Avaunt trais ans ho la butia da l’Ufficina fat müdeda da l’ospidel vegl illa Chesa Dosch i’l center da la vschinauncha da Samedan. In lündeschdi s’evra la butia darcho in sieu lö oriund. «In settember 2018 vainsa decis da transluocher nossa butia a Samedan da l’ospidel vegl illa Chesa Dosch chi’d es da nossa proprieted», disch Andrea Parolini , il mneder da l’administraziun e dal persunel da la societed Movimento (vair box). Il böt eira da spargner il fit per las localiteds in l’ospidel vegl, «ma impustüt speraivans d’avair i’l center da Samedan ün po dapü contact culla glieud.» Ch’ün po saja quai sto il cas, «pella paja as vaiva diminui il contact direct cun noss inquilins cha numnains noss cliaints.» La pussibilted da vzair cu cha vegn lavuro Ün dischavantag da la müdeda es sto, scu ch’Andrea Parolini disch, cha l’accumpagnamaint dal cliaint eira dvanto ün po pü difficil, «culla butia tuot in üna vouta in chesa». E da l’otra vart manchaiva ün’otra spüerta cha’ls visitaduors da l’Ufficina predschan: «I’l ospidel vegl haun quistas persunas la pussibilted da der ün sguard illas ufficinas, illa tessanda, la falegnamaria e la cuschina», declera el, «e vzair cu cha vegn lavuro cò. Noss cliaints muossan gugent che chi faun e cu ch’els lavuran.» El manzuna ün ulteriur avantag da turner culla butia i’l ospidel vegl da Samedan. «Ün bel local per ster da cumünaunza» Il retuorn illas localiteds oriundas da la butia pussibiltescha tenor Andrea Parolini da s-chaffir illa Chesa Dosch ün local da cumünaunza pü grand. «Cò pudainsa manger insembel e fer zieva ils pasts da tuotta sorts gös da cumpagnia.» I’l center Ufficina ho actuelmaing 50 cliaintas e cliaints chi lavuran in üna da las ufficinas u in cuschina. Blers d’els abitan illa Chesa Dosch: «La granda part deriva da la regiun, nus vains tar nus però eir üna persuna da l’Engiadina Bassa, üna dal Puschlev, üna da la Bergiaglia e duos da la Tumgias-chia.» In lur butia i’l ospidel vegl vendan els textilias, prodots in lain, etuis fats cun blechas e bunteds culinaricas, inclusivamaing differentas sorts da paun. La butia sper la Via Nouva 1 (ospidel vegl) evra darcho in lündeschdi, ils 9 avuost. Ella es avierta da lündeschdi fin venderdi adüna da las 9.30-12.00 e da las 13.00-16.30. Centers in Engiadina, Val Müstair e Puschlev La societed Movimento sustegna in Grischun a persunas cun impedimaints ed a paraints chi las assistan. Da la societed faun part las quatter gestiuns Ufficina Samedan, Incontro Poschiavo, Buttega Scuol e la Buttega Jaura a Müstair. Daspö l’an 1987 spordscha Movimento in quists centers plazzas protettas d’abiter e da lavur. La directura da la societed es Karin Hänni , da la suprastanza faun part la presidenta Prisca Annand e las commembras e commembers Annalea Stuppan , Curdin Schmidt, Diego Schwarzenbach, Annemarie Perl, Fabiola Monigatti ed Alessandro Forcella . Il mneder da l’administraziun e dal persunel da Movimento e vicemneder da gestiun da quella es Andrea Parolini chi ho sieu büro a Samedan. La butia da l’Ufficina es turneda darcho i’l ospidel vegl da Samedan. La Chesa Dosch as rechatta i’l center da la vschinauncha da Samedan.

In üna seria d’artichels preschainta la FMR «Bernais/as Engiadinais/as» – uschè eir il pêr Madlaina Campell e Rafael Ratti. Pervi da la lavur sun els rivos dal 2015 illa chapitela svizra. Zieva ses ans as saintane dachesa a Berna – eir scha lur patria restaregia l’Engiadina. Dal 2015 vulaivan Madlaina Campell e Rafael Ratti ir a ster a Berna per ün an. Uossa, ses ans pü tard, sun els aunch’adüna illa chapitela ed haun fabricho sü cò lur vita. «Que vess eir pudieu gnir tuot oter», disch Ratti, ma cun que cha que s’hegia tuot simplamaing do uschè, nu saja neir mê gnida la dumanda da che chi dess gnir scu prossem. La via fin a Berna La prüma fermativa per Madlaina Campell zieva avair lascho davous se l’Engiadin’Ota d’eira steda la cited da Turich, inua ch’ella ho lavuro per ün an. Scu bgers Engiadinais vaiva eir ella dabsögn ün pô la vita in cited per avair ün müdamaint dal bain pauril a Chapella inua ch’ella ho passanto sia infanzia. Per Rafael Ratti es que scu prüm ieu a Tavo, per el scu passlungist d’eira que il lö ideel per trener. Pü tard es el lura ieu a Friburg per stüdger sport. A Berna sune ieus insembel, cun que cha Rafael Ratti ho absolt il diplom da magister da sport. Friburg hegia plaschieu fich bain ad el per sieu stüdi, el ho eir imprains bain frances. Ma cun que cha Madlaina nu discuorra frances nu d’eira que ün’opziun dad ir a ster lo insembel. Per Madlaina Campell, chi ho fat ün giarsunedi da commerzi, nu d’eira il lö da lavur important ed ella s’ho pudieu adatter. Zieva il stüdi ho Rafael Ratti survgnieu üna plazza tar l’organisaziun da sport a l’universited, chi spordscha cuors da sport per students e collavuraturs. Quista ed eir la plazza ch’el ho uossa tar Swiss Snow Sports d’eiran liedas a Berna: «Il motiv cha essans aunch’adüna a Berna es la lavur» disch Rafael e Madlaina agiundscha riand: «Schi, tia lavur.» «La spontanited mauncha» Adonta da las plazzas da lavur adüna liedas illa regiun Berna, ho que per il pêrin engiadinais bgers avantags da ster illa cited. «La pitschna distanza traunter üna cited e las muntagnas da 4000 meters am fascinescha», quinta Rafael Ratti. Eir Madlaina Campell po accumplir sia ­egna granda paschiun ed ir a sella, ella ho ün chavagl in pensiun. «Nus vains tuot cò, Berna spordscha enorm bger ed a nus nu mauncha ünguotta. L’unic dischavantag es il lung viedi per turner in Engiadina», disch Madlaina Campell. A chesa in Engiadina tuornan els var üna vouta al mais. Berna als plescha, ma cun que ch’els nun haun famiglia illa cited, es que adüna bel da pudair turner. «Quella spontanited dad ir a baiver ün cafè tar mamma u dad ir a tschaina cur cha la fras-chera es vöda, que am mauncha il pü ferm», disch Madlaina Campell. Eir Rafael Ratti es ­d’accord: «Simplamaing pudair ir aint da porta sainza as stuvair annunzcher, schi, que mauncha.» Els sun perinclets, cha que chi mauncha es impustüt la glieud. Quels inscunters e las conversaziuns chi’s daun cun chaminer tres vschinauncha in Engiadina, que es qualchosa chi nu capita in cited. Il dachesa e la patria Da la patria mancharo adüna qualchosa, ma per Madlaina Campell e Rafael Ratti es ün töch da la patria resto cun els, cun que ch’els paun discuorrer insembel rumauntsch. Per tuots duos es il rumauntsch la lingua da famiglia e que do ün sentimaint intim e familier da pudair discuorrer rumauntsch eir traunter dad els, davent da lur famiglias. Forsa es que ün dals facturs ed ün motiv per cha Berna es uossa sper l’Engiadina lur dachesa. Ratti precisescha: «Dachesa essans lo, inua cha nus vains nossas quatter paraids e pudains esser insembel. Nossa patria es l’Engiadina – e que resta per adüna.» Il futur dal pêrin es intschert, disch Madlaina Campell: «Eau nu se hoz dir inua cha nus sarons in desch ans. Forsa es que in Engiadina, a Berna, u cumplettamaing in ün oter lö.» Rafael Ratti managia: «Eau craj cha’l futur nun es lio vi dad ün lö e scu cha Madlaina ho dit, que po esser dapertuot. Inua cha giains a finir dependa sgüra da las opportuniteds chi’s daun.» Els sun tuots duos avierts per que cha’l futur maina. Important es simplamaing da pudair ster insembel e da creer ün dachesa inua ch’els sun. Cuort e bön Nom: Madlaina Campell Mister: cusgliedra da HR tar ün servezzan per chesas d’attempos e fliamaint Eted: 29 ans A Berna daspö: settember 2015 Lö predilet a Berna: Widiwald Lö predilet in Engiadina: Chapella Pled predilet in tudas-ch bernais: «Liguläum» (ün töch paun i’l dialect Matten) Nom: Rafael Ratti Mister: respunsabel per la furmaziun tar Swiss Snow Sports Eted: 37 ans A Berna daspö: settember 2015 Lö predilet a Berna: Cafè Adrianos Lö predilet in Engiadina: l’acla da la famiglia Pled predilet in tudas-ch bernais: «Räuberlöffu» (il seguond sdun cur chi’s posta be ün dessert) Bernais/as Engiadinais/as – üna seria L’autura Gianna Duschletta ho passanto sia infanzia in Engiadina – e scu bleras e blers oters ho ella stuvieu banduner la val, saja per fer viedis, per buonder da viver in cited, per lavuors ubain per stüdis. Daspö ün an viva Gianna Duschletta uossa a Berna. In üna seria per incumbenza da la FMR s’ho ella dumandeda: Cu vo que ad oters Engiadinais chi vivan illa chapitela svizra? Cu sun els rivos illa chapitela? Che sun lur istorgias? Düraunt la seria voul ella scuvrir, perche cha’s clappa a l’Engiadinais our da l’Engiadina, ma l’Engiadina mê our dal Engiadinais. Gianna Duschletta fo ün stüdi da magistra secundara ed ho scrit quist ultim an regulermaing per las redacziuns da la FMR e da la Posta Ladina. (fmr) Cha Madlaina Campell e Rafael Ratti paun discuorrer insembel rumauntsch, lur lingua da famiglia, es fich important pel pêrin Engiadinais. Uschè as saintane pü daspera a la patria. Madlaina Campell e Rafael Ratti staun daspö ses ans insembel a Berna. Que nu d’eira vairamaing planiso uschè, ma illa cited sun els fich cuntaints.

In üna seria d’artichels preschainta la FMR «Bernais/as Engiadinais/as» – uschè eir ad Ivar Trippolini, oriund da Samedan. Per el e sia famiglia es Berna ün cumpromiss traunter Engiadina e Genevra – ed üna cited ch’els bandunan uossa darcho per quatter ans. Lung la via dad Ivar Trippolini ho que do püssas sfermativas daspö ch’el ho lascho davous se l’Engiadina cun 16 ans. La prüma d’eira Cuira, inua ch’el ho fat il seminar da magisters, zieva ho el lavuro scu magister in Surselva. Scu bgers oters giuvens Engiadinais turnaiva Trippolini a chesa in Engiadina mincha fin d’eivna düraunt sieu temp da stüdi. Pür cul stüdi da politologia a Genevra ho que müdo, que füss simplamaing sto memma dalöntsch. Cò ho Ivar Trippolini eir imprains a cugnuoscher a sia duonna Melina, ed insembel als ho lur via auncha purto bger pü dalöntsch cu a Genevra. Las fermativas fin a Berna Il prossem stop tar Ivar e Melina Trippolini d’eira Burkina Faso e lura Benin, inua cha Ivar Trippolini ho lavuro per tschinch ans illa administraziun publica da la naziun. Cò ho el güdo in vschinaunchas a metter in peis structuras cumünelas e ledschas adattedas. Inavaunt es que ieu a Bangladesh, inua ch’el ho lavuro per la refuorma dal sistem da las praschuns e la digitalisaziun dal sistem da praschuners. Zieva desch ans a l’ester e duos figlias naschidas düraunt quist temp, ho la famiglia Trippolini decis da turner in Svizra. Cun que cha la lavur da Melina Trippolini es cullieda a l’administraziun federela, es sia plazza da lavur a Berna ubain illa chapitela d’ün oter pajais. Quist d’eira ün dals motivs per la schelta dal nouv dachesa. L’oter es simplamaing, cha Berna es pü u main in mited traunter Genevra e l’Engiadina. Uschè es Berna dvanteda lur nouv dachesa ed Ivar Trippolini managia: «Cun que cha vains vivieu in tuot quists lös sül muond vains adüna pruvo da fer nos dachesa lo inua cha nus staivans. Pel mumaint es que Berna e que müdaro bainbod darcho.» In avegnir La famiglia Trippolini fo quista sted nempe darcho müdeda: «Uossa s’ho deda l’occasiun per Melina da lavurer a Belgrad, in Serbia, per quatter ans.» quinta Ivar Trippolini e surriand agiundscha el: «Las mattas s’allegran, eir sch’ellas gessan pü gugent be duos ans.» Que saro il nouv lö inua cha la famiglia Trippolini creescha seis nouv gnieu. In quatter ans vulessan els darcho turner a Berna. Turner in Engiadina nu saja mê sto ün tema per tuot la famiglia, quinta Ivar Trippolini. El stess gugent in Engiadina, ma cun la lavur da sia duonna ed eir cun sieu mister da politolog nu saja que pel mumaint pussibel. Cun discuorrer da l’Engiadina dvainta Ivar Trippolini tuot sentimentel, ad el maunchan la natüra, la vicinanza a las muntagnas e’l sulagl d’inviern. Eir ster in cumpagnia, pudair discuorrer rumauntsch e chanter chanzuns rumauntschas nun es pü pussibel. Al listess mumaint es Berna e specificamaing Bümpliz, inua cha la famiglia ho pudieu cumprer ün’egna chesina, il meglder compromiss per tuots. Berna scu lö per viver «Berna es üna cited fich amiaivla per famiglias, l’offerta per l’educaziun es fich buna ed eir spüertas dadour scoula sun fich variedas.» declera Ivar Trippolini. Per el saja impustüt sto important, da na ster immez cited. Uschè es il quartier da Bümpliz ideel: «Cò es que fich rurel, cò davousvart es güsta ün bain puril cun chucals ed otras bes-chas. La scoula da las figlias es sper il god, e la posa faune aint il god. Que es bod scu in Engiadina.» Sch’el vess stuvieu ster immez cited füss que sto pü greiv da rester, disch Trippolini. E scu bgers Engiadinais chi vivan ourdvart la val es eir Ivar Trippolini fermamaing collio cun l’Engiadina. Adüna darcho tuorna la famiglia a visiter la patria, düraunt il temp in Svizra pü suvenz cu düraunt temps a l’ester. «Las mattas haun imprains dad ir culs skis sül lift Survih da Samedan, scu cha nus vaivans eir imprains», quinta Trippolini. Eir il Chalandamarz es adüna ün evenimaint ch’els nu vöglian manchanter, lo tuornan adüna bgers d’utro darcho a chesa a Samedan e que saja fich bel da vzair ils vegls amihs. «Per mieu bainster persunel fo que fich bain da pudair discuorrer rumauntsch, eau discuor nempe fich gugent rumauntsch», quinta Ivar Trippolini. Adonta da tuot ils lös cha Ivar Trippolini ho numno sieu dachesa düraunt tuot ils ans davent da l’Engiadina, pera que ch’el ho pudieu chatter a Berna ün cumpromiss chi vo bain per el e per tuot la famiglia. E listess es el ün bun exaimpel cha ad ün Engiadinais as clappa our da l’Engiadina, ma a l’Engiadina mê our dal Engiadinais. Cuort e bön Mister: politolog Eted: 44 ans A Berna daspö: 2017 Lö predilet a Berna: Parc davaunt il Münster (Pläfä) Lö predilet in Engiadina: lejins sper l’En a Samedan Pled predilet in tudas-ch Bernais: «Schlussamend» (finelmaing, a la fin dals quints) Bernais/as Engiadinais/as – üna seria Gianna Duschletta ho passanto sia infanzia in Engiadina – e scu bleras e blers oters ho ella stuvieu banduner la val, saja per fer viedis, per buonder da viver in cited, per lavuors ubain per stüdis. Daspö ün an viva Gianna Duschletta uossa a Berna. In üna seria per incumbenza da la FMR s’ho ella dumandeda: Cu vo que ad oters Engiadinais chi vivan illa chapitela svizra? Cu sun els rivos illa chapitela? Che sun lur istorgias? Düraunt la seria voul ella scuvrir, perche cha’s clappa a l’Engiadinais our da l’Engiadina, ma l’Engiadina mê our dal Engiadinais. Gianna Duschletta fo ün stüdi da magistra secundara ed ho scrit quist ultim an regulermaing per las redacziuns da la FMR e da la Posta Ladina. (fmr) Ivar Trippolini cun sias figlias Clelia ed Aline e sia duonna Melina davaunt lur chesa a Bümpliz. Quista sted fo la famiglia müdeda e vo per quatter ans a Belgrad. Oriundamaing es Ivar Trippolini da Samedan. Berna es per el e sia famiglia ün bun compromiss ed eir ün bun lö per sia lavur scu politolog. Oriundamaing es Ivar Trippolini da Samedan. Berna es per el e sia famiglia ün bun compromiss ed eir ün bun lö per sia lavur scu politolog.

In üna seria d’artichels preschainta la FMR «Bernais/as Engiadinais/as». Uschè eir ad Annetta Ganzoni, oriunda da Schlarigna, chi viva daspö trent’ans a Berna. Per ella es Berna üna cited cun üna buna grandezza, e listess na pesanta. Annetta Ganzoni sto a Berna daspö trent’ans, que es pü lönch cu que ch’ella ho vivieu in mincha oter lö. Illa chapitela lavura ella pel Archiv svizzer da litteratura (ASL) illa Biblioteca Naziunela, üna lavur ch’ella fo daspö 24 ans zieva avair conclus il stüdi da romanistica. Quella via s’ho però pür deda pü tard, Annetta Ganzoni vaiva oriundamaing fat il stüdi da magistra secundara a Turich. La plazza i’l Archiv svizzer da litteratura Scu magistra secundara ho Annetta Ganzoni lavuro in Engiadina, Val Müstair ed a Cuira, aunz ch’ella ho cumanzo il stüdi da romanistica. Sieu hom vaiva survgnieu ün’offerta per üna plazza per la politica da lingua a l’Uffizi federel da cultura, ed uschè sun els rivos illa chapitela. Ad ella ho que già adüna plaschieu a Berna, quist müdamaint da domicil nu d’eira dimena ün problem. Eir ch’ella ho chatto la plazza i’l Archiv da litteratura d’eira perfet: «Que d’eira la plazza per me, cun ün profil fich speciel, rumauntsch e taliaun, que correspundaiva precis a mieu stüdi.» Cun la lavur chi plescha bain ed es fich interessanta nun es que mê sto ün tema da turner in Engiadina, que nun es nempe üna plazza cha que do dapertuot. «Scu magistra nu füssi però resteda uschè lönch a Berna, eau vess pü gugent do scoula in Grischun.» La vita da lavur Üna part da la lavur dad Annetta Ganzoni es dad ordiner e classificher ils materiels d’archiv. Per que sun prontas diversas s-chaclas cun palperis, manuscrits e chartas da differents auturs rumauntschs e taliauns in sieu büro. Impü cussaglia ella lecturas e lecturs e s’occupa da l’acquist e da la mediaziun in fuorma da publicaziuns, dietas e sairedas publicas. Per l’acquisiziun piglia ella sü contact cun auturs ed auturas in dumanda u cun lur eredis, vo in visita, prepara contrats ed organisescha transports. Per surpiglier relaschs ed archivs in quist’instituziun stöglian auturs ed auturas avair üna tscherta importanza surregiunela. Que sun persunaliteds cuntschaintas eir in lur intschess culturel, chi haun guadagno premis e sun gnieus tradüts. Cun sia lavur prasta Annetta Ganzoni üna contribuziun relevanta per la perscrutaziun da la cultura rumauntscha. «Eau m’he adüna occupeda cun litteratura e cultura rumauntscha ed in mia lavur es que natürelmaing üna part centrela.» Lingua da lavur e da famiglia «Il rumauntsch es per me instrumaint da lavur e lingua da famiglia, ün lö d’identificaziun ed ün spazi important da mia vita», disch Annetta Ganzoni. «E cler, qualchosa da l’Engiadina mauncha adüna, ma eau poss turner cur ch’eau vögl e que fatschi eir regulermaing.» Per ella detta ün bun equiliber da pudair esser illa regiun, inua ch’ella ho passanto si’infanzia, e zieva darcho turner a Berna. «Berna es üna cited cun üna tscherta grandezza, e listess nun es que pesant. Sch’eau vegn in cited inscuntri suvenz a qualchün ch’eau cugnuosch, ma que es pü anonim cu in üna vschinauncha.» Que ed eir la calma da la cited e dals abitants pleschan fich bain ad Annetta Ganzoni. Der sü tuot illa chapitela per turner in Engiadina füss difficil, zieva trent’ans ho la romanista il center da sia vita a Berna, schabain ch’ella passainta regulermaing sieu temp liber in Engiadina ed in Val Müstair. Avair la pussibilited da visiter amihs e famiglia chi sun sparpaglios in divers lös in Grischun saja eir bel. Ma per la vita privata e la lavur restaro Berna il lö principel. «Eau d’he chatto fich bel da pudair fer quist percuors da vita, que nu d’eira planiso uschè, que s’ho simplamaing do.» Cuort e bön Mister: Collavuratura scientifica a l’Archiv svizzer da litteratura aint il servezzan perscrutaziun e mediaziun Eted: 62 ans Daspö cura a Berna: 1991 Lö predilet a Berna: fascineda da l’Aare e sias punts Lö predilet in Engiadina: ils lejs Pled predilet in tudas-ch bernais: «e hiube hinech» (üna saira pachifica/agreabla) Bernais/as Engiadinais/as – üna seria Gianna Duschletta ho passanto sia infanzia in Engiadina – e scu bleras e blers oters ho ella stuvieu banduner la val, saja per fer viedis, per buonder da viver in cited, per lavuors ubain per stüdis. Daspö ün an viva Gianna Duschletta uossa a Berna. In üna seria per incumbenza da la FMR s’ho ella dumandeda: Cu vo que ad oters Engiadinais chi vivan illa chapitela svizra? Cu sun els rivos illa chapitela? Che sun lur istorgias? Düraunt la seria voul ella scuvrir, perche cha’s clappa a l’Engiadinais our da l’Engiadina, ma l’Engiadina mê our dal Engiadinais. Gianna Duschletta fo ün stüdi da magistra secundara ed ho scrit quist ultim an regulermaing per las redacziuns da la FMR e da la Posta Ladina. (fmr) Annetta Ganzoni lavura vi da publicaziuns e vi dal mantegnimaint e la perscrutaziun da relaschs dad auturs ed auturas rumauntschas e taliaunas. La Biblioteca naziunela a Berna es daspö passa vainch ans il lö da lavur dad Annetta Ganzoni da Schlarigna.

Düraunt il seguond concert da giardin ‘suns tuns e clings’ illa Chesa Planta Samedan in dumengia, ils 15 avuost a las 17.00 preschainta la Scoula da musica Engiadin’Ota desch giuvens/giuvnas musicists/musicistas. In collavuraziun cul pedagog da musica, Anton Ludwig Wilhalm , survegnan ils giuvens talents üna plattfuorma per musser che cha saun. Illa prüma part daun Anja Ernst (flöta a traviers) e Flurin Schmid (flöta) ün concert i’l suler. La seguonda part ho lö i’l giardin. Lo sunan las flötistas Mandy t’Jong , Anja Ernst e Marah Van der Valk , ils trumbettists Simon Gabriel, Flavia Castillo, Gian Duri Gabriel e Janic Sendlhofer , il cornist Luis Baumann e’l pianist Pedro Cardoso . Da trid’ora ho tuot il concert lö cuaint. (protr.) Annunzchas/infurmaziuns: info@chesaplanta, Tel. 081 851 12 72 Collecta

Zieva nouv ans al timun da la Pro Lej da Segl surdo Jost Falett il presidi a Duri Bezzola . Quist’organisaziun d’eira gnida fundeda avaunt 76 ans per proteger la cuntredgia culs lejs d’Engaidin’Ota da progets da fabrica pü grands. Da quel temp existiva l’intent da nüzzager l’ova dal Lej da Segl per fer energia idraulica. Scu cha la Südostschweiz scriva d’eira Jost Falett gnieu elet da l’an 2003 in suprastanza da la Pro Lej da Segl e da l’an 2012 ho’l surpiglio il presidi. El restaro inavaunt fidel a la quist’organisaziun scu ün dals passa 400 commembers e commembras. (fmr/fa)