Igl cantùn â previeu da renovar igl tunel da Balamburtg davains Andeer a da schlargear la veia cantunala trànter Balamburtg a la Pùnt Crap.Parquegl ca que project donegi crapa da scalutas, â Anselmo Gadola fatg recurs a pliras instànzas, antoca la Dartgira federala. Igl Ufezi federal par veias (UVIAS) â dezidieu da sanar igl tunel da Balamburtg. Parquegl â da vagnir sarada parzialmeing quella galareia, ad igl stradùn cantunal anviers la Pùnt Crap â da vagnir schlargieu parveia digl trafi d’untgida. Igl parscrutader da crapa da scalutas, Anselmo Gadola d’Andeer, â fatg recurs, parquegl c’igl schlargiamaint previeu pericliteschi custevla crapa da scaluta preistorica. Igl Survetsch archeologic grischùn (SAGR), c’e vagnieu consulto, â betga constato tgats archeologics da num, ca segian, savund Gadola, dantànt bagnvasevels davains Balamburtg a davains la Pùnt Crap. Mo igl SAGR â tutegna fatg valer, ca la furmaziùn da quels tschainghels par lùng digl stradùn davains Balamburtg segian caracteristics par quella cuntrada a segian da schinagear near da mantaner. La regenza grischùna â dezidieu igl project igls 23 da zarcladur 2020 cun la resalva, c’igl segi da prender masiras par schurmagear igl tschainghel cun scalutas «segl crest da Balamburtg» agl rom digl project digl schurmetg da la cuntrada. Ella â dantànt refuso da desister digl schlargiamaint previeu. Igl mancavan 50 meters Anselmo Gadola â recurieu a la Dartgira administrativa digl Grischùn ancunter la dezisiùn da la regenza, punctuànd, c’el pretendi betga da desister da schlargear la veia cantunala, el pretendi me d’untgir igls tschainghels cun scalutas an prievel da vagnir disfatgs. Venavànt â el argumento, c’igls experts digl SAGR segian betg independents a nunpartischànts, parquegl segi betga da sabasar sen lur giudicat. Mo la Dargira administrativa â refuso la sia tgisa cun l’argumentaziùn, c’el vegi da prinzipi nigna legitimaziùn da recurer, parquegl c’el steti amiez Andeer a la sia exposiziùn da megalits a Balamburtg vegi la distànza da 150 m tigl sviamaint planiso. La distànza, ca legitimescha recurs, amporta 100 m. Anselmo Gadola â dantànt fatg valer, c’el vegi tutegna que dretg sen fundamaint da las sias vastas retscheartgas davart la crapa da scalutas. Mo ear que argumaint e vagnieu refuso, parquegl c’igl fatg d’easser parscrutader da megalits preistorics gli deti betg igl dretg da recurer. Ancunter quella sentenztga â Anselmo Gadola recurieu la finala a la Dartgira federala, argumentànd ca las sias retscheartgas legitemischian el tutaveia da far recurs ancunter que project, par tema ca custevlas pardetgas preistoricas pudessan vagnir destruidas a ca la Dartgira administrativa gli vegi refuso igl dretg d’audiziùn. Ear igl Tribunal federal schnaja igl dretg da recurer La Dartgira federala â betg examino igls fatgs sco tals a caschùn da la sia giudicaziùn. Ella â me examino igl dretg da recurer dad Anselmo Gadola. An la sia santenztga digls 19 da schaner da quest on â ear ella schnajieu que dretg ad Anselmo Gadola ad â sustanieu la santenztga da la Dartgira administrativa grischùna, argumentànd ear ella cun la distànza megna grànda tigl plazal da biagear (150 m) a ca las sias retscheartgas gli detian nigna legitimaziùn da recurer. Mo ella â betga mess an dumonda las parscrutaziùns d’Anselmo Gadola an conex cun la crapa da scalutas. Egn detagl, manzuno an la santenztga federala, e, c’igl vaschinadi d’Andeer â mena prieu posiziùn. El eari betga partida an tgossa a vegi parquegl me prieu cunaschientscha da las santenztgas, e vagnieu fatg a saver da la vart digl vaschinadi. Las lavurs da sanaziùn en dantànt vagnidas antschietas.

S’antali c’igl parscrutader da la crapa da scalutas, Anselmo Gadola d’Andeer, â egn oter punct da vesta ca las dartgiras. Agl savundànt raschieni explitgescha el la muntada da las scuveartas da davains Balamburtg ad igls seas motivs da s’angaschar an favur da quellas. FMR: Tge e la Voss’impressiùn, suainter c’igl prozeder giuridic concludieu? Anselmo Gadola: Par l’egna sund jou sto sursto positivameing ca la regenza â propi protegieu igl tschainghel cun scalutas a Balamburtg, an acordànza cugl Ufezi federal par veias (UVIAS). Igl satracta da que tschainghel ca satgata là, noua c’i fan actualmeing la pùnt provisorica da l’autostrada. Me c’igl fuss ear ànc sto da schurmagear quel gest davains la Pùnt Crap. Jou ve ear scret agl UVIAS ca jou rancanuschi propi fetg lur intenziùn da protegear que tschainghel. Senaquegl mi âni raspundieu c’i viglian vurdar da schurmagear ear otras pardetgas preistoricas. Quegl e vestas fetg positivas. Tge e alura ànc an prievel da svanir savund igl Voss giuditgear? Igl e surtut igl tschainghel gest davains la Pùnt Crap c’e an prievel da vagnir ruino. Sen que crap e’gl inzisiùns (gravuras) fetg impurtàntas. Parquegl c’i vutan betga schlargear là la pùnt actuala – c’e betga ple originala, parquegl c’ella e stada schlargeada igls 1941 – stoni far egn stiert nov a disfar igls tschainghels par obtaner la largeztga usitada d’egna veia cantunala. Mo par la sira ve jou documento tut ca vean ruino actualmeing. Ad anzanoua sto jou, sco singul cumbatider, ear far cumpromiss. Displaschevlameing vut igl Survetsch archeologic grischùn (SAGR) betga rancanuscher la valeta da las inzisiùns segls tschainghels – ear betga segls tschainghels davains la Pùnt Crap. Igl avagnir da quels dependa ussa da la ­bagnvuglientscha digl Ufezi federal par veias a digl Ufezi da construcziùn bassa grischùn. Ear segl tschainghel da davains la Pùnt Crap e’gl sainz’oter da vaser inzisiùns preistoricas, sco las mias fotos mussan. A mei fa’gl mal, c’i laschan ruinar talas pardetgas culturalas. Agl cass da dubi e’gl da protegear ellas. Igl fuss peia impurtànt da mantaner gest que tschainghel, par c’ign setgi parscrutar las anzenas ple tard. Tge valeta culturala â quella crapa da scalutas la finala? Par l’egna: La nossa zivilisaziùn sabasa ear sen quella cultura preistorica. Igls avdànts d’alura vevan egna cultura blear ple svilupada ca quegl ca la glieud moderna cre. Mo quella savida e betga va­gnida svilupada tuta a qua. I varan survagnieu anqual impuls d’utro graztga a lur relaziùns da barat a comerzi. Mo tut quegl eara egn svilup d’egn pêr meli ons. Las inzisiùns, c’ign veza oz prest betg, en las viglias, quellas c’en ple profundas en las ple giuvnas. Pér durànt igl davos mileni avànt Cristus fagevani ear ellas cun guafens da fier. Gliez e pletost rusnas. Mo tut quellas pardetgas e’gl da mantaner, c’ign vegi la caschùn da parscrutar ellas ple tard. Savund las mias masiraziùns corespundan tutas a las masiras, ca ve cato segl Arsiert. Ellas ân da far cugl vieadi digl sulegl. Tànschan las masiras dezididas da la regenza peia betga par schurmagear quella crapa da scalutas, c’ella rancanuscha gea sco tala? Na, parquegl ca la dezisiùn da la regenza sareferescha me agl tschainghel cun scalutas gest davains Balamburtg. Par mantaner quel agl sid da la Pùnt Crap existenta, stuess ign catar egn’otra schliaziùn ca da carpantar el. Quellas inzisiùns earan fatgas a basa d’observaziùns exactas. Digl rest, lur vigliadetgna san ign determinar oziglgi a damussar ple u mains cur c’ellas en vagnidas ­fatgas. E’gl quella savida c’â motivo Vus da purtar plànt a las instànzas giuridicas? Jou s’angasch par la tgossa. Igl argumaint digls 150 m e betga cuntantevel (varda artetgel). Jou ve parscruto la crapa da scalutas durànt passa 30 ons a quegl mi legitimescha da s’exprimer an tgossa. An que gro e’gl ear d’aschuntar c’igl anteriur professer da geologeia da l’ETH, Wilfried Winkler, â cunfirmo las mias observaziùns, las qualas el â ­controlo visualmeing durànt dus gis. Igl satracta peia da fatgs ca vignan ussa ­ignoros. Jou ve fatg recurs, c’igl vigni risguardo quellas pardetgas preistoricas. A la finala ve jou cuntanschieu, c’igls respunsabels digl UVIAS vignian uss a dar adatg c’igl vigni betga disfatg tut. Mo scha jou vess betg intervagnieu, fussani betg stos partschearts da la muntada da quellas pardetgas preistoricas. Quellas vignan ussa pridas daratschiert daple ca ple bòld. Quegl e igl ple impurtànt da tut. Egn digls plirs tschearcals conzentrics c’en vasevels segls tschainghels davains la Pùnt Crap, segls quals igl dat egna tropa d’inzisiùns, oziglgi me ple flevlameing da tschearner.

Igl tarvaschegns digls 28 da marz â dezidieu da dar la cumpetenza d’elavurar egna nova furma organisatorica partutgànt l’infrastructura turistica da Farera c’e an possess digl ­vaschi-nadi. La radunànza â alura tracto igl quent anual digls 2022. Quel seara cun expensas da 3 491 246 fràncs anviers antradas 3 126 573 fràncs: Da quegl resulta egn surple d’expensas da 364 672 fràncs. Igl preventiv pigl on curaint preveza antradas da 3 921 291 fràncs, ad igl vean quinto cun egn pintg avanzamaint da 10 056 fràncs. Igl quent sutamess da la suprastànza e vagnieu prieu par bien. Plenavànt ân gieu liac ligidas a caschùn da que tarvaschegns. Sco nov president comunal e vagnieu tscharnieu Markus ­Nie-derdorfer. El aintra an ufezi igls 1. da matg a ramplaza Mischa Gallati c’â demissiuno. Igls suprastànts d’antoca da qua Simon Jäger, Symen Günther a Flurin Stoffel en vagnieus cunfirmos an lur ufezis. Sco supra­stànt nov e vagnieu tscharnieu Christoph Schick. El ramplaza Anita Fagagnini c’â ramess igl uefzi da suprastànta. La cumissiùn da gestiùn sacumpona daniev digls cumembers novs Fabio Deplazes, Nicole Niederhauser a Thomas Saluz. Marianne Stolhammer e vagnida ligida sco delegada digl Cunsorzi da scola Val Schons. Ella e mademameing rapreschantànta da las Fareras an la cumissiùn da scoleta. (fmr/bt)

Egna tschuncàntegna da visitadras a visitaders â prieu part sonda passada da l’avertura da l’exposiziùn speziala partutgànt la pendiculara da Farera, construida igls 1866. L’Uniùn par las mineras Ragn Posteriur â restauro la stad passada las davosas ­restànzas da l’amprema pendiculara grischùna da la Schmelza a las Gruobas dafor Farera. Igl sieus parsura Johannes ­Mani, igl actuar Andrea Cantieni a lur gidànters ân stgafieu dantànt egn’exposi­ziùn ca dat investa an l’istorgia da quella pendiculara a da tut igls pass da la restauraziùn da la staziùn da muntogna, la davosa pardetga da la construcziùn digls pioniers digls 1866. Igls construiders en stos inschigniers angles da la «Val Sassam Mines Company» ca s’udeva a la sozietad «John Taylor & Sons». Leza veva tarmess igl sieus inschignier Jonathan Dickson Ikin dus ons avànt an Schons ad an las Fareras par explorar, sch’igl deti là mineras rendevlas. Parquegl c’igl bietg d’administraziùn da quella sozietad a Londra, e vagnieu destruieu an la Savunda Gueara mundiala, e’gl da catar la suleta pardetga a scret da quella pendiculara an la giaseta da mineras «The Mining Journal» digls 1865. Par carmalar investurs futurs e’gl vagnieu musso vei sen las bùnas cundiziùns an Val Farera a sen la pendiculara an construcziùn. Agl Grischùn tgat’ign nignas pardetgas scretas, sco Andrea Cantieni â declaro. Igl segi alura ear sto igl nuder activ ca vegi procuro, ca quell’exposiziùn segi vagnida messa a strada, gi Johannes ­Mani agl sieus pled d’avertura c’el â antschiet par rumàntsch sonda passada, igl qual e rapreschanto an l’antiera exposiziùn. Igls expositurs ân grànds marets an que gro: Tut igls texts en screts ear par rumàntsch. Quegl ear graztga agl sustegn da la Lia Rumantscha a l’Uniùn Sutselva rumàn­tscha, sco Andrea Cantieni â fatg a saver. Taner an anur la prestaziùn digls pardavànts Johannes Mani â do egn’interessànta survesta digls evenimaints istorics digls 1866, manzunànd, ca Alfred Nobel vegi invento igl dinamit lez on; l’amprema lingia telegrafica trànter l’Europa a l’America digl Nord e vagnida instalada; Julius Kröhl â invento igl sutmaregn – par manzunar me egn pêr. Mo la ple impurtànta invenziùn segi stada quella da Julius Albert digls 1834. El â invento la suja da fier zuglieada, la quala â pér fatg pussevel da biagear pendicularas, ear quella se Gruobas. Concludànd igls sieus pled â Johannes Mani raspundieu l’amparada, partge c’els fetschian talas staintas da mantaner pardetgas istoricas. «Igl mieus fazit: Nus stuagn taner an anur igls noss pardavànts a lur imensas prestaziùns, da las qualas nus profitagn ànc oz. Quegl e la nossa leztga. Parquegl nad a faged ear egn museum», e igl sieus apel agls preschaints. Da mantaner talas pardetgas pretenda passiùn «La pendiculara a Gruobas e parquegl egn impurtànt monumaint istoric digl amprem tains industrial», aschunta ­Andrea Cantieni, angraztgànd a tuts c’ân cuntribuieu a quell’exposiziùn, surtut agl vaschinadi da las Fareras, ad agl Parc natiral Bavregn a la sia colavuratura ­Christina Casparis; manzunànd ear la bùna cunlavur cugl Survetsch archeologic grischùn. Igl capo-manader da quel, ­Thomas Reitmaier, e sto preschaint persunalmeing a Calantgil ad â drizo igl pled agls radunos. «Sainza la passiùn, igl en­tusiassem ad unfrànd blear tains liber fuss igl betga sto pussevel da mantaner la staziùn a muntogna da quella pendiculara», loda el. Ad el segi parquegl impurtànt d’aver contact stedi cun l’Uniùn par las mineras Ragn Posteriur ca fetschi egn’impurtànta lavur an favur digl Grischùn, mantanànd las pardetgas da la minaziùn. «Igl sieus cumond a nus e alura ­adigna quel: Faged ampaglia nut!», aschunta Andrea Cantieni, preschantànd las ­spezialitads da l’exposiziùn: igls models ca mussan la prestaziùn maisterila digls construiders da la pendiculara; igl video, fatg da Philipp Riethauser a Ladina ­Cantieni, ca dat egna bùn’investa an las galareias a la visualisaziùn da Samuel ­Singer ca dat egn’impressiùn realistica da la situaziùn se Gruobas. Cun egn’acziùn spectaculara â Johannes Mani alura aviert l’exposiziùn speziala agl Museum da las mineras. L’exposizin e da vaser antoc’igls 31 d’october, mintga gi da las 8.30 antoca las 18.00. La visualisaziùn da Samuel Singer mussa la situaziùn pussevla a la staziùn da mun­togna da la pendiculara se Gruobas. Igls dus promoturs prinzipals da l’exposiziùn davart l’amprema pendiculara grischùna: Johannes Mani ad Andrea Cantieni agl Museum da las mineras a Calantgil.

Pigl sieus proxim conzert â’l igl Cor maschado Donat tscharnieu egn tema c’e tipic par la Val Schons, mo ear par otras valadas grischùnas: «Lontan a manevel. Partir, ancarschadetgna a turnar». Igls numerus emigrànts c’ân banduno lur patria par ancurir egna miglra veta utro – surtut agl 19avel tschantaner – en oz ampo amblidos. Betga tuts vevan cato lur furtuna agl iester. Igl Cor maschado da Donat sacumpona da strusch 30 cantaduras a cantadurs ad e sut la direcziùn da Martin Ulber. El â exerzito canzuns viglias a novas, cunzund rumàntschas, dantànt ear tudestgas ad anglesas. Igls temas en igl desideri, la partenza, easser da vieadi ad agl iester, schar ancrescher a puspe turnar. Igl e d’udir cumposiziùns digls indigens Tumasch a Benedetg Dolf, mo ear canzùns cumponidas dad Antonín Dvořák, Franz Schubert a schizund digl Austriac Hubert von Goisern, igl bab digl rock alpin. Duas canzùns ân auturs e cumponists da la Gidegna, egna valada ancunaschainta par seas «randulins». Acumpagnieu musicalmeing vean igl cor da Domenic a Curdin Janett digls Fränzlis da Tschlin. (cdm/fmr) Igls conzerts ân liac an tgea da scola a Donat: sonda, igls 22 da avregl 2023, a las 20.15 a dumeingia, igls 23 da avregl 2023, a las 14.00. Mintgame cun ustreia da feasta. L’antrada ampota 20 fràncs. Par unfànts a giuvenils antoca 15 ons e l’antrada gratuita.

La fatschenta prinzipala da la radunànza comunala digl martgieu da Farschno da gievgia, igls 13 d’avregl 2023 e stada las elecziùns parzialas. Igls cunzegliers digl martgieu d’antoca da qua Marco Cereghetti a Marco Sciamanna en vagnieus cunfirmos an lur ufezis. Sco nov cumember digl cunzegl digl martgieu e vagnieu eligieu Daniel Ziegler. Las cumembras digl cunzegl da scola Eva Buchli a Neroon Rajasingham en mademameing vagnidas cunfirmadas an lur ufezis. Ear las cumembras da la cumissiùn da gestiùn Karin Iseppi a Gabriela Marugg en vagnidas eligidas par egn’ulteriura perioda d’ufezi. Sco nov cumember da la cumissiùn da gestiùn e vagnieu tscharnieu Franco Tiefenthal. Prieu cumgieu Igl cunzegl digl martgieu â seglsuainter prieu cumgieu da sieus cumember Urs Holliger a digl cumember da la cumissiùn da gestiùn Julius Eugster, glis angraztgànd par lur grànd angaschi an favur digl martgieu da Farschno prasto durànt lur taimp d’ufezi. Igl suveran â alura refiers igl nov urden partutgànt la data da festivar igl Nadal da scola. La data digls 25 da dezember resta peia venavànt sco termin digl Nadal da scola. (frm/bt)

Igls 23 da marz 2023 e Daniel Camenisch vagnieu ligieu unanimameing sco nov parsura digl Parc natiral Bavregn (PNB). Agl ­savundànt dascurs raschùna el da la muntada digl PNB, davart la restructuraziùn da quel a las fegnamiras pigls proxims 10 ons. «Ansasez eassan nus an egna fasa fetg interessànta», gi Daniel Camenisch. La fegn marz 2023 e el vagnieu ligieu sco nov parsura digl Parc natiral Bavregn (PNB). FMR: Daniel Camenisch, Vus fagez part da la suprastànza da l’Uniùn PNB da beal’antscheata annà. Tge muntada â quel par Vus persunalmeing a par la regiùn anturn igl Bavregn? Daniel Camenisch : Igl PNB e egn’institu­ziùn fetg impurtànta par la regiùn anturn igl Pez Bavregn. Par me persunalmeing porscha’l egna bùna ocasiùn da purtar anavos anzatge an la mi’regiùn oriunda a da saver contribuir agl sieus svilup cun far pussevel igls ple diferaints projects. Las cumpetenzas digl PNB en surtut ­quellas da meter sen veia projects. Quegl ­antscheva cugl saver, co instradar projects, cun la cumpetenza da concretisar tals a cun aquirir daners par lur realisaziùn. Quellas cumpetenzas en da grànda valeta par la re­giùn. Mo nus realisagn par ordinari betga sezs igls projects. Nus vagn la funcziùn digl pus­sibilitader, peia nus stgafagn las premissas, c’igl segi pussevel da realisar els. Sainza igl agid digl PNB fuss igl gnànc pussevel, ca tànts projects vagnessan svilupos a ralisos. La paleta digls projects e parquegl ear fetg lada: Quegl po easser projects economics, turistics, sozials near culturals. E’l igl PNB betg ampo egn construct artifizial cun ler culiear las valadas davo las Veiasmalas cun la Stussavgia da tschella vart? Ad e’gl propi efiziaint d’aver igl zenter administrativ sen la Muntogna da Schons? Igl PNB e datgea da beal’antscheata davent agl Center da Capricorns se Vargistagn. Quel porscha egna fetg interessànta constelaziùn cugl biro da la Scola òlta da szienzias apli­tgeadas da Turitg (ZHAW), cugl hotel Capricorns, cugl biro da la Leia Rumàntscha a la noss’administraziùn. Quegl e egn construct, c’igl dat me egn’eada an quella furma. La Muntogna da Schons e igl noss datgea ad ear la noss’identitad, parquegl dat igl par nus nign basegns da midar anzatge. Igl perimeter e fetg grànd cun la Valragn, la Val Schons a Stussavgia. Da gliez annà e Vargistagn agl zenter da tuts. Plenavànt disponainsa ussa d’egna fetg bùna infrastructura se Vargistagn. Quella culeia nus cun las diferaintas ­sutregiùns. E’gl propi pussevel da svilupar tutegna bagn projects da là anor par tutas tres valadas? Ea, sainz’oter. An que gro dat igl nignas diferenzas, parquegl ca nus vagn betga la func­ziùn sco realisader da projects. Nus sustanagn tals, a parquegl amport’igl nuta, noua ca nus eassan datgea. La Voss’uniùn e actualmeing fatschandada cun midar la sia structura. Partge e quella refurma basignevla a tge preveza ella? Nus eassan landervei da surluvrar surtut la nossa structura organisatorica. Quegl dariva da là annà, c’igl PNB â 10 ons experienztga, ad an quels 10 ons e’gl sasvilupo fetg blear: Nus vagn blear daple colavuturas a colavuraturs a da tgirar blear daple projects; igl perimeter e vagnieu schlargieu a nus vagn daple partenaris. Parve digl grànd a speart svilup e’gl betg adigna sto pussevel d’adatar las structuras. Parquegl samuss’igl ussa, ca nus stuagn surluvrar quellas par far fit igl PNB pigls proxims 10 ons. La refurma partutga surtut las structuras internas. An que gro satract’igl da definir danov las cumpetenzas, la respunsavladad a las diferaintas leztgas digls colavraturs: Peia, nus definagn igls prozeders par luvrar da maniera ple efiziainta. Da l’otra vart stuainsa ear definir las nossas strategeias pigls proxims 10 ons. Parquegl stuagn nus zavrar miglier las leztgas da la suprastànza da quellas l’administraziùn. Nus vagn egn nov magnafatschenda c’aintra an plaza igls 1. da matg 2023. Plenavànt vainsa stgafieu danov la plaza digl capo-manader da projects. Parquegl ca nus vagn dantànt egn grànd manaschi cun 15 colavuraturas a colavuraturs a fetg blears temas c’en d’elavurar, vainsa da zavrar las funcziùns a las leztgas. La fegnamira prinzipala da la restructuraziùn e’gl da zavrar las dumondas strategicas da las organisatoricas. La suprastànza e agl avagnir ­respunsavla par la strategeia a la gestiùn par la vart organisatorica ad operativa. Tge aczents spezials vagnenz Vus a meter agli PNB? Ansasez eassan nus an egna fasa fetg interessànta. Nus vagn l’experienztga da diesch ons ad eassan sen la sava digls proxims diesch ons da manaschi. Quegl dat a nus ear l’ocasiùn da definir la strategeia da la nossa lavur pigl ­proxim dezeni. Igls aczents spezials vignan elavuros an cunlavur cugls vaschinadis a ­betga me digl parsura. Jou ve dantànt la ­fegnamira da consolidar igl PNB par igls ­proxims diesch ons. Igl sarà egna sfida speziala d’antschever igl presidi gest igl mumaint, c’igl dat ear ànc egna midada digl magnafatschenda? La sfida e ànc ple interessànta, ca quegl c’ella fuss schiglioc. Cun Simon Egger vainsa egn nov magnafatschenda a nus vagn ligieu ear igl capo-manader digls projects. Lez e igl madem mumaint ear igl substitut digl magnafatschenda. Nus vagn definieu las leztgas a cumpetenzas da que post. D’antruvidar gest dus manaders novs e natiralmeing egna sfida speziala, mo instructiva par me. Jou amprend mez adigna puspe anzatge nov. Sco capo-manader da projects vainsa ligieu Michael Forster da Favugn. El e professer a la Scola òlta digl Grischùn ad aintra an plaza igl setember. Quànta influenza â’l igl parsura sen las activitads digl PNB? Las activitads vignan definidas an cunlavur cugls vaschinadis a glieud ord las nossas valadas, peia, cun parsùnas c’ân bùnas ideias da svilupar projects. La mia influenza e surtut quella da stgafir las relaziùns a sirar las cundiziùns da rom pigls colavuraturs. La mia lavur e surtut da manar la suprastànza a definir cun ella las fegnaniras strategicas. Igl PNB e parquegl egna leztga zund fas­zinànta par me. Daniel Camenisch e dad 11 ons annà an suprastànza digl Parc natiral Bavegn a digls 23 da marz annà igl sieus nov parsura.

Igls 19 d’avregl 2023 â liac egn referat davart la darasaziùn da las sètgas an las regiùns muntagnardas sco consequenza da la midada digl clima. Igl vean do cunzegls, co saschurmagear ancunter sètgas fagiànd activitads agl liber. Igl referat vean salvo a las 20.00 an tgea parvenda da Versomi. Igl e betga basignevel da s’anunztgear. (fmr/bt)

L’amprema spassageada d’uon da las senioras a digls seniors Ziràn-Muntogna da Schons â liac la measeanda, igls 3 da matg 2023. Ella magna sen la Veia digls Polcas davent da la fabrica da Domat a Givòlta. Igl e egna leava spassageada da var 3 ¼ uras. La partenza a Ziràn e a las 9.13, la rivada a Domat a las 10.06. Igl vieadi anavos e a las 16.45 davent da Giuvòlta. Las anunz­tgas en da dar part antoca gliendasgis, igls 1. da matg 2023 a ­Gaudenz Janett, 081 661 13 18 near par posta electronica a ­gaudenz.janett@bluewin.ch. (cdm/bt) Igl program da viandar d’uon Las ulteriuras datas a las destinaziùns da las spassageadas c’ân ­liac mintgame l’amprema gievgia digl mains: igls 1. da zarcladur: Flem Casa d’Uaul – Il Spir igls 6 da fanadur: Sertig – Tavo Clavadel igls 3 d’avust: Maloja – Lägh da Cavloc igls 7 da setember: Gotschnagrat – Parsenn igls 5 d’october: Aschera – Malans La Veia digls Polacs passa tras la forteztga digl anteriur casti da Givòlta Dafora, biagieu anturn igls 1150.

Igl poxim giantar cuminevel da las senioras a digls seniors da ­Ziràn-Muntogna da Schons â liac igl vendergis digls 28 d’avregl 2023 an l’ustreia Posta Viglia a Ziràn. (cdm/bt) Las anunztgas en da tarmeter antoc’igls 27 d’avregl 2023 directameing a ­l’ustreia Posta Viglia, 081 661 12 35. An cass d’amparadas viglian ign da sadrizar a duna Liesbeth Beglinger, 081 630 73 51.

La Sozietad da la sutgera a digls runals da Veulden â gieu egn unviern difizil. Mo cun schlàntsch planiseschan igls respunsabels igl manaschi da stad a làntschan gea la prevendita da la tgarta stagiunala pigl unviern proxim. Malgro la stagiùn d’unviern difizila deti’gl ­tutaveia ear anqual nova positiva, sco la Sozietad da la sutgera a digls runals da Veulden (SSF) fa a saver an egna comunicaziùn. Ascheia vean remartgieu, c’igl andrez solar a la staziùn a val a Raschuns funcziùni da maniera legrevla. Durànt igls amprems 12 mains â quel produtgieu 29 000 uras kW curaint electric. Quegl cuviera 40 % digl agen diever da curaint. Durànt igl unviern e’gl vagnieu duvro 85 % da quel par far ir la sutgera, igl rest e va­gnieu vandieu a l’Ovra electrica da Turitg. Quegl â purto antradas da passa 4000 fràncs. Schlargear manaschi da stad Plenavànt vut la SSF schlargear igl manaschi da stad. Ella levi gea realisar que giavisch da pli dagitg annà. Las frequenzas carschaintas da stad rendian ussa pussevel d’augmantar la purschia stadiva, malgro igls custs suplementars. La ­sutgera e peia betga me an funcziùn durànt las fegns d’eanda, mobagn mintga gi durànt l’antiera stagiùn da stad, digls 1. da fanadur antoc’igls 22 d’october, davent da las 9.00 antoca las 17.00. Cun perseverànza â la SSF gea lantscho la prevendita da la tgarta par la proxima stagiùn d’unviern. La cliantela da l’acziùn da parmavera dastgi sasantir sco sponsurs, sch’igl fussi ­betga pussevel da far sport d’unviern parveia la mancànza da nev. Dantànt, tgi ca cumpra gea uss igl abunamaint digl unviern proxim, ­dastga viagear gratuitameing sen la Mutta durànt tuta stad. Igls avdànts digl vaschinadi da la Tumleastga profiteschan da la favurevla tarifa d’indigens. Igls possessurs da la tgarta stagiunala obtegnan plenavànt pigl miez prezi la tgarta digl gi da 16 andrezs an la «Regiun digls an­tschies da skis pintgs». (fmr/bt) La sutgera e puspe an funcziùn la fegn d’eanda d’Anzainzas digls 18 antoc’igls 21 da matg 2023, avànt ca la stagiùn da stad vean avierta igls ampems da fanadur. Igl andrez fotovoltaic a la staziùn a val da la sutgera da Veuden â produtgieu 29 000 kWh curaint durànt igl amprem on da manaschi.

«Ganovenparty» sanumna igl teater humoristic ca la giuventetgna da Ziràn â musso la sonda passada. Ear uon en las acturas ad igls acturs s’antupos blearas geadas agl dacurs da las davosas eandas par exerzitar da giujear lur rolas. La cumpagneia â stgieu banavantar numerusas aspectaturas ad aspectaturs c’ân cato la veia la sonda passada an l’aula da la scola a Ziràn. Sut la reschia da Daniela Gredig â la giuventetgna da Ziran inszeno egn teater divertaint sen la tribuna an la sala amplanida da davànt antocen davos. Ear la savundànta notg libra e stada ­egna part da la sera curturevla. Quater infracziùns durànt egna notg «Ganovenparty» sanumna igl teater. La preschentaziùn gartageada tracta d’egn peer miliunaris, ca va a far vacànzas an l’Itaglia. Igl amprem act mussa la preparaziùn digl peer par ir sen vieadi. Els bandunan lur tgea, an la quala igl satgata egn tresor cun daners. Senaquegl savunda igl proxim act, an igl qual dus ziclists, c’en a la tscheartga d’egn albiert, rivan aint digl esch aviert da la tgea bandunada. Els fan egna posa a dezidan da star là egn mumaint. Ear dus laders, c’ân an mira igl tresor, tgatan la veia an quella tgea. Tut va sutsura, cura c’igl ortulan a la sia duna anquieran lur guafens digl iert an l’abitaziùn. Schiprest c’ear las duas gidantras da tgea rivan aint digl esch, par profitar da la schànza d’earver igl tresor, e igl caos cumplet. Diferaintas intenziùns fetan an egn caos Evenimaints nunprevieus ad independents capetan, durànt c’igls delinquaints en mintgamai an otras stànzas, tge ca feta an egn caos. Ascheia explodescha egna bumba agl tresor, igls velo­zipedists remnan anzemel igls daners, las gidàntras vignan rantadas digls laders, igls ortulans giodan igl vegn agl tschaler a.a.a. Igl punct culminànt vean cuntanschieu durànt igl tearz act, cura c’igl peer turna da sieu vieadi. Tut an schoc cunstateschan els, ca la tgea e betga ­nunabitada. Plàn a plàn sasclareschan igls evenimaints cun agid da la polizeia, ad igls culpànts palaintan lur intenziùns. Egna sera humoristica gartageada Igls giujeaders en vagnieus ludos cun grànd aplaus. Suainter l’acziùn caotica digl teater e suandada egna sera libra an cuminànza. Las aspectaturas ad igls aspectaturs entusiasmos ân savieu saproveder cun bavràndas a magliaretsch, sco ear giuder la musica da DJ Pauli. La Cumpagneia â stgieu banavantar numerusas aspectaturas ad aspectaturs c’ân cato la veia an l’aula da la scola a Ziràn. Las giujeadras ad igls giujeaders da la Giuventetgna da Ziràn cun lur reschissura (amiez) en vagnieus ludos cun fearm aplaus.

La measeanda digls 12 d’avregl 2023 e’gl vagnieu antschiet cun las lavurs da sanaziùn da la veia cantunala se Reschen. Quegl â’l fatg a saver igl vaschinadi da Ziràn-Reschen. Quellas lavurs vignan a cuzar antoca l’antscheata da november 2023. Durànt que tains sto la strada vagnir sarada an etapas par tut igl trafi. Igl sviamaint vean signaliso. Pigls pedùnzs vean mantanieu igl aczess a las tgeas. Mo igl e da quintar cun impedimaints ad imissiùns da canera a pulvra, par las qualas igl vaschinadi ­saparstgisa. (fmr/bt) Par dumondas e’gl da contactar Adrian Feltscher, inschignier tier Jenny ­Planing SA, Veia Canies 5N, 7440 Andeer, 081 661 18 61, near par posta electronica: a.feltscher@jenny-planing.ch.