130.100

Lescha dal dretg da burgais dal chantun Grischun (LDBchant)

dals 13-06-2017 (versiun dals 01-01-2025)

Il cussegl grond dal chantun Grischun1),

sa basond sin l'art. 31 al. 1 da la constituziun chantunala2), suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 21 da favrer 20173),

concluda:

1. Basas

Champ d'applicaziun

Art. 1 1 Questa lescha regla l'acquist e la perdita dal dretg da burgais chantunal e communal, uschenavant che la confederaziun n'ha relaschà nagina regulaziun.

Art. 2

Relaziun tranter il dretg da burgais chantunal ed il dretg da burgais communal

1 Il dretg da burgais communal ed il dretg da burgais chantunal sa premettan in l'auter.

Dretg communal

Art. 3 1 Uschenavant che las legislaziuns da la confederaziun e dal chantun na cuntegnan naginas disposiziuns, ston las vischnancas burgaisas relaschar prescripziuns davart la concessiun, davart la garanzia e davart la refusa dal dretg da burgais communal.

2 En spezial ston ellas reglar las cumpetenzas, la procedura e las taxas.

1) PCG 2016/2017, 980 2) DG 110.100 3) pagina 723 * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch

1

130.100

3 L'artitgel 86 alinea 2 da correspundentamain. *

la

lescha da vischnancas4)

vegn applitgà

2. Acquist dal dretg da burgais

2.1. ACQUIST TRAS NATIRALISAZIUN ORDINARIA

2.1.1. Premissas

Art. 4

Persunas estras 1. premissas da domicil

1 L'acquist dal dretg da burgais chantunal e communal premetta – ultra da la permissiun da domicil – in domicil d'almain 5 onns en la vischnanca da natiralisaziun; 2 da quests 5 onns directamain avant l'inoltraziun da la dumonda.

2 Sche la durada totala dal domicil en la vischnanca na surpassa betg 12 onns, pon las vischnancas burgaisas pretender in domicil nuninterrut da fin 5 onns avant l'inoltraziun da la dumonda.

3 Per persunas che vivan cun ina burgaisa svizra u in burgais svizzer en in partenadi registrà ch'exista dapi almain 3 onns, basta en mintga cas in domicil da 2 onns en la vischnanca da natiralisaziun directamain avant l'inoltraziun da la dumonda.

2. premissas materialas

Art. 5 1 Per acquistar il dretg da burgais sto la petenta u il petent parair adattà per quai, suenter che sias relaziuns persunalas èn vegnidas examinadas.

2 Quai premetta en spezial ch'ella u el:

a)

b)

c)

saja integrà cun success en la communitad chantunala e communala;

enconuschia las modas da viver chantunalas e communalas; e haja restituì ils daners da l'agid social ch'ella u el ha retratg durant ils ultims 10 onns.

3. criteris d'integraziun

Art. 6 1 Ina integraziun da success sa mussa en spezial tras quai che la persuna estra:

a)

b)

c)

resguarda la segirezza publica e l'urden public;

respecta las valurs da la constituziun federala;

è abla da communitgar en il mintgadi a bucca ed en scrit en ina lingua chantunala;

è participada en moda segira a la vita economica u è en scolaziun ed ha relaziuns finanzialas ordinadas; ed

d)

4) DG 175.050

2

130.100

e)

promova e sustegna l'integraziun da la consorta u dal consort, da la partenaria registrada u dal partenari registrà ubain dals uffants minorens che stattan sut l'atgna tgira genituriala.

Persunas svizras

Art. 7 1 Burgaisas svizras e burgais svizzers che n'èn betg vegnids en conflicts gravants cun il dretg penal e ch'adempleschan lur obligaziuns finanzialas, pon dumandar da survegnir il dretg da burgais chantunal e communal, sch'ellas ed els abitan durant almain 2 onns en la vischnanca da natiralisaziun.

2 Las vischnancas burgaisas pon prevair ulteriuras premissas; quellas na dastgan dentant betg esser pli severas che las premissas per persunas estras.

Excepziuns

Art. 8 1 Sch'ina persuna na po – pervia d'in impediment u pervia d'ina malsogna u pervia d'autras circumstanzas persunalas relevantas – betg ademplir singulas premissas da natiralisaziun u po ademplir singulas premissas da natiralisaziun mo sut cundiziuns pli difficilas, stoi vegnir tegnì quint commensuradamain da sias abilitads.

2.1.2. Procedura

Art. 9

Persunas estras 1. inoltraziun da la dumonda

1 La dumonda da natiralisaziun sto vegnir inoltrada cun ils documents necessaris a l'uffizi chantunal cumpetent.

2 L'uffizi chantunal cumpetent surdat la dumonda a la vischnanca burgaisa cumpetenta, suenter ch'el ha examinà ils termins da domicil, la reputaziun penala e l'integraziun linguistica.

2. dretg da burgais communal

Art. 10 1 Entaifer 6 mais suenter avair survegnì la dumonda da natiralisaziun fa la vischnanca burgaisa las retschertgas ch'èn necessarias per giuditgar las premissas da natiralisaziun.

2 Entaifer 6 ulteriurs mais decida la radunanza da burgais en in conclus da maioritad davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais communal.

3 Cuntrapropostas ston vegnir motivadas. La motivaziun sto sa referir a las premissas giuridicas da natiralisaziun che tutgan al champ da giudicament da la vischnanca burgaisa.

4 La vischnanca burgaisa po surdar questas cumpetenzas a la suprastanza da burgais u ad ina cumissiun speziala.

3

130.100

3. dretg da burgais chantunal

Art. 11 1 Suenter avair procurà la permissiun federala da natiralisaziun decida la regenza davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais chantunal. Ella po delegar questas cumpetenzas al departament cumpetent.

2 Tras la concessiun dal dretg da burgais chantunal survegn er il dretg da burgais communal vigur giuridica.

Persunas svizras

Art. 12 1 La dumonda da natiralisaziun sto vegnir inoltrada cun ils documents necessaris a la vischnanca burgaisa.

2 En cas da burgaisas chantunalas e da burgais chantunals decida la vischnanca burgaisa cun vigur giuridica davart la concessiun u davart la refusa dal dretg da burgais communal.

3 Dal rest valan ils artitgels 10 ed 11 confurm al senn.

Midada da domicil

Art. 13 1 Sche la garanzia dal dretg da burgais communal è avant maun, vala vinavant la cumpetenza vertenta er en cas d'ina midada en in'autra vischnanca u en in auter chantun.

2 La procedura daventa obsoleta, sch'il domicil vegn transferì a l'exteriur.

2.2. ACQUIST EN AUTRA MODA

Uffant chattà

Art. 14 1 In uffant minoren da derivanza nunenconuschenta, chattà en il chantun, survegn il dretg da burgais da quella vischnanca, sin il territori da la quala el è vegnì chattà.

Art. 15

Dretg da burgais d'onur cun effect sin il stadi civil 1. premissa

1 A persunas ch'èn sa fatgas spezialmain meritaivlas per la publicitad u per il bainstar public po la vischnanca burgaisa garantir il dretg da burgais communal honoris causa respectivamain conceder tal a persunas che han gia il dretg da burgais chantunal.

2. renunzia a premissas da domicil

Art. 16 1 Premissas da domicil na ston vegnir ademplidas naginas.

2 Davart la renunzia a las premissas chantunalas da domicil decida la regenza en il rom da la concessiun dal dretg da burgais chantunal.

4

130.100

3. effect e procedura

Art. 17 1 Il dretg da burgais d'onur ha il medem effect sco il dretg da burgais obtegnì en la procedura da natiralisaziun ordinaria.

2 Per persunas estras resta resalvada la concessiun da la permissiun federala da natiralisaziun.

3 Il dretg da burgais d'onur tutga mo a quella persuna, a la quala el vegn concedì.

4 La procedura e la cumpetenza sa drizzan confurm al senn tenor las disposiziuns da la natiralisaziun ordinaria.

Dretg da burgais d'onur senza effect sin il stadi civil Art. 18 1 A persunas ch'èn sa fatgas spezialmain meritaivlas per la publicitad u per il bainstar public, èn la vischnanca burgaisa e la regenza libras da conceder in dretg communal respectivamain chantunal da burgais d'onur senza consequenzas per il stadi civil.

Natiralisaziun privilegiada

Art. 19 1 En moda privilegiada po vegnir natiralisà, tgi che ademplescha las premissas da l'artitgel 7 alinea 1, è collià stretgamain cun la vischnanca burgaisa ed:

a)

ha pers il dretg da burgais chantunal e/u communal tras relaschada u tras lescha;

ha cartì durant 5 onns en buna fai d'avair il dretg da burgais d'ina vischnanca grischuna ed è effectivamain vegnì tractà durant quest temp da las autoritads chantunalas e communalas sco burgaisa u burgais da la vischnanca correspundenta; u porta il num da nubil d'in genitur che posseda il dretg da burgais communal tras derivanza.

b)

c)

2 I n'è betg necessari d'avair il domicil en il chantun u en la vischnanca burgaisa.

3 La procedura e la cumpetenza sa drizzan tenor l'artitgel 12.

3. Relaschada or dal dretg da burgais

Premissas

Art. 20 1 Tgi che posseda u ha survegnì la garanzia per in auter dretg da burgais chantunal u communal, po vegnir relaschà or dal dretg da burgais chantunal u communal, sch'el dumonda quai en scrit.

Cumpetenza

Art. 21 1 L'uffizi chantunal cumpetent dispona la relaschada or dal dretg da burgais chantunal u communal.

5

130.100

4. Disposiziuns cuminaivlas

Art. 22

Persunas minorennas 1. integraziun

1 Ils uffants minorens da la petenta u dal petent vegnan per regla inclus en la natiralisaziun u en la relaschada or dal dretg da burgais, sch'els vivan ensemen cun la petenta u il petent.

2 L'inclusiun vala er per ils uffants minorens senza dretg da burgais grischun, en cas nua ch'il genitur grischun dumonda da survegnir in ulteriur dretg da burgais communal.

3 Per persunas minorennas sur 16 onns vala quai mo, sch'ellas dattan lur consentiment en scrit.

4 Per uffants da 12 onns e dapli ston las premissas materialas dals artitgels 5 fin 7 vegnir examinadas en moda independenta e resguardond la vegliadetgna.

2. dumonda independenta

Art. 23 1 Uffants minorens pon inoltrar independentamain ina dumonda da natiralisaziun u da relaschada or dal dretg da burgais il pli baud cur ch'els han cumplenì 12 onns, e la dumonda sto vegnir inoltrada da la represchentanta legala u dal represchentant legal.

Persunas minorennas sur 16 onns ston dar lur consentiment en scrit.

2 Per examinar las premissas materialas dals artitgels 5 fin 7 resguardond la vegliadetgna, poi vegnir tegnì quint da las relaziuns finanzialas dals geniturs.

Elavuraziun da datas persunalas

Art. 24 1 Per ademplir lur incumbensas tenor questa lescha pon las autoritads chantunalas e communalas cumpetentas sco er ils posts ch'ellas han incumbensà elavurar datas, inclusiv ils profils da persunalitad e las datas persunalas spezialmain protegidas davart:

a)

b)

c)

vistas religiusas ed ideologicas;

activitads politicas;

la sanadad, uschenavant ch'i vegnan fatgas valair excepziuns da las premissas da natiralisaziun;

la negligientscha d'obligaziuns da mantegniment envers la famiglia;

mesiras da l'agid social;

proceduras da scussiun e da concurs;

actas fiscalas, spezialmain taglias betg pajadas e chastis fiscals;

persecuziuns e sancziuns administrativas u penalas.

d)

e)

f)

g)

h)

2 Las autoritads chantunalas e communalas sco er terzas persunas èn obligadas da dar las infurmaziuns necessarias per quest intent.

6

130.100

Taxas

Art. 25 1 Per lur lavur e per lur decisiuns pon il chantun e las vischnancas burgaisas incassar taxas che cuvran ils custs.

2 Las taxas dal chantun e da las vischnancas burgaisas dastgan mintgamai importar maximalmain 2000 francs per persuna estra e 1000 francs per persuna svizra.

3 Il chantun e las vischnancas burgaisas pon pretender pajaments anticipads adequats per ils custs.

4 Per conceder il dretg da burgais d'onur e per conceder en quest connex il dretg da burgais chantunal na dastgan vegnir incassadas naginas taxas.

Protecziun giuridica

Art. 26 1 Decisiuns negativas ston vegnir motivadas.

2 Cunter decisiuns da la vischnanca burgaisa poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura. * 3 Cunter decisiuns da l'uffizi u dal departament chantunal cumpetent poi vegnir fatg recurs administrativ. Cunter decisiuns da la Regenza poi vegnir fatg recurs tar la Dretgira superiura. *

5. Disposiziuns finalas

Art. 27

Disposiziuns transitoricas 1. adattaziun da l'urden communal dal dretg da burgais 1 Entaifer 1 onn suenter l'entrada en vigur da questa lescha ston las vischnancas burgaisas adattar lur urdens existents dal dretg da burgais u relaschar novs urdens e consegnar quels a l'uffizi cumpetent per laschar prender enconuschientscha.

2. natiralisaziuns

Art. 28 1 Las proceduras ch'èn pendentas il mument che questa lescha entra en vigur vegnan tractadas tenor las disposiziuns dal dretg vegl.

2 Dumondas inoltradas da persunas svizras durant l'emprim onn suenter l'entrada en vigur da questa lescha, ma avant l'entrada en vigur da l'adattaziun u dal nov urden communal dal dretg da burgais, ston vegnir giuditgadas en applicaziun dal dretg vertent.

7

130.100

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus 13-06-2017 17-10-2017 14-06-2022 14-06-2022

Entrada en vigur 01-01-2018 01-07-2018 01-01-2025 01-01-2025

Element relasch Art. 3 al. 3 Art. 26 al. 2 Art. 26 al. 3

Modificaziun emprima versiun midada midada midada

Publicaziun en la CUL 2017-045 2018-002 2023-008 2023-008

8

130.100

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element relasch Art. 3 al. 3 Art. 26 al. 2 Art. 26 al. 3

Conclus 13-06-2017 17-10-2017 14-06-2022 14-06-2022

Entrada en vigur 01-01-2018 01-07-2018 01-01-2025 01-01-2025

Modificaziun emprima versiun midada midada midada

Publicaziun en la CUL 2017-045 2018-002 2023-008 2023-008

9