Agl curs da quest unviern â Johannes Lanicca do investa sis geadas agl sieus luvratori a Flerda, noua c’el fabritgescha sias atgnas scarsolas. «Jou ve antschiet avànt 45 ons da produtgear mias scarsolas», raquenta igl scrinari a scarsoler Johannes Lanicca da Flerda ad aschunta ear gest igl motiv par­suainter: «Antschiet a far mez schlieusets ve jou, parquegl c’jou eara pletost egn schleat skiùnz. Parquegl preferev’jou dad ir a scursalar, near cun oters pleds, jou sund untgieu sen la scarsola.» Turno agl vitg patern Parquegl s’interessavi el sco giuven scrinari da far sez egna scarsola. «Jou ve gl’amprem prieu sco model egna scarsola ca veva survagnieu da matatsch sco regal da Biemàn», saragorda igl scrinari da Flerda c’e ànc activ sen sieus mastregn, mo faschànd me ple lavurs ple pintgas. Sieus bab vevi ànc egna scarsola da Tavo c’eara ampo ple grànda, mo c’eari tutaveia betg mala. «Alura mi â’gl caztgieu d’ampruvar da far egn agen model. Peia, jou ve antschiet a far scarsolas, parquegl c’jou eara mez interesso dad ir a scursalar.» Quegl e sto suainter c’igl giuven scrinari Johannes Lanica eara turno da la si’amprema plaza gio Cuira, noua c’el veva luvro durànt tres ons suainter igl amprendissadi. El e turno agl vitg patern par earver la si’atg­na scrinareia. El vevi alura bleara lavur sen la Mantogna Davains, parquegl ca plirs purs vegian biagieu lur bagns dafor vischnànca suainter l’arundaziùn digl funs. Mo digls gis ple freds d’unviern fagevi el lavurs agl luvatori, sper quellas biageava’l peia duas, tres scarsolas igls amprems ons, pletost par ampruvar, sch’igl segi ear egna fiera par talas. Dantànt â’l ancurschieu la dumonda carschainta par sia «Scarsola da la Mantogna», co el numna sieus schlieuset. La «Scarsola da la Mantogna» Quella «Scarsola da la Mantogna» â dalùnga cato interessents, a la producziùn e carschida. «D’alura annà fetsch jou 10 scarsolas par unviern. Natiralmeing ca jou ve adign’anavànt migliuro mieus model agl curs digls ons, ascheia ca quel e sto svilupo a perfecziuno avànt radund 20 ons. D’alura annà bietg jou adigna igl madem model», gi Lanicca cun egn tient da loscheztga. Quegl e egna scarsola leava c’e igl madem mumaint ear spearta. Ella ­vean stimada da scursaladers amaturs, mo ear da tals ca fan cursas. Dantànt â Johannes Lanicca ear cliantela da tutas varts, surtut scursaladers digl Purtenz a da Tavo sper blears vacanzadurs da la Bassa. Igl segi ear da quels ca vegian gudagnieu cursas cun sieus schlieuset, sco la glistas da rangaziùn mussan, c’el â survagnieu par documentaziùn. Mo quest unviern segi la fa­tschenda betga marschada sco oters ons, parveia da la mancànza da nev. Parsuainter â el gieu sis guidadas an sieus manaschi, noua c’el â musso cun plascher vasevel agls visitaders, co el biegia igls schlieusets a raquitànd l’istorgia da la «Scarsola da la Mantogna». Cun quell’ocasiùn â el punctuo, c’el drovi me len da fressens indigens, fressens da Purtagn a da la Tumleastga. Parfegn igls schlusegls da fier fa el sez. A mintg’eada â’l musso agls visitaders interessos, co el fetschi l’alvada digl schlusegl, peia la part stierta. «L’alvada vean rasgeada quater geadas. Suainter col jou las parts cun cola impermeabla a pressetg ellas an egna furma», palainta Johannes Lanicca, aschuntànd: «Co jou fetsch l’alvada, quegl e propi quegl c’interessescha la glieud, a quegl observavani cun schmarvegl a caschùn da mias introduziùns agl luvratori.» Igls blears visitaders da sias guidas segian stos vacanzadurs ca passantavian las vacànzas sen la Mantogna. Scarsolas spezialas A Johannes Lanicca relata d’egn tal ca vegi gest ampusto egna scarsola speziala. Ear da quellas fa’l igl scarsoler experiento. «Egn vacanzadur â vieu la scarsola tigl patrùn tgea. El e sto talmeing incanto da quella c’el â sadezidieu da far egna tanor sias masiras.» Quegl caschùna nignas dificultads a Johannes Lanicca. Igl sieus model da scarsolas segi flexibel an tuts gros; el possi schlunganir near schlargear quel, tut tanor igls giavischs. «Digl rest, jou ve actualmeing ànc otg scarsolas agl magasegn, mo igl e betg egna c’â las mademas masiras sco tschella, parquegl ca jou lavur ear savund igl len.» Igl on passo vegi el gieu da far egna scarsola par egna parsùna atempada. Quella vegi gieu dad easser ple òlta. Mo ear quella midada lubeschi sieus model. Cler ad evidaint ca talas producziùns spezialas segian ampo ple tgearas. Egn schlieuset ordinari digl Johannes Lanicca custa 500 fràncs, la scarsola dubla 50 fràncs daple. Igl segi bagnanqualegn ca cumpri egna scarsola sco regal da nozas, sco regal par egn batesem near par egn aniversari. 10 uras par egn schlieuset Par fitar â’l ànc tradieu igl scarsoler verso: «Graztga agl mieus sistem drov’jou var 10 uras par biagear egn schlieuset. Jou semtg mintgame las singulas parts gest par tutas 10.» Quella metoda spargni tains. Mo par far egna scarsola speziala ampundi el bagnanqual ura daple. Dantànt, igl scarsoler da passa 70 ons e da bùna viglia a vean a cuntinuar a fabritgear igl siemi da sia giuventetgna: sia atgna scarsola. Da far la «Scarsola da la Mantogna» â Johannes Lanicca antschiet avànt 45 onns. Da far la «Scarsola da la Mantogna» â Johannes Lanicca antschiet avànt 45 onns. Igls scarsoler Johannes Lanicca da Flerda.

Gliendasgis â gieu liac l’amprema badiglieada par schlagear la saranera Val Schons cun egn nov post par rimnar cadavers d’animals davains las Veiasmalas. Igl parsura digl Consorzi da la saranera Val Schons, Gian Catrina da Pignia, ad igl vize-parsura, Peider Michael da Donat, ân do l’amprema badiglieada par que impurtànt bietg an preschientscha da la cumissiùn da biagear ca rapreschainta igls vaschinadis partizipos da Ziràn-Reschen, la Muntogna da Schons, Andeer, las Fareras ad Avras. Nigns fastedis parveia da malodurs La construcziùn nova d’egn bietg adato par rimnar cadavers an Schons, Val Farera ad Avras e vagnida basignevla, parquegl c’igl post da rimnar actual, ca satgata ad Andeer, e vagnieu agls ons a la sia situaziùn amiez igl vitg e betga ple surpurtabla. El caschùna emissiùns mule­stusas. L’examinaziùn antras igl Cantùn â plenavànt musso, ca las mancànzas tecnicas se­gian aschi gràndas, c’igl andrez vegi da vagnir saro proximameing. Parquegl e’gl vagnieu svilupo gea avànt plirs ons l’ideia da realisar egna nova rimnera da cadavers sper la saranera existenta a Pùnt da Tgiern dafor Ziràn, noua ca quel dat nigns fa­stedis parveia da malodurs. Igls vaschinadis manzunos ân alura do l’incumbensa la parmavera passada agl Consorzi da la saranera da planisar egn tal andrez, deliberànd igl credit da 23 000 fràncs par la sia planisaziùn. Dantànt ân tut igls vaschinadis manzunos dezidieu definitavameing da sapartizipar digl project a las preparativas par quel inclus la lubientscha da bieagear dafor la zona en vagnidas messas a strada aschei’anavànt, c’igl â pudieu vagnir antschiet ier cun la realisaziùn digl bietg agl termin previeu. Sis cuntaniders Igls custs par quel samuntan a 603 000 fràncs. La contribuziùn digl Cantùn amporta 264 000 fràncs. La madema suma ân da purtar ear igls vaschinadis partizipos ca pertgan quell’investiziùn savund la clav ca risguarda igl diember d’abi­tànts. La corporaziùn da las auas pearsas inve­stescha plenavànt 75 000 fràncs pigl schlargiamaint digl bietg da la saranera ca vean ear realiso cun quella caschùn. Pigls dus vaschinadis c’en betga cumembers digl consorzi e’gl vagnieu elavuro egn reglamaint ad egn cuntract, ascheia c’igls ezs ân igls madems dretgs a duers. Igl bietg nov dat lartg a maximalmeing sis cuntaniders, mo pigl mumaint vegnan instalos me quater. Quegl vigni a tànscher, e’l parschuadieu igl Gian Catrina. Plenavànt dat igl egna stànza separada, noua ca sàng near peals pigl diever pon vagnir sfardos. Igls custs da manaschi da que post vignan calculos agl curs digls proxims dus ons, i pendan digl tains da lavur c’igl survaglieader da da la saranera Domenig Gustin â da prestar par que andrez a d’oters custs laterlas. (fmr/bt) Ier e’gl vagnieu do l’antscheata par biagear igl nov post da rimnar cadavers sco anexa da la saranera Val Schons. Da la partida en stos igls cumembers da la cumissiùn da biagear a da la suprastànza da la saranera: Rico Stoffel, Peter Baumann, Domenig Gustin (survaglieader), Georg Heinz, Gian Catrina (parsura) a Peider Michael (vize-parsura).

La promotura da la Leia Rumàntscha Martina Cantieni â stgieu banavantar egna veintgegna da visitadras a visitaders agl Café rumàntsch da l’eanda passada a Masagn. La Bettina Janjöri da Pazen â raquinto, co igl malagear segi davanto igl sieus passatains preferieu. Bettina Janjöri e carschida sei a Turitg, sco fe­glia da geniturs oriunds da Lon a Maton. Sco giuvna vacanzadura â ella dantànt puspe cato la veia sen la Muntogna da Schons, noua ca la mama da tres unfànts carschieus magna da prest 30 ons annà egn manaschi puril a Pazen ansemel cugl sieus um Gion. Agl sieus raschieni a caschùn digl Café rumantsch â ella raquinto gl’amprem, co igl segi vagnieu adaquella, c’ella â antschiet a mala­gear. Malagear a dessignear fagevi ella gea da mata­tscha. «Mo igl â num, ca vegi irto que dùn da la mi’mama», palainta Bettina Janjöri. «Creativa sund jou schon adigna stada. Parquegl ve jou amprieu flurista.» Par far que mastregn a par malagear vegi ign d’aver visiùns. «Ign sto aver egn’ideia da quegl c’ign vut far.» Dantànt an­tschiet a safatschandar daratschiert cun la pictura â Bettina Janjöri pér avànt var sis ons. Egn’abitaziùn vida â do igl impuls Alura â egna feglia banduno la tgea paterna parveia digl sieus amprendissadi. Mo leza rasantevi la si’avdànza nova sainz’atmosfera. «Las pares en aschi vidas», vegi ella salamanto. «Jou ve ampurmess ad ella, ca fetschi egn pêr maletgs par ornar la si’avdànza.» Seglsuainter e Bettina Janjöri ida a cumprar egna tela ad egn rom ad â picturo igl sieus amprem maletg. Quel plaschevi betga me a la feglia, mobagn ear a las sias visitas. Las ezas vegian s’interesso dad ear obtaner egn tal maletg. Graztga a quellas dumondas e ella vagnida motivada da cuntinuar da malagear. Anqual maletg vegi ella pudieu vender, igls blears vegi ella regalo. «Mo cugl tains ve jou santieu, c’igl vagneva lungurus da malagear ascheia», cunzeda Bettina. Ella â antschiet a retschartgear. An la ret â ella amprieu d’ancanuscher la tenica da Bob Ross. «Quella mi â impressiuno fetg», tradescha ella. Mo da luvrar savund quella tecnica segi betga sto aschi sempel, parquegl â ella frequento curs tier egna duna ad Arosa ca malegia ear tanor la tecnica da que pictur american. Quegl cuntantava ella me gl’amprem, mo alura â’la tutegana lieu amprender la pictura classica cun calurs d’ieli. Quegl â ella ear fatg tier la sia surmestra ad Arosa. Ella e turnada a tgea ad exerzitava da puder, adigna cur c’ella catava egn mumaint peada. La cuntrada da Schons dat igls motivs Dantànt â ella svilupo igl sieus anschegn da malagear cun calurs d’ieli. Igls motivs pigls ­seas maletgs tgata ella an la natira a la cuntrada da Schons. «Cur c’jou vont a spass near cur ca nus eassan se culm a far fagn, fetsch jou fotogra­feias», aschunta duna Bettina. «Jou studetg adigna igl tschiel ad igls nivels a ponderesch, co jou malagess ussa quell’impressiùn. Jou vard ussa la natira cun tut oters îls.» Ella malegia savens savund fotografeias, alura â’la egn motiv eri. Mo igl vomi betg adigna da malagear, cur c’ella vess peada. «Jou sto gest santir igl basegns intern par malagear.» Igl ­sieus um Gion a la quinada Barbara detian alura magari cunzegls, co a tge ca fussi da midar near da migliurar, a sch’ella vess egn’eada betg ple da rivar anavànt, anquiera ella igl sustegn da la sia surmestra, tier la quala ella frequainta adi­gna puspe curs da perfecziunamaint, «partge igl malagear quietescha me a renda mi cuntainta». Cuntaints en stos ear las visitadras ad igls visitaders digl Café rumantsch a Masagn c’ân fatg ànc bagnqual amparada, ca Bettina Janjöri â raspundieu cun savida a humor. La pura a pictura Bettina Janjöri da Pazen mussànd anzaquànts digls seas maletgs cun egn digls seas motivs preferieus: igl Pez Bavregn.

Vendargis, igls 24 da marz en saradunos numerus abitànts a giasts da Lon par sirar igl futur digl «Tùn Resùn». Quella «senda da tùns», ca magna atras igl gòld davains vischnànca, veva da cumbater ancunter pliras greaveztgas igls ons passos. Igl project â dabasegns da nov schlàntsch. Par que intent e vagnida fundada egn’uniùn. La radunànza da fundaziùn â gieu liac an la Pizzeria Orta a Lon, cun 17 preschaintas a preschaints. Cun atenziùn âni suando igls pleds dad Andreas Simonett, igl raspunsabel par la radunànza. El â declaro sia motivaziùn par aver aranscho quella santupada. Plenavànt â el manzuno las masiras c’en gea an planisaziùn. Quegl e par exaimpel egna nova tavla da bagn­vagnieu a l’antscheata da la senda. Ultra da quegl den vagnir contactos numerus sponsurs pussevels. Igl vaschinadi Muntogna da Schons sirescha la part finanziala par egna nova mesa da len sen la plaza da grilar. Igls statuts par la nov’uniùn en vagnieus apruvos. Agl proxim pass e’gl vagnieu ligieu la suprastànza da la nov’uniùn. Andreas Simonett, igl qual veva samess a disposiziùn sco president, e vagnieu ligieu unanimameing. Da la suprastànza fan venavànt part Franziska Grischott sco actuara a Simona Beeli ca vean ad easser rasponsabla surtut pigl marketing. Ear ellas duas en vagnidas tscharnidas cun unanimitad. Novas ideias en giavischadas Alura en vagnidas discutadas pliras ideias par mantaner igl «Tùn Resùn» an egna moda aschi atractiva sco pussevla. Sper la mesa da len a la tavla d’infurmaziùns eara la reparatura da la tgamona da catschadurs egna tematica daspitevla. Scha pussevel duess quella vagnir schlargeada aschei’anavànt, c’ella porscha spazi par novs objects, par exaimpel egn memori da tùns. Ear egna nova pagina d’internet e vagnida discussiunada. La reclama, igl punct zentral par atrer visitaders da tut las regiùns, duess va­gnir sirada cun far diever da las medias sozialas, sper igls figls sgulànts actuals. Cun iglieada positiva agl futur Cun grànd entusiassem a bleara sprànza pigl futur seara Andreas Simonett la radunànza. An egn’atmosfera positiva en igls preschaints ànc stos da cumpagneia ad ân giudieu igl pintg puschaint c’e vagnieu offerieu digl ustier. Egna fegnamira da l’uniùn e da repartgir las incumbensas aschi bagn sco pussevel. La motivaziùn a las marveglias partutgànt igl avagnir digl «Tùn Resùn» en gràndas a fetg positivas. Egna rola zentrala gioia sper la lavur ear da passantar egn beal tains an cuminànza. Igls cumembers da l’uniùn salegran s’antali da banavantar ­blears visitaders. Natiralmeing, c’igl e ànc be­tga megna tard da sapartizipar da que project unic. Peia, tuts c’ân interess, san ànc davantar cumembras a cumembers da la nov’uniùn a cooperar tanor lur pussevladads. La suprastànza da la nov’uniùn ca vut mantaner la senda d’evenimaints «Tùn Resùn» da Lon sacumpona da Franziska Grischott, Andreas Simonett a Simona Beeli.

Ella e l’uniùn rumàntscha dad egna regiùn c’e igl ple fearmameing zircumdada ad influenzada digl tudestg – l’Uniun Rumantscha Grischun Central. La sonda passada â ella gieu sia radunànza generala ad Andeer. Ad an connex cun quella â la FMR dascurieu cun egna da las duas co-presidentas, cun Gierina Michael, davart la lavur da Sisifus an la regiùn a davart igl parvis rumàntsch an Sutselva. Exactameing 11 cumembras e cumembers en stos preschaints la gievgia sera agl Hotel Fravi ad Andeer, a la radunànza generala da l’Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC). Quell’organisaziùn rumàntscha – afilieada a la Lia Rumantscha – exista digls 2006 annà. Ella eara resortida lez on da la fusiùn da duas re­giùns ad organisaziùns separadas oriundameing tanor igls idioms surmiran a sutsilvan. La URGC vean timunada actualmeing agl co-presidi da Simona Demarmels da Savognin a da Gierina Michael da Donat. Mo gest an la Sutselva, la ple pintga regiùn rumàntscha anzuma, e igl rumàntsch fearmameing sut squetsch. Quegl cunfearma ear la co-presidenta sutsilvana, Gierina Michael, agl dascurs cun la FMR. FMR: E igl Grischun Central atgnameing egna regiùn tudestga? Gierina Michael: (ri) Quegl e sacapescha egn’amparada provocativa! A quella sabasa siir sen la pratensiùn digl Ufezi federal da ­statistica da la fegn digl on passo. Ea, que ufezi â declaro trànter Nadal a Biemàn, ca las duas suletas vischnàncas ­rumàntschas da l’antiera regiùn (Surses a Muntogna da Schons) s’odian ussa tigl teritori tudestg. – Egn schoc? Ea, quegl e sto egn schoc – mo betga me par nus a la noss’uniùn. Bleara glieud e betga stada cuntainta cun quella comunicaziùn curt suainter Nadal. Ear glieud ca s’ocupescha schiglioc betga fetg cugl rumàntsch, â resantieu quegl fearmeing. Gest an la vischnànca da la Muntogna da Schons sasainta la glieud sco rumàntscha. Nus a la Lia Rumantscha eassan parquegl vagnieus activs imediat, nus vagn involvieu las autoritads a la politica a vagn prieu posiziùn dezididameing. Quell’episoda mussa dantànt – da «mantaner a promover igls dus idioms» sen voss antschies, sco l’URGC â par fegnamira – sto easser egna lavur da Sisifus. Quegl è propi mintgatànt egna lavur da Sisifus. Nus eassan egn’insla, zircumdada dad ­egna regiùn tudestga ad igl squetsch segl rumàntsch e omnipreschaint – an scola, a la lavur, agl mintgagi, an famiglia. Mo igl dat ear mumaints positivs, p.ex. cur ca nus pudagn porscher, sco igls davos ons, regularmeing nova lectura rumàntscha near cur ca nus pudagn, sco actualmeing, integrar parsùnas da la Tumleastga an la noss’uniùn. Dantànt da tschella vart dat igl egna grànda mancànza da parsùnas d’instrucziùn rumàntschas an la regiùn. Ad alura vez’ign, c’igl gida poc da porscher cudeschs rumàntschs ad ocurenzas rumàntschas, scha nus vagn betga surmestras a surmesters. Quegl è gest uss egn grànd problem ca fatschenda nus fetg an Val Schons. Po egna tala mancànza aver consequenzas fatalas pigl rumàntsch an la regiùn? Ea, jou maneg bagn. Gest la scola e egna ­petga fetg impurtànta pigl mantegnamaint digl rumàntsch. Atgnameing e l’instrucziùn an las scolas parfegn la miglra promoziùn linguistica c’ign po far. Probablameing stuagn nus s’antupar cugls divers acturs, ear dad otras regiùns, par catar soluziùns, forza ear sen veia politica. Schabagn c’igl dat gea d’egn tains annà discussiùns an que conex, dovr’igl bidalùnga masiras. Me cun dar la lubientscha d’instruir a persunal betga sculo e’gl betga fatg – eara scha quegl gida pigl mumaint. Peia, vasez vus segl sectur da la scola egn aczaint da lavur ear par la URGC, near spezificameing an Sutselva? Bien, atgnameing basignan tut las regiùns rumàntschas sustegn segl sectur da la scola tras las uniùns teritorialas da la LR, peia ear tier nus. Mo noss’uniùn e ear ocupada cun otras lavurs an Sutselva, surtut an coordinaziun cun la colavuratura regiunala da la LR, Martina Cantieni. Segi quegl cun organisar egn gi da famiglias an Tumleastga near sen la Mantogna Dafora, cun publicaziùns near cun dumondas da sustegn par projects culturals a linguistics. Mo la scola vean a fatschendar nus igl proxim tains, parquegl ca sainza parsùnas d’instrucziùn e igl prievel grànd da stuer sarar scolas rumàntschas. La lavur da la URGC, cun dus idioms, igl sutsilvan ad igl surmiran, ad an duas regiùns, las qualas ân betg adigna igls madems quitos ad interess, e cartevlameing betg adigna aschi sempla. Funcziùna ­quegl anzuma? La fusiùn ad egn’uniùn pigl Grischun Central eara stada da sieus tains egna pratensiùn da la LR. A jou less betga gir, c’igl funcziuneschi betg. Mo igl samussa uss ear anzaquàntas dificultads. Ign veza, ca l’identificaziùn teritoriala e forza ple pintga par puder catar parsùnas ca s’angaschan. Ad agls tgieus da la glieud en las duas regiùns ànc betga propi culieadas. Las situaziùns linguisticas en detg diferaintas – dantànt c’igl e tut normal an Surses, c’ign discuri rumàntsch agl mintgagi, e quegl oter agl an­tschies sutsilvan trànter Veulden ad Andeer. Me an la vischnànca da la Muntogna da Schons e igl rumàntsch ple preschaint. Dantànt luvragn nus ve da samagliàntas dumondas an las duas regiùns. Ascheia sustanagn nus – an coordinaziun cun la LR – amaduas las «activitads lin­guisticas» digls dus parcs natirals a digls diferaints vaschinadis an Surmeir ad an Sutselva. Igl rumàntsch dovra – gest an regiùns c’en fearmameing sut squetsch digl tudestg – egn angaschamaint spezial digls plidaders a da las plidadras. Ear a voss’organisaziùn mànca la glieud ca s’angascha, near betg? Dantànt vagn nus pudieu ocupar tut igls posts (tanor igl raport anual mancavan ànc egn/a actuar/a ad egn/a revisur/a, remartga redacziunala). Cler ad evidaint: daple glieud a daple cumembers/bras fagess sir bagn ear a la noss’uniùn. Igl dess schon ànc potenzial! Par fitar: Co s’imaginaz vus igl «paradis rumàntsch» an vossa regiùn, egn paradis cugl qual vus fussas satisfatga? (ri) Igl fuss bi, scha la glieud vess semplameing daple cunfidànza da discurer a duvrar igl rumàntsch agl mintgagi. Da semplameing gir «bun gi» an vischnànca. Ad igl parvis ­rumàntsch par me sco surmestra fuss d’aver avunda persunal d’instrucziùn. Nus vagn pigl mumaint gest egna bùn’unda dad unfànts ca vignan an scola primara, parquegl fuss igl enormameing impurtànt ca quels survagnessan egna bùn’instrucziùn da rumàntsch an la scola a Donat. A sco tearz punct paradisic: C’ign prendi mintga oca­siùn da dascurer rumàntsch l’egn cun l’oter, an las famiglias, an la cuminànza, a caschùn da santupadas, agls vitgs – betga me sen la Muntogna da Schons, mobagn an l’antiera Val Schons a dapartut an Tumleastga. Tranter schoc e Sisifus Il Grischun Central cumpiglia – ord vista rumantscha – duas regiuns: il Surmeir e la Sutselva. E quellas duas regiuns èn unidas dapi il 2006 en dumondas rumantschas en ina sulett’uniun: la Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC). Avant exact trais mais hai però dà in «terratrembel» per l’uniun: l’Uffizi federal da statistica aveva declerà las sulettas vischnancas anc ferm ruman­tschas en la regiun sco «territori tudestg». Quai è stà in «schoc», sco la co-presidenta da la URGC, Gierina Michael, sincerescha en in’intervista. Entant èn las undas tschessadas e la lavur da min­tgadi è enavos, ina lavur da promoziun per il rumantsch ch’è mintgatant ina lavur da Sisifus. (fmr/dat) Las fracziùns da la Muntogna da Schons – scodangir egna «bastiùn» rumàntscha zircumdada digl tudestg. Gierina Michael, la co-presidenta da l’URGC meta an dumonda la valevladad digl resultat digl Ufezi federal par statistica.

An gievgia passada â gieu liac la radunànza anuala digls cumembers digl Parc natiral Bavregn (PNB) a Spleia. Daniel Camenisch e vagnieu ligieu sco nov parsura a suczessur da Thomas Buchli. La direcziùn operativa surprenda davent digl 1. da matg Simon Egger sco suczessur da Ramona Liebeton. Passa 65 cumembras a cumembers digl PNB ân saraduno la gievgia sera ainta Spleia par salvar la 14avla radunànza ordinaria. Cun quella caschùn â Thomas Buchli ramess igl ufezi da parsura suainter easser sto sis ons an ufezi. Igl vize-parsura d’antoca da qua, Daniel Camenisch, e vagnieu tscharnieu unanimameing sco nov president da l’uniùn. Igl spezialist par marketing a comunicaziùn e carschieu sei a Maton. Quel scriva igl PNB an egna communicaziun. Sco vize-parsura e vagnida ligida Denise Dillier da Spleia. Ella fa part da la suprastànza davent da ­beal’antscheata. Egn post an suprastànza resta vacànt ad interim. Quel vean a vagnir ocupo a caschùn da las ligidas regularas digl on proxim. Igl post administrativ vean schlargieu Egna midada dat igl ear agl post administrativ: ­Simon Egger surprenda la direcziùn da Ramona Liebeton, la quala vean a sadeditgear ad egna nova sfida persunala. Simon Egger e da diesch ons annà manader da la secziùn natira ad ambiaint digl cantùn d’Argovia. El aintra an plaza tigl PNB igl 1. da matg. Plenavànt vean schlargeada la gestiùn digl PNB cun egn’ulteriura parsùna, parquegl ca la dimen­siùn a la multifariadad da las leztgas digl PNB segian carschidas talmeing igls davos ons, motivescha Thomas Buchli que pass. Agl curs da l’analisa partutgànt igl svilup da l’organisaziùn segi la suprastànza vagnida partschearta, ca la direcziùn operativa vegi da va­gnir posiziunada ple largiameing. Igl PNB sco pussibilitader La surdada da la rancunaschientscha federala «Parc natiral regiunal da muntada naziunala» a caschùn da la santupada festiva digl on passo a Tenna e stada egn tearm dezisiv digls 2022 ca sirescha igl manaschi digl PNB pigl proxim dezeni. Plenavànt e’gl vagnieu manzuno plirs tozels da projects ple pintgs a ple grànds, igls quals igl PNB â mano, sco par sameglia la sanaziùn da la staziùn a muntogna a las Gruobas da Farera, igl program par giuvenils «Capricorn Kids», near igls projects da sbotgear pastiras. La cunvegna da projects e sen roca Las cumembras ad igls cumembers preschaints a la radunànza ân plenavànt prieu par bien unanimameing igl quent anual ad igl preventiv pigl on da gestiùn curaint. Uon antscheva la savunda fasa da manaschi da diesch ons cun la rancunaschientscha federala. Actual­meing elavuran la suprastànza ad igl post admini­strativ la cunvegna da projects pigls ons 2025–2028. A la fegn da la radunànza e’gl sto igl Casper Nicca c’â do egn’investa agls sieus projects da las «Intervestas d’anturn igl Bavegn». An que project multimedial d’istorgia orala raquentan abitàntas ad abi­tànts da las vischnàncas anturn igl Bavregn da lur veta. (cdm/bt/fmr) Daniel Camenisch, oriund da Maton, e vagnieu tscharnieu unanimameing sco nov parsura da l’uniùn digl PNB. El fa part da la suprastànza da passa 10 ons annà. Igls novs ad igls partaints: Daniel Camenisch (nov parsura digl PNB), Simon Egger (nov magnafatschenda) ad igl partaints: Ramona Liebeton a Thomas Buchli.