Nox erat incipiens, precesserat Hesperus astra.
Alphee venere rates. Ebusina iuventus
Inter conseptos stabat densissima muros.
Bucina repletur flatu, lituique, tubeque:
Tota sonat classis. Conclamant civis et hospes,
Sed Latia superat clamor de gente levatus.
Spicula crebra ferunt missos a menibus ignes.
Phebus ab equorea postquam processerat unda,
Clarueratque dies, populis pugnantibus aptus,
Circumstant acies, ponuntur in ordine castra.
Plurima vallis habet tentoria, plurima collis.
Transcurrit campos celeris Pisana iuventus,
Invaditque suos non pigris gressibus hostes.
Saxa volant ritu pluvie de turribus altis,
Tela sudesque terunt propiores menibus hostes.

Dificiles aditus per dura pericula fosse
Pisane subeunt acies, portisque sub ipsis
Non trepidant gladiis duros concidere Mauros.
Ardescunt animi. Pugnantes cominus instant.
Ictibus assiduis clipei galeeque teruntur.
Nec prohibere valet torax penetrantia tela;
Vulnus et interitus passim sanguisque redundant.
Nox postquam veniens ferventia bella diremit,
In sua Pisani redeunt tentoria fessi.
Sed remeante die, turmisque petentibus arma,
Machina construitur, sapientum viribus acta
Artificum, turres feriens que dissipet altas.
Tunc, aries cratesque simul sunt addita muris,
Plena viris etiam per vallum vinea serpit,
Qui vario nisu perstringere robora temptant.
Obsita stat garabis protectis pontica ripa,
E quibus armate properant ad bella cohortes.
Dant animi vires. Media Mars sevit in unda,
Nec tenet unda viros. Medio stant agmina fluctu,
Innumerisque patent hominum discrimina telis.
Lis geritur gladiis. Pugne furit anxius ardor,
Turrigereque petunt muralia robora naves.
Bartolot Anfossusque simul rapiuntur in undas,
Nec vitant ictus, sed plana per equora Mauros
Duriter obstantes iaculata cuspide sternunt.
Huc Opitho, virtute potens, mox flectit habenas,
Et Maurum peditem media transfigit in unda.
Altus Parlasii Petrus atque Bono generosus
Vido satus, iaciunt astas; mucronibus inde
Concidunt Mauros: densantur ab urbe sagitte,
Arcitenensque sagax per visus figit utrumque.

At de classe viri positum super equora murum
Poscunt, et celsas invadunt agmina turres.
Transiliunt fossas. Alii properantius addunt
Ad conscendendum muri super ardua scalas.
Proiciunt lapides iaculantes tela sudesque
De muris Mauri, Pisanaque robora pellunt.
Tunc instant acies, donec sol fervidus ipsas
Estibus accensas cogit sua castra subire.
Interea turrim faciunt, solitasque per artes
Unaquaque die muros et menia frangunt.
Arripit Alpheos belli violenta cupido,
Et latas intrant pugnantes undique fossas.
Tunc demum iuvenes subeuntes menia quinque
Maurorum cuneos animis violentibus urguent.
Hi contra iaciunt lapides et tela; fugaces
Quattuor ex illis facti, transcurrere saltu
Non dubitant aditus; quintusque remansit in illis
Pipini natus, socii quem deseruerunt.
Quid faceret? vel cuius opem pugnando rogaret?
Proiciunt lapides in eum de turribus altis;
A scapulis murus, contra quem plurimus hostis,
Figitur innumeris telis variisque sagittis.
More viri pugnat quindenis natus ab annis,
In se conversos sternitque viriliter hostes.
Dum tamen illorum nimius petit impetus ipsum,
Corruit, et pariter perdit cum sanguine flatum.
Innumeri subeunt membris puerilibus enses.
Mauri letantur, socii stant cede dolentes.
Exercetque suos dum gens Pisana labores,
Tormentum mirum labentis solis ab axe,
Quod longo tractu muralia robora poscat,
Fecit Oriciades. Simul et testudinis artem

Actus in hac, aries murales sternere cursus
Nititur, et penetrat impulsu perpete muros.
Ast Ebusitanis non est ad prelia dispar
Ingenium. Totas dant in certamina vires,
Dumque suas faciunt non equis viribus artes,
Pisanos temptant penitus confringere nisus,
Dum, magni lapides, quos ardua machina portat,
Inmensam certant muris conferre ruinam.
Protegitur murus pannis latisque tapetis,
Et turres habuere sui munimina restes,
Fulcraque collate luserunt sepius ictus
Molis, et opposite texerunt cetera crates.
Sicut aves reparant nidos quos destruit aura,
Cum tremulos venti vis concutit aere ramos,
Sic Ebusitani muros ac menia cuncta
Solliciti reparare student, presentia quorum
Assidue vigili servat sua robora cura.
Fecerat in muro plures testudo fenestras,
Cuius Oriciade formam construxerat astus.
Iam quoque casuram credebant agmina turrem,
Cum cessare iubent patres testudinis actus,
Electi donec iuvenes mittantur in illam,
Qui captam teneant summis cum viribus urbem.
Sancte, tuum festum, Victor, laudabile multum,
Forte celebrabat mundus, Praxes super astra
Quando levata fuit martyr virgoque decora.
Luce sub hac cursus medios iam Phebus agebat;
Estus erat grandis; tecum rogitasse putatur,

Celica turba, Deum Pisanus presul, et omnis
Firmiter orabat magno cum presule clerus,
Quatenus ipse suis pugnantibus auxilietur.
Divinas aures tantos audisse rogatus
Creditur, et fusas lacrimas monuisse Tonantem.
Deviat esse Dei quisquis tales negat actus,
Et pro posse suo non laudat Cunctipotentem.
Extemplo medium dum carperet ethera Tytan,
Mota fuit turris graviter, ceciditque patenter.
Intremuit locus, et pulvis vicina replevit.
Inconsumpta iacent mensis convivia. Fervet
Prorsus ad introitum Latius seu Gallicus hospes.
Ugo, qui Pisis comitum vice preditus extat,
Et Dodo Teperti clarus per prelia natus,
Ac Cinithoniades animis decoratus et actis
Et Catalanensis quidam bene promtus in armis,
A portu pariter per portas ingredientes,
Invadunt Ebusum, sternunt violentibus hostes
Viribus, et perimunt letis successibus illos.
Qualiter armentum tygres per rura sequuntur
Cum violenter eas ieiunia longa coercent,
Haut secus heroum gladiis pagana fugantur
Agmina. Tunc relique succurrunt undique turme
Nulli parcentes, sexus iugulantur et etas.
Hinc aditum quendam retinebant Hismaelite.
Maurus ibi pugnabat atrox metuendus in armis,
Et ferus accessus cunctis prohibere putabat.
Erigit Ildebrandus in hunc Eufraxius ensem,

Cedentemque virum mirando recidit in ictu.
Qui per rupturas intrarunt denique muri
Barbara concidunt fugientum corpora ferro.
Tunc percussa cadit gladiis Ebusina iuventus.
Hic caput atque manus, illic sunt crura pedesque,
Quaque pedem faceres hominum prosecta iacebant
Eruta corporibus. Morientum milia calcant
Belligeri cunei. Sed qui de cede supersunt
Ascendunt medios inter duo robora muros.
Altera turba ruens fugit ad sublimia saxa,
Que suprafati spectantia diximus equor.
Inde ruunt partim, partim truncantur, et illinc
Rupibus e summis salsas iaciuntur in undas.
Hic malus est saltus quem Mauri tunc didicere.
Qui non fugerunt, saxosis ictibus et non
Continuere manus, de muris precipitati,
Undique confracti media iacuere platea.
Declinat medios dum Titan ethere cursus,
Pugnantesque viros et fervidus estus agebat,
Urbs ubi prima fuit divino victa vigore,
Altera victores veniunt ad menia. Portas
Et superos aditus perfringere marte laborant.
Multisoni resonant variis umbonibus ictus.
Saxa volant, misseque pluunt utrimque sagitte.
Ortantur proceres pugnantes fortiter alas.
Utraque turba fremit. Penetrant ad sidera voces.
Ascendunt geminas dum pugnant agmina turres,
Et superare putant reliquam velocius urbem.
Accurrens Ebusina cohors violentius hostem

Impetit, et saxis, telis sudibusque repellit,
Perque coherentes cogit descendere scalas.
Postquam bella viris in nullo commoda prestant,
Mox sua castra movent, et barbara tecta subintrant.
Sed defunctorum ne corrumpantur odore,
Traditur extinctus flammis crepitantibus hostis.
Postera lux oritur. Consurgentesque caterve
Tendunt in reliquam studiis ardentibus urbem.
Nocte dieque suas exercent fortiter artes.
Lux octava redit. Turres feriendo reclinat
Machina. Testudo perfringit sedula muros.
Tum nox transierat vicine proxima luci,
Aurore patuere fores, Phebusque redibat.
Protinus ascendunt super altas agmina turres.
Barbara turba pavet, celsasque recurrit ad arces.
Alpheus populus defuncta cadavera calcans,
Hostiles cuneos gladio prosternit et asta.
Dumque satis properant super ardua ducere castrum
Menia, Dominici sollers quod cura paravit,
Telorum nimbi summa mittuntur ab arce,
Sarnicolasque super volitant ingentia saxa.
Sed Christi pietas divinaque gratia quantum
In se sperantes semper sustentat et auget,
Humane nequeunt ad plenum dicere lingue.
Eius enim facto, qui noscitur omnia posse,
Victoris festo qui primam vicerat urbem,
Eius in octava meruit superare secundam
Pisanus populus semper confisus in ipso.
Victores tandem captum retinere laborant
Et servare locum. Patres deducere castra
Circumquaque iubent: parent: sed et obsidionem
Menibus inclusis omnes vicinius addunt.

Nulla quies cuiquam tenebris vel luce dabatur.
Turres tormentis altas murosque petebant,
Queque graves longe dimittit machina moles
Menia celsa petens, portabat adusque fenestras
Cautes, internas sternendo sepius edes;
Vicinusque malus, cui non erat agmine compar,
Sublimem tractus crebro feriebat in aulam.
Nunc ultra turres lapides portabat et infra,
Et de sacrilegis faciebat sepe ruinam.
Talibus et reliquis populus Pisanus agebat
Artibus, et duros temptabat vincere casus.
Tam Vido Rubeus quam Barchinonicus heros
Incassum missas non direxere sagittas.
E contra Mauri bellantia sepe petebant
Agmina non parili facientes prelia dextra.
Sevus Abulmunzer, super ardua menia demum
Assistens, fractam defixo lumine turrim
Spectabat tristis. Casu sinuaverat arcum
Villano genitus; qui, mittens spicula contra,
Spectantem medio defixit gutture Maurum.
Iurarat pridem per iura Machamatis ille
Incolumem cuiquam se nunquam reddere terram.
Tunc sibi subiecti suaserunt talia cives:
" De iuramento nulla ratione teneri
" Te nuper facto fusi docuere cruores.
" Sanus enim non est cui figunt spicula guttur.
" Ergo tui compos citius fac deditionem,
" Et te nobiscum pariter de funere serva ".
Annuerat princeps dictis precibusque suorum.
Mittitur Alpheis ducibus qui nuntiet ista.
Forma placet pacti Pisanis. Protinus illi,

Nil dubitando, viri sine conditione dederunt
Omnia seque, simul mortis terrore remoto.
Tunc, pie Laurenti, mundus tua festa colebat;
Te, venerande, Deum placido monuisse rogatu
Autumat Ecclesie populus, creduntque fideles,
Cum vexilla super posuerunt agmina turres.
Ter Domino laudes totum cantaverat agmen,
Cornicinumque dabant voces lituique tubeque,
Tinnitusque pios resonantia signa tulerunt.
Conscendunt proceres summas properantius arces,
Ac commune iubent spolium properanter in unum
Accumulare locum. Turres et menia cuncta
Certatim sternunt avidi terreque coequant.
Transierant bis sex rapida vertigine menses,
Et celer actus erat variis sudoribus annus.
Tempus erat quo ferre soles, auguste, racemos,
Cum citius solito potarunt agmina mustum,
Sedarantque patres ceptas cum litibus iras,
Quas predatorum tumidi movere furores.
Vulgus ab introitu capte regionis, et ante
Quam, populus quicquam superaret bellicus urbis,
Collectam passim predam de rure trahebat.
Dumque viri fortes muris tormenta pararent,
Ignavum vulgus studium fornacis agebat.
O quantis studiis panes venduntur! et illud
Unde monetati replent marsupia nummi!
Post hec expoliis, que comportarat in unum
Alpheus populus, movet anxia turba susurros,
Et repetit partes. Partiri capta recusant
Hi quibus interius lacerat Maiorica mentes,

Neve moram facerent, spolii retinentibus illos
Partibus, in tutas predam posuere carinas.
Solvuntur classes; freta remis eruta spumant;
Vela tument zephiris; liquidas rapit aura procellas.
Adveniunt Baleam Latii comitatus, et illi
Qui propter Baleam celestia signa tulerunt.
Est sinus haud modicus Balee de partibus austri
Portus instar habens, ubi cornua bina videntur,
Per bis mille decem que sunt distantia passus;
Replet utrumque latus Libico de litore raptus
Pontus, et Arctoas finem distendit in horas,
Quoque facit finem sinus hic de parte sinistra
Urbs antiqua fuit raris habitata colonis.
Inde fere gentes ab Hiberis finibus acte
Navigio celeri, duce precedente Moalfac,
Christicolis pulsis plures posuere penates.
Hic, ubi lata stetit celsis Maiorica muris,
Insula distat ab hac brevis ut per milia quinque,
Que, complexa sinu, leve stat proxima terre.
Portus in hac latus, Rodum vicinia dicit.
Urbis ab hac possunt sublimia menia cerni,
Ob quam Pisani tantos habuere labores.
Illa dies letis populis octava refulsit
In qua felicem matrem super astra recepit
Virgineus partus, de qua Deus est homo factus,
Parva venientes qua congregat insula puppes.

Luxque sequens fuit hec qua Christus morte resurgens,
In mundo genitis vitam dedit atque salutem.
Hac de plebe viri, latices haurire volendo,
Navibus egressi, per rus gradiuntur inermes.
Ast equites regionis erant in valle latentes,
Qui peditum plures incautos agredientes,
Truncarunt gladio, quosdam cepere, suisque
Duriter astrictos secum duxere capistris.
Hinc cum consulibus proceres tristantur et omnes.
Tum Petrus antistes populos hortatus " Ad istos
" Tartareos aditus properavit vestra voluntas ",
Dixit, et ostendit Balearica menia dextra.
" Captus ibi factor vester pius atque creator
" Dicitur in membris; quis non pugnabit ut ipsum
" Eruat? ipsa licet mortem sibi bella minentur?
" Vos tamen in bello letum nolite timere,
" Nonnisi pro bello vite quia poscitur auctor
" Atque dator, vite cunctis qui preparat usum,
" Et qui pro nobis crucis est in stipite fixus.
" Cum captis captus nunc permanet atque ligatus,
" Ut det opem vinctis, trahat et de nexibus ipsos.
" Qui captum dominum pugnamve relinquit agentem
" Iuste dampnatur, digne privatur honore,
" Et manet infamis semotus ab urbe foroque ".
Hoc et Boso pater, presul quoque Caralitanus
Comparibus verbis lacrimisque fluentibus addunt.
His dictis, sedet in transtris festina iuventus,
Et placidas molitur aquas. In carbasa ventus
Perflat, et amotis sulcatur navibus equor.
Non volucres tanta penne levitate feruntur,
Quanta rates levitas pacata per equora vectat.
Miratur Balee populus candentia vela,

Et defixa tenens in classem torva tirampnus
Lumina, dat lacrimas magno cogente dolore.
Inde metum reprimens, quotquot rexisse putatur
Permixti sexus educit ab urbe catervas,
Ut late visus venientes terreat hostes.
Totque licet turmas sparsas per rura viderent
Audaces, quorum commoverat insula mentes,
Haud trepidare valent quos spes preclara fovebat.
Pinea silva fuit qua lata patebat arena,
A muris Balee ceu per sex milia distans,
Ex qua parte suo Titan petit ethera curru,
Cui palus et pontus geminum latus arguit unda,
Ortus et occasus nemoralia rura petenti
Siccum dant aditum. Loca Ramora commemorantur,
Sive Forenna, quidem plures dixere Catinos.
Hic ubi plana cite tenuerunt litora prore,
Educunt properanter equos. Properantius arma
Sumit, et ignote lustrat loca cernua terre
Bellator populus, quem iustior ira movebat.
Qui sibi commissas aliquas habuere cohortes,
Dispositas ipsas sectari signa iubebant.
Post hec regis eques rarus progressus ab urbe,
Iam castris positum vidit de collibus agmen.
Quem Pisanorum rapidus comitatus equestris
Ipsum dulcis aque fugat usque sequutus arenas,
Qui torrens Luidis solet in regione vocari.
Nox redit. Excubias faciunt vigilantia castra
Eximiamque satis fulgentia sydera noctem
Reddunt. Signa polus demonstrat nocte sub illa.
Stella cadens divisa comas per mille videtur.
Dispersum Balee signat divisio regnum.
" Ad Baleam", clamat populus. " Nos sidus ad illam

" Crinitum properare monet; properate potentes;
" Est superare datum nobis Balearica regna.
" Sideris in Baleam radios cecidisse videtis ".
Lux rediens fuerat qua sancti Bartholomei
Festa celebrabat lati devotio mundi,
Purpureis Titan radiis fulgebat, et aura
Nulla fuit, quasi lac placidi maris unda iacebat.
Immote ventis frondes. Volucresque quieti
Cantus voce dabant. Resonabant intima silve.
Ammonet Alpheos ductor rectorque Pyrenes
Ordinibus factis aliquantum castra movere,
Quemque sequi sua signa monet. " Sit prontus in armis
" Qui cupit alterius ", dixit, " conquirere fines ".
Paruit haud monitis istis avidissima belli
Gens, et torrentis modo dicti transiit hora
Classis, et ad campos vicinos menibus urbis
Plenius egresse fixerunt castra cohortes.