusveimum sem geta verið fleiri kílómetrar að lengd og eru megineldstöðvarnar þá oft þar á miðjunni.
Bæði megineldstöðin og sprungusveimurinn hafa orðið til við gliðnun jarðskorpunnar og hreyfingu bergkviku sem henni fylgja.
Undir þessum svæðum virðast ekki vera hagstæðar aðstæður fyrir myndun háhitasvæðis og telst það einna helst vera vegna þess hve lítil vatnsleiðni er í berglögunum og vegna þess að það vantar varmagjafa eða kvikuinnskot á nægilega litlu dýpi .
Varmagjafar háhitasvæðanna eru í flestum tilfellum kólnandi kvikuþrær og heit innskot.
Virðist sem þau séu sérstaklega tengd göngum, innskotum og virkum sprungum þar sem vatn nær að renna í strikstefnu jarðlaganna frá hálendinu og niður á láglendi.
Svo virðist sem aflmestu svæðin tengist fornum gangasveimum og brotalínum, sérstaklega þar sem virkir sprungusveimar teygja sig inn á svæðin og víkka sprungurnar.
Þau eru misjöfn að stærð og eru allt frá einstökum volgrum upp í tugi uppsprettna .
Þetta er þó algengast hér við strendur Vestfjarða og á Breiðarfirði eins og sést á jarðhitakorti .