Las autras d'aital conven 
paraulas vai eizamen.
Oimai dels averbis vuoill 
ieu parlar, e jes no m'en tuoill, 
que tals hi a q'hom deu en ver
dir breus e loncs, segons q'obs er,
dir breus e loncs, segons q'obs er, 
aisi con als, al, mais e mai, 
e aillor e allors n'ai, 
e finamen e finamenz, 
li autre van eizamenz. 
L'autra tota parladura 
de l'averbi, gai' e pura,

e de la preposision, 
e tota la conjuntsion 
ab la interiession jes, 
totz hom qui prims e savis es 
si ben l'esgar', ha obs que sia 
d'un sol semblan tota via.
Oimai en los parlars durs
del verb, per qu'es fortz e oscurs, 
vuoill que ma obra s'espanda 
per haver largessa granda; 
so es de trac, tras e trai, 
retrac, retras e retrai; 
encara crei, cres e cre, 
recrei, recres e recre, 
mescrei, mescres, mescre jes; 
encara sui, es e es, 
e los quals parlars han fallit 
mant bon trobador e grazit, 
per ço car son mai salvatge 
a cels qui no han lo lengatge 
adrech del proensal parlar,

q'alcun autre q'auga contar. 
E per aquo en lo prezen 
del indicatiu veramen 
trac e retrac variarai: 
ieu trac, tu tras, aquell trai. 
Retrac es de guizas aitals, 
mas i fallic Peire Vidals 
en aquest chan qu'es tan plazenz: 
«Jes car estius es bels e genz» 
e dis: «Per qu'eu hai dol esmai 
tant que per pauc los huoilz non trai»; 
quar ell la tersa persona 
en luec de prima razona. 
E'n luec de trai degra dir trac, 
mas Peire d'aiso gach no hac. 
Bernatz de Ventador valenç 
dis e fallic eizamenz 
en lo sieu chan verai e fi
qui comensa e dis aisi: 
«Qan vei la lauzeta mover;

d'aiso fai ben femnas parer 
ma domna, per q'eu li retrai.» 
Mas aquest parlars mal vai, 
qar tersa persona pauzet 
en luec de prim' e razonet; 
qar s'ell retrac hagues dich 
nulls l'hagra jes contradich. 
Ara dic aqi con vai cre: 
ieu crei, tu cres, aquell cre, 
mescre e recre aisi cor; 
mas dis Bernatz de Ventador 
mal en cella sieua chanson: 
«D'aiso que·m destrui e·m confon 
totas l'autras en mescre». 
Mas Girautz de Borneill, qui be 
passet totz los bons trobadors, 
segon lo dich d'homes mellors, 
fallic en la chanson sa jen 
q'aisi comensa: «Jen m'aten», 
e dis aisi con dirai:

«Que·m trai vas tal, ieu sai, 
qu'a la mia fe be·m cre», 
e aiso chascus savis ve. 
Folquetz de Marseila le fis 
fallic en sa chanson, e dis 
aisi: «Be·m plai e m'es jen 
d'amic qu'en joi s'acen». 
D'aquest chan en la cobla quarta, 
si con dic en cesta carta: 
«E no·m semblon be 
qu'ieu sai e pens e cre». 
E en un autre sieu chantar 
lo fez aquest cre pecar, 
e dis aisi: «Sai e cre 
ques cuciet far de me». 
Encar en un autre son chan 
fallic, si con doni semblan: 
«Que l'us l'autre mal i ve 
mas tan sai ieu e cre». 
E le valenç Peire Vidals 
qui fo trobaire molt cabals, 
fallic en cre eizamen, 

si con dirai a prezen: 
«E doncs pois tan l'am e la cre, 
ja no i dei trobar mala fe». 
En Rembautz qui d'Orenga fo 
fallic en la seua chanso 
q'aisi comença en vertat: 
«Eizamen hai guerrejat», 
en cella cobla qui ditz jes: 
«Domna be sai si merces 
quar no puesc far tan ric don co·us cove 
d'amic qu'ieu am, e per tant no·m recre». 
E En Rembautz fallic encara 
en sa chanson, e qui l'esgara 
la ditz hom: «Nuls e re no·m faill» 
e dis: «Tan sufri grieu trabaill 
qu'ieu a pauc no·m recre 
mas aiso·m fai gran be». 
Tuit aquest trobador valen 
ieu dic q'an fallic malamen, 
qar en loc de prim' an parlada

tersa person' e razonada, 
q'hom deu dir crei e recrei, 
en prima person' e mescrei. 
Ara de sui, es, es vuoill dir, 
per que nuls i puesca fallir 
qar ja mant trobador plazen 
i han fallit eizamen, 
qar il no han fach esqiu 
de dir el indicatiu 
del temps prezon en plural car, 
si con auzirez razonar, 
son, en la tersa persona, 
en luec de prima qi·s razona 
sui el indicatiu prezen; 
mas Folquetz le bos malamen 
fallic el chantar que retrai, 
e enaisi con vos dirai: 
«True que m'esfortz de far una canson 
qui me resit d'aquest tormen on son». 
En luec de son, sui devia dir; 

so sapcha chascus ses fallir. 
Q'hom lo deu variar jes 
ieu sui, tu es, aquel es, 
plural nos em, vos etz, cill son, 
qar el vai d'aital razon.
Ara vuoil dir de grazi,
sufri, parti, trahi, noiri.
Aisi en la persona prima 
la deu dir, cell qui s'aprima, 
del preterit perfech singular 
en l'endicatiu parlar; 
e aicel qui no vol fallir 
deu en tersa persona dir: 
partic, sufric, feric, trahic, 
grazic, muric, vic e noiric; 
mas En Folquetz trobaire fis 
i fallic en son chan e dis 
en una cobl' ab tal comensame:

«On trobaretz mai tan de bona fe? 
quant mai nuls hom se meteis no trai 
son e sieu com ieu quis seru trai». 
Mas trahic deuri'aver retrach 
si el volgues haver ben fach. 
E si alcus er demandatz 
con pot anar aquest fatz, 
pois que la rima cor en i, 
que puesc' anar en ic aisi, 
adoncs le prims deu respondre 
que alcuns no deu confondre 
del parlar la drecha via 
per rima qui obs li sia, 
mas ell si deu percassar 
de tal paraula trobar 
que la rima cora en i, 
aisi con fai parti, sufri, 
e qui no sia biaissada 

ni en nombre descordada, 
ni en persona ni en temps, 
pois li er l'adretz ademps. 
Ben sai q'hai gran ardimen dich 
d'aiso q'eu hai contradich 
lo dich q'aitan bon trobador 
han dich, mas li entendedor 
d'aiso q'ieu hai dich m'amaran, 
q'aitals paraulas aisi van; 
e qui volgues ben esgarar 
en tot l'autre grazit chantar 
d'aquests meteis trobadors, 
si fos dels prims entendedors, 
certanament maiors falsuras 
i trobera ab drechuras. 
Si aital trobador grazit 
en lo lur chantar han fallit, 
chascus en lo sieu cor albir

so q'hom pogues dels malvatz dir. 
L'autra del verb parladura 
no poiria dir sens rancura 
ni ses granz afans e pena, 
mas esgaratz con s'amena 
per los trobadors verais 
en totz los lur chantars gais. 
E si trobaretz alcun mot 
qui per vos no s'entenda tot 
ab tot lo var' entendimen, 
i metatz lo cor e la men; 
e si vos no havetz poder 
d'entendre celui e vezer, 
ja no·us devetz vergoignar 
de los plus savis demandar, 
q'asatz deu haver maior 
vergoigna cel qu'a dezhonor

jes de demandar s'atrai, 
qu'aicel qui demandan vai, 
car nuls es qui sapcha tan 
q'us autre no sapch' atrestan. 
Doncs chascus en la sa obra 
per aital razon se cobra, 
quar cert ben fora fortz cauza 
q'us hagues en cor clauza 
tota la sciens' ab lo sen; 
mas ben crei que no ha talen 
d'apenre qui no demanda 
totas cellas res a randa 
las qals per se meteis no sab, 
e qui d'aiso tem algun gab, 
quar nulls pot saber per se sol 
totas las res q'ama ni vol.
Per ço qu'ajatz maior menbransa, 
vos donarai aital semblansa

del parlar q'en doas rimas cor 
si con l'han dich li trobador,
si con leial, chascun, talan, 
fin e chanson e vilan, 
e pot hom dir encar' aisi:
leiau, tala, vila e fi,
chanso; mas aquest parlar jes 
con le primiers adretz no es. 
Ara chascus entendeire 
a cui es sabers valeire 
deu ben conoisser oimai 
si con aquest parlars vai, 
e con si deu aluoignar 
abreviar e variar; 
e chascus qu'es fis trobaire 

no·l deu de sa rim' estraire 
ni de la sa drecha via 
per rima qui obs li sia. 
E si ell comensa chanson 
deu continuar sa razon 
enaisi com l'encomensa, 
si ell no vol far fallensa; 
car mai mi plai e agrada 
razos ben continuada, 
que mot qan alcus los entresca 
ab rimas e entrebesca; 
e si en la tersa persona 
l'encomens' e la razona, 
tota d'aicella maniera 
que l'encomensa, l'enquiera; 
e si em prim' o en segonda 
tocha ops qu'aisi responda, 

e celui nombre q'el en ver 
i comensa, deu mantener.
E nulls perl proensal diga 
alcun mot frances, qar eniga 
es aital parladura dir 
ab lo proensal, ses mentir; 
e a chascun verb son conduch 
i don segon que l'ha construch, 
per los oblics e per los retz 
si con enquier lo sieu dretz, 
con s'eschai en aluoignamen, 
encar' en abreviamen. 
Eu voil qe visi barbarisme 
no i meta ni solecisme, 
tot que mant trobador prezat 
hi an en lur chantar pauzat; 
mas per aqo s'en escuzon 
qar qan alcus i fai lo son, 
chantan lo pot abreviar, 
si con se tain, e aluoignar. 
Eu vuoill qe en la scrichura

meta primamen sa cura. 
Encara sia perceubutz 
que meta los accens agutz 
e los greus si con s'eschai
en celui chantar qe fai; 
en lonc chantar no s'aluoign 
mas ieu ami que se poign 
de trobar razon tan gaia 
e tan prima q'a totz plaia. 
Oimai chascus entendenz, 
deu saber veraiamenz 
qals es l'avinenz parlars 
qu'es pro grazitz en chantars, 
e si con lo deu retrar 
le bos trobair 'e amenar, 
e si con se deu penre gach 
el trobar de celui empach 
de cui hai dit e parlat 
e, mel q'ieu saup, razonat. 
E per aiso finirai 
mon Acort com mel sabrai, 
enaisi con l'encomensei, 
qar, per cert, aisi far dei. 
Si eu vuoill jes prezumir 

de ben lo mieu labor finir, 
m'en torn vas lo seignor Dieu 
a lei d'ome de pecat grieu; 
qar si dirai o hai ren dicha 
qui per Lui sia contradicha, 
Lui prec qe m'en deja donar 
lo sieu perdon e autrejar. 
E soplei totz vos amans, 
que qan vos a midon denans 
seretz, dejatz clamar pro me, 
qar ieu mi muer: «merce! merce!», 
e qar il mi donet conort 
e gieign de far aquest Acort. 