La regenza deliberescha la missiva tar la nova lescha chantunala da linguas

La trilinguitad sco element essenzial dal chantun duai vegnir rinforzada e francada en la lescha. Per quest intent ha la regenza grischuna deliberà la missiva concernent il relasch d'ina lescha da linguas per mauns dal cussegl grond. Quel vegn a tractar la fatschenta en la sessiun d'october.

Il punct da partenza per relaschar ina lescha chantunala da linguas è l'artitgel da linguas en la nova constituziun chantunala. La nova lescha da linguas regla l'emprim ina giada il diever da las trais linguas uffizialas dal chantun - rumantsch, talian e tudestg - tras il cussegl grond, tras la regenza, tras l'administraziun e tras las dretgiras chantunalas. En connex cun questas regulaziuns na sa tracti per gronda part betg da novas fixaziuns, mabain da francar la pratica ch'existiva gia avant che la nova constituziun chantunala è entrada en vigur. Areguard il rumantsch grischun sa restrenschan las regulaziuns da la lescha al diever da las linguas uffizialas sin plaun chantunal. Davart il diever dal rumantsch grischun sin plaun communal respectivamain cirquital n'exprima la lescha nagut. Per introducir il rumantsch grischun en scola resta vinavant decisiv il concept general da la regenza dal december 2004.

En ina seguna part regla la nova lescha da linguas las mesiras, cun las qualas las linguas minoritaras chantunalas - rumantsch e talian - duain vegnir mantegnidas e promovidas. La promoziun da la lingua ch'era francada fin ussa en la lescha chantunala per promover la cultura vegn pia transferida en la lescha da linguas. Areguard il cuntegn vegnan midads ils princips vertents mo minimalmain. Sco nov instrument directiv survegn il chantun dentant la pussaivladad da far cunvegnas da prestaziun cun las organisaziuns linguisticas. Medemamain da nov vegn integrada en la lescha da linguas la pussaivladad da promover il barat tranter las cuminanzas linguisticas.

La finala regla la lescha co che las linguas uffizialas e las linguas da scola en las vischnancas ed en ils circuls vegnan determinadas sco er co ch'il chantun cooperescha cun questas corporaziuns tar la determinaziun da lur linguas uffizialas e da lur linguas da scola. Resguardond l'autonomia communala e las cundiziuns actualas vegnan attribuidas las vischnancas ad in tschert territori linguistic. Questas regulaziuns realiseschan il princip territorial ch'è francà en la constituziun federala ed en la constituziun chantunala. Vischnancas cun ina part da commembras e da commembers d'ina cuminanza linguistica tradiziunala sur 50 pertschient valan sco vischnancas monolinguas, talas cun ina part tranter 20 e 50 pertschient sco plurilinguas. En quest connex vegn sa basà sin ils resultats da la dumbraziun dal pievel federala la pli actuala. Sche la part da la cuminanza linguistica tradiziunala croda sut 20 pertschient en ina vischnanca, vegn applitgada la procedura per midar la lingua uffiziala e la lingua da scola. En las vischnancas respectivas pretenda quest pass ina decisiun clera e democratica che vegn prendida da la populaziun. Per tegnair adequatamain quint dals interess da las minoritads linguisticas, ston dus terzs da las votantas e dals votants approvar questa midada. Conclus che vischnancas han prendì pli baud per midar la lingua na vegnan betg tangads da questas disposiziuns da la lescha da linguas.

La lescha da linguas è il resultat d'ina vasta procedura da consultaziun. Ella observa las prescripziuns dal dretg internaziunal ed ademplescha las finamiras da la constituziun federala e chantunala areguard il dretg da linguas. La regenza è persvadida ch'ella suttametta al cussegl grond - cun la lescha chantunala da linguas - in project modern che tegna quint da la situaziun linguistica speziala en il chantun Grischun.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 07.06.2006