Gio igl onn proxim pudess la destinaziun da Lai puspe davantar part dalla UCI Mountain Bike World Series ed uscheia durant ena fegn d’emda igl center dallas cursas da bike. Igl è gio ancunaschaint pi dei tgi dat chest onn per l’amprema geda siva dalla premiera igl onn 2015 nignas cursas da bike dalla coppa mundiala a Lai. La raschung è tgi a Crans-Montana on li igl onn 2025 igls campiunadis mundials ed uscheia ò chella destinaziun chest onn prioritad scu destinaziun an Svizra – damai scu test pigl onn proxim. Decisiun la fegn settember Scu tg’igl magazin da bike Ride screiva sen sia pagina d’internet, sa sprova la destinaziun da Lai ossa da gio puspe pudeir realisar las cursas dalla UCI Mountain Bike World Series igl onn proxim. Chegl ò igl president digl comite d’organisaziun Christoph Müller confirmo anvers igl magazin. Damai tgi a Crans-Montana on li igl 2025 igls campiunadis mundials, n’ègl betg pussebel da realisar lò er anc las cursas regularas dalla coppa mundiala. La fegnameira per Lai seia en «tripple-event», damai cun las disciplinas cross country, short track e downhill. Anc n’ò la destinaziun da Lai betg anc la confirmaziun. Tenor Müller duess chella decisiun neir communitgeida igl pi tard la fegn settember, durant igls campiunadis mundials dallas cursas da velo sen veia. Alloura duess er neir publitgia igl calender da cursas 2025. (fmr/sab) Chest onn na dattigl nignas cursas da bike a Lai, dantant sa sprova la regiun da pudeir realisar chellas puspe igl onn vegnent.

Alla radunanza communala digls 24 da zarcladour 2024 on las 21 votantas e votants da Lantsch approvo tot las fatschentas. Igl chint 2023 digl cumegn da Lantsch sera cun costs totals da 9 658 873 francs ed en retgav total da 9 888 559 francs cun en surple digl retgav da 229 685 francs. Scu tg’igl cumegn da Lantsch screiva ainten ena communicaziun veva previa igl preventiv 2023 en surple digl retgav dad angal var 44 000 francs. Igl bung resultat seia da declarar cun retgavs supplementars tar las taglias spezialas da radond 600 000 francs. Igl suveran ò approvo igl chint. Deponia e tgesa d’attempos Pinavant on las 21 votantas e votants preschaints alla radunanza communala approvo en credit da 135 000 francs per asfaltar la deponia da neiv Val la Fola tg’è an funcziun siva digl aton/anviern 2023. Sen basa dallas experientschas seia sa musso tgi sainza schalada ins na possa betg carar la deponia. Mademamaintg detg EA ò igl suveran alla revisiun digls statuts d’organisaziun dalla tgesa d’attempos Envia. Chels preveian sper pitschnas midadas formalas tgi en deficit resp. igls costs duessan neir repartias tenor domber d’abitantas e d’abitants digls cumegns participants (Albula/Alvra, Barvogn Filisour, Lantsch e Farrera).

Pigls proxims dus onns vign reconstruia e renovo igl antier cumplex dalla scola Grava a Savognin. Pigls unfants e la magistraglia monta chegl tgi l’instrucziun vign dislocada an quatter differents lis. Ena sfeida organisatorica, tant per igl cunsegl da scola scu er per la direcziun da scola. Per far plazza a tgavateras e miraders on scolastas, unfants, manadra da scola, pults e carnets dalla Scola Grava a Savognin gia da scasar l’emda passada avant tgi eir an vacanzas. Durant la fasa da construcziun dalla nova Scola Grava, tgi cozza previsiblamaintg exact dus onns, vign la Scola Surses per deir uscheia decentralisada (varda box). Scu gio igl onn da scola passo ò igl travagl da scoligna venavant li ainten la Villa Aurora a Savognin, las 1.-3. classas primaras von a Salouf, la 4. classa e las 1.-3. classas superiouras ainten tgesa da scola Barnagn a Savognin e la 5. e 6. classa vignan instrueidas a Naloz ainten l’anterioura tgesa communala da Savognin. En menaschi extraordinari tgi cumpeglia blera lavour organisatorica tgi ò pigl cunsegl da scola cun sia presidenta Gianna Sonder gio scumanzo avant onns. Er gia da scasar computer e pult ò la manadra da scola dalla scoligna anfignen 4. classa primara, Jannine Jaisli. Igl nov biro temporar ainten tgesa da scola a Salouf porscha ena belezza vista direcziun Piz Mitgel. Ed er an vista agls dus onns da scola extraordinaris è ella optimistica, malgro enqualtgi intschertezza. La FMR ò discurria cun Gianna Sonder e Jannine Jaisli davart sfeidas organisatoricas, gimnastica d’urdegns e cumpromiss. FMR: Jannine Jaisli, èn tot igls pults e soptgas arrivadas aint igl frataimp agl dretg li? Jannine Jaisli: Ia crei schon (rei). Igl è bagn do l’egna u l’otra stgaffa u pult tgi n’è betg arrivo agl dretg li, ma ossa vessigl da constar. Da scasar durant tg’igl menaschi da scola cuntinuescha chegl è per franc sto ena sfeida. Perchegl on els passanto la davos’emda da scola quatter deis da project per tgi scolastas, protecziun civila, luvrants digl sarvetsch tecnic e dalla squadra da pedels possan scasar. Ègl tuttegna do daple agitaziun tgi schiglio? Gianna Sonder: Gist oz è neida demontada tar la Scola Grava la ballasoua, ossa ègl propi visibel tgi tot svanescha, e chegl ò occupo igls unfants. Jannine Jaisli: Antschet a pachetar las ampremas chistas vainsa gio avant las vacanzas da premaveira. E lò ins ò bado ena tscherta nervousadad – tant tigls unfants scu er tar la magistraglia. Jannine Jaisli, Vous luvrez siva dad en’emda aint igl nov biro cun nova vista a Salouf. Az vez vivia aint bagn? Jannine Jaisli: Ea, propi fitg bagn. La vista è sa tgapescha fitg bela, er sch’ins la pò betg adegna galdeir sch’ins lavoura ainten biro (rei). I spetgan dus bels onns da scola e nous nign a galdeir chels cò a Salouf, malgro tot las sfeidas tgi chegl ò per consequenza. Ord vista architectonica è chel edifezi sto ple u manc pront per igl menaschi da scola. Igl è pero da remartger tg’igl è duvro blera lavour davos tiers, ins ò gia da visar igls salvs allas uniuns e cattar alternativas. E la sala da gimnastica a Salouf, chella posseda ni rentgs, ni rec ni stgelera. Desistiz igls proxims dus donns dalla gimnastica d’urdegns? Jannine Jaisli: (rei) Na. Nous vagn treis lecziuns gimnastica e la lecziun dobla ò li igl sivamezde a Savognin per tgi seia contanschibel cugl auto da posta. La raschung n’è pero betg angal igls urdegns tgi mantgan, mabagn er different material tg’ins vess gia da scasar e tgi mantgess alloura a Savognin. An general: Tot chellas decisiuns vainsa tratg uscheia, tg’igl è igl migler pussebel per igls unfants. Chegl è decisiv, er sch’ins na tgapescha forsa betg adegna las nossas decisiuns. Scu ins stò s’imaginar da far en urari da scola per quatter differents lis da scola e per unfants, tgi dereivan dad 11 vischnancas digl antier Surses? Gianna Sonder: Angal schon igl menaschi da mintgade tgi vagn siva dalla scola fusiunada igl 2013 a Savognin è fitg cumplex. E da midar ensatge ainten chel sistem è an general ena sfeida. Uscheia per exaimpel er la gronda midada digl urari da posta avant dus onns tgi è gio stada ena gronda midada per nous ed igl è duvro blers discurs cun AutoDaPosta. Avant en onn vainsa alloura scumanzo la planisaziun pigl onn da scola vegnent. Ins amprova da far diever da schi blers curs publics scu pussebel. Da cattar en cumpromiss tranter chegl tg’è avant mang ed en bung menaschi da scola è sto difficil. Jannine Jaisli: Igl è da remartger tgi chella lavour, cun planisaziun e decisiuns, ò scumanzo gio dei avant tgi la nova direcziun da scola – Florian Szobek ed ia – ò scumanzo igl onn passo. Igl urari è ena fitg gronda sfeida. Igl è adegna er da risguardar tgi nous vagn unfants pitschens da Beiva tgi duessan esser ad ouras a tgesa. Igl è duvro bungs discurs cun AutoDaPosta. Alla fegn finala ègl en «fugnier» per tgi corresponda per tots. Da tigneir ansemen la scola Surses, pero cun quatter lis da scola ed aveir la survista chegl è ena sfeida. Damai ischas ossa cuntaintas cun la schliaziun? Jannine Jaisli: Ena tala situaziun pretenda cumpromiss per tots. Igl è er adegna da ponderar tge tgi fiss l’alternativa. Chegl fissan containers a Savognin, alloura rastagn nous bagn centrals, igl n’è pero betg fitg attractiv e tger. Igl è duvro bleras discussiuns, angal schon la decisiun, tge classa tgi vign instrueida noua. Per en tal project dovrigl fitg bleras persungas davos tiers tgi teiran igls feils e tgi on la survista e chegl vainsa gia e perchegl ins dastga deir tgi seia gartagea. Gianna Sonder: Ia va angal en po cumpassiun cun chels treis unfants da Salouf dalla 4. classa tgi èn sa legros schi fitg da pudeir eir a scola a Salouf. All’antschatta era l’ideia tgi er lezza classa vigna instrueida cò, la lavour da detagl ò pero musso tgi chegl n’è betg pussebel. Chegl monta, tgi pudez ossa lascher pussar carnets ed ordinatours ed alloura scumanzar cun en bung sentimaint igl nov onn da scola igl avost vegnent? Jannine Jaisli: Igls unfants an mintga cass (rei), la magistraglia betg anc ed ia er betg. I dovra anc blera lavour da detagl. I mantga per exaimpel anc igl mies telefon e nous ischan betg anc colliias cugl sistem da datas digl cumegn. Sch’igl menaschi sa cumprova, resta tot uscheia durant chels dus onns? Jannine Jaisli: Chegl è anc avert. Durant igl onn da scola na vignigl betg a dar midadas. Nous examinagn pero schi fiss forsa pussebel da piglier igl sagond onn la 4. classa a Salouf. E sen tge Az legrez? Gianna Sonder: Ia ma legr da vaseir scu tgi l’anterioura scola da Salouf survign puspe veta. Pero er da vaseir scu tgi las lavours a Grava cuntinueschan e tgi pudagn ossa siva 11 onns scola fusiunada finalmaintg scumanzar chel bel project. Jannine Jaisli: Ia ma legr sen chels dus onns. Anc dattigl pero tuttegna intschertezzas: vainsa propi risguardo tot ainten la planisaziun? Perchegl ma legr ia sen l’amprema emda noua tgi vign a sa mussar schi tot marscha uscheia scu planiso. Ed ia ma legr er sen la nova tgesa da scola, tge tgi pò dantant alloura er esser ena sfeida, schi tants unfants e persungas d’instrucziun èn agl madem li. La nova Scola Grava La sanaziun e renovaziun dalla Scola Grava a Savognin è gio varsaquants onns en politicum. Igl onn 2013 èn neidas fusiunadas las scolas an Surses ed igl è nia decidia da manar la scola primara scu er la scoletta an en li. Igl domber carschaint d’unfants e la purscheida da spazi a Grava limitada giustifitgeschan ena tala construcziun nova, er per aveir ena scola moderna cun stanzas d’instrucziun modernas tgi correspondan allas preteisas pedagogicas dad ozande e tgi pussibiliteschan uscheia en’instrucziun conforma agl taimp. Siva d’examinaziuns per differents lis ò la radunanza communala da Surses decidia igl onn 2021 per igl li existent a Grava. E siva d’ena concurrenza d’architectura cun ples projects inoltros è nia tscharnia igl onn 2022 igl project victour dalla ARGE Ruch & Parner Architekten / RBA Architekten, Son Murezza. Igl december 2023 ò la radunanza communala da Surses decidia da reconstrueir e renovar igl antier cumplex da scola a Grava inclusiv ena nova halla da parcar per var 24 milliuns francs. Igl plan da termin prevei d’antschever la fegn fanadour 2024 cun la sanaziun digl asbest, ena substanza tg’è scumandada dad utilisar an Svizra. Igl aton suondan alloura las lavours da spazzada e stgavamaint. Siva dalla pôssa d’anviern suondan igl proxim onn las lavours da construcziun e sur igl anviern 2025/26 la construcziun interna. Previa è tgi la scola pò scumanzar igl sies menaschi aint igl nov edifezi igl avost 2026. (fmr/sab) Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Salouf vignan instrueidas a parteir digl avost las 1.-3. classas. Er igls carnets da scola digls unfants èn nias scasos e spetgan ossa a Salouf anfignen igl avost vegnent. Varsaquantas scatlas da bananas spetgan da neir pachetadas or. Varsaquantas scatlas da bananas spetgan da neir pachetadas or. Varsaquantas scatlas da bananas spetgan da neir pachetadas or. Enqualtgi pult è bagn er arrivo agl fallo li. Cun ageid digl schurmetg civil èn neidas scasadas stgaffas, pults e soptgas da Savognin a Salouf. Laura Bonifazi s’andrezza ainten la sia nova stanza da scola a Salouf. Organisar igl menaschi extraordinari dalla Scola Surses pigls dus onns vegnents è stada ena sfeida per la presidenta digl cunsegl da scola, Gianna Sonder (san.) e la manadra da scola dalla scoletta anfignen 4. classa, Jannine Jaisli.

L’associaziun Mazlareia Ela ò eligia igl amprem magnafatschenta. Carlo Klein da Tinizong surpeglia a parteir digl avregl 2025 igl nov menaschi. L’associaziun Mazlareia Ela è en pass anavant: Cun Carlo Klein da Tinizong ins vegia gudagnea en mazler cun experientscha scu amprem magnafatschenta digl center da maz ed elavuraziun da tgern a Cunter. Scu tg’igl Parc Ela screiva ainten ena communicaziun, vign el a surpiglier igl menaschi igl avregl 2025. Carlo Klein ò luvro varsaquants onns tar la Mazlareia Peduzzi a Savognin ed ò mano 12 onns la Mazlareia Viamala ad Andeer. Pigl mument lavoura el tigl cumegn da Surses. «L’amour per la regiun e la passiun per la professiun da mazler m’on intimo da surpiglier chel post da gestiun. Per me ègl impurtant da mantigneir la creaziun da valour ainten la regiun, da mazzar ainten la regiun igls animals tgi creschan se cò e da perfecziunar cò igls products», uscheia Carlo Klein. Surdada pass per pass Per tg’igl menaschi dalla nova Mazlareia Ela possa scumanzar igl avregl vegnent suondan chesta stad differentas lavours decisivas: Ansemen cun architects vignan planisadas concretamaintg las proximas adattaziuns e midadas ve digl edifezi, durant tgi Carlo Klein vign a metter ansemen igl sies team. La surdada digl menaschi succeda pass per pass cun igl possessour actual Luigino Maffei tgi magna la tgesa da maz anfignen tar la renovaziun igl mez favrer e la buteia anfignen la fegn mars 2025 scu usito. Ainten la buteia duess neir vandia an futur oravant tot tgern ed ulteriouras vivondas dalla regiun, en concept detaglea duess neir elaboro aint igl decurs dalla stad, ègl nom ainten la communicaziun. Parallelamaintg s’occupa l’associaziun dalla finanziaziun digl menaschi. Ena gronda part duess neir finanztgeida tras igl project pigl svilup regiunal «Ela Genusswelt», igl rest è planiso da finanztgier antras fundaziuns, credits d’investiziun ed hipotecas da banca. Pinavant seia l’associaziun averta per ulteriouras associeidas u associias tgi contribueschan ena part agl agen capital cun certificats da participaziun. Carlo Klein da Tinizong davainta igl amprem magnafatschenta dalla Mazlareia Ela.

La fegn d’emda digls 13 e 14 da fanadour 2024 davainta igl Lai Barnagn a Savognin scu er la staziun Tigignas center dalla festa d’unfants. Els e lour famiglias spetgan differents posts d’aventura per exaimpel tar igls pumpiers. Pinavant porscha en program accumpagnont ulteriouras aventuras scu plazzal per unfants, eir a tgavagl cun poni, fotobox, smincar per unfants ed en concert. La finiziun dall’occurrenza preschainta igl multiinstrumentalist e cantautour Roland Schwab an duo a Tigignas sia show per unfants. (cdm/fmr) Igl program detaglea e bigliets èn da cattar sot www.valsurses.ch. La festa d’unfants a Savognin ò er chest onn li puspe agl Lai Barnagn (foto) ed a Tigignas.

Malgro previsiun dall’ora pac ampurmatonta, fò igl comite d‘organisaziun digl Grümpelturnier 2024 a Tinizong bilantscha positiva. La fegn d’emda digls 22 e 23 da zarcladour 2024 ò igl CB Surses organiso igl sies turnier da grümpel annual. An tschintg differentas categorias èn sa misiradas passa 30 equipas surmiranas. Nova categoria cun teams casuals Scu tg’igl comite d’organisaziun screiva ainten ena communicaziun, ins vegia chest onn per l’amprema geda purschia la categoria «fun» e ramplazzo uscheia la categoria «mix». S’annunztgier per chella categoria ins ò pudia sulet resp. suletta u scu duo ed alloura ins è nia mess casualmaintg ainten en team cun oters giuieders e giuiedras. Scu tg’igls organisatours deian, seia chegl sto en grond success, cunchegl tg’ins vegia creo uscheia ena categoria sainza ambiziuns mabagn cugl plascheir agl ballape aint igl center. Pinavant on unfants e carschias gia la pussebladad, da giuier ansemen. Tar la categoria dallas uniuns «Caspar Uniuns» ins ò gia d’interromper causa dall’ora. Siva dalla fasa da gruppa era dantant la giuventetna Mon-Stierva – tgi ò digl reminent gudagnea igl onn passo – alla testa dalla tabella. Mitschia cun en îgl blo Scu tg’igls organisatours deian, seian els fitg cuntaints cugl Grümpelturnier 2024, perchegl tgi la previsiun dall’ora n’ampurmatteva navot da bung. Sulettamaintg la categoria dallas uniuns ò gia d’interromper igl turnier, perchegl tg’igl ò tgamagea la sonda seira. Ins vegia tamia tg’igl plaz pitescha e tg’ins possa forsa betg ple giuier la dumengia, uscheia igls organisatours. I seia pero sa musso tg’igl nov tschispet – en schinumno «Hybridrasen» – seia fitg resistent e vegia tignia stupent, uscheia tg’ins vegia pudia manar tras igl turnier er la dumengia. Pinavant seia l’atmosfera agl antier turnier stada fitg ampernevla, patgifica e sainza agressiuns. Uscheia er igl resung digls seis arbitraders dall’uniun da ballape dalla Svizra Orientala. Ins vegia gia angal pacas e pitschnas blessuras, deian igls organisatours. (fmr/sab) Victouras e victours Categoria omens «Sonder SA Omens» FC Ganza Categoria fun «Thöni Fanestras Fun» FC Barcelona Categoria scolarAs «Demarmels Transports Scolars» Las tschavolas da Surses Categoria saleps Per Fortnite On gudagnea tar la categoria digl omens: FC Ganza. En team casual tgi ò gudagnea tar la nova categoria fun: FC Barcelona. Per Fortnite sa nomna chella gruppa tgi ò gudagnea tar igls pi pitschens. Els èn igls victours dalla categoria da scolaras e scolars: Las tschavolas da Surses. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024. Impressiuns dall’ediziun Grümpelturnier a Tinizong 2024.

Daniel Albertin, igl amprem mastral digl cumegn fusiuno Albula/Alvra, sa reteira siva d’esser sto diesch onns an uffezi. Igl aton vegnent duess neir eligia en successour u ena successoura per l’antschatta digl onn 2025. Igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra, Daniel Albertin ò demissiuno e vign a dar giu igl sies uffezi la fegn da chest onn. Chegl screiva igl cumegn ainten ena communicaziun da chesta mesemda. Siva da diesch onns alla testa digl cumegn fusiuno e 30 onns cun mandats communals e cantunals sa reteira igl pour da Mon dalla politica. L’elecziun substitutiva ò li igl aton 2024. En cumegn «capavel pigl futur» Daniel Albertin (53) è nia eligia igl onn 2015 scu amprem mastral digl cumegn fusiuno an Val Alvra. «Cun mies collegas an suprastanza e cun las collaboratouras ed igls collaboratours dall’administraziuns e digls sarvetschs d’Albula/Alvra vaia pudia contribueir igls davos diesch onns da furmar or da set differentas fracziuns en cumegn tg’è capavel pigl futur. Las bleras incumbensas an connex cun la bova da Brinzauls e l’evacuaziun da Brinzauls on musso tgi solidaritad ed igl cumegn funcziuneschan. Or da set parts è sa sviluppada en’unitad», uscheia vign Albertin cito ainten la communicaziun. Incumbensas restan pretensiousas Igls 1. da schaner 2025 less Daniel Albertin surdar igl sies uffezi a sia successour u successoura. Davart l’elecziun da chella persunga dei Daniel Albertin: «Las incumbensas digl cumegn restan pretensiousas – e chegl betg angal perveia dalla bova da Brinzauls. Manar en cumegn muntagnard ainten en conturn da lis turistics pretenda bler dallas persungas tgi decidan.» Igl cumegn seia dantant sa posiziuno bagn e la populaziun possa vurdar optimisticamaintg vers igl futur. Treis dumondas a Daniel Albertin Daniel Albertin, gio avant en pêr meis vez Vous detg ainten en discurs cun la FMR tgi Vous fettas forsa betg chella ­perioda d’uffezi scu mastral tgi cuzzess anfignen la fegn 2026. Tge è sto igl fatg decisiv da far ossa chel pass? Daniel Albertin: Chel pass resp. chella decisiun na vaia betg tratg dad en de sen l’oter. Or digl punct da vista momentan n’è chella lavour tg’igl presidi digl cumegn pretenda ed igl taimp tgi vign mess a ­disposiziun tenor constituziun betg ple pussebla da far cun aveir en menaschi ­puril. Per l’otra vaia scu mastral er ena tscherta responsabladad tgi la successiun gartegia. An dus onns fetta la perioda d’uffezi uffizialmaintg ed igl è tgunsch pussebel tgi l’egn u l’oter suprastant resp. suprastanta tg’è alloura er gio tranter otg e 12 onns an uffezi vign a calar. Igl è damai adatto sch’igl mastral cala dus onns avant per tgi na detta betg ena midada mengia abrupta. Tge rolla gioia la bova da Brinzauls ainten Vossa decisiun? Chella gioia ena gronda rolla. Cura tgi vagn fusiuno igl onn 2015 vainsa panso tg’igl uffezi digl mastral cumpeglia en ­pensum da lavour tranter 30 e 50 %. Ia sung digl aveis, tgi sainza la bova e la ­sfeida da Brinzauls fissigl tgunsch pussebel d’adampleir las incumbensas cun en pensum da 50 %. Forsa tgi ensatgi oter fiss pi spert, pero tenor me duvressigl radond 80 % per saveir manar chel cumegn ed esser à jour cun tot igls projects e las sfeidas da Brinzauls. Or digl mies punct da vista privat n’è chegl betg pussebel. Sch’ia stò alloura adegna angular igl taimp ed ia vei, tgi tschertas examinaziuns vessa pudia far anc pi detaglea sch’ia vess gia daple taimp, alloura na sunga betg ple ia ed alloura ègl da far plazza ad oters. Siva da 30 onns esser sto activ ainten la politica Az retirez ossa da chella. Vez ­damai avonda digl politisar, u tge èn igls Voss plans a parteir digl schaner 2025? Chegl fiss surfatg, ia na sa mianc betg ­politisar. (rei) Ia sung sto liia 30 onns fitg ferm ainten la politica sen camp communal, regiunal e cantunal. Schi chegl è igl davos zap politic na saia betg anc. Pero pigl mument sunga ma decidia da dar giu chel mandat e scu detg vaia en menaschi puril. Tge tg’igl taimp porta alloura, chegl vasagnsa. (rei) Igl «mastral dalla bova» cala Igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra Daniel Albertin cala. Igl grond pensum da lavour – tgi cumpeglia er la bova da Brinzauls – è la raschung. «La bova da Brinzauls gioia ena gronda rolla ainten mia decisiun», dei Daniel Albertin. El pledainta sia decisiun da sa retrer per la fegn digl onn 2024 anticipadamaintg da sies uffezi scu mastral d’Albula/Alvra. Igl onn 2015 è Daniel Albertin (53) antro an uffezi scu amprem mastral digl cumegn fusiuno. Scu tg’el dei ainten l’intervista cun la FMR, ins vegia da lez taimp panso tg’igl uffezi digl mastral cumpeglia en pensum da lavour tranter 30 e 50 %. Tge tgi era da lez taimp betg schi acut: la bova da Brinzauls. Brinzauls pretenda 80 % Aint igl frataimp è Albertin persvadia: «Tenor me duvressigl radond 80 % per saveir manar chel cumegn ed esser à jour cun tot igls projects e las sfeidas da Brinzauls.» Cun manar en menaschi puril na seigl or digl punct da vista dad oz betg ple pussebel per el da far chella lavour an chel taimp tgi vign mess a disposiziun tenor constituziun. (fmr/sab)

Seiras lungas, cumpagneia e bler taimp agl liber. Vistgadeira leva e vacanzas lungas. Viadis, per chels tgi on luvro tot onn. Finalmaintg ins so cumprar fretga e verdura sainza aveir ena schleta cunsienztga. Magari parigl tg’igl antier onn spetgan tots sen chel taimp: seia chegl igls unfants da scola, la puraglia u igls sportists. Igl è scu sch’ensatgi strucless sen en battung da partenza: i antscheva en nov taimp. Ia scu fan digl anviern vei l’antiera tgossa pi critica. Per exaimpel dastgainsa da stad betg traversar las pastgiras, uscheia tgi ischans rantos ve da las senda. Animaligns am peclan mintga notg, uscheia tg’am morda anc deis or. I nescha tar me igl stress: cura dastgan neir davertas las fanestras, sainza lascher antrar giasts nunanvidos? Organisar ena festa da stad è er adegna ena sfeida. Naturalmaintg tgi nign less tschantar davains, ma igl plan b stò neir elaboro tuttegna. I dovra tendas an cass tgi plova u umbrellas sch’igl è mengia tgod. I fò mattagn ossa betg ple surstar sch’ia dei, tg’ia sung pertutgeida da la stroca da fagn. Igl taimp cura tgi tots lessan eir oravant e galdeir igls bels deis è igl giaveisch da nous allergichers cler: eir sot la duscha, sarar tot e simplamaintg aveir en mument pôss da tot igls sintoms. Naturalmaintg è mintga stad en po otra. L’ora è an tschert lis er pi previsibla tgi tar nous ed igls pollens varieschan tenor grad da ladezza. Ma tuttegna lessa gugent tgapeir: Pertge dat la stad agls egns chella gronda libertad? Ègl simplamaintg igl ciclus da scola, tgi purtagn er igls onns siva cun nous? U ègl la cleritad digl suglegl tg’ans dat igl sentimaint dad aveir daple energeia? Bler varogl er da far cun la vistgadeira tgi è pi leva tgi d’anviern. Ensatgi varo fatg sias ponderaziuns ed uscheia painsa tgi savagn angal stimar ensatge schi savagn tgi so er esser oter. Mintga staschung ò oramai igl sies avantatg u disavantatg. Ia sa tg’ia sa angal galdeir igl anviern perveia dalla lavour las treis staschungs avant. Ia semtg digls deis tg’ia dastg eir crousch e travers tras la neiv, sarar e darveir las fanestras, cura tg’ia less, e galdeir la raccolta dalla stad passada … Simona Demarmels ha passentà sia uffanza a Salouf e stat uss a Cunter. Ella è scolasta per cumportament da chauns. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Scu feglia d’ena anterioura skiunza ed en trenader da skis è igl plascheir da filar cugls skis giu dalla pista quasi nia mess an tgigna a Minna Bont (16). Graztga ad ena staschung «perfetga» dastga la giovna da Lantsch sa participar igl proxim anviern a cursas da FIS. Pigl mument è ella occupada cun igls trenamaints da basa per la staschung vegnenta. «Bitte nicht stören – Maturaprüfungen», igl è egn digls davos deis da scola igl zarcladour agl gimnasi da sport a Tavo. An sies scalfigns tschainta Minna Bont (16) da tschel mang digl isch sen egna dallas dus pultrungas aint igl foyer. La skiunza da Lantsch terminescha igl sies amprem onn da scola ainten chel edifezi tgi è davanto igl sies datgesa – aglmanc durant l’emda. Quatter gedas campiunessa Er schi la staschung dallas cursas da skis è terminada siva da bung dus meis tradescha Minna Bont, tg’ella seia gist anc l’emda passada stada la davosa geda segls skis segl Stelvio. «Propi ena gronda pôssa n’ègl betg do, forsa en’emda.» Ossa suonda – aglmanc tge tgi pertotga igl rantar igls skis – ena pôssa anfignen la fegn avost. «Pigl mument ma concentrescha segl trenamaint da basa an vista alla proxima staschung. Gist chest’emda frequentainsa en’emda da trenamaint speziala», tradescha Minna Bont. A dus lecziuns scola igl avantmezde suondan dus unitads da sport da forza, cundiziun u perseveranza. Scu «staschung perfetga» ins pudess descreiver igl anviern passo da Minna Bont (varda box). «Igl è schon sto dètg cool ed igl è propi ia bagn, er sch’ia va gia all’antschatta problems musculars cugl dies», uscheia igl facit dalla campiunessa quatterdobla. Schi chegl seia ossa stada la sia miglra staschung na so Minna Bont betg propi rasponder. «Igls resultats èn schon top. Pero chest onn tutgiv ia er tar las viglias.» Forza mentala scu grond avantatg La proxima staschung da skis antscheva Minna Bont tar nolla, chegl tgi n’è ansasez betg en fatg displaschevel. Causa da sias prestaziuns è ella neida selecziunada pigl center da prestaziun naziunal ost (NLZ ost) e bandunga igl nivel JO. Uscheia pò la Surmirana sa participar l’amprema geda a cursas da FIS. «Chegl monta tg’ia stò parteir igl pi davos sen la glista e stò ma luvrar anavant. Pinavant davainta la concurrenza pi gronda, ia antschev tar las pi giovnas e va dad eir cunter skiunzas pi viglias. Damai, igls proxims onns vignan ad esser decisivs an vista ad ena carriera da profi.» Da far igl gimnasi vei Minna Bont scu buna opziun da cumbinar scola e sport. «La fegnameira fiss schon da veiver ensacuras digl sport da skis», dei Minna Bont. Sen la dumonda quant realistic tgi chegl seia suonda en suspeir. Dantant vei ella pero egn digls factours decisivs scu grond avantatg persunal: «Ia crei tg’ia saptga amblidar spertamaintg schi ena cursa n’è betg gartageda. Chegl è en dung tg’ia va simplamaintg, sainza aveir duvro en trenamaint spezial. Oters ainten la mia vigliadetna dovran persiva trenamaints mentals.» Vacanzas sen l’Alp Flex En po vacanzas suondan alloura tuttegna anc, avant tgi cuntinuar las preparaziuns per la proxima staschung aint igl nov cader. «Las ampremas dus emdas dallas vacanzas da stad è pôssa. Ia vign a galdeir chels deis a tgesa e forsa sen la nossa acla sen l’Alp Flex», tradescha Minna Bont. Las biografias sportivas digls sies genitours (varda box) vegia bagn er influenzo sia atgna veia. «Antras chegl ischans savens ias cun skis e chegl am ò plaschia. Er sch’ia va perfign eneda do a hockey, ma chegl n’ò betg plaschia. I dat blers genitours tgi rinforzan lour unfants a moda extrema. Igls mies genitours on pitost detg da lascher or en trenamaint sch’ia era mengia stancla.» Concurrenta ed ameia Er schi Minna Bont suppona, tg’ella vign an futur a sa concentrar sen las disciplinas tecnicas, less ella er ampruar per l’amprema geda la disciplina dalla cursa rapida. Per la proxima staschung na metta ella nignas fegnameiras pi concretas. Gl’amprem stoptga ella «s’acclimatisar» cugl modus dallas cursas da FIS. «Impurtant è da betg far mengia blers partratgs perveia da chels puncts», dei Minna Bont. La staschung passada è l’egn u l’oter punct sto decisiv, gist an cumparegliaziun cun Lara Bianchi, la skiunza da Sursaissa tg’è davantada sagonda aint igl Sunrise Jugend Cup e tgi è savens da cattar en plaz avant u siva Minna Bont. «Ea, ella è schon mia gronda concurrenta. Pero nous ischan er ameias, savagn far igl ’pushen’ l’egna l’otra ed ans cuign er la victorgia.» Sport an pe da sorteida I seia sia amprema intervista cun ena schurnalista, tradescha Minna Bont, anc adegna tschantond sen la pultrunga aint igl foyer. Tot calma rasponda ella las dumondas, avant tgi la proxima unitad da cundiziun suonda. Dantant tgi oters ed otras an sia vigliadetna passaintan forsa daple taimp an sorteida u cun ameis, è Minna Bont savens occupada cun sies sport. «I mantga pero betg a me. Ia va gio er mies ameis ed ameias antras igl sport», dei la Surmirana. La skiunza e feglia da dus skiunzs Minna Bont (16) è carscheida se a Lantsch noua tg’ella passainta ossa tant scu pussebel las fegns d’emdas. Durant l’emda frequainta ella igl gimnasi da sport a Tavo ed abitescha aint igl internat. Carscheida se è Minna Bont ainten ena famiglia tg’è tenor sias indicaziuns deditgeida agl sport. La mamma è Corina Bont (avant Grünenfelder), anterioura skiunza da slalom ainten la coppa mundiala. Igl bab è Michael Bont, anteriour trenader da skis (tranter oter da Tanja Poutiainen) e commentatour da sport. Igls dus frars da Minna Bont dattan tots dus a hockey. Igl anviern passo è Minna Bont davantada victoura digl Sunrise Jugend Cup ed uscheia campiunessa svizra digl classamaint general, pinavant è ella campiunessa svizra aint igl slalom, campiunessa grischuna aint igl slalom e slalom gigant. Schi resta eneda en mument e taimp liber alloura sunga Minna Bont ghitarra, tge tgi seia en «bung equiliber». (fmr/sab) Minna Bont da Lantsch è davantada igl anviern passo campiunessa grischuna aint igl slalom ed aint igl slalom gigant. Quatter gedas è Minna Bont davantada campiunessa igl anviern passo: dus gedas sen nivel naziunal e dus gedas sen nivel cantunal. Venderde passo ò la skiunza Minna Bont termino igl sies amprem onn agl gimnasi da sport a Tavo.

Anfignen ossa ògl do angal treis exposiziuns noua tg’èn stadas exponeidas ovras digls quatter artists, Giovanni, Augusto, Alberto e Diego Giacometti. La quarta exposiziun è forsa betg ainten en metropola mundiala, mabagn a Vaz aint igl museum. An rotscha èn igls ameis e las ameias digl art cumparias alla vernissascha da dumengia a Zorten aint igl museum da Vaz. Retschet è mintgign nia persunalmaintg d’Urs Feubli, igl president dall’Uniun museum Vaz. Sies carisma ò tradia tge cuntaint e ventirevel tg’el era da beneventar en schi grond public alla vernissascha cun ovras digls Giacomettis, tots quatter artists da renom mundial. Giacomettis – e Parpan Cun raschung era Urs Feubli losch, pertge anfignen ossa veva igl museum da Vaz anc mai pudia porscher tetg allas ovras da Giovanni, Augusto, Alberto e Diego Giacometti. Anc anfignen alla fegn d’otgover pendan ainten la galareia digl museum da Vaz en bel domber dad ovras digls quatter artists barmeirs ed uriunds dalla Bergiaglia. Graztga alla preschientscha da lour maletgs von ellas fitg bagn a pêr cun ovras d’en ulteriour grond artist, schizont en artist uriund da Vaz. Igl è chegl Ferdinand Parpan, igl sculptour da renom internaziunal, naschia igl 1902 a Paris e mort cun 102 onns ainten la capitala dalla Frantscha. Igl museum da Vaz è losch d’aveir plessas sculpturas digl sculptour indigen ed ancunaschaint. Ena veira casualitad Graztga ena casualitad è sto pussebel da realisar aint igl museum da Vaz l’exposiziun extraordinaria cun plessas ovras digls quatter artists Giovanni, Augusto, Alberto e Diego Giacometti. Tar ena festa d’anniversari a Chiavenna, noua tgi Urs Feubli era er anvido, ò en collecziunader dallas ovras digl Giacometti’s dumando agl president dall’Uniun museum da Vaz sch’el vess betg interess da far en’exposiziun cun ovras digls quatter artists bergagliots? – «Dei vaia betg gia da stibgier e gist detg ea», dei Urs Feubli, el tg’è er en expert schi sa tracta per art. Ad el seia sto pertschert tgi uscheia ena caschung sa detta betg gist schi spert. La persunga tg’è an possess digls maletgs digls Giacometti’s ò er gist fatg la collecziun dallas ovras tg’èn da preschaint exponeidas ainten la galareia digl museum da Vaz a Zorten. Igl admiratour digl art digls quatter artists dalla Bergiaglia ò er gist sez pandia se las ovras exponeidas. Digl reminent è el sto preschaint alla vernissascha, chegl pero incognito. La persunga tg’ò do igls dessegns e maletgs da Giovanni, Augusto, Alberto e Diego Giacometti per l’exposiziun aint igl museum da Vaz è er en grond amatour digls maletgs da Giovanni Segantini – ed er an possess da ples da chels. Fanestras da vèder pigl «Grossmünster» Exponeidas èn ovras messas an teila ed an palpieri cun ieli, risplei, cun aquarel, maletgs stampos cun lenn (Holzdruck) ed er dessegns realisos cun la tecnica da gravar a pitg. Mintg’ovra è bagn en unicat e tuttegna paran ellas da veir ensatge communabel. Singularas èn alloura las ovras sacralas d’Augusto Giacometti, el tg’ins canoscha er scu grond artist per crear fanestras da vèder per las baselgias. Tranter oter ò el er dessignia fanestras da vèder pigl «Grossmünster» a Turitg. Sa deditgia on Giovanni, Augusto, Alberto e Diego Giacometti tots quatter alla pictura, cugls onns alloura er adegna daple agl art da sculpturas. Chegl cunzont Alberto Giacometti, el igl pi popular digls quatter artists. Exponeidas èn er plessas brevs originalas tgi Diego Giacometti ò scretg, skizzas ed er dessegns dad el. Giovanni Giacometti, igls pi vigl digls quatter artists el è cunzont all’antschatta dalla sia carriera d’art nia inspiria ferm da Giovanni Segantini. Preschaints alla vernissascha èn er stos Antonio e Marco Giacometti. Els dereivan dalla dinasteia digls Giacomettis. Els on detg tgi igls quatter artists vevan bagn contact tranter els, dantant ena gronda amour era chel betg. Marco Giacometti ò schizont detg tg’egn sbaffageva l’oter, gist chegl tgi pertotga igl art. Apropos exposiziuns da tuts quatter Giacomettis: chellas on gia li a Paris, Milang, Karlsruhe ed actualmaintg a Vaz! En dessegn d’aquarel da Giovanni Giacometti. Dessegn cun rispli dad in dils Giacomettis Antonio Giacometti (san.) e Marco Giacometti, els dereivan dalla dinasteia digls quatter gronds artists Giacometti.

Temas dalla radunanza generala dall’Uniun da mastirants e commers Lai èn stos las novas taxas da parcadi, l’introducziun da tempo 30 e la midada da generaziun tigls patrungs da menaschis indigens. Aint igl cumegn da Vaz è l’Uniun da mastirants e commers Lai ena ferma forza economica. Chegl conferma er la davosa votaziun communala pertutgont igl model da direcziun pigl pi grond cumegn da Surmeir. L’uniun ò cumbattia ferm cunter l’introducziun d’ena direcziun per l’administraziun communala – ed ò fatg chegl cun success. Igl suveran digl cumegn da Vaz ò refuso igl model da direcziun cun 69 %. Alla fegn dalla radunanza generala dall’Uniun da mastirants e commers Lai èn la votaziun ed er igl cunsegl communal da Vaz stos dus temas. Or dalla discussiun è sa verifitgia tgi fiss prudent da renunztgier aint igl avigneir tigl cumegn da Vaz dad en parlamaint. Igl cumegn da Vaz è egn da chels 17 cumegns grischuns tg’on anc en tal cunsegl communal. Igl commerzi online Agl timung dall’Uniun da mastirants e commers Lai stat siva da 13 onns igl impressari Gion-Reto Paterlini. Alla suprastanza appartigna el schizont siva digl 1998. Ord vista economica ò el laschea repassar igl davos onn. La stad 2023 seia stada chegl tgi pertotga l’economia ena stad stabila. En success seia alloura stada la staschung d’anviern 2023/24, chegl er graztga alla blera neiv. Tigls affars da commerzi aint igl intschess da Vaz seia er igl davos onn sa musso tgi igl commerzi per online seia la pi gronda concurrenza, ò punctuo Gion-Reto Paterlini. Fatg bels stgamgiamaints vegia igls davos 12 meis la mastranza cun aveir abundanza lavour. Ena veira sfeida exista anc adegna pertutgont la mancanza da collaboratouras e collaboratours – e chegl tar tot las branschas. Persungas digl rom mantgan sa tgapescha er a Lai e conturn – scu dapertot. Cunter tempo 30 sen las veias da transit Alla fegn da favrer 2024 vegia l’Uniun da mastirants e commers Lai piglia posiziun a caschung dalla procedura da consultaziun concernent tempo 30 segl intschess digl cumegn da Vaz. Per las veias lateralas aint igl cumegn da Vaz ins saptga esser per introdueir tempo 30. Cler cunter chella introducziun seian mastranza e commerzi da Lai e conturn sen las veias da transit. Managea concret è dad introdueir tempo 30 sen la veia principala da Valbella a Lai. Betg angal bungs pleds ò Gion-Reto Paterlini catto per las novas taxas da parcar aint igl cumegn da Vaz. Tgi indigens vegian da paer da staschung morta per parcar scu per exaimpel aint igl parcadi digl Center da sport Dieschen seia betg an urden. Tigl cumegn da Vaz seian dantant las propostas davart dall’Uniun da mastirants e commers – pertutgont midadas tar las taxas da parcar – betg neidas acceptadas. Tuttegna seia reuschia da redutgier igls costs per ena carta da parcadi pigl antier onn e per ampluias d’interpresas, da 650 francs sen 200 francs. Cumprar chellas cartas stò dantant igl patrung e betg igl ampluia. Midada da generaziun La contribuziun annuala pigls radond 100 commembers dall’Uniun da mastirants e commers resta scu anfignen ossa tar 80 francs per commember. Tar antradas da passa 8000 francs è sa resulto tigl chint annual en gudogn da 2688 francs. Aint igl avigneir vigna la midada da generaziun tigls affars dalla mastranza, digl commerzi, dalla gastronomia e hotellareia ad esser la pi gronda sfeida, ò detg Gion-Reto Paterlini. Igl trend seia uscheia tgi affars da famiglias surpeglian savens firmas pi grondas. I sa mossa er adegna daple tgi detta pensiuns anticipadas, lavour parziala e tgi patrungs tschertgan da surpiglier collaboratours e collaboratouras digls menaschis concurrents. Er instituziuns publicas fetschan chegl, ò managea igl president dall’Uniun da mastirants e commers Lai. Chegl tgi pertotga la collaboraziun pertutgont ampluias ainten la regiun da vacanzas Lai ins vess da migliurar, ò detg Gion-Reto Paterlini. Surpastanza Uniun da mastirants e commers Lai president: Gion-Reto Paterlini vicepresident: Andreas Lenz cassier/turissem: Gian-Carlo Bläsi commers: Andreas Brand manader occurrenzas: Fabian Sigron amprendissadis: Andreas Handle communicaziun: Nathalie Ziswler Dalla suprastanza eran preschaintas alla radunanza chellas persungas, Fabian Sigron, Nathalie Ziswler, Gion-Reto Paterlini ed Andreas Lenz.

La terza e davosa prerunda dal campiunadi svizzer dal tir da gruppas è a fin. Da las set gruppas dal Grischun che han sajettà quella èn sis sa qualifitgadas per il final naziunal che ha lieu a l’entschatta da settember a Winterthur. Dapi dumengia passada èn enconuschentas las gruppas finalistas dal Grischun che vegnan a cumbatter en dus mais a Winterthur per daventar campiunessas svizras. Tratg èsi vegnì en trais categorias e quai sin la distanza da 300 meters. Singular è bain che en mintga champ è almain ina gruppa grischuna represchentada ubain era pliras gruppas. «Quai è in aspect zunt plaschaivel», manegia Christian Kühnis, il schef tir da gruppas da l’Uniun chantunala da tir dal Grischun. Rothenbrunnen/Giuvaulta e Tumegl dus favurits L’onn passà avevan tschintg gruppas grischunas cuntanschì il final svizzer e cun Tumegl e Schiers/Aschera èn gist duas gruppas dal Grischun turnadas a chasa cun la medaglia d’aur. Da preschent èn sis gruppas da l’Uniun chantunala da tir sa qualifitgadas per il grond final a Winterthur. En la categoria A, quella da l’arma da sport, è da la partida en il final svizzer a Winterthur la gruppa da Haldenstein. Resultats da vaglia èn ina giada dapli reussids a las gruppas da Rothenbrunnen/Giuvaulta e da Tumegl, en la categoria D, cun l’arma 57/03. Il Rothenbrunnen/Giuvaulta, il dubel campiun svizzer tutga er quest onn tar il grond favurit per gudagnar sco gia il 2019 ed il 2021 danovamain il final. Il medem è er d’attribuir a Tumegl, il campiun svizzer 2023 dal champ D. Sa qualifitgadas è en quella categoria er Tumegl e la gruppa Bregaglia, sco l’onn passà era. Crudada ora da la concurrenza è en il champ D la gruppa da Domat. En il champ E, arma da militar, n’è la qualificaziun da la gruppa Castrisch strusch ina surpraisa. Da las 24 gruppas che tiran il final è la gruppa Castrisch, (campiunessa svizra 1997 e 2001) ina cun grondas ambiziuns a Winterthur. Ina surpraisa è lura en quel champ segir la qualificaziun finala per la gruppa da Samignun. Ferms resultats da l’elita grischuna tar il tir da gruppas. Qua la gruppa da Tumegl l’onn passà tar sia victoria en il final.

Cun l’antschatta da chest meis ò la destinaziun da vacanzas Tavo Clostra cun Albert Kruker en nov directour general. Cun Surses ò el er ena relaziun cun esser sto ples onns schef da marketing tar Savognin Turissem. Tavo Clostra è aint igl Grischun egna dallas grondas destinaziuns da vacanzas digl chantun. Ena persunga tg’ò gia gronds marets per l’organisaziun da turissem Tavo Clostra è Reto Branschi. Igl CEO partent da la destinaziun da vacanzas Tavo Clostra è sto 37 onns activ per chella regiun da vacanzas e siva digl 2007 er directour general. Ad el suonda ossa Albert Kruker, igl econom da menaschi cun annada 1975 ed uriund digl cantun Turitg. Igl nov directour turistic da Tavo Clostra canoscha er Surses e la destinaziun da vacanzas Savognin Beiva Alvra. Digl 2003 anfignen igl 2009 Cun l’antschatta da fanadour 2024 ò Albert Kruker surpiglia la direcziun operativa da Tavo Clostra Turissem da Reto Branschi. Igl nov CEO da chella destinaziun da vacanzas è siva digl 2012 anfignen ossa sto directour turistic da Lenk-Simmental. Avant tgi sa render ainten la Surselva bernesa ò igl econom da menaschi mano igl post da promoziun digl li Glaruna. Anc avant, digl 2003 anfignen igl 2009 è Albert Kruker sto tar Savognin Turissem schef da marketing. El dei igl suandont: «Chels onns da Savognin èn stos plagn tensiun ed er en taimp marcant per mia persunga.» Durant chels onns tg’el vegia luvro tar Savognin Turissem seia nia realiso igl Parc Ela, igl Cube Hotel e scumanzada vegia da chel taimp er l’istorgia d’Origen. Cun Savognin vegia el anc ensatge pacs contacts, ma siva 15 onns betg ple schi blers, chegl tgi vegia alloura betg da restar uscheia. «Tavo e Clostra porschan bler» La sfida da luvrar ainten egna dallas pi grondas destinaziuns da turissem dallas Alps seia stada egna dallas raschungs principalas da midar plazza e post da lavour. Albert Kruker dei: «Tavo e Clostra porschan turisticamaintg immens bler e l’organisaziun da turissem ins dastga ordinar scu top.» El ò er managea da sa legrar da turnar aint igl Grischun er cun aveir belas regurdientschas a sies taimp an Surses. «Siva da Savognin e Lenk stema mia famiglia ed er ia la veta alpina.» Albert Kruker è marido cun la donna tg’el ò cunaschia durant en’exposiziun da mastranza, noua tg’el era an viadi per Savognin Turissem. El èn genitours da dus unfants ainten la vigliadetna da teenager. Puspe da return aint igl Grischun: Albert Kruker.

La punt pendenta tar las Aclas d’Alvagni è sarada durant chesta stad. La punt tgi è angal seis onns viglia è perfign neida demontada e stò ossa neir ramplazzada quasi cumplettamaintg. La raschun: igl pilaster dalla vart da vest è nia schlavo or digl flum. Ossa vign el spusto per 8 meters, uscheia tgi la punt vign pi lunga. Cun chesta fotografia renda igl cumegn Albula/Alvra attent tgi la punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni resta sarada per igl proxim taimp causa da lavours da sanaziun. Cun ena messa sen las aclas sur Alvagni veva igl plevant Kurt Susak inauguro e banadia igl zarcladour 2019, damai avant dètg exact tschintg onns, la punt pendenta sur igl vallung dall’Alp digl Guert. La nova punt per viandants/as e bikers – cun ena lunghezza da 52,8 m ed ena otezza maximala da 17 m – era bagn gio fittada en onn avant, igl onn 2018. Ma igl act uffizial è pir sto all’antschatta da zarcladour 2019. E las ampremas treis persungas tgi èn eidas (uffizialmaintg) chel de da festa sur la nova punt pendenta eran stadas igl plevant ed igls sies dus ministrants, scu tgi las gasettas rumantschas vevan rapporto. La punt è sarada e demontada Ma tot las ceremonias e benedicziuns da surangiu n’on betg propa gido durant ena malora da chesta premaveira. Chel de ò furiia igl ual usche ferm aint igl vallung tgi l’ava gronda ò schlavo or la scarpa vers vest e maglea or igl taratsch sot igl fundamaint digl pilaster tgi tenda las souas. Gl’antier pilaster è angal resto agl li perchegl tgi la platta da betun era anc francada cun palafittas da 6 m lunghezza ainten la tera. Perveia da chesta devastaziun ò ossa igl cumegn Albula/Alvra – tgi veva laschea construeir la punt – stuia trer igl fragn. Ella avertescha actualmaintg sen sia pagina d’internet tgi la punt seia sarada e tgi ella stoptga neir sanada. Igl avertimaint public mossa sen la fotografia tgi igl piogn da lenn e las souas èn gio demontadas. Angal igls dus pilasters d’atschal stattan anc da mintga vart. Plitost panso ve dalla lavegna Egna dallas persungas tgi ò examino scu amprema la situaziun agl li è sa tgapescha David Baselgia. Cun la sia interpresa Crestageo ò el gio realiso numerousas punts tranter Usbekistan, Germania e Bregaglia. Ed el ò er construia la punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni. Tgi igl pilaster da vart da vest è nia schlavo or, seia propi d’attribueir all’ava gronda da chesta premaveira, damai ad en evenimaint singular e betg ad en process cuntinuo, noua tgi l’ava vess maglea or pass a pass la sponda. David Baselgia daclera: «Gio tar la construcziun da chesta punt – scu er tar otras punts pendentas – savevan nous tgi las forzas dalla nateira pudessan periclitar chella. Ma nous pansavan an chest cass pitost ve d’ena lavegna freida durant igl anviern, en’ava gronda n’avevan nous betg propi sen igl radar.» Igl expert da punts pendentas renda er attent tgi talas punts seian bagn soluziuns adequatas gist per traversadas da tgavorgias e punts. «Ma ellas vignan realisadas cun costs relativamaintg modests da forsa 100 000 – 200 000 francs. Sch’ins giaveischa ena soluziun pi franca e stabla, alloura ègl sveltamaintg da piglier ainta mang var 2 milliuns francs», daclera David Baselgia. Spustar igl pilaster Siva ampremas inspecziuns agl li ò igl cumegn Albula/Alvra decidia svelt chesta premaveira da demontar la punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni. David Baselgia: «Chegl ò stuia capitar ainfer dètg curt taimp, schi dei tgi la punt stava anc – nous levan numnadamaintg metter dalla vart singula tocca per reconstrueir la punt. Atgnamaintg è tot igl material anc intact, perfign igl pilaster tgi è nia schlavo or.» Svelt è er stada sen meisa la soluziun per «salvar» la punt, numnadamaintg da spustar anavos igl pilaster donnagea per passa otg meters. Chell’amprema ideia ò igl cumegn Albula/Alvra perfign sottamess ad en’examinaziun geologica externa, dalla quala la FMR ò survagnia invista. L’expertisa vign alla conclusiun tgi na detta nignas resalvas geologicas per spustar igl pilaster agl nov li – tgi igl li tscharnia sa lascha responsar. Schibagn tgi l’expertisa renda er attent tgi resta adegna en pitschen risc tgi pudess puspe dar en evenimaint cun ava gronda scu chesta premaveira. La medema punt – e tuttegna ena nova L’expertisa geologica ò damai do igl stompel per cuntinuar cun las lavours da sanaziun. David Baselgia: «L’ideia è da far atgnamaintg la madema punt, agl madem li e cun tot igl material tgi è reutilisabel – la punt vign simplamaintg en po pi lunga.» I na sa lascha er betg reutilisar tot igl material dalla «anterioura» punt: I dovra per exaimpel novas souas horizontalas (lungas) tgi portan la punt ed i dovra er novas souas (curtas) verticalas tgi tignan igl piogn. Per paia pon neir duvradas las essas digl piogn ed igls dus pilasters. Igl pilaster agl ost resta perfign statevel agl madem li. Vign damai sanada l’anterioura punt u dattigl quasi ena nova? – David Baselgia rasponda: «Igl è cler, da reconstrueir uscheia la punt, chegl dat atgnamaintg daple lavour tgi da biagier ena nova punt. Nous stuagn numnadamaintg demontar tot, refar tot la geometria dalla punt, piglier or e spustar en pilaster ed alloura ampustar da nov bler material da souas e montar tot da nov. Uscheia tgi nous ischan tar igls costs da lavour e material ple u manc tar en import dad ena nova punt.» Ena stad sainza punt Tenor infurmaziun digl cumegn Albula/Alvra ò la suprastanza gio delibero en credit correspondent an l’otezza da 155 000 francs. La suprastanza communala ò alloura surdo all’antschatta da fanadour las lavours da sanaziun – puspe all’interpresa Crestageo. Ed er schi igl cumegn Albula/Alvra less bagn prest en’avertura dalla punt, tgi è egna dallas attracziuns dalla senda «Albulatour», fragna David Baselgia en po chellas aspectativas: «Sch’igl material vign ampusto bagn prest, alloura arreiva chel an quatter emdas. Ed alloura cozza la montascha franc passa quatter emdas. Uscheia tgi vign prubabel settember, anfignen tgi la punt stat puspe.» Uscheia tgi gl’è evident: Tar la «Albulatour» tgi è ansomma er restranscheida perveia dalla bova da Brinzauls, dattigl chesta stad anc en oter punct neuralgic: la punt pendenta sur igl vallung dall’Alp digl Guert. Tenor infurmaziuns dad ena persunga indigena sa lascha chel bagn traversar anc – pero pitost malamaintg e sen agen risc. La punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni è egna dallas attracziuns dalla senda «Albulatour». Uscheia sa preschentava ella anc anfignen dacurt, anfignen tar ena malora da chesta premaveira. Cun chesta fotografia renda igl cumegn Albula/Alvra attent tgi la punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni resta sarada per igl proxim taimp causa da lavours da sanaziun. La punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni è egna dallas attracziuns dalla senda «Albulatour». Uscheia sa preschentava ella anc anfignen dacurt, anfignen tar ena malora da chesta premaveira. La punt pendenta dallas Aclas d’Alvagni è egna dallas attracziuns dalla senda «Albulatour». Uscheia sa preschentava ella anc anfignen dacurt, anfignen tar ena malora da chesta premaveira. Tar l’antrada agl ost stat perfign en codesch da giasts. Chel vign a cuntigneir damanc sottascripziuns igl proxim temp. Chesta premaveira ò en’ava gronda schlavo or igl fundamaint da betun digl pilaster agl vest dalla punt pendenta. El è angal rasto a li, perchegl tgi la platta da betun è anc francada ainten la tera cun palafittas da 6 m profunditad. Chesta premaveira ò en’ava gronda schlavo or igl fundamaint da betun digl pilaster agl vest dalla punt pendenta. El è angal rasto a li, perchegl tgi la platta da betun è anc francada ainten la tera cun palafittas da 6 m profunditad.

Igl stgamgiamaint dallas seis buteias dalla Societad da consum Alvra/Surses è sa redutgia gl’onn passo per ensatge daple tgi 9 %. Er tigl «Top Shop» ed igl tancadi a Casti è la sviouta sa redutgeida, dantant betg schi fitg. Glindesde seira è stada la radunanza generala a Stierva. La Societad da consum Alvra/Surses dattigl gio 92 onns. Da preschaint ò ella 204 commembers. La societad è betg angal er en grond patrung cun porscher lavour a 33 persungas repartia sen 22 plazzas da lavour cumplagnas. Na, l’associaziun è er da gronda impurtanza per garanteir an ples vischnancas da Surmeir igl provedimaint da mintga de. President dalla cooperativa è siva da 12 onns Roman Brenn da Stierva. Glindesde seira èn 40 commembers dalla societad suandos all’invitaziun e stos preschaints tar la radunanza generala aint igl restorant Belavista a Stierva. Collaboraziun cun la Societad da consum Nagiadegn’ota Per la suprastanza e per l’administraziun seia igl onn da gestiun 2023 sto en onn cun blera lavour, ò detg Roman Brenn. Chegl cunzont er cun aveir gia da tschartger en nov administratour. Cun la persunga d’Ernst Gloor ins vegia alloura catto ena persunga cumpetenta per l’administraziun dalla societad domicilieida a Casti. Ples sedutas ògl er duvro per instradar la collaboraziun cun la Societad da consum Nagiadegn’ota e cotras elaborar avantatgs strategics per tottas dus associaziuns da consum. La collaboraziun funcziunescha cunzont chegl tgi pertotga l’administraziun cun esser Ernst Gloor administratour per tottas dus societads. La fegnameira da chella collaboraziun è d’evitar duplicitads, da coordinar decurs e d’optimar igls costs. La collaboraziun cun la Societad da consum Nagiadegn’ota (quatter buteias Bever, La Punt, S-chanf, Silvaplana) seia ampernevla, ò detg Roman Brenn. En angraztg spezial ò Roman Brenn drizzo a Silvio Dosch, el tg’ò mano parzialmaintg l’administraziun dalla societad ed er instruia igl nov administratour Ernst Gloor. La sviouta è sa redutgeida Las seis buteias tgi totgan tar la Societad da consum Alvra/Surses e tgi sa cattan ad Alvagni, Beiva, Lantsch, Riom, Stierva e Sur on fatg gl’onn passo en stgamgiamaint total da 5,2 milliuns francs, Chegl èn 300 000 francs pi pac tgi anc igl onn avant. Sa redutgeida è la sviouta cunzont l’amprema mesadad digl 2023. Igl pi grond stgamgiamaint fò cun passa dus milliuns la buteia da Lantsch suandada da chella da Beiva cun passa en milliun francs. Las buteias pi pitschnas da Stierva e da Sur surveivan angal graztga agl sustign digl cumegn d’Albula/Alvra e digl cumegn Surses. Roman Brenn ò alloura er drizzo a chels dus cumegns en grond paiadia per lour sustign. Igl «Top Shop» a Casti ò fatg gl’onn passo en stgamgiamaint da passa dus milliuns francs ed uscheia ensatge pi pac tgi anc igl 2022. La sviouta digl tancadi a Casti chella munta 2,9 milliuns francs ed è ensatge pi bassa tgi anc igl onn precedent. Tancos èn nias a Casti tigl tancadi digl «Top Shop» igl 2023 total 1,6 milliuns liters benzin. Fatg ò l’associaziun da consum Alvra/Surses aint igl onn da gestiun 2023 en stgamgiamaint total da 10,2 milliuns francs, chegl tg’èn radond 256 000 francs pi pac tgi anc igl onn avant. Costs da persunal ins ò gia per ena somma dad 1,2 milliuns francs e costs da marcanzeia per ena cefra dad 8,3 milliuns francs. Siva d’aveir fatg amortisaziuns per ena somma da 207 000 francs è sa do en gudogn da stgers 52 000 francs. Ena persunga per la suprastanza è vacanta An tavla èn er stadas elecziuns. Roman Brenn resta er igls proxims quatter onns agl timung dalla Societad da consum Alvra/Surses. Assessoura è venavant Gabriela Habicher da Beiva ed assessour resta Roland Weber d’Alvagni. Roland Bossi da Brinzauls, el tg’era vicepresident e siva dad 12 onns commember dalla suprastanza è sa retratg. Per el è betg sto pussebel da cattar en successour u ena successoura. Anfignen d’aton duess chel post vacant pero esser puspe occupo, ò detg Roman Brenn. Per Fred Däppen da Parsonz, tg’è sto igls davos quatter onns actuar è nia eligia Ruedi Ziltener da Riom. Igls davos nov onns secretaria dall’administraziun è stada Anita Caviezel da Panadoz e cun ella eir an pensiun ò Anna Sessa, ena donna dalla Svizra orientala surpiglia chel post. Igl president dalla societad cugls dus suprastants partents, (da san.) Fred Däppen, Roman Brenn e Roland Bossi.

Las ampremas otg da 32 pitgas dalla tor alva agls Mulegns èn siva dad ier, mesemda montadas. Igl camiun tg’ò transporto las pitgas da Savognin agls Mulegns ò per transport cargea mintgamai dus pitgas. Sessour èn las otg pitgas cun mintgamai en peis da seis tonnas ed en’otezza da 3,5 meters neidas dulzadas digl camiun cun ena crana anfignen tigl meir da basa. Cun la crana fiss pussebel da dulzar 150 tonnas ed igl bratsch da chel ò ena lunghezza da 69 meters. Las ampremas dus pitgas èn neidas montadas allas 07.30 e las davosas dad otg pitgas allas 12.00. Farmadas vignan las pitgas aint igl postamaint cun mintgamai quatter strubas. Cun la montascha dallas ampremas otg pitgas stat igl amprem da quatter plangs dalla tor alva tgi vign ad esser 30 meters ota. (fmr/gns) Chesta mesemda èn neidas montadas las ampremas otg da 32 pitgas ed uscheia igl amprem plang dalla tor alva agls Mulegns. Chesta mesemda èn neidas montadas las ampremas otg da 32 pitgas ed uscheia igl amprem plang dalla tor alva agls Mulegns.

Andrin Poltera, igl lutgadour appenzelles cun rieischs a Savognin, è sa revignia da sia blessura. Apparentamaintg è el puspe fitg ferm cun terminar la lotga cantunala digl cantun Appenzell e cun far igl sies endeschavel cranz da sia carriera. Andrin Poltera, igl lutgadour da 25 onns, uriund da Savognin e sesent ad Urnäsch (AR), veva sa blesso schi fitg all’antschatta da matg 2024 tar la lotga cantunala digl cantun Turgovia, tg’el ò gia da renunztgier tranter oter er alla Festa da lotga digl nordost dalla Svizra. Dumengia passada è el turno aint igl razgem e musso ena buna prestaziun. Da seis lotgas ò el gudagnea quatter e dus pers, chegl cun Damian Ott e Gian Maria Odermatt. Fatg igl endeschavel cranz e pront per la culminaziun Andrin Poltera, igl lutgadour e passiuno catscheder, ò dumengia passada damai fatg igl sies endeschavel cranz e termino la concurrenza cun en total da 56,75 puncts da total 60 puncts pussebels. Dalla parteida èn stos 160 lutgadours e gudagnea la lotga ò Mario Schneider digl cantun Turgovia cun 58,75 puncts avant igl Grischun Armon Orlik cun 58,50 puncts. La lotga finala è stada tranter Mario Schneider e Martin Hersche digl Club da lotga Appenzell. Andrin Poltera è alloura egn da 27 lutgadours tg’on fatg igl cranz. Oramai è el puspe an gamba ed uscheia er pront per la culminaziun dalla staschung da lotga, la lotga dalla «Schwägalp» digl mez d’avost 2024. Andrin Poltera è turno siva la sia blessura aint igl razgem.

L’exposiziun «Zon Zanett Cloetta – magister, poet, collecziunader» metta a caschung digl sies 150avel anniversari la veta digl scolast da Barvogn aint igl center. Pia, las staziuns impurtantas, la lavour scu scolast, collecziunader ed angaschi pigl lungatg (la FMR ò rapporto igl mars 2024). L’exposiziun ò curato Antonia Bertschinger ansemen cugl Museum local da Barvogn. Scu tgi Antonia Bertschinger screiva, è l’exposiziun daverta siva digls 15 da zarcladour 2024 e cozza anfignen la fegn mars 2025. An chel connex ò li igls 14 da fanadour 2024 aint igl museum en referat cun en scienzio dalla litteratura, Michael D. Schmid, tgi preschainta la muntada digl gôt ainten la lirica da Zon Zanett Cloetta ed ainten la litteratura rumantscha an general. Pinavant preligia Claudia Taverna poesias rumantschas ord «Flurettas da God». (fmr/sab) L’exposiziun actuala aint igl Museum local da Barvogn metta la veta digl scolast Zon Zanett Cloetta aint igl center.

Gio per la quarta geda ò la protecziun civila Oberes Furttal digl cantun Turitg tscharnia Surses pigl curs da repetiziun da stad. 45 omens on an collaboraziun cun la gruppa da luvrants communals digl cumegn da Surses fatg buna lavour. La situaziun da partenza è stada avant quatter onns la suandonta: davart dalla protecziun civila Oberes Furttal è neida la dumonda agl cumegn da Surses, schi fiss pussebel da far igl curs da repetiziun an Surses? La raschung da lez taimp era, tgi igls responsabels da chella organisaziun digl schurmetg civil vevan igl giaveisch da far ordvart igl cantun Turitg en curs da repetiziun. Chegl alloura er per vurdar sch’en tal curs da repetiziun funcziuna sen tots scalems. Managea è, schi igls absolvents digl curs on betg la pussebladad d’eir la seira a tgesa, vot deir aveir da pernottar ainten en implant da protecziun civila, schi la cuschigna funcziuna ed ansomma igl antier travagl. Per far chel curs da repetiziun betg aint igl agen cantun, mabagn an Surses ògl duvro ena lubientscha speziala digl cantun Turitg. Aint igl frataimp ena fitg bunga relaziun Martegn Netzer, igl schef dalla gruppa digls 16 luvrants communals digl cumegn Surses dei: «All’antschatta sunga bagn sto sursto da chella dumonda e veva er gia ena tscherta resalva ed en tschert dubi.» Dumondas per far lavour cumegna ins vegia adegna puspe gist er da scolas e d’interpresas cun lour amprendists. Gl’onn passo seia per exaimpel ena gruppa d’amprendists dalla Ems Chemie stada an Surses per far lavours pigl cumegn da Surses, ò menziuno Martegn Netzer. Avant quatter onns ins vegia alloura detg tiers alla protecziun civila Oberes Furttal ed aint igl frataimp ins vegia cun chella ena bunga relaziun, gea schizont ena bela amiceztga. Ins sa canoscha bagn ed ins canoscha er, tgi igls absolvents digl curs da repetiziun vegian en bung mang manual, prestan lavour exemplarica e vignan cun plascheir an Surses. En luvrant da cumegn è er adegna dalla parteida La davos’emda da zarcladour èn igls omens dalla protecziun civila digl Oberes Furttal, cugls districts Buchs, Dällikon e Regensdorf, stos gio per la quarta geda an Surses e fatg lour curs da repetiziun. Cutier on els gia a Cunter aint igl implant digl schurmetg civil, noua tg’è er nia cuschino pigls 45 omens. Las lavours tg’èn stadas sen l’ordra digl de èn neidas coordinadas cun Martegn Netzer e sies luvrants e cugl commando dalla protecziun civila digl Oberes Furttal. Er per chella coordinaziun catta igl schef dalla gruppa da luvrants da cumegn digl cumegn Surses angal bungs pleds. El dei er: «Impurtant è tgi a mintga gruppa dalla protecziun civila ò er tutgia en luvrant da cumegn.» Fatgas èn neidas lavours an ples lis scu a Curtegns, Cre digl lai, alla plazza da giuier a Cunter. Er igl punt donnagea dalla bova all’Alp Flex è nia fatg da nov. «Ia sung cuntaint cun la lavour digls omens da Turitg», ò menziuno Martegn Netzer. Ple u manc cugl antier equipamaint La gruppa da protecziun civila seia er neida ple u manc cugl antier equipamaint, scu Martegn Netzer ò explitgia. An spezial ples autos, tg’ins vegia cotras betg gia da metter a disposiziun veiculs davart digl cumegn da Surses. Per Martegn ­Netzer è er da gronda impurtanza, tgi igls absolvents digl curs da repetiziun dalla protecziun civila Oberes Furttal sa cattan bagn an Surses e tgi turnan a tgesa cun belas e bungas regurdientschas. Tar l’emda da lavour totga er adegna ena grillada cugls omens digl schurmetg civil e cugls luvrants dalla gruppa da lavour digl cumegn da Surses. Chella grillada seia adegna ena tgossa fitg ampernevla ed er igl li per far ena bilantscha dalla lavour, ò menziuno Martegn Netzer. Realitad è, tgi avant da turnar aint igl cantun Turitg, on igls manaders dalla protecziun civila Oberes Furttal gist annunztgia cura tg’els turnan igl 2025 puspe cun lour truppa. Igls omens dalla protecziun civila Oberes Furttal cun ena part digls luvrants communals digl cumegn da Surses.

Esser la mamma d’en star internaziunal da ballape, chell’onour ò betg mintga mamma. Tar egna da chellas totga Isabel Akanji. Ella è la mamma da Manuel Akanji, igl defensour dalla squadra naziunala da ballape cun renom mundial. A Savognin, noua tgi Isabel Akanji stat siva d’en pêr onns, è betg mintgign tgi la canoscha scu mamma da Manuel Akanji. Aint igl discurs cun la FMR ò ella discurria davart igl esser mamma d’en star da ballape, las sias visetas agls gis e pertge tg’ella na so betg ple eir cun skis cun sies fegl. Igl campiunadi europeic da ballape 2024 an Germania totga agl passo. A fegn è el ia cugl success dalla Spagna da 2 : 1 cunter l’Engaltera. Durant igl turnier è alloura crudo an îgl tgi mintgigna dallas 24 equipas on gia aglmanc en star schi betg gist daple stars an lour retscha. Crudo an îgl scu schef dalla defeisa digl team naziunal svizzer tigl turnier an Germania è alloura er igl defensour Manuel Akanji. El, tgi dat siva digl 2022 cun la miglra squadra englesa Manchester City, è sto egn digls pi ferms defensours tigl campiunadi d’Europa. Igl star-defensour tgi vign chels deis 29 onns canoscha er Surses e cunzont Savognin. La raschung è tgi sia mamma Isabel Akanji stat siva digl 2018 a Savognin ed avant è ella stada blers onns an vacanzas a Savognin. La FMR ò discurria cun la mamma da Manuel ­Akanji, tg’ò do anfignen ossa 65 gedas a ballape pigl team naziunal dalla Svizra. El dastga betg ple eir cun skis Antras sia sora tg’ò gia ples onns dimora a Riom ò Isabel Akanji cunaschia Surses e Savognin. Digl 2012 anfignen igl 2018 ò ella passanto regularmaintg las sias vacanzas a Savognin. Adegna puspe vegia ella tschartgea da cumprar en’abitaziun a Savognin. Igl 2018 seia chel giaveisch alloura ia an vigour, dei Isabel Akanji. Ella vegia fitg a cor Surses, las muntognas, la nateira cun tot las sias belezzas. Igl anviern passainta ella tant scu pussebel cun eir cun skis e far turas da skis. Adegna puspe geia ella er cun Geni Ballat sen l’egna u l’otra tura da skis, ò detg la donna da 61 onns. Seis emdas dat ella igl anviern cun passiun er scola da skis a Savognin. «Chella lavour fatscha fitg gugent.» Viandar, rimnar ervas per far itgs, tés e vinars (vinars da schember, iva) totgan er tar egna dallas sias occupaziuns prefereidas, dei Isabel Akanji. Seia igl sies fegl Manuel Akanji magari casualmaintg an Svizra fetscha el, tenor taimp, ena viseta a Savognin. Isabel Akanji dei: «Siva da chegl tg’el è profi da ballape dastga el betg ple eir cun skis, tiers tg’el geva gugent er a Savognin cun skis.» Ansomma dastga el far nign sport da risc, chegl tenor contract, dei ella. Tennis u ballape? Manuel Akanji ò do da giuvenil a ballape tar Winterthur, sessour scu profi tar Basilea e tar Borussia Dortmund avant tgi far igl 2022 igl zap tar Manchester ­City. Naschia e carschia se è el a Wiesendangen manevel da Winterthur e chegl cun dus soras pi viglias. Gio da mattatsch seia sa musso tg’el seia en talent da sport, cunzont en talent da tennis e da ballape, dei Isabel Akanji. «Cun 11 onns ò el gia da sa decider da far la veia scu giuieder da tennis u scu giuieder da ballape.» Sa decidia vegia el alloura pigl ballape e cun 11 onns giuia scu junior tar Winterthur, tiers tgi las abilitads vess el er gia per far eventual ena carriera da tennis. An mintga cass ins dastga deir tgi Manuel ­Akanji ò decidia cun raschung pigl ballape. Oz totga el tar egn digls miglers defensours digl antier mond. El seia er bagnvulent, ena persunga ampernevla, en bung carstgang e chegl sainta ella er adegna puspe digls congiuieders digl team svizzer, ò menziuno la mamma da Manuel Akanji. Ultra da chegl seia el en fitg tger fegl ed er en fegl generous. Chegl tgi pertotga la sia nateira umana seia igl sies fegl propi en’excepziun. Isabel ­Akanji dei: «Manuel cumbinescha plascheir ed umanitad e gist chegl igl fò ferm ed er popular.» Stada agl li tigl campiunadi d’Europa Siva digl 2018 ò Isabel Akanji dimora a Savognin, lavoura pero per 50 % a Winterthur. Alla dumonda sch’ella seia er stada ena sportista activa dei ella: «Ia va do 40 onns a ballareit.» Naturalmaintg tgi Isabel Akanji ò adegna persequito la carriera da sies fegl e chegl cun plascheir ed er cun ena tscherta luschezza. Cun excepziun digl gi cunter la Germania, vegia ella vasia agl li tot gis dalla Svizra tigl campiunadi d’Europa, tg’è gist ia a fegn. Ella seia eida treis gedas cugl tren an Germania e per vaseir igl gi Svizra-Italgia seia ella sgulada a Berlin. I seia betg uscheia tgi igls confamigliars digls giuieders retschevan forsa gratuit igls bigliets per vaseir live igls gis, ò managea Isabel Akanji. Er sies fegl vegia bagn gia en domber da bigliets per las parteidas dall’Euro 2024, dantant gia da paer chels sez. Per sia mamma vegia el fatg chegl gugent, dei la donna digl cantun Turitg tgi stat a Savognin. «Vez da far ensatgecugl ballapeist Akanji?» Treis gedas per onn geia ella er a Manchester per cattar sies fegl e sia famiglia, ò menziuno la mamma da Manuel Akanji. Ella vegia er plascheir da vaseir igls sies beadis. Cun gist esser a Manchester varda ella er gist egn u dus gis da ballape digl team da sies fegl. Igl ple resta ella per dus emdas a Manchester. Isabel Akanji ò er detg tgi vacanzas fetscha sies fegl cun la famiglia pitost alla mar tgi ainten las muntognas. A Savognin seia betg uscheia tgi mintgign canoscha ella scu la mamma da Manuel Akanji. Singulas persungas saptgan tg’ella seia «mamma Akanji». Savens seia pero uscheia: «Sch’ia dei tgi igl mies nom seia Akanji, alloura dumondigl adegna sch’ia vegia da far ensatge cugl ballapeist Akanji.» An chella situaziun vigna ella adegna puspe. Isabel Akanji cugl sies fegl e star-defensour Manuel Akanji. Cun Manchester City è Manuel Akanji (dretg) nia gio dus gedas campiun engles – cò cugl super-star Erling Braut Haaland. Igls Akanjis a Savognin Siva da seis onns abitescha Isabel Akanji (61) a Savognin. Ella è la mamma digl ballapeist Manuel Akanji, igl defensour dalla squadra naziunala. Ed uscheia è ella er stada dalla parteida ad enqualtgi gi da sies fegl all’Euro 2024 an Germania. Aint igl discurs cun la FMR ò la mamma digl star tradia enqualtgi detagl dalla veta dalla famiglia Akanji. Uscheia per exaimpel tg’igl sies fegl na dastga betg ple eir a Savognin cun skis, perveia digl risc. U alloura er tg’igl sies fegl vegia gia da decider cun 11 onns sch’el less davantar giuieder da tennis u giuieder da ballape. Pinavant ò Isabel Akanji tradia tgi a Savognin canoscha ella betg mintgign scu mamma digl ballapeist. (fmr/gns/sab)

Sin entschatta da fanadur 2024 è Albert Kruker il nov directur da la destinaziun da vacanzas Tavau Claustra.

La primavaira 2024 ha in'aua gronda schlavà ora in pilaster da la punt pendenta da las Aclas d'Alvagni. Quella sto vegnir reconstruida ussa, schebain ch'ella è pir 6 onns veglia.

L’ediziun da stad dalla «Revista digl noss Sulom» sa deditgescha alla crappa an tot las sias furmas ed apparientschas. Ena selecziun da purtrets, columnas ed intervistas fò gost da liger e dat en’invista ainten la retga varietad da marmel, cristal e cumpagneia or dalla vista digl Grischun Central. Scu tgi la redactoura Pia Plaz ò tradia alla FMR, è l’ideia da far ensatge cun la crappa gio en dètg mument sen la meisa dalla redacziun. «Like a Rolling Stone» – la canzung iper-ancunaschainta segl antier mond dattigl ossa er per surmiran! E chegl graztga a Benni Vigne, tgi ò translato la capodovra da Bob Dylan. Aint igl sies artetgel accumpagnont declera el er pertge tg’el n’ò betg translato igl refrain «Like a Rolling Stone» cun «Scu en crap rullont», mabagn cun «Scu en vagabund». Chegl è angal egn da numerous texts ainten l’ediziun actuala dalla «Revista digl noss Sulom». Igl accent dalla crappa sa mossa scu fritgevel, i para tgi bleras e blers on en’opiniun tar chella tematica «deira». Chegl è per exaimpel da ­liger aint igl purtret interessant digls dus tgavacristals sursets Diego Demarmels e Claudio Sonder. Els èn veirs mesters da liger crappa e tradeschan aint igl artetgel tge cristals tgi igls plaian igl migler. ­Pitschen spoiler: betg angal la grondezza decida! Da marmel e verticalas E savevas vous tgi dat perfign aint igl Grischun Central marmel da qualitad digl marmel alv famous da Carrara? Surtot la Val Nandro, la Val Faller cun la Val Gronda e la Val Bercla èn da vigl annò ancunaschaintas per lour marmel, ma chel è mai nia exploto da maniera professiunala, daclera Anita Simeon Lutz, l’architecta diplomada, aint igl sies artetgel. La fegn finala dereiva er igl nom «Marmorera» da Marmel. Adriano Peterelli ò tot en’otra fascinaziun per crappa: el è scliviglieder passiuno e rachinta ainten l’intervista dallas sias pi difficultousas rutas e las sias mutivaziuns. «Scliviglier or agl liber è per me la disciplina roiala. Ainten la pare-crap dast te avant la veia dalla ruta.» Aveir temas dallas otezzas n’è betg en’opziun per el tgi ò fundo avant en pêr onns en’uniun tgi promova chel sport extrem. Treis dumondas a Pia Plaz Las treis redactouras Pia Plaz, Cornelia Candreia e Bettina Cadotsch èn gio siva da varsaquants onns responsablas per la revista surmirana. La FMR ò gia la pussebladad da discorrer curt cun Pia Plaz davart la nova ediziun. FMR: Igl tema da chell’ediziun è ­damai la Crappa. Tgenegna è ­stada la sbrensla da sa deditgier a chella ­tematica «deira» tgi para sen l’amprema igleida betg fitg ­interessanta? Pia Plaz: Per esser sincera na saia betg ple precis scu tgi nous dalla redacziun, Cornelia Candreia, Bettina Cadotsch ed ia, ischans neidas tigl tema crappa. I pudess esser tgi la sbrensla seia crudada anc ainten la discussiun davart l’ediziun precedenta tigl tema «a mang». Gio lò è crudo igl tema crappa. E cunchegl tgi nous nudagn adegna tot las ideias sen en glista da temas pussebels, dovrigl magari angal en tgit sen chella glista. Scu funcziunescha igl process da ­culeir or ena tematica? È chegl ­mintgamai simpel? An general faschagn nous durant la nossa amprema seduta per ena nova ediziun adegna en brainstorming. Ma pigl solit tschartgagn nous er en tema, en tgavazzign tgi pussibilitescha allas nossas autouras ed agls noss autours da screiver texts fitg differents. Igl tema crappa ò musso bagnspert tgi mintgign da nous associescha en oter aspect tigl tema «crappa». La mia experientscha è chella tgi pi banal u simpel tg’igl tema para, e daple contribuziuns nunspitgeidas tgi dat. Siva esser sa dada giu en mumentet cun crappa: Dattigl forsa en crap, tgi caracterisescha igl migler igls voss lectours? A prema vista ins associess els franc cun igl granit. Nous vagn lectouras e lectours fitg fidevels e savens bandungan els nous pir cun la mort. Ma a sagonda vista èn igls noss lectours pitost cristals – grevs da cattar ma sch’ins rabaglia els or dallas rosnas ­alloura èn els pigl perpeten e dattan a nous autouras ed autours igl plascheir e la satisfacziun da cuntinuar cun la nossa lavour. En cristal catto an Surses dat perdetga dalla gronda varietad da crappa ainten la val. Pia Plaz Adriano Peterelli, egn digls purtretos ainten la revista, durant scliviglier. Per abunar la «Revista digl noss Sulom» cun anc bleras otras contribuziuns tanschigl da screiver en mail a: administraziun@sulom.ch. Costs: 25.50 francs inclusiv porto.

Igls organisatours digl festival «Pachamama», tg’è ia a fegn ier dumengia vers seira, fon ena bilantscha positiva. La planeira tranter Rona ed igl Mulegns seia stada igl li ideal per l’accordanza cun la nateira e tot las sias belezzas. Per tschintg deis è Rona sto la capitala da Surses, managea chegl tgi pertotga igl domber d’abitants. Chegl cun chintar igls radond 60 abitants stabels e las bung 2000 persungas tg’èn neidas vetiers digl festival «Pachamama». L’occurrenza tg’ò gia li per l’amprema geda an Surses ò damai attratg passa 1300 carschias e passa 600 unfants. «Pachamama» dereiva dalla cosmologia digls Incas e sa nomna «mamma tera». Igl festival «Pachamama» sa drezza betg angal a persungas singulas, na tar el totgan cunzont er famiglias. Chegl tg’ò pertutgia la derivanza digls visitaders e las visitadras digl event è igl suandont, dei Daniel Hunziker, igl iniziant principal dall’occurrenza internaziunala: «70 % eran Svizzers, 20 % Tudestgs ed igls oters 10 % èn nias digl antier mond a Rona». Ambianza tot atgna El ò er detg tgi cugl li tranter Rona ed igls Mulegns ins vegia scuvert da nov en plaz magnific, ideal, singular e cun ena gronda culissa per l’ediziun 2024 digl festival «Pachamama». Daniel Hunziker loda er igl sa cuntigneir da visitaders e visitadras, els ed ellas tgi vegian tots galdia chels tschintg deis an Surses e cunzont er igl panorama grondious. L’ambianza vess betg savia esser miglra, chegl betg angal perveia dall’ora da belezza, mabagn er perveia digl antier ambiaint anmez la nateira. Igl intent principal digl festival «Pachamama» è tgi igls visitaders e las visitadras celebreschan l’attatgedad tar la «mamma nateira». Fatg vign chegl cunzont cun saltar e cun respectar la nateira e cun aveir anvers chella la maniera duevla. Durant igls tschintg deis dall’occurrenza è bagn nia salto bler, dantant er medito, reflecto, galdia la calmezza, igl pôss e chegl tot an armuneia cun la nateira. Er tots igls concerts e lour musica gevan an direcziun pi meditativa, ruassevla e schizont religiousa. Igl è er uscheia tgi digls preschaints e las preschaintas è en fitg grond domber er nia an Surses per vaseir live cunzont igl ghitarrist da renom Estas Tonne. Igl musicist uriund dall’Ucraina e tratg se an Israel ò gio concerto ainten l’antiera Europa, an l’India, an l’America lategna ed ainten igls Stadis Unias dall’America. Ma er otras furmaziuns on do all’occurrenza en oter maletg, en maletg plagn calour, expressiv, romantic e perfign sentimental. La gronda part dovra chella calmezza Igls visitaders e las visitadras dall’occurrenza steman cunzont l’atmosfera famigliara cun esser igl festival ena pitschna occurrenza, ò detg Olivia Marie ella tgi segna per la communicaziun digl festival «Pachamama». Digl reminent l’amprema ediziun da chel festival ò gia li igl 2013 e chegl ainten la Surselva turitgesa. Er ella ò cunzont menziuno igl li tgi seia scu fatg per sa liier cun la nateira, eir a pêr cun ella e galdeir tot igl bel tg’ella porscha a nous tots. Ensatge ò Olivia Marie er detg, tgi igls visitaders e las visitadras dall’occurrenza dereivan da tottas direcziuns da cardientschas. Ena gronda part dallas persungas tgi seian stadas agl festival «Pachamama» dovran chella calmezza, tschertgan l’accordanza cun tot la belezza dalla nateira ed er la purezza da chella. Gist or da chellas vistas seia igl li digl festival tranter Rona ed igls Mulegns sto ple tgi angal remarcabel ed adatto, ò detg Olivia Marie. Gist perchegl tgi dat nign alcohol Cun girar segl antier areal digl festival «Pachamama» è bagn crudo an îgl tgi public era fitg agen, particular, spezial er chegl tgi pertotga vistgadeira e schizont frisuras. Sa verifitgia è alloura er tgi durant tots tschintg deis era agl li ena pasch e peregnadad. Chegl è er d’attribueir tgi dava da cumprar nign alcohol. Olivia Marie ò detg: «Gist perchegl tgi dat nign alcohol vignan er bleras persungas gugent agl festival ed er perchegl tgi drogas èn absolutamaintg nign tema.» Strousch ena persunga vess mazzo ena mostga ed er betg patto en palpieri u ena tgossa giu mez, schi plaschevel era igl cunfar da vigl e gioven. I vegia eneda daple er sa musso tgi blers digls preschaints e dallas preschaintas tschertgan ensacu igl contact, la cuminanza ed er igl famigliar. I seia er uscheia tgi blers digls visitaders e dallas visitadras sa canoschan aint igl frataimp cun gio dar igl festival «Pachamama» diesch onns, ò menziuno Olivia Marie. An chella furma famigliara e persunala ins canoscha an Svizra angal igl festival tg’è sto da mesemda anfignen dumengia passada alla planeira tranter igls Mulegns e Rona. Las ceremonias sezzas da «Pachamama» chellas èn alloura da gronda muntada per la populaziun dall’America digl Sid. Digl simpel ampluia anfignen tigl medi An discurs cun l’egna u l’otra persunga è sa musso tgi l’occurrenza è er ena percepziun dalla belezza, dalla grazia e dalla sensualitad. Igl festival «Pachamama» ò er purto alla gleisch: societad, cultura, vigliadetna ed experientscha. La vigliadetna da visitaders e visitadras chella era d’en puppign d’en mez onn anfignen tar ena persunga da 75 onns. Olivia Marie ò er managea: «Chegl tgi pertotga las professiuns da preschaints e preschaintas savessigl betg esser daple varietad.» Detg oter è chegl digl simpel ampluia anfignen tigl medi u digl giurist anfignen tar en manual. Digl reminent persungas cun ena pi pitschna antrada finanziala on retschet ena reducziun tigls tickets pigl festival «Pachamama». Daniel Hunziker ed Olivia Marie, el ed ella, on angraztgea per la pazienztga, la tgapientscha ed er la bagnvuglientscha dallas autoritads politicas digl cumegn da Surses, d’otras instituziuns, digls pours e da tots indigens anvers l’occurrenza. Schi tot geia tenor plan alloura vala pigl festival «Pachamama»: a reveir an en onn. Yoga an ena moda e posiziun nunusitada En grond pievel anmez la nateira a Rona. Far caltschoul e glimar crappa on fatg chella donna e chel om. Cunzont la notg è adegna puspe nia canto.

An en onn duess esser la gronda avertura dalla «Landwasserwelt» – en project turistic ainten la Val Alvra. Pigl mument vign gist construeida ena nova staziun da tren, ena nova farmada da posta duess suandar. Ed igl manader da project Roman Cathomas è optimistic, tgi igl schinumno «Baumgleiter» – ena «zipline patgifica» – vign er passar igl 2025 tras las plantas da Filisour. Cun la FMR ò Roman Cathomas fatg ena gita tras igl mond dalla Landwasser e tradia, tgi dat bagn er anc enqualtgi obstachel. «Perchegl tgi la veiadafier ò mengia pacs locomotivists e locomotivistas s’antarda la ‹Landwasserwelt›», dei Roman Cathomas. Ansasez fiss stada planisada chest onn l’avertura uffiziala digl project turistic an Val Alvra (varda box). Scu tg’igl manader digl project dalla Veiadafier retica ò detg, seia chella ossa planisada pigl onn vegnent. Farrera survign staziun La tavla tgi penda alla staziun da Filisour tradescha, enqual attracziun è bagn gio avant mang, uscheia per exaimpel igl «Landwasser-Express», en shuttle tranter Filisour ed igl viaduct noua tgi sa catta er en kiosk (tots dus siva digl onn 2019). Otras attracziuns èn an planisaziun. Igl project è en concentrat da veiadafier, nateira e patrimoni mundial. Egn digls puncts culminonts digl project vign ad esser igl tren «Viadukt-Shuttle» tgi vign a cursar tranter Alvagni e Filisour, cun ena nova farmada – «Schmitten Landwasserviadukt» – tgi vign construeida actualmaintg gist sur igl viaduct. La vischnanca Farrera (Schmitten) an Val Alvra survign oramai 122 onns siva dall’avertura dalla lengia digl Alvra la sia atgna «staziun», schi er pitost simbolicamaintg. Roman Cathomas tradescha dantant tgi cun la senda da viandar existenta tranter Farrera e la nova farmada survigna igl cumegn uscheia novas pussebladads: «Forsa dattigl schanzas pigl cumegn da sa sviluppar economicamaintg cun la Landwasserwelt.» Tar la nova farmada «Farrera» ins chinta, tenor Roman Cathomas, da terminar las lavours anfignen la fegn avost, uscheia tgi igl «Viadukt-Shuttle» pudess cursar an en onn. Alla staziun existenta ad Alvagni bogn ins ò gia d’adattar igl perrun dalla staziun pigl nov shuttle, chellas lavours èn dantant gio neidas terminadas igl aton passo. Bus da ramplazzamaint impedeschan sanaziun dalla veia En’otra attracziun – planisada pigl 2025 – vignan ad esser dus vagungs cugl nom Filusio e Bistro alla staziun da Filisour cun illusiuns opticas, infurmaziuns ed ena pitschna purscheida gastronomica. E gist cò schea igl problem digl retard dalla «Landwasserwelt». «Causa dalla mancanza da locomotivists curseschan pigl mument bus da ramplazzamaint tranter Filisour e Tavo ed uscheia na pò igl cumegn betg anc sanar la veia», daclera Roman Cathomas. Igl manader da project è dantant optimistic, tgi ins possa – prubabel cun ena festa a caschung digls deis digl patrimoni mundial – celebrar igl zarcladour 2025 las novas attracziuns digl tren istoric ed igls dus vagungs stabels a Filisour. «Zipline patgifica» duess darveir igl 2025 Projects tgi suondan vignan ad esser igl bagn puril Accola tgi pò neir visito ed en’attracziun ainten las plantas cugl nom «Baumgleiter» – ena sort «zipline fitg patgifica» tgi magna da Filisour da planta tar planta aval. «Chel project è integro aint igl plan directiv. Schi gartegia cun tot las lubientschas ischans optimistics da pudeir darveir chella igl proxim onn.» Pinavant seia necessari urgentamaintg en nov parcadi cun infrastructura sanitara tar l’antrada digl viaduct noua tgi vigna er a dar ena nova farmada da posta a parteir digl 2025. Damai, bleras pussebladads per giasts da sa muantar ainten la «Landwasserwelt». Forsa er mengia bler? Roman Cathomas neghescha: «Bler è gio avant mang, uscheia per exaimpel er la lengia da posta. Egna dallas fermezzas da chel project è tgi igl giast ò differentas pussebladads da sa muantar, tot tenor gost ed ora.» Tgi finanztgescha l’infrastructura publica? Ena gronda sfeida digl project seia, schi geia per la finanziaziun dad infrastructura publica. «Tgi paia tge e tgi profitescha da chegl?» Roman Cathomas nomna igl exaimpel digl parcadi tar l’antrada tgi basigna urgentamaintg ena reconstrucziun cun tualetta u la tualetta tigl kiosk sot igl viaduct. «La Landwasserwelt è ena collaboraziun cun differents products da differents possessours. Uscheia tg’ins stò adampleir communablamaintg las responsabladads publicas.» Perchegl ins vegia per l’egna definia ena clav da repartiziun e per l’otra en pool noua tgi tot igls participos – er privats – ston contribueir. Oter è chegl tar las attracziuns scu talas tgi èn neidas u vignan anc construeidas scu igl «Baumgleiter» u igl «Landwasser-Express», tgi vignan finanztgeidas dad investours privats. «Chegl n’èn betg Pestalozzis mabagn persungas da fatschenta tgi veian lour investiziun scu bunga schanza da far gudogn», dei Roman Cathomas. Cattar cumpromiss Sper las sfeidas da singulas finanziaziuns, seia sa musso, tgi «digl palpieri tar la realitad» seia pi cumplex tgi supponia. «I dat blers aspects. Per exaimpel alla staziun da Farrera, en perrun da 70 meters – ègl da risguardar la tgira da monumaints, tgi la calour dalla crappa geia bagn a pro, ed i vagn er constato tgi en avioul spezial ò lò la sia planta da pavel, chella ègl da mantigneir.» En’otra sfeida seia alloura er la lescha d’impedias, per exaimpel alla staziun dad Alvagni noua tgi seia da risguardar a madem mument tgi sa tracta d’ena lengia digl patrimoni mundial Unesco. «Perchegl è ella neida construeida cun craps istorics», dei Roman Cathomas. Uscheia tgi la construcziun seia en «cumpromiss». Roman Cathomas è persvadia, tgi possa funcziunar da sviluppar turisticamaintg la cuntrada an Val Alvra, aglmanc pigl turissem da stad durant 150 - 180 deis ad onn. L’ideia uriunda da forsa er schlarger la «Landwasserwelt» pigl turissem d’anviern ins vegia mess pigl mument ad acta. La «Landwasserwelt» La «Landwasserwelt» è en project turistic tgi consista da differentas attracziun aint igl conturn digl viaduct dalla «Landwasser» ainten la Val Alvra. La fasa da lantscheda cozza digl 2024-2027 e durant la quala duess igl domber da giasts neir augmento sen 50 000 persungas ad onn. Cun en sistem da dumbrar ins less erueir, quanta gliout tgi sa muainta aint igl resort e tge svilup tgi possa dar, dei igl manader da project, Roman Cathomas. Investias pigl project turistic vignan var 12 milliuns francs tgi dereivan digls cumegns Barvogn Filisour, Albula/Alvra, Farrera e Tavo, dalla regiun, dad investours privats, digl cantun (2,9 milliuns francs) scu er dalla VR (4,5 milliuns francs). «La ‹Landwasserwelt› è ena furma da collaboraziun», accentuescha Roman Cahtomas. Roman Cathomas, igl manader da project dalla «Landwasserwelt», mossa noua tgi igl schinumno «Baumgleiter» duess cursar tras las plantas. Vista dad egna dalla plattafurmas panoramicas, en’otra sa catta gist da l’oter mang. Provas da miraglia per la nova farmada da Farrera. Chella duess eir bagn a pro cun la cuntrada digl patrimoni mundial. Chegl tgi vign dabung a ples persungas vign finanztgia or dad en pool aint igl qual tot igls participos ston contribueir. Uscheia per exaimpel er la tualetta agl pe digl viaduct dalla Landwasser. Tranter igl viaduct dalla Landwasser e la vischnanca da Farrera vign construeida ena nova «staziun» per en tren tgi serva scu shuttle. La farmada vign ad aveir nom «Schmitten Landwasserviadukt». Uscheia duess la «Landwasserwelt» sa preschentar siva dalla fasa da lantscheda tgi cozza previsiblamaintg anfignen igl onn 2027.

Siva da chest meis è la senda da detgas a Beiva – ena senda tematica digitala cun otg detgas – accessiblas er per persungas orvas u cun impedimaints dalla vaseida. Graztga all’applicaziun MyWay Pro vignan las persungas navigadas per lung dalla senda e randeidas attent tar differents obstachels. La FMR è viandada sen la senda a Beiva, chegl accumpagnea dall’app e da Yung Blaser, tg’è sez impedia dalla vaseida. Igl telefonign tgi Yung Blaser tigna aint igl mang sanester vibrescha, ena vousch digitala dei: «12 Meter auf 13 Uhr.» El sa struba levet a dretg e la vibraziun cala, la vousch digitala tai. Venavant cun igl telefonign aint igl mang sanester e la cana dad orvs aint igl mang dretg, cuntinuescha Yung Blaser (57) la sia viandada sen la senda da detgas a Beiva. Igl telefonign resta chiet e per Yung Blaser è cler: el tgamina ainten la dretga direcziun. Navigaziun graztga ad en’app La senda da detgas a Beiva dattigl siva digl onn 2018. Igl è ena senda tematica digitala: Sen ena senda circulara da radond 5 km ins pò tadlar tar otg posts digitalmaintg detgas e mitos dalla regiun. E siva dall’antschatta da chest meis è la senda da detgas er accessibla per persungas orvas u persungas cun en impedimaint dalla vaseida. «In Stallveder bei Bivio lebte irgendwann ein Bauer, der ein halber Philosoph war», l’applicaziun da Yung Blaser preligia egna dallas detgas. I sa tracta dall’app MyWay Pro, tgi è a madem mument er l’applicaziun tg’igl navighescha. Per tadlar la detga la stò Yung Blaser cliccar ainten l’app. «I fiss pi simpel, schi chegl gess automaticamaintg sch’ins s’approximescha resp. sa distanztgescha digl post. Ena dumonda tecnica tgi pudess forsa neir schlieida digls noss tecnicists», dei Yung Blaser. MyWay Pro è numnadamaintg en’applicaziun da navigaziun generala per persungas orvas u cun impedimaints dalla vaseida, inizieida dalla Federaziun svizra digls orvs ed impedias da vaseida. Graztga a GPS so l’app, noua tgi la persunga sa catta ed ella pò uscheia la navigar sensoricamaintg ed acusticamaintg – damai cun las vibraziuns e la vousch digitala – per exaimpel tigl proxim bancomat. Dantant ègl er pussebel da carger giu sendas da viandar marcadas spezialmaintg, scu chella a Beiva. Marco 36 obstachels «En grond crap da mang dretg», avertescha l’applicaziun Yung Blaser. Igl è egn da 36 puncts marcos a Beiva tgi inditgeschan igls obstachels sen la senda da detgas, uscheia per exaimpel er schi igl taragn sa meida, fuclars, crepels, bancs u sendas strètgas. Scu vicepresident dalla secziun grischuna dalla Federaziun svizra digls orvs ed impedias da vaseida è Yung Blaser, an collaboraziun cun Grischun Vacanzas e Turissem Savognin Beiva Alvra, gist sa participo sez activamaintg a chel project a Beiva. «Nous ischan tgaminos sen la senda e vagn marco tot igls obstachels tg’èn magari betg evidents per la gliout tgi vei.» Yung Blaser cuntinuescha igl sies viadi. I suonda ena passascha crappousa, ena sfeida pigl om tgi vei angal anc 5 % sen en îgl. L’app n’ò betg randia attent a chel obstachel. E chegl malgro tgi la senda da detgas a Beiva è egna dallas pi novas dallas 700 sendas marcadas an Svizra. «Chegl stò esser capito durant las plievgias intensivas. Nous stuagn adegna esser attents», dei Yung Blaser. «Ultra dall’app ans stuainsa er fidar dalla nossa udeida ed igl palp.» Trotgs èn difficultous Siva da chesta stad dattigl aint igl Grischun – sper treis sendas gio existentas – quatter novas sendas da viandar tematicas tg’èn accessiblas per gliout orva u impedeida da vaseida. Sper la senda a Beiva èn chegl sendas a Sursaissa, Arosa e Scuol. «Ossa sviier a dretg. I suonda en trotg crappous cun bleras rieischs», avertescha l’applicaziun. Igl punct 9 è en punct decisiv a Beiva. Anstagl da suandar la veia largia magna en trotg da mang dretg teiss vease aint igl gôt. «Chella passascha è ena sfeida. Aint igl gôt è igl trotg dapertot madem ed igl è grev digl palpar. Chella passascha è pussebla angal per persungas cun impedimaints dalla vaseida, orvs dovran en’accumpognamaint», dei Yung Blasser ed agiunta: «Schi nous marcagn ena senda, stuainsa pansar all’antiera gruppa. Tar chel punct ins ò damai la schelta, u bagn cuntinuar la veia largia u igl trotg difficultous.» I seia pero tot tenor previa dad installar en passamang uscheia tgi er persungas orvas pudessan suandar igl trotg sainza ageid. Pinavant ègl adegna pussebel da far angal ena part dalla senda e turnar puspe. «Gist persungas digl tottafatg orvas èn spertamaintg stanclas, alloura tanscha ena passascha pi curta.» I dovra exercezi El sez vegia er gugent eneda ena sfeida, betg angal chegl tgi pertotga sendas da viandar. «Ia fatsch tot igls sports pussebels», dei Yung Blaser. Ultra dallas sendas marcadas ègl numnadamaintg er pussebel da carger ulteriouras rutas an furma da GPX sen l’app MyWay Pro, uscheia tg’el pò eir a viandar e vign navigo. «Simplamaintg igls puncts tg’èn marcos spezialmaintg resp. igls obstachels mantgan alloura.» Curt sessour dat l’applicaziun ansemen e Yung Blaser la stò carger enqualgedas anfignen tgi funcziunescha puspe. «Schi la tecnica less betg ple u la colliaziun vign interrotta ègl impurtant da restar chiet», dei el. «Ed i dovra simplamaintg er exercezi da far adiever dall’app. Persiva stuainsa far en curs.» Ed er ena powerbank per carger igl sies telefonign vegia el adegna ainten gaglioffa. Marcar bleras sendas Siva d’ena tura da radond en’oura ed aveir fatg ena part dalla senda da detgas tgi cuzzess totalmaintg dus anfignen treis ouras (inclusiv tadlar las detgas) arreiva Yung Blaser puspe tar la posta da Beiva. I seia per el e la sia organisaziun da grond’impurtanza da saveir render accessibel talas sendas. «La fegnameira è da marcar bleras sendas. I dat muments tg’ia less simplamaintg eir sulet a viandar. E chella applicaziun è per nous l’unica pussebladad.» E chegl tgi pertotga la senda da detgas a Beiva è Yung Blaser satisfatg: «Tot igl impurtant è marco, e dad optimar ella – ultra digl passamang – n’è strousch ple pussebel.» Graztga all’applicaziun MyWay Pro pò Yung Blaser, tg’è impedia dalla vaseida, eir a viandar sainza accumpognamaint d’ena persunga cun vaseida. La senda da detgas a Beiva porscha otg differents posts cun detgas e mitos dalla regiun. Cun la sia applicaziun pò Yung Blaser tant sa lascher navigar per lung dalla senda scu er tadlar las detgas. Ena passascha pi difficila. Siva dalla plievgia ferma dattigl cò daple crappa ed uscheia er en pi grond obstachel per Yung Blaser. Cun vibraziun e vousch digitala pò ena persunga orva u impedeida dalla vaseida sa lascher navigar per lung dalla senda da detgas a Beiva. Obstachels e midadas dalla direcziun èn marcadas spezialmaintg.

Mintg’onn organisescha ena gruppa da «fans» digl ­Muchetta ena viandada segl piz an Val Alvra, chegl mintgamai an preschientscha digl president u la presidenta ­digl Cunsegl grond. Uscheia ò Franz Sepp Caluori dacurt accumpagnea la gruppa segl Muchetta ed è nia undro scu muchadour. Siva da varsaquants onns screiva ena gruppa tgi sa cumpona tenor atgnas indicaziuns da muchadours, bardas e trubadours versets davart la belezza digl Muchetta (la FMR ò rapporto). E ­mintg’onn sa renda la gruppa sen igl piz an Val Alvra, siva digl 2020 accumpagnea digl president u la presidenta digl Cunsegl grond. En nov piz preferia Scu tgi la gruppa screiva ainten ena communicaziun è er chest onn gartageda la viandada segl Muchetta e chegl ansemen cun Franz Sepp Caluori, igl president digl Cunsegl grond. Sen igl piz digl Muchetta ò igl commember dalla gruppa, Christian Ruch surdo agl nov muchadour – pia Franz Sepp Caluori – a moda festiva igl documaint. Luzi C. Schutz, mastral da Barvogn Fili­sour e mademamaintg commember dalla gruppa ò benevento alla staziun da Filisour igls preschaints e siva dalla tura hospito els ainten la hetta da Heidi se Falein. Franz Sepp Caluori è sa legro davart la nova onour scu muchadour ed ò detg cun ena tschigneida : «Anfignen ossa era igl Piz Bernina igl mies piz preferia, perchegl tgi se lò abiteschan igls mies dus capricorns ameis Gian e Giachen, pero siva d’esser sto segl imposant Muchetta vaia stuia reponderar igl mies meini. Er perchegl tg’ia va pudia amprender a canoscher durant mia amprema ascensiun digl Muchetta muchadour/as nov/as ed interessant/as è igl Muchetta ossa igl mies piz preferia. Viva la Grischa. Viva Muchetta!» (cdm/fmr) Franz Sepp Caluori (san.), igl president digl Cunsegl grond, survign igl ­documaint, surdo da Christian Ruch.

De da festa sonda passada per la populaziun da Beiva. A caschung d’ena messa festiva ò gia li la benedicziun digl nov orgel dalla baselgia catolica. Preschaint alla messa solemna era er Walter Bär, igl donatour digl orgel. Igl è bagn insolit tg’en nov orgel vign inauguro ena sonda e betg ena dumengia. Nunusito è alloura er tgi igl nov orgel è en regal d’en donatour generous. Extraordinaria è er la cuminanza digls Bivians, schi vign festivo an vischnanca scu sonda passada la consecraziun digl nov orgel dalla baselgia catolica deditgeida a son Giagl. Persasez è alloura tgi pader Mauro Jöhri vign gugent a Beiva per esser part dalla cuminanza e per dar a chella la noda ecclesiastica. Gist uscheia è er sto sonda passada cura tgi igl pader caputschign ò benevento an taliang, tudestg e rumantsch la gronda raspada cumpareida per assister alla messa cun benedicziun digl nov orgel. Beiva seia adegna en bung exaimpel chegl tgi pertotga la cuminanza, chegl betg angal perveia da chegl tgi aint igl li agl pe digl Gelgia vigna anc oz discurria chels treis lungatgs, na an sies li nateiv veiva la cuminanza. Igl senn d’ena messa seia bagn er ludar Dia, dantant da prest anc pi gronda impurtanza seia la cuminanza. S’antupar per angraztger per la veta, angraztger tgi geia bagn cun nous tots ed urar per la pasch sociala, uscheia igl celebrant dalla messa da festa. Ludar Dia cun musica Eneda daple è crudo an îgl tgi cun vaseir pader Mauro Jöhri la cuminanza da Beiva è sies carisma sto anc bler pi preschaint. Chegl er cun vaseir el tranter la cuminanza cartaints da ples confessiuns e religiuns. Pigl anteriour superiour mundial digl urden digls caputschigns è cardientscha er cuminanza. I seia en mument fitg singular da pudeir banadeir igl nov orgel dalla baselgia da son Giagl communabel cun gliout da Beiva, dall’antiera val ed er blers giasts. Pader Mauro Jöhri ò detg igl suandont: «La baselgia da son Giagl è gio en juvel e cugl nov orgel vign ella anritgeida cun en juvel.» Chella realitad seia bagn ena surpresa stupenta. Tgi ainten nossa societad detta tuttegna anc gliout tgi seia pronta da far ensatge per navot seia betg adegna evident. Tant daple mareta Walter Bär, igl donatour digl nov orgel, grond respect. Chels pleds ò igl pader bivian er anc detg: «Te ist chegl tgi te dast.» El seia fitg losch tgi la baselgia da son Giagl vegia ossa en «dretg» orgel, ò punctuo pader Mauro Jöhri. Cun ludar Dia cun musica ins seia bler pi manevel ad el. Musica sa lascha betg dilucidar, musica ins sainta e s’accorscha, ò detg igl celebrant dalla messa solemna. Musica contanscha tigls carstgangs ena multiplicitad digl bagnesser. La regina digls instrumaints A pled è sa tgapescha er nia Walter Bär, igl donatour digl nov orgel. Igl om da 78 onns totga betg angal an Svizra tar egn digls medis populars dalla masdegna forensica (Rechtsmedizin) e dalla masdegna giudiziala (Gerichtsmedizin), na, er sen scalem internaziunal ò el sa fatg en nom. Igl Turitges è er sto blers onns professour alla Scola politecnica federala a Turitg. Cun eir an pensiun è el sa deditgia agl sies grond hobi, agl construeir orgels. Igl professour eremito è sa musso immens ventirevel tgi schi blera gliout è sa radunada an baselgia da son Giagl a Beiva per esser preschainta alla messa cun consecraziun digl nov orgel. Walter Bär ò detg tg’en orgel cumpeglia ensatge artisanal, manual, artistic, da metal, aria, tung e sung. Incanto seia el cunzont digl organissem d’en orgel. Detg ò el er chels pleds: «L’orgel è la regina digls instrumaints». Construia igl orgel tgi sa catta ossa ainten la baselgia da son Giagl a Beiva ò Walter Bär digl 2014 anfignen igl 2016. Regalo ò el alloura chel orgel alla pleiv catolica da Tavo e chegl per la baselgia da Nossadonna. A Tavo ins ò betg ple tignia igl orgel e returno chel agl donatour. Walter Bär ò detg igl suandont: «Igl è an nign cass normal tg’ins dat anavos en regal.» Antras igl organist da renom Gerhard Förster e giast da Beiva seia el nia fatg attent tgi igl orgel da Tavo fiss adatto per la baselgia catolica da Beiva. «Dalunga vaia contacto Clemens Poltera, igl president digl cumegn-baselgia catolic da Surses e sto cuntaint digl resung positiv», ò detg Walter Bär. Cun totgamang ins vegia sa cunvignia, cun la ferma speranza tgi igl sies regal, igl orgel, resta per adegna lò noua tg’el vegia ossa igl sies post, ò detg igl donatour digl orgel. El ò er ludo la collaboraziun cun Katja Cotti, l’organista da Sur, tg’ò gronds marets per l’installaziun ed igl accordar digl nov orgel. Digl reminent è igl orgel nov dalla baselgia catolica da Beiva betg igl unic tgi igl anteriour medi e professour ò regalo. Gio igl 2019 ò Walter Bär schintgigia e construia per la baselgia da son Giera a Ruschein en orgel. «Per nous ena gronda onour» Pigl cumegn-baselgia catolic da Surses seia ena veira onour d’aveir retschet cugl orgel en regal schi generous, ò detg Clemens Poltera. Sa musso cuntaint è el er dalla preschientscha da Romeo Wasescha, igl parsoura digl cumegn-baselgia Savognin ed er tgi Alex Wettstein, igl president digl cumegn-baselgia evangelic Beiva/Surses è suando all’invitaziun dalla messa cun benedicziun digl nov orgel. «Walter Bär è ena gronda persunalitad ed ena persunga cun plessas abilitads e ples dungs», ò detg Clemens Poltera. Menziuno ò el er tg’ena messa seia sainza musica betg cumplagna. Igl regal grondious da Walter Bär seia propi en instrumaint fatg cun blera passiun e cun blera precisiun, ò detg igl president digl cumegn-baselgia catolic da Surses. Catto ò el pigl donatour digl orgel blers pleds d’angraztgamaint, dantant er angraztgea a preschaints e preschaintas per esser agl li e festivar an cuminanza la benedicziun digl nov orgel. Ena consecraziun d’en orgel seia bagn betg en act da mintga de, uscheia Clemens Poltera. L’organista Katja Cotti ò suno durant la messa festiva igl orgel. Pader Mauro Jöhri ò banadia igl nov orgel. Dasperas el la calostra Dorly Lisignoli-Koller. En bel instrumaint e bel regal per la baselgia da son Giagl a Beiva. Pleds d’angraztgamaint da Clemens Poltera pigl donatour digl nov orgel. Igl donatour ed anteriour medi e professour da masdegna Walter Bär ò rachinto da sia fascinaziun per orgels.

Seis teras, tschintg emdas, quatter ameis: Lour viadi digl davos meis tras l’America digl Sid resta an buna memorgia a Silvan Sonder e Robin Demarmels. Aint igl discurs cun la FMR rachintan igls dus omens da Salouf pertge tg’els n’èn betg gugent mengia dei aint igls martgeas, davart sagls cun skis anmez igl desert e mountainbikes tg’ins na «pudeva betg vurdar giu mengia exact». Onscher igls skis, e chegl avant mintga descensiun: aint igl desert da Huacachina a Peru on Robin Demarmels e Silvan Sonder s’adamplia igl giaveisch da filar eneda cugls skis giu dallas dunas da sablung an pe dad filar, scu usito, giu digl Piz Martegnas sen neiv. «Igl n’è schon betg da cumparagler cun eir cun skis sen neiv. Ma igl è schon filo», rachinta Robin Demarmels. Tras la mesa America digl Sid En viadi tras las teras alla costa digl vest dall’America digl Sid è stada l’ideia da treis Sursetters – numnadamaintg Argentinia, Chile, Bolivia, Peru, Ecuador e Columbia. Scumanzar ad Argentinia e viagier alloura plangsia an direcziun nord anfignen Columbia, uscheia igl plan da Dorian Sonder, Fabio Stecher e Silvan Sonder. Er sto persvadia da chel plan è Robin Demarmels. «Ia va piglia liber spontan.» Detg e fatg. Dus emdas pi tard – igls 10 da zarcladour 2024 – è Robin Demarmels sgulo a Santiago di Chile noua tg’igls treis ameis igl on do igl bavegna. Aint igl frataimp e siva da tschintg emdas aventuras cun arsantadas digl suglegl, martgeas per els lungurous, bus cun sezs schi pitschens tg’era strousch pussebel da durmeir, èn Robin Demarmels (27) e Silvan Sonder (26) turnos puspe an Svizra. Tschantond ainten la tgadafi da Robin Demarmels a Salouf, rachintan igls dus ameis da lour aventuras. «Dorian e Fabio stattan anc chive.» «Martgeas èn adegna igl madem» Planiso lour viadi on igls quatter ameis mintgamai da li tar li. «Nous vagn gia igl noss sgol anve e siva vainsa vurdo da de tar de.» E sper singuls sgols, èn els vigias cun bus. «Savens sur notg», dei Silvan Sonder, uriund da Salouf e tgi stat ossa a Savognin. Spertamaintg vegian els alloura s’accorschia tgi «pi anse tg’ins niva e mender tgi niva». «Igls sezs eran pi pitschens, forsa perchegl tgi la gliout è pi pitschna», dei Robin Demarmels cun en reir. «Schi erans mengia dei aint igls martgeas, vevans en po la crisa», dei Robin Demarmels davart lour amprema «staziun» a Santiago di Chile. «Igl pi gugent gevans ainten lis pi pitschens. Martgeas èn per nous adegna igl madem – bever café, vurdar belas tgesas e forsa anc visitar en museum.» Ed uscheia vegian els planiso mintgamai pi pac taimp aint igls martgeas per tgi «davainta betg lungurous». Cun daple passiun e plascheir rachintan Silvan Sonder e Robin Demarmels da lour aventuras ordvart igls martgeas. Uscheia per exaimpel la tura da mountainbike cun velos tg’ins na «pudeva betg vurdar giu mengia exact» ordvart igl martgea da La Paz a Bolivia tgi sa catta digl reminent sen 3 600 m s.m. U alloura er la tura ad Uyuni – en salar da passa 10 000 km². «Chegl è sto egn digls highlights, nous vagn spitgia anfignen tg’igl suglegl è ia darandia», dei Silvan Sonder tgi lavoura scu maschinist. «Tranter de erigl gist sal avonda, cun bler fotoshootings», agiunta Robin Demarmels cun en reir. Cun rumantsch, peis e mangs En ulteriour highlight seia alloura bagn er sto igl lai da Titicaca sen 3 800 m s.m segl cunfegn tranter Bolivia e Peru. Cun 8 300 km² è el igl pi grond lai dall’America digl Sid. «Lò vainsa reservo ena tura da dus deis cun star sur notg sen en’insla tar indigens», rachinta Silvan Sonder. «Nous vagn gia ena famiglia da giasts, els on cuschino ena soppa da quinoa classica. Lò magligl er portgigns da mar, pero mia mamma ò scretg tg’ia igls dastga betg magler», dei Robin Demarmels cun en reir. Communitgia vegian els cun lour «spagnol». «Cugl rumantsch, peis e mangs gevigl schon.» E Silvan Sonder agiunta: «Els on perfign organiso ena parti cun liveband per nous. E nous vagn gia da trer aint ponchos ed eir se a saltar.» Rastada an memorgia seia alloura bagn er la cultura digls indigens, uscheia per exaimpel: «Te ist betg en dretg om, schi te na sast betg cuser.» Evitar la «Turistarundi» Cuntinuo lour viadi on igls quatter ameis alloura an direcziun nord a Peru, aint igl desert da Huacachina. «Perchegl tgi Robin ò detg tg’el viglia eir cun skis», rachinta Silvan Sonder. «Ia va m’imagino chegl uscheia tgi seia navot, tg’ins peglia en pêr skis e vo giu d’en mot da 20 meters ed i niro ad eir betg zichel», dei Robin Demarmels. Ma anzi, igl cuntrari. Uscheia tgi igl eir cun skis e dar sagls sen las dunas da sablung è davanto tar egn digls highlights da lour viadi. «Nous vagn detg agl guid tgi viglians alloura betg la normala ‹Turistarundi›, nous seians Svizzers e saptgans eir cun skis», rachinta el. «Nous vagn pudia eir sen otg differentas spondas, alla fegn sen spondas da 100-120 meters e perfign cun pitschens sagls», dei Silvan Sonder. Musso scu far tschigulatta Avant tgi turnar a tgesa èn els alloura anc ias ad Ecuador e Columbia, chegl cun en stop a Quito, la capitala dad Ecuador, u alloura ena pitschna excursiun tigl Amazonas. «Lò ònigl alloura anc musso scu far tschigulatta. E siva vagn nous musso ad els scu far tschigulatta», dei Silvan Sonder cun en reir. «Quito è relativ privlous, ins na pudeva betg eir or la notg e stueva evitar tschertas veias e tscherts lis.» Durant lour viadi vegian els dantant mai fatg schletas experientschas u gia incaps pi gronds. An memorgia negativa restan tenor Silvan Sonder angal dus tgossas: «Igls bus! E chi e lò vevans fadeia da retrer daners.» E Robin Demarmels agiunta: «An Columbia vess en viadi gia dad eir quatter ouras, ia è’l otg ouras. Nous scu Svizzers, ischan digl aveis tgi schi stat quatter ouras, vessigl er dad esser uscheia.» Lour viadi igls resta tuttegna an bunga memorgia. «Igl è betg en viadi classic, igl è fitg variont. Cunzont las differentas culturas», uscheia igl facit digls dus ameis. E tuttegna: Turnond an Svizra alla staziun da tren agl eroport da Turitg seia igl tren arrivo punctual sen la minuta. «Alloura vainsa detg l’egn se per l’oter: bel dad esser puspe an Svizra.» Ina carta da la America digl Sid. Da san.: Silvan Sonder, Dorian Sonder, Fabio Stecher e Robin Demarmels aint igl territori dalla muntogna digl artg an tschiel a Peru. An pe da neiv sen sablung – igl eir cun skis aint igl desert da Huachina a Peru è sto egn digls highlights per Dorian Sonder, Robin Demarmels, Silvan Sonder e Fabio Stecher. Igl salar anveida per en fotoshooting. Igl squatter Sursetters a Bolivia. Robin Demarmels so scu tg’ins vo cun skis. Igls quatter cumpogns aint igl Amazonas, noua tg’els on musso agls indigens scu tg’ins fò tschigulatta. Da san.: Robin Demarmels, Dorian Sonder, Silvan Sonder e Fabio Stecher. Egn digls highlight da lour viadi an America digl Sid. Igls quatter ameis ad Uyuni – en salar da passa 10 ​000 km². Da san.: Dorian Sonder, Silvan Sonder, Robin Demarmels e Fabio Stecher. Silvan Sonder segls skis. Per filar aval las dunas da sablung d’anfignen 120 meters ò el gia dad onscher mintgamai puspe igls skis. Durant lour viadi on Dorian Sonder, Silvan Sonder, Robin Demarmels e Fabio Stecher (da san.) visito differents pievels e culturas.