liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Las Autostradas svizras, cun l'emprim avertura en 1955, èn ina raid da 1638 km da autostradas a pedagi che se pajan cun ina vignetta collada sin il paravent e da cuoz da in on entschaivent il 1° da schaner ed cumplenir il 31 december. I sistem exist davent 1985. Il cust anual è 40.00 francs svizzers.
Il ischigl principal west-ost è l'A1 ed il ischigl principals nord-sid sun l'A2 ed l'A13.
La limitaziun generala da spertadad è 120 km/h en las autostradas ed 100 km/h en las semi-autostradas.

Istorgia
1955: Apertura da l'emprima autostrada Lucerna-Sid - Ennethorw, che appartegna oz a l'A2.
1960: Il parlament svizzer decide la construcziun da ina rait da stradas naziunalas (autostradas ed semi-autostradas.
1963: Apertura dal emprim grond secziun da autostrada Lausanne-Genevra.
1985: Introducziun da la vignetta per autostrada.
1996: Il prefix da numerotaziun N (strada naziunala) è remplacada per A (autostrada).
2003: Numerotaziun dals sortidas.

Glista
A1 Genevra - Lausanne - Yverdon-les-Bains - Berna - Soloturn - Aarau - Turitg - Son Gagl - Sankt Marghreten
A2 Basilea - Aarau - Lucerna - Altdorf - San Gottardo - Bellinzona - Locarno - Lugano - Mendrisio - Chiasso - Como
A3
A4
A5
A6
A7
A8
A9 Vallorbe - Orbe - Lausanne - Vevey - Montreux - Martigny - Sion - Sierre - Visp - Brig - Simplon - Gondo
A10
A12
A13 Sankt Marghreten - Vaduz - Sargans - Landquart - Cuira - Tusaun - San Bernardino - Mesocco - Bellinzona - Locarno - Ascona
A14
A16
A19
A20
A21
A50
A51
A52
A53
A27

Colliaziuns
SARATLAS Svizra, informaziun sin las austostradas svizras
Ils auturs rapportan sco perditgas dal temp. La collecziun dal material e la redacziun suondan immediat ils eveniments. Quintads vegnan eveniments e process cun fermas repercussiuns e consequenzas, solitamain acts da violenza e da guerra.

Gian Travers da Zuoz ha scrit en ladin sia «Chanzun da la guerra dalg Chiastè d'Müs» (publ. 1527), en la quala el ha sez cumbattì e patì.
La cronica la pli cumpletta dals Scumbigls grischuns deriva da Fortunat Sprecher von Bernegg: «Historia motuum et bellorum» (Istorgia dals dischurdens e da las guerras, cumpilada en duas parts per ils onns 1607-44).

Vesair era
Auturs rumantschs
Fasa religius-confessiunala

Religiun e confessiun

Chanzun

Chanzun populara: Ritga tradiziun orala

Belletristica

Dramatica
Passiuns: Savognin (1741), Sumvitg (1801) e Lumbrein (1862 e 1882
Dretgiras nauschas: Rueun il 1764, Sumvitg il 1772 e Breil il 1795.

Litteratura edifitganta

Texts scientifics – Illuminissem

Fasa naziunalista e cumbattanta

Randulins

Fasa da la diversificaziun

L'emprima midada

Lirichers

Il stgandel e midada radicala

Temp contemporan

Auturas «giuvnas» ed auturs «giuvens»

Colliaziuns
Glista dad auturs rumantschs
L'Ave Maria è in'antifona ed in'uraziun.

Latin
Ave Maria, gratia plena,
Dominus tecum,
benedicta tu in mulieribus,
et benedictus fructus ventris tui, Iesus.
Sancta Maria, mater Dei,
ora pro nobis peccatoribus, nunc et in hora mortis nostrae.
Amen.

Rumantsch (Surmiran)
Salidada seias te, Maria,
plagna da gratzga,
igl Signer è cun tè,
te ist la banadeida tranter las dunans,
e banadia è igl fretg digl ties best, Jesus.
Sontga Maria, mama da dia,
roia per nous putgants
ossa e sen l'oura da la nossa mort.
Amen.

Rumantsch (Sursilvan)
Salidada seigies ti, Maria
pleina da grazia
il Segner ei cun tei,
ti eis benedida denter las dunauns
e benedius ei il fretg da tiu best, Jesus.
Sontga Maria mumma da Diu,
roga per nus puconts
ussa e sin l'ura da nossa mort.
Amen

Funtaunas
Il pled Avegno po sa referir a:

Avegno (TI), ina vischnanca svizra dal district Vallemaggia en il Chantun Tessin,
Avegno, Genova, ina vischnanca taliana da la provinza da Genova en la regiun da la Liguria.
Avegno è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Maggia dal district Vallemaggia.
Avenches è ina vischnanca politica svizra en il chantun Vad en il district Broye-Vully.
Il District d'Avenches era in district svizzer dal chantun Vad.

Circuls enfin 31.12.2007
Circul d'Avenches
Circul da Cudrefin

Vischnancas enfin 31.12.2007
Avenches
Bellerive
Chabrey
Constantine
Cudrefin
Donatyre
Faoug
Montmagny
Mur
Oleyres
Vallamand
Villars-le-Grand
L'Aviatica militara svizra (AM, tud. Schweizer Luftwaffe, frz. Forces aériennes suisses, tal. Forze aeree svizzere, enconuschent internaziunalmain sut il num englais Swiss Air Force, SAF) è il rom da l'armada svizra ch'è responsabel per la defensiun dal spazi d'area svizzer. Il cumandant da corp è Aldo C. Schellenberg che porta il titel cumandant da l'aviatica militara svizra.

Basas aviaticas

Las bases da l'aviatica militara èn:

Payerne (LSMP)
Sion (LSMS)
Emmen (LSME)
Meiringen (LSMM)
Alpnach (LSMA)
Buochs (LSMU)
Dübendorf (LSMD)
Lodrino (LSML)
Locarno (LSMO)
Bern (LSZB), VIP only

Radar surveillance

FLORAKOFlagge der Vereinigten Staaten von AmerikaFlagge FrankreichsFlagge der Schweiz
TAFLIRFlagge der Vereinigten Staaten von AmerikaFlagge der Schweiz
Skyguard Flagge der Schweiz
Stinger Alert RadarFlagge der Vereinigten Staaten von Amerika

Aviuns

Trainingsmockup 2x F/A-18C, X-5098, X-5099.

Aviuns ord servetsch

Helicopters

Meds da defensiun cunter aviuns

Meds da defensiun cunter aviuns ord servetsch

Swiss made defensiun cunter aviuns tested but not bought
Suandonds sistems da defensiun antiaeriala dall'industria svizzra ein vegnidas testadas denton buc vegni cumprei.

Sistems radar

Basas aviaticas ord servetsch

Ambri (LSPM)
Ems GR
Frutigen
Plazza aviatica Interlaken (LSMI)
Plazza aviatica Kägiswil (LSPG)
Littau
Mollis
Münster VS
Raron (LSTA)
Reichenbach im Kandertal
Saanen (LSGK)
San Vittore GR
Sankt Stephan BE (LSTS)
Turtmann (LSMJ)
Ulrichen
Zweisimmen (LSTZ)

Air policing
Air policing/ Luftpolizeidienst ist eine der Hauptaufgaben der Luftwaffe in Friedenszeiten. Es wird unterschieden in, Live Missionen (observation, Identifiication) und Hot Missionen (intervention).

Squadriglias aviaticas
In der Schweizer Luftwaffe ist ein Flugzeug in der Regel nicht dauerhaft bei einen bestimmten Squadriglia eingeteilt, besonders trifft das auf die Milizstaffeln zu deren Piloten nur ein paar Wochen pro Jahr im Dienst sind. Auch Squadriglia eroplane wie die F/A-18 J-5017 von der Squadriglia d'aviaziun 17 werden von andere Squadriglian benutzt. Ältere Flugzeuge werden häufig von Frontlinienstaffeln zu Unterstützung Squadriglian umgeteilt, zum Beispiel die Hawker Hunter von einem Jagdbomber der Squadriglia d'aviaziun zur Zielflugstaffel 12 als Zielschlepper

Auters unitads aviaticas

Referenzas

Flieger-Flab-Museum Dübendorf
Alber Wüst: Die Schweizerische Fliegerabwehr. 2011, ISBN 978-3-905616-20-0
[1] Militärische Denkmäler im Bereich der Luftwaffe (PDF)

Vesair era
Armada da l'aria franzosa
Eronautica militara taliana
Forza aviatica dals Stadis Unids
Forza aviatica roial
Grads da l'armada svizra

Auters projects

Colliaziuns
Pagina uffiziala en tudestg
Pagina uffiziala en franzos
Pagina uffiziala en talian
Pagina uffiziala en engles
[2] tailcode list of all Swiss Air Force Aircrafts ever (German only)
Avras (tudestg Avers) è ina vischnanca politica en la part superiura da la Val d'Avras, ina val laterala da la Valragn. La vischnanca è en il medem mument in circul dal district Rain Posteriur en il chantun Grischun en Svizra.

Annotaziuns
Avry è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district Sarina.

Colliaziuns

Annotaziuns
Avully è ina vischnanca politica svizra en il chantun Genevra.

Geografia
La vischnanca sa chatta al flum Rodan. Las vischnancas e citads cunfinantas èn Dardagny, Russin, Cartigny, Laconnex, Avusy, Chancy e Challex (Frantscha).

Colliaziuns

Pagina uffiziala da la vischnanca (franzos)
Avusy è ina citad svizra en il chantun Genevra.

Geografia
La vischnanca sa chatta en la Champange da Genevra sin la riva dal flum 'La Laire. Las vischnancas e citads cunfinantas èn Avully, Cartigny, Laconnex, Soral, Viry (Frantscha) e Chancy.

Colliaziuns

Pagina uffiziala da la vischnanca (en franzos)
Ayent è ina citad svizra en il chantun Vallais è ina district Hérens.
Ayer (en francoprovenzal: Ayèr) è ina fracziun da la vischnanca da Anniviers en il chantun Vallais.
bls

Viafier Berna-Lötschberg-Simplon (BLS) è ina cumpagnia da viafiers da la Svizra.

Servetschs
Bern-Lötschberg-Simplon-bahn (BLS)
Bern-Neuenburg-Bahn (BN)
Gürbetal-Bern-Schwarzenburg-Bahn (GBS)
Simmentalbahn (SEZ)
BMW (Bayerische Motoren Werke AG) è in producent d’autos tudestg. Fundo dal 1916 es que ün fabricat e vendita da motos e motors. La sedia principala da BMW sa chatta en Germania. BMW ha sia sedia a Minca.
Ses models èn enumerads en la lingia dals vehichels da luxus. L’interpresa bavaraisa producescha differents tips da vehichels, tranter quels autos da sport, autos electrics e motors.
L’interpraisa chi posseda eir la marca Mini ed es la società mamma da Rolls Royce.

Referenzas

Colliaziuns
Pagina d'internet da la BMW (Englais)
Pagina d'internet da la BMW Group (Englais)
Il BSC Young Boys, era numnau YB, ei in club da ballape Svizer ord la citad da Berna. L‘equipa ha ella sesiun 2022/23 gia per la 16avla ga saviu gudignar il campiunadi svizer.

Stadion
Dapi l‘onn 2005 giogan ils bernes en il niev stadion da Wankdorf. El ha Platz per 31‘120 aspectaturs ed ei aschia il segund grond stadion en Svizra. Il stadion vegn dapi 2020 numnaus Wankdorf. Avon haveva el num Stade de Suisse.
Il Babnoss è la pli conuschì da las uraziuns cristianas.

Il text

Funtaunas

Colliaziuns
Il babnoss en 1'441 linguas
Bad Zurzach (enfin il 1. da december 2006 uffizialmain Zurzach) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia. Ella è situada en il district Zurzach, al sid dal Rain ed al nord dal Giura d'Argovia.

Colliaziuns
Baden-Württemberg è in pajais federativ da la Germania, cun ina populaziun da radund 10'879'618 persunas (2015).
Sia chapitala è Stuttgart.

Geografia
La surfatscha dal pajais cuvrescha 35 751,65 km².
Baden è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia. Ella è la chapitala dal district Baden.

Colliaziuns
Il District Baden (tudestg: Bezirk Baden) è in district dal chantun Argovia.

Vischnancas
Bagnes (per tudestg Bangis) è ina vischnanca politica svizra dal district d'Entremont en la part francofona dal chantun Vallais.

Geografia
La vischnanca da Bagnes è la terz pli gronda da la Svizra e cun ina surfatscha total da 282,2 km² uschè grond sco il chantun Genevra (282,44 km²).

Colliaziuns

Pagina-web da la vischnanca da Bagnes
Il bahaissem è ina religiun mundiala, fundada da Bahá'u’lláh (e dal Báb). Ils aderents dal bahaissem, ina religiun monoteistica independent, sa numnan ‹bahais›. Il bahaissem è ina religiun cumplettamain sainza sutdivisiun. L’onn 2017 han ins dumbrà 7 milliuns bahais en tut il muns. Inchüns princips da cretta bahai:
la cretta en l’unic Dieu, l’unitad dal umanità, armonia tranter scienza e religiun, valur eguala dad um e dunna, retschercha independent dal vardad, la revelaziun divina progressiva.
Las Bahamas èn in stadi insular en l'Atlantic dal nord. La chapitala dal pajais è Nassau. La lingua uffiziala è l'englais.
Baku (aserbeidschanic: Bakı) è la chapitala da l'Aserbeidschan e la pli gronda citad dal pajais cun 2'200'000 abitants. Sia surfatscha è da 2150 km² e sia autezza è -28 m s.n.m..

Colliaziuns

Pagina d’internet da la citad da Baku
Baldingen è ina vischnanca politica svizra en il chantun Argovia. Ella è situada en il district Zurzach.

Colliaziuns
Balerna è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Balerna dal district Mendrisio.
Ballaigues è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district dal Jura-Nord vaudois. L'onn 2014 dumbrava ella 1'037 abitants.

Colliaziuns
Il Ballape Australian (englais: Australian football u Aussie rules) è in sport che dunnas sco er umens pon far.

Reglas
Il Ballape Australian è in Sport en che duas squadras da indesch giugadurs u giugaduras giogan ina encunter l'autra. Il sport chatta similitudas cun il Rugby ed il Ballape Gaelic.

Lias
Australian football league "(AFL), la lia prinzipala;
Victorian Women's football league (VWFL), la lia prinzipala feminina dal Victoria state.

Persunalidads
Barry Hall
Debby Lee

Vesair era
Sport

Colliaziuns
site uffizial da l'AFL
site uffizial dal VWFL
Ballens è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Morges.
Balsthal è ina vischnanca politica svizra en il chantun Soloturn.

Colliaziuns
Baltschieder è ina citad svizra en il chantun Vallais è ina district Visp.
Il Bangladesch è in pajais asiatic. Sia chapitala è Dhaka.
Barack Hussein Obama II (4 da avust 1961) è in advocat e politicher nordamerican. El è stà president dals Stadis Unids da l'America durant ils onns 2009 enfin 2017.
Barbados è in stadi insular entaifer las Antillas pitschnas. Sia chapitala è Bridgetown. La lingua uffiziala è l'englais.
Barbengo era enfin il 20 da avril 2008 ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Carona dal district Lugano.
Ils 30 da settember 2007 han ils abitants da las vischnancas Barbengo, Carabbia e Villa Luganese approvà l'incorporaziun da lur vischnancas en la vischnanca da Lugano. Il 20 da avril 2008 è ella vegnida incorporada cun la citad da Lugano.

Geografia
Las vischnancas cunfinantas èn Brusimpiano (IT-VA), Carabietta, Carona, Caslano, Collina d'Oro, Grancia e Morcote.

Fracziuns da la vischnanca
Barberêche (tudestg: Bärfischen, Barberêtse?/i en Patua friburgais) è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district See/Lac.

Colliaziuns

Annotaziuns
Bardonnex è ina citad svizra en il chantun Genevra.

Geografia
Las vischnancas e citads cunfinantas èn Plan-les-Ouates, Troinex, Bossey (Frantscha), Collonges-sous-Salève (Frantscha), Archamps (Frantscha), Saint-Julien-en-Genevois (Frantscha) e Perly-Certoux.

Colliaziuns

Pagina uffiziala da la vischnanca (en franzos).
Il bargunsegner (u bargunzegner, en grafia dialectala bargunzeñar) è il dialect rumantsch da Bravuogn (berg. Brauégn) e conturn en la Val d’Alvra.

Derasaziun e caracteristicas
Bravuogn sa chatta en il Grischun Central, al pe dal Pass da l’Alvra che maina vers l’Engiadin’Ota (La Punt). Ses dialect pledà ha ina substanza surmirana cun tratgs fitg caracteristics. En consequenza da la refurmaziun è Bravuogn s’orientà vers l’Engiadin’Ota ed ins ha surprendì il puter sco lingua scritta.
Il bargunzegner è periclità fermamain, damai che be pli radund 10 % da la populaziun en ses territori d’origin inditgeschan il rumantsch sco lingua principala (resp. 26,7 % resguardond tuttas dumondas da la dumbraziun dal pievel federala dal 2000).
La scola vegn manada per tudestg; il rumantsch vegn instruì sco emprima lingua estra. L’onn 2018 han las anteriuras vischnancas da Bravuogn e Filisur fusiunà a la nova vischnanca da Bravuogn Filisur. En il contract da fusiun è vegnì stabilì che la situaziun dal rumantsch a Bravuogn meritia in’attenziun e tgira speziala, er en scola.

Vocabulari online
Sut il num ‹Bargunseñer interactiv› è online dapi il 2014 in vocabulari che sa deditgescha a las atgnadads specificas dal bargunzegner (www.bargunsenar.ch). En ses pled da bainvegni scriva Linard Nicolay, l’iniziant e realisatur da la pagina: «‹Bargunseñer interactiv› duess esser in forum virtual per tut quels che vivan en vischnanca ed utrò – saja quai per cultivar la lingua materna, per emprender bargunzegner u simplamain par s’avischinar or d’interess cultural ad in dialect unic en la geografia linguistica rumantscha.»

Prova da text
Ils emprims dus vers da la poesia Brauégn vîgl da Gian Gianett Cloetta en grafia dialectala.

Annotaziuns

Litteratura
Conrad Martin Lutta: Der Dialekt von Bergün und seine Stellung innerhalb der rätoromanischen Mundarten Graubündens. (Beihefte zur Zeitschrift für Romanische Philologie, nr. 71), Max Niemeyer, Halle (Saale) 1923.
Z̀on Z̀anett Cloetta, Pol Clo Nicolay (ed.): Igl pled da Brauégn. Edizioñ digl Plañ Purcher, 2011.
Bas-Intyamon è ina vischnanca politica svizra en il chantun Friburg. Ella è situada en il district Gruyère.

Colliaziuns

Annotaziuns
Bas-Vully è ina vischnanca svizra en il chantun Friburg en il district See/Lac.

Colliaziuns

Annotaziuns
La baselgia catolica romauna (in rumauntsch grischun baselgia catolica romana u baselgia roman-catolica), es la confessiun la pü granda infra il cristianissem e cumpiglia arduond 1,8 milliards aderents sül muond inter.

Structuras
La baselgia catolica romauna as basa sün üna ierarchia stricta chi vo da suringiò: da Gesu Crist svessa artschaiva il papa sia pussaunza, ils uvais-chs dal papa ed ils preirs darcho dals ovais-chs.
Simon Petrus vela illa tradiziun per il prüm papa, e cun el cumainza la suczessiun apostolica. Dimena as chatta eir il center dal catolizissem fin hozindi a Roma scu al lö da la mort da martir da Petrus.
Dals clerikers sun separos ils uschedits laics.

Sacramaints
La doctrina da la baselgia disferenzchescha set sacramaints:

il battaisem
la craisma
il matrimoni
l'ordinaziun al preir
la penitenza
la Sencha Tschaina
l'uncziun dals amalos e dals muribunds

Litteratura
Medard Kehl: Die Kirche. Eine katholische Ekklesiologie (= La baselgia. Üna ecclesiologia catolica), Würzburg 2001; ISBN 3-429-01454-9.
Hans Küng: Kleine Geschichte der katholischen Kirche (= Istorgetta da la baselgia catolica), Berlin 2002; ISBN 3-442-76039-9.

Colliaziuns
Dossier Baselgia catolica sin chattà.ch
La pagina d'internet uffiziala dal Vatican
La Baselgia confessaunta (per Rumantsch Grischun Baselgia confessanta) d’eira quell’ela dal protestantissem tudas-ch chi refüsaiva d’accepter l’ideologia dal naziunelsocialissem infra la baselgia. La Baselgia confessaunta existaiva traunter ils ans 1933 e 1945 ed as schogliaiva culla fin da la Seguonda Guerra mundiela.

Resistenza
Traunter oter oppuonaiva la Baselgia confessaunta cunter il princip d’ün mneder in dumandas ecclesiasticas scu cha'l stedi naziunelsocialist ho praticho cun Adolf Hitler per surgnir la controlla totela sur da la vita dals burgais.

Persunas
Figüras prominentas dal movimaint d’eiran Karl Barth e Dietrich Bonhoeffer. Eir laics scu'l poet Rudolf Alexander Schröder pigliaivan part al movimaint.

Litteratura
Alfred Salomon: Sehen wir den Tatsachen ins Auge. Ein Zeitzeuge des Kirchenkampfes berichtet. (= Pigliainsa in vista las realteds. Üna perdütta contemporauna dal cumbat da baselgia raquinta) Calwer Taschenbibliothek Bd. 22. Calwer, Stuttgart 1991, ISBN 3-7668-3111-9

Colliaziuns
La Baselgia confessaunta sülla pagina d'internet dal Museum istoric tudas-ch
La Baselgia evangelica refurmada da la Svizra (BERS) è dapi il 1. da schaner 2020 l'organisaziun-successura da la Federaziun da las baselgias evangelicas da la Svizra, che n'è betg mo pli ina federaziun tranter las baselgias chantunalas ma ch'enclegia er sasez sco baselgia. Quai vegn accentuà tras il fatg ch'il parlament da la baselgia sa numna ‹sinoda› e betg pli ‹radunanza da delegad(a)s› sco anc tar la Federaziun da las baselgias. Tenor il dretg da las uniuns è la BERS identica cun l'anteriura Federaziun.

Istorgia
La Federaziun da las baselgias evangelicas è vegnida fundada l'onn 1920. Organisaziuns predecessuras eran la evangelische Tagsatzung (dieta evangelica) e la Schweizerische reformierte Kirchenkonferenz (conferenza ecclesiastica refurmada svizra), naschida l'onn 1858.
L'onn 1946 ha la Fundaziun fundà l'Agid da las Baselgias Evangelicas Svizras e l'onn 1963 l'ovra d'agid Paun per frars che dapi l'onn 1990 sa numna Paun per tuts. L'onn 1970 è naschì l'Institut social-etic che l'onn 2004 ha midà ses num en Institut per teologia ed etica.
Il 2018 ha la Federaziun da las baselgias evangelicas da la Svizra decidì da sa reorganisar per entschatta 2020 sco Baselgia evangelica refurmada da la Svizra (BERS) e d'adoptar ina constituziun correspundenta.
L'august 2019 ha la Federaziun da las baselgias evangelicas da la Svizra express ses sustegn per lètgs da pèrs omosexuals ed ha intimà sias baselgias-commembras da metter quai en la pratica.

Colliaziuns
Pagina-web da la Baselgia evangelica refurmada da la Svizra

Annotaziuns
Referenzas

Notas-pe
La baselgia reformada da Luven ella Foppa s’auda tier l’uniun da pleivs (cuminonza da pastoraziun) Luven-Flond-Pitasch-Duvin e stat sut la protecziun dil cantun Grischun. La davosa gada eis ella vegnida restaurada igl onn 1996.

Historia ed indrez
Il pli vegl document che confirmescha ina baselgia a Luven, ei il testament digl uestg Tello (765). Forsa deva ei denton gia pli baul ina caplutta ni baselgia. Da lezzas uras veva la baselgia il patrozini da Sogn Stefan. Aunc el temps prereformatoric, ils onns 1510, ei in niev baghetg vegnius construius, denton el medem stil da gotica. La veglia tuor romanica ei vegnida integrada en il niev baghetg. Pér pli tard ha il clutger survegniu il marcant tetg-tschaguola tschietschen. Entadens dalla baselgia deriva il crap da batten, el centrum dil cor, aunc ord il 14avel tschentaner. Luven ha introduciu la reformaziun gia igl onn 1526. Egl uappen dalla vischnaunca da Luven seregorda da quei eveniment ina bibla aviarta cun las inizialas da A ed O, vul gir l’entschatta e la fin ch’ei Cristus.

L’organisaziun dalla pleiv Luven
Luven ha formau tradiziunalmein ina pastoraziun cun Flond. Dapi 2014 exista in’uniun da pleivs Luven-Flond-Pitasch-Duvin. Il plevon da quella uniun da pleivs stat si Luven ella Casa pervenda. Tut quellas pleivs s’audan tiel colloqui „Sur igl uaul“ ed ein ina part dalla baselgia reformada dil Grischun.

Colligiaziuns

La baselgia silla pagina d'internet dalla vischnaunca anteriura
Fotografias digl interiur
La baselgia reformada da Pitasch s’auda tier l’uniun da pleivs (cuminonza da pastoraziun) Luven-Flond-Pitasch-Duvin e stat sut protecziun dil cantun Grischun. Ella ei dedicada al sogn Martin.

Historia ed indrez
La baselgia ei vegnida baghegiada denter 940 e 960. Tenor in document vegl digl onn 960 ha igl uestg da Cuera survegniu la baselgia. La clutgera romanica deriva ord igl 12avel tschentaner cu ch’inc ha era baghegiau entuorn la baselgia el stil romanic. Quei baghetg ei setenius nunmidaus tochen il gi dad oz.
Entuorn 1340 ha il meister da Vuorz scaffiu ils maletgs da sogn Cristoforus e sogn Martin.
Impurtont ein era ils maletgs el cor dalla baselgia, cun in grond Cristus pantocrator embelliu culs 4 evangelists. Giusut stattan il 12 apostels.
Il crap da batten deriva ord il 15avel tschentaner. Entuorn 1550 han ils vischins da Pitasch introduciu la reformaziun. La scantschala ei vegnida construida igl onn 1686.
La baselgia ei circumdada cun in santeri.

L’organisaziun dalla pleiv Pitasch
Pli baul, tochen igl onn 1942, ha Pitasch formau ina pastoraziun cun Duin e Riein, suenter mo pli cun Duin. Dapi 2014 exista in’uniun da pleivs Luven-Flond-Pitasch-Duvin. Il plevon da quella uniun da pleivs stat si Luven ella Casa pervenda. Tut quellas pleivs s’audan tiel colloqui „Sur igl uaul“ ed ein ina part dalla baselgia reformada dil Grischun.

Litteratura
Ludmila Seifert-Uherkovich, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden. Ed. dalla Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Casa editura Scheidegger & Spiess, Turitg 2008, ISBN 978-3-85881-216-2.
Denise Ellenberger: Kirche Pitasch GR. (Schweizerische Kunstführer, nr. 432). Ed. dalla Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1988, ISBN 3-85782-432-8.

Colligiaziuns

La baselgia silla pagina da graubuendenkultur
La Baselgia refurmada da l'Argovia (tudestg: Reformierte Kirche Aargau) è la baselgia da la refurmaziun en il chantun Argovia. Ella dumbra 75 cumins-baselgia e 189'050 commembers (31.12.2006).

Il cussegl da baselgia è l’autoritad executiva da la sinoda ed uschia da la baselgia chantunala. President è Christoph Weber-Berg.

Colliaziuns
Baselgia evangelica refurmada da la Argovia (tudestg)
Basse-Allaine e ina vischnanca svizra dal chantun Giura en il district Porrentruy.

Fracziuns da la vischnanca
Buix
Courtemaîche
Montignez
Bassecourt e ina vischnanca svizra dal chantun Giura en il district Delémont.
Bassins è ina vischnanca svizra en il chantun Vad en il district Nyon.