Emprender dals donns chaschunads da Vivian per quels da Lothar

Ils 27 da favrer 2000 èsi diesch onns dapi il stemprà Vivian. En la publicitad n'è quest tema strusch pli preschent, perquai che umans ed animals n'èn betg pli en privel immediat e las plajas èn plaun a plaun per guarir. Per ils proprietaris da guaud percunter èn eveniments da tala grondezza savens colliads cun consequenzas finanzialas. Rempars custaivels, emplantaziuns da guaud, tgira dal guaud giuven, mesiras da protecziun dal guaud e sanaziuns ston vegnir realisads. Talas lavurs pon durar plirs onns, savens er decennis. En il guaud percunter èn guaridas las plajas pli grondas pir sch'i dat in equiliber e sche la stabilitad è progredida da tala maniera che las incumbensas multifaras pon puspè vegnir ademplidas. Oz, diesch onns suenter Vivian, pudessan las sequentas constataziuns ed experientschas er esser impurtantas per dumagnar ils donns da Lothar.

Fin oz èn stadas las terradas e sragischadas dal vent, chaschunadas da l'orcan Vivian dals 27 da favrer 1990, l'eveniment cun ils pli gronds donns vi dal guaud en il Grischun. Auters donns tras lavinas, stemprads, naiv bletscha, incendis da guaud euv. èn minims en cumparegliaziun, succedan dentant relativamain savens. En media ston vegnir utilisadas sfurzadamain la mesadad da tut las plantas en il chantun, e quai a basa da donns e malsognas. Vivian percunter ha furnì 720'000 meters cubics laina; quai correspunda a 220 pertschient d'in'utilisaziun annuala. Approximativamain otg fin diesch pertschient da questa laina èn restads en il guaud. I sa tracta oravant tut da singulas plantas sparpagliadas, da tocs da tschimas e da ragischs sco er da parts da mutagls sfratgads.

Immediatamain suenter l'eveniment è daventà activ il stab da crisa dal chantun per coordinar las activitads dal militar e da la protecziun civila. En las regiuns han ins stuvì prender emprimas mesiras immediatas per avrir colliaziuns da traffic impurtants e per reducir ulteriurs privels. A maun da las annunzias dals donns tras ils silviculturs cirquitals han ins alura graduà las prioritads per las lavurs da rumida tenor ils sequents criteris:

1.Segirezza per umans e valurs realas considerablas, mesiras immediatas per facilitar la lavur.

2. Protecziun dals guauds restants per motivs fitosanitaris, cunzunt per evitar donns da baus.

3. Protecziun dal guaud giuven existent.

4. Rumida exclusivamain per motivs economics.

5. Elavuraziun minimala dal lain per motivs fitosanitaris e da tecnica da segirezza, dentant senza vendita da laina.

6. Naginas mesiras, la laina po restar en il guaud senza privel.

En general èn ins stà da l'idea ch'ins stoppia pinar, allontanar or dal guaud e vender uschè blera laina sco pussaivel, malgrà il collaps dal martgà da laina. Oravant tut ils proprietaris da guaud han fatg opposiziun e n'han betg vulì laschar la laina giu per terra en il guaud. Ins ha spetgà in gudogn net grazia a subvenziuns en cas che la laina vegnia vendida. Il chantun n'ha deplorablamain gì naginas pussaivladads legalas da far valair las prioritads fixadas.

En ils blers lieus han ins alura rumì l'emprim ils donns sin surfatschas planivas. Donns sparpagliads che pretendan dapli lavur èn tras quai vegnids negligids. Els han alura savens chaschunà donns tras baus-scorsa. Quests han 1993 cuntanschì la culminaziun ed èn s'extendids fin 1996 pervia d'ulteriurs eveniments. Sche la laina terrada dal vent ch'è vegnida pinada 1990 e 1991 vegn confruntada cun ils donns da baus dals onns 1990-94, hai dà ultra dals donns tras Vivian almain anc 25 pertschient laina infestada tras ils baus. Las parts en ils singuls circuls forestals varieschan tranter tschintg e 55 pertschient. En la Surselva èn els muntads a 53, 31, 13, 55 e 23 pertschient.

Ins po resumar sco suonda las experientschas fatgas cun dumagnar ils donns da stemprà da quella giada:

1. Mesiras consequentas da proteger ils guauds valan la paina. Las prioritads fixadas ston dentant er vegnidas realisadas, e surtut sto vegnir dà dapli paisa ad ina realisaziun confurma al temp. Sch'ins prenda mesiras cur ch'ils baus èn gia sgulads or, na gidan ellas nagut pli.

2. Las entschattas d'ina valitaziun differenziada da las singulas surfatschas donnegiadas èn stadas bunas, pon dentant anc vegnir meglieradas.

3. Il sistem da subvenziun da quella giada da la confederaziun e dal chantun è stà memia pauc differenzià. El è stà adattà per la gronda part dals cas, ma i ha dà situaziuns nua ch'el ha sveglià impuls sbagliads ed ha provocà transports da laina ch'ins avess meglier tralaschà dal puntg da vista economic.

En il fratemp ha ina gruppa da lavur, manada da la direcziun forestala da la confederaziun, cumpilà las enconuschientschas da la perscrutaziun e las experientschas da la pratica cun dumagnar ils donns da Vivian. Il resultat è in agid da trair decisiuns per rumir u laschar giu per terra la laina suenter donns da stemprà sin surfatschas planivas. A basa da ponderaziuns cumplessivas han ins en emprima lingia gì l'intenziun da laschar dapli laina giu per terra e da tegnair quint da las pretaisas da la protecziun da la natira. A medem temp obtegnan las autoritads da subvenziun er criteris per il pajament da contribuziuns per reparar donns da guaud. Quest agid da trair decisiuns è directiv per dumagnar ils donns da Lothar dals 26 da december 1999.

Gremi: inspecturat forestal dal Grischun

Funtauna: rg inspecturat forestal dal Grischun

Data: 24.02. 2000