Surses ò da tschartger per l’antschatta digl onn 2024 en nov mastral.Mademamaintg vala chegl pigl vicemastral tg’ò er inoltro la sia demissiun. Igls 20 d’avost 2023 è igl suveran digl cumegn da Surses clamo all’urna. An tavla stattan elecziuns parzialas dalla suprastanza. D’eliger on votants e votantas er las quatter persungas pigl cunsegl da scola. Er las treis persungas tgi appartignan alla cumischung da gestiun ò igl suveran d’eliger. Gio da pi dei è public tgi Leo Thomann (Parsonz), igl mastral an uffezi candidescha betg ple per en’ulterioura perioda. Anfignen ossa è el er sto igl unic president communal da Surses, siva dalla fusiun digls 9 cumegns dalla val tigl cumegn da Surses igl 2016. Uffizialmaintg publitgia la sia demissiun ò ossa er Giancarlo Torriani (Beiva), el tgi stat alla testa digl departamaint da scola, educzaiun, cultura e pulizeia ed è er parsoura digl cunsegl da scola. A madem mument è el er vicemastral digl cumegn da Surses. Candidat da Beiva per la suprastanza Dantant tgi dat anc uffizialmaintg nigna persunga tgi candidescha per la successiun da Leo Thomann è siva d’en pêr deis ancunaschainta la candidatura per la successiun da Giancarlo Torriani. Beiva duess venavant esser represchento ainten l’executiva communala da Surses e chegl cun la persunga da Gregor Vellacher. El è marido, bab da famiglia e gio diesch onns sesent a Beiva cun luvrar tigls runals e tar la scola da skis. Siva digl 2021 è igl om da 37 onns magnagestiun da Beiva Runals SA. A chella societad acziunara totga er la Scola da skis da Beiva. Gregor Vellacher segna er per l’administraziun e la contabiliatd dallas Ovras electricas da Beiva (EW Bivio). Anc è el damai igl sulet nov candidat tgi less far igl zap an suprastanza digl cumegn da Surses siva dallas elecziuns parzialas digls 20 d’avost 2023. Adrian Ballat (Savognin) el tg’è siva da quatter onns suprastant sa metta a disposiziun per en’ulterioura candidatura e dastga chintar cun ena reelecziun. Da supponer è tgi dat anc otras persungas tgi candideschan pigls dus posts da suprastanza. Betg an elecziun stattan Irene Kolb e Romeo Poltera (Savognin). Dalla cumischung da gestiun sa reteira Urs Guetg (Savognin) el tgi presidiescha chel gremi. Adrian Demarmels (Salouf) el ò demissiuno scu commenber digl cunsegl da scola. Las otras persungas tgi appartignan a chels dus gremis candideschan danovamaintg per chel uffezi. Propostas per tots uffezis communals tgi stattan an elecziun pon neir fatgas an scretg anfignen igls 20 da fanadour 2023 allas 17.30 tar l’adminsitraziun communala digl cumegn da Surses. Candidescha per la suprastanza da Surses: Gregor Vellacher.

Conrad Plaz sa reteira siva 29 onns scu magnagestiun dalla Societad da consum Savognin e conturn. La sia successiun vign reglada internamaintg. Chels deis vignan infurmos igls radond 550 commembers e commembras dalla Societad da consum Savognin e conturn dalla midada tar l’administraziun dalla societad. Igl magnagestiun actual Conrad Plaz è sa decidia da terminar la sia lavour per la societad. Durant 29 onns è el sto en magnagestiun fido, cumpetent ed er innovativ. Surpiglia chel manadat ò el igl 1994 da sies antecessour Peter Gsell. Cugl president Mia Guetg, tg’è sto 28 onns agl timung dalla societad, e cugl successour ed actual parsoura Bruno Wasescha ò Conrad Plaz realiso ples projects e cunzont adegna puspe moderniso las dus buteias digl Volg a Savognin. An chels onns cun Conrad Plaz scu magnafatschenta dalla societda ò chella investo pulitas sommas per adattar las dus buteias agl giaveisch dalla clientella ed agls basigns. Per la sia successiun è sto pussebel da cattar ena soluziun interna. Roswitha Guetg, tgi magna gio ples onns la buteia son Mitgel digl Volg vign da nov ad esser responsabla principala dallas treis buteias digl Volg (dus a Savognin ed egna a Salouf). A madem mument segna ella er per la direcziun digls radond 15 ampluias tgi la Societad da consum Savognin e conturn occupescha. Alice Wasescha, ella vign ad esser responsabla per l’antiera administraziun dalla societad e per la partiziun commerziala. (fmr/gns) Sa reteira siva treis decennis scu magnagestiun dalla Societad da consum Savo-gnin e conturn: Conrad Plaz.

Avant 159 onns ò en’arsa destruia ple u manc l’antiera vischnanca da Riom. Er schi chella è stada ena tragica, pigl Origen Festival Cultural en fatg da metter an pled, maletg e musica sen tribuna. Chels deis è la populaziun da Riom neida orientada digl teater agl liber. Chest onn anvida igl Origen Festival Cultural puspe ad en teater agl liber e chegl a Riom, noua tgi igl festival è da tgesa. Igl toc sa nomna ­«Arsa da Riom» ed aposta per las preschentaziuns vign construia agl our digl li ena tgesa da teater temporara. L’emda passada ò Giovanni Netzer anvido la populaziun da Riom ed er oters interessos e preschento igl project da teater. 15 preschentaziuns Construia vign igl bietg da teater temporar agl our da Riom giond cunter Parsonz. Per la construcziun cun elemaints d’atschal segna l’interpresa svizra Nüssli SA, ella tg’ò plessas gedas gio collaboro cun Giovanni Netzer e cun Origen. Digl reminent è la firma Nüssli SA activa aint igl antier mond. Igl object tgi vign proximamaintg erigia a Riom ò ena largezza da 18 meters, ena lunghezza da 28 meters ed en’otezza da 14 meters. Pacato vign igl bietg antras ena teila melna. La tribuna chella sa catta anmez igl bietg e las tribunas digls aspectatours cun ena capacitad da 220 plazs èn anturn chella. Giovanni Netzer inscenescha l’arsa da Riom an pled e maletg, cun musica e cun actours ed actouras da professiun. Er sch’el lavoura cun blers effects da gleischs, la gleisch naturala chella mantga sa tgapescha er betg. Chegl è er la raschung tgi igl bietg survign grondas e plessas fanestras, uscheia tgi igl public vei las bleras muntognas tgi sa cattan an tottas direcziuns, la darandeida e schizont la glischa, schinavant tg’ella cumpara. Da vaseir è igl teater 15 gedas e la premeira è igls 24 da zarcladour 2023 a las 21.00. Las lubientschas èn sen meisa Pigl bietg tgi vign construia per inscenar igl teater agl liber ògl duvro plessas lubientschas. Chellas èn er igl muteiv tgi a pled è nia Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses. Cun restar igl bietg digl teater temporar angal digl zarcladour anfignen alla fegn d’avost da chest onn, on igl cantun ed er igl cumegn da Surses lubia la construcziun da chel object. Leo Thoman ò menziuno tgi Origen vegia inoltro ena dumonda da biagier cun mintga detagl pi pi-tschen e pi grond. Er chegl tgi pertotga las normas da fi ed igl concept da traffic corresponda la dumonda allas ordinaziuns. Lubia vegia er la sieranza d’edifezis la construcziun dalla tgesa da teater temporar, ò detg Leo Thomann. El ò er detg tgi mintga uniun tgi segna per l’organisaziun d’ena pi gronda festa e dovra ena tenda vegia er da far ena dumonda agl cumegn ed inoltrar en concept da siertad pi vast. L’arsa da Riom Igls 5 da mars 1864 è rot or en fi ainten la tgesa dalla famiglia Frisch, tgi sa cattava anmez vischnanca e visavi dalla baselgia da son Lurintg. Igl era vers mezde ed en ferm favogn, cura tgi igl tgamegn digl bietg ò tgappo fi. An bung dus ouras è nia destruia la gronda part digl li antras las grondas flomas. Chegl tiers tgi er bleras persungas dallas vischnancas vaschignas èn stadas an curt taimp a Riom per gidar stidar igl fi. An dus ouras èn 180 abitants ed abitantas da 200, stos sainza cutier e gia nign sottetg. Unfrendas digl incendi èn davantadas 80 tgesas e 76 stallas. Sen chella foto ins vei tge bietgs tg’èn anc restos siva dall’arsa. Igl model digl bietg da teater tgi vign proximamaintg construia a Riom.

Cultura ed art, chegl totga tar en’aventura culinarica, dei Rebecca Clopath tgi segna per ena cuschigna tgi stat fitg manevla alla nateira. Percorscher an senn figurativ e sensitiv tge tg’è segl plat totga er vetiers. Gion Nutegn Stgier/FMR Cun discorrer dall’Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra (ACACA) dastga en nom betg mantger: Mirko Baselgia. El è en artist ancunaschaint betg angal aint igl Grischun, ma­bagn er ordvart chel ò el sa fatg en nom cugl sies art. La nateira igl inspirescha pigl sies art, uscheia tgi las sias ovras stgaffeidas èn savens da taimpra naturala. Mirko Baselgia ò gia ­l’ideia da realisar igl Center d’Art e Cultura Alvra, tgi sa catta ad Alvaschagn aint igl anteriour bietg da scola. L’associaziun porscha mintga meis en program fitg vast. Workshops, antupadas e discurs cun persungas tg’on er bler da rachintar. Chegl èn persungas pitost atgnas, unicas, extraordinarias, gea schizont insolitas. Gist tar egna da chellas totga bagn Rebecca Clopath, la cuschiniera da renom tgi stat a Lon ed ò success cun la sia cuschigna. La sia moda da cuschinar è fitg autentica Rebecca Clopath è cuschiniera, hospitanta, poura e perfign filosofa. Cun success magna ella a Lon igl bagn puril da bio «Taratsch». La gastronomia, l’agricultura e la nateira la stattan fitg a cor. La sia moda da cuschinar è autentica. Ella vei mintga product per bler daple tgi angal ena basa fundamentala dalla cuschigna. Ad Alvaschagn an discurs cun Demian ­Haller, igl magnadiscussiun, ò Rebecca Clopath detg, tgi mintga product mareta igl sies respect ed er l’attenziun da mintga giast. La cultivaziun da verdura, la tratga d’animals, la diversitad dalla nateira e la variaziun dallas staschungs inspireschan ella da cuschinar genuin e natural. Cuschinar seia er expe­rimentar, canoscher la derivanza digl product – cuschinar uscheia tgi mintga product mantigna igl sies aroma ed er la sia calour. La cuschiniera dalla Val Schons dei: «Cultura, art e culinarica èn ena cuminanza.» Igl è alloura er uscheia tgi mintga tratga tgi Rebecca Clopath cuschigna è ena sort art ­segl plat. La poura diplomada manegia ansomma tgi cuschinar seia an ples gros ten­siunont, fascinont, magari er dramatic. Chegl an spezial cun canoscher igl origin da mintga singul product. Per ella seia er fitg singular d’eir alla tschertga da mintga product, da scurveir novs products e d’agiuntar els cun tot chegl tgi crescha e flurescha aint igl sies iert a Lon, ainten la prada, gôt e muntognas. Bler daple tgi angal galdeir La cuschiniera da renom ò menziuno tg’igl sies local a Lon seia pitost en li d’antop. Tranter las 16 persungas (table d’hôte, ena lunga meisa) tgi tschaintan a meisa, sa cattan savens bleras persungas tgi sa canoschan betg. Magler seia bler daple tgi angal en menu e tgi galdeir, ò punctuo Rebecca Clopath. Magler seia percorscher sensitivamaintg tge tgi sa catta segl plat, vaseir figurativamaintg mintga tratga, canoscher l’istorgia tgi stat davos mintga product ed er saveir disfranztger min­tga aroma. Sa far aint sa fetscha mintgign angal chegl tgi capeta gist an chel mument ed uscheia seia chegl er tigl magler. «Oz è uscheia tgi mintga giast spetga tg’ia rachinta l’istorgia tgi stat davos igl product tg’ia va cuschino e tgi sa catta segl plat.» Piglia scu exaimpel ò ella la tor cotschna digl Origen Festival Cultural sensom igl Pass digl Gelgia. «Ia va fatg en dessert tgi sumeglia la tor cotschna – er per rachintar l’antiera istorgia da chella», dei Rebecca Clopath. La fegnameira seia tgi mintga giast tgi passa igl Gelgia e vesa la tor cotschna painsa dalunga er agl dessert sarvia a Lon tar ella, ò detg la cuschiniera. Magler seia scu ena canzung, ò rachinto Rebecca Clopath. I dat tungs ots e tungs bass. Rischmelnas per exaimpel seian da tung ot, barso e boglia da tiffels da tung bass. Rebecca Clopath ò rachinto ad Alvaschagn dalla sia cuschigna fitg atgna e cunzont er cun tge products tg’ella cuschigna.

Per l’amprema geda ò l’organisaziun Unicef Svizra e Liechtenstein surdo en label ad en cumegn grischun per sies angaschamaint pertutgont la promoziun dalla giuventetna. Chella onour ò igl cumegn da Surses. Cun en act festiv è ier stada a Savognin la surdada digl label. Igls davos onns è igl cumegn da Surses sa fa­tschanto intensivmaintg cugls temas promo­ziun, participaziun, integraziun e dretg dalla giuventetna. L’incumbensa principala da chel project, an collaboraziun cun l’organisaziun tetgala «jugend.gr», è da dar alla giuventetna, a giuvenils ed ad unfants ena vousch e da lascher sa participar els ed ellas a fatschentas. Esser persvas tgi er mats e mattas on la fermezza per star sen sasez, lour conturn ed èn er pronts da survantscher tschertas sfeidas. Plessas maseiras an chella tgossa èn gio succedeidas ed otras vignan a suandar. L’organisaziun Unicef Svizra e Liechtenstein premieschia sen dumonda d’en cumegn, cumegns tgi mi­gliureschan sistematicamaintg lour bagnvu­glientscha, tgi èn fitg bagnvulents anvers unfants e giuvenils e tgi obtignan resultats e fatgs visibels per la generaziun giovna. Siva digl 2006 anfignen ier era nia surdo an Svizra a 57 cumegns chel label, igl 58avel vo agl cumegn da Surses scu amprem cumegn digl Grischun. Anschet cugl «Mobil da giuventetna» Benevento la raspada ò Giancarlo Torriani, el tg’è suprastant digl cumegn da Surses e president digl cunsegl da scola. El e Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses, on laschea repassar igls davos tschintg onns siva tgi igl cumegn da Surses è nia activ cun promover e s’occupar pi ferm cun la giuventetna. Chegl er graztga alla lavour da Linda Netzer tgi segna tigl cumegn da Surses pigl svilup digl li. Antschet veva pero tot igl aton 2017 cun star a disposiziun a Savognin alla giuventetna per plessas emdas en schinumno «Mobil da giuventetna», chegl sen iniziativa dalla deputada Gaby Thomann-Frank. Sessour è nia avert a Cunter igl local da giuventetna ed introduia è er nia en cunsegl da scolars e scolaras. Menziuno seia tgi er anc bleras otras persungas on grond marets tgi chel project è nia realiso aint igl cumegn da Surses. Sen la dretga veia Ultra da chegl èn adegna puspe nias organisos workshops cun temas giavischias dalla giuventetna – e realiso è er nia agl Lai Barnagn en «Pumptrack». Igl label è igl amprem da cuntign rumantsch e chegl rumantsch grischun, cunzont sen iniziativa dalla scolasta Zegna Pittet-Dosch an collaboraziun cun la Lia Rumantscha. Leo Thomann manegia tgi da retschever chel label seia la conferma d’esser sen la dretga veia cun la promoziun dalla giuventetna e da dar a chella igl respect tg’ella mareta. Plascheir vegia el er da vaseir tants unfants cuntaints, els tgi seian igls protagonists e vegian er contribuia bler «tgi igl cumegn da Surses ò l’onour da re­tschever chel label». Sa mussadas cuntaintas da pudeir surdar igl amprem label da chel gener cugl cumegn da Surses ad en cumegn da Surses èn er las represchentantas dall’organisaziun Unicef e da «jugend.gr». Porscher bungas cundiziuns da basa A pled è er nia cunsiglier guvernativ Martin Bühler. El ò an amprema lengia benevento igls unfants e giuvenils e chegl schizont an bung rumantsch. I seia en bel mument d’esser scu schef da finanzas digl cantun tranter tants unfants. La politica seia bagn ena aspect impurtant, dantant vegian igls unfants igl dretg d’esser ena part da gronda muntada da nossa societad. I seia da porscher er agls unfants bungas cundiziuns da basa ed er an mintga famiglia duessen igls unfants neir a pled. Impurtant seia er d’integrar unfants e giuvenils aint igl process politic, scu per exaimpel cun introdueir en parlamaint da giuvenils. La festa da surdada a Savognin è neida anromada musicalamaintg antras cant da scolars e scolaras dalla scola Surses e cun musica da Giganto e Mattiu Defuns. Igls iniziants digl project cugl cunsiglier guvernativ. (da san.) Giancarlo Torriani, suprastant digl cumegn da Surses e parsoura digl cunsegl da scola, Gaby Thomann, inizianta principala digl project ed anterioura deputada e Martin Bühler, represchentant dalla regenza. On do alla festa da surdada igl dretg maletg: unfants e giuvenils digl antier Surses.

Igl anteriour cumegn da Brinzauls, siva digl 2015 ena fracziun digl cumegn d’Albula/Alvra, ò adegna gia en ferm contact tigl cumegn da Brienz tgi sa catta aint igl cantun Berna. Anc adegna è la relaziun tranter chels dus lis fitg bunga. I dat damai en Brienz ed en Brinzauls, igl nom rumantsch per Brienz. An connex cun las repportaschas dallas medias naziunalas, ma an spezial digls meds da massa digl exteriour cun tematisar l’evacuaziun da Brinzauls perveia dalla bova ègl er do confusiuns. La raschung è tgi ples medias on scretg tgi Brienz ainten la Surselva bernesa seia an prievel da neir sutaro d’ena pi gronda crudada da crappa, an pe da Brinzauls, tgi sa catta aint igl Grischun. Brienz alla riva digl «Brienzersee» è en li turistic ancunaschaint ed ena destinaziun da vacanzas populara, gist tar giasts digl exteriour, giasts engles, americans ed asiats. Brinzauls è bagn en li cun ples tgesas ed er abitaziuns da vacanzas, dantant turisticamaintg mai da cumparagler cun Brienz, en li tgi veiva cunzont digl turissem da stad ed ena destinaziun tg’ins canoscha fitg bagn er sur igls cunfegns svizzers. Pitost ena maltgapientscha Las davosas dus emdas è nia rapporto mintga de e chegl durant 24 ouras dall’evacuaziun, digl prievel e dalla situaziun a Brinzauls perveia digl schinumno «Rutsch». Igls rapports dallas medias internaziunalas on caschuno per maltgapientscha, cun screiver tgi Brienz aint igl cantun Berna seia pertutgia da chel destign. Igl cumegn da Brienz ò reagea sen chella maltgapientscha e publitgia igls 11 da matg 2023 sen la sia pagina online dalla ­vischnanca ena novitad tgi fò attent tgi tar chels rapports medials sa tractigl da Brienz/Brinzauls tgi sa catta aint igl cantun Grischun e betg da Brienz, igl li aint igl cantun Berna. La vischnanca da Brinzauls sa catta 231 kilometers lontan da Brienz, è da liger ainten la novitad publitgeida da cumegn e digl turissem digl li bernes. A Brienz n’exista nign prievel, uscheia tgi tar la rapportaziun dallas medias internaziunalas sa tractigl simplamaintg d’ena maltgapientscha perveia digls madems noms digls dus lis. Bagn adegna puspe dumondas Simon Kunz tgi segna tar Brienz Turissem per la communicaziun ò detg tgi tar las reportaschas perveia dalla bova a Brinzauls seia simplamaintg succedia gist tar las medias americanas en sbagl cun screiver tg’ins vegia gia d’evacuar la vischnanca perveia digl prievel dalla bova. Er emettours da televisiun e gasettas dalla Gronda Britagna vegian rapporto tgi Brienz seia pertutgia da chel colp. Simon Kunz dei: «I constat tgi vagn gia varsaquantas dumondas e ples telefons, sch’ins saptga ansomma anc neir a Brienz cun esser evacuo igl li turistic». Schi nosch seigl dantant betg sto, d’en grond domber da dumondas ins dastga betg discorrer, punctuescha igl schef da communicaziun da Brienz Turissem. Cun communitgier public tgi betg Brienz seia tutgia da chel destign, mabagn Brinzauls ins vegia aint igl frataimp strousch ple dumondas an chella tgossa. Anc adegna contact cun las autoritads Peter Zumbrunn, igl mastral da Brienz ò detg tgi anfignen tar la fusiun digl cumegn da Brinzauls cugls oters seis cumegns tigl cu­megn d’Albula/Alvra seia Brienz sto decennis cumegn-padrinadi digl cumegn da ­Brinzauls. Siva dalla fusiun vala chel padrinadi anc adegna, siva dad ossa otg onns, simplamaintg cugl cumegn d’Albula/Alvra. Igl mastral digl cumegn da Brienz dei d’aveir gia igl davos taimp contact cun Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra. Tenor las sias pussebladads vigna igl cumegn da Brienz, schinavant tgi fetscha basigns, an cunvignientscha cugl cumegn d’Albula/Alvra a sustigneir chel. Peter Zumbrunn dei er: «Cun las anteriouras autoritads digl anteriour cumegn da Brinzauls vainsa anc adegna en bung contact, e siva dalla fusiun er cun las autoritads digl cumegn d’Albula/­Alvra». Mintga dus onns s’inscuntran las autoritads politicas Daniel Albertin conferma tgi cugl cumegn da Brienz ins vegia anc adegna ena bunga relaziun. Mintga dus onns s’inscuntran las autoritads digls dus cumegns, eneda a Brienz e la proxima geda an Val Alvra. Igl cumegn da Brienz vegia sustignia ferm la realisaziun dalla plazza da giuier a Brinzauls, dei el. Brienz vegia en schinumno curtgign cultural e per chel ins vegia er gio regalo agl cumegn da padrinadi ena sculptura da fier digl farer-artist Roman Platz d’Alvagni. Ava gronda igl 2005 Brienz tgi sa catta ainten la regiun d’Interlaken è en li situo sen 566 meters sur mar, alla riva digl Lai da Brienz ed agl pe digl «Brienzer Rothorn». La vischnanca ò 3400 abitants e la gronda part da chels veiva digl turissem. Ancunaschaint è igl li er perveia dalla Scola d’antagler lenn, ena tradiziun tgi dat a Brienz siva digl 1816. La dumang digls 23 d’avost 2005 è ena part dalla vischnanca stada en’unfrenda dall’ava gronda cun donnager igls ragns «Tracht­bach» e «Glyssibach» ferm igl li. Dus persungas on schizont pers lour veta e do ègl er immens donns da material.

Cun gudagner igl davos gi dalla staschung cunter Valposchiavo Calcio 2 sierescha igl CB Surses igl quart plaz ainten l’amprema gruppa dalla 4. liga e contanscha damai sia fegnameira stagiunala 2022/23. Bun’atmosfera, plascheir e preschientscha positiva – uscheia igl facit digls dus trenaders. Simonet, Simonet e Simonet: en tgit segl plan da giuieders digl davos gi dalla staschung digl Club da ballape Surses mossa gist treis gedas la schlatta Simonet ainten l’offensiva. E chels treis, numnadamaintg Mauro, Manuel ed Adriano Simonet on cun sagettar seis goals er procuro per en davos gi cun success. Contanschia las fegnameiras Cun gudagner igl davos gi digl campiunadi 2022/23 a tgesa cun 6:3 cunter Valposchiavo Calcio 2 on igls Sursetters damai pudia sierar cun 30 puncts igl quart plaz ainten la tabella dalla gruppa 1 ainten la 4. Liga. «La fegnameira è da betg dar anavos», veva detg igl trenader principal Flurin Demarmels avant en meis aint igl discurs cun la FMR. Ena fegnameira, tg’è damai contanscheida, igl club surset ò pudia restar segl quart plaz. Pigl CBS è la staschung terminada, chegl vala dantant betg per tot las equipas dalla gruppa 1. Sonda proxima dattan otg equipas lour davos gi. Las dus equipas tgi vessan pudia far igl «stretg tras la staschung» digl CBS èn igl FC Tavo ed igl CB Lumnezia. Tavo ò er gio termino la staschung, cun 25 puncts e damai tschintg puncts disavantatg segl CBS n’ò igl CB Lumnezia aint igl davos gi da sonda proxima angal anc ena schanza da surpassar Tavo, dantant betg ple igl CB Surses. «Cun 17 puncts ainten la runda da premaveira ischans fitg cuntaints e vagn damai contanschia la fegnameira da puncts», uscheia igl facit digl trenader Flurin Demarmels. Roman Stäbler tgi cumplettescha igl duo da trenaders agiunta: «Atmosfera, plascheir e preschientscha, chegl è igl pi impurtant e chegl ans è sper igls puncts er gartagea durant la runda da premaveira.» El renda pero er attent alla statistica: «Igl aton vainsa fatg 13 puncts, ossa la premaveira 17 puncts. Ed er la differenza da goals è ossa an cumparegliaziun cugl aton positiva, vot deir, nous vagn fatg daple goals tgi chegl tgi vagn survagnia.» Giuia cugl maximum giuieders Er sch’igl resultat final da 6:3 mossa ena clera victorgia pigl CBS, n’era chel resultat positiv pigls Sursetters siva dall’amprema mesadad digl gi tottaveia betg anc cler. 2:2 – uscheia igl resultat siva 45 minutas cunter Valposchiavo Calcio 2, l’equipa tgi sa catta segl davos plaz dalla tabella. «Nous vagn fatg dus sbagls ed uscheia survagnia chels dus goals, chegl siva ena fitg bunga antschatta», uscheia Roman Stäbler. Da pudeir eir cun en pari ainten la pôssa seia dantant sto fitg impurtant. Siva la pôssa ò igl CBS do gas: Manuel Simonet ò ainten la 47avla resp. la 56avla minuta procuro per dus goals avantatg, ed ainten la 78avla minuta ò Ivano Simonet sagetto igl 5:2. Agl giast ègl anc reuschia ainten la 84avla minuta igl 5:3, chegl n’ò dantant bet tanschia per volver igl gi. Ainten la 91avla minuta ò Mauro Simonet alloura anc termino la staschung cugl sies goal tigl 6:3 ed igl resultat final. «Ea, nous vagn blers Simonets», manegia Flurin Demarmels. Tgi gist els on procuro per tants goals na seia dantant navot extraordinari. «Blers dad els dattan ainten l’offensiva ed èn damai mess se per far goals», uscheia Demarmels cun en reir. El sez è dantant sto absent scu trenader resp. giuieder ord muteivs privats la sonda passada a Tinizong uscheia tg’igl sagond trenader Roman Stäbler ò surpiglia igl timung alla lengia. «La fegn finala ègl sto en bung gi per nous cun blers giuieders, chegl è sto spezial. Nous ischan ias cugl maximum lubia da 18 giuieders e vagn mido set giuieders durant igl gi, chegl po esser en risc, nous ischan pero stos digl aveirs da lascher giuier tants scu pussebel aint igl gi final», uscheia Stäbler. Team da trenaders cuntinueschan Avant tgi eir ainten la pôssa da stad ins fetscha anc en trenamaint e terminescha la staschung cun en grillada communabla ed igl «turnier da grümpel» tg’ò li la fegn d’emda digls 17 e 18 da zarcladour 2023 a Tinizong, on detg igls trenaders ed agiunto, tg’ins scumainza alloura vers la fegn fanadour cugls trenamaints per la nova staschung tgi scumainza igl avost. Igl giuieder activ Flurin Demarmels è siva digl schaner 2023 uffizialmaintg er trenader principal digl CBS. Sch’el è sez segl plaz, surpeglia Roman Stäbler. E scu vogl anavant? «La dumonda è, tge vot l’equipa? Roman faschess anavant ed ia dei betg na schi dovra me. Fiss pero er betg ampermalo schi dess en’otra schliaziun. Ia sung gugent er mez segl plaz», veva detg Flurin Demarmels avant en meis aint igl discurs cun la FMR. Ed ossa? «Scu tgi vei or cuntinuainsa Roman ed ia uscheia», ò el tradia anvers la FMR. E Roman Stäbler ò agiunto: «La collaboraziun cun Flurin funcziunescha fitg bagn ed ia vess plascheir da cuntinuar.» Igls quatter Simonets – (da san.) Adriano, Manuel, Mauro ed Ivano: Els èn tenor igl trenader «mess se per far goals». Fatschas cuntaintas siva digl 6:3 cunter Valposchiavo Calcio 2. Igl CB Surses terminescha igl campiunadi 2022/23 segl quart plaz dalla gruppa 1 ainten la 4. liga.

Angal pacs tschent meters igl on mantgea avant en onn per davantar sulet recordist tar la disciplina da cross country: Nino Schurter. Igl è sto «igl drama da Lai» – cura tgi en’amprova da passar tranter Mathias Flückiger ed el igl on custo la victorgia. La proxima fegn d’emda durant las cursas da bike a Lai ò igl Lumnezian danovamaintg, per antant pero er la davosa schanza da gudagner la sia 34avla cursa dalla cuppa mundiala a tgesa. «We take a break» – «Nous faschagn ena pôssa» communitgeschan igls organisatours dallas cursas dalla cuppa mundiala da bike a Lai. Las cursas da cross country e downhill tg’on li la proxima fegn d’emda èn per antant las davosas dalla seria tg’ò scumanzo igl onn 2015 ainten la regiun da Lai. La raschung: igl onn 2025 on li igls campiunadis mundials da bike aint igl Valleis e scu mintga organisatour da chel campiunadi mundial on er chels aint igl Valleis igl onn avant e damai igl proxim onn igl privilegi da realisar ena cuppa mundiala scu «prova principala». Scu tgi vo anavant siva igl 2025 cun las cursas a Lai è anc avert. «Nous ischan da prancepi averts e positivs chegl tgi pertotga ena cuntinuaziun a parteir digl onn 2025», uscheia igl president digl comite d’organisaziun Christoph Müller ainten ena communicaziun digls organisatours. Las tractativas on dantant li pir pi tard. Proxima schanza per Schurter Las cursas da bike tg’on li da gievgia, igls 8 da zarcladour anfignen dumengia, igls 11 da zarcladour 2023 èn damai en tant spezialas, betg angal, perchegl tg’ellas èn per antant las davosas mabagn er, perchegl tg’igl matadour local Nino Schurter spetga anc adegna sen la sia 34avla victorgia ainten la cuppa mundiala per davantar sulet recordist ainten la disciplina da cross country. La proxima schanza ò igl biker lumnezian damai dumengia proxima. Ena schanza, tg’el ò gio gia igl onn passo alla cursa a tgesa a Lai, ena cursa, tg’è sa sviluppada tar en drama. Per recapitular: Ainten la davosa runda dalla cursa d’elita digls omens magnan igls dus Svizzers Nino Schurter davant Mathias Flückiger. Siva d’ena amprova da surpassar betg gartageda – angal gist en pêr tschent meters avant igl final – peglian igls dus svizzers l’egn l’oter or dalla cursa, pigl plascheir da Luca Braidot (ITA) ed Alan Hatherly (RSA) tgi sa siereschan uscheia igls amprems dus plazs. Flückiger davainta terz, e Schurter «angal» quart. Chegl procura per nosch sang tranter igls dus svizzers aint igl arreiv. Tge tg’è propi capito aint igl gôt n’è betg cler, damai tgi n’eran betg posiziunadas cameras agl li. «El ò ampruo d’am surpassar noua tgi na vo betg. El am ò sagetto giu», sa lamainta Schurter curt siva la cursa anvers SRF. Flückiger na seia forsa betg anc nia a freida cugl onn avant, da lezzas ouras era Schurter nia sagond avant Flückiger, mademamaintg a Lai. Damai, la cursa da dumengia proxima pudess davantar en veir spitachel. Quatter deis cursas da bike Pero betg angal la disciplina da cross country pudess porscher enqual tensiun, all’occurrenza a Lai on er li las cursas da downhill ed igl short track da cross country, egn tgi sa distingua da cross country cun esser pi curt. Oter tg’igls onns precedents on li las ampremas cursas gio la gievgia. Numnadamaintg las cursas da qualificaziun da dowhnhill dallas junioras e digls juniors scu er igl cross country short track dalla categoria sot 23 onns tar las donnas ed igls omens. Igl access pigl areal è chel de anc gratuit. Bigliets dovrigl alloura a parteir da venderde, igls 9 da zarcladour. Durant igl de on li igls finals da downhill dallas junioras ed igls juniors scu er las cursas da qualificaziun dall’elita. La seira suondan las cursas da cross country aint igl short track. Da nov sa preschainta la disciplina da downhill gio la sonda. Avantmezde on li igls mezfinals dallas donnas ed igls omens dall’elita, igl sivamezde suondan igls finals. La dumengia suonda igl de da cross country. Chegl cun las cursas dalla categoria sot 23 onns igl avantmezde ed igl sivamezde cun las cursas dall’elita. Premiera per Camille Balanche? Sper igls «cracks» svizzers da cross country gio numnos, pudessan ulteriours atlets ed atletas svizzers aveir bungas schanzas durant las cursas a tgesa. Camille Balanche dalla Svizra franzosa è davantada ples gedas campiunessa svizra da downhill, campiunessa mundiala ed igl onn passo ò ella gudagnea scu amprema Svizra la cuppa mundiala generala da downhill. Pero, ad ella mantga ena victorgia a Lai, chegl fiss sonda proxima damai ena premiera. Ed er las donnas da cross country on enqual atleta tgi pudess aveir bungas schanzas, tranter ellas Alessandra Keller, Sina Frei, Jolanda Neff e Linda Indergand. Ulteriouras infurmaziuns tar l’occurrenza èn da cattar sot www.mtbworldcup.ch. Spetga anc adegna sen la sia 34avla victorgia ed uscheia da davantar sulet recordist: Nino Schurter. Igl onn passo fiss chegl bunamaintg gartagea a Lai. La proxima dumengia ò el la proxima schanza.

Siva da problems musculars è Andrin Poltera, igl lutgadour cun ena ferma relaziun tar Savognin, turno cun success aint igl razgem. Tar las dus davosas festas da lotga cantunalas ò el fatg en cranz e sto rango igl pi davant ainten la rangaziun. Mintga fegn d’emda on li ainten ples lis dalla Svizra festas da lotga. Chegl èn cunzont occurrenzas da lotga cantunalas u alloura er dallas associaziuns da lotga scu per exaimpel dalla Svizra digl nordost u dalla Svizra centrala. Gia li ò la fegn matg la festa da lotga glarunesa-grischuna ad Elm e dumengia passada la festa da lotga cantunala da Son Giagl a Wittenbach. Dalla parteida a chellas dus è er sto Andrin Poltera, igl lutgadour tgi stat ad Urnäsch aint igl Appenzell Dafora e tgi totga aint igl frataimp tar egn digls pi ferms lutgadours dalla Svizra orientala. Igl lutgadour da 24 onns, cun en peis da 96 kilos ed ena grondezza dad 1,86 meters ò ena ferma relaziun cun Surses, detg anc pi concret cun Savognin. Bler digl sies taimp liber passainta el a Savognin, noua tgi sies bab Arnold Poltera è da tgesa ed er sies tat e tatta Robert e Dita Poltera. Durant la tgatsch’ota è Andrin Poltera adegna a Savognin, cun esser en catscheder passiuno. Pigl lutgadour, tg’è da mastier corvatetgs, totga la tgatscha tigl sies pi grond hobi. Tar en oter hobi totga igl «Silvesterchlausen», en usit popular aint igl cantun Appenzell. Ossa puspe fit Allas ampremas festas da lotga 2023 ò Andrin Poltera gia da renunztgier. Chegl cun aveir problems musculars (eglias) e cotras aveir schi grondas dolours tgi fiss betg sto pussebel da sa misirar cugls concurrents aint igl razgem. Siva da bung treis emdas è el puspe da sanadad an gamba ed er fit. Chegl testifitgeschan er las sias prestaziuns aint igl rentg da lotga tar la festa da lotga glarunesa-grischuna ad Elm e dumengia passada tar la festa da lotga cantunala Son Giagl a Wittenbach. Tar tottas dus occurrenzas da lotga ò Andrin Poltera persvadia e nias vetiers èn igl novavel e dieschavel cranz ainten la sia carriera anc giovna. Dus gedas aint igls top diesch «Ia sung fitg cuntaint d’esser puspe fit e da pudeir ma participar danovamaintg allas lotgas», dei Andrin Poltera. Da curar igls sies problems muscularas ò an mintga cass valia la pagna. Per cumbatter per victorgia e puncts aint igl razgem ò en lutgadour d’esser corporalmaintg ed er mentalmaintg an furma. Gist chella furma constat puspe tar Andrin Poltera, siva d’aveir gia da renunztgier ad en trenadi pi intensiv ed er allas ampremas occurrenzas da lotga 2023. Quant ferm tg’el è aint igl razgem ò igl lutgadour grischunes-appenzelles musso ad Elm cun terminar la festa da lotga glarunesa-grischuna sen plaz 9. Dalla parteida èn stos passa 100 lutgadours. Pers ò Andrin Poltera angal cunter igl grond favorit Samuel Giger tg’è alloura davanto victour da festa cun tschintg victorgias ed en pari (58.75 puncts). Andrin Poltera ò gudagnea quatter cumbats e retschet mintgamai igls pi ots puncts (10 puncts). Cunter Ueli Hegner ò el fatg en pari e scu gio menziuno pers cunter Samuel Giger, igl atlet da 123 kilos e cun ena grondezza dad 1,94 meters. Alla fegn ò Andrin Poltera obtignia 57.25 puncts e cotras fatg igl cranz. Fatg chel ò el er dumengia passada tar la festa da lotga a Wittenbach noua tgi 177 lutgadours on cumbattia aint igl razgem. Termino ò Andrin Poltera la concurrenza da lotga segl setavel post cun quatter victorgias e dus paris ed en total da 57.25 puncts. Per el cuntinuescha la staschung cun sa participar allas festas da lotga digl Stoos, dalla Svizra digl nordost, digl cantun Appenzell e la festa da lotga grischuna-glarunesa a Flem igls 18 da zarcladour 2023. Cò Andrin Poltera an cumbat cun Samuel Giger. Tar las davosas dus festas da lotga ad Elm ed a Wittenbach ò Andrin Poltera fatg igl cranz.

Cun Luana Bergamin e Fabio Luzio appartignan da nov dus persungas da Surmeir alla suprastanza dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza. Malgro las grondas sfeidas chinta l’economia grischuna igl onn proxim cun en augmaint dad 1.3 %. A Churwalden èn sa radunos venderde passo delegos e delegadas dallas 32 secziuns e dallas 32 associaziuns professiunalas dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza. An tavla è stada la 123avla radunanza dall’uniun e per l’amprema geda ò chella gia li a Churwalden. La raschung è tgi l’Uniun da commers e mastirants Churwalden e conturn ò chest onn igl giubileum da 40 onns. Alla testa dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza stat siva digl 2019 Viktor Scharegg (Domat) e directour è Maurus Blumenthal (Tumegn). Daple taragn da biagier Viktor Scharegg ò menziuno tgi la mancanza da persunal qualifitgia seia stada igl davos onn e vigna er ad esser igls proxims 12 meis ena veira sfeida per patrungs e patrungas. I dovra er urgent en sbassamaint dalla taglia per tg’igl grischun davainta en li da lavour pi attractiv per famiglias. Regulaziuns, ordinaziuns, prescripziuns davart dallas autoritads e da Berna vegian da neir redutgeidas urgentamaintg. I dovra er daple taragn da biagier ed er taragn da biagier paiabel. Ena politica pi liberala per l’economia chegl giaveischa el er, ò punctuo igl president dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza. Da dar daple peisa alla purscheida da scolaziun e furmaziun aint igl Grischun, er chegl duess la politica. Ultra da chegl duessan las cundiziuns generalas e da basa neir permanentamaintg miglras per interpresas pi pitschnas u pi grondas, ò menziuno Viktor Scharegg. Da bunga speranza per l’economia grischuna è cunsiglier guvernativ Marcus Caduff. El ò detg tgi malgro las grondas sfeidas ins dastga chintar aint igl cantun igl onn proxim cun en augmaint dad 1.3 % per l’economia. Rinforzar la represchentaziun digl Grischun central An tavla èn er stadas elecziuns da suprastanza. Sa retratgas da chella èn Angela Casanova (Domat), Sandro Bianchi (Glion) e Gion Candreja (Schluein). Ella ed els vignan ramplazzos antras Luana Bergamin (Lai), Gian Marco Bianchi (Glion), Luca Bottinelli (San Vittore), Christine Kocher, (Clostra) e Fabio Luzio (Cunter). Viktor Scharegg, igl president dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza, ò menziuno tgi cun la tscherna da Luana Bergamin e da Fabio Luzio ins viglia rinforzar an suprastanza la represchentaziun digl Grischun Central ed an spezial er dalla regiun Alvra. Ultra da chegl seia cun ella ed el er represchentada la politica cun esser Luana Bergamin deputada e Fabio Luzio deputo. Vetiers vigna tgi la scienziada da sport ed igl electroinschignier represchaintan an suprastanza la generaziun giovna. Reto Gurtner è sa musso generous Siva digl 2005 surdat l’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza mintg’onn er igl premi d’innovaziun ad en travagl u ad en’interpresa. Igl premi 2023 ò retschet l’Arena Alva da Laax, tgi totga scu territori da skis tar egn digls pi innovativs digl mond. Reto Gurtner è president digl cunsegl d’administraziun ed er igl grond promotour da chel affar cun 300 ampluias sur onn ed igl anviern cun passa 1 000 ampluias. Igl premi doto cun 3 000 francs fetscha plascheir, la somma retscheva l’instituziun ARGO a Glion ò alloura detg Reto Gurtner. Da Surmeir on Enrico Uffer dalla Uffer SA Savognin gio retschet chel premi igl 2012 ed igl 2018 er l’organisaziun «Zauberwald» da Lai. Luana Bergamin e Fabio Luzio èn nias eligias ainten la suprastanza dall’Uniun grischuna d’artisanadi e mastranza. Cunsiglier guvernativ Marcus Caduff (san.) e Viktor Scharegg, igl president dall’uniun tetgala da mastirants e patrungs.

Igls 18 da zarcladour 2023 vign igl pievel svizzer clamo puspe all’urna. Chel decida davart treis projects sen nivel naziunal. An Surmeir decidan treis cumegns sen nivel communal. Ena survista. L’emda proxima vign igl pievel svizzer clamo puspe all’urna. Sen nivel naziunal decida igl suveran svizzer davart treis projects: La taglia minimala per fatschentas/firmas internaziunalas La lescha davart la protecziun digl clima La lescha da covid (terza votaziun) Sen nivel cantunal na dattigl igls 18 da zarcladour 2023 nigns projects da lescha. Dantant decidan singuls cumegns an Surmeir davart fatschentas sen nivel communal. Surses Igl cumegn da Surses decida davart la revisiun parziala dalla constituziun communala. La constituziun communala cun total 68 artetgels è neida adattada siva da chegl tg’igl suveran ò gio pudia exprimer la sia opiniun. Chella è alloura neida tractandada dalla radunanza communala la fegn avregl 2023 e neida deliberada per mangs digl cumegn d’urna digl 18 da zarcladour 2023. Igls puncts igls pi impurtants: Siva d’aveir examino igls avantatgs e disavantatgs digls dus models da direcziun «direcziun communala» u «CEO» è la suprastanza communala neida alla conclusiun tg’igl model da direcziun practitgia anfignen ossa e tg’è sa cumprovo, seia igl model igl pi adequat pigl cumegn da Surses. Da nov ò igl suveran la pussebladad da far adiever digl referendum facultativ. Chegl vot deir, tgi decisiuns dalla radunanza communala ston neir sottamessas alla votaziun all’urna, schi 80 votants/as pretendan igl referendum ancunter la decisiun. Dall’otra vart vign la cumpetenza finanziala dalla radunanza communala angrondaneida. Agl referendum facultativ èn sottamess conclus dalla radunanza communala davart expensas unicas tranter en milliun francs e quatter milliuns francs e davart expensas periodicas tranter 100 000 francs e 400 000 francs. Da nov è fixo ainten la constituziun communala tgi la suprastanza communala seia oblieida d’organisar radunanzas d’orientaziun davart projects e fatschentas da muntada speziala, schinavant tgi aglmanc 50 votants/as pretendan chegl cun ena dumonda an scretg. L’elecziun digls commembers e dallas commembras dalla cumischung da biagier stat venavant ainten la cumpetenza dalla suprastanza communala. Lantsch Igl suveran da Lantsch decida davart dus credits pi gronds tg’èn nias deliberos alla radunanza communala la fegn avregl 2023 per mangs dall’urna: Credit d’obligaziun da CHF 1 700 000 per la sanaziun dalla veia e digl ual La Fola Credit d’obligaziun da CHF 810 000 agl campiunadi mundial IBU da biatlon igl onn 2025 Tenor messadi digl cumegn montan igls costs totals pigl camiunadi mundial a radond 12,125 milliuns francs per locaziun e material, per igl menaschi digls stabilimaints da sport, per la construcziun dall’infrastructura temporara, igl alloschi, igl transport, la reclama ed igl persunal. Tenor preventiv resulta siva dallas antradas en deficit da 5 360 000 francs tgi duess neir finanztgia antras igl mang public. Chegl suandontamaintg: Uffezi federal da sport (cun promoziun digl sport) 1 925 000 francs Cantun Grischun 1 150 000 francs Cumegn da Vaz (43.5 %) 1 000 000 Cumegn da Churwalden (21.3 %) 490 000 Cumegn da Lantsch (35.2 %) 810 000 Vaz A Vaz dattigl ena votaziun davart en credit d’impegn da maximalmaintg 1 000 000 francs per la finanziaziun digl campiunadi mundial IBU da biatlonigl onn 2025 (detagls varda sot Lantsch). Igl cumegn da Lantsch decida davart en credit d’impegn dad 810 000 francs pigl campiunadi mundial da biatlon igl onn 2025.

La situaziun a Brinzauls resta tandeida, tuttegna dattigl siva dall’evacuaziun per l’amprema geda access pigls abitants e las abitantas. Pinavant anveida igl cumegn ad ena proxima infurmaziun publica. Per l’amprema geda siva dall’evacuaziun igls 12 da matg 2023 duessigl esser pussebel oz, mesemda per la populaziun da Brinzauls da visitar lour vischnanca. Sch’igl sarvetsch da preavertimaint dat gleisch verda mesemda dumang vala igl access tranter las 10.00 e las 13.30, igls abitants on la pussebladad da visitar la vischnanca durant 90 minutas. Scu chegl tg’igl cumegn d’Albula/Alvra ò communitgia chest marde, possan esser maximalmaintg 30 persungas ainten vischnanca. Da mintga casada vegian maximalmaintg dus persungas igl dretg d’antrar ainten vischnanca per piglier roba tg’els dovran per lour mintgade ainten lour datgesa ordvart Brinzauls. Pours pon saer Gio ier, marde on igls pours e las pouras da Brinzauls pudia saer igls pros sotvart la vischnanca da Brinzauls – numnadamaintg tranter «Stierg grond» e «Bualet». Chegl pon els mintgamai dalla dumang las 8.00 anfignen la seira las 21.00 schi dei scu tgi la situaziun da risc pussibilitescha chegl. Proxima infurmaziun publica Oz, mesemda anveida igl cumegn d’Albula/Alvra la publicitad ad ena proxima infurmaziun publica allas 19.00 a Casti. Tenor invitaziun ins viglia infurmar davart la situaziun actuala aint igl territori dalla «Insla», la zona tgi fò pigl mument igls pi gronds chitos. Pero ins viglia er infurmar davart la sbova survart la vischnanca an general e la sbova dalla vischnanca sezza. Pinavant vigna infurmo davart la lavour dalla cumischung «abitadi» e davart igl project dalla galareia da drenascha. (cdm/fmr) Extract dalla carta cun igl punct da controlla «Belfort»: Igl access a chel punct è permess sulettamaintg ad abitantas ed abitants da Brinzauls.

La premaveira ed igl aton èn staschungs per inscunters d’annadas u er antops da classas. Sa decidias da s’antupar da premaveira on igls organisatours e las dus organisatouras digl inscunter dall’annada 1958 da Surses. Chegl èn Tona Collet, Ruth Janett e Mägi Lütscher. Chellas treis persungas segnan per l’organisaziun da ples antupadas digls naschias e dallas nascheidas avant 65 onns. Gir tras Lindau Sonda passada, la dumang bod èn igls pensiunos e las pensiunadas partias davent da Savognin an direcziun Svizra orientala, pi bagn detg a Teufen aint igl cantun Appenzell. Lò è nia gianto aint igl restorant «Schnuggebock», en local tg’è visito savens da gruppas d’annadas u da classas. Siva digl giantar è stada segl program ena lecziun da scola, betg ena lecziun da scola schi seriousa scu anc avant 55 onns, mabagn pitost ena lecziun da scola divertenta. L’ambianza siva dall’oura da scola è stada ple tgi angal bunga cura tgi igls omens e las donnas dall’annada 1958 èn partias vers Lindau per pernottar. Igl de siva è anc sto segl program en gir tras igl martgea avant tgi sa metter per veia per turnar a tgesa. Schi tge on igls omens e las donnas da Surses dall’annada 1958 communabel cun Andrea Bocelli, igl cantadour dall’Italgia, Madonna, egna dallas pi popularas cantadouras da rock e pop digl mond ed Ursula van der Leyen, la presidenta dalla cumischung europeana? Las treis persungas prominentas èn dalla madema annada. Pero, per ellas è strousch ensatgi tgi organisescha en inscunter d’annadas. (fmr/gns) Els ed ellas èn stos agl inscunter dall’annada 1958. ( da san.) Georg Thomann, Tona Collet, Tona Netzer, Piero Wasescha, Mägi Lüscher, Barbara Tscharner, Otmar Netzer, Barbara Cahenzli, Aileen Balestra, Uschi Arpagaus, Ruth Janett, Sabina Carisch, Dolfi Sonder, Nicolin Thomann, Ursula Müller, Eveline Sauper.

Selvicultours e bostgers digl Grischun èn s’inscuntros la fegn d’emda passada a Savognin per salvar lour radunanza generala dall’Associaziun Gôt Grischun. Igl program lateral ò cumpiglia ena viseta a Tinizong, noua tg’ins ò piglia invista dalla rezgia nova. L’organisaziun Gôt Grischun dattigl siva digl 2004. Chel onn è stada la fusiun dallas dus uniuns grischunas dalla selva e digls selvicultours da revier. All’Uniun Gôt Grischun appartignan 600 commembers e da chels èn 70 % commembers singuls. L’uniun reunescha bostgers, selvicultours ed er inschigniers forestals digl antier Grischun. La raschung tgi la radunanza generala 2023 ò gia li la davosa fegn d’emda a Savognin è er la rezgia nova dalla «resurses» a Tinizong. President dall’Associaziun Gôt Grischun è Walter Krättli, igl manader digl post spezialiso per tecnica forestala da construcziun a Maiavilla. La regiun Alvra è represchentada an suprastanza cun Cristina Fisler, tg’è vicepresidenta dall’uniun. Planget mantga er tar la selvicultura persunal qualifitgia Per l’organisaziun dalla radunanza generala 2023 èn stos responsabels igls selvicultours da Surses cun Pascal Murbach alla testa. Cun la participaziun da radond 75 commembers e commembras alla radunanza generala ins seia sto cuntaint. A pled è er neida a Savognin cunsigliera guvernativa Carmelia Maissen. Ella ò represchento la regenza grischuna ed er purto igls miglers giaveischs da chella per tot igl persunal dalla selvicultura. Scu tgi Pascal Murbach ò detg, sa preschainta tar la selvicultura la situaziun da persunal qualifitgia pigl mument anc bagn. Plangsia s’accorscha pero er igl antier forestalesser tgi mantgan bostgers e luvrants da gôt. Anc ins vegia aint igl Grischun mintg’onn tranter 30 e 35 mats tgi scumainzan en amprendissadi da bostger, dei Pascal Murbach. La scolas professiunalas per els sa cattan a Coira ed er a Samedan. Donn seia tgi siva digl amprendissadi meida ena gronda part digls bostgers professiun. Singuls fetschan alloura er la scola da selvicultour ed oters absolvan la scolaziun per davantar inschigniers forestals. Geraldine Danuser per Anna Giacometti Sa retratga dalla suprastanza dall’Uniun Gôt Grischun è cunsigliera naziunala Anna Giacometti. La raschung persiva è tg’ella davainta presidenta dall’Organisaziun Selva, l’associaziun tgi reunescha igls proprietaris da gôt digl Grischun. Chegl vot deir tgi la donna dalla Bergiaglia surpeglia chel mandant da Leo Thomann, da preschaint mastral digl cumegn da Surses. Ramplazzada an suprastanza dall’Associaziun Gôt Grischun vign Anna Giacometti antras Geraldine Danuser tg’è la presidenta dalla Parteida verdliberala digl Grischun. Reeligia è a Savognin er nia Walter Krättli, igl parsoura dall’Uniun Gôt Grischun. Ena tscherta tema La viseta dalla nova rezgia a Tinizong dalla «resurses» ò gia en fitg bung resung tigls participants dalla radunanza generala dall’Organisaziun Gôt Grischun a Savognin. Pascal Murbach ò detg tgi ena gronda part digls bostgers e selvicultours seia sto critic e disfidont anvers chel project, er perveia digl naufragi dalla rezgia da Domat. Cun piglier invista dalla rezgia, retschever fitg bungas infurmaziuns, vaseir igl travagl ed er la producziun vegia la gronda part mido bagnspert ideia. Blers vevan ena tscherta tema da chel project cun betg propi canoscher igl concept, la moda e maniera da proceder ed er l’ideia scu tala dalla rezgia. Siva dallas infurmaziuns interessantas ed er cumpetentas da Gian Andri Capeder, igl manader dalla «resurses», Enrico Uffer, egn digls iniziants ed investours digl project scu er d’Urs Hefti, dalla Uffer SA, seia mintgign sto pertschert tgi tar chella rezgia sa tractigl d’ena rezgia regiunala e betg cantunala, ò menziuno Pascal Murbach. Da preschaint vign bagn gio razgea a Tinizong, realitad è pero tg’ins è anc ainten la fasa d’admissiun dalla rezgia e digl antier travagl. Aint igl decurs digl meis da fanadour duess chella fasa esser a fegn. Radunanza generala dall’Organisaziun Gôt Grischun a Savognin. (da san.) Pascal Murbach, selvicultour Surses, Walter Krättli, president dall’organisaziun ed Andrea Florin, anteriour selvicultour cantunal. Igl program lateral ò er cumpiglia ena viseta alla nova rezgia a Tinizong.

Vaz/Obervaz e betg «Lenzerheide» Seira d’infurmaziun per la populaziun digl cumegn da Vaz: Preschento è nia igl nov logo visual pigl cumegn da Vaz ed infurmaziuns on igls preschaints er survagnia tigl campiunadi mundial da biatlon 2025 a Lantsch. Gion Nutegn Stgier/FMR Per marde seira veva igl cumegn da Vaz anvido la populaziun ad en’occurrenza d’infurmaziun. Tema central è per eneda betg stada specific la politica, mabagn la cumparsa visuala e futura digl cumegn da Vaz. A Lantsch all’Arena Roland ò li igl favrer 2025 igl campiunadi mundial da biatlon e sa participar finanzialmaintg a chel event internaziunal duess er igl cumegn da Vaz (varda box). Pertutgont igl credit dad 1 milliun francs tgi igl cumegn da Vaz prevei scu sustign finanzial ò igl suveran da decider all’urna e chegl la dumengia, igls 18 da chest meis. Igl interess per la seira d’infurmaziun è pitost sto maier, èn cumpareidas angal 30 persungas. Cumparsa pi moderna An cumbinaziun cun la nova strategia da communicaziun digl cumegn da Vaz è nia decidia la stad 2022 da realisar en nov concept da communicaziun per la marca «Vaz/Obervaz». La raschung digl schinumno «Rebranding» è tgi aint igl avigneir less igl cumegn da Vaz sa preschentar vers anor ed ainten la publicitad pi modern, pi frestg e pi significant. Per tgi er igl cumegn da Vaz davainta tar ena marca scu per exaimpel «Lenzerheide» dovrigl ena cumparsa pi actuala, pi moderna e pi adattada agl taimp, ò detg Maurin Malär, igl mastral. Vaz/Obervaz seia e duess restar igl nom politic digl li, «Lenzerheide» dantant seia cler la marca turistica. Da midar igl nom digl cumegn da Vaz/Obervaz tar «Lenzerheide» seia nign tema betg oz, dumang ed er aint igl avigneir betg. Las calours dalla voba digl cumegn da Vaz Las persungas tg’on piglia igl pled siva tgi igl nov logo digl cumegn da Vaz è nia preschento èn ple u manc tottas s’exprimeidas positiv. Igl è nia detg tgi igl nov segn digl cumegn da Vaz seia frestg, modern ed er dinamic. Las calours, alv, neir, cotschen e greisch seian pero betg las pi idealas per ena nova cumparsa. Maurin Malär ò detg tgi sa decidia per chellas calours ins vegia cun esser ellas las calours dalla voba digl cumegn da Vaz. Ena donna ò managea tgi per ena persunga tgi na canoscha betg igl cumegn da Vaz fiss er pussebel tg’ella creia tgi igl segn signifitgescha gist treis cumegns. La contura digl cumegn chella seia propi visibla tigl nov logo. Cun contemplar la nova marca digl cumegn da Vaz ins ligia da surangiu ed er da sotanse igl madem e gist chegl fetscha igl logo interessant, è nia detg. Vess igl cumegn da Lantsch da fusiunar cugl cumegn da Vaz è nia detg e dumando tge tgi succeda alloura cugl nov segn? Maurin Malär ò detg cler tgi ena maridaglia politica cugl cumegn vaschign seia ansomma nign tema. Tots dus cumegns restan autonoms ed independents er schi la collaboraziun sen ples scalems seia gio oz fitg bunga cugl cumegn da Lantsch. Uscheia sa preschainta igl nov simbol digl cumegn da Vaz. El mossa la surfatscha digl cumegn ed igl flatg cotschen simbolisescha igl lai da Planeiras.

Chest marde ègl do tigl lai artifizial Heidbüel aint igl territori da skis da Lai ena sorteida d’ava nunvuleida. Scu tgi las Pendicularas Lai SA communitgeschan, ins vegia siva svido immediatamaintg igl lai. Cun sbassar igl livel digl lai e cun piglier maseiras preventivas da siertad agl li da sorteida ins vegia pudia redutgier la sorteida d’ava. Tenor communicaziun n’existiva durant nign taimp ena periclitaziun per persungas. Persungas spezialisadas, persungas digl cumegn da Churwalden scu er la survigilanza digls implants da farmada digl cantun Grischun èn stos agl li per giuditgier la situaziun. Igl muteiv per la sorteida d’ava na seia betg anc ancunaschaint, ègl nom ainten la communicaziun. Ins fetscha pero ulteriours sclarimaints. Las veias da viandar e da velo tranter Heidbüel e Churwalden èn neidas saradas preventivamaintg perveia dalla svidada digl lai. (cdm/fmr)

Persungas digl turissem, dalla cultura e dalla politica on infurmo sonda passada tge tgi corra e passa ainten la regiun da vacanzas da Surses igls proxims meis. Alla schinumnada «Partenza» èn stos peschaints 150 giasts ed indigens. Aint igl frataimp è tradiziun tgi l’organisaziun turistica Val Surses, la destinaziun da vacanzas Savognin Beiva Alvra anveida all’antschatta d’ena staschung ad en’occurrenza tgi sa drezza cunzont agls giasts. Chegl è la «Partenza», tg’ò er sonda passada sviglia en grond interess, gist davart digls giasts e cunzont tar persungas tg’on ainten la regiun en’abitaziun da vacanzas u ena tgesa da vacanzas. Mano tras igl program ò Melanie Salis, tg’ins canoscha er scu moderatoura da radio «Südostschweiz». Cun la carta da giasts venavant gratuit All’antschatta dalla «Partenza» è neida a pled Tanja Amacher, la directoura turistica dall’organisaziun turistica Val Surses. Igl anviern 2022/23 seia davart digl turissem sapientivmaintg nia renuztgia ad en program alternativ tigl eir cun skis. Chegl cun betg leir anc piglier davent dallas pistas chels pacs skiunzs, ò detg Tanja Amacher sen dumonda dalla moderatoura Melanie Salis. Er chesta stad seia igl ­program fitg vast cun ples occurrenzas da sport, igl Cicon Swiss bike cup gio anc chest meis ed igl Irontrail all’antschatta da fandour. A mantger vignan er betg las occurrenzas regularas scu la festa digl lai e digl amprem avost. La culminaziun seia dantant tgi la regiun da vacanzas Val Surses Savognin Beiva Alvra seia neida tratga or per dar ad en aviun igl nom. Da preschaint seia igl aviun cugl nom Val Surses gio ainten l’aria. Tanja Amacher ò er supplitgia a mintgign da risguardar las ordinaziuns chegl tgi pertotga igl louf, la protecziun da muntaneras antras tgangs e las vatgas-mamma. ­Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savo­gnin Pendicularas SA ò detg tgi da nov vigna andrizzo agl restorant da muntogna a Tigignas en cantung noua tgi unfants possan far tarmagls. Cumpro vegia la societad acziunara dallas pendicularas er ena nova maschina da far pista tgi cost 400 000 francs. A Somtgant ­vigna montada tar en bietg ena schinumnda fotovoltaica e chegl per ena somma da 300 000 francs. Cun la carta da giasts seia igl far diever dallas pendicularas er chesta stad anc adegna gratuit. Pigl transport da tgangs u da velos costa chegl 5 francs. A parteir digl 1. da fanadour 2023 possan giasts ed indigens per 120 deis far diever mintga de dallas telecabinas da Savognin anfignen Somtgant. Bler interess per la scola da bike Digl Parc Ela ò Brigitte Rossini preschento las novaziuns. Igl «Parc Ela Trak» chel duess esser per tots ena veira aventura. Igl tratg da chel vegia ena lunghezza da 220 kilometers e las 17 etappas magnan sur 20 pass e 25 alps. Pussebel seia chesta stad er da vurdar agl artisanadi indigen sur igls givis, ò menziuno Brigitte Rossini. Chegl cun per exaimpel pudeir visitar igl urer Mario Scarpatetti a Parsonz, igl atelier pôss da Lucia Netzer-Peduzzi a Riom ed igl luvratori d’instrumaints da Beat Kollegger ad Alvagni. Igl stand da munscher mobil all’alp d’Alvagni seia er ena nova purscheida digl Parc Ela, ò detg Brigitte Rossini. La scola da bike Savognin vign chesta stad ad esser anc pi activa e betg angal porscher curs per unfants e novizs, mabagn er per avanzos, ò detg Lothar Künzli, igl manader dalla scola. Ultra da chegl porscha la scola er schinumnos workshops cun alla fegn d’emda en’excurisun cugl bike e chegl an gruppa. Urs Zurkirchen e Hubert Müggler dall’organisaziun Anavant Surses on cunzont fatg attent alla viseta dalla vischnanca da Tinizong igls 16 da settember 2023. Avert 365 deis Leo Thomann, igl president digl cumegn da Surses, el ò infurmo igls preschaints pertge tg’ins vegia gia da redimensiunar igl project center da sport La Nars. Anfignen alla fegn da chest meis vessan igls plazs da tennis gio d’esser pronts, uscheia tgi seia pussebel da dar a tennis. Per l’antschatta dalla staschung d’anviern 2023/24 duess igl center da sport esser pront per surdar el agl travagl. Igl cumegn seia igl mument er vedlonder da cattar en ustier pigl restorant digl center da sport a La Nars. Fadri Arpagaus, igl hospitant e patrung digl «Berghuus» Radons ò detg tg’el vegia l’onour da luvrar aint igl pi bel li da Surses ed ainten la pi bela val digl mond. El ò er fatg attent all’atgna tratga da biestg gross ed all’atgna producziun da tschigulatta. Ultra da chegl seia igl «Berghuus» avert durant 365 deis, damai igl antier onn. Igl restorant da muntogna a Radons, cun er varsaquantas tgombras, è s’avanzo graztga a Fadri Arpagaus tar en paradis culinaric e tar en li noua tgi gourmets ed er blers oters sa laschan eir bagn. Preschento ò Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Cultural igl program da stad 2023 cun vers 120 producziuns cun total 200 actours ed actouras, saltunzs e saltunzas e cantadours e cantadouras. Referents e referentas dalla «Partenza» da sonda passada a Savognin. (da san.) Leo Thomann, Tanja Amacher, Lothar Künzli, Brigitte Rossini, Fadri ­Arpagaus, Christoph Passecker, Giovanni Netzer, Hubert Müggler ed Urs Zurkirchen.

Sonda passada ègl puspe do ena crudada da crappa pi gronda a Brinzauls. Igls davos deis vegigl do adegna daple muvimaint, rapporta RTR. Gronds craps reivan anfignen giu aint igl pro e sa tschaintan fitg damanevel dalla vischnanca. Scu tg’igl cumegn d’Albula/Alvra ò communitgia venderde passo sen Twitter, seia la spertadad dalla «Insla» sa dublada ainfer otg deis e seia actualmaintg tar en meter per de. Gievgia passada ins vegia registro var 30 crudadas da crappa. Ena lavegna da crappa seia pussebla, pero er ena bova da crappa gronda na possa ins betg excluder. Igl cumegn appellescha er da risguardar las tavlas da scumond. Perveia digl prievel da crudada da crappa a Brinzauls èn saradas numerousas sendas da viandar tranter Lantsch, Brinzauls, Surava ed Alvagni. (fmr/sab) Sur Brinzauls dattigl adegna daple muvimaint, uscheia er sonda passada.Foto Sandra Balzer

Venderde avantmezde è crudo en motociclist a Tinizong. Igl ­Austriac da 78 onns carava ainten ena gruppa da motos da seis persungas sen la veia digl Gelgia da Rona an direcziun Savognin. A Vardaval è el nia ainten ena stierta a dretg sen igl cuntervial e siva crudo var vantg meters d’en pro teiss veagiu. Sen en ­tschancung planeiv è el sa farmo. En team da salvamaint digl Grischun Central è ansemen cun ena crew dalla Rega sto responsabel pigl provedimaint medicinal digl blesso. Ins ò pudia salvar el cun en asp da soua e sgular aint igl spital cantunal digl Grischun a ­Coira. La Pulizeia cantunala eruescha igl andamaint digl accident. (cdm/fmr) Soura sanester èn visibels igls fastezs dalla crudada digl ­motociclist.

Igl Origen Festival Cultural ò lantschea la stad culturala cun en de dallas portas avertas a Riom. Lò sa catta la dimora digl festival ed a Riom vign proximamaintg er tematiso l’arsa digl li avant 159 onns e chegl cun en teater agl liber. Per sonda passada veva Giovanni Netzer cun sies collaboratours e collaboratouras anvido tots interessos a Riom agl de dallas portas avertas. I seia inditgia da scumanzar la stad culturala cun ena tala occurrenza, ò menziuno igl intendant digl pi grond festival cultural tgi dat aint igl Grischun. Igl interess pigl de dallas portas avertas è sto fitg grond cun cattar en pêr tschents persungas la veia a Riom. An vischnanca era bler travagl cun Origen anvidar mintgign da visitar ples bietgs tg’on ena gronda istorgia e tgi totgan gio decennis tar la vischnanca. 15 gedas vign giuia e salto Sen las 14.00 era annunztgia tgi visitaders e visitadras digl de dallas portas avertas on la pussebladad d’assister ainten la Clavadeira ad ena prova digl teater «L’arsa da Riom», tgi Origen preschainta proximamaintg. Dalunga è la Clavadeira stada cumplettamaintg occupada e chegl cun vers 100 persungas. Avant tg’è nia salto e giuia sen tribuna ò Giovanni ­Netzer oriento scu tg’è igl 1864 nia tar l’arsa ainten la tgesa dalla famiglia da Paul Frisch. El ò er laschea repassar terms impurtants dall’istorgia da Riom e chegl davent digl 1275 anfignen igl de dall’arsa, igls 5 da mars 1864. Cugl teater agl liber inscenescha el betg angal chel grond incendi succedia avant 159 onns a Riom, mabagn dat el sen tribuna en tagl tras l’istorgia da 600 onns dalla vischnanca da Riom. Da preschaint ins è vedlonder cun la construcziun digl bietg da teater temporar, el tgi vign construia cun elemaints d’atschal. Pacheto vign chel cun ena teila melna, uscheia tg’el croda er dalunga an îgl. Gist 15 gedas vign l’istorgia da Riom e cunzont l’arsa digl 1864 preschentada cun actours ed actouras, cun saltunzs e saltunzas, cun musica e cun en pledader. Sa musso è tgi igl public è gio sto incanto digl vasia. Chegl er sch’è angal sto ena prova, ella tg’ò testifitgia tg’ins dastga sa legrar sen las 15 preschentaziuns digl teater agl liber «L’arsa da Riom». Tschintg tgombras Las persungas tgi vevan sa decideidas pigl de dallas portas avertas a Riom on er gia la caschung da far en gir ainten la «Villa Carisch». Chel bietg è nia construia avant 15 decennis da Lurintg Carisch, el tg’era sto a Paris, nia fitg retg e turno anavos an sia patria. Igl object ò ena ­immensa grondezza ed er bleras stanzas. Tschintg da chellas stanzas èn neidas transfur-madas an tgombras per mintgamai dus persungas. Blers visitaders e visitadras digl Origen Festival Cultural èn betg mobils ed èn er adegna alla tschertga per en cutier. A Riom on els ed ellas da nov la pussebladad da pernottar ainten la «Villa Carisch» e chegl ainten tgombras individualas ed er singularas. Gio siva da tschintg onns porscha igl hotel Frisch a Riom a persungas tgi von ad Origen varsaquantas tgombras per star sur notg. Er ainten chel bietg istoric èn sonda passada las portas stadas avertas per mintgign. Chegl è er sto igl cass tigl atelier pôss da Lucia Netzer-Peduzzi, ella tgi segna per la producziun d’urden da letg da qualitad scu pac oter. Egna dallas tschintg tgombras tgi dat da nov ainten la «Villa ­Carisch» a Riom. Saltunzs e saltunzas èn vedlonder da perfecziunar solt, muvimaints ed expressiun. Anc è la construcziun pigl teater agl liber betg pachetada an ena teila melna.

Igl cumegn da Thalwil davainta a parteir digl 2024 vischnanca da padrinadi digl cumegn d’Albula/Alvra. An pe da 70 000 francs per onn retscheva igl cumegn surmiran pigls proxims diesch onns ad onn 100 000 francs digl cumegn turitges. Chegl è nia decidia dalla radunanza communala da mesemda seira. Siva digl 1975 stat igl cumegn da Thalwil an contact cun l’organisaziun Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna. Chella instituziun segna cunzont pigl sustign da cumegns tg’èn finanzialmaintg betg schi ferms. Ultra da chegl è l’organisaziun er l’intermediatoura per cumegns bagnstants tgi lessan sustigneir finanzialmaintg cumegns tgi stattan finanzialmaintg betg schi bagn. Igls davos 38 onns è igl cumegn da Thalwil sa musso generous e sustignia finanzialmaintg igls suandonts cumegns cun ena somma da 20 000 francs anfignen 70 000 francs per onn e per maximal diesch onns: Castiel, Ergisch VS, Verdabbio e siva digl 2001 anfignen oz Val Müstair GR. Chel contract cugl cumegn Val Müstair scroda alla fegn da chest onn. Da nov davainta igl cumegn da Thalwil vischnanca da padrinadi digl cumegn d’Albula/Alvra. Chegl a parteir digl 2024 ed aglmanc per diesch onns. Igl padrinadi ò nign connex cun Brinzauls Gio avant la pandemia, damai avant quatter onns ò igl cumegn da Thalwil contacto igl cumegn d’Albula/Alvra pertutgont en eventual padrinadi. Cun corona seia alloura igl contact pitost angal sto bilateral e per e-mail, dei Daniel Albertin, igl president communal digl cumegn d’Albula/Alvra. Siva dalla pandemia seia igl tema padrinadi dalla vart digl cumegn da Thalwil adegna davanto pi concret. Ena delegaziun digl cumegn da Thalwil è stada ples gedas an Val Alvra per sa far en maletg digl cumegn d’Albula/Alvra. Bagnspert è alloura la suprastanza digl cumegn da Thalwil sa decideida pigl sustign finanzial digl cumegn d’Albula/Alvra e da sottametter chella dumonda agl suveran tar ena radunanza communala. Chella è stada mesemda seira a Thalwil. Preschento igl padrinadi tranter igls dus cumegns ò Davide Loss, igl amprem vicepresident digl cumegn da Thalwil. Repeteidamaintg ò el detg tgi igl padrinadi digl cumegn da Thalwil cugl cumegn d’Albula/Alvra vegia ansomma da far navot cun la situaziun actuala da Brinzauls. Chel sustign seia per oters projects digl cumegn d’Albula/Alvra e betg per Brinzauls. Or digl mez dalla radunanza communala Davide Loss el ò alloura er musso tge projects digl cumegn da padrinadi tgi igl cumegn da Thalwil savess eventualmaintg sustigneir. Chegl èn per exaimpel la veia da viandar tranter Casti e Solas, igl center da cultura ad Alvaschagn, igl Origen Festival Cultural, la sanaziun dall’alp Ozur, la sanaziun parziala dalla scola Cumpogna a Casti e la Tgesa Parc Ela a Casti. La suprastanza digl cumegn da Thalwil ò fatg la proposta agl suveran per ena somma da sustign da 70 000 francs per onn pigl cumegn d’Albula/Alvra. Or digl mez dalla radunanza communala è neida la proposta da dulzar chella somma per 30 000 francs. La suprastanza è stada ancunter, dantant igl suveran ò decidia cun 36:30 vouschs da sustigneir igl cumegn d’Albula/Alvra cun ena somma da 10 000 francs an pe da 70 000 francs. Hansruedi Kölliker, igl mastral digl cumegn da Thalwil el dei: «Ia era infurmo ed er la suprastanza saveva tgi or digl mez dalla radunanza communala vigna chella proposta per dulzar la contribuziun finanziala e chel dulzamaint è ena decisiun democratica tg’è d’acceptar». Naturalmaintg sunga cuntaint Siva dalla radunanza communala digl cumegn da Thalwil da mesemda seira è sa tgapescha Daniel Albertin ed er las otras seis persungas tgi appartignan alla suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra sa mussos cuntaints. «Nous pigliagn gugent e cun satisfacziun 100 000 francs an pe da 70 000 francs», dei igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra. I seia ena bela somma ed en ferm sustign per en cumegn cun ena grondezza digl cumegn d’Albula/Alvra, punctuescha Daniel Albertin. El seia fitg angraztgevel anvers igl cumegn da Thalwil e sa legra sen ena bunga collaboraziun. Er cun chel padrinadi tranter igl cumegn da Thalwil ed igl cumegn d’Albula/Alvra resta igl partenari cugl cumegn da Brienz BE venavant, chegl pitost an furma da contacts, barats ed antops, manegia Daniel Albertin. El ò alloura er preschento an pled e maletg igl cumegn d’Albula/Alvra. Sa tgapescha tgi er Brinzauls è sto en tema, en tema tg’ò interesso ferm igls preschaints e las preschaintas dalla radunanza communala da mesemda seira a Thalwil. Uscheia sa preschainta la vista davent dalla tgesa communala da Thalwil an direcziun Lai da Turitg. La suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra cugl mastral digl cumegn da Thalwil. (davos da san.) Reto Crameri, Rico Liesch, Ivan Sonder, Agnes Simeon. (davant da san.) Flavia Balzer, Hansruedi Kölliker, Daniel Albertin, Patrizia Zanini. Igls dus mastrals Daniel Albertin (san.) digl cumegn d’Albula/Alvra e Hansruedi Kölliker digl cumegn da Thalwil.

Oz lainsa betg discorrer sur digls avantatgs e las preferientschas digls pensiunos. Glez canoschan las persungas ainten chel status bagn avonda. Na, oz lainsa discorrer da tot en oter aspect. Numnadamaintg chel menziuno aint igl tetel. Schi da tge u da tgi duessan igls pensiunists esser unfrendas? Ea, dall’economia! E tgi chegl è uscheia dattigl ples muteivs. Egn è chel tgi igls pensiunos èn, deliberos digl squitsch dalla lavour, davantos pi mievels. E gio disos dalla veta matrimoniala deian els pi tgunsch ea tgi na. En sagond muteiv è tgi igls pensiunists èn en segmaint dalla populaziun tgi stat relativamaintg bagn: gl’èn cò igls respargns, gl’è cò la pensiun e la renta vign mintga meis etc. Ed en terz muteiv betg da negligier è, tgi igls seniors èn la pi gronda part dalla populaziun. Betg per navot drezza l’economia las reclamas principalmaintg agls pensiunos. Cun antieras paginas ainten las gasettas ed illustradas, scretg grond e cun bels maletgs. Igls pensiunos on er deblezzas. Da chellas tgi vignan simplamaintg cun la vigliadetna. Dus an spezial: l’udeida e la vaseida. En proceder natural è tgi chellas davaintan cugls onns pi deblas. E gist cò ò l’economia cun igls sies products tecnic-industrials en ferm îgl sen igls pensiunos. Sainza remischung. Ed a chellas deblezzas da vigliadetna vign betg fatg attent pir tar la pen­siun, mabagn pac siva 50. Ena sminuziun cuntinuada dalla vaseida na sa lascha betg evitar. Ins possa pero retardar chella cun ena ­bunga cunsegliaziun optica e bungs igliers. Bagn en po pi agressiva è l’industreia dad apparats per santeir. Scu bulias èn carscheidas igls davos onns fabricas or digl taratsch tecnic-industrial. La fiera è deira ed ins ò investo aglmanc tant ainten la psicologia da vendita scu ainten la perfecziun digls apparats. Gio avant 60 ins survign reclamas, brevs e telefons tgi fon andamaint alla sperdita dall’udeida. Ins communi­tgescha tgi da negligier igl problem dall’udeida seia en fallimaint betg pardunabel. Las mattas agl telefon cun setger ainten la vousch vottan «angal» gudagner tè scu probant. Naturalmaintg tot sainza obligaziuns e costs. Ea, igl mument pogl esser uscheia – ma ellas on igl det pitschen! Ed ensacuras turnan ellas puspe. Cun insi­stenza incredibla appelleschan ellas alla cunsienztga e cedan betg anfignen tgi te ast betg dus appartigns da hightech ainten las tias ure­glias. Costs tot tenor marca e qualitad 2 500 francs anfi­gnen 4 000 francs. Udeida e vaseida èn er savens en tema an ­discussiun cun oters pensiunists. L’oter de am ò detg en ancunaschaint igl suandont. Digl reminent: el dovra ­angal spievels pigl gliunsch, per liger dovra el betg. Ad el seia capito ena bunga. ­«Deist aber a nign», am ò el punctuo. Cun en segn vaia do d’ancleir tgi el possa chintar cun la mia loialitad. «En de vaia gia dad eir giu Tusang. Ia veva en termin», ò el cuntinuo. «Ia veva gist mess se igls igliers e leva eir aint igl auto». Alloura vegia scalino igl telefonign. Per vurdar tgi tgi telefonescha vegia el piglia giu igls igliers e vegia gia da turnar anc spert ainten tgesa. Essend tgi el era gio en po tard, vegia el stuia far prescha e seia ia spert aint igl auto e partia. Spertamaintg vegia el s’accorschia tgi el veva betg se igls spievels. El vegia viout igl auto e turno puspe a tgesa stibgiond noua tgi el vegia puso igls spievels. Segl parcadi davant tgesa ò el farmo. Ainten tgesa ò el betg catto igls igliers. Vurdond pi bagn segl parcadi eran els sot igl auto bel smardatgeas. «Ia veva mattagn puso igls spievels segl tetg digl auto ed ainten la prescha cun eir davent, saron els dos giu mez…» An discurs cun en oter pensiuno: «Ia va lia eir sur ena seiv per rivar dalla prada sen ena veia da fons. Allergic sen pollas e cun stueir stirnidar ègl do ena scassada ed egn digls mies apparats per santeir è do or. Giu mez ainten l’erva. Ia va panso da cattar bagnspert. Ma ia veva betg igls spievels. Va alloura cartia da veir ensatge a glischier ainten l’erva. Gl’era pero angal ena glimaietta. Chella ò spertamaintg tratg aint las sias cornettas. Ia va catto navot. Er betg siva cun ageid da paraints ed ancunaschaints. Igl donn: 2 000 francs. Siva da chegl metta betg aint ple igls apparats. Nous vagn bagn er igl dretg da santeir en po pi pac. E chi e lò viglia mianc santeir tot. Basta. Amen.» Peder Antona Baltermia da Salouf è sto passa treis decennis redactour ­responsabel dalla Pagina da Surmeir. Peder Antona Baltermia

Franz, chel veva adegna da chellas momas fermas, chellas cun se la bartga gronda. Am gustavan betg, leva tuttegna adegna egna. Arno, cò vevans dus – Arno ed Arno igl gioven. Arno igl gioven, dallas mattas pi ­viglias er numno Arno igl bel, per nous bagais igl manischunz igl pi famous da lez taimp. Repassond ossa, varo Arno igl gioven simplamaintg gia ena udeida selectiva, el tigniva or igl migler chella canera tgi nous faschevan ainten ­posta. An bunga memorgia vaia er Baltermia, en’orma da manischunz, anc adegna fidevel agl traffic public. Da curt vainsa gia igl viadi da scola. Sung antrada ainten posta e varda cò, Baltermia ans ò mano giu Casti alla staziun da tren. Ans ò er anc giavischia en bel viadi, siva d’aveir dumando a moda curtaschevla noua tg’igl viadi ans magna. Eir cun posta per me ena tgossa emoziunala, sunga blers onns eida cun la posta a scoligna ed a scola e va anc oz plascheir, sch’ia canosch igl manischunz. Ia canosch igl manischunz ed igl manischunz canoscha me. Eba, da chel fatg sunga parteida dei e lung. Cun turnar digl viadi da scola vaia m’ancurschia tg’è sa mido. Ni igl manischunz canoscha me ni tg’el savess noua tg’ia vess da sorteir. Gnond no da Burvagn veia gio la tavla da vischnanca da Cunter. Noadaint dasper la baselgia, va gio antschet a dulzar igl tgigl or digl sez. Pero tge capeta? La posta vo anavant vers Savognin. Scu schi dess nign Cunter! Hei, ia vess da sorteir. Igl sfrign digls mies scolars veia ainten lour îgls. Te vessas gia da struclar stop! Ast betg struclo stop! Tja, ossa vignst anfignen a Savognin! A Savognin vaia alloura struclo tar l’amprema farmada, er ia sa amprender. Sung tur­nada a pe, pero betg angal ia, er dus unfants da Riom e dus da Cunter. Tg’ò anc do ena daratgeda, glez ossa pigl voss sfrign. Ischans turnos cregns bletschs. Igl taimp porta midadas. Ia pudess pero er deir: Cunter è nia pi global, ins canoscha betg ple tots. Lezza experientscha ò er en scolar da me gia da far da curt. Chel mat è nia avant pacas emdas digl ester e viseta ­ossa la scola. Igl sies viadi da scola fò el cun la posta, è bagn ainten chella è capito igl suandont. En controllader, se da Coira, ò lia vaseir igl sies bigliet. Lez stava stagn patgific ainten la tascha da scola e lezza era ainten stanza da scola. En ­castei, 100 francs, cun l’opziun da neir a mussar igl bigliet an terma da diesch deis. Alloura muntess igl castei angal ple tschintg francs. Bargiond am ò’l musso igl castei da 100 francs. Igl va consolo e gist mezza piglia ainta mang la tgossa. Cun bigliet da posta, castei e scolar vease aint igl bietg dalla posta. Na, na, nous pudagn betg piglier ancunter chel castei, nous vandagn nigns bigliets. Stoptga eir tar en auto da posta. Spitgia segl curs giu da Beiva. Surdo igl castei, igls tschintg francs e tgau. Anc telefono agl manader dallas postas dalla nossa val. Na, na, nous pudagn betg piglier ancunter chel castei, nous ischan nign bietg. Per l’amour da Dia, vaia panso ed er detg. Ia possa far chella midada da castei a moda digitala u schiglio eir a Casti, tar la staziun da trens. ­Capasche, chegl è en bietg e venda er bigliets. Va pero gia cletg, puspe eneda ò en manischunz da posta musso tg’el è ena bung’orma. Chel manischunz ò antupo igl controllader, igl ò surdo igl tschincung ed igl castei. Igl è bung, chegl tgi fetta bagn. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter. Zegna Pittet-Dosch

Passa 200 giuiedras e giuieders èn sa radunos la fegn d’emda a Tinizong per dar a ballape a moda faira e collegiala. Igl Club da ballape Surses (CBS) ò anvido agl «Turnier da grümpel» annual. I sa tracta aint igl frataimp dad egn digls pacs grümpels tgi dat anc aint igl Grischun. Ed er chel cumbatta per equipas ed aspectatours. Tge èn las raschungs? Tge mutivescha da cuntinuar? – Igl president digl CBS, Ivan Brenn, dat pled e fatg. «La gliout vign betg ple scu pi bod», dei Ivan Brenn. Igl president digl Club da ballape Surses (CBS) sa referescha agl turnier da premis – pi ancunaschaint sot grümpel – dalla fegn d’emda passada. Bagn tranter 200 e 300 persungas èn tenor Ivan Brenn sa radunadas sen la Plazza d’ava a Tinizong, i sa tracta pero an amprema lengia da giuieders e giuiedras. «A vurdar igls gis vignan anc igls genitours digls unfants pitschens, lour tattas e tats.» Igl è usit, tg’igl CBS anveida mintg’onn igl zarcladour equipas per dar a ballape agl grümpel «legendar» scu tg’è nia annunztgia las davosas emdas sen la pagina d‘internet. Var 30 equipas èn sa misiradas la fegn d’emda a Tinizong, chegl an tschintg differentas categorias (varda box). Chegl seia ple u manc aint igl rom digls davos onns, dei Ivan Brenn. Anc egn digls sulets grümpels Tg’igls grümpels n’èn ozande forsa betg ple schi «legendars» e forsa pitost «tempi passati», constatescha er Ivan Brenn: «Sper Tusang ischan nous aint igl Grischun ple u manc igls sulets tgi fon anc en grümpel. Pi bod ins geva mintga fegn d’emda a dar grümpel, a Domat, Landquart ni Razegn.» Igl president digl CBS sa regorda er agls taimps cura tgi dava perfign anc ena categoria «donnas» a Tinizong. «Chegl gartegia betg ple.» E pertga sa sminuescha igl domber equipas scu er aspectatours? – «Chegl na saia betg propi. Pi bod vevans per exaimpel differents affars tgi nivan a dar agl turnier. Ozande ins tema blessuras, chegl è forsa egn digls muteivs.» Tuttegna accentuescha igl president tgi da calar cugl turnier na seia an Surses nign tema. «Per la nossa cassa è chegl en’occurrenza tgi mutivescha da cuntinuar. Ed igls noss giuieders lavouran bagn e tot tgi geida, chegl è fitg legrevel.» Turnier fair e sainza agressiuns Malgro la sfeida da cattar avonda equipas valetescha Ivan Brenn igl grümpel 2023 fitg positiv: «An cumparegliaziun cun oters onns ègl sto en turnier fitg fair, sainza agressiuns. Chegl ò procuro per ena bun’atmosfera.» Igl president renda attent, tgi scu usito seia la plepart digls giuieders sto da Surses. Ena categoria speziala è chella dallas «uniuns». Nov uniuns da sport, musica ni giuventetna èn neidas la sonda seira a Tinizong. «Chels on do angal chella seira e chegl pitost pigl plausch. Sper igl ballape on els er do en gi supplementar per gudagner gols. Uscheia ò er en’uniun debla la schanza da gudagner.» Eir sur igls codeschsper carmalar daple unfants Cun ena pitschna show cun lour trenaders on igls juniors G, F ed E digl CBS divertia lour public sonda sur mezde. Tar las categorias scolars e saleps èn stadas segl plaz angal gist quatter equipas. «Avant erigl schon daple. Ena raschung è tg’igls ples tgi mettan ansemen ena gruppa tschertgan naturalmaintg igls ferms, e schi blers unfants na vainsa er betg an Surses.» Gl’è pero betg angal igl turnier da ballape scu tal mabagn er igl club sez tgi cumbatta per mintga unfant – la raschung pertge tg’igl CBS è s’unia avant dus onns cun igls juniors da Tusang/Tgazzas e Lai. È dar a ballape ozande forsa er simplamaintg «out»? «Glez creia betg», accentuescha Ivan Brenn. «I dependa dallas annadas, igl domber giuieders per annada variescha fitg ferm. Blers calan alloura er tranter 12 e 14 onns cun aveir oters interess. Cun chegl on dantant da cumbatter tot las uniuns.» Ed igl grümpel? – Enqualtgi midada fiss tenor Ivan Brenn tgunsch pussebla. «Da resungs da genitours è nia proponia tgi fiss forsa da vurdarschi igls noss trenaders faschessan ena gruppa da trenamaint d’unfants e tgi mattessans ansemen las gruppas uscheia tgi dess daple. Nous stuaron an chel connex eir sur igls codeschs.» Ivan Brenn savess er s’imaginar ena collaboraziun cun la scola. Preschento igls novs treners Sper la bun’atmosfera sa legra Ivan Brenn anc d’en ulteriour fatg an connex cugl grümpel 2023: «Sen giaveisch digls giuieders vainsa decidia da cumprar novs treners e vagn profito dalla caschung digl grümpel d’igls preschentar ed anvidar igls sponsours tg’ans sustignan gio varsaquants onns ad en apero. Graztga a chels savainsa tigneir bass igls costs.» Las expensas digl club seian s’augmentadas causa dalla collaboraziun cun Lai e Tusang/Tgazzas. I sa tracta da costs supplementars per viadis e la plazza da giuier externa. Ed an tge calours corran igls giuieders digl CBS ossa sur igl pastg? «Las calours restan naturalmaintg verd e neir», uscheia Ivan Brenn. Victouras e victours Saleps (en’equipa, unfants anfignen 11 onns) 1. Die Minecraftsuchtis Scolars (treis equipas, unfants tranter 12 e 16 onns) 1. Mastertrupp 2. Dümmer als Dumm 3. Red Bulls Mix (set equipas, minimum treis donnas ston esser segl plaz, gols da donnas chintan dobel) 1. Chillig Promillig 2. Tschäääu Bernaard 3. Chrüsimüsi Omens (seis equipas, a parteir da 17 onns, maximalmaintg dus giuieders cun licenzas segl plaz) 1. Full House 2. FC Ganza 3. Die Eisernen Uniuns (nov equipas, commembers d’ena uniun) 1. Giuventetna Mon-Stierva 2. UG Savognin 3. JUTI Casti Igls novs treners - an neir ed alv. Igls novs treners - an neir ed alv. L’uniun victoura: Giuventetna Mon-StiervaFotos mad Igls victours e las victoursas dallas set equipas dalla categoria «mix»: Chillig Promillig. On gudagnea ainten la categoria «scolars»: Mastertrupp. Els èn igls victours dallas seis equipas dalla categoria «omens»: Full House.

La Meirana è en’uniun surmirana tgi dat gio siva digl onn 1931. Actualmaintg presidiescha Linard Augustin la gruppa studentica cun commembers tgi stebgian ainten l’antiera Svizra. Tgi tgi tschertga infurmaziuns ainten la reit davart la «Meirana» sa tschainta spert eneda sen en artetgel digl Lexicon istoric retic (varda box). Ma l’uniun studentica tgi dat siva digl onn 1931 è veiva e betg «angal» en artetgel istoric, scu tg’igl president actual, Linard Augustin, rachinta aint igl discurs cun la FMR. «Schi blers Surmiransna dattigl betg» «Na, nous vagn ni pagina d’internet ni Instagram», rasponda Linard Augustin sen la dumonda, scu tgi l’uniun recrutescha atgnamaintg igls sies commembers. Cundiziun per davantar en tal è tgi la persunga frequainta ena scola media tgi pussibilitescha en studi academic, en’universitad u ena scol’ota sen nivel academic. Igl pi gioven commember ò actualmaintg 16 ed igl pi vigl 28 onns. «Schi blers Surmirans na dattigl gio betg», dei igl president tgi magna l’uniun siva digl onn 2021. La recrutaziun digls commembers funcziunescha per gronda part cun propaganda a bucca, vot deir «old-school». Er la communicaziun ainfer l’uniun vo damai via ena simpla gruppa da WhatsApp. E chegl geia dètg bagn. Volley ed Italia Actualmaintg dombra l’uniun 27 commembras e commembers: 9 omens e 18 donnas. An suprastanza èn sper igl president er anc Nino Farrér e Francesca Bonifazi. Igl intent dall’uniun è principalmaintg da tgirar igl contact e la cuminanza da persungas tgi stebgian. «Nous organisagn per exaimpel mintg’onn en turnier da volleyball a Savognin cun radond 10 anfignen 15 equipas tgi sa participeschan.» Pi bod on els er anc gia en stand agl festival da Goa a Rona (Chel na dattigl betg ple, remartga redacziunala). Cugl gudogn dalla «lavour» vo l’uniun alloura mintgamai sen viadis ainten l’Europa. Linard Augustin: «Igl onn passo ischans stos an var 20 a visitar igl martgea da Firenze. En’oter onn ischans stos a Rimini.» Er per igl «grümpel» da ballape a Tinizong amprovan els mintgamai dad organisar en’equipa. Collaboraziun cun otras uniuns? «Pi bod era la Meirana franc er anc pi activa per ‹missiunar› per igl rumantsch», dei Linard Augustin. Ossa èn las activitads pitost da nateira «sportiva» ed igl tgirar igl contact tranter students surmirans. «L’activitad digls blers commembers vign er mintgamai pitost ‹an ondas› tar nous.» Sch’els vegian alloura er gio pondero da collaborar cun otras uniuns, scu per exaimpel la Uniun Rumantscha da Surmeir tgi è la editoura dalla Pagina da Surmeir. «Na, an chella direcziun na vagn nous betg anc panso. Nous vagn pero gio luvro ansemen cun differentas uniuns da giuventetna per pussibilitar en ‹Après Ski Chalet› a Savognin u anc pi bod scretg artetgels per la gasetta da giuvenils ‹las Punts›.» Igl proxim punct da program dall’uniun studentica è damai la radunanza generala noua tg’els benevaintan igls novs commembers e decidan davart igl program digl proxim onn. Igl turnier da volley tradiziunal è igls 19 d’avost 2023. En sguard sen la istorgia L’uniun studentica surmirana è, tenor igl Lexicon istoric retic, neida fundada igl fanadour digl onn 1931 a Casti sot igl nom «Sesana». Igl confundatour ed amprem president è sto Leza Uffer. Igl 1939 è neida fundada l’Uniung rumantscha surmirana da students (amprem president: Duri Loza) scu successoura dalla Sesana. Igl 1943/44 ò chella uniun obtignia igl nom Meirana. Igl intent da chella è da cultivar igl surmiran e da tgirar igl contact tranter igls students ed igls anteriours absolvents d’universitad. Las sias activitads eran per gronda part la lavour publicistica e l’organisaziun dad occurrenzas culturalas e la promoziun digl rumantsch. Igls davos dus presidents èn stos Aurel Tscharner (2012-2018) e Mèn Candreia (2018-2021). (fmr/sb) La davosa excursiun ò mano an Italia: la «Meirana» avant igl Duomo da Firenze.

La staschung da ballape 2022/23 è terminada – chegl pigl plascheir digl FC Lai Valbella. L’equipa digl trenader Marco Vögeli vign promuveida ainten la 4. liga. Scu tgi el valetescha la promoziun e tge tg’el spetga da chella ò el tradia aint igl discurs cun la FMR. I seia betg stada ena gronda surpresa, manegia Marco Vögeli. Igl trenader digl FC Lai Valbella sa referescha alla promoziun dall’amprem’equipa. Chella ò termino igl campiunadi da ballape 2022/23 segl sagond rang dalla gruppa 1 ainten la 5. liga e dat a parteir digl aton damai da nov ainten la 4. liga. En spiert da gruppa extraordinari «Cura tg’ia va surpiglia igl post da trenader l’antschatta digl onn 2022 vaia spert constato tgi chella promoziun pudess esser fitg realistica», dei Marco Vögeli. Gio durant igls gis da preparaziun ins vegia gudagnea cun grond avantatg cunter Tavo e Surses, dus equipas dalla 4. liga. «Igl spiert da gruppa è extraordinari ainten chell’equipa, igl è scu ena famiglia, er sper igl ballape ins è gugent ansemen.» Chegl seia la gronda fermezza ed igl fatg decisiv pigl success, manegia igl trenader tgi geida sez er or scu giuieder tigls activs. «Uscheia en spiert da cuminanza scu tigl FC Lai Valbella na vaia anc mai vasia ainten en’equipa.» An retrospectiva pò el sez numnadamaintg discorrer d’ena pitschna carriera da ballape cun dar a Coira ainten la 1. liga, a Copenhagen, an America digl Nord e perfign en trenamaint da prova tar Hertha Berlin ò el pudia absolver eneda. «Chegl è bagn sto en tant ballape sen nivel da profi. Ensacuras vaia alloura banduno chel camp da ballape, i geva mengia fitg pigls daners.» «Abels d’ans misirar cugls miglers dalla 4. liga» Dar ainten la 4. liga n’è pigl FC Lai Valbella ansasez navot da nov. Gio avant radond diesch onns ins è sa misiro ainten chella liga. «Ensacuras ins è puspe ia angiu», dei Marco Vögeli. Tuttegna valetescha el la differenza tranter la 4. e la 5. liga aint igl Grischun betg scu enorm gronda uscheia tg’el chinta sainz’oter tg’ins possa sa cumprovar igl proxim onn aint igl mez dalla tabella. «Schi tots restan sangs e visetan regularmaintg igls gis alloura ischans er abels d’ans misirar cugls miglers dalla 4. liga.» Giuieders tgi mantgaintan igls gis, chegl seia magari en problem, blers abiteschan giu la Bassa, returnan betg mintga fegn d’emda, oters scumainzan scolaziuns u tgi seian a militer. Er tigl davos gi dalla staschung cunter Samedan – tg’igl FC Lai Valbella ò digl reminent gudagnea cun 2:1 la dumengia passada, ins seia ia cun angal 13 giuieders ainten la Nagiadegna. «Gio avant igl gi erigl cler tgi nous vignans promuvias uscheia tg’erans betg propi nervous.» La raschung: l’associaziun da ballape ò definia tgi er igl terz plazzo vigna promovia, e chegl ò igl club contanschia gio en gi pi bod – numnadamaintg igls 10 da zarcladour 2023 cunter Val Tamina. Sto defensiv cun far festa Malgro d’esser cunsciaints tgi tanscha uscheia ni uscheia per la promoziun ins seia pitost sto defensiv cun far festa. «Avant en pêr onns ins era segl sagond rang e digl aveis, tg’ins vigna promuvia, siva ò l’associaziun fatg midadas», dei Marco Vögeli cun en reir. Perchegl vegian igls giuieders betg propi cartia tg’ins vigna chest’eda promuvia scu terz plazzo. «Chesta fegn d’emda vainsa la tschagna finala uffiziala ed alloura pudainsa er festivar», uscheia igl trenader. Midar sa meida pigls giuieders digl FC Lai Valbella dantant navot, er schi vign do ainten ena liga pi ota, ins resta tar en trenamaint per emda. «Ainten ligas pi bassas vignan igls trenamaints e la tactica survaletos. Pi impurtant è d’aveir en bung match, ena bung’equipa e plascheir», accentuescha Marco Vögeli. L’equipa digl FC Lai Valbella – igl spiert da cuminanza extraordinari è tenor igl trenader la raschung principala pigl success. Givels e legreia siva digl gi cunter Val Tamina: la promoziun ainten la 4. liga è gartageda.

Siva d’en antardamaint d’en mez onn è ossa nia avert provisoricamaintg igl Punt Mulegn tranter Salouf e Parsonz. Ossa eneda per igls vehichels agricols, velos e pedunzs. L’avertura uffiziala è pi tard. Igl punt uriund, construia igl 1967, ò stuia neir demonto e refatg quasi cumplettamaintg. Igl punt nov tigna 32 tonnas ed igls costs èn 1,360 miu. Anc avant igl 1967 davigl nigna colliaziun stradala tranter Parsonz e Salouf. Angal ena senda ed en piogn manavan sur igl Adont. La tgavorgia sur igl flem e la costa instabila èn stos igl muteiv tgi ins ò anfignen alloura desistia ad ena veia da colliaziun. Tgi la dumonda per ena veia carabla sur onn è davantada pi ferma ò er da far cun la curt da Salaschigns. La mireia niva surdada mintgamai per en taimp limito ad en mer. Schi pussebel da Parsonz. La mireia tutgiva tigl cumegn-baselgia da Parsonz. Actuala è la construcziun dad ena veia da colliaziun cun ena punt davantada pir an connex cun la migliuraziun digl fons schibagn a Parsonz scu er a Salouf. En’ovra da colonel Johann Menn Las ovras da migliuraziun eran las veias da fons, meirs da sustign, drenaschas e punts pi pitschnas sur uals. En punt pi grond scu chel sur igl Adont sur la tgavorgia da Ruignas era tuttegna ena sfeida pi gronda. E chegl per muteivs tecnics scu er finanzials. Uscheia ègl adegna bung dad aveir contacts spezials. Per exaimpel tigl militer. Colonel Johann Menn (1916 – 1990) veva ena relaziun cun Parsonz cun aveir en’acla a Plaz Fravesch. Scu inschignier è el rivo igl 1943 scu uffizier d’instrucziun tar las truppas da scheni. Ed alloura davanto igl 1961 brigadier ò el gia igl comando digl corp da muntogna dall’armada 3. Johann Menn ò er fundo la scola da recrut digls sappeurs a Bremgarten e cun ena cumpagneia è el sto igl 1967 a Ruignas per manar las lavours da construcziun digl punt sur igl Adont. Naturalmaintg ins veva igls ezs onns betg anc las pussebladads tecnicas tgi ins ò oz. Tuttegna ò chesta scola da recrut realiso an relativamaintg curt taimp la colliaziun tranter Parsonz e Salouf. Sen treis pilasters da betun è neida pusada la construcziun da lenn. Igl punt sez era 53 m lung e 3,50 m lartg e veva ena otezza maximala da 13 m. Correspondent agl taimp cun vehichels pi levs era igl punt nia concepia per ena peisa maximala da 6 tonnas. Diversas sanaziuns Per igl scopo dad eir cun vehichels lò anc pi levs, da Parsonz a Salaschigns per igl fagn è la colliaziun cun Salouf ò igl Punt Mulegn fatg igl sies sarvetsch. Cugls onns è igl traffic s’augmento an general ed igls vehichels è davantos pi grevs. Er tractors cun lenna gevan sur igl punt ve e pi savens er camiuns. Tiers chegl on ora e taimp e l’aria adegna pitost umida tranter flem e punt sa musso cugls onns e gravagea la qualitad digl lenn. Uscheia è neida fatga anturn igls onns 1985 ena amprema sanaziun. Lò èn nias ramplazzos igls travungs digl punt. Ma ca. 15 onns pi tard è sa musso tgi er la construcziun digl punt n’era betg ple schi stabila. Ins ò gia da far en rinforzamaint dalla construcziun da lenn da vart sanestra digl Adont, dalla vart da Salouf. Chegl è alloura ia bagn anfignen avant en pêr onns. Per garanteir venavant la colliaziun tranter Parsonz e Salouf e la siertad da persungas e vehichels davigl navot oter tgi da far la planisaziun dad en punt nov. Chella è neida surdada agl biro d’inschignier Bieler AG da Panadoz. Rivos ainten las turbulenzas da prietschs Siva la planisaziun, la projectaziun cun las offertas correspondentas è igl suveran digl cumegn da Surses nia confrunto cun ena dumonda da credit da 0,810 milliuns francs. Spertamaintg è sa musso tgi chel credit concedia dalla radunanza communala na tanscha betg. «Nous ischan rivos gist cumplettamaintg ainten las turbulenzas da prietschs dalla branscha da construcziun» dei Walter Bieler digl biro d’inschignier. «Cotras vainsa stuia erueir da nov igls prietschs tgi èn stos alla finala per 0,540 milliuns pi ots. Igls muteivs eran d’ena vart la carascheia generala ed alloura principalmaintg igl augmaint digls prietschs segl sectour da biagier». Chegl è tuttegna sto en augmaint digl credit da 66 %. La suprastanza communala ò decidia da neir cun la dumonda per en credit supplementar tar igl suveran. Igls 2 da favrer 2023 on igls votants betg gia otras lètgas tgi da conceder chel credit supplementar. Antardo las lavours Igl settember 2022 è igl punt existent nia demonto. Ins ò gia l’intenziun da far aglmanc la gronda part dallas lavours da construcziun anc lez aton. Essend tgi gl’è do las turbulenzas da prietschs ed igl credit è s’augmento n’on las lavour betg savia neir antschettas. Cunchegl tgi la construcziun digl punt è neida sustigneida cun contribuziuns da cantun e confederaziun, numnadamaintg cun 893 500 francs (66%) on las lubientschas stuia neir dumandadas da nov a Coira ed a Berna. Chegl ò antardo las lavours per ca. en mez onn. La part restanta digl cumegn è 466 500 francs. Durant igl taimp d’aton ed anviern anfignen ossa è nia fatg en passagi provisoric dalla vart soura digl punt, passond la tgavorgia. Chegl è er sto basignevel perchegl tgi la veia tranter Parsonz e Salouf è ena veia er cun muntada turistica, frequentada fitg bagn da viandants e passantas. Las lavours da construcziun digl punt nov on antschet chesta premaveira. Ossa èn ellas ple u manc a fegn. Igls proxims deis vign igl Punt Mulegn davert per velos, pedunzs e per igl traffic agricol. Siva las lavours finalas vign igl punt alloura surdo vers igl aton uffizialmaintg agl traffic. Betun, lenn e fier e 32 tonnas La construcziun nova digl punt è succedeida scu suonda: siva tgi las parts da lenn dalla punt viglia èn neidas demontadas ins ò fatg provas ve digls pilasters vigls. Ins ò laschea intercureir, schi igl betun seia anc bung: «Gl’è sa musso tgi la qualitad digl betun era anc bunga e cun far anc diversas lavours da migliuramaint ed adattar igls pilasters per la nova punt ins ò savia surdar las lavours da mirader», ò declaro Walter Bieler. Cun chellas lavours è neida incumbensada la firma Battaglia SA. Sen igls treis pilasters è sessour neida montada la construcziun da lenn cun elemaints culos. An tot èn chegl 65 m³ lenn. Sen chels è alloura nia paragea igl fons per la punt scu tala. Ins ò er integro diversas rasadas cun isolaziun speziala cunter umiditad. La part da lenn è neida exequeida dalla interpresa Uffer lenna SA. Per igl vial scu tal digl punt ins ò duvro bler fier per igl armamaint. Cun en camiun spezial ins ò betuno an en de las plattas da 25 cm grossezza. Igl amprem dalla vart da Parsonz e siva chella da Salouf. Per lascher tschantar e siier igl betun ins ò laschea dus largias libras tgi vignan saradas pi tard. Scu sportas per la punt è nia duvro metal. An tot ca. 7 tonnas. Da mintga vart èn neidas montadas las 43 pitgas da fier. Collieidas cun 742 m feildarom sen set diversas otezzas. Chegl tot funcziuna scu schurmetg dallas varts. Ad ena sporta surave ins ò renunztgia. Las lavours da metal ò realiso l’interpresa Thomann SA scu sotaccordant da Battaglia SA. Sen igl vial da betun vign pi tard alloura anc ena rasada da 6 – 8 cm asfalt. La punt scu tala è anc adegna chels 53 m lunga e da nov 4,10 m largia. La gronda differenza tar la punt viglia è la peisa tgi ella vartescha. Numnadamaintg cun 32 tonnas ple tgi tschintg gedas daple. Cun la construcziun digl nov punt ins ò er do attenziun ad aspects ecologics. Per exaimpel è nia stgaffia sotaint tar la construcziun da lenn pussebladads da far igl nia per igl merl dall’ava e per igls sgolanotgs. Igls elemaints culos da lenn pusos sen igls pilaster vigls da betun portan igl nov punt. Igl vial digl nov Punt Mulegn sur igl Adont èn 25 cm betun armo. Suraint vign anc ena rasada dad asfalt da 6 – 8 cm.

Tradiziun, cultura, communitad e patria – chegl è d’attribueir alla Festa federala da giudlar tg’ò gia li la davosa fegn d’emda a Zug. Ena bilantscha fitg positiva dall’occurrenza fò Karin Niederberger, la presidenta dalla Federaziun svizra da giudladers. La Federaziun svizra da giudladers dattigl gio siva digl 1910. A chella appartignan 20 ​000 commembers e commembras tgi dereivan dallas tschintg associaziuns regiunalas. Tar egna da chellas totga er l’associaziun dalla Svizra digl nordost. Commembers da chella èn er igls chors da giudladers grischuns, donnas ed omens tgi sungan la tiba e pattan bandieras. 210 ​000 visitaders e visitadras Tot chels e chellas on gia en grond maret tgi la 31. Festa svizra da giudladers a Zug è ple tgi angal gartageda la davosa fegn d’emda. Tgi la festa federala da giudladers è bler daple tgi angal ena occurrenza da costums, on testifitgia las 1 200 furmaziuns, cun passa 10 ​000 activs ed activas, e chegl cun bravura. Giudlo è nia sen en nivel fitg ot, cun en auditori fascino e cunzont an totta pasch. Igl comite d’organisaziun ed igls 1 500 voluntaris on luvro scu furmeilas, uscheia tg’igl martgea da Zug è sto en bung hospitant pigls giudladers e giudladras e pigls 210 ​000 visitaders e visitadras. Presidenta siva digl 2009 Siva digl 2009 è Karin Niederberger da Malix agl timung dalla Federaziun svizra da giudladers. Cun Surmeir ò ella ena relaziun pi strètga cun esser sies om Ruedi Niederberger da Stierva. La pi «ota» giudladra dalla Svizra dei, tg’ella seia ple tgi ventirevla tgi la festa seia stada en veir success. Er las producziuns dallas passa 1 200 furmaziuns seian stadas da bunga anfignen fitg bunga qualitad e gia plascheir vegia ella tgi er 30 chors d’unfants vegian catto la veia a Zug. «La nossa federaziun dastga esser cuntainta cun aveir adegna daple mats e mattas, giuvenils ed unfants plascheir d’esser commember activ d’ena furmaziun da giodel», manegia Karin Niederbeger. Alla basa dallas tschintg associaziuns regiunalas vigna fatg lavour exemplarica per la promoziun da giudladers e giudladras, ena realitad d’immensa valeta. Karin Niederbeger dei tgi bleras gruppas vegian er tscharnia nova litteratura da giodel da bungs cumponists contemporans. La festa a Zug vegia testifitgia tgi las nossas valours, tradiziuns, cultura e patria vegian puspe daple muntada. Chegl seia pi prubabel d’attribueir alla situaziun mundiala malquieta ed intscherta. L’occurrenza vegia er confirmo tgi la sociabladad, la cumpagneia, la bunga luna, la legreia e bler cor totgan tar ena festa federala da giudladers. Karin Niederberger dei: «Nous ischan ena gronda cuminanza». Chegl vegia er sa verifitgia eneda daple la davosa fegn d’emda durant igls treis deis da festa. Sa legro sen la festa vegia mintgign e mintgigna, chegl er cun aveir gia da spitgier seis onns per esser puspe dalla parteida ad ena festa federala da giudladers. La presidenta è digl aveis tgi perveia dalla pandemia seia igl giudlar, igl sunar tiba e batter bandieras schizont nia anc pi popular e pi ferm. Karin Niederbeger, la presidenta dalla Federaziun svizra da giudladers cun Alain Berset, cunsiglier federal e president dalla confederaziun, durant igl act festiv. Agl til da festa èn er sa participadas bleras gruppas d’unfants. Eneda daple la nota maximala pigl «Älplerchörli» Vaz. La bandiera dalla federaziun tetgala è arrivada da Brig a Zug – e cun ella er Karin Niederberger, la presidenta. Dalla parteida alla festa federala er ples gruppas d’unfants e giuvenils. Tradiziun er gio tar chel mattatsch.

Treis novas forzas per la suprastanza digl Club da hockey Lai/Valbella. President resta venavant Nino Spiess. Sa retratg è cun Hansjürg Bundi en om tg’ò gronds marets pigl club. Tigl amprem team digl club dattigl per la proxima staschung strousch midadas. Alla 70avla radunanza generala pigl Club da hockey Lai/Valbella èn stadas preschaintas l’emda passada a Churwalden passa 30 persungas. Aint igl sies pled da bavegna alla radunanza da giubileum ò detg Nino Spiess, igl president digl club, tgi igl davos onn seia sto an ples gros en onn da success. Chegl tgi pertotga la part sportiva seia l’equipa dalla 2. liga sa qualifitgeida per la runda digls playoffs ed uscheia er contanschia la fegnameira fixada pigl campiunadi 2022/23. Er finanzialmaintg ins vegia gia en fitg bung onn da gestiun er graztga a ples occurrenzas scu igl skateathon, igl Nino’s cup e l’emda da camp da hockey per unfants e giuvenils. Tots treis events seian stos bagn occupos ed er purto ena bela somma ainten la cassa – igl skateathon per exaimpel ena somma dad 80 ​000 francs. 200 unfants, giuvenils e juniors Chegl tgi pertotga la promoziun dalla garda giovna da hockey seia igl Club da Lai/Valbella en fitg bung exaimpel aint igl Grischun, ò detg Nino Spiess. Digl reminent seia igl club, vurdo cantunal, igl sagond grond club chegl tgi pertotga igls caders d’unfants, giuvenils e juniors. «Nous vagn an tot 200 unfants, giuvenils e juniors», dei igl president. En success seia er stada la scola da hockey per unfants cun prest 50 dels. Equipas da juniors ò igl Club da hockey Lai/Valbella gist 13. La collaboraziun cugls clubs partenaris, Alvra, Arosa e Seglias seia fitg bunga. «Sainza ena collaboraziun cun clubs partenaris gessigl oz betg ple da star sur l’ava per en club cun ena grondezza da Lai/Valbella», punctuescha Nino Spiess. Repeteidamaintg ò igl president er angraztgea allas numerousas persungas tgi s’angschan pigl club, agls genitours digls blers unfants, giuvenils e juniors ed agl grond domber da sponsours. Els vegian immens marets pigl club cun lascher dar lour unfants a hockey a Lai/Valbella. Igl club da support «Club 97» vegia oz 40 commembers e commembras tgi paian mintg’onn ena contribuziun da 500 francs, en fatg fitg plaschevel, ò managea Nino Spiess. A pled èn er nias igls manaders da mintga partiziun digl club e lour rapports èn er nias approvos. Menziuno seia tgi igl Club da hockey Lai/Valbella ò en preventiv da 530 ​000 francs, ena bela somma per en club dalla 2. liga. Igl chint annual 2022/23 sera cun en gudogn da 33 ​000 francs. En nov schef da sport Confirmo per en onn scu president digl Club da hockey Lai/Valbella è nia Nino Spiess. Venavant commembers da suprastanza restan Marco Dannacher (marketing), Christian Parpan (schef da sport giovens), Leo Heini (organsiaziun gis), Roger Zysset (Club da hockey Alvra) e Michael Kloter (teams partenaris e projects). Da nov alla suprastanza appartigna Leon Sarkis (schef da sport amprem team). El vign sustignia da Flavio Cola tg’ò ena relaziun pi strètga cugl Club da hockey Lai/Valbella. Da nov schef da finanzas davainta Andreas Däscher e pigls events digl club segna aint igl avigneir Remo Disch. Sa retratg scu schef da sport è Hansjürg Bundi tg’è sto igls davos onns fitg angaschea ed er fitg activ davant e davos las culissas digl club. Ramon Pfranger betg ple trenader Igl anteriour giuieder digl Club da hockey Arosa, Ramon Pfranger, è sto igls dus davos onns trenader dall’amprema equipa digl Club da hockey Lai/Valbella. Vetiers è el er sto trenader principal e coordinatour digls teams da juniors. Da nov vign el a s’occupar anc pi fitg cun la promoziun digls giuvenils e juniors cun betg ple dar cun l’amprema squadra digl Club da hockey Lai/Valbella. Aint igl campiunadi 2023/24 vignan Reto Mazzolani ed Ivo Simeon, dus persungas indigenas ed anteriours giuieders digl club a trenar igl team principal. Tar l’equipa sezza dattigl midadas minimas cun star la gronda part digls giuieders fidevels agl club. Hansjürg Bundi è sto ena persunga fitg angascheda pigl Club da hockey Lai/Valbella.

Plagn frestgezza, facilitad, legreia e cun anim on igls unfants dalla 2. classa primara da Surses preschento en musical. Tema central da chel è sto igl rètg tgi veva amblido igl taimp. Ena prestaziun tgi mareta tot respect e tg’ò fascino igl public inamuro. Igl onn da scola 2022/23 è ainten la fasa finala ed el totga gio prest agl passo. Gio istorgia è alloura pigls 23 unfants dalla 2. classa primara da Surses lour musical tg’els on preschento cun success a Savognin an sala Grava. Cun tscherner en musical noua tg’en rètg, reginas e guardians èn protagonists e protagonistas ò la scolasta Laura Bonifazi catto la litteratura scu fatga pigls sies scolars e scolaras. Rètgs e reginas, castis, ôr, argient e targlischour – tot chegl fascinescha unfants, cun dar nundumbrevlas istorgias cun chellas ingredienzas. Er l’istorgia «Igl rètg tg’ò amblido igl taimp» è neida messa an pleds, uscheia tg’ella totga tar egna dallas praulas popularas per unfants. Tiers igl text digl rachint dattigl alloura er ples canzungs tg’èn neidas messas an notas e tgi von bagn a pêr cun l’istorgia. Chegl vot deir tgi dall’istorgia «Igl rètg tg’ò amblido igl taimp» dattigl betg angal ena versiun da teater, mabagn er ena versiun da musical. Costums, texts e cumposiziuns, tot era avant mang Avant 15 onns ò la mussadra Daniela Steier gio gia preschento a Riom chel musical cun unfants. Laura Bonifazi ò catto per inditgia da preschentar cugls 23 unfants dalla sia classa chel musical tg’ò cuzzo radond 60 minutas. Costums, texts, cumposiziuns e requisitas, tot era avant mang, uscheia tgi la scolasta ò pudia sa concentrar cunzont sen mussar text e canzungs agls scolars e scolaras, chegl tg’è ple tgi angal reuschia. Gia ò Laura Bonifazi er en bung mang cun surdar las rollas agls unfants, avend mintga scolar e mintga scolara retschet ena rolla adattada. Ensacu era mintga unfant losch d’aveir la sia atgna rolla e d’esser per en mument la persunga centrala sen tribuna. Canto cun gost Cun vurdar aint igl public ins ò gia l’impressiun tgi mammas, babs, tats e tattas eran pi nervous tgi igls unfants tg’èn stos igls protagonists cun sa preschentar sen tribuna. Liber, loc, frestg e nuia èn scolars e scolaras sa preschentos agl grond public. Discurria è nia an bung rumantsch, cun ena bunga pronunztga ed er sainza strousch en’interrupziun cun canoscher mintga actour e mintga actoura igl text. Er la dretga mimica ed igl muvimaint correct on betg mantgea. Fatg la punt tranter las scenas e las canzungs ò mintgamai en rachintader u ena rachintadra, cun cuntinuar cun l’istorgia e tge tgi suonda. Canto on igls scolars e las scolaras dalla 2. classa primara da Surses an mintga cass cun grond gost, plagn frestgezza, entusiassem e cun ena spontanitad exemplarica. Igl musical, «Igl rètg tg’ò amblido igl taimp» è sto scu fatg pigl domber da scolars e scolaras, cun duvrar blers actours ed actouras e blers cantadours e cantadouras. Chegl vot deir: en rètg, quatter fegls digl rètg, treis ministers, quatter guardians, quatter reginas, 12 unfants dad ellas ed en rachintader. Las quatter staschungs èn igl spindramaint Tigl cuntign digl musical: igl rètg para d’esser fitg malsang cun betg ple sa cuntigneir scu usito. Igl anviern less el eir a far bogn sot tschiel avert, la stad scaldar igl casti, la dumang magler en menu da ples plats per ansolver e da mezde crei el tgi seia gio la seira tard e less eir a durmeir. Igl medi ò constato tgi igl rètg vegia amblido igl taimp. Igl rètg tarmetta igls sies quatter fegls an tottas direcziuns da tschiel cun la speranza tg’els cattan ageid. Chel onigl catto cugl anviern, la premaveira, la stad ed igl aton. Las quatter reginas, (las quatter staschungs) tarmettan lour unfants (igl meis digl onn) a visitar igl rètg. Els igl portan regals, scu per exaimpel ena mina da neiv, en avioul, igl tgametg e fretga, tants regals tg’èl vign puspe sang e sa regorda agl taimp. Regals digl anviern pigl rètg. Igl medi è sto tigl rètg per vurdar quant malsang tg’el seia propi. Blera splendour scu chegl tgi totga ainten en casti. Mintgign na dastga betg antrar aint igl casti sainza la lubientscha dalla guardia. Lagn eir a cattar igl rètg per tg’el vigna puspe sang. Bler applaus pigls 23 unfants dalla 2. classa primara da Surses siva da lour preschentaziun stupenta sen tribuna.

A caschung dalla seduta digl cunsegl communal da Vaz ò l’Auto da Posta SA preschento en concept pertutgont la purscheida digl traffic public dalla seira allas 22.30 anfignen la dumang allas 04.00. Profitar da chel duessan giasts ed indigens digls cumegns d’Albula/Alvra, Lantsch, Churwalden e Vaz. Davosa seduta digl parlamaint da Vaz marde seira avant las vacanzas da stad: Preschaintas èn stadas tottas 15 persungas tgi appartignan a chel gremi, uscheia tgi igl cunsegl communal era cumplet. Gist all’antschatta on igls represchentants dall’Auto da Posta SA preschento igl concept digl schinumno «Shuttle da notg Lai-Alvra». Introduia duess chel neir cun la midada d’urari digl december 2023. A disposiziun duessan star dus bus tgi curseschan sur onn igl venderde notg e la sonda notg. Durant igl anviern gessan chels bus schizont mintga de. La nova purscheida vala per tot las vischnancas digls cumegns d’Albula/Alvra, Churwalden, Lantsch e Vaz. Igl «shuttle da notg» ramplazza «igl taxi da tschintg francs», pigl qual la «Taxi Rothorn GmbH» era anfignen ossa responsabel. La contribuziun finanziala digls quatter cumegns per chella purscheida monta da preschaint a 107 000 francs. Ena «app» per pustar igl bus sen dumonda Igls bus tgi curseschan tranter las 22.30 anfignen allas 04.00 pon neir clamos cun ena «app» dall’Auto da Posta SA. Per telefon è chegl alloura betg pussebel. Paea vign cun en bigliet usito digl traffic public, en bigliet tg’ins survign sur la «app». Singular è bagn tgi igls bus da notg curseschan betg tenor en urari fix. Reserveschan egna u ples persungas igls bus, vign inditgia a tge taimp tgi igls bus vignan agls lis giavischias. Igls costs maximals per chella purscheida schean tar 242 500 francs, igls minimals tar 157 500 francs, chegl tot tenor purscheida ed opziuns tgi chel concept cumpeglia. Igl cantun surpeglia la madema somma scu igls quatter cumegns er. Anc è pero decidia navot, ò la conferenza da presidents dalla regiun Alvra scu er igl cumegn da Churwalden anc da decider an tgossa. Pir alloura vign fatg agl cantun la dumonda per en sustign. Cura tgi tot è correctamaintg fixo dessigl ena cunvegna da prestaziun tranter la regiun Alvra e l’Auto da Posta SA. Nigna tor anmez Lai Decidia on las persungas digl parlamaint da Vaz da betg surdar alla suprastanza igl postulat inoltro da Giancarlo Bläsi. Er la suprastanza ò refuso chel postulat tgi pretenda da construeir a Lai ainten la vischinanza digl runal Dieschen ena tor cun vista e cun en ascensour per contanscher pi bagn igl territori da skis digl mang digl Corn Cotschen. Do gleisch verda ò igl cunsegl communal per introdueir ena nova plazza da 100 % tar la partiziun da construcziun digl cumegn da Vaz. I dovra taimp per realisar nov spazi d’abitar Chegl tgi pertotga la moziun da Roland Berther, el tgi pretenda tgi igl cumegn duess construeir ampremas abitaziuns per indigens e per persungas tgi peglian da nov dimora aint igl cumegn da Vaz è nia detg igl suandont: i dovra igl sies taimp per realisar nov spazi d’abitar. Nia detg è er tgi an chella tgossa seia la suprastanza cuntinuadamaintg vedlonder da cattar soluziuns. Fabian Weber e nov oters cunsegls communals vevan incumbenso cun ena moziun la suprastanza da tractar l’introducziun da tempo 30 aint igl territori digl cumegn da Vaz per tot las veias communalas, lateralas e localas. Decidia è nia tgi la suprastanza ed igl cantun duessan danovamaintg eir sur igls codeschs per concretisar pi cler chel intent e plan d’introdueir tempo 30 segl territori digl cumegn da Vaz. Cun dus da chels bus duessan giasts ed indigens da quatter cumegns pudeir far diever digl «shuttle da notg». Tempo 30 er a Lai per eir an direcziun Sporz.

Scu ideia da corona è neida fundada avant radond dus onns e mez ena brassareia da café a Beiva, digl reminent la «pi ota brassareia da café dall’Europa». Ò chella «ideia nara» dantant catto la sia veia? – La FMR è eida a vurdar scu tgi las fatschentas da café marschan igl mument. Durant la staschung morta ègl relativamaintg chiet ainten la vischnanchetta agl pe digl Gelgia. En pêr hotels ed ustareias on avert, en pêr pacs viandants èn per las sendas e sen la veia principala passan sperasve autos cun nomras estras e camiuns da transit. Buteias pitschnas scu en mazler u en pasterner na dattigl betg ple a Beiva. Igl madem vala per instituziuns scu ena scola u la posta. Uscheia tgi resta anc infrastructura turistica cun oravant tot bleras sagondas abitaziuns, en pêr albierts, igl «Volg» e – da menziunar spezialmaintg – ena brassareia da café. «Igls affars marschan bagn» Chegl tgi ò antschet avant radond dus onns e mez, la notg siva enqual bieras, cun ena «ideia nara» dad ena gruppa da giovens giasts è ossa adegna anc cò: ainten l’anterioura posta da Beiva tranter tgaschas postalas e spurtegls coloros an calour verda savoirigl da fava da café barsada. «Igls affars marschan bagn, er schi nous s’accorschagn naturalmaintg er tg’igl è ossa staschung morta», dei Madeleine Wepner, la donna tgi ò surpiglia siva dalla stad 2022 la part operativa digl Hollandes Jasper Konijnenberg (la FMR ò gia rapporto igls 29-01-2021). La Turitgesa è neida cun sia famiglia aint igl Grischun per luvrar e veiver cò. Ella ò amprandia da signunga e geida er anc oz – sper la lavour a Beiva – ainten las caschareias dalla regiun. Per barsar café na dattigl nigna scolaziun professiunala, daclera ella: «I vala la devisa ‹learning by doing› plus vaia anc igl ageid dad ena persunga tg’è gio dadei ainten la branscha.» Bungs affars anfignen ossa Renda alloura uscheia ena fatschenta er finanzialmaintg, ò lia saveir la FMR: «Igls products vignan ve bagn tar la gliout. E nous vagn gia fitg bungs meis d’anviern, er graztga ad ena bunga collaboraziun cun la scola da skis e graztga agl fatg tgi nous ischan cò gist sper igl runal d’unfants dad eir cun skis.» Plus: «Per la nossa surpresa - er igls noss artetgels da reclama scu pullovers ni tgapitschas marschan bagn.» Quatter sorts da differents aromas da café dattigl actualmaintg da cumprar dalla brassareia da Beiva. Egna da chellas masdadas sa nomna per exaimpel «Dark and Stormy». Chella seia nascheida casualmaintg antras lascher barsar mengia dei la fava. «Perchegl è chella sort er fitg ferma.» La gliout da Beiva ed igls giasts da vacanzas sustignan bagn la «nova» firma, scu tgi Madeleine Wepner dei: «La gliout tgi vign a Beiva, chels on per regla er gugent ‹lour› Beiva – e perchegl sustignan els er fitg chella nova purscheida», amprova ella da declarar igl recept per igl success d’anfignen ossa. «Pero per propi pudeir esser rentabel e per pudeir curveir la dumonda igls meis d’anviern, stuainsa pudeir produtgier daple – e chegl lainsa er.» Prest dattigl en nov barsader da café «Nous vagn gist investia ainten en nov e pi grond barsader da café tgi vign da barsar daple fava», dei la magnafatschenta. Uscheia vignan els da dulzar las capacitads da radond 3,5 kilos per oura sen circa 30 kilos per oura. «Cun la nova maschina tgi reiva an en meis ègl alloura pussebel da redutgier igls costs da producziun e dad investeir daple taimp aint igl marketing ed ainten la vendita», dei Madeleine Wepner. Chegl seia central per sierar igl futur dalla brassareia da Beiva gist per las fatschentas online ègl necessari da pudeir tgirar adegna la pagina d’internet e lantscher acziuns. «Cun igl nov barsader da café da lenn pudainsa er barsar cun lenna indigena – ed igl è ena raritad tgi pretenda bler an­schign. Cura tgi Madeleine Wepner discorra da «nous» manegia ella er igls sies partenaris da fatschenta Pascal Uffer, Johannes Lermann ed Annelous Konijnenberg. La pi ota e la pi viglia «Rösten statt rasten» è igl motto tgi stat scretg sen igls satgs digl café da Beiva e sen oters products. E tenor chel motto duessigl er eir venavant cun la firma: «Nous cartagn propi ferm tgi chel project pudess gartager». Per aveir er venavant success so la brassareia da Beiva situo sen 1769 meters sur mar duv­rar en bung slogan da marketing, numnadamaintg igl slogan «La pi ota brassareia da café dall’Europa». Chel «tetel» tutgiva anfignen avant la fundaziun alla brassareia Badilatti da Zuoz, tgi schea sen 1715 m.s.m a Zuoz. Anfignen la fundaziun dalla brassareia da Beiva fascheva igl Café Badilatti activamaintg reclama cun chel slogan «La pi ota brassareia da café dall’Europa». – «Igl amprem ischans bagn stos en po ampermalos tgi nous vagn pers chel tetel alla brassareia da Beiva», conferma Sabina Cloesters, la magnafa­tschenta da Café Badilatti. Els on ossa dantant mido «strategia» da marketing sen en oter slogan. «Nous faschagn ossa reclama cun en ‹tetel› tgi nign ans pò piglier davent, numnadamaintg ‹la pi viglia› brassareia digl cantun Grischun», dei Sabina Cloesters. Chest onn festivescha igl Café Badilatti igl giubileum da 111 onns. La firma engiadinesa gioia cun ena producziun mensila da circa 15 anfignen 18 tonnas naturalmaintg ainten tot en’otra liga tgi la brassareia pitschna da Beiva tgi produtgescha en pêr kilos. An mintga cass èn ossa la brassareia la pi ota dall’Europa e la brassareia grischuna la pi viglia sparteidas prest angal tras igl pass digl Gelgia. Madeleine Wepner magna da nov igl Café ainten las localitads dall’anterioura posta. Ainten da chels satgs reiva la fava dalla Brasilia, Guatemala e l’India. Chel barsader da café tgi barsa 3.5 kilos ad oura vign dalunga ramplazzo cun en nov. La brassareia da dafora.

Premiera impressiunonta digl teater da solt «Arsa da Riom» sonda seira a Riom. Cun passiun, premura, cunaschientscha e realitad on saltunzas, saltunzs ed actours entusiasmo igl public. Sottamessa vign l’antiera producziun cun musica grondiousa e magnifica. Cun tscherner l’arsa da Riom digl 1864 scu ­tema pigl teater da solt ò Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Cultural, eneda daple testifitgia la sia vischinanza tigl li noua tgi Origen è datgesa. El è er sto responsabel pigl cuntign, per l’inscenaziun e pigl maletg. Eneda daple na preschainta el betg agl public en teater modest, mabagn lascha Giovanni Netzer interpretar mintgign sez igl vasia sen tribuna e chegl cun ples aspects. Preschainta el en teater, ò mintga visitader da sa fatschentar, da s’occupar e da far patratgs digl vasia per propi tgapeir dretg igl cuntign ed igl vasia. Gist chegl fò er igl teater actual – «Arsa da Riom» – fitg singular ed agen. En maletg da tribuna fitg simpel, en bietg modern e tot tenor noua tg’ins tschainta cun en panorama singular gist scu sonda tar la premiera cun ena seira saragna. Vetiers èn sen tribuna protagonists e protagonistas dalla classa superioura e cun Samuel Streiff en rachintader cun ena pronunztga clera, ancligibla e sobra. Serge Schmuki, el è chel tgi segna per la gleisch, tg’è durant l’antiera producziun da gronda relevanza. Chegl per dar alla preschentaziun anc daple expressiun, en’otra fatscha, l’ambianza gista ed igl maletg aparti. La schelta dalla teila pigls costums dallas saltunzas, digls saltunzs e digls actours, chella è eneda ­daple fitg speziala cun canoscher igl expert da moda Martin Leuthold. Cusias èn igls vistgias nias da Lucia Netzer-Peduzzi e d’Alexandra Rinklef, persungas digl rom e donnas cun en bung mang ed anc en migler îgl. Giuia vign cun ena professiunalitad Chegl tgi pertotga igl solt ò igl public vasia cun Bonnie Paskas e Josianne Fleming dus saltunzas tg’on gio salto sen grondas tribunas digl mond e dus saltunzas cun eleganza, plagn agilitad e controlla digl corp. Fantastic alloura er Marc Jubete, el tgi gioia Paul Frisch, la figura principala digl teater da solt. Igl Spagnol è en saltunz da vaglia, cun en scharm singular e cun ena vivacitad admirabla. Adrien Borruat, tgi gioia igl pader tgi vign scatschea da Riom, è sto sen tribuna ena forza, ena maiestad ed ena suveranitad e chegl an ples modas e manieras. Cun ­Antonis Michalopoulos e Torry Trutmann èn sen tribuna dus actours tgi von bagn accord cun saltunzas e saltunzs e dus omens tgi dattan agl toc «Arsa da Riom» en maletg anc pi ampernevel cun els giuier fitg real e persvadent. Do an îgl è cunzont tar tots protagonists e protagonistas lour professiunalitad sen tribuna, lour mimica, lour forza expressiva e lour concentraziun. Singular è bagn tgi Giovanni Netzer inscenescha l’arsa digls 5 da mars 1864 a Riom gist all’antschatta digl teater da solt e forsa betg alla fegn. Paul Frisch, da lez taimp president circuital e possessour digl bietg noua tgi igl fi è rot or, cugl sies fegl Luzi èn alloura omnipreschaints sen tribuna durant l’antiera preschentaziun. La producziun è en viadi tras l’istorgia da Riom e chegl anfignen tigl taimp digls Romans. En cumponist da renom Anc daple caracter survign igl teater da solt graztga alla musica da Lorenz Dangel. Igl cumponist dalla Germania e Giovanni Netzer von gio ples onns bagn a pêr chegl tgi pertotga ­ideias, realisar chellas er cun canoscher mintgign da l’oter las sias fermezzas, las sias qualitads ed er giaveischs. Cun sa lascher inspirar dalla musica da Lorenz Dangel vign pertschert tg’el è sa profundo cugl cuntign, fatg, decurs e cugl cor dalla producziun «Arsa da Riom». Tot tenor scena sottametta igl cumponist da renom internaziunal la scena cun musica romantica, sentimentala, prousa, plaschevla e schizont ­sacrala. Sa dat sen tribuna daple veta alloura survign igl preschento cun la musica plagn forza, vigurousa e pussanta anc bler daple dramaturgia. Tot piglia musica tg’è eida a fons, ad ureglia ed er a cor e tgi conferma tgi Lorenz Dangel ò betg per navot retschet adegna puspe premis (2021 Premi tudestg per musica da films) cun metter an notas musica sonora, interessanta, atgna e schizont curiousa. Anc vign igl teater da solt «Arsa da Riom» preschento 13 gedas. Da cunsiglier è da sa trer aint bagn cun esser las temperaturas la seira allas 21.00 betg las pi ampernevlas aint igl beitg da teater. www.origen.ch. L’arsa an ples fassettas Premiera digl teater da solt «Arsa da Riom» digl Origen Festival Cultural sonda seira a Riom cun en public incanto. Insceno è neida chella catastrofa digl 1864 cun solt, giuier e cun musica messa an notas aposta per chel toc. Igl è betg ena producziun tradiziunala, mabagn en teater da solt adatto agl taimp dad oz cun saltunzas e saltunzs ed actours professiunals, costums admirabels e musica tgi vo a fons. La producziun è en tagl tras l’istorgia da Riom e chegl sur ples tschentaners. Singular è betg angal igl teater da solt, mabagn er igl li noua tgi chel vign preschento. En bietg temporar pacato an 2700 meters quadrats teila melna e construia da 10 000 tocs d’atschal e 2000 strubas. Riom arda, schi er angal simbolic. Mora aint igl teater da solt: l’imperatoura. Igl pader (dretg) giuia d’Adrien Borruat vign scatschea daven Premiera digl teater da solt «Arsa da Riom» cun vetiers ena vista magnifica. An tottas direcziuns ins ò ena bela vista cun pi­glier plaz aint igl beitg da teater. Sa cattan adegna puspe. Paul Frisch e sies fegl Luzi, giuia da Marc Jubete e Josianne Fleming.

Siva divers onns da preparaziun, planisaziun e realisaziun ègl schinavant: l’emda passada è neida daverta uffizialmaintg la ruta turistic alpina «Parc Ela Trek». La ruta magna sur 17 etappas cun ena lunghezza totala da 222,9 km. Per dominar la ruta ins ò da chintar cun ena viandada dad 82 ouras. Igl ple digl taimp ins sa mova sur 2000 m sur mar. Sen mintga etappa dattigl egna u ples pussebladads da star sur notg e da magler. Tgi l’avertura uffiziala digl Parc Ela Trek – ena senda cun ples etappas – è stada a Stierva n’è betg casual. Pertge l’antrada dalla tura è a Casti e la fegn dall’amprema etappa è a Stierva. Chegl è egna dallas curtas etappas cun ena distanza da 4,9 km ed ena dirada da ca. dus ouras. La sagonda è er gio la pi lunga davent da Stierva, sen l’alp da Stierva vers Ziteil e da lò anfignen Radons. Chella etappa ò 22 km e gl’è da chintar cun ca. otg ouras taimp da marschar. Egna dallas lungas ed er cun la pi gronda differenza, numnadamaintg 1760 meters d’otezza, è la davosa davent dall’alp da Tagn sur l’alp da Sanaspans anfignen Planeiras. Ed uscheia è saro igl cres dallas 17 etappas cun 222,9 km ed ena media da viandar per etappa da 5-6 ouras. En project regiunal Tar la avertura uffiziala mesemda passada a Stierva eran preschaintas tot chellas persungas tgi represchaintan las organisaziuns tgi èn stadas participadas an ena moda u l’otra ve digl project Parc Ela Trek. En project tgi ò gio antschet igl 2018. E chegl èn diversas: uscheia la politica tgi ò sustignia schibagn idealmaintg, operativamaintg scu er finanzialmaintg. Igl Uffezi federal per agricultura, igl uffezi cantunal (ALG), igls cumegns territorials (Surses, Albula/Alvra, Farrera, Lantsch, Vaz). Tar igl sustign finanzial sa tractigl an amprema lengia da daners da promoziun. Naturalmaintg ò er l’Uniun Parc Ela mess a disposiziun las sias forzas principalmaintg dalla vart administrativa e las sias cunaschientschas digl parc dalla nateira. En partenari impurtant èn er stos igls pours cun lour corporaziuns d’alp. Chegl demossa l’impurtanza digl project tgi vala scu project da svilup regiunal (PRE). Scu president e manader digl project ò funcziuno Gion-Franzestg Schaniel. E sa mattond ved la lavour per realisar igl trek cun tot igls detagls da mintga etappa ins ò er dastgea chintar cun igl grond sustign dad Irene Achuler. Ena donna tgi è sezza ena amatoura da talas viandadas lungas scu igl Parc Ela Trek ed ò er gio bunas experientschas da projects sumigliants scu p.ex. la Veia digls Gualsers u la Via Sett cun publicaziuns correspondentas. Er tar igl Parc Ela Trek niro ella a rediger en codesch tgi sa fatschainta an amprema lengia cun l’economia alpestra. Anfermeir l’agricultura ed igl turissem Dalla parteida all’avertura uffiziala è er sto igls cunsiglier digls cantuns Stefan Engler. «Ia sung losch tgi chel project reuschia è naschia ainten la mia regiun. Gl’è er ludevel tgi l’agricultura ed igl turissem on sa cattos an ena cooperaziun creativa.» Tals projects stoptgan er nescher da fons anse e betg neir doctrinos da surangiu. Daniel Buschauer, igl manader digl Uffezi cantunal per agricultura e geoinformatica ò menziuno tgi l’agricultura muntagnarda na saptga betg eir sen la fiera mundiala, mabagn stoptga eir las sias atgnas veias. Chel project cò seia igl amprem tgi sa fatschainta dallas alps an spezial. Ena regiun tgi pareva dad aveir pers igl access tar la producziun da victualias vegia sa do fadeia da cattar puspe la stierta e vegia gia success. Gion-Franzestg Schaniel ò angraztgea a tots chels tgi vegian contribuia tgi igl project seia reuschia. La fegnameira seia clera: promover l’agricultura ed igl turissem. Veronica Widmann digl Parc Ela ò fatg attent alla muntada digl trek er pigl Parc Ela. Chegl seia ena occasiun fitg adattada per mussar er igl Parc Ela. Ena ruta per gliout flexibla Igl Parc Ela Trek cun 17 etappas, per part mecta pretensiousas, n’è betg ena viandada schi simpla. Schi ins less far l’antiera ruta ins duvress tuttegna 17 deis e vess da passantar 17 notgs mintgamai ainten en oter li. Per tgi è igl trek atgnamaintg panso? Tenor igls responsabels per giovens e tals tgi èn restos giovens. Ed er per gliout sportiva. Pero er per gliout flexibla. Ins stò gio betg antschever la ruta tar l’amprema etappa a Casti e cuntinuar egna siva l’otra anfignen tar la davosa a Planeiras. Cò pò igl viandant decider sez scu tgi el vot parteir aint. El pò far angal en’etappa ed en’otra forsa pi tard. El pò er far dus u treis etappas cun ena buna prognosa dall’ora e siva la plievgia cuntinuar pi tard. Da far ples etappas egna siva l’otra ò igl avantatg tgi ins è gio sen ena tschert’otezza, per solit sur 2000 m, e stò betg turnar giu la val ed ascender puspe. Tar la ruta sa tractigl betg da veias u sendas novas, mabagn per la pi gronda part dad existentas. E chegl èn sendas da muntogna signalisadas alv-cotschen. Ins passa per gronda part tras cuntradas ancunaschaintas ed er ple u manc tot igls hotspots dalla cuntrada turistica: Ziteil, Radons, Faller, Juf, Pass da Set, Pass Lunghin, Alp Flex, Alp d’Err, tgamona Ela CAS, Preda, tgamona d’Es-cha CAS, tgamona Kesch CAS, Stugl, Alp da Tagn, Jenisberg ni Alp Sanaspans. Sen la ruta digl Parc Ela Trek peglia mintgign igl sies lascher cun la marenda e sierescha via telefon tgi seia plaz per el da star sur notg lò noua tgi dat occasiun persiva. Tschintg novs lis tgi dattan cutier Essend tgi igl Parc Ela Trek duess dar invista alla cultura alpestra èn er igls pours sa mess a posiziun ed on stgaffia novas pussebladads per igls viandants. Seia chegl per star sur notg ni cun offereir agl li products agrars. L’amprema da chellas pussebladads agroturisticas cattainsa an Val Faller. Tar las aclas Tigias Plang Faller agl pe digl Piz Platta porschan Priska e Daniel Cotti 12 letgs ainten ples tgombras per sa revigneir digls strapatschs dalla viandada. La tgadafi procura per l’otra part digl rinforzamaint corporal. En oter da chels lis è sen igl Pass digl Set. Igl anteriour schler da refugi da militer è nia mido an la Cesa Set cun quatter tgombras cun mintgamai quatter letgs. Ainten la pitschna cuschigna fon igls novs ustiers siva da sonda passada spezialitads regiunalas per lour giasts. Sen l’Alp d’Err vign fatg anavant caschiel scu gio da decennis. Dasperas magna igl persunal en travagl dad agroturissem cun divers products ed igl anteriour uigl è nia mido an dus tgombras cun mintgamai otg letgs. Igl Parc Ela Trek passa er la vischnanca da Stugl. Ainten ena tgesa viglia an stil engiadines fò Christina Stucki tschagna e dat ansolver agls viandants. La famiglia Risch a Jenisberg, la curt gualsra sur Tagn sen territori da Filisour, magna gio dad onns dasperas lour travagl puril er ena ustareia per passants e viandants. Da nov ò igl pour gioven Adrian Risch cun la sia partenaria Magdalena Walcher fatg or digl clavo dus tgombras cun mintgigna seis letgs. Passa 200 kilometers an 17 etappas e la plepart adegna sur 2000 m s.m., chegl è igl Parc Ela Trek.

A caschung dalla radunanza communala digl cumegn da Surses da glindesde seira ò la cumischung preparatorica communitga igls noms dallas persungas tg’èn prontas da candidar pigl mandat da mastral e da suprastanza. Per igl post da mastral less candidar ­Daniel Wasescha tgi lavoura siva da 21 onns tar RTR. Da cattar persungas tgi sa mettan a disposi­ziun per en uffezi da cumegn, cunzont pigl mandat da mastral ed er per en post an suprastanza è sa musso an Surses tot oter tgi simpel. D’eliger ò igl suveran digl cumegn da Surses en successour u ena successoura per Leo Thomann (Parsonz), igl mastral actual ed alloura er dus suprastants u suprastantas. Giancarlo Torriani (Beiva) tg’è siva dad otg onns commember dall’executiva communala sa reteira alla fegn da chest onn digl sies mandat. Per en ulteriour bienni da quatter onns sa metta dantant puspe a disposiziun Adrian ­Ballat (Savognin). El è siva digl 2019 commember dalla suprastanza digl cumegn da Surses. Betg an elecziun vignan Irene Kolb e Romeo Poltera (Savognin), tots dus commembers dall’executiva digl cumegn da Surses. Gio siva d’en meis è ancunaschainta la candidatura da Gregor Vellacher (Beiva) per en post an supra­stanza. Igl turisticher e magnafatschenta adminsitrativ digls runals da Beiva e dalla scola da skis duess procurar cun la sia elecziun tgi igl li sensom Surses seia represchento venavant ainten la suprastanza digl cumegn da Surses. Tschertga difficila Alla tschertga d’ulteriouras persungas tgi vessan interess da candidar igls 20 d’avost 2023 pigls posts tgi vignan libers an suprastanza communala da Surses è eida ena cumischung preparatorica. A chella fon part Fabio Luzio scu represchentant dalla PLD Surses, Patric ­Vincenz, tgi represchainta l’AdC da Surses, ­Patrick Thurner, igl president dall’Uniun da commers e mastirants Surses e Janine Arpagaus, la presidenta da Gastro Alvra/Surses. La recrutaziun da persungas per en uffezi communal è sa mussada scu fitg difficila – blers omens contactos e varsaquantas donnas contactadas on refuso la dumonda dalla cumischung preparatorica da candidar per las elecziuns communalas digls 20 d’avost 2023. Chegl perveia da raschungs professiunalas, persunalas e cun mantger igl taimp per surpi­glier en mandat da cumegn. Alla fegn finala ò alloura l’egna u l’otra persunga musso interess da candidar pigls posts tgi vignan libers. Daniel Wasescha less davantar mastral Daniel Wasescha (Savognin) tg’è siva da 21 onns ampluia tar Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) less davantar mastral da Surses ed uscheia er successour da Leo Thomann. Tar RTR ò el luvro scu redactour per novitats, seis onns scu manader digl sarvetsch da persunal e siva digl 2012 è el responsabel per la contabilitad, igl controlling e per las resursas ­umanas. Daniel Wasescha è marido, bab da treis mattas da 19, 17 e 15 onns. El sez ò 49 onns e siva dallas scolas fundamentalas a Savognin ò el fatg la scola da traffic alla Scola cantunala e sessour la «HTW» a Coira per davantar econom da menaschi. Per la suprastanza sa metta a disposiziun Thomas Metzler, en om dalla bassa tgi stat a Savognin cun cumprar ena tgesa. El ò 62 onns è sto magnafatschenta dalla Georg Fischer SA ed è actualmaintg administratour da bagns immobigliars. Damai dattigl ossa pigls dus posts da supr­astanza cun Adrian Ballat (an uffezi), Thomas Metzler (nov) e Gregor Vellacher (nov) treis candidats. Tgunsch pussebel tgi dat er pigl mandat da mastral e per la suprastanza anc ulteriours candidats u candidatas cun esser pussebel d’inoltrar candidaturas anc anfignen igls 20 da fanadour 2023. Wasescha candidescha Pigl post digl presidi digl cumegn da Surses dattigl siva da glindesde ena candidatura uffiziala: Daniel Wasescha da Savognin candidescha. El è anfignen ossa igl sulet candidat. Deialung è angal nia speculo davart pusseblas candidaturas pigl presidi da Surses resp. tgi tgi pudess davantar successoura u successour da Leo Thomann tgi veva gio annunztgia igl onn passo da betg ple candidar per en’ulterioura perioda d’uffezi. Sandra Baltermia-Guetg, Patric Vincenz, Ignaz Plaz, Filip Dosch ni er Armando Janett – uscheia èn cursos igls davos meis differents noms da candidats e candidatas pusseblas. Ena retschertga dalla FMR la fegn avregl 2023 veva pero musso: candidaturas uffizialas na dattigl nignas. Tschertga fitg difficila Cun la radunanza communala da Surses da glindesde seira è chegl sa mido. A caschung da chella ò la cumissiun da recrutaziun communitgia igls noms dallas persungas tg’èn prontas da candidar pigl mandat digl mastral e da suprastanza. Scu tgi chella ò communitgia dattigl pigl mument en candidat pigl presidi: ­Daniel Wasescha da Savognin. Igl om da 49 onns lavoura tar ­Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) aint igl sectour dallas resursas umanas. Per cattar persungas tgi candideschan per las elecziuns digls 20 d’avost 2023 è neida incumbensada ena cumissiun. La tschertga vegia sa mussada scu fitg difficila, bleras persungas vegian refuso la dumonda dalla cumis­siun da candidar or da muteivs professiunals u persunals. Daniel Wasescha candidescha ainten las elecziuns digls 20 d’avost 2023 per igl post da mastral digl cumegn da Surses.

Cursas plagn tensiun, en participant prominent, en tratg pretensious ed en’organisaziun tgi vess betg savia esser miglra. Chegl igl facit digl «CIC ON Swiss Bike Cup» dalla davosa fegn d’emda a Savognin. Per la terza geda an seria on gia li a Savo­gnin las cursas digl Swiss Bike Cup, l’occurrenza tgi sa nomna da nov «CIC ON Swiss Bike Cup». Chel cup dattigl gio 30 onns ed el è la plattafurma cunzont per la garda vegnenta da bikers, chegl tigls omens e tar las donnas. Sa participar allas cursas da chel cup pò mintgign e savens è er uscheia tgi l’elita naziunala, scu Nino Schurter, Mathias Flückiger, Alessandra Keller, è er dalla parteida a l’egna u l’otra cursa digl «CIC ON Swiss Bike Cup». Tar l’elita svizra digls bikers totga er Vital Albin, igl ciclist internaziunal tgi dereiva da Tersnaus. El è er sto dumengia passada a Savognin ed ò gist gudagnea la cursa tar l’elita. «Per nous ègl sto ena surpresa plaschevla tgi Vital Albin è sa decidia a curta vista da parteir a Savognin alla cursa». Chegl dei Christian Züger, igl president digl comite d’organisaziun digl «CIC ON Swiss Bike Cup». Per chel cup chintan per mintga categoria set cursas. A Savognin ò gia li la 5avla cursa siva da Gränichen, Schaan, Lugano e Crans Montana. Las dus davosas cursas on li a Basilea ed a Gstaad. Set rundas per l’elita digl omens Damai ò Vital Albin gudagnea la cursa principala e chegl cun en taimp dad 1.19.38. Gia da far ò el set rundas a min­tgamai 3,5 kilometers e cun ena differenza d’otezza da 137 meters. Igl taimp dalla pi svelta runda digl Sursilvan schea tar stgers 11 minutas. Gudagnea ò Vital ­Albin la cursa cun esser 4,9 secundas pi spert tgi ­Juri Zanotti dall’Italgia e 34 secundas pi svelt tgi igl Svizzer Fabio Spena. Igl victour ed igl Taliang on procuro per en cursa plagn tensiun cun esser ple u manc adegna l’egn l’oter segls cal­tgogns. Digl reminent ò Vital Albin gio gia gudagnea avant en onn la cursa principala a Savognin. El è igl mument er alla testa digl classamaint intermediar e general digl «CIC ON Swiss Bike Cup». Quasi sainza concurrenza è stada Rebekka ­Estermann, la ciclista dalla Svizra centrala tgi gudogna la cursa da seis rundas tar las donnas. Betg tants participants scu spitgia Christian Züger ò detg tgi cun 500 participants e participantas seia igl domber da ciclists e ciclistas tuttegna sa redutgia per en po an cumparaziun cun l’ediziun digl cup 2022 a Savognin. La davosa fegn d’emda vegian gia li anc ulteriouras cursas da bike, da velos ed otras occurrenzas da sport, uscheia tgi l’egn u l’oter biker vegia mantgea. Blers ciclists seian er sa decidias dad eir a Turitg per assister agl cumgea da Gino Mäder tg’è mort siva d’en accident tar igl Tour de Suisse. «Nous vagn gia chinto cun en pi grond domber e tuttegna dastgainsa alla fegn finala esser cuntaints», manegia igl president digl comite d’organisaziun digl «CIC ON Swiss Bike Cup» a Savognin. Chel cup è betg angal en event per l’elita da bike, mabagn sa drezza el cunzont er ad unfants, giuvenils, mats e mattas. Vers 60 rullottas Chegl tgi pertotga l’organisaziun ed igl antier travagl da cursas seia el cuntaint, punctuescha Christian Züger. Incaps ins vegia gia nigns e l’ora vess betg savia esser pi bela. Eneda daple è er l’organisaziun antras igl Club da velos Surses stada perfetga. Chegl betg angal perveia digl comite d’organisaziun cun ena pulita experientscha, mabagn er perveia digls 60 voluntaris. Ena bunga part digls bikers e lour fans è neida a Savognin cun l’atgna rullotta. Alla fegn eran chegl vers 60 rullottas. Pigl plaz da campar vegia el re­tschet blers cumplimaints, manegia Christian Züger. Trenaders, assistents e ciclists da ples equipas on alloura pernotto ainten hotels, cunzont aint igl ­Jufa hotel a Savognin. Durant igl de seia sto all’arrivada pulit travagl, la seira alloura betg, dei igl president digl comite d’organisaziun digl «CIC ON Swiss Bike Cup» a Savo­gnin. «Nous vagn ampruvo da porscher er la seira en travagl d’ustareia cugl hotel Tgesa Romana, igl Berghuus Radons e la bar Palaver», dei Christian Züger. Bler interess seia pero betg sto avant mang per chella purscheida, durant las cursas alloura bagn. L’organisaziun stupenta è alloura neida ludada da tottas varts cun discorrer cun ciclists, trenaders ed assistents. 500 ciclistas e ciclists a Savognin «Per nous ègl sto ena surpresa plaschevla tgi Vital Albin è sa decidia a curta vista da parteir a Savognin alla cursa», dei Christian Züger. El è president digl comite d’organisaziun digl «CIC ON Swiss Bike Cup», la cursa digl Swiss Bike Cup tg’ò gia li la fegn d’emda per la terza geda an seria a Savognin. Igl cup dattigl gio 30 onns e serva scu plattafurma per la garda vegnenta da bikers. La cursa principala sur set rundas a mintgamai 3,5 kilometers e cun ena differenza d’otezza da 137 meters ò gudagnea igl biker sursilvan, Vital Albin. El è sto egn da radond 500 participants e participantas. Aint igl discurs cun la FMR ò Christian Züger accentuo tg’ins seia cuntaint cugl antier travagl sainza incaps, chegl er graztga agls 60 voluntaris. Ulterioura victorgia per Vital Albin tigl «CIC ON Swiss Bike Cup» a Savognin. Bungas relaziuns tar las cursas da bike dalla davosa fegn d’emda a Savognin.

A caschung dalla radunanza communala da Surses da glindesde passo èn nias preschentos igls noms dallas persungas tg’èn prontas da candidar pigl mandat da mastral e da suprastanza (varda artetgel «Daniel Wasescha less davantar mastral»). Pinavant ò igl suveran da Surses decidia, tenor communicaziun allas medias, davart differentas fatschentas: Da metter dus milliuns francs ainten la prefinanziaziun ­(capital agen) pigl project «construcziun tgesa da scola primara nova a Savognin». D’approvar igl rendachint 2022 tgi sera cun en surple d’antradas da 3,9 milliuns francs. D’approvar igl credit d’object per sanar igl provedimaint d’ava Pro digl Sot a Savognin. D’approvar la lescha d’alps, pastgiras e prada digl cumegn da Surses. D’approvar la revisiun parziala dalla lescha da votaziuns e d’elecziuns digl cumegn da Surses. (cdm/fmr)

A parteir dalla staschung d’anviern 2023/24 surpeglia Mario Obermayr igl restorant «Scuntrada» tgi sa catta tigl runal «Fadail» a Lai. Chegl communi­tgeschan las Pendicularas Lai SA tgi possedan tranter oters menaschis ­gastronoms er la «Scuntrada». Gio mez mars 2023 on chellas communitgia tg’ins tschertga per chesta staschung da stad anc en fittadign. La raschung è stada tgi Miriam e Rätus Schmid on gia viso la fittanza per la fegn dalla staschung d’anviern 2022/23 per sa concentrar segl menaschi «Avant Clavo». Digl «Calanda» tigl «Hemmi» Mario Obermayr lavoura siva digl onn 2006 an differents menaschis gastronoms ainten la regiun, tranter oter aint igl restorant «Calanda» a Coira, ègl nom ainten la communicaziun allas ­medias. Pigl mument è el anc responsabel pigl menaschi digl ­restorant «Hemmi» a Churwalden. Igl cuschinier vegia igl intent tgi la «Scuntrada» – scu tg’igl nom rumantsch dei – davainta en li per sa scuntrar e s’antupar. (cdm/fmr) Mario Obermayr surpeglia a parteir dalla staschung d’anviern 2023/24 la «Scuntrada» a Lai.

Las tschintg buteias dalla Societad da consum Alvra/Surses on fatg gl’onn passo 9 % pi pac stgamgiamaint. Persiva dattigl ples muteivs. Bagn ò luvro danovamaintg igl «Top Shop» a Casti. La Societad da consum Alvra/Surses è ena impurtanta associaziun per garanteir an ples vischnancas an Val Alvra ed er an Surses igl provedimaint da mintga de. Buteias ò la societad ad Alvagni, Beiva, Lantsch, Riom ed a Sur. Vetiers vign alloura anc igl tancadi cun shop a Casti, la ferma pitga dall’associaziun da consum. La Societad da consum Alvra/Surses ò da preschaint 192 commembers e commembras, en domber da persunal da 31 persungas repartia sen 20 plazzas da lavour cumplagnas. President dalla cooperativa è Roman Brenn da Stierva. Per glindesde seira èn igls commembers e las commembras dalla societad stos anvidos agl «envia» ad Alvagni alla radunanza generala 2023. Stgamgiamaint scu avant la pandemia Roman Brenn ò detg aint igl sies rapport annual: «Er per la nossa societad è ossa returnada la realitad.» Durant igls passa dus onns dalla pandemia vegian las tschintg buteias ed er igl «Top Shop» a Casti luvro fitg bagn e fatg bels stgamgiamaints. Indigens e giasts vegian durant corona risguardo fitg las buteias an vischnanca. Gl’onn passo seia chegl sa mido digl tottafatg cun girar puspe clients e clientas, cun eir orsoura a far compras ed er spargner cun s’augmentar igls costs fundamentals per veiver. La concurrenza seia ferma e vegia er la pussebladad da porscher a clients e clientas bleras acziuns, en pi grond sortimaint, oters prietschs, chegl tgi seia simplamaintg betg pussebel tar buteias dalla grondezza scu chellas tschintg dalla Societad da consum Alvra/Surses. Grondas buteias vegian er tot otras cundiziuns da retrer lour roba. Gist arisguard chel fatg seian buteias pi pitschnas disfavorisadas, ò detg Roman Brenn. Anc seia la situaziun digl stgamgiamaint betg schi alarmonta, realitad seia tgi chel seia sa redutgia segl nivel d’avant la pandemia. Per en po pi paca marscha La vendita da roba è tuttegna s’augmentada per 27 000 francs sen en total da 10,54 milliuns francs. Tar las buteias è la sviouta sa redutgeida per 341 000 francs sen ena somma da 5,1 milliuns francs. Sa diminuia è igl stgamgiamaint cunzont tar las buteias da Beiva, Lantsch e Sur. Igl «Top Shop» a Casti ò fatg igl 2022 en stgamgiamaint da 2,26 milliuns francs, chegl tg’èn 102 000 francs daple tgi anc igl onn avant. La sviouta digl tancadi schea tar 3,14 milliuns francs ed è uscheia per radond 11 % pi ota. Igl domber digls liters benzin vandias è sa redutgia per 149 ​000 liters, pero cun s’augmentar igls prietschs digl benzin è tuttegna sto pussebel da far en stgamgiamaint pi grond. Sa redutgeida è persiva ferm la marscha, chegl tg’è alloura er igl cass tar la marscha dallas buteias, scu chegl tgi Silvio Dosch, igl contabilist dalla Societad da consum Alvra/Surses ò menziuno. Sa diminueida seia la marscha tar las buteias da 22 % sen 19,3 %. Cuntaint ins dastga esser cun la marscha da 26,6% tigl «Top Shop», ò managea Silvio Dosch. Nign grond affar Igl gudogn brut monta ad 1,84 milliuns ed è uscheia per 32 000 francs pi bass tgi anc igl onn precedent. Agls commembers ed allas commembras dalla societad èn nias restituias gl’onn passo 344 000 francs. La cefra da rabat per clients e clientas schea tar radond 18 000 francs. Nign grond affar è igl travagl da posta tgi vign er purschia ainten las buteias dalla Societad da consum Alvra/Surses cun ena somma d’antradas da 112 000 francs e dall’otra vart pulit costs. Igls costs digl persunal èn sa redutgias levet e montan ad 1,3 milliuns francs. Igl resultat avant tgi aveir fatg amortisaziuns e paea taglia monta a stgers 250 000 francs. Amortisaziuns èn neidas fatgas per ena somma da passa 170 000 francs. Communitgia ò Roman Brenn er tgi la magnafatschenta Karin Glaus bandunga aint igl decurs da chest onn la societad e chegl perveia da muteivs persunals. Angraztgea ò el er a collaboratouras e collaboratours, scu er agls cumegns per lour sustign finanzial da singulas buteias. Pi pac stgamgiamaint igl davos onn da gestiun er per la buteia Volg a Lantsch. Karin Glaus ò disdetg la plazza scu magnafatschenta dalla Societad da consum Alvra/Surses.

Expertas e geologs on recunstria igl andamaint dalla bova da Brinzauls. Igl muteiv principal tgi la populaziun na po betg anc turnar è igl Plateau. Pigl mument vala a Brinzauls anc la fasa oranscha, la populaziun dastga visitar la vischnanca per en pêr ouras a de. Scu tg’igl cumegn d’Albula/Alvra screiva aint igl bulletign d’infurma­ziun, seia igl muteiv principal tgi la populaziun na vegia betg anc pudia returnar tg’igl Plateau – ena part dalla bova sur vischnanca – sglischa pi spert (2,8 meters per onn) tgi avant la bova dalla notg digls 15 segls 16 da zarcladour 2023. Siva dalla bova gronda seia s’accelerada l’antiera costa sur Brinzauls, antant seian las spertezzas dantant puspe sa redutgeidas. Schi chella sa redutgescha venavant, seia la vischnanca da Brinzauls er puspe sieira per la populaziun. Sen igl Plateau seian anc dus anfignen quatter milliuns meters cubics dolomit fragil. Ins vegia er constato tg’igl Plateau seia sa mido fitg siva dalla bova. An ples lis vegigl do novas fessas. Reconstrucziun dalla bova Impurtant seia ossa da tigneir an îgl e survigilar bagn la bova. Pinavant vigna er gio planiso anavant, numnadamaintg igl tunnel da drenascha tgi duess sminueir la spertadad dall’antiera costa inclusiv la vischnanca tgi sglischa. Igl credit da 40 milliuns francs per chel stò igl suveran d’Albula/Alvra anc deliberar a caschung dalla radunanza generala igl fanadour. Siva dalla bova lavouran geologas ed experts per prievels dalla nateira intensivamaintg per reconstrueir igl andamaint dalla bova. Igl territori vign carto da nov ed or da chel duess neir valeto igl prievel. Ins vegia catto or tgi la notg dalla bova na vegigl betg angal do ena bova gronda, mabagn er grondas crudadas da crappa. Graztga a numerous instrumaints da misiraziuns e microfons ins possa er deir tg’igl andamaint principal vegia gia li pir las 23.30 e cuzzo radond diesch minutas. (cdm/fmr) Geologs giuditgeschan la nova nischa da stgavamaint ed igl Plateau. Da vaseir bagn è la profonda fessa a sanestra digls geologs e la taissaglia digl territori.

A caschung dalla radunanza communala da marde seira ò igl cumegn da Lantsch preschento igl chint annual digl 2022. Chel sera cun en surple digl retgav da 209 460 francs, chegl tar expensas totalas da 8 732 957 francs ed ena rendita totala da 8 942 417 francs. Igl surple digl retgav è radond 150 000 francs daple tgi chegl tg’igl preventiv veva previa. La raschung èn ­daple antradas da taglia. Pinavant ò la radunanza communala decidia davart suandontas fatschentas: Approvo en credit da 43 000 per cumprar igl parcadi Sarans tgi sa catta tigl runal ed è anc an possess digl cantun Grischun. Approvo igl dretg da biagier pi manevel en uigl alla veia communala. Approvo en credit da 355 000 francs per dislocar ena lengia d’ava principala digl cumegn tgi sa catta visiblamaintg aint igl schler digl restorant Son Caschang. (cdm/fmr)

Igl eara egn’eada avànt 100 ons a New York ­egna grànda tgea. An quella tgea steva egna famiglia da cunegls. Egn beal gi â’gl scalino ved’igl esch. La mama â aviert ad avànt igl esch eara egn canaster cun aint egn giat. Igl giat eara sut egna curveia. Sper la curveia palandava egn pulpier. Sen que pulpier steva: «Tgeara famiglia da cunegls. Egn gi sund jou ieu a spass a suainter egna ­meas’ura stev jou avànt egna grànda rusna. Aintamiez da quella rusna eara egn giat. Jou ve savieu ca que giat â superforzas mo jou lev ver nign giat cun superforzas, parquegl ve jou tartgieu, ca la famiglia da cunegls leva schon adi­gna ver egn giat. Jou giavisch a vus egn beal tains cun que supergiat. Tgears salids, igl retg Filius.» La mama â clamo: «Nus vagn egn giat! Marie, via giou!» La buaba e vagnida giou da stgeala ad igl bab e vagnieu or da la stiva. «Juhu!», â la buaba clamo. «Mo nus stuagn dar adatg, quegl e egn supergiat.» – «Egn supergiat?!», â la Marie sgargnieu. – «Tge superforza â’l?» – «Jou se betga, mo nus vasagn quegl alura schon ànc.» Igl e plànsieu vagnieu sera a la Marie e ida a litg. L’otra damàn e la Marie sadasdada ad e ida giou da stgeala. «Oh na», â la Marie clamo, «igl giat e davent!» – La Marie â aviert igl esch ad e ida or segl balcùn. «Na, qua e’l ear betga.» Ella e ida tier igl esch tgea ad â aviert el. Ella e ida or, directameing sen la veia. Cunquegl c’ella eara ànc fri pintga, saveva ella betga, c’igls autos fearman betg. Ella â vurdo aturn ad â betga vieu c’igl e vagnieu egn auto davos ella. Igl auto e adigna vagnieu ple datier. Ella â udieu anzatge ad â antschiet a sgar­gnir. An que mumaint e igl supergiat vagnieu. El e sgulo anturn ad â tgapo la buaba. El e sgulo anturn egna tgea a la Marie â sgargnieu: «Supergiat, tei es egn fetg bùn giat!» Igl supergiat e sgulo anavos tier la sia tgea cun la Marie. La Marie â prieu segl sieus bratsch igl supergiat ad â purto el an stiva. La mama ad igl bab da la Marie earan ear schon lavos. Els ân bagliafo aschi blear, c’els ân betga santieu c’igl supergiat e plànsieu ieu or da tgea. El e sgulo tier egn’otra tgea ad e plànsieu ieu giou sen teara. Alura e’l ieu an egna giassa. Là ân duas amitgas digl supergiat schon spitgieu. Egna eara egn koala ca veva num Lea a veva la superforza da vagnir nunvazevla. L’otra amitga eara egn tgàn. Ella veva num Chiara a veva la superforza da teleportar. Igl supergiat â getg: «Las mias tgearas amitgas, igl vean tains ca jou vont anavos a tgea.» – «Tge?», â la Lea amparo. «Noua es tei anzuma da tgea?», â la Chiara amparo. «Jou sund a tgea segl beal planet Finus», gi igl supergiat a schon sgol’el anavos a tgea. La Chiara a la Lea ad ear la famiglia da cunegls ân mena amblido igl supergiat ad ân adigna vurdo sei agl tschiel, sch’anzatgi e sgulo tras igls nivels. Simea Widmer da Donat ha gudagnà cun quest text la concurrenza da scriver da la Lia Rumantscha «Plima d’aur/Pledpierla 2023» en la categoria «Grischun Central» da la 3./4. classa. Quella categoria aveva sco tema «superforzas». Durant la stad publitgescha la FMR tut ils indesch texts victurs da la concurrenza da scriver Plima d’aur/Pledpierla, organisada da la Lia Rumantscha. Simea Widmer