Siva dalla bova da Brinzauls è la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls cuatada e sarada. Tgi tgi pendulescha per exaimpel tranter Lai ed Alvagni stò piglier igl sviamaint sur Casti. La veia communala via Vazarouls tgi fiss la veia curta è averta siva digl aton angal per la populaziun da Brinzauls ed igl traffic public. Siva d’ena brev cun var 150 sottascripziuns ò igl cumegn d’Albula/Alvra repondero igl scumond e less introdueir ena vignetta per pendularis digl cumegn. «Nous vagn vasia tgi uscheia scu tgi la veia da Vazarouls vign carada ossa cugl scumond general ègl fitg difficil tgi chels scumonds vignan er tignias aint», dei Daniel Albertin. Igl mastral digl cumegn d‘Albula/Alvra daclera, pertge tg’igl cumegn ò publitgia l’antschatta mars la passascha suandonta aint igl figl uffizial: «Pertutgont la restricziun da traffic dalla veia tranter Vazarouls e Brinzauls vot la suprastanza communala darveir per amprova parzialmaintg igl traffic digl avregl anfignen igl otgover 2024.» Sviamaint è stentous per pendularis Per recapitular: Siva dalla bova da Brinzauls igl zarcladour passo è la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls sbuada e sutarada cun meters e meters cubic material e damai betg ple carabla. Tgi tgi less damai eir per exaimpel da Lantsch ad Alvagni stò sviier sur Casti, chegl tgi monta daple taimp e kilometers. I dat anc ena veia communala tgi magna da Vazarouls a Brinzauls. Igl aton ò igl cumegn d’Albula/Alvra pero annunztgia tgi vala en «scumond da carar per autos e töfs» sen chella veia, chegl cun excepziun d’abitantas ed abitantas da Brinzauls, la posta, agricultura, selvicultura e velocipedists. Ossa ò igl cumegn scu para repondero igl scumond. Daniel Albertin precisescha: «Per chels tgi on dad eir a luvrar p. ex. dad Alvagni ora Lai u cugls unfants a sport è igl sviamaint sur Casti simplamaintg stentous. E schi vo bagn, vainsa igl pi bod an quatter u tschintg onns ena nova veia cantunala. Chegl è en mengia lung taimp per chel reschim da travagl tgi vagn ossa. Perchegl vainsa discuto cun la posta, igl Uffezi da construcziun bassa e la pulizeia tge variantas tgi dess.» Schliaziun cun vignetta per abitantas ed abitants Ossa ins è en pass anavant: scu tgi Daniel Albertin daclera, seia previa da schliier igl scumond general e tgi abitantas ed abitants digl antier cumegn d’Albula/Alvra, vot deir da tot las set frac­ziuns, pon dumandar tigl cumegn per ena vignetta per carar sen la veia. «La vi­gnetta è gratuita. Igls abitants e sagond-dimorants da Brinzauls survignan ella, igls oters pon dumandar se ella. Nous sclarign betg giu, tgi tgi è propi pendulari e dovra la veia, chegl duess er esser ainten la responsabladad da mintgign. I vo persiva tgi la pulizeia saptga, tgi tgi ò igl dretg da carar e tgi betg.» La nova ordinaziun vign scretga or proximamaintg, scu tgi Daniel Albertin sincerescha. E schi na detta nigns recurs seia previa da far l’amprova cun la vi­gnetta chesta stad ed igl aton. «E schi vo en zichel radond rastaro chegl uscheia.» Cun oters pleds: igls abitants digl cumegn d’Albula/Alvra pon dumandar per ena lubientscha per carar sen la veia da Vazarouls, per tot igls oters vala venavant igl sviamaint sur Casti. «I sa tracta d’ena veia communala tgi n’adamplescha simplamaintg betg las cundiziuns per ramplazzar ena veia cantunala. Perchegl ins na pò er betg darveir ella per tots.» Brev cun passa 150 sottascripziuns La raschung, tgi igl cumegn propona ossa tala varianta seia stada ena brev d’opposiziun cun passa 150 sottascripziuns tgi vegia appello agl cumegn da reponderar igl scumond. Igl iniziant dalla brev tgi ò rimno las sottascripziuns è Thomas Bossi d’Alvagni. Sen dumonda dalla FMR dei el: «Igl è fitg stentous per chels tgi ston far de per de igl sviamaint sur Casti.» Ed ainten la brev digl otgover agl cumegn screiva el: «Igls paiataglias digl cumegn d’Albula/Alvra tgi on sottascretg èn digl aveis, tgi tot las abitantas ed igls abitants digl cumegn possan duvrar la veia da colliaziun Vazarouls. Raschung: La finanziaziun dalla galareia da drenascha vign purtada da tot igls abitants.» Daniel Albertin è digl aveis, tgi alla fegn finala vegia igl cumegn da cattar en consens per tots ansemen. «Tots on en dretg, pero betg adegna igl madem mument. Ossa adattainsa ed ampruagn da cattar chel cumpromiss. Sch’igl è ossa propi igl sulet muteiv perchegl tgi la galareia vign paeda cun daners publics, lascha avert.» Zona cotschna impedescha nova veia Thomas Bossi è an mintga cass cuntaint siva dalla novitad aint igl figl uffizial tgi igl cumegn prevei da darveir parzialmaintg la veia. «I pò funcziunar.» Tgi pò funcziunar, da chel aveis è er Daniel Albertin: «Cunchegl tg’è avert angal pigls indigens impedignsa p. ex. tgi giasts cun campers u tgars annexs u gliout tg’è betg disada da carar, carescha sen chella veia ed uscheia er tgi detta ena surtgargia.» Digl reminent vegia igl cantun investia 450 000 francs ainten chella veia communala per tg’igl traffic public – vot deir la posta – possa carar e per tg’ins possa er spalar ella d’anviern. «Nous vagn ossa ena tip topa veia.» E chegl tgi pertotga la nova veia cantunala resp. la nova colliaziun tranter Lantsch e Brinzauls dattigl suandontas novas: «Igl cantun elaborescha variantas, nous vagn ossa dus favorisadas.» Daple detagls na less Daniel Albertin betg anc tradeir. La veia pudess pero far spitgier. La raschung è tgi Brinzauls sa catta ainten la zona cotschna, oramai ena zona cun stop da biagier. «Antschever a biagier la nova veia cantunala ins niro pir cura tgi Brinzauls è or dalla zona cotschna.» E cura tgi chegl è igl cass, è anc avert e dependa digls success dalla galareia da drenascha. Repondero igl scumond Tgi tgi pendulescha p. ex. tranter Lantsch ed Alvagni stò piglier siva dalla bova a Brinzauls igl sviamaint sur Casti, la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls è sarada cunchegl tgi ella è cuatada cun cubics da material. La veia communala da Vazarouls a Brinzauls, tgi fiss la veia curta, è sarada siva digl aton passo per tot igl traffic, chegl cun excepziun dalla populaziun da Brinzauls e la posta. Igl reschim digl cumegn d’Albula/Alvra an favour dalla siertad ò pero procuro per malcuntantientscha. Ena brev d’opposiziun cun passa 150 sottascripziun ò appello agl cumegn da reponderar igl scumond. E chegl ò chel fatg ossa, scu tg’igl mastral Daniel Albertin dei anvers la FMR: «Schi vo bagn, vainsa igl pi bod an quatter u tschintg onns ena nova veia cantunala. Chegl è en mengia lung taimp per chel reschim da travagl tgi vagn ossa. Perchegl vainsa discuto cun la posta, igl Uffezi da construcziun bassa e la pulizeia tge variantas tgi dess.» Previa è tgi tot igls pendularis digl cumegn pon dumandar per ena vignetta gratuita. (fmr/sab) Survista dalla veias: La veia da Brinzauls tranter Lantsch e Brinzauls (soura san.) è sarada. La veia da Vazarouls a Brinzauls pò neir duvrada siva digl aton passo angal d’abitantas, posta, agricultura e forestal. Per pendularis tranter Lantsch ed Alvagni scu er visitadras da Brinzauls resta angal igl sviamaint sur Casti/Surava. An futur duessan er pendularis digl cumegn d’Albula/Alvra pudeir carar la veia. Anc vala per la veia da Vazarouls a Brinzauls en scumond general da carar per autos. Chegl cun excepziun dalla populaziun da Brinzauls, la posta, agricultura e selvicultura. An futur duessan tot igls abitants digl cumegn d’Albula/Alvra tgi penduleschan regularmaintg tranter Lantsch ed Alvagni pudeir carar sen la veia. Per tot igls oters resta igl sviamaint sur Casti.

Radond 80 persungas on gia interess per la quarta ediziun dall’occurrenza «Val Surses an discurs». A pled èn nias Tanja Amacher, la directoura turistica e Daniel Wasescha, igl nov mastral digl cumegn da Surses. Per l’organisaziun dall’occurrenza «Val Surses an discurs» segnan treis societads. Chegl èn Turissem Savognin Beiva Alvra SA, Anavant Surses e l’Uniun da promoziun Scuntrada Tinizong. L’emda passada è stada ainten la bar Palaver a Savognin la quarta ediziun e chegl per l’amprema geda la seira e betg scu las davosas treis ediziuns la dumang an cumbinaziun cun en ansolver. Da far chel discurs la seira e betg la dumang ò valia la pagna, radond 80 persungas on musso interess per l’occurrenza. Las davosas treis gedas èn chegl stadas bung la mesadad. Mano igls discurs ò, gio scu tar las davosas treis gedas, Melanie Salis tg’ins canoscha er da radio «Südostschweiz». Cun Tanja Amacher ò ella fatg ena bilantscha dalla sia lavour da diesch onns scu directoura turistica an Surses e cun Daniel Wasescha ò Melanie Salis tratg bilantscha digls sies amprems 100 deis scu nov mastral digl cumegn da Surses. Igls preschaints e las preschaintas èn nias beneventos da Bettina Bergamin tgi appartigna alla suprastanza dall’organisaziun turistica Anavant Surses. Fusiuns e midadas Er siva da diesch onns seia ella cun passiun e fitg gugent directoura turistica, ò accentuo Tanja Amacher. Tgi chegl seia uscheia vegia er igl sies team gronds marets e tot igls purtaders turistics da Surses. «Ia suletta sa betg mover schi bler, per chel scopo dovrigl er anc blers oters e cunzont las mias collaboratouras ed igls mies collaboratours», dei Tanja Amacher. Igl davos decenni vegia ella bagn fatg tras ples fusiuns e midadas an Surses. La fusiun digls nov cumegns dalla val igl 2015 tigl cumegn da Surses seia stada er per ella ena midada. Igl consorzi da vischnancas tg’è sto responsabel per l’infrastructura turistica exista er betg ple. Turissem Savognin Beiva Alvra SA seia oz ena societad acziunaria cun oters pensums tgi anc avant onns. Igl marketing e la promoziun digls giasts seia l’incumbensa principala, dantant tgi per l’infrastructura segna igl cumegn da Surses cun lour gruppa da lavour. La midada dalla marca turistica da Savognin tar Val Surses seia sto egn digls puncts centrals an chels diesch onns scu directoura turistica. Igl positiv dominescha Adegna puspe ò Tanja Amacher fatg attent alla bunga collaboraziun cugls purtaders turistics da Surses e sa tgapescha er cugl cumegn. La collaboraziun funcziunescha oz per en po migler tgi anc avant pacs onns, dei Tanja Amacher. An general fetscha ella en bilantscha positiva digls davos onns scu directoura turistica. Ella dei: «Igl positiv dominescha er sch’è do an chel decenni l’egna u l’otra tgossa negativa.» La stad vigna er per la regiun turistica Savognin Beiva Alvra adegna pi impurtanta. Anc daple potenzial ins vegia igl aton, ena staschung noua tgi la regiun sa preschainta anc pi dad ôr tgi schiglio. Ella seia fitg cuntainta d’esser directoura turistica d’ena schi bela val, ena val dalla quala ella seia inamurada gio ples onns. Anc vaia betg la survista cumpletta Da Daniel Wasescha ò Melanie Salis lia saveir scu tg’el sa catta cun aveir contanschia l’emda passada la vigliadetna da 50 onns. «Cun en mez tschentaner ins ò bagn en po experientscha, ins è pi madeir ed ena tscherta rutina è er avant mang», ò detg igl nov mastral digl cumegn da Surses cun en surreir. Pertschert seia el, tgi scu mastral ins saptga an nign cass cuntantar tots, chegl tgi seia er sto uscheia igls davos 20 onns tar RTR scu schef da persunal. Anc vegia el betg la survista cumpletta digl antier cumegn, cun esser igl cumegn en travagl fitg vast, en cumplex immens, variia, cun ples camps, spartas ed en bel domber a persunal. Daniel Wasescha ò menziuno tgi seia betg sto schi simpel da surdar tar RTR igl sies post ed er betg schi simpel da surpiglier igl sies nov pensum scu mastral digl cumegn da Surses. S’annunztgia per chel post vegia el cugl intent da saveir mover ensatge ainten la sia patria e cunzont er da far pigls proxims onns ensatge oter e chegl cun passiun e plascheir. El seia naschia an Surses, las sias rieischs seian a Savognin e perchegl viglia el esser mastral cun corp ed olma. Ena partenza pretensiousa I seia daveiras sto en’antschatta pulit strantga scu mastral digl cumegn da Surses, ò detg Daniel Wasescha alla moderatoura. Igl sies amprem cumegn cun la votaziun per u cunter igl indrez Nandro solar a Radons seia sto an veir senn ena gronda tgossa. Er schi la suprastanza seia stada per chel project ins vegia accepto la decisiun democratica digl pievel tgi vegia refuso cleramaintg chel project digl EWZ. El seia sto sursto dall’antiera dinamica an connex cun chel project e digl interess medial. Ossa seia da cattar ena bunga veia cugl EWZ pertutgont las concessiuns ed er las tractativas pigl eventual dulzamaint digl rampar digl Lai da Marmorera. Per Daniel Wasescha è impurtant da creir an Surses, ena val cun bungas premissas scu tg’el ò detg. Far damanc studis e realisar daple projects è igl aveis digl nov mastral digl cumegn da Surses. Per Daniel Wasescha èn las finanzas, igl spazi d’abitar, abitaziuns paiablas, la planisaziun digl territori, ena clera communicaziun e structuras communalas sangas las sfeidas principalas pigls proxims quatter onns per el scu mastral da Surses. La moderatoura Melanie Salis (da mez) ò discurria cun Daniel Wasescha e cun Tanja Amacher a caschung dall’occurrenza «Val Surses an discurs». Savess davantar en tema pigl cumegn da Surses e pigl EWZ: igl dulzamaint digl rampar digl Lai da Marmorera.

Gievgia passada è en auto collido cun l’arvela sen la veia digl Pass digl Gelgia. La conautista seia sa blessada levamaintg, screiva la Pulizeia cantunala digl Grischun. En automobilist è caro igl sivamezde sen la veia digl Pass digl Gelgia digl ospizi an direcziun Beiva. Tar la localitad Capalotta ò el surpasso en camiun. Siva chella manevra ò igl manischunz pers la controlla sur digl auto ed è collido cun l’arvela digl vial oppost. Igl automobilist n‘è betg sa blesso, la sia conautista è pero sa blessada levamaintg ed eida aint igl spital a Tusang. Ve digl auto ègl do en donn total e l’arvela è neida donnageda grevamaintg. (cdm/rtr/fmr) Gievgia passada ègl do en accident individual sen la veia digl Pass digl Gelgia siva tgi en automobilist ò surpasso en camiun.

10 % daple giasts tar las pendicularas Arosa Lai, 30 % daple amprems skiunzs tar las pendicularas da Savognin ed anfignen Pasca daple stgamgiamaint pigls runals da Beiva. En bung anviern on er gia las pendicularas da Barvogn. A Barvogn ed a Savognin on las pendicularas termino la staschung d’anviern 2023/24. Tigls runals da Beiva vo chella a fegn dumengia proxima ed a Lai Arosa igls 14 d’avregl. Ena retschertga fatga tar chels quatter travagls da pendicularas conferma tgi la staschung d’anviern è stada, chegl tgi pertotga las relaziuns da neiv, an veir senn sensaziunala. Er concernent igl domber da skiunzs ed igls stgamgiamaints fon tots quatter menaschis ena bilantscha intermediara positiva. Arosa Lai: deis cun anfignen 26 000 skiunzs Thomas Küng, igl directour da Lai Pendicularas SA dei tgi anfignen ossa ins vegia gia aint igl territori da skis Arosa Lai 10 % daple giasts tgi igl anviern 2022/23. Deis da bel’ora e da vacanzas ins vegia gia aint igls dus territoris da skis anfignen 26 000 skiunzs, chegl tgi seia dantant betg record. Chel schea tar 31 000 skiunzs. Arisguard amprems giasts e stgamgiamaint ins sa vaschigna agls onns da record. Sur Pasca seia la gronda part digls indrezs sto saro. Segl prietsch regular digl de per la carta da skis ins vegia alloura restituia 40 %. Barvogn: december e schaner «bunischem» Ena bilantscha zont positiva digl anviern passo fò er Niculin Josty, igl magnafatschenta da Barvogn Pendicularas. En schi «bunischem» december 23 e schaner 24 scu chesta staschung d’anviern ins vegia siva da 15 onns betg ple gia tar las pendicularas. Donn seia, tgi igl meis da favrer vegia mantgea la bel’ora, uscheia tgi blers giasts seian betg ias sen pista. Pertutgont igl stgamgiamaint ins seia fitg cuntaint ed an cumparaziun cun oters bungs onns ins vegia schizont augmento chel. Beiva: igl migler schaner siva da 20 onns Fitg cuntaint cun la staschung d’anviern tgi vo a fegn proximamaintg è er Gregor Vellacher, igl magnafatschenta da Beiva Runals SA. El discorra d’ena fitg bunga staschung. Igl meis da schaner seia sto siva da 20 onns igl migler chegl tgi pertotga stgamgiamaint e domber digls amprems giasts. Igl ferm vent, blers cantuns vacanzas a madem taimp e blera treid’ora davent digl mez da favrer seian las raschungs tgi igl affar seia (stgamgiamaint ed amprems giasts) aint igl meis da favrer betg sto igl migler, cumparaglea cun oters anvierns. Anfignen Pasca ins vegia fatg daple sviouta an cumparaziun cugl onn avant. Pasca dantant seia sto en gi a somma nolla. Savognin: per en po daple stgamgiamaint Las relaziuns da neiv seian stadas grondiousas er per Savognin, dei Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA. Nadal e Bumang seia gio sto en ferm taimp ed igl meis da schaner cun blera bel’ora er. Igl favrer seia sto cuntantevel chegl tgi pertotga igls affars. Mantgea vegia pero la bel’ora. I dovra per luvrar betg angal blera neiv, mabagn er deis cun ora magnifica. Igl meis da mars ins vegia gia daple giasts tgi anc avant en onn. Pasca seia sto en affar cun cefras cotschnas cun strousch esser avert igls indrezs perveia digl vent e l’ora. Vurdo sur igl antier anviern ins vegia fatg per en po daple stgamgiamaint tgi anc la staschung d’anviern 2023/23, lò dantant cun fitg paca neiv. Relaziuns da neiv optimalas er a Barvogn durant igl antier anviern. A Beiva èn igls runals anc averts anfignen dumengia proxima. Igl territori da skis da Savognin cun schi blera neiv scu chest anviern dattigl er betg schi savens. Bler skiunzs durant igl antier anviern ad Arosa e Lai, er graztga alla colliaziun digls dus territoris da skis.

15 onns è Gion-Franzestg Schaniel sto cun passiun commember dalla suprastanza dall’Uniun purila Alvra e da chels seis onns scu president. Successour digl parsoura partent è Armin Margreth. A Casti èn sa radunos l’emda passada 30 pours per assister alla radunanza generala dall’Uniun purila Alvra. Chell’uniun tgi reunescha igls 160 pours da Surmeir dattigl gio siva digl 1917. Agl timung dalla societad è sto igls davos seis onns Gion-Franzetg Schaniel da Tinizong (varda er box). Cun aveir inoltro la sia demissiun ò el mano la sia davosa radunanza generala dall’uniun scu igl pi «ot» pour dalla regiun Alvra. Avant tgi surpiglier avant seis onns chel uffezi presidial è Gion-Franzestg Schaniel sto gio nov onns an suprastanza. Chegl vot deir tgi igl pour è s’angaschea 15 onns cun corp ed olma pigl bagn digl pouresser e dall’agricultura. An chel lung taimp d’uffezi dad el è sa mido bler sen camp naziunal, er tar l’agricultura. Daple ordinaziuns e prescripziuns, leschas e normas e cunzont er chegl tgi pertotga la politica agrara an general. Siva d’en onn an suprastanza Scu successour da Gion-Franzestg Schaniel on igls preschaints eligia Armin Margreth. Avant en onn è igl pour da Lain nia eligia an suprastanza cugl intent tg’el surpeglia eventualmaintg igl mandat da president dall’Uniun purila Alvra. Igl nov parsoura dalla societad da pours surmirana magna a Lain en bagn puril cun ena tratga da trer se animals, tgi von alloura puspe anavos tigls pours proprietaris. Armin Margreth è en om fitg activ ed er ena persunga cun en’experientscha chegl tgi pertotga l’executiva. Chegl cun esser sto 15 onns commember dalla suprastanza digl cumegn da Vaz. Cun surpiglier Armin Margreth igl uffezi presidial ò la radunanza generala eligia Damian Loretz da Barvogn scu nov suprastant dall’Uniun purila Alvra. Nias confirmos an lour uffezis èn: Erwin Arnold, Casti, Domeni Gregori, Barvogn, Dominic Pfluger, Salouf, Mario Steier, Savognin e Risch Tscharner, Alvagni. Reeligias scu revisours èn nias Daniel Berther, Alvagni e Rafael Demarmels, Parsonz. Exposiziun da biestga districtuala Las occurrenzas tgi l’uniun ò organiso igl 2023, er cun oters partenaris, èn stadas en success. Menziunar ins dastga l’excursiun d’utschels da Tschuntgesmas e cunzont l’ediziun da giubileum dalla «Tundeida», la 20avla tg’ò attratg, eneda daple, en grond pievel a Savognin. Chest onn ò chella li digl reminent igls 5 d’otgover. Gio an quatter emdas ò alloura li a Lantsch l’exposiziun da biestga districtuala, detg pi exact igl 1. da matg. La davosa ò gia li igl 2022 a Savognin e chegl cun esser stadas 130 vatgas e tremas an concurrenza per la «Miss Alvra». La radunanza generala è eida a fegn cun en referat da Stefanie Meier, dall’Uniun purila grischuna. Tema central digl referat è sto la consequenza dalla midada da structura ainten l’agricultura. Tranter oter ò el menziuno tgi avant 22 onns davigl aint igl Grischun anc 3 000 bagns purils. Oz seian chegl angal ple 2 164 travagls agricols. Igls davos 20 onns seia la grondezza digls travagls purils s’augmentada da 17 hectaras sen oz sur 30 hectaras. Igls menaschis da pours seian bagn pi gronds, dantant igl domber dallas persungas occupadas seia sa redutgia, ò menziuno Stefanie Meier. Igls presidents dall’Uniun purila Alva 1917 – 1941 Adolf Bossi, Mon 1941 – 1949 Giatgen Peder Sonder, Salouf 1949 – 1952 Giatgen Battaglia, Casti 1952 – 1963 Josef Ravizza, Surava 1963 – 1982 Peder Spinatsch, Savognin 1982 – 1991 Jochen Parpan, Vaz 1991 – 1997 Renato Laim, Alvagni 1997 – 2003 Bruno Salis, Beiva 2003 – 2009 Corsin Farrér, Stierva 2009 – 2019 Daniel Ulber, Lantsch 2018 – 2024 Gion-Franzestg Schaniel, Tinizong 2024 – Armin Margreth, Vaz Armin Margreth (san.) ò surpiglia igl uffezi da president dall’Uniun purila Alvra da Gion-Franzestg Schaniel.

En quart plaz è sto igl migler resultat ainten la cuppa mundiala da skis e la carriera da Gilles Roulin, igl skiunz digl Club da skis Lai-Valbella. Ossa terminescha el la sia carriera. Siva d’esser sto ple tgi 100 gedas alla partenza ainten la cuppa mundiala da skis terminescha Gilles Roulin la sia carriera scu skiunz alpin. Igl om da 29 onns è carschia se ainten la Part Soura Turitgesa, ò pero passanto igls anvierns a Valbella ed è davanto commember digl Club da skis Lai-Valbella – agl qual el appartigna anc adegna – ed ò lantschea uscheia la sia carriera da skis. «En oter sentimaint» Siva d’esser sto set onns ainten la cuppa mundiala terminescha igl atlet digl cader B ossa damai la sia carriera. «Per me restan fitg belas regurdientschas, ia sung super furtino e ventirevel davart la mia carriera», sa lascha citar Gilles Roulin or dalla communicaziun da Swiss Ski. Igl spezialist da speed è partia ainten la sia carriera, ainten la cuppa mundiala, nov gedas aint igls top 15. Igl sies migler resultat ò el contanschia igl onn 2017 an Val Gardena, cura tg’el ò mantganto per pac igl podest ainten la cursa rapida ed è davanto quart. Ainten la cuppa europeica è el sto 13 gedas segl podest, da chegl diesch gedas sensom. Gio bod durant la staschung vegia el remartgea tg’ensatge seia sa mido ainten testa: «Cunzont alla partenza ègl simplamaintg en oter sentimaint tgi anfignen ossa, la prontadad e la voluntad n’eran betg ple propi cò ed uscheia vaia stuia percorscher tgi la veia duess eir per me ossa an en’otra direcziun», ò Gilles Roulin argumento la sia decisiun. (cdm/fmr) Gilles Roulin digl Club da skis Lai-Valbella terminescha la sia carriera scu skiunz alpin.

Cun esser pi bod Pasca on er las pastizareias aint igl Grischun Central produtgia e vandia daple glioirs da tschigulatta. Madema sa preschainta la situaziun er tar las buteias. La davosa geda tgi la dumengia da Pasca è stada aint igl meis da mars è sto igl 2016, detg pi exact igls 27 da mars. Igl 2019 è Pasca crudo segls 18 d’avregl, damai fitg tard. Ossa chest onn è sto Pasca dumengia passada e cun la data digls 31 da mars, fitg bod. Gl’onn proxim è Pasca schizont pir igls 20 d’avregl. S’interessada è la FMR schi conditoreias e buteias aint igl Grischun Central on vandia daple glioirs da tschigulatta cun esser Pasca pi bod u en onn tgi Pasca è per en po pi tard? Vandia 1 400 glioirs da tschigulatta Manadra digl Volg son Mitgel è gio ples onns Roswitha Guetg tgi stat a Tinizong. Ella dei tgi chest onn ins vegia vandia per en po daple glioirs da tschigulatta cun esser Pasca schi bod. Detg concret vegian igls clients dalla buteia cumpro 1 400 glioirs da Pasca. Igl 2019 cura tgi Pasca seia stada treis emdas pi tard tgi chest onn seia igl domber a glioirs da Pasca sto tar radond 500 tocs. Ovs da tschigulatta pi pitschens e pi gronds vegian er sa vandia bagn cun en total da 900 tocs. Ena spezialitad dallas buteias Volg èn igls ovs da tschigulatta «Rocher» (ena sort pralina) tgi vignan produtgias dalla conditoreia da tschigulatta Bruderer a Fahrwangen AG exclusiv angal per agen adiever e las buteias dalla cadagna Volg. Chels ovs da tschigulatta on prest ena grondezza d’en ov d’ena gagligna. Tot loscha dei Roswitha Guetg: «Da chels ovs vainsa vandia an tot 1 300 tocs». 350 000 tocs da chels vignan produtgias dalla conditoreia Bruderer per Pasca. Temperaturas idealas Ena conditoreia da renom e cun ena tradiziun da 125 onns è la «Conditoreia Gyger» da Tusang. Andri Marguth, igl patrung, ò detg d’aveir fatg en bung affar cun la vendita da glioirs da Pasca. I seian neidas produtgeidas, e chegl tot a mang aint igl agen travagl, 2 500 glioirs ed er oters animals da tschigulatta per vender ainten buteia. «Las temperaturas pitost freidas èn stada idealas per vender daple glioirs da Pasca», dei Andri Marguth. Cura tgi Pasca seia siva digl mez avregl e las temperaturas pi tgodas compran igl clients betg schi bleras glioirs da tschigulatta. Ensatge ò igl patrung dalla «Conditoreia Gyger» er anc detg: «Cun esser chest onn Pasca pacs deis siva tgi la gliout ò gia la paia, è sto per la vendita da glioirs en veir gudogn.» Pasca tranter igls 15 e 25 d’avregl seia betg ideal cun la gliout betg anc aveir survagnia la paia. Glioirs pi pitschnas sa vendan pi bagn Cuntainta cugl affar cun glioirs da Pasca è er Heidi Forino, la patrunga dalla furnareia e conditoreia cun café Casparin a Savognin. I seian neidas vandeidas en toc daple glioirs cun esser Pasca alla fegn dalla staschung d’anviern e betg bler pi tard cura tgi Pasca seia dus u treis emdas siva la fegn da staschung. Heidi Forino dei: «Glioirs pi pitschnas sa vendan pi bagn.» Cumprada ed er consumada savens seia neida la pastizareia da Pasca tg’ins vegia fatg aposta per chels deis e chegl tenor recept dalla tgesa. Turtignas, flattas, rulladas, morigns ed eclairs cun motivs da Pasca, chels products seian stos schi dumandos scu las glioirs da Pasca, punctuescha Heidi Forino. Tot piglia seia ella cuntainta cun l’emda avant Pasca ord vista dalla buteia. 4 000 tonnas tschigulatta da glioirs Avant Pasca vignan vandias an Svizra ovs da tschigulatta, glioirs da tschigulatta ed er otras figuras da tschigulatta. Alla fegn finala èn chegl 4 000 tonnas tschigulatta. Tenor Chocosuisse vignan vandeidas an Svizra radond 20 milliuns glioirs da Pasca. Radond 8 % digl stgamgiamaint annual fò l’industreia da tschigulatta svizra avant Pasca. Lindt & Sprüngli, tgi segna per la producziun dallas glioirs da tschigulatta dad ôr (Goldhasen), ò produtgia chest onn per la fiera mundiala passa 150 milliuns da chellas glioirs e chegl an tot las grondezzas. (fmr/gns) Ena retschertga mossa, tgi las glioirs da Pasca èn pi popularas, schi Pasca è pi bod. Chest onn èn nias produtgias 150 milliuns da chellas glioirs.

Igl cumegn d’Albula/Alvra e la Christian Gartmann SA èn nominos pigl premi internaziunal da PR 2024. Scu tg’igl ò nom ainten ena communicaziun allas medias, rancanoscha la giuria cunchegl la communicaziun da crisa ed igl dialog da risc per la vischnanca da Brinzauls e l’evacuaziun da chella la stad passada. Igls 16 da matg 2024 ò li la premiaziun a Hannover. Pi impurtant premi per communicaziun Siva digl onn 2019 magna igl stab communal da crisa digl cumegn d’Albula/Alvra en dialog da risc an connex cugl «Rutsch» da Brinzauls. La populaziun da Brinzauls scu er la publicitad vignan infurmos regularmaintg davart chel e las maseiras correspondentas. Cura tgi la vischnanca è neida evacuada la stad 2023, ò igl cumegn d‘Albula/Alvra introduia la communicaziun da crisa, noua tg’igls pertutgias eran aint igl center dallas maseiras. L’evacuaziun scu er la bova smanatschonta on procuro per en’attenziun mediala segl antier mond. Responsabel per la communicaziun da crisa ed igl dialog da risc digl cumegn d’Albula/Alvra è Christian Gartmann. La giuria internaziunala digl premi da PR consista da spezialistas e spezialists da communicaziun da scolas otas ed interpresas. Igl premi vign surdo siva digl onn 1970 e vala scu igl pi impurtant premi per communicaziun aint igl territori linguistic tudestg. Ainten la categoria «Issues – Konflikte – Krisen» èn nominos treis projects. (cdm/fmr) Christian Gartmann (dretg) cun la giacca cotschna e la vesta da siertad cun l’inscripziun «Kommunikation – Gartmann» è responsabel per las medias e communicaziun digl cumegn d’Albula/Alvra. La communicaziun da crisa ed igl dialog da risc an connex cun la vischnanca da Brinzauls e sia evacuaziun èn ossa nominos pigl premi internaziunal da PR.

«Minerals, vigliangs e metals – examinaziuns scientificas dalla nateira e dalla cultura davart la producziun d’arom preistorica an Surses» – uscheia sa nomna igl referat dalla Societad grischuna per la perscrutaziun da la nateira (SGN) tgi ò li proxim marde a Coira. Ord vista dalla cuntrada culturala archeologica è Surses fitg retg. Chegl conferman culegnas digl taimp da bronz, camps da battaglias romanas e castis medievals. Igls davos diesch onns è nia perscruto intensivamaintg an Surses. Scu tgi la SGN screiva ainten ena communicaziun allas medias, ins ò gio avant ple tgi 3000 onns transfurmo minerals cun proceduras cumplexas an arom metallic an Surses. Las numerousas minieras e ferareias da chella «industreia» èn stadas la basa da perscrutaziun. Tenor Leandra Reitmaier-Naef, collaboratoura scientifica e digl project digl sarvetsch archeologic digl Grischun, seia cunzont ena dumonda centrala ord vista archeologica: An tge furma e noua tg’igl arom è nia martgado e purto. Davart chels temas referescha Leandra Reitmaier-Naef a Coira. (cdm/fmr) Igl referat «Minerals, vigliangs e metals – examinaziuns scientificas dalla nateira e dalla cultura davart la producziun d’arom preistorica an Surses» ò li proxim marde, igls 9 d’avregl 2024 allas 20.15 ainten la sala Brandis dasper igl Museum dalla nateira a Coira. Per commembers dalla SGN è l’antrada gratuita, per betg-commembers costa chella 10 francs. Vista ainten la miniera d’arom preistorica «Grube 1» a Cotschens/Marmorera.

L’intervista cun Benedikt Loepfe, igl directour digl EWZ, cumparia sonda aint igl «Bündner Tagblatt», ò caschuno en immens resung tar las gasettas concurrentas. Ena rotscha gasettas on rapporto online tgi igl EWZ seia gio bagnanavant cugl project da dulzar igl rampar digl Lai da Marmorera per 14 meters. Siva digl naufragi digl project solar Nandro, tgi igl suveran digl cumegn da Surses ò refuso cleramaintg alla fegn da schaner, stat pigl cumegn an tavla en’otra sfeida. I vo per la prolungaziun dalla concessiun cun las Ovras electricas Turitg (EWZ) (dretgs d’ava) tgi vo a fegn igl 2035 e concret er per las tractativas pertutgont en eventual dulzamaint digl rampar digl Lai da Marmorera. Benedikt Löpfe, el tgi stat alla te­sta dalla direcziun digl EWZ, ò detg ainten in’intervista aint igl «Bündner Tagblatt» da sonda passada tgi igl EWZ seia concernent chel project da dulzar igl rampar digl lai artifizial per 14 meters gio avanzo. Decidia veva igl EWZ gio pi bod da dulzar igl rampar digl lai per 14 meters e betg per 10 meters u schizont per 24 meters. Davainta igl dulzamaint digl rampar digl lai cun en’otezza da 91 meters sen da nov 105 meters realitad, alloura ò er la veia naziunala per lung digl lai da neir planisada e con­strueida da nov sen en tratg dad 1,5 kilometers. Digl reminent ò igl cantun investo tranter igl 2012 ed igl 2020 ples milliuns francs ainten la veia da Gelgia aint igl territori da Bardella a Marmorera ed ainten la Punt dalla gisteia, tgi sa catta lò noua tgi la Gelgia sbucca aint igl Lai da Marmorera. Supplemaint current per 10 000 casadas Benedikt Löpfe ò confirmo an sia intervista tgi cugl Uffezi federal da veias (ASTRA) vegia igl EWZ anfignen oz gia tractativas fritgevlas e positivas. Gio aint igl decurs dalla proxima stad duessigl an chella tgossa dar ena decisiun. Sessour scumainzan alloura pir dretg las tractativas cugl cumegn da Surses e cugl cantun pertutgont en’eventuala cunvegna d’indimnisa­ziun. Vessan cumegn e cantun da far diever dalla scadenza da concessiun (Heimfall), fissan cumegn e cantun an possess digl rampar. Cun dulzar igl rampar existent per 14 meters s’augmentess er igl volumen digl Lai da Marmorera per ena bela somma. Cun l’ava supplementara fiss pussebel da produtgier 50 ouras gigawatt daple chegl tgi corresponda a current per 10 000 casals. Graztga all’ava da 60 milliuns cubics digl Lai da Marmorera produtgescha igl EWZ gio ossa current per radond 20 000 casals. Per en po daple pressiun Daniel Wasescha, igl mastral digl cumegn da Surses dei: «Concret è succedia anfignen ossa ansomma navot chegl tgi pertotga igl dulzamaint digl rampar digl lai.» Chel project seia ferm associia cun las tractativas pertutgont la prolungaziun dalla concessiun cugl EWZ. Davart digl EWZ ins s’accorscha bagn en po daple pressiun concernent chel project e cunzont er la dumonda da concessiun. Er schi chella scroda pir igl 2035 spetga gio ossa blera ed intensiva lavour per Daniel Wasescha ed er per l’antiera suprastanza an connex cugl intent digl EWZ e la concessiun. Da lez taimp cun 24 : 2 vouschs Igl suveran da Marmorera veva decidia igls 17 d’otgover 1948 da surlascher la vischnanca agl EWZ per far en lai artifizial. Alla radunanza communala eran sa tgapescha preschaints angal omens, cun da lez taimp betg aveir las donnas igl dretg da votar. Cun 24 : 2 vouschs on alloura igl 26 preschaints decidia schi lagn deir uscheia la «vendita» dalla vischnanca. Mastral da lez taimp era a Marmorera Fluregn Luzio-Ruinell. 15 famiglias on banduno lour datgesa. Varsaquantas famiglias èn sa collocadas a Scalotta, otras a Marmorera nov ed otras on per adegna detg adia a lour pa­tria. Gio igls 13 da november 1949 ò igl suveran digl martgea da Turitg delibero igl credit dad 80 milliuns francs per realisar igl lai da farmada da Marmorera. Antschet cun las lavours ins ò igl 1950 e stadas a fegn èn chellas igl 1954. Igls 14 da settember 1955 ò alloura gia l’inauguraziun dall’ovra hidraulica e chegl an preschien­tscha d’Emil Landolt, igl president digl martgea da Turitg, Gion Not Spegnas, lò president circuital da Surses e bleras otras persungas dallas autoritads politicas regiunalas e cantunalas. (fmr/gns) Cugl dulzamaint digl rampar digl lai vess igl lai per en po daple volumen d’ava.

Curt siva la staschung da cursas publitgescha Swiss Ski las selecziuns digls caders pigl proxim anviern. I dat atlets ed atletas tgi perdan lour status e da chels e da chellas tgi fon en zap aint igl cader pi ot. Avant pacs deis ò Swiss Ski communitgia a tge caders tgi biatlets e biatletas appartignan la staschung 2024/25. Ultra da chegl ò l’organisaziun er communitgia las selecziuns dallas disciplinas passlung, cumbinaziun nordica e sagl cun skis. La pi ferma relaziun on Surmirans e Surmiranas cugl biatlon, chegl cun esser Lantsch igl center svizzer digl sport da biatlon. Vetiers vign er tgi cun pacas excepziuns on igls pi ferms biatles e las pi fermas ­biatletas dimora ainten la regiun Alvra. Digl cader naziunal anavos tigl cader A Cugls biatlets Niklas Hartweg e Sebastian Stalder stattan gist dus ferms atlets an Val Alvra. Niklas Hartweg, igl campiun mundial da juniors 2019 dalla cursa singula è bagn er datgesa ainten la Svizra Centrala, ma igl ple ò el dimora a Lai. Lò èn savens er igls sies genitours Michael e Carola Hartweg, igl pêr tg’ò investo ples milliuns francs ainten la Roland arena da biatlon ed aint igl bietg nordic da chella arena a Lantsch. Sies amei d’equipa Sebastian Stalder stat cun sies frar ed er biatlet Gion Stalder (cader da ­biatlon C) ad Alvagni, noua tg’els on cumpro ena tgesa. Seba­stian Stalder ò gia ena fitg bunga staschung ed è sto igl migler Svizzer tar plessas cursas. Chels success èn er la raschung tg’el re­sta er igl proxim anviern commember digl cader naziunal da ­biatlon. Damai mantigna igl atlet da 26 onn igl sies status. Chegl sa lascha alloura betg deir da Niklas Hartweg, igl sportist da 24 onns. El è betg ple commember digl cader da biatlon naziunal, mabagn da nov appartigna el agl cader da ­biatlon A. Chegl vot deir tg’el ò gia da far en zap anavos chegl tgi pertotga igl cader. Venavant agl cader da biatlon A appartignan las dus soras Aita Gasparin ed Elisa Gasparin, ellas tgi stattan a Lantsch. Silvano Demarmels (annada 2004), igl talent da biatlon da Salouf el è er igl proxim anviern commember digl cader da ­biatlon C scu anfignen ossa. Laurin Fravi da Lantsch el ò termino la sia carriera da sport da prestaziun per sa deditgier pi ferm alla veia da professiun. Da nov agl cader da passlung C appartigna Robin Bläsi da Lai, el tgi totga cun 18 onns tar egn digls gronds talents da passlung. Cader decisiv arisguard las finanzas Cun dar en tgit tar las selecziuns da passlunghists e pass­lunghistas croda an îgl tgi digls 40 atlets ed atletas tgi figureschan ainten egns digls quatter caders èn gist la mesadad sportists e sportistas digl Grischun. Chegl tgi pertotga trenamaints, trenaders, as­sistents e coachs è betg scu decisiv a tge cader tg’en atlet u ena ­atleta appartigna, dantant finanzial alloura bagn. Niklas Hartweg è da nov commember digl cader da biatlon A. Sebastian Stalder resta er igl anviern proxim commember digl cader da biatlon naziunal.

Siva da set onns è la senda ferrada agl Piz Mitgel sur Savognin sarada. La raschung èn crudadas da crappa tar la senda diagonala – chella tgi niva duvrada cunzont per neir aval. Chegl na vala betg per la senda verticala – la senda per ascender. Uscheia tgi igl guid da muntogna Geni Ballat ò, cun sustign digl cumegn da Surses, tschartgea e catto ena nova ruta per descender. «Reavertura senda ferrada agl Piz Mitgel cun nova ruta.» – I pudess esser stada ena pitschna surpresa per l’egn u l’oter cun sfiglier la fegn mars 2024 igl figl uffizial e las dumondas da biagier digl cumegn da Surses. Lez prevei – tenor figl uffizial – da darveir la senda ferrada tg’è sarada uffizialmaintg siva digl onn 2017. La raschung: instabilitad e crappa crudanta. Egna dallas spezialas Per recapitular: igl onn 2005 è stada l’avertura dalla senda ferrada agl Piz Mitgel sur Savognin. 12 onns è la senda stada fitg populara tar blers alpinists, chegl on musso las inscripziuns aint igl codesch digl piz scu er sen portals da tura digitals. «Chegl è stada egna dallas sendas ferradas pretensiousas an Svizra ed uscheia er ­egna dallas spezialas tgi ò gia ena gronda muntada turistica», dei Adrian Ballat, suprastant digl cumegn da Surses. La senda consisteva dalla senda d’ascensiun pretensiousa, la verticala, e la senda pi simpla, la diagonala tgi niva duvrada cunzont per neir aval. E gist chella – la diagonala – è stada igl problem: ins vegia observo crappa crudanta pi gronda ainten chella, ò gia detg Geni Ballat, guid da muntogna surset ed iniziant dalla senda, la stad 2021 ainten en’intervista cun la FMR. E cunchegl tgi Geni Ballat è sto responsabel per la senda ò el gia decidia, da betg ple saveir purtar chella responsabladad. La senda ferrada è neida sarada. E scu tgi Adrian Ballat – tg’è digl reminent igl fegl digl guid da muntogna – rachinta, è gist sies bab ossa sto igl iniziant per darveir puspe la senda ferrada agl Piz Mitgel: «El è sto chise la stad passada cun en giast ed è ia se dalla senda verticala. El è sto sursto, tgi chella seia fitg bagn vedlonder e pudess anc adegna neir ­duvrada e chegl igl ò mutivo da piglier l’iniziativa. Igls problems dalla crudada da crappa ins ò adegna gia angal ainten la senda diagonala, damai chella per neir angiu. Ed uscheia ò mies bab fatg en’expertisa, sustigneida digl cumegn, noua tg’ins pudess drizzar aint ena nova veia per descender.» Catto en’alternativa E scu tgi para ò Geni Ballat gia success e catto ansemen cun Adriano Peterelli en li adatto per neir aval: «Els èn passos veagiu sanester (red. vurdo da sotanse) dalla senda verticala per examinar, schi fiss pussebel da drizzar aint ena ruta per descender ed on gia success», dei Adrian Ballat. Tenor las sias explicaziuns maness chella dalla sorteida dalla senda verticala sot igl crepel or e maness anavos tar l’antrada dalla senda verticala e maness tant scu pussebel sur la crappareia per betg stueir far ena nova senda sen la pastgira. Scu tgi Adrian Ballat dei, less igl cumegn da Surses realisar schi spert scu pussebel la nova senda per tgi la senda ferrada agl Piz Mitgel possa neir duvrada puspe. Cura tgi chegl vign ad esser igl cass, dependa da differents factours. «Igl cumegn ò do aint la senda per ena examinaziun preliminara tigl cantun ed igl è gia nom tgi duessan screiver or ella. Ossa dependigl, schi dat anc resalvas. Igl è adegna difficil schi sa tracta da projects ordvart la zona da biagier.» Costs anc averts Ed er davart igls costs na so Adrian Ballat betg anc tradeir detagls: igl project vign su­stignia digl cumegn e dall’uniun Vertical ­walking tgi segna er pigl clutger da glatsch e tgi sustigna cun forzas da lavour. «Lò pudainsa far bler nusezs. Per costs procura sa tgapescha igl material: crocs e souas da fier. E siva dependigl, tge tgi las uniuns pigl ambiaint deian. Schi vagn da far en accumpognamaint ecologic dalla construcziun alloura vignigl pi tger. An mintga cass tschartgainsa ossa sponsours ed i fiss bel, schi dess enqualtgi contribuziun.» 220 scalems èn da surmuntar sen la senda verticala. Igl sies stadi è anc adegna bung, er siva d’esser sarada uffizialmaintg siva da set onns. La senda per ascender – la verticala – magna diagonalmaintg sur la «piramida» tg’ins vei sotvart igl Piz Mitgel (dretg). L’anterioura senda diagonala per descender (dretg dalla piramida) è periclitada da crudadas da crappa. La nova senda per descender duess manar aval sanester dalla piramida.

Alla radunanza communala da glindesde passo ò igl cumegn da Surses decidia tranter oter da cumprar ena parcella per metter a disposiziun spazi d’abitar per indigens. Pinavant desista igl cumegn er an futur d’ena votaziun electronica allas radunanzas communalas. A caschung dalla radunanza communala da glindesde passo ò igl suveran da Surses decidia cun 36 cunter 18 vouschs d’approvar en credit da 737 880 francs per cumprar ena parcella a Savognin. Spazi d’abitar per indigens Scu tgi resulta or dalla communicaziun allas medias, sa tractigl d’ena parcella a Strada/Tect tg’è ossa anc an possess dalla Arquint & Pianta SA. Chel taragn cun ena surfatscha da 3354 m² duess neir mess a disposiziun resp. utiliso per biagier spazi d’abitar per persungas indigenas. Scu tg’è gio sto da liger aint igl messadi per mangs dalla radunanza communala è igl intent digl cumegn da divider la parcella da biagier a Savognin a moda adequata, per tgi saptgan neir erigeidas quatter anfignen tschintg tgesas d’ena famiglia. La compra dalla parcella a Strada/Tect argumentescha igl cumegn suandontamaintg: «Igl cumegn da Surses posseda angal ple treis parcellas betg surbiageidas aint igl territori da Davos-Clavo a Salouf, las qualas pon neir vandeidas u surdadas sen dretg da biagier a persungas indigenas per la construcziun d’ena tgesa da proprietad. Pinavant è igl cumegn an possess da parcellas da biagier singulas, tgi èn pero betg defineidas resp. preveidas explicitamaintg per la construcziun da tgesas da proprietad per persungas indigenas. Scu tgi las experientschas fatgas igls davos onns demossan, ègl aint igl interess digl cumegn, da disponer da taragn da biagier, tg’ins pò vender resp. dar sen dretg da biagier a persungas indigenas per en prietsch commensuro.» Votaziun electronica mengia tgera Refuso ò la radunanza communala cun 63 vouschs e sainza cuntervousch ena moziun pertutgont l’introducziun d’ena votaziun electronica a caschung dallas radunanzas communalas, inoltrada digl deputo Fabio Luzio an nom dalla PLD/FDP Surses. Chegl per augmentar l’effizienza, evitar antardamaints antras dumbraziuns manualas, evitar sbagls e dar la pussebladad da votar a moda «discreta». Gio aint igl messadi per mangs dalla radunanza communala da glindesde ò la suprastanza communala gia proponia da negar la moziun, chegl perchegl tg’igl «profit stat an nigna relaziun cun la lavour ed igls costs». Pinavant ò la radunanza communala da Surses approvò cun 63 vouschs e sainza cuntervousch la dumonda dalla RepTrans SA pertutgont la compra d’ena surfatscha parziala da radond 1600 m² a La Gneida, Salouf, per igl prietsch da 147 717 francs. Piglia cunaschientscha da diversas infurmaziuns, uscheia per exaimpel las fegnameiras dalla legislatura 2024 – 2027. (cdm/fmr/sab) Er an futur vign voto a moda analoga allas radunanzas communalas da Surses. La fotografia datescha dalla radunanza communala la fegn schaner 2024. Anc mai n’eran tantas votantas e votants nias ad ena radunanza communala ainten la Sala Grava a Savognin: 555 cedels da votar èn nias repartias chella seira, chegl tgi corresponda ad ena participaziun da 31 % digl suveran da Surses.

35 utschels selvadis ò Nadia Scarpatetti da Savognin tgiro igl onn passo ainten la sia staziun d’utschels. Siva d’en onn ò ella andrizzo tar ella a tgesa tot igl necessari scu per exaimpel differentas volieras per la sia staziun tgi pretenda digl reminent ena lubientscha speziala. La FMR ò fatg ena viseta all’unica staziun d’utschels tranter Masagn e Lavin. «Igl onn passo vaia gia var 350 pernottaziuns», dei Nadia Scarpatetti. Per la donna tgi stat a Savognin n’èn igls sies 35 giasts, agls quals ella ò do alloschi igl 2023 dantant betg turistas e turists, mabagn utschels selvadis. Per chels ò ella andrizzo siva da radond en onn ena staziun d’utschels tar ella a tgesa. «Blera gliout catta utschels tgi èn blessos e tgi na leppan betg. Alloura ins pò purtar chels tar me. Ia vard, sch’el ò mancanza da pavel, sch’el è malsang u nia attatgea. Ed alloura igl tigna cò schi dei scu tg’è necessari – deis, emdas u perfign meis, igl pavl e sch’el è puspe frisch, igl lascha sgular or.» Necessaria ena lubientscha speziala Ansasez n’ègl tenor lescha betg lubia da tigneir animals selvadis ed ena tala staziun stò neir lubeida digl Uffezi da tgatscha e pestga. La raschung, tg’ellas vignan ansomma lubeidas è, tgi ensatgi ò da s’occupar e tgirar igls utschels tenor lour basigns. I sa tracta d’utschels tgi vignan cattos da privats e tgi dovran ageid (varda er box). «Ed igls guardiaselvaschigna na son betg tigneir chels.» La staziun da Nadia Scarpatetti è damai sottamessa agl uffezi. E chel prescreiva tgi las volieras – uscheia vignan numnadas las tgasprettas per utschels – vignan controlladas sch’ellas èn conformas agls basigns digls utschels. La sia staziun consista numnadamaintg da seis volieras e chegl an differentas grondezzas. «All’antschatta igls metta ainten ena voliera adattada alla grondezza, ainten ena stanza tgoda an tgesa. Ia va en schler plagn volieras. Siva suonda ena voliera pi gronda, noua tgi pon scumanzar a sgular ve e no. Ed alla fegn vonigl ainten la voliera gronda oravant noua tgi pon trenar da sgular e s’acclimatisar agl freid.» Igl basigns per talas staziuns è grond, chegl conferman igls 35 utschels tgi Nadia Scarpatetti ò piglia se igl onn passo. Ed i para er d’esser ena purscheida betg fitg derasada: «Tranter Masagn e Lavin è sto anfignen alloura nigna staziun. Igl mies intschess pertotga uscheia prest l’antiera Nagiadegn’ota, Surses e perfign utschels dalla Bergiaglia vaia gio survagnia.» U tg’igl guardiaselvaschigna tarmetta anavant la gliout tar Nadia Scarpatetti, u tgi chels cattan gist sez igl sies contact aint igl internet u via la Staziun ornitologica svizra da Sempach. En angaschi voluntari: «Igl uffezi paia ensatge pigl pavel e per de, igl è pero pitost en import simbolic.» Sgulos or 60-70 % Pero, malgro igl angaschi fervent tgi Nadia Scarpatetti presta per dar anavos ensatge alla nateira e per tgi igls sies dus unfants amprendan a canoscher chella, betg tot igls utschels surveivan. «Betg tot igls utschels vignan puspe frischs, uscheia tg’igls vagn da deliberar digl mal. Ed er chels tgi sgolan or ins na so betg, tge tgi capeta cun els, els on blers inimeis.» I seian radond 60 – 70 % digls sies utschels tgi seian sgulos or igl onn passo. Ultra dalla lubientscha digl Uffezi da tgatscha e pestga e las preteisas per las volieras dattigl tenor Nadia Scarpatetti betg premissas spezialas per darveir ena tala staziun. «I fiss ideal da canoscher bagn igls utschels. Ia va fatg en pêr curs, ma fatschaint intensivamaintg cun masdegna e va en bung contact cun la staziun a Masagn, noua tg’ia sa dumandar siva u tg’ans gidagn or ainten las vacanzas.» Staschung ota magari intensiva La staschung sen la staziun d’utschels scumainza igl avregl e cozza anfignen aint pigl otgover. «D’anviern ègl alloura pi chiet.» Pero gist durant la «staschung’ota» igl fanadour pògl esser magari intensiv. «Ia va gia deis tg’ia veva cò 20 utschels, ena veira sfeida sch’igl è alloura anc da luvrar.» Ansemen cugl sies om magna ella en affar per cultivaziun digl iert. «Igls utschels carschias dattan paca lavour, pero igls pitschens è da pavlar a mang. Uscheia tg’ia va gia d’interromper mintga dus-treis ouras la lavour per igls pavlar, en mecta stress.» E tuttegna: la sia staziun – tg’è digl reminent averta per tot igls utschels selvadis – magna Nadia Scarpatetti cun gronda passiun e plascheir: «Igls utschels e lour cuntigneir am fascineschan.» Ed uscheia rachinta ella digls dus falcungs pitschens tg’ella ò piglia se, perchegl tg’igl nia era banduno digls genitours. «Nous igls vagn do tgod a tgesa ed igl pitschen ò survivia e chel vainsa tratg se var 75 deis. Pi spert tgi falcungs sgolan igls ast pero da tigneir liber per tg’els possan amprender a far tgatscha. En’emda vainsa prest piglia vacanzas per chegl, vagn spivanto tott’emda corvs. Scu planiso è’l alloura sgulo or giu la Bassa e chesta premaveira è el turno, ia igl va ensacu cunaschia.» La sia staziun vei Nadia Scarpatetti scu ena purscheida per la gliout tgi catta utschels e na so betg tge far cun chels. «E blers utschels vignan tar nous perchegl tgi on gia collisiuns cun autos, fanestras ed attatgas da giats. Vot deir, savens procuro digl carstgang ed uscheia ins pò dar anavos ensatge alla nateira.» Tips da Nadia Scarpatetti Tenor Nadia Scarpatetti dattigl varsaquants sbagls tgi vignan fatgs an connex cun utschels. Ella dat igls tips suandonts: Betg pavlar utschels: Chegl na dovrigl ansasez betg, cunzont betg da stad. La raschung è tgi schi igl pavel vign mess ainten iert vignan utschels savens attatgeas da giats ed i vignan surpurtadas bleras malsognas. Procurar per pavel natural: lascher crescher l’erva ainten iert, vurdar per tgaglias cun fretga e plantas ed er en zichel «disurden». Chegl procura per pavel natural scu insects, nuschels ni fretga. Betg spindrar mintga pulot: En utschel pitschen tgi so anc lippar a pe n’è betg da spindrar. I dat mitschanias tgi von or digl nia avant tgi son sgular, turnan pero tigls genitours per neir pavlos. Igl migler è d’observar tge tgi capeta, sch’igls genitours vignan, sch’ins vei anc oters. Ena staziun d’utschels è la davos’opziun. Sch’ins catta en utschel tgi dovra ageid: dar tgod an en li stgeir, betg pavlar u dar dabever. Contactar la staziun d’utschels. 35 utschels selvadis ò Nadia Scarpatetti tgiro igl onn passo. Igl avregl scumainza puspe la staschung tar la staziun d’utschels. Per tgirar igls utschels posseda Nadia Scarpatetti differentas volieras an differentas grondezzas. Igl nia digls pitschens falcungs, egn ò Nadia Scarpatetti pudia spindrar. Igl falcung scu pulot. Igl falcung, igl qual Nadia Scarpatetti ò pudia spindrar e lascher sgular or. Igl falcung, igl qual Nadia Scarpatetti ò pudia spindrar e lascher sgular or. Igl falcung, igl qual Nadia Scarpatetti ò pudia spindrar e lascher sgular or. Igl falcung, igl qual Nadia Scarpatetti ò pudia spindrar e lascher sgular or. Nadia Scarpatetti mossa egna dallas sias volieras, noua tg’ella tgira igls utschels. Nadia Scarpatetti mossa egna dallas sias volieras, noua tg’ella tgira igls utschels. Nadia Scarpatetti mossa egna dallas sias volieras, noua tg’ella tgira igls utschels.

Igl Uffezi federal da veias prevei sanaziuns e lavours da mantignamaint per la veia N29 tranter igl tunnel da Segl ed Alvaschagn. Daple siertad per la veia: A parteir dad oz, glindesde scumainza igl Uffezi federal da veias (ASTRA) differentas lavours da mantignamaint alla veia naziunala N29 digl Meir tranter igl tunnel da Segl ed Alvaschagn. Scu tg’igl è nom ainten ena communicaziun, duessan las lavours da ples emdas migliurar sectours critics aint igl sistem da retignientscha digls vehichels. Pinavant ins less augmentar la visibladad tras novs reflectours per migliurar la siertad per tot igls participants e las participantas digl traffic. Las lavours cozzan circa anfignen mez matg e vignan fatgas per gronda part da notg. Scu tg’igl ASTRA screiva, è er planiso dad asfaltar da nov – cun excepziun da singuls trajects – l’antiera veia a parteir digl zarcladour. Daple siertad aint igls tunnels A parteir digl mez matg vign scumanzo cun l’amprema etappa dallas lavours aint igl rom digl project lis privlous per igl tunnel. I sa tracta d’installaziuns da detonatours e dallas seivs directivs aint igls tunnels tranter Tusang e Casti. La sagonda etappa scumainza alloura igl avost e cumpeglia las mademas lavours aint igls tunnels tranter Casti e Silvaplana. Pinavant duess igl traject tranter la punt da Solas e la colliaziun Alvaschagn neir sano igls proxims onns arisguard igls standards da siertad actuals. Per cattar ena schliaziun adattada tge tgi pertotga la siertad digl tunnel vign chel examino detagledamaintg. Chegl vign fatg anfignen previsiblamaintg igls 19 d’avregl 2024 e mintgamai da notg. (cdm/fmr)

Igl suveran da Surmeir vess gia d’eliger igls 9 da zarcladour 2024 las otg persungas tgi appartignan an en uffezi secundar alla dertgira regiunala Alvra. Cun dar dantant tants candidats e candidatas scu posts è gio succedeida l’elecziun taciturna da chellas persungas. An seis emdas è igl suveran svizzer clamo all’urna per decider sur da ples votaziuns federalas, votaziuns cantunalas stattan betg an tavla. Persiva on votantas e votants d’eliger igls presidents u las presidentas dallas 11 dertgiras regiunalas ed er igls derscheders e las derschedras tgi appartignan an en uffezi accessoric a chellas dertgiras. An Surmeir vignigl pero betg a dar chellas elecziuns cun esser neidas inoltradas tantas candidaturas scu posts per chel uffezi secundar. Las tschintg persungas an uffezi e las treis novas persungas per chel post èn gio neidas eligeidas an en’elecziun sainza scrutini (elecziun taciturna/Stille Wahl). Da nov fon part alla dertgira regiunala Alvra Sandra Baltermia, Manuela Gebert e Petra Weber. Las treis donnas da Salouf, Alvagni e Vaz ramplazzan Pauli Dosch, Renato Lenz e Margaritha Poltera-Lippuner, tg’èn betg ple sa mess a disposiziun per chel pensum accessoric da derscheder e derschedra. Chegl vot deir tgi da nov sa cumpona la dertgira dalla regiun da Surmeir da tschintg derscheders e derschedras cun experientscha e da treis persungas tgi appartignan da nov a chel gremi giuridic. En candidat ed ena candidata Scu tgi Hermann Laim, igl president actual dalla dertgira Alvra ò detg seia igl taimp d’annunztgas per candidats e candidatas da derscheders e derschedras e pigl presidi spiria igls 8 d’avregl 2024. Per chels otg posts da derscheders e derschedras seian antradas tantas candidaturas scu posts, uscheia tgi seia betg necessari da far en elecziun all’urna. Anfignen igls 12 d’avregl vess mintgign e mintgigna gia la pussebladad da retrer la candidatura, chegl tgi seia alloura betg sto igl cass. La cumischung administrativa dalla dertgira vegia alloura eligia an en’elecziun taciturna las persungas annunztgeidas. Scu tgi Hermann Laim dei vegian igl 2020 gia li elecziuns per derscheders e derschedras cun dar ples candidats e candidats tgi posts, dantant quatter onns avant seia chegl betg sto igl cass. Igl 2020 seia el betg sto an elecziun cun esser el igl unic candidat pigl post da president dalla dertgira regiunala Alvra. Per la sia successiun cun el eir an pensiun dattigl cun Peter Guyan e Tanja Pfammmatter dus persungas pigl post presidial dalla dertgira regiunala Alvra. Igl giurist è da preschaint angaschea scu derscheder extraordinari tar la dertgira regiunala Maloja. La giurista ella segna tar la dertgira regiunala Purtenza/Tavo scu actuara. Damai pigl post digl presidi dalla dertgira regiunala Alvra ò igl suveran la schelta tranter dus persungas interessadas per chel post. A parteir digl 1. da schaner 2025 derscheders e derschedras dalla dertgira regiunala Alva e chegl an uffezi secundar èn: Sandra Baltermia, Salouf (nov), Reto Barblan, Barvogn (an uffezi), Filip Dosch, Cunter (an uffezi), Manuela Gebert, Alvagni (nov), Patrick Thurner, Savognin (an uffezi), Mirco Uffer, Cunter, (an uffezi), Kata­hraina Ulber, Lai (an uffezi) Petra Weber, Vaz (nov). (fmr/gns) La dertgira regiunala Alva ò sedia a Casti.

Digl mies giat vaia rachinto gio ples gedas: Caruso ò el nom, el ò pero ena vousch terribla, ò peil lung neir, chest onn vign el 16 onns. Schinavant tot an rughel. Cun neir pi vigl è el nia pi stgeiv. Bler pi stgeiv. Da pavlar el, è schizont davanto en problem. En grond problem. Carschia se è Caruso scu en giat dètg normal. El baveva latg, magleva crostas da caschiel e da liongias ed oters rests e vanzadeiras ord cuschigna. An famiglia ins manageva tgi tranteraint e dad occasiuns spezialas (anniversari, Nadal, s. Silvester, gievgia grassa, Pasca, 1. avost) savess el er aveir ensatge migler. Igl mond dalla reclama offeriva cò products an variaziun e qualitad illimitada. En’antiera industreia è stada vedlonder da conquistar igls noss giats e da trer a nous possessours igls raps ord cassatga. Ed ia stò deir tgi igls films da reclama ainten la televisiun eran fatgs schi bagn ed accumpagneas dalla pi bela musica tgi fascheva gist gost e gula dad antrar ainten chel mond fantastic e festiv e da sa metter a meisa cugls giats. Ia va gia smino igl prievel da chellas tendenzas e va ma lubia da dulzar levet igl det d’admuniziun. Naturalmaintg sainza success. Ma las consequenzas sen las reacziuns nutritivas da Caruso on betg laschea spitgier dei. Las occasiuns spezialas per nutrimaint spezial èn davantadas constantas. E betg angal chegl: igl noss giat ò antschet a prefereir tschertas marcas e zont igls cuntigns. Tscherts products magleva el bagn, oter manc e tscherts ansomma betg. Digls rests dalla cuschigna mianc da discorrer ple. E cugls onns è igl spectrum dallas sias speisas davanto adegna pi strètg. Cun far las compras per igls products tgi el magleva ins veva dad aveir grondas cunaschientschas preliminaras. Schiglio magleva el simplamaintg betg. Interessantamaintg midavan igls gosts digl giat cuntinuadamaintg, uscheia tgi da pavlar el adequatamaintg è davanto quasi impussebel. Da schliier tals problems è naturalmaintg sto la mia tgossa. Ia va prest rot la testa per neir sessour cun tge tgi ia savess pavlar igl mies giat. Bagn savond tgi vigna betg migler pi vigl tgi el vigna. Anzi. Anavos tar las rieischs è stada la mia amprema strategia. Betg cun grondas speranzas. Ma gl’è sto aglmanc en success parzial. Caruso magleva puspe crostas da caschiel. Ma halt, betg da tot igls caschiels. Angal da tscherts e da cattar or tgenegns è stada ena sfeida per sasez. Er tigls caschiels d’alp erigl betg tuttegna. Da chella alp magleva el. Da chella gist dasperas betg. Ed interessantamaintg veva el gugent las crostas da chels caschiels d’alp tgi er nous maglevan pi gugent e tgi valevan generalmaintg scu bungs. Per betg riscar tgi Caruso maglia er chegl angal en taimpet e siva betg ple vaia panso da metter la mia strategia sen dus binaris. Ia veva m’accorschia tgi el veva pi gugent tgern frestga tgi roba or da beschlas. Uscheia tagliadeiras, tscharvi, tgern nizzada e tgossas sumigliaintas. Pitost tgern loma perveia digls daints tgi èn er betg ple igls miglers. Am pareva tuttegna en po surfatg da cumprar tgern nizzada pigl giat! Ia va antschet a chintar: ena beschla «Sheba Classics» dad 85g an furma da pasteta costa 1.60 fr. Damai 18.82 fr/kg. Ainten ena gasetta vaia gia via ena reclama per ena acziun da tgern nizzada ainten la buteia dad en distributour grond aint igl center regiunal. Igl prietsch 10.99 euro/kg. Hallo, ia compr franc betg beschlas per 18.82 fr/kg, sch’ia survign tgern frestga per 10.99 euro/kg! Ia va gist cumpro 2 kg. Rivo a tgesa vaia furmo culignas, va schalo aint ellas e leva offereir 2-3 an de a Caruso. Ia pudeva betg spitgier igl mument triumfal da saveir preschentar alla mia famiglia la mia nova strategia da pavel e dad offereir agl giat la sia amprema culigna. Ia met chella ainten la sia cuppigna, clom igl giat e spetg. Chel s’avischigna alla cuppa metta giuadaint igl sies gnif, dolza igl tgea cun ena arroganza nundetga e passa sper me ve cun en treid «miau». Igl cuntign digl sies «miau», schinavant scu tg’ia sa interpretar igl lungatg digls giats: «Chegl post magler tez!» Peder Antona Baltermia da Salouf è sto passa treis decennis redactour responsabel dalla Pagina da Surmeir. Peder Antona Baltermia

Sonda passada ò gia li an Purtenza la 130avla radunanza generala dall’Associaziun grischuna da pumpiers. Roland Farrér, en Surmiran, è siva digl 2012 igl president da chella associaziun. La radunanza generala 2024 dall’Associaziun grischuna da pumpiers ò gia li a Küblis e stadas preschaintas èn 90 persungas. Dastgea beneventar ò Roland Farrér tranter oter er cunsiglier guvernativ Peter Peyer e Conradin Caduff, igl inspecter da pumpiers cantunal. Davart digl cunsiglier guvernativ è nia bler lod pigls pumpiers ed er pleds d’angraztgamaint per lour angaschamaint a favour dalla publicitad. Peter Peyer ò detg tgi igl grev incendi da Domat digls 8 d’avregl 2024 seia sto en bung exaimpel tgi la collaboraziun tranter pumpiers, pulizeia, sanitad ed autoritads funcziunescha exemplaricamaintg aint igl Grischun. Sa mess an marsch 1400 gedas Roland Farrér, igl pour da Stierva, è siva da 12 onns agl timung dall’Associaziun grischuna da pumpiers. Igl capitani da pumpiers è siva digl 2020 er vicepresident dall’Associaziun svizra da pumpiers. El ò detg tigl inscunter cun la FMR, tgi igl davos onn seian igls pumpiers digl Grischun sa mess an marsch 1400 gedas. Chegl vot deir tgi prest quatter gedas (3,8 gedas) per de èn nias alarmos igls pumpiers. Roland Farrér dei: «25 % digls alarms èn stos incendis e cugls alarms digls detectours d’incendis munta chella cefra a 50 %.» Igls oters 50 % seian d’attribueir agl clom perveia d’accidents stradals, donns d’ieli, oters carburants, catastrofas dalla nateira ed otras piculezzas. Circa 10 % èn donnas Per la fegn da december 2023 ègl do aint igl Grischun 3840 pumpiers tgi dereivan da 54 corps da pumpiers ed ena gruppa da pumpiers da menaschi. Da chel domber seian circa 10 % donnas, ò menziuno igl president dall’Associaziun grischuna da pumpiers. Roland Farrér dei er tgi da preschaint vegia la gronda part digls corps da pumpiers gliout avonda, aglmanc pigls proxims diesch onns. «Da regiun tar regiun è igl domber digls omens e donnas digls corps da pumpiers er different», dei igl parsoura dall’uniun tgi reunescha igls pumpiers digl noss cantun. Chegl tgi pertotga pumpiers da cader seia magari pi grev da cattar persungas tgi sa mettan a disposiziun. Cun gudagner en pumpier gioven tgi seia pront da far igls curs per davantar grado tigls pumpiers seia savens uscheia, tgi s’annunztgan anc oters pumpiers giovens per far chels curs e davantar uffizier tar en corp da pumpier. Er tigls pumpiers seia avant mang, scu tar otras instituziuns, la tendenza da betg leir surpiglier responsabladad. Realitad seia er tgi igls cass noua tgi igls pumpiers vignan an acziun s’augmaintan ple u manc dad onn tar onn, ò detg Roland Farrér. Tgi dovra propi igls pumpiers e tgi lour lavour seia necessaria sa verifitgescha adegna puspe, chegl gist er tar incendis pi gronds. An general vigna la lavour digls pumpiers pero stimada dalla populaziun ed er dallas autoritads politicas communalas, regiunalas, cantunalas e federalas. Paer u far pumpiers Igl taimp digl sarvetsch da pumpiers seia da cumegn tar cumegn oter e schea er ainten l’autonomia da mintga singul cumegn, da fixar igls onns da sarvetsch. Far pumpiers vess mintgign cun aveir contanschia la vigliadetna da 19 onns. «An blers cumegns fon igls omens pumpiers anfignen passa 50 onns e tar oters cumegns è chella vigliadetna pi bassa», dei Roland Farrér. I seia er uscheia tgi la pi gronda part digls omens tgi vessan da far pumpiers paian pi gugent, anvezza da far pumpiers. La somma tg’ena persunga tgi vess da far pumpiers paia scu taxa da cumpensaziun variescha er da cumegn tar cumegn. Tigl cumegn d’Albula/Alvra schea chella somma tar 400 francs. I seia an mintga cass migler per en cumandant digl corp da pumpiers d’aveir omens tgi fetschan gugent chel sarvetsch, tgi omens tgi vegian simplamaintg betg la mutivaziun basignevla per esser en pumpier angaschea. Roland Farrér ò alloura catto angal bungs pleds pigls cumegns cun sa mussar chels fitg tolerants ed er generous anvers igls corps da pumpiers chegl tgi pertotga igls costs da sarvetsch ed er la compra da material e digl equipamaint. I seia er betg persasez tgi patrungs laschan eir lour collaboratours e collaboratouras agls curs da pumpiers e cura tgi els ed ellas vignan clamos tar cass urgents. An chella tgossa maretan igls patrungs ple tgi angal respect, punctuescha Roland Farrér. D’introdueir corps da pumpiers professiunals seia, ainten las regiuns digl Grischun, finanzialmaintg betg pussebel. Gist perchegl dovrigl igls corps da pumpiers da milissa cun pumpiers angascheas, mutivos, tgi fon chegl cun passiun e da libra voluntad, dei igl capitani da pumpiers e cumandant digl corp da pumpiers Alvra. Roland Farrér è siva digl 1987 en om fitg angaschea tigls pumpiers. El è s’avanzo anfignen tigl vicepresident dall’Associaziun svizra da pumpiers.

Dalla davosa seduta digl cunsegl communal da Vaz è neida inoltrada ena moziun per midar la basa dalla practica da sepultura per tgi chella corresponda agl basigns d’ozande. La raschung persiva è, tg’ena famiglia ò gia fatg la dumonda per sutarar en confamigliar la sonda ed ò betg survagnia chella lubientscha. La persunga tg’ò inoltro la moziun è commembra digl parlamaint da Vaz ed ella canoscha er l’ordinaziun communala da sepultura. Ainten chella è fixo tgi da prancepi vegian sepulturas d’aveir li digl glindesde anfignen igl venderde e chegl tranter las 13.30 e las 16.00. Aint igl urden da sepultura è pero betg fixo tgi la sonda seia betg lubia da sutarar en mort, angal la dumengia e da firos. Cun aveir blers confamigliars digl mort dimora orsoura ed er agl exteriour vess la famiglia fatg igl funeral gugent la sonda. La dumonda è alloura er neida inoltrada alla cumischung da santieri tg’ò refuso chella supplica. I vigna betg fatg en’excepziun cun, anfignen ossa, adegna neir acceptada la decisiun e chella er strousch neir messa an dumonda. La famiglia tg’ò fatg la dumonda è betg eida d’accord cun la procedura ed igl dretg an connex cun la dumonda da far igl funeral la sonda. La moziun cumpeglia ples dumondas tgi pertotgan igl urden da sepultura e la cumpetenza dalla cumischung da santieri digl cumegn da Vaz. Schi scu vei chegl or tar oters cumegns da Surmeir? La FMR ò contacto igls mastrals digls oters cumegns-baselgia dalla regiun Alvra per neir alla gleisch schi seia lubia ainten chels cumegns da sutarar en mort ena sonda? Chegl tgi Thomas Kollegger, igl mastral digl cumegn-baselgia Alvra ò detg, on alloura confirmo er igls sies collegas mastrals-baselgia. Thomas Kollegger ò detg igl suandont: «Pigls fatgs da sepulturas èn responsabels, tenor dretg ed ordinaziuns, igls cumegns politics». Chegl seia la consequenza digls dretgs constituziunals ed igl dretg d’ena sepultura adequata sottamessa agls dretgs an Svizra. Chegl alloura independent dalla confessiun, aint igl rom e permess dalla dignitad umana. Ainten l’ordinaziun da sepultura digl cumegn d’Albula/Alvra seia fixo tgi la dumengia e da firos vegian per regla betg li funerals. Igls oters deis dastga en mort neir sutaro e damai er la sonda. Chegl succeda adegna puspe scu per exaimpel igls 9 da mars 2024 a Farrera. Da prancepi pudess igl cumegn politic er lubeir excepziunalmaintg ena sepultura la dumengia. Tant scu tg’el saptga e vegia la survista seia chegl an Val Alvra betg tradiziun da sutarar en mort ena dumengia. Funeral la sonda angal an en cass urgent Donat Simeon, igl mastral-baselgia da Lan­tsch ò detg, tgi a Lantsch ins lascha far las famiglias d’en mortori bara er la sonda. Chegl succeda adegna puspe sen giaveisch digls confamigliars digl mort, dei Donat Simeon. Aint igl cumegn da Barvogn e Filisour vigna vurdo, schi seia pussebel, da betg far ena sonda funeral e schi, bagn angal an en cass urgent, ò detg Reto Barblan igl manader digl uffezi da construcziun, chel departamaint noua tgi igl urden da sepultura è er integro. Ainten l’ordinaziun da sepultura seia pero betg fixo explicit en scumond da sutarar la sonda. La coordinaziun cugls confamigliars perveia digl de dalla sepultura caschunga strousch problems, accentuescha Reto Barblan. Sieir seia alloura, tgi la dumengia e da firos vegian betg li baras a Barvogn ed a Filisour. Suandar agl giaveisch digls confamigliars Parsoura digl cumegn-baselgia catolic da Surses è Clemens Poltera da Rona. El dei tgi er an Surses seian igls deis per sutarar en mort reglos ainten la lescha da sepultura e santieri digl cumegn politic da Surses. Clemens Poltera dei: «Aint igl artetgel 8 dalla lescha è fixo, tgi per far ena bara ena dumengia u en firo seia basigns ena lubientscha dalla suprastanza digl cumegn politic». Ainten las 10 fracziuns tgi appartignan agl cumegn-baselgia catolic da Surses vegian li adegna puspe funerals la sonda. Bleras famiglias vegian mintgatant igl giaveisch da pudeir far la sepultura la sonda, ò detg Clemens Poltera. Chel giaveisch vigna sa tgapescha risguardo. Romeo Wasescha tg’è mastral-baselgia da Savognin dei tgi, l’ordinaziun da sepultura digl cumegn da Surses vala er per la pleiv da Savognin. Anc avant 50 onns Ples persungas da Surses segls onns on detg an en discurs da sa regurdar da funerals la dumengia. En om da Riom ò schizont savia deir igls noms dallas persungas mortas tg’ins ò sutaro ena dumengia. Sto seia chegl alla fegn digl 1960, antschatta digls onns 1970. En om da Sotgôt da passa 80 onns ò detg tg’el sa regorda da singulas baras tgi seian stadas la dumengia. Da lez taimp era la sonda en de da lavour, uscheia tgi blers vevan betg taimp per eir agl funeral. Chella realitad è alloura stada la raschung da far la sepultura la dumengia e chegl avant mezde. Tge dei pader Mauro Jöhri? Contacto vainsa er pader Mauro Jöhri, uriund da Beiva e da preschaint sesent alla clostra dalla Madonna del Sasso sur Locarno. El è sto digl 2006 anfignen igl 2018 superiour mundial digl urden digls caputschigns cun radond 11 ​000 paders. Sen giaveisch da confamigliars vign igl Bivian da 77 onns magari er an Surses per far ena messa da bara. El ò detg: «Normalmaintg on betg li la dumengia messas da bara. I so dantant dar excepziuns. Cun scumanzar la dumengia cun las ampremas vespras, fetscha betg senn da celebrar la sonda cunter seira ena messa da bara (la dumengia scumainza tenor liturgia gio la seira avant). Durant l’emda sontga dantant saptgan er aveir li baras, la gievgia sontga, ena gronda festa, da venderde sontg e da sonda sontga, chegl alloura sainza celebrar la sontga messa. Oter igl seia an chel gro betg ancunaschaint.

Igl cumegn da Surses vign premiia per las sias activitads sen la plazza da vischnanca digitala Crossiety. Igl cumegn da Surses è siva da tschintg onns sen la plazza da vischnanca digitala Crossiety ed egn da 110 cumegns activs an Svizra sen la plattafurma. Scu tg’igl cumegn da Surses screiva, vegia Crossiety valeto las 110 plazzas da vischnanca digitalas e giuditgia differents puncts scu la contanschibladad digls abitants aint igl cumegn, l’activitad scu er igl cuntign tgi vign partia sen la plazza da vischnanca digitala. Sper igls cumegns dad Engelberg e Mellikon è igl cumegn da Surses nia premiia scu «Top Performer». Scu tg’igl cumegn screiva venavant seian aint igl frataimp annunztgeidas ple tgi 1 500 persungas sen la plattafurma. Mintga meis vignan vetiers an media 15-20 novas utilisadras e novs utilisaders. Per meis vignan scretgas ca. 150 contribuziuns. «I monta, tgi la cuminanza funcziunescha. Dumondas vignan fatgas sen la plazza da vischnanca digitala e savens vignan ellas er raspundeidas. Impressaris e purtaders da prestaziun nizegian la plattafurma per inserats u publicaziuns da plazzas libras. I dat er discussiuns politicas, tgi vignan manadas cun respect, er tar meinis differents. Gruppas d’interess sa cattan », uscheia igl cumegn da Surses. Treis fegnameiras futuras Igl success fetscha grond plascheir ed i detta curasch da nizigier venavant la plattafurma scu canal da communicaziun. Pigl avigneir metta igl cumegn fegnameiras suandontas: Sen la plattafurma duessan aveir li pi savens retschertgas e discussiuns. Contribuziuns duessan neir commentadas pi savens. La plazza da vischnanca digitala duess esser ena contribuziun preziousa per la democrazeia tgi funcziunescha. (fmr/sab)

En concert communabel tgi vess betg savia esser pi different dumengia vers seira a Riom. D’ena vart omens tgi cantan gio decennis e dall’otra vart la generaziun da cant vegnenta. Igl Chor viril Riom-Parsonz-Cunter ed igl chor d’unfants La Bargeda, dus furmaziuns tg’èn an veir senn er «dus monds», èn s’uneidas per en concert an cuminanza. Igl chor viril dallas treis vischnancas vaschignas exista gio 50 onns e tgira damai gio en mez tschentaner la cultura cantica ed è pigls treis lis vaschigns da gronda muntada culturala. E La Bargeda è per en po pi giovna ed activa siva da treis onns, ella è en project dalla Scola da musica Grischun Central ed è d’immensa valour per la promoziun da cant ainten la regiun. La furmaziun d’unfants stat sot la direcziun capavla da Maria Capeder, tgi dereiva d’ena gronda dinasteia da cantadours. Uscheia ò per exaimpel sies bab Reto Capeder dirigia 24 onns igl Chor viril Riom-Parsonz-Cunter, avant tgi surdar igl 2010 la batgetta da chel a Rudi Collet. Pigl dirigent actual ed angaschea digl chor viril è igl concert da dumengia sto en mument singular. Siva da 14 onns sa reteira Rudi Collet scu dirigent digl chor, resta pero fidevel alla furmaziun scu cantadour. Graztga a bungs contacts è schizont reuschia agl chor da cattar ena successiun pigl dirigent partent. A parteir digl proxim aton segnan Andrea Jehli e Christine Sonder per la direcziun digl Chor viril Riom-Parsonz-Cunter. Canzungs ancunaschaintas e popularas La sala polivalenta a Riom è stada occupada anfignen segl davos plaz cura tgi igls 18 omens digl Chor viril-Riom-Parsonz-Cunter èn nias sen tribuna. Mirco Uffer, siva digl otgover 2023 president digl chor, ò benevento auditouras ed auditours. Cun bler carisma, en humor ampernevel e pleds simpatics ò el fatg igl bavegna ed alloura er mano tras igl concert. A Rudi Collet è reuschia da far ena fitg bela schelta da canzungs pigl program digl concert. El canoscha bagn las forzas canticas digls cantadours digl chor ed ò adatto uscheia las canzungs a chellas. Igl èn neidas interpretadas ples melodias digl cumponist Gion Duno Simeon. Tranter oter on igls 18 omens canto las canzungs «Dumengia», «Seira», «A la mamma» e «Tschiel steilia». Gion Duno Simeon ò cumponia canzungs tgi schean fitg bagn agls chors e tgi von a cor. Onour ò igl chor alloura er fatg agl cumponist Alvin Muoth cun cantar dus veirs semperverds digl cumponist sursilvan «Aint igl gôt» ed «Igl sains dalla seira». Plagn frestgezza e temperamaint Igls 24 unfants da La Bargeda on attratg gio siva dall’amprema canzung la simpateia digl public. Chegl er cun cantar tot ordafora, cun ena frestgezza, cun bler temperamaint e cun en plascheir bagn visibel. Persvadia ò igl chor betg angal chegl tgi pertotga l’interpretaziun, mabagn er chegl tgi pertotga la performanza. Igl è sto en deletg da vaseir cun tge legreia tgi las mattas ed igls mats on canto e chegl er sainza retign. Ena gronda prestaziun digls unfants da cantar an ples vouschs, an furma da canon e cun muvimaints tiers lour cant. Rumantsch, tudestg, e schizont engles, pigls giovens cantadours e cantadouras ansomma nign problem. Menziunada seia ena melodia: «Ia sgol» ena cumposiziun da Flavio Bundi, tenor igl text da Roman Weishaupt. Chella melodia romantica è eida a fons e chegl a mintgign digl auditori, en auditori da treis anfignen 90 onns. Igls unfants èn nias accumpagneas musicalmaintg dad Anita Barandun, Andrin Sonder ed Aaron Wasescha. Da Surses a Neuschatel Per La Bargeda è igl concert a Riom sto la prova generala per Neuschatel. La raschung è, tgi igl chor da 24 unfants sa participescha alla novavla ediziun digl Festival svizzer per chors d’unfants e giuvenils (SKJF) tgi ò li digls 9 anfignen igls 12 da matg 2024. Dalla parteida èn 54 chors d’unfants e giuvenils da tottas quatter regiuns linguistas dalla Svizra. Alla fegn digl concert èn igls dus chors s’unias per la canzung finala.

L’emda passada è sa distatgea en tgar annex d’en auto da furniziun sen la veia digl Gelgia. Digl vehichel è rot giu igl accuplamaint digl tgar annex. En om da 50 onns è caro mesemda sivamezde dall’emda passada cugl auto da furniziun cun tgar annex da Tinizong sur la veia naziunala N29 an direcziun Savognin. Sen en toc guleiv dalla veia è sa distatgea tigl sies vehichel igl accuplamaint digl tgar annex. Igl om ò pers la controlla digl sies auto, è sglischa dalla vart sanestra sur igl our dalla veia ed igl vehichel è sa farmo aint igl pro. Igl tgar annex nuncontrollo è rasto agl our dalla veia. Ansemen cun la Procura publica sclera la Pulizeia cantunala digl Grischun pertge tg’igl accuplamaint digl vehichel ò pudia sa distatger. (cdm/fmr) Igl accuplamaint d’en tgar annex è da distatgea a Tinizong d’en auto da furniziun.

Siva da 13 staschungs è l’èra DEMO-Team Savognin eida a fegn cugls campiunadis svizzers dallas scolas da skis ad Arosa chest avregl. La furmaziun da skis da diesch skiunzas e skiunzs indigens è sa decideida gio avant en onn da calar communablamaintg chesta premaveira, chegl dantant cun enqualtgi ambiziuns per lour davosa staschung. Pertge tg’igl team è sa decidia da far chel pass e scu tgi vo ossa anavant ò tradia igl team-leader Diego Casparin aint igl discurs cun la FMR. «La concurrenza è fitg gronda. Var 60 equipas cumbattan per puncts per neir tranter igls amprems 15 ed uscheia aint igl final», dei Diego Casparin. Agl DEMO-Team Savognin – egna dallas dus furmaziuns dalla Scola da skis Savognin – è chegl gartagea igl mez avregl ad Arosa. Agls campiunadis svizzers dallas scolas da skis ò igl team, tgi consista angal da persungas indigenas cun Diego Casparin alla testa scu team-leader, contanschia igl final ed alla fegn finala igl 14avel rang. En rang, cun igl qual la èra digl DEMO-Team Savognin vo a fegn siva da 13 staschungs. Decidia avant en onn da calar «Gio avant en onn è sa musso tgi divers commembers e commembras dall’equipa èn stos digl aveis tgi planget seigl bung. Igl è da remartger tgi passa la mesadad digls diesch skiunzs resp. skiunzas digl team è dalla parteida siva dall’antschatta. Nous ischan tots aint igls noss mastiers, per gronda part betg ple tar la scola da skis. Antras chegl è igl noss team davanto scu en’equipa da sport», sa regorda Diego Casparin. Ed uscheia ins vegia decidia la premaveira passada: «Ossa faschainsa anc ena staschung ansemen e siva calainsa communablamaintg.» E chegl cun enqualtgi ambiziun: «Dar gas. I fiss sto igl prievel tg’ins antscheva a tralascher e fò angal anc chegl tg’è basigns.» Perchegl ins vegia piglia an meira da defender igl plaz da podest – en terz rang – agls campiunadis dallas scolas da skis grischunas e contanscher igl final tar tigls campiunadis svizzers. Detg e fatg. Cun igl 14avel rang ad Arosa ed igl terz rang a Samagnung igl mars agls campiunadis grischuns ò igl DEMO-Team Savognin contanschia las sias fegnameiras. «Nous vagn propi luvro cunsenztgousamaintg, analiso igls trenamaints e luvro per chella fegnameira. Chegl alla fegn finala per mussar er anvers anor ed er an responsabladad anvers la scola da skis ed igls sponsours», dei Diego Casparin. Pacs trenamaints Aint igl discurs cun la FMR sa regorda igl team-leader agls gronds success dallas davosas 13 staschungs. «Igl pi grond success è sto la plazza da podest agls campiunadis grischuns tgi vagn pudia organisar igl 2023 a Savognin. Ed igl noss migler resultat sen nivel svizzer è sto en otgavel rang a Mürren igl onn 2018, schiglio erans adegna tranter plazza 10 e 15.» Igl «recept» pigl success vei Diego Casparin cunzont tgi la cumposiziun dall’equipa è rastada sumigliainta siva dall’antschatta. «Igls davos otg onns vainsa gia igls madems diesch commembers, ins sa canoscha e nous ischan tots bungs skiunzs e skiunzas, mintgign ò la sia posiziun – scu tigl ballape. Alloura sast biagier se ed ist cun pac trenamaints spert fitg ferm.» Ed uscheia ins vegia amprandia la furmaziun – tgi vign digl reminent fixada dalla federaziun tetgala – an en de e treno anc treis ulteriouras gedas. «E per igls campiunadis svizzers vainsa gia nigns trenamaints, er causa dalla schlet’ora da Pasca.» Piglier vacanzas pigls campiunadis L’èra DEMO-Team Savognin è damai eida fegn cugls campiunadis svizzers ad Arosa e scu tgi Diego Casparin tradescha er cun ena pitschna festa la davosa seira. E stand oz seigl uscheia tgi tot igls diesch commembers resp. commembras calan communablamaintg e tgi seia betg an vista da furmar en nov team. «I dovra adegna en’iniziativa or digl mez dalla scola da skis per fundar en team. Siva da treis onns dattigl igl team da donnas tgi ò magari fadeia da cattar gliout, uscheia tg’els vignan a midar or successivamaintg lour commembras. Igl n’è betg d’amblidar tgi en tal demo-team è colliia cun fitg blera lavour e taimp liber. Pigls campiunadis svizzers ins peglia en’emda vacanzas.» Igls demo-teams èn sottamess alla scola da skis e vignan – tenor indicaziuns da Diego Casparin – er fundos scu ena sort tool per requireir novas e giovens scolasts resp. scolastas da skis e per dar sper l’instrucziun anc en’ulterioura pussebladads per sa participar ad occurrenzas. E chegl seia reuschia er tigl DEMO-Team Savognin. «La Scola da skis Savognin ans ò pussibilito chels 13 onns e la collaboraziun, er cun pendicularas e turissem è stada fitg bunga, per exaimpel per las shows tgi vagn fatg a tgesa per porscher ensatge agls giasts. Pero er ordvart ischans ans participos a shows e vagn represchento la nossa regiun.» E Diego Casparin tradescha tg’ins vigna a tgirar ainfer la gruppa venavant igl contact. «Ma an en’otra furma, forsa an futur cun en de da skis communabel igl anviern.» Igl DEMO-Team Savognin a caschung digls campiunadis grischuns a Samagnung igl mars 2024 noua tgi la furmaziun ò contanschia igl terz rang. Igl DEMO-Team Savognin a caschung digls campiunadis grischuns a Samagnung igl mars 2024 noua tgi la furmaziun ò contanschia igl terz rang. Cumgea siva 13 staschungs. Igl DEMO-Team Savognin sa schleia. Agls campiunadis svizzers dallas scolas da skis ad Arosa ò igl DEMO-Team Savognin contanschia igl final e scu resultat final igl 14avel rang tar la concurrenza da furmaziuns. Agls campiunadis svizzers dallas scolas da skis ad Arosa ò igl DEMO-Team Savognin contanschia igl final e scu resultat final igl 14avel rang tar la concurrenza da furmaziuns. Agls campiunadis svizzers dallas scolas da skis ad Arosa ò igl DEMO-Team Savognin contanschia igl final e scu resultat final igl 14avel rang tar la concurrenza da furmaziuns.

Chels deis vaia siva da lung taimp puspe eneda visito en musical, tge evenimaint. Igl musical era ena istorgia fictiva, tgi tractava d’ena baselgia e las sias mongias. Enqualtgignas eran fitg conservativas, otras pi liberalas, egna dad ellas era anc alla tschertga da sia veia. Per cumplettar ena bung’istorgia dovrigl alloura anc egna tg’è neida a metter lour vetas sotsoura. Durant igl musical am ègl adegna puspe nia en pansier: Ia va grond cletg tg’ia dastg veiver uscheia libra. Ia manetg, ia sa tscherner mezza cun tgi tg’ia veiv ansemen, ellas on d’acceptar las otras mongias sainza aveir la schelta. Ia sa tscherner mintga de, scu tg’ia am less vistgeir ed ia sa sper la lavour, tg’ia dastg er tscherner mezza, construeir igls mies passataimps tenor igl mies gost ed igls mies dungs. Cunzont chegl digl sa vistgeir am ò alloura pero spert purto sen en oter pansier: Ia va mintga de d’unfreir taimp ed energeia per piglier chellas decisiuns, atgnamaintg betg impurtantas. Schi nous tots purtessan igl madem, dessans alla vistgadeira nigna pussanza, alloura spargnessans bler taimp. Ma anc pi impurtant: energeia. Pinavant ins dovra per trer las decisiuns er las resursas losiva. Per exaimpel, schi igl mies passataimp è eir cun bartga, stò ia ma dislocar digl Grischun, ensanouas all’ava. Chegl porta alloura fitg bleras consequenzas. Igl pi impurtant am para pero la atgna schelta tigl veiver ansemen, er schi er lò ègl ena dumonda dallas finanzas. Schiglio ins è forsa led d’ena cuminanza d’abitar u ins stat anc tigls genitours a tgesa. Uscheia sunga spert neida a la conclusiun: libertad monta cunzont responsabladad. Pi anavant sunga en carstgang tg’è alla tschertga da raspostas, ia less ancleir igl noss mond. Mies mastier dess betg simplamaintg purtar raps ed esser ena sfeida, na, el am dess cuntantar. Pertge capeta a bunga gliout terriblas tgossas? Pertge ò ensatgi cletg e gudogna aint igl lotto e l’oter lavoura de e notg, ma n’ò mai raps? Tge tg’ins fiss bung da crear sch’ins dovra betg tantas resursas per chellas dumondas? Tge pasch tgi chegl stò esser sch’ins catta tot las raspostas ainten en codesch? I fò a me grond’impressiun da santeir tgi dat er blera gliout giovna tgi so an chella mar da libertad gio tge tgi vottan e sa tignan ve da lour cardientscha. Els s’antopan per sustigneir l’egn l’oter. Els fon chels deis adiever da la libertad da passantar taimp cun persungas cun la madema cardientscha e da tschartger e parteir dumondas e raspostas, grondious! Uscheia sa calma mies turbegl da pansiers ed ia pains: Igl mies giaveisch è tgi mintga carstgang dess aveir la libertad da cattar sia atgna veia tar la cardientscha. Seia chegl scu mongia, cartent aint igl mintgade u chel tg’è anc alla tschertga dalla sia verdad. Simona Demarmels ha passentà sia uffanza a Salouf e stat uss a Cunter. Ella è scolasta per cumportament da chauns. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Igl «Rotary Club» da Tusang stat anmez igl onn da giubileum. Chel club internaziunal tgi unescha patrungs ed impressaris da tot las branschas professiunalas festivescha chest onn igl giubileum da 50 onns. A Riom ò gia li egna dallas occurrenzas digl onn giubilar. Igl «Rotary Club» da Tusang è nia fundo igl 1974 sen iniziativa da varsaquants patrungs ed impressaris da Tusang e conturn. Schi discurrign da Tusang e conturn seia menziuno tgi a chel club da «sarvetsch» sa cattan tranter igls 41 commembers er patrungs ed impressaris dalla Val Alvra e da Surses. Chegl è er la raschung tgi da taimp an taimp organisescha igl «Rotary Club» da Tusang per lour 37 commembers e quatter commembras occurrenzas da tot gener ainten la regiun Alvra. A Tusang s’inscuntran las persungas tgi appartignan agl club mintga marde pigls meetings jamnils aint igl hotel «Crousch Alvra». Da taimp an taimp on igls inscunters alloura er li a Savognin aint igl hotel Piz Mitgel. «Rotary» è ena cuminanza mundiala tgi s’angascha per integradad, cunvigna, voluntad e pasch. Ultra da chegl vignan sustignias finanzialmaintg projects da tot gener, cunzont er projects humanitars, culturals e tgi promovan la schliaziun per problems globals. Mintga commember e mintga commembra ò alloura er da sa tigneir allas obligaziuns digl club e sa tgapescha paer mintg’onn la contribuziun annuala tgi monta daple tgi 500 francs, tot tenor club. Treis persunalitads da success Da curt ò igl «Rotary Club» da Tusang anvido commembers e commembras a Riom all’occurrenza «Kamingespräch». Anvidos a chel èn stos Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Clultural, Enrico Uffer, igl patrung dalla Uffer SA e la hoteliera Seraina Schuler-Schnöller, la patrunga digl hotel Alvra/Gelgia a Casti. Mano la discussiun ò, cun Thomas Kollegger, ena persunga tgi canoscha bagn las treis persunalitads, tg’on success cun esser persungas iniziativas, avertas per novas ideias e tg’on cunzont success cun lour travagls. Las sfeidas digl success èn alloura er stadas igl feil cotschen dalla discussiun. Nia discurria è er pertge tgi actualmaintg sa fon blers grev cun ovras da pionier e tge tgi dovra per realisar innovaziuns. Aint igl center digl discurs è er nia mess igl carstgang an general, scu patrung e scu carstgang plagn ideias. En tema è er sto scu tgi persunalitads cun en grond success vignan a freida cun lour preteisas e la relaziun tar la veta privata. Sa resulto è digl discurs tgi cun bler cor, blera passiun, gronda perseveranza, blera tgapientscha e senn per la finanziaziun e la realisabladad ins so aveir success economic er ainten ena regiun scu Surses e Sotses. Da leir realisar lour ideias ed innovaziuns vegia caschuno e caschunga adegna puspe notgs sainza pôss on managea Giovanni Netzer, Enrico Uffer e Seraina Schuler-Schnöller. Regiuns muntagnardas pussibiliteschan adegna puspe spazi liber, pretendan pero en svilup ed angaschamaint persunal. I dovra dantant testas tgi seian prontas da surpiglier responsabladad e vetiers er ena reit cumplementara. Bleras gedas vignan gist chels pioniers betg confruntos cun la quadratura digl rentg, mabagn vignan els confronts cun la cubatura da chel. Las persungas tg’èn stadas responsablas pigl discurs a Riom. (da san.) Enrico Uffer, impressari, Seraina Schuler-Schnöller, hoteliera, Claudia Kleis, presidenta «Rotary Club» Tusang, Giovanni Netzer, intendant Origen, Thomas Kollegger, magnadiscussiun.

Ia sung en pesch, aglmanc tge tgi pertotga l’ansagna. Ia sung daveiras igl cuntrari da chegl tg’ins pudess numnar ena nimfa. Ia sa bagn nudar, pero tot chegl tgi pretenda dad eir cun testa sot l’ava – e chegl scumainza cun sagls dalla sagliera d’en meter – evitesch ia consequentamaintg. Ed ia preferesch simplamaintg l’ava an furma cumpacta. «Te ist en tipic pesch!» Quantas gedas tg’ia va gio santia chella frasa e chegl malgro mia pitschna fobia dad eir cun testa sot l’ava. Managea è pia betg mies «anschign» da nudar scu en pesch tras l’ava, dantant er betg mia pel ni odour. Na, els discorran mintgamai da mia ansagna. «Ma schi pertge?», vaia dumando tant pi savens. «Tè ins so strousch tschiffer, ist magari en angiavign.» Hmm, ansasez gio navot schi mal sch’ins lascha betg vurdar mintgign ainten las tgertas! Mias marveglias am on alloura tuttegna laschea far en pêr clics sen Google resp. paginas astrologicas: «Gist uscheia coluro scu las calours dalla mar è igl cumportamaint digl pesch (chegl è bagn ensatge positiv!). Adegna buna luna ed allegrevel è igl de sies pro da giuier e porscha uscheia adegna puspe novas schanzas e pussebladads (chegl vaia anc mai contemplo uscheia). Peschs èn igls hippies tranter las ansagnas (sunga adegna gio stada en po) ed adegna plagn tgapientscha ed en po an semis.» - Bagn stupent! Plagn calours, plascheir ed en po simgiousa. En flot mix. Dus clics pi tard, neir sen alv: «Betg contanschibels u palpabels, en angiavign, betg pussebel da vurdar ainten las tgertas.» Eba chel «tipic pesch» tgi sglischa or digls mangs cura tg’ins crei d’igl aveir tschiff. Oha! Per me persunalmaintg ègl grev giuditgier, schi chegl è propi uscheia e schi chegl ò ossa da far cun mia ansagna u schi sa tracta d’en tratg caracteristic. An mintga cass vaia alloura durant mia pitschna retschertga tuttegna anc catto ena passascha dètg interessanta: «Peschs on savens ena vart lomma. E chella ins pò perfign scuvreir. Numnadamaintg aint igls îgls. Schi ensatgi ò ena ferma accentuaziun dall’ansagna pesch, alloura veian igls îgls adegna or scu tg’ins fiss gist sto sot l’ava (forsa vaia perchegl betg basigns dad eir cun testa sot l’ava). Igls îgls on ena profunditad speziala.» Pia, an pe da pruvar da «tschiffer» me (u tot tschels «peschs») scu en pesch glischnous ainten l’ava, scu fissigl simplamaintg cun tschartger igl contact cugls îgls? Tgi so, forsa tgi gist chels îgls dattan invista ainten tot chellas «calours dalla mar» resp. las tgertas digl pesch. En il decurs da quest’emna vegnin nus numnadamain a publitgar intgins artitgels en connex cun la pestga resp. ils peschs. Quels èn mintgamai segnads cun il logo survart. In logo, ch’è dal rest vegnì dissegnà cun intelligenza artifiziala grazia als chavazzins: «Fisch, Forelle, Graubünden.»

Sen la miglra veia da far igl pi ot stgamgiamaint ainten l’istorgia digl travagl è la societad acziunaria dallas pendicularas d’Arosa. Igl resultat intermediar anfignen alla fegn da mars 2024 schea tar 33,7 milliuns francs. Arosa Pendicularas SA ò communitgia cefras intermediaras positivas digl onn da gestiun 2023/24. Scu gio igls davos dus onns da gestiun seia er actualmaintg da chintar cun en fitg bung onn da fatschenta. Tgi Arosa e Lai seian s’avanzos tar egn digls gronds territoris da skis seia sa tgapescha er en maret dalla colliaziun da chels dus territoris da skis, dei Lorenzo Schmid, igl president digl cunsegl d’administraziun. Chella colliaziun exista siva da diesch onns ed ella è er egna dallas raschungs principalas tgi las dus societads acziunarias da pendicularas von chegl tgi pertotga igl stgamgiamaint da success a success. 94 % digl stgamgiamaint vign fatg igl anviern Las pendicularas d’Arosa on fatg igl onn da gestiun 2023/24 per la fegn da mars 2024 ena sviouta da 33,7 milliuns francs, detg oter 8,7 % daple tgi anc aint igl onn precedent. Scu tgi Lorenzo Schmid ò menziuno chinta la societad acziunaria cun en stgamgiamaint total da 35 milliuns francs. «Schinavant tgi igl menaschi contanscha chella sviouta è chegl igl pi grond stgamgiamaint dall’istorgia dalla societad acziunaria», dei igl parsoura digl cunsegl d’administraziun. Igl retgav da traffic chel è s’augmento per 10,8 % sen 21,2 milliuns francs. La sviouta fatga antras las antradas digls menaschis da gastronomia chella schea tar 8,8 milliuns francs ed è per 4,8 % pi ota tgi anc aint igl onn precedent. Cun pernottaziuns e cun affars laterals ò la societad acziunaria er anc fatg 3,5 milliuns francs, ena somma tg’è per 9,3 % pi ota tgi anc igl onn avant. Tigls amprems skiunzs ò igl territori da skis Arosa Lai registro igl davos anviern 1,3 milliuns giasts anfignen alla fegn da mars 2024, chegl tg’è en augmaint dad 11 %. Anc mantgan las cefras digl meis d’avregl 2024, chegl cun esser stadas las pendicularas d’Arosa avertas anfignen igls 14 da chel meis. Tenor communicaziun fon las pendicularas d’Arosa 94 % dalla sviouta igl anviern. Public è er tgi igls costs digl persunal, dall’energeia e digl mantignamaint digls implants da pendicularas èn s’augmentos aint igl onn da gestiun 2023/24. An vista agl anviern 2024/25 investescha la societad acziunara 8 milliuns francs, scu tgi Philipp Holenstein, igl directour dallas pendicularas d’Arosa ò detg. Diesch onns exista la colliaziun digls dus territoris da skis d’Arosa e Lai graztga alla pendiculara, ella tg’ò custo da lez taimp 20 milliuns francs.

La Regiun Alvra less migliurar la qualitad digl li. Chegl resulta d’en’invitaziun per l’occurrenza «Migliurar venavant la qualitad digl li» tg’ò li igl zarcladour. Differentas iniziativas vegian gio piglia an meira chella fegnameira, i seia pero nia risguardada mengia pac la dumonda, tge rolla tg’igls centers regiunals Tusang, Tavo e Coira ed igls pendularis gioian pigl svilup dalla Regiun Alvra. Durant en de ed en’ulterioura seira anveida la Regiun Alvra an collaboraziun cun la Gruppa svizra per las regiuns da muntogna (SAB) persungas dalla regiun ad en luvratori. Dumandas èn persungas tgi contribueschan agl provedimaint da basa, interpresas, indigens, sagond-dimorants, pendularis, autoritads communalas, politicras scu er igl management regiunal. All’occurrenza duessan neir eruias igls basigns dalla populaziun an connex cugl provedimaint da basa scu tgira d’unfants, mobilitad, provedimaint medicinal etc. Pinavant duess neir sclaria, scu tg’ins pò an chel connex migliurar la qualitad digl li dalla Regiun Alvra ed erueir, noua tg’ins pò far diever da sinergias an furma d’ena collaboraziun surregiunala. (fmr/sab) L’occurrenza digl de ò li igls 3 da zarcladour 2024. La sagonda occurrenza ò li la seira digls 24 da zarcladour 2024, mintgamai aint igl hotel Alvra e Gelgia a Casti. Per muteivs organisatorics ègl da s’annunztgier anfignen igls 3 da matg 2024 sot info@region-albula.ch cun nom e prenom.

A Riom ò Leo Thomann mano la sia davosa radunanza generala scu president dalla SELVA, l’Associaziun digls proprietaris da gôt digl Grischun. 11 onns è el sto agl timung da chell’organisaziun. Surdo la batgetta ò el ossa a cunsigliera naziunala Anna Giacometti. Riom è sto l’emda passada li d’occurrenza per la 105avla radunanza dall’associaziun cantunala tgi reunescha possessours da gôts digl Grischun. Chegl èn cumegns, corporaziuns ed er persungas privatas. La raschung tgi chels proprietaris da gôts èn sa radunos a Riom è tgi Leo Thomann da Parsonz, igl president dalla SELVA, è sa retratg da sies uffezi presidial. Da preschaint ò l’associaziun 87 commembers collectivs e 47 commembers singuls. L’organisaziun dattigl gio siva digl 1919 ed aint igl taimp d’uffezi da Leo Thomann ò la SELVA er dastgea festivar igl giubileum da 100 onns. Pigl president partent è chel giubileum sto egn digls puncts culminonts an sies uffezi dad 11 onns scu parsoura. Er commember dalla suprastanza centrala naziunala Sa drizzos agls preschaints tar la radunanza generala 2024 dalla SELVA a Riom ainten la «Clavadeira», igl bietg da teater digl Origen Festival Cultural, èn er cunsigliera guvernativa Carmelia Maissen e Daniel Wasescha, igl mastral digl cumegn da Surses. A pled è er nia Daniel Fässler, igl cunsiglier digls cantuns appenzelles e parsoura dall’associaziun naziunala «WaldSchweiz». Siva digl 2014 è Leo Thomann er commember dalla suprastanza centrala da chella organisaziun tetgala e naziunala. En onn avant è el nia eligia scu president, lò anc dall’Associaziun grischuna d’economia forestala, e successour d’Andrea Florin. Igl 2016 è suandada ena nova orientaziun da chell’associaziun cun er la midada digl nom tar la SELVA. Igl 2019 è Leo Thomann, scu president da chell’instituziun er s’angaschea ferm cunter l’annullaziun dalla tgatscha supplementara aint igl Grischun. Ena culminaziun per el an sies 11 onns agl timung dalla SELVA è sto igl 2022 cun neir surdada agl travagl la rezgia «Resurses» a Tinizong lò er anc scu mastral digl cumegn da Surses. Undrientscha er per Stefan Engler Cun pleds da rancunaschientscha e cun grond applaus on igls preschaints piglia cumgea digl president partent Leo Thomann. Undro è alloura er nia Stefan Engler, igl cunsiglier digls cantuns da Surava, oz sesent a Coira. Siva digl 2013 ò el appartignia alla suprastanza dalla SELVA e cun la radunanza generala 2024 sortia da chel gremi. Cun Anna Giacometti, la cunsigliera naziunala da Stampa è la politica federala venavant represchentada ainten la suprastanza dall’associaziun grischuna tgi reunescha igls proprietaris da gôt da noss cantun. Ultra da chegl èn cun ella er las regiuns taliangas digl Grischun represchentadas ainten la suprastanza dalla SELVA. Anna Giacometti è stada en onn commembra dalla suprastanza ed ossa damai surpiglia igl presidi dall’Associaziun digls proprietaris da gôt digl Grischun. Uscheia vo igl presidi dalla SELVA da Surses an Bergiaglia. Da nov an suprastanza dalla Selva èn nias eligias Urs Fliri da Barvogn e Martin Kreiliger da Mustér. Els ramplazzan Marianne Flury-Lietha da Fideris e Stefan Engler. Siva mezde è stada segl program ena guida agl implant da drenescha a Brinzauls cun Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra e cun persungas digl rom. Suprastanza dalla SELVA Anna Giacometti, Stampa, presidenta Kenneth Danuser, Tgazzas, vicepresident Daniel Bürgi, Flerden Marco Casanova, Lumbrein Urs Fliri, Barvogn Martin Kreiliger, Mustér Livio Zanetti, Landquart Proprietaris, possessours da gôts e persungas tg’on da far cugl forestalesser èn commembers e commembras dall’Associaziun digls proprietaris da gôt digl Grischun. Leo Thomann, igl president partent dalla SELVA cun Anna Giacometti, la sia successoura.

Treis gis an tschintg deis pigl CB Surses ed uscheia en program nundetg. Pigls Sursetters ègl do dus taradas strètgas a tgesa ed ena clera victorgia orsoura. Antschet vess la runda da premaveira pigl CB Surses (CBS) gio all’antschatta avregl a Tinizong cugl gi cunter igl magnatabella Panadoz. Cun esser igl plaz bler mengia bletsch è sto da spustar la parteida da ballape. La neiv ò alloura impedia igl derbi cunter Schlarigna ed er chel inscunter ò gia da neir spusto sen pi tard. L’emda passada on alloura gia li la seira chellas dus parteidas. A Tinizong è nia do a ballape la mesemda ed igl venderde. Dumengia passada ò igl CBS do orsoura cunter Danis/Tavanasa. Cunter Panadoz ò igl CBS fatg ena bunga impressiun, tiers la tarada da 3:2. Signia igl gol da victorgia ò igl leader pir ainten la 70avla minuta. Er igl gi cunter Schlarigna on igls Sursetters pers cun ena differenza d’angal en gol e chegl cun 2:1. Dumengia passada orsoura cunter Danis/Tavanasa ò l’equipa digls dus trenaders Flurin Demarmels e Roman Stäbler alloura persvadia, cun turnar a tgesa dalla Surselva cun treis puncts siva digls success da 5:2. Dus golis ferms Igl derbi surmiran/engiadines è pigl CBS e pigl CB Schlarigna adegna en gi cun ena tensiun supplementara. Vetiers è alloura nia tgi ainten la runda d’aton èn igls Sursetters stos an avantatg cun 4:1 a Schlarigna anfignen curt avant la finiziun ed alla fegn finala anc casso treis gols tigl resultat final da 4:4. Damai è sto procuro venderde passo per «sal e pever» aint igl gi Surses-Schlarigna. Igls Engiadines on fatg pressiun e chegl strousch tg’els èn stos segl plaz. Graztga allas sias intervenziuns admirablas ò igl goli Filippo Pantusa impedia ples gedas igl retard per l’equipa indigena. Gia schanzas da far ainten las ampremas 30 minutas en gol pigl CB Surses on cunzont Corsin Carisch, Linard Augustin ed Ivano Simonet. Fatg fegn a chellas ò dantant Martim Troncho Silva, igl goli da Schlarigna, er el cun intervenziuns fermas. En schoz da Bernardo Bonifazi ainten la 39avla minuta vess pudia esser igl 1:0 pigls Sursetters. Pacas secundas avant la fegn dall’amprema mesadad ò Linard Augustin evito igl gol d’avantatg pigls giasts dalla Nagiadegna ota cun spindrar la balla sen la lengia digl gol. Contribuia igl pi bler tgi siva da 45 minutas era igl resultat intermediar 0:0, on cunzont igls dus golis, cun lour intervenziuns prest miraculousas. Schlarigna totga dus gedas la pitga Siva dalla pôssa on igls Engiadines procuro danovamaintg per squitsch e gia gio ainten la 47avla minuta ena clera schanza da signier igl amprem gol digl gi. Pac siva ò Schlarigna gia disfurtegna cun tutgier angal la pitga. Siva 54 minutas dalla parteida ò Stefan Chistler marco igl 1:0 pigls giasts, chegl or d’ena malsiertad dalla defeisa digl CBS. Sainza la parada da Filippo Pantusa vessigl siva 59 minutas tgunsch pudia esser 2:0 per Schlarigna cun aveir Stefan Chistler en’ulterioura clera schanza. Cletg ò alloura gia Julian Jenal, igl capoattatgeder digl CBS ainten la 64avla minuta. El ò profito d’en grond sbagl digl goli engiadines e signia igl pari mirito tigl 1:1. En ulteriour sbagl dalla defeisa indigena ò pussibilito a Schlarigna da marcar ainten la 75avla minuta igl 2:1. L’offensiva finala digls Sursetters ò tuttegna betg purto igls fretgs spitgias, er schi Nico Demarmels ò mantganto da signier igl 2:2 siva 82 minutas, igl pari tgi fiss sto ple tgi mirito. Menziuno seia tgi igls giasts on tutgia pacas secundas avant la fegn digl gi per la sagonda geda la pitga. CB Surses: Filippo Pantusa, Linard Augustin, Giancluca Augustin, Nino Farrér, Giatgen Mitgel Bellini, Enrico Carisch, Raphael Poltera, Bernardo Bonifazi, Ivano Simonet, Manuel Sionet, Julian Jenal. Reserva: Niclo Devonas, Robin Demarmels, Nico Demarmels, Lucio Kaufmann, Aurel Tscharner. Linard Augustin (san.) ed Enrico Carisch (dretg) an en cumbat cun en defensour da Schlarigna. Per eneda è igl goli da Schlarigna Martim Troncho Silva sto pi svelt tgi Julian Jenal, igl attatgeder digl CB Surses.

Glindesde sivamezde ègl do en accident mortal da muntogna segl territori da Mulegns. En om è crudo var 250 meters. Igl Svizzer da 61 onns è sto ansemen cun treis otras persungas curt avant las 12.30 sen ena tura da skis aint igl territori digl Piz Platta. Scu chegl tgi la Pulizeia cantunala digl Grischun screiva ainten ena communicaziun, seia sa distatgeda durant l’ascensiun ena pitschna cuverta da neiv sen en’otezza da bung 3 250 m s.m.. Chella ò stratg cun ella igl om tgi era igl pi davent. Cotras ò el sdrimo ena pare-crap e crudo var 250 meters ainten la profunditad. Ena persunga accumpagnonta ò alarmo immediatamaintg la Rega tgi ò pero angal anc pudia salvar mort igl alpinist. La pulizeia alpina dalla pulizeia cantunala sclera igl andamaint da chel accident da muntogna. (cdm/fmr) Agl Piz Platta an Surses è en alpinist crudo var 250 meters ed è mort.