El center dalla seduta dil cussegl da vischnaunca da Mustér il venderdis sera ei il rapport da gestiun ed il quen annual 2021 staus. Il parlament, tgamunaus dalla vicepresidenta Helga Probst-Linder, ha approbau unanimamein quel. Plinavon ha el decidiu da far in deposit dad 1,2 milliuns francs ella prefinanziaziun dil project innovativ dil Center Fontauna. La suprastonza communala ha saviu presentar in bien quen cun in’atgna finanziaziun da 2,67 milliuns francs ed investiziuns nettas dad 1,14 milliuns francs. Suenter haver risguardau tuttas amortisaziuns, ils cuosts extraordinaris e la prelevaziun ord finanziaziuns specialas ei resultau in gudogn da 159 135 francs. Il quen 2021 vegn – conform agl art. 21, lit. a dalla constituziun communala – suttamess al referendum facultativ. (cdm/fmr) Il quen dalla vischnaunca da Mustér per 2021 siara cun in pign gudogn.

Delegadas e delegai da 23 dallas 48 uniuns samaritanas unidas ell’Associaziun cantunala dils samaritans dil Grischun ein separticipai la sonda vargada alla radunonza generala a Mustér. Sut il presidi da Myrtha Tüsel-Bissig da Versomi ei quella sesplegada en ina fuorma speditiva, el center ein stadas las tractandas statutarias. Il diember da samaritans el cantun Grischun ei sereducius igl onn vargau. Sco quei che Myrtha Tüsel-Bissig ha dilucidau en siu rapport annual, ein ils davos dus onns era buca stai sempels per la suprastonza dall’associaziun. Pliras sedutas han stuiu vegnir tenidas sin via digitala, las radunonzas da delegai dils davos dus onns ein curdadas dil tut pervia dalla pandemia. Per munconza da commembras e commembers ein duas uniuns samaritanas vegnidas dissolvidas igl onn vargau, numnadamein quella da Claustra Serneus e quella da Castrisch. Il diember da samaritans registrai tier l’associaziun cantunala ei sereducius per 119. Monica Thöny ch’ei responsabla per la scolaziun e perfecziun ell’associaziun ei leda e cuntenta che biaras samaritanas e samaritans s’engaschan tonaton cun bia anim: «Biars visetan regularmein ils exercezis dallas uniuns ed adina puspei reussescha ei era d’animar novs da s’engaschar en favur dils fatgs samaritans.» Danovamein ei vegniu purschiu plirs cuors. Plirs samaritans ein sescolai individualmein sco scolasts ni menaders da cuors. In tschuppel cuors ein era previ uonn, denter auter cuors da repetiziun ni dil survetsch sanitar fundamental. In niev suprastont La presidenta Myrtha Tüsel-Bissig ed ils suprastonts Jeremias Janki, Monica Thöny, Donata Serrau, Michael Ernst e Denise Ryffel ein vegni reeligi, niev commember dalla suprastonza cantunala daventa Reto Vinzens. Vegni honorai per lur grond engaschament en favur dils fatgs samaritans el Grischun ein Denise Ryffel (suprastonza cantunala), Ursula Grimbichler e Thomas Grimbichler (omisdus Uniun samaritana Scuol), Ursula Jörg (Uniun samaritana S. Murezi), Frieda Kunz (Uniun samaritana Segl e.T.), Anna Marugg (Uniun samaritana Cuera) ed Yvonne Nägele (Uniun samaritana Schlarigna). Priu cumiau han ils delegai denter auter da Dionys Steger, incumbensau pil survetsch da dar saung. Accelerar «First Responder» Beneventau las delegadas ed ils delegai a Mustér han ton il president dall’Uniun samaritana Mustér, Baseli Jacomet sco il president communal da Mustér, René Epp. In tschuppel hosps cun cusseglier guvernativ Peter Peyer alla testa, han assistiu alla radunonza da delegai. Ils Sunatiba Tujetsch han embelliu la radunonza da delegai. Peter Peyer, cau dil departament da giustia, segirtad e sanadad ha tematisau il project «First Responder». Cun quei survetsch duei vegnir garantiu igl avegnir in engaschament speditiv da persunas el liug – sco per exempel samaritans – en seracass. Igl ei aschidadir in survetsch d’emprem agid entochen ch’il survetsch da salvament professiunal ei el liug. Per quei intent ha il cantun Grischun fatg ina cunvegnientscha cul Salvament alpin Svizra avon rodund dus onns. Quel ha l’incarica da scaffir quei survetsch en tuttas regiuns dil cantun. L’Associaziun cantunala dils samaritans ei seradunada la sonda a Mustér. Ils Sunatibas Tujetsch han delectau els.

La tiradura Annina Tomaschett da Trun ha contonschiu il secund plaz alla concurrenza internaziunala mischedada da tir da 10 m a Berlin. Quei secund rang ei reussius ad ella ensemen cun Fabio Wyrsch sco Svizra 2. Gia ella qualificaziun han els sittau fetg buns resultats (102,3 e 103,9) e han silsuenter saviu augmentar successivamein il diember da puncts (104,5 e 105,7 per Tomaschett; 105 und 105,3 per Wyrsch). Cun in total da 626,7 puncts ein els seclassai sin rang 2 e han aschia saviu separticipar alla concurrenza pigl emprem plaz. Ditg e liung han ils dus tiradurs svizzers teniu petg alla squadra Italia 3. La fin finala han ils Talians giu las meglieras gnarvas e gudignau la partida cun 17:13. La medaglia da bronz ei ida al Team CSA Steaua. 22 teams ei separticipai alla concurrenza. (cdm/fmr) Annina Tomaschett sietta dapresent era internaziunalmein sin in fetg ault nivel.

L’entschatta avrel ha la dumbraziun da tscharvas giu liug el district da catscha I, il territori dalla Cadi. Ellas vischnauncas da Sursassiala ei vegniu dumbrau 316 tocs, en Sutsassiala 474. Il diember en Sursassiala ei per 227 tocs pli bass ch’igl onn vargau, quel en Sutsassiala per 42. Totalmein ei aschia vegniu dumbrau ella Cadi 790 tscharvas, 269 dameins ch’avon in onn. Quei ei il pli pign diember da tscharvas dapi otg onns. En Sursassiala cun Medel, Tujetsch e Mustér eis ei schizun il secund pign diember dils davos 25 onns. Il responsabel dalla survigilonza da catscha dil district I, Ueli Jörimann, anfla buca ina risposta concreta per quella reducziun. «Nus savein buca daco che quei diember ei uonn aschi pigns», ha el detg sin damonda dalla FMR. Ins hagi constatau gia la stad vargada dameins tscharvas els asils da catscha ed era duront il temps dalla catscha d’atun seigi ei curdau si, ch’ei havevi pli paucas tscharvas. El puntuescha denton era: «Las cundiziuns da dumbrar tscharvas ein buca stadas optimalas uonn.» Nua ein las tscharvas? «Muort igl unviern migeivel ein biaras tscharvas da buna cundiziun e cheutras eis ei pusseivel ch’ellas ein restadas els aults, era duront igl unviern ed uss duront la dumbraziun», di Ueli Jörimann. Quei factur persul sappi denton buca esser il motiv ch’ins hagi dumbrau 227 tscharvas pli pauc en Sursassiala. «Il luf ha segiramein era in effect, con gronds che quel ei, ei grev da giudicar», constatescha Ueli Jörimann. Bein enqualina ei vegnida scarpada dad el ils davos meins. «Igl ei denton era pusseivel che las tscharvas han tschercau in auter spazi da viver», di Ueli Jörimann. Concretamein seigi ei pusseivel ch’ellas seigien viandadas en direcziun Tessin ni Ursera. Il minus da 42 en Sursassiala stetti en rama e corrispundi allas finamiras dil plan da catscha da tscharvas. Muort il migeivel unviern ei il diember d’animals curdai staus sut la media dils davos onns. Delegai ein seradunai a Breil Suenter che la radunonza dallas secziuns da catschadurs dil districti I dalla Cadi ha stuiu vegnir arranschada igl onn vargau sin via digitala pervia dalla pandemia, ha ella puspei saviu vegnir organisada uonn cun preschientscha fisica. Sper l’orientaziun dalla survigilonza, denter auter pertuccont dumbraziun da tscharvas, ein ils delegai era sefatschentai dallas propostas per mauns dalla radunonza cantunala da miez matg a Ftan. Quella pertuccont la limita da diesch dis per la catscha d’atun e quella d’astgar montar la surdina silla buis da catsch’aulta vegnan beneventadas. Medemamein ein els sefatschentai d’ina proposta dalla Secziun da catschadurs Greina. Ella pretenda ch’ei astgi vegnir sittau in onn la caura camutsch ed igl onn suenter il buc el district I. Sco quei ch’il president dil district, Tomas Schmed da Mustér di, vegn installau ina gruppa da lavur che sefatschenta da quella proposta. Il motiv per quella proposta ei il diember da camutschs che sesminuescha dapi onns. Medemamein ein ils delegai sefatschentai dil temps ch’ins astga carrar la damaun cun auto el territori da catscha duront la catscha d’atun. Dapi dus onns ei quei pusseivel pér naven dil temps ch’ei astga vegnir sittau. Catschadurs che lessen serender cun auto el territori avon, san pia buca far quei, quei che caschuna empau malaveglia. Medemamein ei vegniu fatg la gievgia sera el restaurant Tschuppina a Breil ina revista sil curriu e passau igl onn vargau. Las prescripziuns concernent il coronavirus han impediu bein enqual arranschament da catscha. Ina retscherca tiels catschadurs Per contonscher la basa dils catschadurs en connex cun ponderaziuns co reformar la catsch’aulta, preveda l’Uniun grischuna dils catschadurs da patenta da distribuir in questiunari. Quel duei vegnir derasaus egl organ ufficial dall’uniun, il Catschadur grischun. Las damondas persuenter ein vegnidas elavuradas ensemen cugl Uffeci da catscha e pesca dil Grischun. Tenor Tomas Schmed ch’ei era commember dalla suprastonza gronda dall’uniun cantunala, duei mintga singula catschadura e catschadur saver prender posiziun. Per quei motiv veglien ins era buca organisar la retscherca sur las secziuns. Ponderaziuns da reformar la catsch’aulta dat ei surtut en connex culs plans da catscha pertuccont las tscharvas. Ils davos onns eis ei semussau ch’igl ei buca pusseivel d’ademplir quels. La dumbraziun da questa primavera muossa ina clara reducziun dil diember da tscharvas en Sursassiala.

Ils davos onns ei il diember da pèschs pigliai generalmein el cantun Grischun sereducius. Ina tendenza fetg regressiva ei era vegnida constatada els flums en Surselva, en special el Rein principal. Il cau dalla survigilonza da pesca dalla Surselva, Roland Tomaschett, ei spanegiaus silla pesca d’uonn. Igl emprem da matg ei in zun impurtont di ell’agenda da mintga pescadura e mintga pescadur grischun. Lu entscheiva numnadamein la pesca. In eveniment special ei quei di surtut per las novizas ed ils novizs ch’astgan serender per l’emprema ga cun patenta e lontscha alla riva d’in flum ni in lag. Dapi 20 onns pretenda il chantun Grischun d’in e scadin entschevider d’absolver in cuors pratic e teoretic per la fin finala survegnir la patenta da pesca. Quei cuors ei in’excellenta caschun d’involver ils interessents els fatgs teoretics e pratics dalla pesca, surtut era pertuccont la protecziun dils animals. Schliata pesca da frega Differentas influenzas – per part eventualmein era nunenconuschentas – han procurau ch’il diember da pèschs ellas auas grischunas ei sereducius marcantamein ils davos onns. Quei po vegnir constatau en emprema lingia sin fundament dils pèschs pigliai, mo lu era en connex culla pesca dils pèschs da frega. Quella fa la survigilonza da pesca per recaltgar l’ova dils pèschs e per silsuenter saver trer ils pèschs avon che metter ora ellas auas. Ils pèschs vegnevan pigliai en Surselva surtut els loghens protegi dalla pesca a Val S. Pieder, Tavanasa e Pardomat/Disla. Damai ch’il diember da pèschs ei era sereducius leu, ha la survigilonza stuiu far quella pesca ils davos onns era en autras parts da flums. La pesca succeda cun electricitad che dat als pèschs per in cuort mument ina fuorma d’ina narcosa. «Normalmein recaltgavan nus aschia rodund 100 000 ovs per onn. Igl onn vargau eis ei stau sulettamein 18 000», di Roland Tomaschett. Sin fundament da quei diember ha la survigilonza era buca saviu metter a disposiziun pèschs pigns per la tratga entras las uniuns da pescadurs: «Perina ei il quantum d’ovs fetg limitaus e per l’autra ein las cundiziuns per la tratga pli controllablas ella casa da pèschs a Trun. Aschia havein nus – suenter 2021 – era buca saviu dar pèschs pigns allas uniuns per la tratga.» Roland Tomaschett puntuescha: «Nus lein la collaboraziun cullas uniuns da pescadurs, mo cun in aschi pign diember d’ova ei quei buca pusseivel. Ei duess denton buca esser la regla che nus savein buca dar pèschs pigns per la tratga allas uniuns. Ei dependa denton fetg co la populaziun da pèschs sesviluppescha els flums ils proxims onns.» «Jeu sun spanegiaus» Roland Tomaschett ei spanegiaus silla stagiun da pesca che ha gest entschiet: «Jeu sai buca dar ina risposta silla damonda tgei che spetga sils pescadurs questa stad. Igl ei grev da dir, mo sin fundament dallas pescas mediocras dils davos onns quentel jeu buca cun sappi Dieus tgei diember da pèschs. Ils resultats digl onn vargau ein stai fetg disillusiunonts.» Ferton che las relaziuns da pèschs ein els lags aunc bunas, ein ellas els flums – cunzun el Rein principal – buca optimalas. Motivs persuenter dat ei probablamein plirs naven dil pign quantum d’aua entochen alla temperatura dall’aua ni era la concurrenza digl irun da pèschs. Daco che quei ei aschia vegn dil reminent intercuretg il mument en Surselva. Per saver recaltgar enconuschientschas concretas ha igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun lantschau in project da perscrutaziun sin plirs tschancuns dil Rein anteriur. Leu vegn intercuretg pèschs, vivonda per quels e la qualitad dall’aua. Incaricaus cun quella perscrutaziun ei igl institut Hydra da Constanza. Ils emprems tschancuns ein gia vegni examinai, tenor Roland Tomaschett suonda la lavur en dus ulteriurs aunc. Suenter las examinaziuns el liug ed el labor vegnan ils reponsabels per la pesca el Grischun allura a saver dapli davart la reducziun dalla populaziun da pèschs els flums. Cunzun litgivas 99 pertschien dils pèschs che vegnan pigliai els flums en Surselva ein litgivas. «Darar vegn pigliau els flums in’artgera, in scarun ni in salmelin. Quei ei singuls pèschs che derivan d’in lag ni l’auter», di Roland Tomaschett. Els lags perencunter s’audan artgeras e salmelins aschi bein tier la pesca sco litgivas. Las cundiziuns dall’aua da questa primavera taxescha Roland Tomaschett suandontamein: «Il quantum d’aua ei staus bravamein pigns las davosas jamnas. Persuenter essan nus stai preservai d’aua gronda dapi in temps. Sils aults ha ei buca la massa neiv, aschia che las cundiziuns da pescar savessen esser bunas.» L’activitad ei sereducida Il rapport dalla pesca grischuna digl onn 2019 muossa ch’ils pescadurs van meins stedi a pescar els flums che pli baul. En quei rapport constatescha igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun: «Cun 51 951 eveniments (mintga ga ch’in pescadur va a pescar) ei l’activitad da pesca stada aschi bassa sco aunc mai 2019.» Medemamein ei il diember da pèschs piglai els flums grischuns (48 714) staus aschi bass sco aunc mai. En cumparegliaziun cugl onn 2018 (57 238) sco era la media da diesch onns (77 028) ei quei in bien ton pli pauc. Pli e pli paucs pèschs La pesca ha entschiet e cun ella il pli bi temps digl onn per las pescaduras ed ils pescadurs grischuns. Mo dapi entgins onns ein las cundiziuns da pesca – surtut els flums – buca bunas. Era uonn vegn quei buca ad esser auter. Hans Huonder/FMR «Jeu sai buca dar ina risposta silla damonda tgei che spetga sils pescadurs questa stad», di Roland Tomaschett da Trun, cau dalla survigilonza da pesca dalla regiun dalla Surselva. In indicatur con magra che la populaziun da pèschs ei, ei la pesca dils pèschs da frega mintgamai igl atun. Recaltgava Roland Tomaschett normalmein ella media entuorn 100 ’000 ovs da quella, eis ei stau ils davos onns onz pli pauc, igl onn vargau sulettamein 18 000. Sin fundament da quella magra raccolta sa el era buca metter a disposiziun pèschs pigns per la tratga dallas uniuns da pescadurs. Daco che la populaziun da pèschs sereducescha era en Surselva, surtut el Rein principal, vegn intercuretg il mument d’in institut. Quei succeda cun retschercas sin plirs tschancuns dil Rein. Motivs pusseivels savess il pign quantum d’aua esser, malsognas ni era memia pauca vivonda, mo lu era igl irun grisch che preferescha pèschs per sia vivonda. La dumengia endamaun ha la pesca entschiet ellas pli biaras auas grischunas. Els flums cuoza ella entochen miez settember, els lags entochen ils 31 d’october. Il diember da pèschs ch’astga vegnir pigliaus per pescadur ei limitaus. «Jeu sai buca tgei che spetga sils pescadurs questa stad.» Roland Tomaschett, cau dalla survigilonza da pesca dalla Surselva Il cau dalla survigilonza da pesca en Surselva, Roland Tomaschett.

La Surselva drova novs impuls. Tenor il president dalla Regenza, cusseglier guvernativ Marcus Caduff, ei il Lag Salischinas sin intschess dalla vischnaunca da Sumvitg in element che contribuescha a quella finamira. Alla radunonza dall’Uniun Lag Salischinas ha el puntuau l’urgenza da procurar per novaziuns che gidan a scaffir plazs da lavur ed impedir la depopulaziun. Marcus Caduff ha presentau in tschuppel cefras il venderdis sera alla radunonza generala dall’Uniun Lag Salischinas ella Greina a Rabius. Ellas muossan denter auter che la Surselva ei alla cua pertuccont il svilup dalla forza economica el Grischun e ch’ella ha piars populaziun ils davos onns: «La Surselva ei ina regiun da viver attractiva, mo nus stuein promover ella cun novaziuns. Il Lag Salischinas ei in tal element.» Enten far ponderaziuns davart novs projects vegni il turissem tschentaus memia savens el center: «Quei ch’ei bien pils hosps da vacanzas ei era bien pils indigens. Leu nua ch’ei dat ina purschida attractiva pil temps liber, viva la glieud bugen e secasa era leu.» Medemamein fa el allusiun dils letgs caulds ch’ein deplorablamein memia savens freids: «Nus stuein empruar d’occupar meglier els e d’esser pli activs sin ulteriuras fieras internaziunalas.» Il sviluppader regiunal dalla Surselva, Ruedi Büchi, ha presentau resultats d’ina retscherca. El center dil svilup futur dalla regiun duein star sis temas principals: Mobilitad, turissem, habitar/viver, ambient/resursas, societad ed economia diversificada. Il project dil Lag Salischinas seigi in project che mondi ella direcziun dil svilup regiunal. Nova rolla per l’uniun Dils 800 commembers dall’Uniun Lag Salischinas ein rodund 50 suandai il venderdis sera igl invit dalla suprastonza per la radunonza generala ella Greina a Rabius. La funcziun dall’uniun ei semidada essenzialmein igl onn vargau. La vischnaunca da Sumvitg ha surpriu la responsabladad pil project ad Igniu. «Cun surdar la lavur dil project e sia realisaziun els mauns dalla vischnaunca politica ei la rolla da noss’uniun semidada, denton buca vegnida meins impurtonta. Uss ha ella surtut la funcziun da far lavur politica e lavur da perschuasiun e mussar l’impurtonza dil project per l’entira regiun», di Diego Deplazes che presidiescha l’uniun dapi igl atun vargau. El regorda alla zun impurtonta decisiun che la vischnaunca da Sumvitg ha priu avon pressapauc in meins. Cun clar pli ha ella concediu in credit brut da 82 000 francs per la planisaziun da detagl dil project Lag Salischinas. Suenter sustegn finanzial da pliras varta vegn la vischnaunca probabel a stuer purtar aunc 226 000 francs da quella summa. Era pils indigens En siu rapport annual puntuescha Diego Deplazes denton era la necessitad da migliurar la communicaziun als commembers e la populaziun. Persuenter ei vegniu scaffiu in newsletter. Diego Deplazes ei perschuadius: «Il lag e sia infrastructura sustegna il turissem e porscha spazi pil temps liber per famiglias indigenas. Sper bunas plazzas da lavur, in bien provediment da sanadad, bunas purschidas da scolaziun, bunas colligiaziuns da traffic ein attractivs spazis pil temps liber in impurtont criteri per augmentar l’attractivitad da habitar ed aschia animar famiglias giuvnas da prender lur domicil en nossa regiun. Sch’ins ha persequitau il rapport dil forum d’economia dil Grischun, sche han differentas vischnauncas dalla Surselva, dalla Cadi aunc potenzial per ina migliur era sil sectur dil temps liber e sport.» Planisaziun en detagl Il Lag Salischinas duei porscher in’aventura da stad ed unviern, promover l’activitad ella natira, scaffir plazs da lavur e porscher lavur ed entradas al commerci, la gastronomia e la hotellaria. «20 000 pernottaziuns e 25 plazzas da lavur – parzialas e cumpleinas – vegn l’infrastructura a Salischinas a generar. Las investiziuns previdas ein calculadas cun 18 milliuns francs, da quei 12 milliuns francs pil lag sco tal», di Fabian Collenberg ch’ei in dils representants dall’uniun ella gruppa da lavur dalla vischnaunca. Ton ord vesta tecnica, ecologica sco economica seigi il project realisabels. La planisaziun locala e la cumpensaziun dil terren per l’agricultura paran d’esser il mument las grondas sfidas, mo lu era la finanziaziun dil project. La finamira ei da metter en funcziun l’instrastructura en quater onns. Suttastrihau ils giavischs dils purs ha Emanuel Giger: «Cumpensar il terren vegn strusch ad esser pusseivel. Per quei motiv ei il plan B – il project da schuar – ina eleganta soluziun.» (Posiziun dils purs mira pagina 11.) Il cassier dall’uniun, Guido Wieland ch’ei dil reminent vegnius reeligius il venderdis sera sco tut ils auters commembers dalla suprastonza, ha presentau las cefras indicativas dil quen annual dall’uniun. Per las lavurs da project vegnentas ha ella fatg ina remessa da 30 000 francs. La funcziun da perschuader Igl onn vargau ha la vischnaunca da Sumvitg surpriu il tgamun dil project dil Lag Salischinas denter Sumvitg, Rabius e Surrein. L’Uniun Lag Salischinas ch’ei stada la locomotiva da quel entochen la surdada, ha ussa surtut la funcziun da prestar lavur politica e da perschuasiun en favur dil project. Quei ha il president Diego Deplazes puntuau il venderdis sera alla radunonza generala a Rabius. Support survegn il project dil cantun. Il president dalla Regenza, Marcus Caduff, ha puntuau l’impurtonza da tals projects attractivs en favur dil svilup dalla regiun. Il Lag Salischinas seigi in fetg bien exempel: «El fuss ina purschida turistica, mo era ina pils indigens. Era nossa glieud giavischa attracziuns per sesentir bein cheu.» (fmr/hh) Il president dalla Regenza, cusseglier guvernativ Marcus Caduff, ha fatg curascha il venderdis sera allas commembras ed als commembers dall’Uniun Lag Salischinas da s’engaschar vinavon per lur project. Pil president dall’Uniun Lag Salischinas, Diego Deplazes, ha l’uniun ussa surtut la funcziun da prestar lavur da preschuasiun en favur dil project.

In punct da vesta ord l’agricultura direct pertuccada dil project Lag Salischinas. Pils purs che cultiveschan praus el perimeter dil project Lag Salischinas ei la sperdita d’ina tal gronda surfatscha da terren ina gronda sfida economica. Ei setracta cheu da menaschis da famiglia per gronda part gia oz sutdotai en caussa surfatscha agricola. Cunscients da quella problematica han ils iniziants dil project dall’entschatta enneu formulau la finamira da segidar da forza per mitigar ils grevs disavantatgs per l’agricultura directamein pertuccada. Dapi entgin temps ei la collaboraziun denter la cumissiun communala Lag Salischinas e l’agricultura vegnida intensivada. El fratemp semuossa ei denton, ch’il contonscher las finamiras da cumpensaziun ei cumbinaus cun grondas sfidas. Aschia semuossa la finamira preferida d’ina cumpensaziun reala dil terren agricol per nunpusseivla. Plinavon giudicheschan ils pursanavels el territori pertuccau la sperdita da terren arrabel en general, denton oravontut ozildi el context da grondas midadas climaticas e geopoliticas sco riscada. Il terren agricol ad Igniu/Salischinas ei nota bene per gronda part vegnius runcaus da schuldada internada polaca duront la secunda uiara mundiala. La finamira: gidar a nutrir la populaziun svizra da gliez temps ella grondezia da rodund 4,5 milliuns persunas. Il provediment cun vivonda pil pievel svizzer (oz 8,5 milliuns) en cass da disturbis d’import semova oz pauc sur ils 50%. Per quei motiv considereschan ils purs mesiras da segirar ina producziun agricola sin las ulteriuras surfatschas sco indispensablas. Quella finamira duei vegnir contonschida els onns da schetgira cun in indrez da schuar. Nus appelein tut ils involvai dad era persequitar detschartamein quei project. Il purs pertuccai dil project Salischinas prenden per enconuschientscha las grondas speronzas, gie schizun l’euforia ch’il project sveglia tier ina part da nossas convischinas e nos convischins. Era ei in rinforz dil turissem da stad da beneventar. Quei ei era il motiv che nus havein elegiu la via dalla collaboraziun culs responsabels per aschia anflar soluziuns adequatas per tuts. Tgisà, forsa reussescha ei da sviluppar il project taluisa, che la producziun da vivonda, la biodiversitad, ils aspects climatics ed ils giavischs dils hosps san vegnir risguardai commensuradamein. Emanuel Giger, president Uniun Praubi e commember dalla cumissiun Lag Salischinas

Jeu sai buca, sche Vus saveis tgei che «acti vitis» ei. Detg cuort: Acti vitis ei ina tipica malsogna da politichers. Suenter in temps d’incubaziun da pliras jamnas – pil pli ella fasa dallas nominaziuns per in’elecziun – daventa ella pli e pli agressiva dus entochen treis meins avon il termin d’elecziun e contonscha il punct propi acut il di dalla decisiun. La malsogna ha differents simtoms e politichers en uffeci san pli u meins co sevolver per tener en rama quels, ferton che neo-politichers ein magari surdumandai culla strategia da vegnir a frida cullas dolurs. Tiels politichers en uffeci semuossa la acti vitis en notgs savens senza sien. Il temps ch’els sevolvan enta letg, siuan ad in suar ni han nauschs siemis, neschan las pli differentas ideas creativas co dar il damogn alla malsogna. Acti vits semuossa lu per exempel enten presentar in project ch’ins havess daditg saviu presentar ni far enzanua in’emprema badelada nua che las lavurs ein bunamein finidas. El nezegia rufinadamein e tacticamein mintga caschun da sepresentar ella megliera glisch publica ed aschia d’empruar da mussar alla glieud ch’el seigi activs ed innovativs. Sin ina moda e maniera tut autra semanifestescha la acti vitis tier la persuna che candidescha per l’emprema ga per in uffeci. El sa bein aunc durmir la notg, mo il di ora catscha la malsogna el d’in liug a l’auter. Il regl da semussar ella publicitad ei vonzeivi aschi gronds ch’il candidat ei suenter messa avon baselgia e salida la glieud ni ch’el viseta concerts ch’el fuss schiglioc mai vegnius sill’idea da visitar. El nezegia mintga caschun d’ir denter la glieud, fa biala tschera, dat il maun e lauda in e scadin – era da quels ch’el tarmettess il pli bugen da Cunclas giu. Vonzeivi enconuscha el mintgin pil num e damonda co ei mondi cul bien aug che hagi fatg militer cun el ella 91 avon 30 onns. Ni ch’el lauda la feglialonza e di aschi diplomatic sco pusseivel: La stiala vegn halt dil lenn. Per cuschentar ils strapazs da quei temps da malsogna lai el fotografar sesez. Quei ei il medem mument ina certa terapia che lai emblidar el ils mals per entginas minutas. Avon ston las profundas fauldas caschunadas dalla malsogna en fatscha denton aunc vegnir ulivadas cun bia cosmetica ed il funs dalla foto vegn surluvraus cun Photoshop e cumpletaus tenor sias finamiras politicas. En damonda vegnan – sequent la tenuta politica – magliacs da cumpost ni canuns da far neiv. Las fotos fatgas da profis – che cusseglian al model da sevestgir per quei intent empau pli elegant che schiglioc – surveschan per reclamas, vegnan stampadas sin placats XXL che pendan enzanua vid in candelaber ni il mir d’in lidimer. Pilver – in dir temps pils pertuccai dall’acti vitis. Quei ch’ei pils politichers ina malsogna che meina la fin finala tuttina buca alla mort corporala – silpli la politica – ei per tuttas autras persunas dalla societad ina sort da «cumpassiun itis». Denton da stuer mirar jamnas alla liunga co las candidatas ed ils candidats isan solas, semudregian da far biala tschera, han vischigias silla detta da stuer dar il maun a mintgin, proclameschan l’impurtonza dalla valur economica ella regiun e repartan cullis produci en China, sa la fin finala era haver consequenzas: la «risad itis». Dil reminent: Quels dis ein exact 491 persunas pertuccadas d’acti vitis el Grischun. In contact tracing drova ei buca, la malsogna sepeglia buca direct, sa denton puspei rumper ora en quater onns. Hans Huonder da Mustér è redactur e vice-schefredactur da la FMR Fundaziun Medias Rumantschas. Hans Huonder

Ei dat biars carstgauns che rin da bien cor. Per cletg. Ei dat avunda da tschels che fan ina tschera sc’ina vischnaunca barschada. Mo quei che jeu hai viu ed udiu avon haheias ad Aix-en-Provence ei tuttina stau da narr: maisudiu e mai emblidau. El era student e veva num Hugo. Cu jeu hai salidau el inaga per spira disa cun Hugo enstagl da Ügo alla franzosa, ha el entschiet a rir da schluppar. El rieva larmas per buca calar. Ed er jeu hai en­tschiet a rir la pial pleina perquei che rir sepeglia. Il Hugo – dil reminent in num da derivonza ­tudestga ch’ei dètg frequents en Frontscha – raquintava bugen sgnoccas. Mo el vegneva mai da finir quellas. Strusch entschiet a raquintar, fageva el gia bucca da rir. E quei rir sesarveva e carscheva sco in crescendo ella musica. Tuttenina veva el il rir orasum e pigliava si il rir ch’el era buca pli habels dad arrivar alla pointa. Quei era propi da rir. Nus laguttevan il rir, per ch’el hagi buca l’impressiun che nus rigien or el. Jeu hai aunc mai ris ton sco da lezzas uras ensemen cul Hugo. Naturalmein ch’ei caztgava nus da far raquintar el «une petite histoire, une blague». El che veva il regl da rir e far rir. Ed alla fin tut che rieva e negin che saveva propi per­tgei. Gie, nus sesturschevan dil rir. Talas risadas sco en Frontscha cul Hugo hai jeu mai fatg en mia veta, ni avon ni suenter. Quei era in auter rir ch’il rir malvugliu e malign da quei um che jeu enconuschevel en mes onns d’affonza e giuventetgna. El rieva or la glieud e quei rir da fier­gna, cu el sbluccava ils convischins, hai jeu er mai emblidau. Schizun sch’enzatgi veva giu discletg, rieva el davos noda. E siu rir da quei met deva sin la gnarva. Ed el era el cass da rir en fatscha ad enzatgi, era sche quel era en ina situaziun ch’el veva pauc da rir. Ei deva tals che rievan magari per sforz, cu el raquintava ina pulacca. Mo quei era in rir cun mesa bucca, in rir dultschasch che svaneva sco el vegneva. Jeu hai mai supportau quei gnef cun siu rir da giavelet. Ti mo ri, ti, schevel jeu magari per memez, in di vegns ti a calar da rir, forsa schizun a stenscher dil rir. Jeu vevel l’impressiun ch’il rir dil Hugo hagi in tien musical. El saveva rir cun vusch bassa sco in bien bariton e lu sesalzar e rir ell’altezia d’in tenor. Gie mintgaton tunava ei en undas da sopran cun turni­ghels e sigliots sco la regina dalla notg. Insumma, veis er fatg persenn, co ei tuna en ina societad, cu differentas persunas rian? Tgi dad ault e tgi da rauc e tgi da sec. Certins entscheivan cun in fortepiano per sesminuir en in piano moribund. Auters entscheivan en moda ­discreta per arrivar tuttenina ad in’erupziun. Certins rin en triolas. Enqualin cun in staccato piztgont. Ei dat rirs migeivels che quieteschan e rirs gits che irriteschan. Mintgin ha siu caracter e mintgin ha siu rir. Sch’ins cumbinass ed arranschass tut ils rirs e tut las risadas d’ina suletta societad, dess quei ina cumposiziun grotesca e pittoresca. Tgei differenza denter il rir dil malvugliu, al qual jeu less gnanc dar in num, e da miu amitg Hugo! Jeu sai buc, nua ch’igl Ügo ei oz e tgei ch’el traf­fica, sch’el viva aunc insumma zanua ella Provence. Nus vein piars il contact. Era sia fatscha ei sblihida en mia regurdien­tscha. Mo cu jeu mon tras la cultira che ri, vesel jeu en miu intern la cuntrada rienta dalla Provence ed audel il rir da miu amitg, in rir da murir che scheva viver dil bi e dil bein. Arnold Spescha è stà magister gimnasial e conrectur a la Scola chantunala a Cuira. Arnold Spescha

Meritadamein ha Schluein Glion astgau festivar el giug encunter il Club da ballapei Ruggell sia secunda victoria en quest campiunadi. Cun empau ­dapli saung freid havess il resultat aunc saviu curdar ora empau pli aults, mo la finala quentan ils treis puncts recaltgai. Quels dattan anim e speronza pils ­proxims giugs. Per Schluein Glion ei la partida encunter ils hosps dil Principadi dil Liechtenstein stada in tec sco il giug dalla davosa schanza. Ina victoria ei stada necessaria per buca piarder il contact cullas equipas el davos tierz dalla tabella. Aschia ei la squadra era sepresentada. Naven dall’entschatta ha ella cumbattiu per mintga balla ed empruau da vegnir al success cun spertas attaccas sur las alas. Quei ha lu era purtau fretg, suenter haver munchentau ina buna caschun da sittar en avantatg si’equipa ella dieschavla minuta ha Sattar ­Afzayli marcau treis minutas pli tard igl 1:0. El ei vegnius survius da Tiziano ­Vinzens, il qual ei mitschaus dalla vart seniastra da siu defensur e ha surviu idealmein igl attaccader central. Entochen pausa ha Afzali aunc giu ina buna caschun da marcar suenter in pass en profunditad da Livio Derungs. Il siet empau malplazzau ha denton anflau exact la via els mauns dil goli. Ils hosps han ­entochen pausa giu neginas caschuns da far in gol. Era suenter pausa ha praticamein mo Schluein Glion creau occasiuns malsegiras avon il gol. Quellas ein denton tuttas vegnidas munchentadas, dano quella ella 63avla minuta. En quella minuta ha il goli numnadamein, suenter haver fatg in sbagl cun vuler sittar naven la balla returnada d’in agen giugadur, mess a tiara Afzali ella zona da puniziun e sfurzau igl arbiter da schular in penalti. Quella caschun ha Marino Cavegn buca schau mitschar. Cun in siet ferm e precis el cantun seniester bass ha el procurau pil resultat final. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Schluein Glion – Ruggell 2:0 (1:0) Crap Gries. 225 aspectaturs. Arbiter: Koster. Gols: 13. Afzali 1:0; 63. Cavegn 2:0 (penalti). Schluein Glion: Capaul; Gallmann, Coray, Sgier, Büchler; Cavegn, Michel, Livio Derungs (78. Leblebici), Egger; Vinzens (73. Gomes Machado), Afzali (90. Stabile). Ruggell: Dietsche; Hasler, Büchel, Maag, Dukac (60. Micesvki); Schreiber, Ospelt, Marxer, Adejumo (55. Eidenbenz); Rashiti, Kardesoglu. Remarcas: Cartas melnas: 62. Dietsche (foul) e 66. Derungs (foul). Schluein Glion senza Bundi, Deplazes, Dermont, Matthias Derungs (tuts blessai), D’Atria (serraus), Cabalzar (trenament da preparaziun) e Violi (absents). 89. culp liber ella petga da Ospelt. Corners: 4:8.

Per Lumnezia ha ei giu num da turnar a casa cun in resultat positiv encunter Weesen, che sesanfla gest sur il streh, per salvar las davosas schanzas da mitschar dalla relega­ziun. Ils hosps han denton miserias naven dall’entschatta ed ella 23. minuta sieta Jonas Baydar igl 1:0 suenter ina cunterattacca. Tschun minutas pli tard la proxima frida per Lumnezia, Attila Truffer sto bandunar il plaz pervia d’ina blessura. Duront las davosas 15 minutas dall’em­prema mesadad vegnan ils hosps da Lumnezia meglier el giug ed era tier enqual acziun avon il gol da Weesen, l’equipa da casa vegn denton da sedeliberar mintgaga. Gest avon pausa survegn Luka Tesic sia secunda carta melna, sin lezza suonda la cotschna ed el sto bandunar il plaz. Quei dat naturalmein speronza als Lumnezians che san giugar in’entira mesadad cun in giugadur dapli. Ils Lumnezians han bein giu empau dapli plaz ella secunda mesadad, nezegiar quei avantatg reussescha denton buca ad els. Memia bia bals van a perder ni els peis agl adversari. Ella 91. minuta fa lu Romano Böni tut clar cul 2:0. Igl ei propi stau ina mediocra prestaziun dils Lum­nezians encunter in adversari ch’ei fuss senz’auter stau pusseivel dad ir per puncts. Propi in giug d’emblidar aschi spert sco pusseivel. Suenter quella terrada eis ei pils Lumnezians mo pli ella teoria pusseivel da mitschar dalla relegaziun. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Weesen – Lumnezia 2:0 (1:0) Weesen, Plazza da ballapei Moos. 40 aspectaturs. Gols: 23. Jonas Baydar 1:0, 90+1 Romano Böni 2:0. Weesen: Pascal Büsser, Dario Büsser, Zino Coppola, Blerant Memeti, Luka Tesic, Ailton Dervishi, Andreas Briker, Jonas Baydar, Mike Jud, Roman Eicher, Michel Büsser. Lumnezia: Fabio Casanova, Tizian Casanova, Manuel Casanova, Gion Ursin Alig, Mauro Cadonau, Paul Alig, Andriu Alig, Toni Vinzens, Dino Blumenthal, Pascal Derungs, Attila Truffer (28. Nando Blumenthal, 60. Rafael Cabalzar). Remarcas: Lumnezia senza Matias Alig, Dario Capaul, Danilo Blumenthal, Noé Capaul, Remigi Collenberg e Filipe Bastos. Cartas melnas: Weesen: 3, Lumnezia: 1. Cartas cotschnas: Weesen 1.

La rama ei stada speciala pil CB Trun/Rabius a Glaruna: L’equipa che deva ils onns 1988 entochen 1992 aunc ella Ligia naziunala B cun giugadurs sco Hans-Peter Briegel – la generaziun els onns vegn a seregurdar - ha organisau quei di ina fiasta sut il motto «Legända-Fäscht», aschia ch’in vast ­publicum era presents la sonda sil Buchholz a Glaruna. La partida ha denton buc schau tschaffar l’entschatta da quella euforia, eisi stau ell’emprema mesadad plitost in giug d’ir en tenda a guder la gervosa che da sesalzar dalla sutga. Sulettamein il gol d’Alain Hofer suenter biebein mesura ei staus da notar. Suenter pausa denton tut in auter giug. Paucas minutas ein dadas che Silvan Muoth sietta igl emprem gol per Trun/Rabius. Il giug ha uss in bia pli ault tempo ed ei fetg interessants da persequitar. Gest en ina buna fasa dil CB T/R capetta il 2:1 per Glaruna. Marco Conte seruschna ella da tschun e stauscha il bal dapli cul bratsch che cul rest dil tgierp ella reit. Tut il reclamar gida nuot, ei va vinavon. Trun/Rabius reaghescha endretg e vegn puspei d’egalisar entras Gianin Derungs. 15 minutas avon la fin nezegia Gianluca Zimmermann in penalti per Glaruna e paucas minutas pli tard il 4:2 entras Marco Conte ord posiziun che ferdava fetg suenter in offside, mo era quella ga – e sco atgnamein adina – nezegia il reclamar nuot. Trun/Rabius fiera denton buc la faultsch el canvau e cumbatta vinavon. Mathias Flepp procura cun in culp cul tgau sis minutas avon la fin che Glaruna sa buc selegrar memia baul. Mo Patrick Widmer decida il giug definitiv en favur dall’equipa da casa ellas davosas minutas. Trun/Rabius havess bugen tartignau empau la suppa da fiasta quei di a Glaruna. La morala ei stada intacta, mo ils gols ein curdai memia sempel. Tuttina han las duas equipas aschia procurau pil spitachel giavischau a caschun d’ina fiasta. Proxima dumengia spetga Trun/Rabius il derbi rumantsch encunter Surses a Pustget. (cdm/fmr) 3. ligia, gruppa 1 Glaruna – Trun/Rabius 5:3 (1:0) Buchholz, Glaruna. 280 aspectatur(a)s. Gols: 27. Alain Hofer 1:0, 47. Silvan Muoth 1:1, 62. Marco Conte 2:1, 66. Gianin Derungs 2:2, 75. Gianluca Zimmermann (penalti) 3:2, 78. Marco Conte 4:2, 84. Mathias Flepp 4:3, 89. ­Patrick Widmer 5:3. Trun/Rabius: Pascal Schmed; Mirco Pfister (89. Clau Berther), Damian Schmed, Livio Janka, Denis Monn; Daniel Pfister, Silvan Muoth (76. Beat Cadruvi), Mathias Flepp, Clau Berther (71. Sandro Orlik); Salvatore Stagliano (60. Gianin Derungs), Patrizio Decurtins. Glaruna: Loris Micheroli; Patrick Widmer, Thomas Heinzer, Senol Kartal, Loris Künzle; David Dovicak, Franco Elmer, Gianluca Zimmermann, Eldon Bullaku; Samir Reshani, Alain Hofer. Remarcas: Trun/Rabius senza: Remo Alig, Fabio Caduff, Mauricio Cathomas, Orlando Monn e Ramon Orlik.

Schluein Glion ha battiu la sonda sera la squadra da Ruggell el campiunadi da ballapei dalla 2. ligia regiunala. Quella victoria porta buca mo treis puncts, ella gida a mantener il contact culs concurrents alla cua dalla tabella. En 3. ligia han Lumnezia e Trun/Rabius spiars lur scuntradas ordeifer ed el campiunadi dils juniors A1 ha la squadra dalla Surselva festivau la quarta victoria el quart giug. Schluein Glion salva la schanza da restar vinavon ella 2. ligia regiunala suenter la victoria encunter Ruggell. Damai che Domat ha medemamein gudignau siu giug, munta la differenza da puncts tiel dieschavel vinavon sis puncts. Da dar ein aunc sis giugs. La proxima fin d’jamna suonda per Schluein Glion la scuntrada ordeifer encunter Vaduz, il quart dalla tabella. Terradas per Lumnezia e Trun/Rabius El campiunadi dalla 3. ligia ha Lumnezia spiars il giug dallas davosas speronzas encunter Weesen. Sis rundas avon la fin ha Lumnezia in disavantatg da 14 puncts sil dieschavel plaz, las schanzas da tuttina aunc mitschar dalla relegaziun ein mo pli teoreticas. La secunda terrada en seria ha Trun/Rabius incassau ordeifer encunter Glaruna. Grazia al bien polster da puncts avon quellas duas scuntradas resta la squadra dalla Cadi vinavon el miez dalla tabella. In remis ha Schluein Glion contonschiu el campiunadi dalla 4. ligia ordeifer encunter Vaz-sut, ferton che Danis-Tavanasa ha spiars la scuntrada encunter Cuera 97. Ina decisiun pertuccont la promoziun dalla 5. ella 4. ligia ei eventualmein curdada gia la fin dall’jamna. Tusaun/Cazas ha battiu Mladost e ha surpriu la testa dalla tabella. Lumnezia ha ­gudignau empau surprendentamein il giug ordeifer encunter il tierz Union Trin e Trun/Rabius ha giugau pari encunter Panaduz. Quarta victoria D’in success a l’auter camina il mument la squadra dils juniors A1 dalla Surselva. La dumengia suentermiezdi ei suandau in success cumplein encunter Rebstein. L’equipa sursilvana fuorma vinavon la testa dalla tabella ensemen cun Au-Berneck che ha medemamein gudignau tuts quater giugs d’entochen ussa. L’emprema victoria stagiunala ei reussida als juniors B che dattan il campiunadi dalla Youth League. Il giug encunter il davos dalla tabella Teufen ei vegnius gudignaus cun 3:1. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Mels – St. Margrethen 3:2 Winkeln – Dardania S. Gagl 1:0 Au-Berneck – Herisau 2:3 Schluein Glion – Ruggell 2:0 Montlingen – Abtwil-Engelburg 3:3 Domat – Vaduz 3:0 1. Mels 16/36; 2. Dardania S. Gagl 16/31; 3. Herisau 16/29; 4. Vaduz 16/27; 5. Abtwil-Engelburg 16/26; 6. Winkeln 17/19; 7. Ruggell 16/19; 8. St. Margrethen 16/18; 9. Au-Berneck 16/17; 10. Domat 16/17; 11. Montlingen 16/14; 12. Schluein ­­Glion 16/11. 3. ligia, gruppa 1 Glaruna – Trun/Rabius 5:3 Valposchiavo – Landquart 3:2 Sargans – Bogn Ragaz 1:1 Weesen – Lumnezia 2:0 Surses – Eschenbach 1:4 Tusaun/Cazas – Uznach 1:3 1. Eschenbach 16/39; 2. Bogn Ragaz 16/37; 3. Valposchiavo 16/29; 4. Uznach 16/26; 5. Sargans 16/23; 6. Trun/Rabius 16/22; 7. Glaruna 16/21; 8. Tusaun/Cazas 16/21; 9. Landquart 16/20; 10. Weesen 16/16; 11. Surses 16/12; 12. Lumnezia 16/2. 4. ligia, gruppa 1 Panaduz – Domat 3:3 Vaz-sut – Schluein Glion 2:2 Bogn Ragaz – Schlarigna 1:0 Cuera 97 – Danis-Tavanasa 1:0 1. Panaduz 14/27; 2. Domat 13/24; 3. Cuera 97 13/23; 4. Valposchiavo 12/21; 5. Schluein Glion 13/19; 6. Schlarigna 13/18; 7. Bogn Ragaz 13/17; 8. Danis-Tavanasa 13/15; 9. Vaz-sut 13/12; 10. Laax 13/5. 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Lumnezia 1:2 Panaduz – Trun/Rabius 1:1 Mladost – Tusaun/Cazas 1:2 1. Tusaun/Cazas 11/25; 2. Mladost 13/24; 3. Union Trin 12/18; 4. Trun/Rabius 11/17; 5. Sedrun/Mustér 10/16; 6. Rueun 11/16; 7. Lumnezia 11/11; 8. Panaduz 13/9; 9. Danis-Tavanasa 10/6. Juniors A1, gruppa 1 Altstätten – Bogn Ragaz 2:0 Au-Berneck – Eschenbach-Wagen 3:1 Surselva – Rebstein 4:1 Appenzell – Tavau 7:2 Uznach – Widnau 3:1 1. Surselva 4/12; 2. Au-Berneck 4/12; 3. Appenzell 4/9; 4. Altstätten 4/7; 5. Eschenbach-Wagen 4/4; 6. Uznach 4/3; 7. Rebstein 4/3; 8. Widnau 4/3; 9. Tavau 4/3; 10. Bogn Ragaz 4/3. Juniors A2, gruppa 1 Mels – Landquart 4:3 Triesen – Vaz-sut 2:0 Balzers – Schlarigna 1:7 1. Triesen 5/12; 2. Buchs 4/9; 3. Mels 5/9; 4. Landquart 4/3; 5. Schlarigna 4/3; 6. Vaz-sut 5/3; 7. Balzers 5/3; 8. Vaduz 4/0. Panaduz ha retratg s’equipa. Juniors Youth League B, gruppa 1 Surselva – Teufen 3:1 Cuera 97 – Eschen/Mauren 0:2 Rheintal – Uzwil-Henau 4:2 Gossau – Zuwil 6:1 Tobel-Affeltrangen – Rorschach 3:0 Abtwil-Engelburg – Brühl 0:7 1. Gossau 6/18; 2. Brühl 6/14; 3. Eschen/Mauren 6/14; 4. Tobel-Affeltrangen 6/12; 5. Rheintal 6/10; 6. Cuera 97 5/7; 7. Uzwil-Henau 6/7; 8. Rorschach-Goldach 5/4; 9. Surselva 6/4; 10. Abtwil-Engelburg 5/3; 11. Zuzwil 6/3; 12. Teufen 5/1. Juniors B1, gruppa 1 Sargans – Walenstadt 6:0 Grischun central – Eschenbach-Wagen 0:5 Landquart – Linth 04 3:1 Glarnerland – Tavau 7:1 1. Glarnerland 4/12; 2. Landquart 3/6; 3. Mels 3/6; 4. Eschenbach-Wagen 3/6; 5. Tavau 3/6; 6. Sargans 3/3; 7. Linth 04 3/3; 8. Walenstadt 3/3; 9. Sevelen 4/3; 10. Grischun central 3/0 Juniors B2, gruppa 1 Valposchiavo – Cuera 97 6:2 1. Schlarigna 3/3; 2. Valposchiavo 3/3; 3. Vaz-sut 3/3; 4. Domat 2/0; 5. Lusitanos Samedan 3/0; 6. Cuera 97 4/0. Las equipas dil Grischun central e la Surselva ein vegnidas retratgas. Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Wagen-Eschenbach 1:6 Montlingen – Cuera 97 1:2 Walenstadt – Rapperswil-Jona 0:6 Appenzell – Toggenburg 4:7 Domat – Glarnerland 2:3 1. Wagen-Eschenbach 3/9; 2. Cuera 97 3/9; 3. Rapperswil-Jona 4/9; 4. Glarnerland 4/6; 5. Bogn Ragaz 4/6; 6. Toggenburg 2/4; 7. Domat 3/3; 8. Appenzell 4/3; 9. Montlingen 3/1; 10. Walenstadt 4/0. Juniors C1, gruppa 1 Grischun central – Domat 8:1 Sargans – Flums 1:2 Ruggell – Buchs 4:2 Triesenberg – Surselva mes. 18.00 Buchs – Sargans mes. 19.15 1. Ruggell 4/10; 2. Flums 4/9; 3. Tavau 4/8; 4. Buchs 4/6; 5. Triesenberg 2/3; 6. Surselva 2/3; 7. Grischun central 3/3; 8. Sargans 3/3; 9. Mels 2/1; 10. Domat 4/0. Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Surselva b 0:7 Panaduz – Cuera 97 10:0 Landquart – Bogn Ragaz 2:0 Surselva a – Sevelen Glion mes. 18.30 1. Landquart 4/10; 2. Vaz-sut 3/7; 3. Bogn Ragaz 3/6; 4. Panaduz 4/6; 5. Surselva b 4/6; 6. Sevelen 2/3; 7. Valposchiavo 3/3; 8. Surselva a 2/0, 9. Cuera 97 3/0. Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Glarnerland 1:1 Toggenburg – Uznach 7:0 Surselva – Panaduz 6:2 1. Rapperswil-Jona 4/10; 2. Toggenburg 3/9; 3. Surselva 5/5; 4. Glarnerland 3/2; 5. Uznach 3/1; 6. Panaduz 2/0. Juniors D1, gruppa 1 Buchs – Sargans 5:1 Mels – Grischun central 4:2 Schlarigna – Landquart 10:0 1. Mels 4/10; 2. Buchs e Cuera 97 3/7; 4. Schlarigna 3/6; 5. Domat 3/4; 6. Grischun central 2/3; 7. Sargans 4/3; 8. Valposchiavo 3/0; 9. Landquart 3/0. Juniors D2, gruppa 1 Surselva c – Domat 1:12 Grischun central c – Cuera 97 1:5 Orion Cuera – Tavau 2:1 1. Orion Cuera 4/12; 2. Tavau 3/6; 3. Grischun central b 3/6; 4. Cuera 97 3/6; 5. Domat 4/6; 6. Surselva b 3/3; 7. Surselva c 3/3; 8. Panaduz 3/3; 9. Grischun central c 4/0. Juniors D2, gruppa 2 Mels – Domat 3:1 Cuera 97 – Trübbach 2:4 Tavau – Balzers 1:7 1. Vaduz 4/12; 2. Balzers 3/9; 3. Mels 3/7; 4. Trübbach 4/6; 5. Bogn Ragaz 3/4; 6. Tavau 2/3; 7. Vaz-sut 3/3; 8. Val Tamina 2/1; 9. Cuera 97 4/1; 10. Domat 4/0. Damas 2. ligia, gruppa 1 Romanshorn – Triesen 4:1 Rapperswil-Jona – Ebnat-Kappel 3:1 Bütschwil – Uzwil 3:0 Domat – Widnau 1:3 1. Widnau 15/31; 2. Tusaun/Cazas 14/30; 3. Uzwil 14/26; 4. Bütschwil 15/26; 5. Romanshorn 14/24; 6. Triesen 15/24; 7. Au-Berneck 15/18; 8. Domat 15/16; 9. Rapperswil-Jona 14/15; 10. Ebnat-Kappel 15/12; 11. Linth-Schwanden 14/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Schlarigna – Buchs 4:2 Vaz-sut-Cuera – Tusaun/Cazas 3:1 Surselva – Mels 2:4 1. Buchs 13/20; 2. Mels 13/17; 3. Vaz-sut-Cuera 13/17; 4. Flums-Walenstadt 12/12; 5. Schlarigna 11/10; 6. Tusaun/Cazas 12/6; 7. Surselva 12/1. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Tavau – Schluein Glion 3:0 Lusitanos Samedan – Mels 2:2 1. Tusaun/Cazas 3/7; 2. Tavau 3/6; 3. Bogn Ragaz 3/4; 4. Vaz-sut-Landquart 3/4; 5. Schluein Glion 3/4; 6. Mels 3/2; 7. Lusitanos Samedan 2/1; 8. Flums-Walenstadt 2/1. Ils juniors A1 dalla Surselva han gudignau tuts quater giugs d’entochen ussa questa primavera. Davon da seniester Leandro Rodrigues Bastos, Luca Stabile, Alexandre Neves Lopes, Alessandro Casutt, Mattia Büchler, Sani Caduff, Remy Manetsch e Diogo Lopes Almeida. Davos da seniester: Nic Sgier (trenader), Renato Ascenso dos Santos (capitani), Josa Capeder, Yves Wellinger, Gianluca Casutt, Andri Noa Sgier, Dominic Camenisch e Mario Arpagaus (trenader). Sin la foto mauncan Clau Camenisch, Niclas Capaul, Andri Carigiet, Geo Cauzza, Elia Malin, Fortunat Meyer, Elias Rieder, Kai Strimer e Samuel Zinsli. Foto mad

Las lavurs per la sanaziun e la cumpletaziun dil Center Fontauna a Mustér han entschiet. Ils proxims dus onns e miez vegn investau 10,6 milliuns francs. Ina dallas grondas sfidas ei d’unir las activitads da sport e las lavurs da mistergner sut in tetg. Pli che 40 onns vegls ei il Center Fontauna. En quei temps ei bein vegniu sanau pliras parts ed il center ei era vegnius cumpletaus cun ulteriurs elements, mo ina sanaziun generala ei buca vegnida fatga entochen oz. Il gliendisdis ein quellas lavurs vegnidas lantschadas. «L’investiziun ei in signal per tuts che han investau ils davos onns en nossa regiun ni che planiseschan da far quei» di Clemens Berther, il president dalla cumissiun da baghegiar dil Center Fontauna. Era la vischnaunca stoppi far ils pensums da casa, mantenend l’atgna infrastructura: «Ina vischnaunca perifera sto far dapli sforzs per esser attractiva. L’infrastructura sto corrispunder al temps.» Sport, cultura e divertiment Sper in niev local adattaus pil sport da sanadad e fitness vegn era il spazi da reiver e bouldrar engrondius. Sco quei che la cumissiun da baghegiar puntuescha, daventan quels locals pli interessants e porschan dapli variaziun als sportists. Sentupadas da sport e da cultura, sco era da divertiment e recreaziun dueien haver plaz era igl avegnir el Center Fontauna. La cumissiun da baghegiar ei perschuadida, che quell’investiziun augmenti l’attracziun e las activitads turisticas. Cun sias localitads da camp per giuvenils generescha il Center Fontauna annualmein rodund 15 000 pernottaziuns. «Quei ein ils hosps da damaun da nossa regiun turistica», puntueschan ils responsabels per la sanaziun. Ei dat denton era discuors cull’armada d’activar igl alloschi per truppas els temps denter-stagiun. In augment dallas entradas seigi en vesta alla gronda investiziun indispensabels. Ina gronda sfida Duront il temps da sanaziun e cumpletaziun resta il menaschi dil Center Fontauna en funcziun. «Quei ei secapescha ina gronda sfida», di Clemens Berther. Las lavurs vegnan tgamunadas da Gioni Cavelti dall’interpresa Cavelti Derungs SA da Laax. El sto coordinar quellas cul menaschi e tuttina mirar da risguardar il plan da termins. Sco emprem vegn la part sut la halla da tennis baghegiada ora. Leu vegn construiu in nova stanza da fitness sco era ina localitad per sport da sanadad, fitness da gruppa ni era per sesidas e seminaris. El plaunterren dat ei era novas gardarobas, duschas ed indrezs sanitars. En ina secunda etappa vegn l’entrada existenta midada en ina nova caffetaria. Igl unviern 2023/24 vegnan las lavurs internas exequidas. La tiarza etappa cumpeglia la nova part da bouldrar, la halla da reiver ed il plantschiu dalla halla da tennis. Sco davos vegn igl implont fotovoltaic montaus sil tetg e las fatschadas sco era il contuorn renovai. La finamira ei d’inaugurar il center ils 24 d'uost 2024. Pertuccai dalla sanaziun e cumpletaziun dil Center Fontauna han inscenau il gliendisdis l’entschatta dallas lavurs sin ina moda e maniera empau autra.

La dumengia sera ei in num vegnius tuccaus d’in siet ord ina buis ed ei morts en consequenza dallas blessuras a Trun. Ina persuna ei vegnida arrestada ad interim. Sco quei che la polizia cantunala communichescha, ha in tiradur da sport mussau la dumengia sera sias buis als hosps d’ina fiasta da natalezi. Tenor empremas enconuschientschas ei in siet curdaus duront quella presentaziun entuorn las 18.30 ord ina carabina 31 e ha tuccau in um da 25 onns el tgau. Malgrad la reanimaziun ei igl um morts el liug. Il possessur dalla buis ei vegnius arrestaus ad interim. Ensemen culla procura publica interquera la polizia cantunala dil Grischun ils motivs digl accident. (cdm/fmr) Foto da simbol dalla polizia cantunala dil Grischun.

Sonda han ils allevaturs da biestga brina dalla Lumnezia presentau lur animals agl expert. Igl ei la caschun da cumparegliar e mirar, mo oravontut da s’entupar. Sil plaz d’exposiziun a Vella ha ei pluiu l’entira damaun. Agl expert Samuel Cadalbert ei quei stau d’engrau. L’Uniun da tratga da biestga Lumnezia ha organisau l’exposiziun da primavera ed envidau purs e populaziun sil plaz dallas sutgeras a Vella. La sonda endamaun han ils allevaturs presentau agl expert animals da buna derivonza, cun premissas e qualitads. Las cundiziuns climaticas ein buca stadas las meglieras. Samuel Cadalbert da Lantsch ha denton buca schau valer quei pregiudezi. «Igl ei stau impurtont ch’ei ha pluiu», ha el manegiau el discuors culla FMR. Sia bilanza dil gi ei positiva. Ch’ei hagi stuiu plover gest il gi dall’exposiziun en Lumnezia seigi buca stau in disavantatg, anzi la biestga vid las lattas seigien stadas pli ruasseivlas che da spitgar expostas al cauld ed al sulegl. L’exposiziun ha entschiet allas 9.00 culla rangaziun dallas partiziuns. Ils 15 allevaturs havevan menau rodund 100 tgaus sil plaz. Gl’expert ha viu biestga da fetg buna qualitad, vaccas largias cun fermas combas. Garlets e butschida ein impurtonts per purtar in bi e ferm iver. Vadialas dil futur El rudi e vid la latta han ins saviu admirar ina campiunessa grischuna, la Calimera ord il nuegl da Paul e Simona Caduff da Morissen. Differenzas minimalas han la finala decidiu ils emprems rangs dallas meglieras vaccas, mugias e stiarlas sil plaz. Samuel Cadalbert ha ludau cun raschun l’occurrenza. «Organisaziun perfetga», ha el manegiau en sia posiziun finala. In premi ha el buca saviu surdar per lezza. Il president dall’Uniun da tratga da biestga Lumnezia ha rendiu attent alla sera da rangaziun ch’ei fixada sils 10 da matg 2022 ell’ustria Crestas a Vignogn. Paul Caduff ha engraziau a ses consuprastonts ed al comite cun Marcel Caduff, Renzo Blumenthal, Patric Capaul, Serafin Caviezel e Severin Arpagaus. Che l’exposiziun 2022 ei in’ovra cumineivla, e buca mo da singuls, han ins s’encurschiu. Suenter ch’igl expert ha giudicau ed elegiu las victuras dallas 17 partiziuns ha ei calau da plover ed era dapli publicum ei vegnius neutier sil plaz sut la staziun dallas pendicularas. Ils purs ed allevaturs dalla vallada, mo era glieud d’ordeifer, han mussau interess per la tratga lumneziana. Dau en egl ei puspei la gronda participaziun dils affons dallas famiglias purilas. Il program dil suentermiezgi ha entschiet cun lur presentaziuns. Il moderatur ha astgau beneventar el rudi affons cun vadialas, cauras, ansolas e tschuts. Denter las vadialas savess ina ni l’autra esser ils proxims onns ina futura campiunessa. Plirs taurs, massa vaccas "Quella cheu ei el final": Gl'expert Samuel Cadalbert alla lavur. Ils giuvens ein stai presents ed han era mussau lur habilitads. La foto finala cullas meglieras, cun allevaturs e possessurs, expert, ringman e damas d'honur. Gl'expert Samuel Cadalbert ha buca giu lev da decider tgeininas ch'ein las meglieras sil plaz. Ils affons han menau el rudi lur animals preferi. Ils allevaturs giuvens, buobs e mattatschas plein anim pil puresser, ein in spieghel dall’agricultura lumneziana. Suenter quella part ha Samuel Cadalbert selecziunau las finalistas, la pli biala, la megliera, la gruppa pli ulivada d’in menaschi, quella cul pli bi iver. Ils nums masculins dils animals ein secundars ad in’exposiziun. E tuttina ein els decisivs. In da quels ei Calvin, il bab dalla Calimera ch’igl expert ha taxau sco Miss Lumnezia 2022. Lennox, Blooming, Jongleur ein plirs dils taurs dil raz brin che dattan lur genetica e ch’ins ha legiu el catalog d’exposiziun. Il raz brin ha en scadin cass in bien avegnir en Lumnezia. Ina vacca capavla da viver, semover e dar latg ellas muntognas pretenda cundiziuns adequatas, ina constituziun resistenta sco era proporziuns ulivas ed adattadas al raz. Rangaziun Partiziun 1, stiarla s Flurina, Bernhard Capaul; 2. Vida, Renzo Blumenthal; 3. Mira, Brigitte Blumenthal e Patric Capaul; 4. Fanta, Raimund Caduff, Degen. Partiziun 2, stiarlas e mugias Hella, Bernard Capaul; 2. Wachtel, Pius Riedi; 3. Vaiana, Renzo Blumenthal; 4. Mira, Marco, Andreas e Severin Arpagaus; 5. Silber, Peter Rohrer. Partiziun 3, mugias Jarline, Renzo Blumenthal; 2. Zoe, Brigitte Blumenthal e Patric Capaul; 3. Sonja, Patrick Sgier; 4. Bonita, Pius Riedi; 5. Octavia, Paul e Simona Caduff. Partiziun 4, mugias Silvia, Renzo Blumenthal; 2. Genua, Paul e Simona Caduff; 3. Riga, Paul e Simona Caduff; 4. Selin, Patrick Sgier; 5. Caroline, Alexander Casanova. Partiziun 5, mugias Wiera, Pius Riedi; 2. Toya, Maurus Blumenthal; 3. Wiki, Pius Riedi; 4. Alva, Paul e Simona Caduff; 5. Hanali, Marco, Andreas e Severin Arpagaus. Partiziun 6, mugias pleinas Miletta, Marco, Andreas e Severin Arpagaus; 2. Elba, Silvan Caduff; 3. Rita, Peter Rohrer. Partiziun 7, vaccas 1. lactaziun Columbia, Paul e Simona Caduff; 2. Santoria, Pius Riedi; 3. Jara, Bernard Capaul; 4. Jacky, Peter Rohrer; 5. Maura, Marco, Andreas e Severin Arpagaus. Partiziun 8, vaccas, 1. lactaziun Bella, Patric Capaul; 2. Genova, Paul e Simona Caduff; 3. Lotus, Renzo Blumenthal; 4. Shortly, Pius Riedi; 5. Blenda, Marcel Caduff. Partiziun 9, vaccas 2. lactaziun Laguna, Renzo Blumenthal; 2. Zorina, Bernard Capaul; 3. Mercedes, Renzo Blumenthal; 4. Tina, Bernard Capaul; 5. Milwa, Marco, Andreas e Severin Arpagaus. Partiziun 10, vaccas 2. lactaziun Bianca, Bernard Capaul; 2. Timea, Patric Capaul; 3. Sina, Peter Rohrer; 4. Elina, Peter Rohrer; 5. Fahra, Paul e Simona Caduff. Partiziun 11, vaccas 3. lactaziun Geraldine, Paul e Simona Caduff; 2. Calma, Paul e Simona Caduff; 3. Tania, Patric Capaul; 4. Hailie, Patric Capaul; 5. Corina, Brigitte Blumenthal e Patric Capaul. Partiziun 12, vaccas 3. lactaziun Calimera, Paul e Simona Caduff; 2. Palmira, Renzo Blumenthal; 3. Brentina, Marcel Caduff; 4. Murmeli, Marco, Andreas e Severin Arpagaus; 5. Gold, Peter Rohrer. Partiziun 13, vaccas 4. lactaziun Binia, Renzo Blumenthal; 2. Berta, Marcel Caduff; 3. Gresta, Peter Rohrer; 4. Marco, Andreas e Severin Arpagaus. Partiziun 14, vaccas vaccas 5. e 6avla lactaziun Cortina, Silvan Caduff; 2. Loria, Renzo Blumenthal; 3. Nina, Renzo Blumenthal; 4. Eila, Silvan Caduff; 5. Jrina, Bernard Capaul. Partiziun 15, vaccas cun prestaziun cuzzonta Camila, Paul e Simona Caduff; 2. Milka, Renzo Blumenthal; 3. Fiorella, Bernard Capaul. Partiziun 16, mugias original brinas Willie, Peter Rohrer; 2. Baunty, Alexander Casanova; 3. Greina, Peter Rohrer; 4. Raya, Bruno Arnold. Partiziun 17, vaccas original brinas Mia, Peter Rohrer; 2. Jalta, Peter Rohrer; 3. Linda, Alexander Casanova. Cup da menaschi Paul e Simona Caduff, Morissen; 2. Renzo Blumenthal, Vella; 3. Peter Rohrer, Vattiz. Miss genetica Loria, Renzo Blumenthal, Vella. Pli biala muossa Sonja, Patrick Sgier, Tersnaus; 2. Silber, Peter Rohrer, Vattiz; 3. Hella, Bernard Capaul, Lumbrein. Bi iver, vaccas giuvnas Bianca, Bernard Capaul, Lumbrein; 2. Bella, Patric Capaul, Lumbrein; 3. Zorina, Bernard Capaul, Lumbrein. Bi iver, vaccas veglias Calimera, Paul e Simona Caduff, Morissen; 2. Palmira, Renzo Blumenthal; 3. Binia, Renzo Blumenthal, Vella. Champion 2022 Silvia, Renzo Blumenthal, Vella; 2. Flurina, Bernard Capaul, Lumbrein; 3. Hella, Bernard Capaul, Lumbrein. Miss Lumnezia 2022 Calimera, Paul e Simona Caduff, Morissen; 2. Bella, Patric Capaul, Lumbrein; 3. Camila, Paul e Simona Caduff, Morissen.

L’jamna vargada ha la suprastonza communala dalla vischnaunca Lumnezia saviu eleger in niev canzlist. Il post da Marcus Cavegn che va en pensiun surpren Ivan Derungs, sesents a Glion. Il nievelegiu ha 25 onns ed ei carschius si a Castrisch, il bab ei Lumnezian, la mumma da Castrisch. Gl’emprendissadi mercantil ha Ivan Derungs fatg a Trun ell’administraziun communala, leu lavura el aunc oz sco emploiau d’administraziun. Igl 1. da settember 2022 vegn el a midar en Lumnezia e surprender il post da canzlist en casa communala a Vella. Vinavon ha la suprastonza communala Lumnezia informau dalla demissiun immediata dil gerau Martin Rupp. Motivs persunals hagien menau a quella decisiun, scriva la suprastonza. Il departament dil forestalesser surpren gerau Renzo Blumenthal ad interim, quei sper sia incumbensa sco schef dil departament da baghegiar. In’elecziun cumplementara seigi pil mument buca previda, aschia la suprastonza communala Lumnezia en sia communicaziun el Fegl ufficial Surselva da vendergis vargau.(fmr/abc)

Tgei munta la cruna ella rondella da Crappa Grossa a Glion? Era il tgiet ella medema ei in légn pils biars automobilists e passagiers. Quellas «decoraziuns» rendan attent a Pastgas ed a Tschuncheismas. La rondella ei daventau era el Grischun in element che fa fetg buns survetschs al traffic stradal. A Glion dat ei dus tals, in a Runcaleida all’entschatta dalla via encunter Lumnezia sura e Sursaissa, l’auter a Crappa Grossa dalla vart seniastra dil Rein. Quels implonts s’audan tiel stradun cantunal ed ein era en possess dil cantun Grischun. La tauna ei ina fossa aviarta Ella rondella Crappa Grossa san ins constatar quater objects misterius. Duvrar ina rondella sco mied da reclama lubescha la lescha buca, la rondella ei suttamessa a normas rigurusas. La survesta sto esser garantida, objects ella rondella astga buca impedir il traffic, astga buca disturbar ni distrer gl’automobilist, e gl’object astga era buca reflectar. Quei ein zacons dils criteris che valan per tals stabiliments dil traffic. Quels adempleschan quater figuras ch’ina gruppa d’iniziants dalla Baselgia evangelica libra ha installau cuort avon dumengia da palmas ella rondella verda a Crappa Grossa. Tgi che carrescha da Schluein en direcziun Cadi vesa ina cruna, automobilists che van dalla Cadi viers Cuera in tgiet. Ina columba ed ina tabla grisch-nera senza figuras cumpleteschan la gruppa d’objects. Ei savess esser ina tauna, la schiba d’in stan da sittar, in toc d’ina preitcrap. Gl’object nundefinibel explichescha Marianne Karlen suandontamein: «Igl ei la fossa aviarta da Jesus». Ella fa part dalla Baselgia evangelica libra e renda attent al messadi da Pastgas e da Tschuncheismas. Gia avon dus onns hagien els tschentau si latiarnas ella medema rondella. Era quei erien simbols che rendevien attent al messadi dil niev testament cristian. La cruna da Glion, in simbol ella rondella. Enstagl dalla cruna ch’ei ussa montada ella rondella da Crappa Grossa vulevien els metter ina cruna da spinas. Quei hagien las instanzas cantunalas buca lubiu demai ch’ei seigi in clar simbol religius. Aschia ha Marianne Karlen, ensemen cun Ernst Haab, decidiu da far ina cruna roiala. Da principi eis ei quella dil Cristus retg, ella fa denton allusiun al uoppen da Glion. Culla montascha dils simbols da Pastgas e Tschuncheisams ella rondella da Crappa Grossa vulan ils iniziants buca provocar. «Nus vulein sulettamein render attent al messadi pascal. Il tgiet e la columba capeschan ils automobilists attents plitost sco simbols cristians. Il tgiet ch’ei sils clutgers dallas baselgias reformadas ei il simbol da Pieder che ha snegau treis gadas Cristus, e la columba il simbol caracteristic da Tschuncheismas. Quella gruppa d’objects resta dil reminent ella rondella tochen suenter Tschuncheismas. Suenter vegn enzacons blocs erratics dalla Surselva a render attent el medem liug all’exposiziun «Schichtwechsel-La Surselva» ch’entscheiva il zercladur 2022. Ella rondella Crappa Grossa san ins constatar quater objects misterius.

El rom da siu program da stad «Bialas vacanzas» ha Sedrun Mustér Turissem purschiu igl onn vargau la caschun da s’informar co sedepurtar ella vischinonza da tgauns da protecziun. Quella purschida ei stada in success e vegn cuntinuada uonn cun possessurs da tgauns en Val Medel, Mustér e Tujetsch. Tgauns da protecziun s’audan oz tiels pli biars menaschis cun animals manedels, en special nuorsas. Mo era sillas alps ein els da cattar pli e pli. Els duein proteger la muntanera d’attaccas d’animals da rapina gronds, surtut lufs. Quels tgauns fan impressiun entras lur relativamein gronda statura, mo era cun lur uorlar. Quei fan els buca mo sch’in animal da rapina s’avischina, mobein per part era glieud e persunas cun tgauns. Scuntradas d’informaziun Per saver co sedepurtar ella vischinonza da quels tgauns han Nadia Venzin ed Armando Moser giu l’idea igl onn vargau da porscher in’informaziun ad indigens e hosps da vacanzas che vulan saver dapli e s’adattar alla situaziun. Nadia Venzin che lavura tier Sedrun Mustér Turissem ha allura saviu trer ils fils necessaris per che quella purschida vegni integrada el program da stad «Bialas vacanzas». Plirs menaschis ein separticipai a quella acziun ch’ei vegnida purschida mintgamai il gliendisdis suentermiezdi. «Tut en tut havein nus retschiert 15 ga glieud, entginas ga havein nus schizun stuiu menar l’informaziun en dus loghens, damai che tons eran s’annunziai. Pli che 20 per ga e per liug savein nus numnadamein buca prender», di Marlis Venzin-Spescha da Fuorns ch’ei ina dallas purschidras da quell’informaziun. Grazia al bien success vegn quella purschida repetida uonn. Naven dils 4 da fenadur 2022 vegn offeriu mintgamai il gliendisdis suentermiezdi l’informaziun, l’annunzia persuenter sa succeder tier Sedrun Mustér Turissem. Sensibilisar la glieud «La finamira da quella purschida ei da sensibilisar la glieud pil basegns da quels tgauns. Nus leins mussar alla glieud co sedepurtar enten s’avischinar ad els», di Marlis Venzin-Spescha. Buca adina exista numnadamein la pusseivladad d’untgir ed igl ei era pusseivel ch’in tgaun s’avischina. Il cass ei quei ellas alps, nua che las nuorsas ein buca clausas il di ora e secapescha era buca ils tgauns. «Nus lein denton era mussar daco ch’ils tgauns reagheschan aschia e daco che nus essan insumma dependents dad els», puntuescha la pura. Medemamein duein possessurs da tgauns saver co reagir cun lur cumpogns da quater combas: «En connex cun quellas informaziuns ei adina era la problematica dallas vaccas mumma vegnida tematisada. Naturalmein che nus empruein era da dar sclariment pertuccont lezzas situaziuns.» Star ruasseivels Tgi che ha ina sentupada cun tgauns da protecziun duei star ruasseivels ed en mintga cass impedir smanis ed il contact direct culs tgauns. A persunas cun tgauns vegn cussegliau da buca traversar loghens cun tgauns da protecziun, tener ils agens en corda e sut controlla ed en cass ch’in tgaun da protecziun s’avischina da schar liber igl agen. Sedrun Mustér Turissem dispona dil reminent era d’ina broschura ch’indichescha nua ch’ins sto quintar da sescuntrar cun tgauns da protecziun. Marlis Venzin giavischass en quei connex dapli interess era da vart dallas autoritads communalas. En Val Medel seigi quei interess staus avon maun igl onn vargau, a Mustér e Tujetsch buca. La fin finala seigi quei in survetsch en favur d’ina problematica che pertucchi tuts. Tgauns da plirs razs Ella protecziun da muntaneras vegnan pli e pli tgauns da differents razs teni. Aschia per exempel Kangals. Quei raz ei vegnius en funcziun la stad vargada per l’emprema ga el menaschi da Tini Flepp a Mustér. Damai ch’ei setracta d’in auter raz che quel che vegn cussegliaus dall’Agridea sin incarica digl Uffeci federal per ambient, sto il possessur da quels far examens per ch’el survegni medemamein il sustegn finanzial persuenter dil cantun. Tini Flepp ha fatg quels examens cun success a Cuera. Pusseivel ei quei stau perquei ch’il cantun Grischun ha in program special per tgauns da protecziun ch’ein buca renconuschi dalla Confederaziun. «Las experientschas ch’jeu hai fatg igl onn vargau cun mes Kangals ein fetg bunas. Jeu hai era retschiert plirs buns resuns persuenter da persunas ch’ein passadas sper ils loghens cun mes tgauns da protecziun vi», di Tini Flepp. El emprovi denton era da s’organisar cun las seivs aschia ch’ils tgauns s’endisien vid las sendas e vias: «L’entschatta ein las seivas pli lunsch naven. Successivamein spusteschel lu jeu quellas pli datier da sendas e vias.» Aschia sappien ins era evitar che la glieud stetti vonzeivi si per ina seiv. Per indigens e hosps da vacanzas Dapi ch’il diember da lufs crescha, crescha era quel da tgauns da protecziun. Biars menaschis cun animals manedels – surtut nuorsas – disponan da quels, leutier ein els era accumpignaders dallas muntaneras ellas alps. El rom da siu program da stad «Bialas vacanzas» ha Sedrun Mustér Turissem purschiu igl onn vargau la caschun da visitar menaschis cun tgauns da protecziun. Sco quei che Marlis Venzin-Spescha da Fuorns di, ei igl interess persuenter staus buns. Bunas experientschas ha era Tini Flepp da Mustér fatg. Dapi igl onn vargau ha el en siu menaschi tgauns dil raz Kangal. La fin digl onn ha el fatg ils examens cun quels, aschia ch’el sa retrer ussa il sustegn finanzial dil cantun per ses tgauns da protecziun. (fmr/hh) Il raz Kangal – in tgaun grond e robust. Ils tgauns da protecziun s’endisan gia da pigns vid las nuorsas e surprendan lu tec a tec la rolla da defender ellas.

La claustra da Mustér seigi vidlunder da vender il Benefeci da Rumein, va dapi in temps la curella en Lumnezia. Sin damonda metta il pader responsabel el clar ch’ins seigi vidlunder da sclarir las pusseivladads ch’ei detti per garantir il futur da quei bein claustral extern. Dapi ch’el ei vegnius ordinaus 1968 sco pader spiritual ha pader Pirmin Gnädinger giu da menar numerus projects e sligiar numerus problems. En quels onns ha il conventual adina puspei giu d’encurir sligiaziuns per logistica e economia, formaziun e baghegiaresser dalla claustra da Mustér. In tal occupa dapresent puspei quella. Igl buca in schi grond buordi sco la renovaziun dalla baselgia claustrala. Dapi 1712 posseda la Claustra in grond bein amiez la Lumnezia. Il Benefeci a Rumein secumpona da duas parts, inagada la casa da vacanzas cun curtgin, clavau e contuorn, lu dil menaschi puril. Quel han Ueli ed Ursula Hauenstein menau plirs decennis cun grond engaschi e success. Onn vargau ein els vegni pensiunai ed han surdau al niev migiur Nathanael Bucher. Garantir il futur da quella casa Ch’il menaschi puril e la casa dil Benefeci ein duas unitads cun duas finamiras conferma pader Pirmin sin damonda dalla FMR. «Il menaschi e la casa ston funcziunar vinavon a moda independenta», gi el. El conferma ch’il Benefeci seigi arrivaus ad in punct che pretendi decisiuns da principi. Ferton che la surdada dil bein puril cun producziun agricola ei fatga, ei il futur dalla casa dil Benefeci aunc buca clars. Quella part pudess s’adattar pil turissem. En Lumnezia va dapresent la curella che la Claustra vegli vender quella part. La casa dil Benefeci Rumein e la caplutta da s. Antoni. Pader Pirmin Gnädinger ei commember dil cussegl da formaziun e dall’economia dalla claustra da Mustér. Sco scolast da fisica e matematica, sco menader digl internat e 12 onns sco rectur dalla scola claustrala eis el disaus da sligiar problems. «Nus essan vidlunder da sclarir las differentas pusseivladads ch’ei dat per garantir il futur da quella casa», rispunda pader Pirmin cuortamein pertuccont la curella dl Benefeci. El conferma che la substanza da baghegiar pretenda investiziuns. La casa ei tschentada amiez in grond curtgin, entuorn quel ein singuls baghetgs pli pigns ed in grond clavau ch’ei denton en decadenza. Ins astga supponer che la Claustra hagi tut interess da mantener la substanza respectiv da renovar quella. Ina sligiaziun el senn da pader Flurin Sco hoteliera a Mustér ha la Claustra rimnau ils davos onns vastas experientschas ella gastronomia. Il Benefeci da Rumein s’adattass sco pensiun ni casa d’albiert cun purschida corrispundenta per in turissem migeivel. Pater Pirmin ni conferma ni refusa che l’immobiglia vegn vendida. Intent dallas examinaziuns actualas seigi d’eruir las pusseivladads ch’ins hagi da mantener quei schischom, declara il pader. Las prestaziuns spiritualas ein dil reminent buca periclitadas. Dapi 1712 (mira box) garantescha la Claustra ils survetschs divins ella caplutta da s. Antoni. Il medem ha ella d’ademplir sil hospezi da Sontga Maria sil pass dil Lucmagn. «Zatgei stuein nus far a Rumein», concluda pader Pirmin. El Benefeci han dus renomai confrars dad el viviu, provediu e luvrau. Da 1952 tochen 1963 p. Thomas Häberle, enconuschents sco naturopat e specialist per terapias cun baguos. E lu naturalmein pader Flurin Maissen. El ei staus a Rumein da 1965 tochen 1998. Ina dallas finamiras dil proxim futur – el senn da pader Flurin – vegn ei probabel ad esser da remplazzar il scaldament d’ieli dalla casa cun in sistem energetic solar. Igl ei il pli pign problem che la Claustra vegn a sligiar. Dapi 1712 en possess dalla claustra da Mustér Amiez la Lumnezia possedan ils benedictins da Mustér in vast schischom da varga siat hectaras. L’immobiglia includa baghetgs, praus, vias ed uaul ed ei ufficialmein possess dil Benefeci Rumein dalla Claustra da Mustér. Daco che quella posseda quei schischom san ils habitonts da Rumein e Degen, denton buca tuts Lumnezians. Il cudisch da Degen, cumparius 1996, dedichescha in capetel alla tematica. Leu san ins leger ch’igl ei ina fundaziun da dus attempai da Rumein senza artavels directs. Il document da fundaziun datescha dils 28 d’october 1712 ed ei screts a Mustér dil scarvon dalla Cadi, Theodor de Castelberg. Francestg Antoni de Caduff (morts 1732) e Caspar de Montfort (1669-1724) han fundau il benefeci e dotau el cun casa, baghetgs, funs e muvel en ina valeta da 4000 florins. El document s’oblighescha la claustra d’occupar il beneficiat cun in pader spiritual. Quei duei habitar permanentamein a Rumein, leger ella caplutta da s. Antoni duas sontgas messas ad jamna pil salit dils fundaturs e porscher dumengias e firai instrucziun religiusa alla giuventetgna digl uclaun. Ils 15 da fevrer 1713 ei gl’emprem pader vegnius a Rumein, p. Placi Rüttimann, oriunds da Val S. Pieder. Il davos pader dil Beneficiat ei Benedikt Gubelmann staus (1999-2005). Sper Rumein ha quel pastorau la pleiv da Sursaissa tochen sia mort anetga ils 5 da schaner 2005.

Venderdis e sonda, ils 6 e 7 da matg vegn il retuorn digl Indoor Festival cun musica live festivaus el Center Fontauna a Mustér. Suenter ina pausa dad 11 onns daventa la Cadi puspei il liug da sentupada per fans dalla musica. Siat bands dalla Svizra e Tiaratudestga vegnan a procurar per atmosfera da fiasta. La dieschavla ediziun digl Indoor Festival ha liug suenter ina pausa dad endisch onns. «Superstars mundials savein nus buca prestar d’engaschar. Igl ei denton reussiu da metter ensemen in program cun fetg bunas bands dalla Svizra e Tiaratudestga e nus selegrein da finalmein puspei saver organisar ina fiasta per hosps da lunsch e da maneivel», aschia Florian Zanin, il president dil comite d’organisaziun digl Indoor Festival. Rap e Rock La honur da sepresentar il venderdis sera, all’entschatta dil festival ha la suletta gruppa indigena, la formaziun entuorn Pascal Gamboni e Dario Hess. La Pascal Gamboni Combo Crassira vegn a celebrar la musica da rock e country cun canzuns romontschas ed englesas. Suenter suondan cun Saint City Orchestra quater vuschs e quater ghitarras. La band da S. Gagl ei enconuschenta per melodias dad Irish Rock. Per ina buna finiziun dil venderdis sera procura la gruppa Saltatio Mortis dalla Tiaratudestga. Ils davos quater albums da quella ein setschentai en Tiaratudestga directamein sin plaz 1 dils album-charts. Dapi varga 20 onns sepresenta quella fuormaziun da siat musicists plein energia sin grondas tribunas dil mund. «Saltatio Mortis vala buc senza motiv sco ina dallas meglieras bands dalla Tiaratudestga che fan musica live», scrivan ils organisaturs en in communicau da medias. D’Aurelius & Sirius enfin 257ERS Il program dalla sonda entscheiva cul concert d’Aurelius & Sirius. Ils rappunzs grischuns ein enconuschents ella scena da rap e han publicau igl onn vargau lur emprem album communabel «FlimsLaaxStaderas». Il cantautur da Lucerna, Damian Lynn, vegn a sepresentar sco secund la sonda e quei cun semperverds che pudessan - tenor ils organisaturs digl Indoor Festival – era vegnir ord in quatier modern da Londra. Il program dalla sonda cuntinua cun Sondaschule, ina gruppa da Ska Punk dalla Tiaratudestga. A fin va il dieschavel Indoor Fesival cul concert dalla gruppa da rappunzs 257ERS dalla Tiaratudestga che presenta il niev album ch’ei cumparius l’entschatta avrel. Prevendita ed ulteriuras informaziuns: www.indoorfestival.ch Suenter endisch onns pausa selegra il comite d’organisaziun digl Indoor Festival sin la dieschavla ediziun: (da sen.) Aldo Casanova, Ronny Levy, Fabio Tuor, Ronny Zanin, Florian Zanin, Romeo Schmed, Roland Cajacob, Giancarlo Tuor e Simon Bisquolm.

Atgnamein havess il dieschavel Indoor Festival a Mustér duiu haver liug igl onn vargau suenter ina pausa da diesch onns. Pervia dallas restricziuns en connex culla pandemia ha quel denton stuiu vegnir annullaus e stuschaus sin uonn. Venderdis e sonda eis ei aschi lunsch. La FMR ha discurriu cun Florian Zanin davart il vargau, il revival ed il futur digl Indoor Fe­stival. El ei in dils iniziants dil festival e presidiescha dapi l’emprema ediziun il comite d’organisaziun digl Indoor Festival el Center Fontauna a Mustér. Organisar in event sco igl Indoor Festival ei tut auter che sempel duront in temps malguess sco quel da pandemia. Igl onn vargau haveis Vus organisau quel «pil giat» e stuiu dar giu il fevrer. Co ei quei stau d’organisar quella ga, essas insumma semtgai per la fin d’jamna? Florian Zanin: Igl ei d’entscheiver meins avon cun l’organisaziun ed era uonn eran nus ditg buc propi segirs sch’ei gartegi. Perquei essan nus dublamein cuntents e pli che semtgai silla fin d’jamna. Pil giat havein nus denton era buc luvrau igl onn vargau. Aschia havein nus giu empau pli pauca lavur d’organisar uonn. Cun tschun da siat bands havevan nus per exempel gia in contract ed ellas ein stadas promtas da vegnir uonn. Pertgei ha ei insumma dau ina pausa aschi liunga suenter il novavel Indoor Festival? Nus havevan fatg in ualti grond deficit e piars la motivaziun da cuntinuar. Ins sa planisar ina fiasta aunc aschi biala cun bunas gruppas, sche la glieud vegn buc gida tut nuot. Uonn va la prevendita dètg bein. Ei ha denton aunc bigliets e nus havessen plascher da massa hosps. Vus haveis la curascha da cuntinuar e schar reviver il festival. Daco duess ei gartegiar meglier quella ga? Quater da nov commembers dil comite d’organisaziun ein aunc quels da pli baul. Adina puspei havein nus giu endamen da schar reviver igl Indoor Festival. Avon in onn fuss ei stau la dieschavla ediziun suenter ina pausa da diesch onns e quei ha motivau nus d’ughegiar danovamein. Ins vegn pli vegls e pli perderts e sto buc repeter certs sbagls. Per gl’auter havein nus cun Sedrun Mustér Turissem in fetg bien sponsur che sustegn nus. Tgei finamiras haveis cul festival e co duei il futur da quel veser ora? Nus lein metter en pei enzatgei per la regiun e porscher ina biala fiasta. La finamira ei da realisar enzatgei per la giuventetgna e per restar giuvens. Il festival drova cuntinuitad. Co ei vesa ora l’auter onn ei denton aunc empau malguess pervia dallas lavurs da construcziun el Center Fontauna. Sch’ei gartegia – e la populaziun sustegn nus – duei igl endischavel Indoor Festival haver liug il 2023. Cul temps fuss ei bi da saver surdar il festival en mauns pli giuvens. Florian Zanin, president dil comite d'organisaziun digl Indoor Festival.

La harpista Julia Steinhauser e la sopranista Quirina Lechmann s‘entaupan en ina retscha da concerts da primavera. En quater concerts uneschan ellas il tun ritmic e harmonic sco ins enconscha dad orchester e clavazin. Las duas dunnas scuvieran las ovras da niev. Co semida ina canzun entras in auter accumpignament? Julia e Quirina interpreteschan canzuns, arias ed ovras romanticas culs temas natira e primavera, da Donizetti entochen Delibes e da Smetana entochen Offenbach. Ils concerts ein dumengia, il 8 da matg allas 17.00 ella «Alte Mühle» a Gams; dumengia, ils 15 da matg 2022 allas 17.00 el «Schlossturm Pfäffikon»; sonda, ils 28 da matg 2022 allas 13.00 e las 16.00 alla «Scala Trun» e sonda, ils 18 da matg 2022 allas 20.00 ella «Postremise» a Cuera. (cdm/fmr)

Sco engraziament per siu grond engaschi sur 50 onns en favur dil generalesser en pleiv e vischnaunca vegn il politicher Sep Cathomas undraus cul Premi Brigel. Quei premi ei dotaus cun 1000 francs e vegn surdaus sporadicamein. A caschun dalla radunonza generala dalla Pleiv Breil ha Daniela Seiler-Albin, la presidenta dalla donaziun Brigel, surdau il premi ed enumerau ils merets da Sep Cathomas. 1973 entscheiva igl engaschi da Sep Cathomas sco commember dil cussegl da vischnaunca. Pli tard vegn el elegius sco gerau e president communal. Parallel eis el commember dil Cussegl grond e dil Cussegl naziunal. Era sefa el meriteivels sco president dalla Regiun Surselva ni dalla Casa Depuoz a Trun, mo era sco commember dil cussegl d’administraziun dallas Pendiculars Breil-Vuorz-Andiast SA. Sin plaun internaziunal ei Sep Cathomas activs sco commember dalla delegaziun svizra el congress dallas vischnauncas e regiuns europeicas. Dasperas presidiescha el onns alla liunga pliras uniuns sportivas ni culturalas dalla vischnaunca ed actualmein era la Pleiv Breil; dil reminent gia per la secunda ga. Il premi – ina part dalla donaziun Brigel Il premi Brigel ei part dalla donaziun Brigel, ch’astga disponer d’ina biala summa da daners. Quels duein vegnir impundi per cass socials ni era pil beinstar dalla cuminonza. Els derivan ord l’ierta dil commerciant da textilias turitgès Jürg Hermann Brigel (1918-2003). Pervia da sia schlatteina Brigel ha el giu duront sia entira veta in stretg ligiom cun la vischnaunca Breil/Brigels. Quei ch’ins sa seregurdar ha el passentau sias vacanzas a Breil. El ei morts senza descendenza ed ha testamentau la mesadad da siu fatg ad 11 instituziuns, repartidas en l’entira Svizra. Denter auter ha era la Pleiv Breil giu la cuida. L’ierta duei vegnir impundida per promover relaziuns vicendeivlas sco fundament da tutta convicenza en ina communitad. Anteriurs purtaders dil premi Brigel ein: l’Uniun sportiva Danis/Tavanasa, l’Uniun da dunnas e mummas Breil, il Forum cultural, Cornelia Deplazes ed Annadora Friberg per la lavur vid igl usit da buania. (cdm/fmr) La suprastonza dalla fundaziun Brigel cun Sep Cathomas a caschun dalla surdada dil premi: (da sen.) Anita Tuor, Veronica Cathomen, Sep Cathomas, Daniela Seiler e Marcellino Flury. Silla foto maunca sur Sajan.

Jeu sai buca, sche Vus saveis tgei che «acti vitis» ei. Detg cuort: Acti vitis ei ina tipica malsogna da politichers. Suenter in temps d’incubaziun da pliras jamnas – pil pli ella fasa dallas nominaziuns per in’elecziun – daventa ella pli e pli agressiva dus entochen treis meins avon il termin d’elecziun e contonscha il punct propi acut il di dalla deci­siun. La malsogna ha differents simtoms e politichers en uffeci san pli u meins co sevolver per tener en rama quels, ferton che neo-politichers ein magari surdumandai culla strategia da vegnir a frida cullas dolurs. Tiels politichers en uf­feci semuossa la acti vitis en notgs savens senza sien. Il temps ch’els sevolvan enta letg, siuan ad in suar ni han nauschs siemis, neschan las pli differentas ideas creativas co dar il damogn alla malsogna. Acti vits semuossa lu per exempel enten presentar in project ch’ins havess daditg saviu presentar ni far enzanua in’emprema badelada nua che las lavurs ein bunamein finidas. El nezegia rufinadamein e tacticamein mintga caschun da sepresentar ella megliera glisch publica ed aschia d’empruar da mussar alla glieud ch’el seigi activs ed innovativs. Sin ina moda e maniera tut autra semanifestescha la acti vitis tier la persuna che candidescha per l’emprema ga per in uffeci. El sa bein aunc durmir la notg, mo il di ora catscha la malsogna el d’in liug a l’auter. Il regl da semussar ella publicitad ei vonzeivi aschi gronds ch’il candidat ei suenter messa avon baselgia e salida la glieud ni ch’el viseta concerts ch’el fuss schiglioc mai vegnius sill’idea da visitar. El nezegia mintga caschun d’ir denter la glieud, fa biala tschera, dat il maun e lauda in e scadin – era da quels ch’el tarmettess il pli bugen da Cunclas giu. Vonzeivi enconuscha el mintgin pil num e damonda co ei mondi cul bien aug che hagi fatg militer cun el ella 91 avon 30 onns. Ni ch’el lauda la feglialonza e di aschi diplomatic sco pusseivel: La stiala vegn halt dil lenn. Per cuschentar ils strapazs da quei temps da malsogna lai el fotografar sesez. Quei ei il medem mument ina certa terapia che lai emblidar el ils mals per entginas minutas. Avon ston las profundas fauldas caschunadas dalla malsogna en ­fatscha denton aunc vegnir ulivadas cun bia cosmetica ed il funs dalla foto vegn surluvraus cun Photoshop e cumpletaus tenor sias finamiras politicas. En damonda vegnan – sequent la tenuta politica – magliacs da cumpost ni canuns da far neiv. Las fotos fatgas da profis – che cusseglian al model da sevestgir per quei intent empau pli elegant che schi­glioc – surveschan per reclamas, vegnan stampadas sin placats XXL che pendan enzanua vid in candelaber ni il mir d’in lidimer. Pilver – in dir temps pils pertuccai dall’acti vitis. Quei ch’ei pils politichers ina malsogna che meina la fin finala tuttina buca alla mort corporala – silpli la politica – ei per tuttas ­autras persunas dalla societad ina sort da «cumpassiun itis». Denton da stuer mirar jamnas alla liunga co las candidatas ed ils candidats isan solas, semudregian da far biala tschera, han vischigias silla detta da stuer dar il maun a mintgin, proclameschan l’impurtonza dalla valur economica ella regiun e repartan cullis produci en China, sa la fin finala era haver consequenzas: la ­«risad itis». Dil reminent: Quels dis ein exact 491 persunas pertuccadas d’acti vitis el Grischun. In contact tracing drova ei buca, la malsogna sepeglia buca direct, sa denton puspei rumper ora en quater onns. Huonder da Mustér è redactur e vice-schefredactur da la FMR. Hans Huonder...

Sil baghetg dalla casa da tgira Puntreis a Mustér vegn installau il mument indrezs da fotovoltaica. Igl avegnir cuvieran ils 304 moduls ina tiarza dall’energia electrica che la casa consumescha. Ils prezis per energia electrica ein carschi marcantamein ils davos meins. Per quei motiv fa ei senn d’examinar scadina pusseivladad da nezegiar las atgnas pusseivladads da producir energia. Quei fa la Fundaziun Puntreis a Mustér. Il mument vegn montau moduls sil tetg plat dil baghetg. Igl indrez che vegn proximamein en funcziun ha in recav annual d’energia electrica da 95 000 kw/uras. Quei corrispunda al diever da rodund 200 casadas ed enteifer Puntreis deriva aschia igl avegnir ina tiarza dall’energia da quels moduls. Tenor Adrian Bigliel, ch’ei engaschaus cun si’interpresa vid l’installaziun dils indrezs, ei quella surfatscha da fotovoltaica ina dallas grondas sisum la Cadi. Forza electrica ei daventada cara Sco quei ch’il president dalla Fundaziun Puntreis, Christoph Berger di, ha la casa da tgira sbursau ils davos onns annualmein en media rodund 60 000 francs per energia electrica. Il davos temps ein ils prezis per l’energia carschi marcantamein: «Nus paghein il dubel da quei che nus pagavan entochen ussa. Per cletg realisein nus quei implont fotovoltaic e savein aschia producir sez ina tiarza dall’electricitad. Quell’investiziun sepaga pia dublamein.» Ils cuosts per l’installaziun ed il material pils moduls sin tetg contonschan la summa da rodund 150 000 francs. Entochen ussa vegnevan ils dus baghetgs da Puntreis spisgentai separadamein cun energia electrica. «En connex cun quellas lavurs cheu havein nus era decidiu da colligiar ils dus edifecis, aschia che l’energia vegn furnida mo pli dad ina centrala. Aschia sa il diever d’energia vegnir optimaus», di Christoph Berger. Energia giu dil tetg Ils prezis per l’energia ein carschi. Persuenter dat ei plirs motivs, denter auter l’uiara ell’Ucraina. Era quels per electricitad ein pertuccai. Per quei motiv fa ei senn da nezegiar las pusseivladads che seporschan per producir sez energia. Quei ei pusseivel per exempel sin tetgs casa. Quella caschun nezegia era la Fundaziun Puntreis, la casa da tgira a Mustér. Dapresent vegn montau pli che 300 moduls da fotovoltaica sil tetg dil baghetg. Quei implont producescha ina tiarza dall’energia electrica che vegn duvrada dalla casa. «Considerond ils prezis carschents savein nus tener en rama aschia ils cuosts per l’electricitad», di il president dalla fundaziun, Christoph Berger. Il quantum energia che vegn producius sil tetg dalla casa da tgira corrispunda al consum d’energia electrica da rodund 200 casadas. (fmr/hh) Ils moduls da fotovoltaica vegnan installai sil tetg da Puntreis.

Igl atun vargau ha giu liug a Cumbel la fiasta da bulius. Quella duei haver ina cuntinuaziun, denton buc en Lumnezia, mobein sisum la Surselva. Il program previus sur treis dis la fin d’uost a Mustér tematisescha denton buca mo ils bulius che vegnan anflai en ed entuorn igl uaul, mobein era ils auters e da quels dat ei numerus ed interessants. Sch’ins tschontscha cheu tier nus da bulius, lu manegian ins en emprema lingia quels ch’ein d’anflar egl uaul: Bulius mellens, bulius tschep, parisols ni murachels. Egl uaul sco en auters loghens dat ei denton aunc biars auters: La meffa, il buliu sil caschiel e la ligiongia, ils bulius vid ils peis, bulius per la medischina ni era igl enconuschent buliu caschunaus dalla bumba atomica. Mo lu era la biara litteratura ch’ei dat davart ils bulius. Il spectrum en ed entuorn il mund dils bulius ei pia fetg gronds e leutier fascinonts e porscha informaziuns, documentaziun e caschuns da discussiun pli u meins senza fin. Cuntinuaziun da Cumbel Stefan M. Seydel che habitescha a Mustér ei staus fascinaus dil program dalla fiasta da bulius il settember passau a Cumbel. «Jeu erel allura dil meini ch’ei duei dar ina cuntinuaziun da quella e sundel staus en contact per quei motiv cun Alison Langley da Lumbrein ch’ei stada involvida ella fiasta da Cumbel igl onn vargau. Il mund dils bulius ei aschi captivonts ch’ei fuss donn da buca cuntinuar cun quei tema cheu tier nus», di el sin damonda dalla FMR. Detg e fatg: Dils 26 entochen ils 28 d’uost 2022 duei haver liug sisum la Surselva la «Fiasta da bulius 2022». In center dat ei buca, la fiasta secumpona d’arranschaments che han liug en differents loghens. Pertuccont quella fiasta communichescha Stefan Seydel surtut sur medias socialas: «Quels dis duein ils bulius star el center en nossa regiun. Quei ei in tem fetg fascinont e cura ch’ins entscheiva a sefatschentar dad el vegnan ins buca pli libers.» Organisau, mo era spontan Silla homepage fiasta-da-bulius.ch vegn communicau successivamein tgei che ha liug nua. «Ina part dil program ei gia fixaus, mo tuttas bunas ideas en ina fuorma ni l’autra per cumpletar quel ein beinvegnidas, era aunc ils dis dalla fiasta», di Stefan M. Seydel e puntuescha: «Ei dat ina part organisada, mo lu segiramein era sentupadas spontanas cun temas cumpletonts. Mintgin che ha ina bun’idea ei beinvegnius. Il tema sto semplamein haver da far zatgei cun bulius. Quella fiasta duei esser nuot commercial, ella duei porscher ina caschun da s’entupar, discussiunar e sedivertir.» In’egliada silla homepage muossa che las ideas da Stefan Seydel ein daveras fetg innovativas e specialas. Aschia vegn per exempel cusseligau alla glieud ch’arriva il venderdis cul tren dallas 17.11 a Mustér, da procurar per in velo per lu serender el liug dall’emprema sentupada. La dumengia ils bulius d’uaul Sco gia a Cumbel ei il mund dils bulius egl uaul era quella ga ina part essenziala dalla fiasta da bulius. Quella part ei previda la dumengia ell’Academia Vivian a Stagias sur Mutschnengia. Lia Heini-Piacentini ed Egmont Heisch – dus specialists da bulius e controlladers ufficials – dattan in’investa profunda ella varietad dils bulius. La sentupada ei cumbinada cun in’excursiun e silsuenter vegnan ils bulius anflai declarai. «Quella part dil program duei sensibilisar pil tema bulius, buca exnum igl encurir sco tal», di Stefan Seydel. Alla fiasta dil vitg a Mustér che ha liug miez uost vegn el ad informar davart la fiasta da bulius. Per biaras e biars ein ils bulius egl uaul – sco per exempel il buliu tschep – il sinomim per bulius.

Avon treis jamnas, cuort avon las vacanzas da primavera, hai jeu zambergiau cun mia classa a Sursaissa in pign schenghetg per il di dallas mummas. Mia idea era ei da far ina biala carta cun si in maletg ed in cuort text d'engraziament. – Jeu hai muossau ad els in pèr ideas, co ch'ins savess illustrar la carta ed els ein semess immediat alla lavur. Per mei er’ei lu fetg interessant da veser cun tgei inschign e tgei premura ch’els han fatg lur regals. Aschia ha ei lu era dau fetg bials maletgs: maletgs cun si fluras, auters cun cors colurai, entgins han scret si «TUT IL BIEN PER IL DI DALLAS MUMMAS» cun ina scartira decorativa. La sera, suenter scola, hai jeu lu aunc inaga contemplau las lavurs dils scolars. Ed enzatgei ei curdau si a mi: tut ils scolars han malegiau gronds ni pigns cors sin lur maletgs! - Sco ei para s’auda il simbol dil cor tier il di dallas mummas. Il simbol dil cor ei bein capeivels e drova negina explicaziun. El di: «Jeu carezel tei!» ni «Nus vein bugen in l’auter.» - Igl ei in simbol che vegn capius sigl entir mund. Da vegl enneu ed en biaras culturas, religiuns stat il cor per la carezia, mo era per nossa existenza humana cun tut sias habilitads, forzas e sentiments. Ed era la bibla di ch’il cor seigi il center dil carstgaun. Dil cor enneu dirigin e menein nus nossa veta. Sche nus vein in bien cor, in cor plein carezia, semuossa en nossa tenuta ed en nies cumportament. Quei patratg ha regurdau mei ad ina lecziun da ductrina avon biars onns. Lezza gada han ils affons era astgau far in maletg per il di dalla mumma. Ina mattatscha ha lu malegiau in cor cun dus mauns. Cun smarvegl hai jeu dumandau ella, daco ch’ella hagi malegiau cheu dus mauns. Ed ella ha dau sco risposta: «Per muossar con bugen che jeu hai mia mumma!» Quella mattatscha ha raschun! La carezia ei buca mo ina tenuta, mobein era in cumportament. Ins sto era muossar ch’ins ha bugen in l’auter. - Quei patratg ha lu intimau mei da far cun ils scolars aunc in ulteriur schenghetg per lur mummas. Aschia survegnan ellas bons, culs quals ellas san retrer pigns survetschs, (sco p.ex. gidar el tenercasa, bugnar las flurs ni far in’activitad communabla). - Sin quella moda din mes scolars «engraziel!» allas mummas per lur carezia e tut quei ch’ellas fan per els. Ils cors malegiai survegnan aschia era mauns! - A vus tuts giavischel jeu in bi di dallas mummas. Marcel Köhle ha studegiau teologia e pedagogia e habitescha a Glion. El lavura sco scolast primar alla scola Obersaxen Mundaun. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Il secretari general dalla Ligia Romontscha ei staus presents, la geraua e delegada dalla suprastonza communala medemamein sco era in representant dil menaschi da scola. Quels hosps e dus tozzels dils commembers han priu part alla radunonza generala dalla Cuminonza romontscha da Flem. Avon prest in onn, il zercladur 2021, ha la geraua da scola da Flem, Sol-Britt Bonderer Imper, presentau el medem ravugl l’idea da reintroducir l’instrucziun da romontsch. Ins vegli far quei analog allas lecziuns «patria, lungatg e cultura» («heimatliche Sprache und Kultur HSK»). Da quella purschida profiteschan dapi zacons onns affons d’autras tiaras, per exempel ils Portughes. En numerusas scolas san els cunquei s’approfundir el lungatg, historia e cultura, geografia, fiastas e tradiziuns da lur tiara oriunda. Els san s’identificar cun lur ragischs ed era cultivar quellas. Quellas lecziuns facultativas HSK han era affons romontschs dapi gl’uost 2021 a Flem. La gruppa ch’ins hagi en mira seigien affons cun romontsch sco lungatg-mumma ni lungatg-bab, ha la geraua da scola declarau il zercladur 2021. Naven dall’emprema classa dueien quels saver frequentar ina gada ad jamna ina lecziun en ina gruppa mischedada cun conscolars d’autras classas tochen e culla sisavla primara. Ina historia da success «Igl ei ina historia da success», ha Sol-Britt Bonderer Imper declarau margis sera alla radunonza generala dalla CRF. Ils 16 d’uost 2021 han las lecziuns da HSK per Romontschs entschiet alla scola da Flem. Ina gruppa heterogena cun otg scolars motivai da tuttas classas ha entschiet las lecziuns culs scolasts motivai Ulysses Spescha e Daniel Pfister. Els ein s’entupai ina gada ad jamna mintgamai allas 12.45. Igl ei affons che han viu l’instrucziun buca sco sforz ed obligaziun, mobein sco ura da cultura. «Cun quella purschida vulein nus cuntinuar», ha la geraua da scola getg. Il responsabel da quellas lecziuns, scolast secundar Ulysses Spescha, ha affirmau ch’il romontsch alla scola da Flem seigi negin sforz mobein ina part natirala da quella. Era sch’il tudestg ei il lungatg ufficial e dominescha gl’urari d’instrucziun, vegn il lungatg romontsch vivius el mintgagi. Per exempel ella communicaziun denter il persunal d’instrucziun. Ulysses Spescha ha numnau in auter exempel: «Ei dat discuors cun geniturs per romontsch.» Ella casa da scola a Flem vegni il lungatg romontsch veramein duvraus, e quei funcziuneschi, senza sforz, obligaziuns e reglas, ha il scolast secundar confermau. Quels rapports legreivels han fatg plascher a Diego Deplazes, il secretari general dalla Ligia Romontscha. «Nus beneventein fetg quei engaschi». Als representants dalla scola da Flem, ed era alla Cuminonza romontscha da Flem, ha el gratulau e purschiu maun pigl agid ch’ei eventualmein necessaris per realisar ulteriurs projects. Cuminonzas localas seigien fetg impurtontas. Ei mondi dapertut pil medem, numnadamein da viver cul lungatg ferm, il tudestg, e da batter cun quella cundiziun pil minoritar romontsch. Commemoraziun per Gian Fontana Il president dalla CRF, Hanspeter Meiler, ha rendiu attent allas activitads ch’ein previdas il 2022 cun e per ils 107 commembers. Duas da quellas ein singularas: Ils 13 da november 2022 ei la commemoraziun 125 onns Gian Fontana e la Sentupada romontscha ei fixada sils 28 d’uost 2022. A Gian Fontana dedichescha la CRF in gi festiv cun priedi da ser Luzi Battaglia, Manfred Veraguth referescha e Barbara Caflisch suna l’orgla. La Sentupada romontscha organisescha Christian Parli. La radunonza generala ha elegiu el da niev ella suprastonza dalla CRF. Il convischin e burgheis da Flem ha informau che quella sentupada seigi si Punt Gronda, sut gl’Ault la Runca e Muletg. Leu dat ei ina buna caschun da star ensemen e da guder. Envidai ein tuts, cun famiglia, insumma tut tgi che ha plascher d’in gi genuin en buna cumpignia. Program 2022 Gl’october 1985 han ins fundau a Flem in Comite Romontsch. Igl era in’organsaziun locala senza statuts dall’uniun romontscha Renania. Il Comite Romontsch ei s’engaschaus denter auter per las festivitads «2000 onns romontsch» ed ha era promoviu in monument commemorativ pil poet e scribent indigen Gian Fontana. Il resultat ei la Fontauna Fontana a Fidaz. 1993 han ins lu instradau las empremas discussiuns partenent ina Cuminonza Romontscha a Flem. La fuorma d’uniun cun statuts exista dapi 1995. La Cuminonza Romontscha da Flem (CRF) ei daventada successura dil Comite Romontsch. Gl’onn current 2022 porscha ella puspei in miez tozzel occurrenzas e caschuns nua che giuven e vegl, umens e dunnas, san s’entupar, discuorer e tgirar il contact. La commemoraziun Gian Fontana ei fixada ils 13 da november 2022 ella baselgia da Fidaz. Vinavon organisescha la CRF ina gada il meins il Café Romontsch che Claudia Margison-Casanova mein. Il cant aviert ei treis gadas uonn cun Rica Maria Cathomen Eberhard. Las guidadas tras Flem cul tetel «Per gassas e streglias – laufend romanisch lernen» organisescha Ruth Gartmann en collaboraziun culla Lia Rumantscha e Flem Laax Falera Turissem. Buca d’emblidar ils survetschs divins romontschs ella baselgia da Fidaz. Sil program ein sis tals priedis dalla dumengia.

Las vacanzas da primavera 2022 ha enquala famiglia puspei ughegiau dad ir sin viadi. Affons da Schluein ch’ein restai a casa han astgau far sez in skateboard cun agid digl Australian Sean Beyron. Gl’onn vargau ha la vischnaunca da Schluein formau da niev gl’areal entuorn la casa da scola. Il grond project daferton finius ed en cuort vegn l’ovra inaugurada. La part encunter nord ha retschiert in implont special, ina pista cun undas. La noziun englesa «pumptrack» ei etablida e mintga affon sa tgei ch’igl ei. L’interpresa da Flem Velosolutions ha construiu ina pista da 90 meters cun undas, bots, segls e stortas. Quella ei construida cun asfalt e buca cun betun. Pign e grond, giuvenils e carschi, san sedivertir cun trotinet, cull’aissa, cun inlineskate s schizun culk velo senza pedals dils affons pigns. Dapi che la neiv ei luada e gl’areal schetgs ei rutta ora a Schluein ina veritabla febra da skateboard. En vesta all’inauguraziun dils 14 da matg ha il scolast da lavurs manilas dalla scola da Schluein, André Bertogg purschiu in cuors da far sez in’aissa en collaboraziun cull’interpresa Enlain da Laax. Preparativas per la fiasta La geraua da scola da Schluein, Gabi ter Braak, ha grond tschaffen dallas activitads en quei connex. Ensemen cul team da scola eis ella vidlunder d’organisar la fiasta d’inauguraziun dil pumptrack. «Ei vegn a dar silla plazza da scola a Schluein ina fiastuna cun diversas attracziuns», tradescha ella e muossa il flyer cul program. Sper il cuors dalla scola ha era in purschider privat organisau dacuort in cuors da far in agen skateboard. Gl’artist e dj australian Sean Beyron habitescha dapi cuort a Schluein. El ei sespecialisaus ella cultura da skateboard ed ha envidau affons e giuvenils ad in luvratori. Ellas vacanzas da primavera han quater d’els construiu sez in’aissa cun rodas. El tschalèr dil casti Löwenberg han els resgiau gl’emprem d’ina platta da lenn cruschau da badugn la fuorma dall’aissa. «Mia filosofia eis ei da luvrar cun in minimum da maschinas ed uaffens», ha el declarau sonda vargada. Al redactur dalla FMR ha el presentau la metoda ch’el ha sviluppau e ch’el vul mussar ad affons e giuvenils. Ina resgia a péz ed ina maschina da furar tonschan per construir l’aissa individuala. Co quei ei pusseivel vul Sean Beyron mussar era ad auters affons. La fiasta d’avertura dil pumptrack a Schluein ei sonda, ils 14 da matg 2022, dallas 12.00 tochen las 17.00 sigl areal dalla scola. Leu san ins era entupar Sean Beyron en acziun.

Quei ei la historia da Hannu che vegn dil nord dalla Finlanda e ch’ei daventaus il giugadur da ballapei il pli brasilian dil mund. El nord dil cerchel polar, nua ch’el ei carschius si, ein ils unvierns liungs e freids, dirs e stgirs. E cun tahegiar ni palandrar sin loipas illuminadas, tendas e tiladas ni cun far suadas e semiadas en la sauna vegnan ins magari sin ideas curiosas, unicas e bizaras. Sco quella dad organisar in campiunadi mundial dad «air guitar». Mintg’onn igl uost vegnan roschas da rockaduras e rockadurs el marcau dad Oulu e muossan avon ina giuria, con bein ch’ellas ed els san sunar ghitara senza ghitara. Tgei schmara – far culla bratscha e culs mauns moviments ell’aria, senza instrument. Pudess ins tertgar. Mo cheu vegni fatg solos famos e virtuos che fan star sil tgau che ti fas ni hau ni mau. La detta sgola tras l’aria, fa sco da far hara, ch’ins crei che las cordas dalla ghitara imaginada peglien fiug. Ed ei vegn zaccudiu, scurlau e strubegiau la membra senza fin e misericordia, duront duas notgs polaras e claras ch’ein senza senza fin e termin. Ni ch’ins ha tuttenina il plan e l’intenziun da daventar in giugadur da professiun. Buca da hockey, mobein da ballapei. Quei ei stau l’idea da Hannu Tihinen da Kemi en Laponia, buca lunsch naven dad Oulu. El ha empriu da dar ballapei en halla ed ei setschentaus el Mecca, el Lourdes ni el Ziteil dil ballapei. Leu nua che fans digl entir mund fan pelegrinadi: tier San Siro, sil tschespet benediu dil stadion da Milaun. Ina sera da Champions League, ils 30 da settember 2009. Suenter diesch minutas eisi stau che Hannu Tihinen ha fatg ina metamorfosa ed ina miracla. El ei daventaus sogns e brasilians. Il defensur central finlandes dad 1 meter e 90 banduna siu post da guardia avon igl agen gol, quel dil club da ballapei da Turitg (FCZ). El fa in sprint avon il gol dalla AC Milan, spetga la flanca dad in corner, pren catsch sil tratsch … e lu seglia il glimari ell’aria, fa ina semenada a dretg, in’anetga piruetta à la Stéphane Lambiel ni Denise Biellmann, sco sch’el vuless far in Rittberger, Axel, Salchow ni Lutz quadrupel da patinadi artistic. El tucca la balla cul tacco, cul calcogn dil calzer dretg – e setta il gol dalla victoria digl FCZ encunter la gronda squadra da Milaun. In gol alla brasiliana, sco sch’el vess trenau uras ed uras sil sablun dalla Copacabana. Sco sch’el vess giu num Tihininho. Mo tgisà, forsa eisi er mo stau in moviment per ina coreografia dad «air guitar» che Hannu veva trenau inaga en Laponia pil campiunadi mundial ad Oulu, in segl selvadi ed ina zaccudida benedida per imitar in solo da ghitara dils hardrockers dad AC/DC. Ils reporters talians ein schi perplexs ch’els san buca crer quei ch’els vesan: «Gol di tacco del signor Tihinen CHE È UN DIFENSORE CENTRALE. È lo Zurigo che fa la partita. È lo Zurigo che gioca meglio del Milan.» E gest sur quella bandiera da corner, nua ch’ils giugadurs digl FCZ circumdeschan lur capitani per celebrar siu gol, giubilescha ina gruppa da Romontschs che han fatg il viadi cun auto aposta naven dil Grischun. Partenza en Chasa RTR a Cuera, dallas 16.00. Il fatg ei fotografaus e documentaus. Paucs onns pli tard hai jeu viu Hannu Tihinen en la Biblioteca centrala da Turitg, ensemen cun ses buobs, co el empristava cudischs per l’entira famiglia (in giugadur da ballapei che legia cudischs!). Jeu hai stuiu surrir e sun sedumandaus: Tgisà sch’el sa far sgular e metter en retscha ils cudischs a casa sin cruna cun ina leva semenada ed ina tuccada bufatga cun in tuc el tact, cul tacco, cul calcogn dil scalfin dretg? La finala eis el sogns e brasilians. Tihininho. Claudio Spescha, moderatur e redactur dad SRF, sa legra sco fan dal FCZ che ses club è daventà questa stagiun puspè campiun svizzer, tredesch onns suenter la davosa giada, cura ch’il captain aveva num Hannu Tihinen. Dad esser fan dal FCZ han Claudio Spescha e ses frar ertà da lur bab che gieva durant ses onns da studi a guardar partidas dal FCZ cun il grond Köbi Kuhn. Claudio Spescha , redactur e moderatur tar SRF

La Regenza ha approbau il «Project da protecziun encunter curdada da crappa Tuf-Crusch» a Mustér. El duei augmentar la segirtad per las utilisadras ed utilisaders dalla via dil Lucmagn. Il territori «Tuf-Crusch» sesanfla el territori dalla via cantunala denter Mustér e Medel ed ei signaus da teissas preits-crap e da greppa. Regularmein croda crappa e blocca sils vials e periclitescha la via ed il traffic. Ils davos dus onns ein vegnidas registradas duas curdadas da blocca che han tangau directamein la via. Il traffic ha per part stuiu vegnir fermaus. La primavera 2020 ei il vial dalla vart encunter mun staus serraus duront plirs meins suenter in eveniment. En consequenza da quels cass ei vegniu fatg igl onn vargau in’analisa detagliada dils prighels e dallas rescas geologicas. El rom dil project avon maun eis ei previu denter auter d’allontanar greppa e da montar reits. Il project vegn realisaus en in’etappa da construcziun ed ei budgetaus cun rodund 500 000 francs. (cmd/fmr) Il territori pertuccau dil project.

Teoreticamein savess Schluein Glion surdar questa fin d’jamna la latiarna cotschna dalla 2. ligia regiunala a Montlingen. La cundiziun persuenter ei ch’ils Sursilvans gudognien ordeifer encunter Vaduz e che Montlingen spiardi tier Dardania S. Gagl. El campiunadi dalla 3. ligia dat ei in derbi romontsch: Trun/Rabius retscheiva Surses. Schluein Glion ein sin buna via dalla tabella siadora. Dils tschun giugs da questa primvera ha la squadra da Corsin Cavegn spiars sulettamein in. Suenter che l’equipa ei vegnida rinforzada igl unviern cun plirs giugadurs, eis ella pli stabila e malsegira davontier. Questa fin d’jamna suonda il giug ordeifer encunter Vaduz. L’equipa dil principadi ha spiars la dumengia ordeifer encunter Domat. Domat s’auda buca gest tier las pli fermas equipas en quella gruppa, aschia ch’in success da Schluein Glion encunter Vaduz ei bein pusseivels. Derbi romontsch El campiunadi dalla 3. ligia san las duas equipas sursilvanas sepresentar avon agen publicum. A Trun semesiran duas dallas treis equipas romontschas da quella ligia, Trun/Rabius e Surses. Igl atun vargau ha la squadra surmirana battiu la sursilvana cun 2:1. Pils indigens ha ei pia num far revantascha dumengia suenter miezdi, ferton ch’ils hosps ein sut squetsch e basegnan mintga punct per restar vinavon ella 3. ligia. Pli u meins vargaus ei il campiunadi dalla 3. ligia per Lumnezia. Schegie che l’equipa da Giacun Vinzens ha battiu cun cor questa primavera, mo spiars plirs giugs cun bia discletg, ei la relegaziun strusch pli d’impedir. Els davos sis giugs han ils Lumnezians da spiarder insumma nuot pli, era buca dumengia suenter miezdi a casa encunter Glaruna. Il capogruppa a Tavanasa Sonda sera semesira Danis-Tavanasa el giug da casa dalla 4. ligia encunter il capogruppa Panaduz. Quel ha mussau questa stagiun ina prestaziun solida e spiars sulet treis dils 14 giugs. L’entschatta october ha Danis-Tavanasa spiars il giug a Panaduz cun 4:1. Igl ei pia il mument da far frunt agl emprem dalla tabella. Schluein Glion retscheiva Cuera 97. Las duas equipas ein vischinas ella tabella, Cuera 97 ha denton quater puncts dapli sil conto. Sonda sera retscheiva Laax la squadra da Bogn Ragaz. Ils Songaglies ein bein plazzai meglier, mo era els sesanflan ella secunda mesadad dalla tabella. Sche Laax vul salvar las schanzas minimalas da tuttina aunc restar ella 4. ligia, drova ei ina victoria en quei giug. Tusaun/Cazas alla testa El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 5. ligia ha Tusaun/Cazas surpriu igl emprem plaz. Las equipas sursilvanas ein gia distanziadas pulitamein dils dus emprems dalla tabella, Tusaun/Cazas e Mladost, aschia ch’il plaz da promoziun vegn decidius denter quellas duas equipas. Sonda retscheiva Tusaun/Cazas la squadra da Panaduz che schai sil secund davos plaz. Danis-Tavanasa retscheiva il secund dalla tabella Mladost e Rueun ei hosp d’Union Trin. Trun/Rabius retscheiva Lumnezia. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Ruggell – Winkeln so. 16.00 Dardania S. Gagl – Montlingen so. 16.30 Herisau – Mels so. 18.00 Vaduz – Schluein Glion du. 14.00 St. Margrethen – Domat du. 15.00 Abtwil-Engelburg – Au-Berneck du. 15.00 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Weesen so. 15.30 Landquart – Sargans du. 14.00 Uznach – Valposchiavo du. 15.00 Lumnezia – Glaruna du. 15.00 Trun/Rabius – Surses du. 15.00 Eschenbach – Tusaun/Cazas du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Vaz-sut – Schlarigna so. 17.00 Laax – Bogn Ragaz so. 18.00 Danis-Tavanasa – Panaduz so. 19.15 Domat – Valposchiavo du. 16.00 Schluein Glion – Cuera 97 du. 16.00 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Rueun ve. 19.30 Trun/Rabius – Lumnezia so. 14.00 Tusaun/Cazas – Panaduz so. 17.00 Danis-Tavanasa – Mladost so. 17.00 Juniors A1, gruppa 1 Rebstein – Appenzell ve. 20.00 Tavau – Uznach du. 12.00 Eschenbach-Wagen – Surselva du. 13.30 Bogn Ragaz – Au-Berneck du. 14.00 Widnau – Altstätten du. 16.00 Juniors A2, gruppa 1 Landquart – Triesen du. 16.00 Vaz-sut – Vaduz mes. 20.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Uzwil-Henau – Teufen so. 13.00 Surselva – Abtwil Schluein so. 14.00 Brühl – Cuera 97 so. 14.00 Zuzwil – Rheintal so. 14.00 Rorschach-Goldach – Gossau so. 15.00 Eschen/Mauren – Tobel so. 16.00 Juniors B1, gruppa 1 Sevelen – Landquart so. 13.00 Eschenbach – Glarnerland so. 14.00 Linth 04 – Sargans so. 14.00 Walenstadt – Grischun central so. 15.00 Tavau – Mels so. 16.00 Eschenbach – Mels mes. 20.00 Juniors C promoziun, gruppa 1 Glarnerland – Appenzell ve. 20.00 Toggenburg – Bogn Ragaz so. 10.00 Rapperwil-Jona – Montlingen so. 11.30 Wagen-Eschenbach – Walenstadt so. 15.00 Cuera 97 – Domat so. 15.00 Juniors C1, gruppa 1 Triesenberg – Surselva 2:2 Buchs – Sargans 5:2 Surselva – Grischun central Schluein so. 11.00 Flums – Triesenberg so. 13.00 Buchs – Mels so. 13.30 Domat – Ruggell so. 17.30 Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Sevelen 1:7 Cuera 97 – Landquart so. 13.00 Vaz-sut – Surselva a so. 13.00 Bogn Ragaz – Sevelen so. 13.30 Surselva b – Valposchiavo Trun so. 14.00 Juniors D elita, gruppa 1 Glarnerland – Uznach so. 10.00 Toggenburg – Panaduz so. 13.30 Surselva – Rapperswil-Jona Schluein so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Landquart – Cuera 97 so. 12.30 Domat – Mels so. 12.30 Sargans – Valposchiavo so. 14.00 Grischun central – Buchs Cazas so. 15.00 Juniors D2, gruppa 1 Panaduz – Surselva c so. 10.00 Cuera 97 – Orion Cuera so. 13.00 Domat – Surselva b so. 15.30 Juniors D2, gruppa 2 Bogn Ragaz – Cuera 97 so. 10.00 Trübbach – Tavau so. 16.00 Domat – Val Tamina du. 12.00 Balzers – Vaduz gl. 18.30 Damas 2. ligia, gruppa 1 Ebnat-Kappel – Tusaun/Cazas so. 19.15 Widnau – Romanshorn du. 11.30 Uzwil – Domat du. 13.00 Triesen – Rapperswil-Jona du. 16.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Vaz-sut-Cuera du. 11.00 Mels – Schlarigna du. 13.00 Tusaun/Cazas – Surselva du. 13.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Bogn Ragaz – Tusaun/Cazas ve. 19.30 Mels – Vaz-sut-Landquart ve. 20.00 Flums-Walenstadt – Tavau ve. 20.00 Schluein Glion – Lusitanos Samedan ve. 20.15 Dus giugs da juniors la fin dall’jamna vargada il medem mument a Crap gries a Schluein. Davon la squadra dils juniors B dalla Surselva encunter Teufen (3:1) e davostier quella dils juniors D elita dalla Surselva encunter Panaduz (6:2).

Ils 12 da fenadur 1872 ei il geolog Arnold Escher von der Linth morts a Turitg ella vegliadetgna da 67 onns. A quella persunalitad regorda dapi 1945 a Morissen in bloc erratic cun ina inscripziun. Il professer turitges ei gl’iniziant digl uaul sogn Carli. Avon 199 onns, 1823, ei siu bab morts. Hans Konrad Escher era a Turitg ina persunalitad da grond’influenza, politicher, inschignier, geolog e scienziau. El ha canalisau la Linth e per ses merets ha la regenza turitgesa undrau el cul num d’honur «Escher von der Linth». Il flum che nescha sut il Tödi e che cuora tras Glaruna, tras la Gaster songagliesa e la March da Sviz era furibunda e prigulusa. Cun Turitg ensemen han quels cantuns instradau il project gigantic che Escher haveva planisau. Cu el ei morts haveva siu sulet fegl Arnold 18 onns. El haveva entschiet a studegiar a diversas scolas aultas ed universitads. Arnold Escher von der Linth ei daventaus professer per geologia alla nova scola politecnica da Turitg, oz Scola politecnica federala Turitg. Escher von der Linth vala oz sco perscrutader da grond’influenza per la geologia svizra e dallas Alps. Siu successur ei Albert Heim daventaus, in ulteriura persunalitad dalla geologia. La vischnaunca da Morissen ha dedicau ad quel in monument. La consorta da Breil Gl'uaul sogn Carli cull'antenna ella part giudem. A Giatreis, la pastira che cunfinescha cugl uaul e l’Alp s. Carli, ei il caplut da sogn Roc. Dasperas ei il bloc erratic che dat strusch en egl. Sch’ins va vitier ves’ins l’inscripziun. La vischnaunca ha schau menar neutier quei bloc gl’onn 1945 sco dedicaziun per Arnold Escher v.d. Linth. Quel ei morts 1872 e cun siu legat special, la fundaziun Escher v. d. Linth, ha el iniziau la plontaziun d’uaul sin 1600 m.s.m. Il cantun, culs inschigniers forestals Enderlin (bab e fegl), ha planisau e realisau quella ils onns 1874 tochen 1890 sil pass s. Carli. Arnold Escher v. d. Linth haveva maridau ella vegliadetgna da 50 onns ina Sursilvana dalla medema annada. Maria Barbara Ursula Escher v. d. Linth-de Latour (1807-1863), sora dil prominent Alois de Latour da Breil, ei morta sis onns pli tard. Sco professer dalla geologia enconuscheva Arnold Escher v. d. Linth bein la cuntrada sursilvana. El legat testamentaric ha el disponiu che ina summa da 5000 francs stoppi vegnir duvrada per in niev uaul ella vischnaunca da Morissen. La Lumnezia sura era gia lu enconuschenta per sia scartezia da lenna da néz e cun ina plontaziun nova han ins vuliu migliurar las cundiziuns economicas. Ils da Morissen eran buca perina Il monolit digl Escher ha la vischnaunca da Morissen plazzau gl'onn 1945 en quei liug sco segn d'engraziament al benefactur Arnold Escher von der Linth. En in artechel extendiu cumparius 1923 el Bündner Monatsblatt presenta Gieri Giusep Montalta, lu directur da scola a Zug, gl’uaul da s. Carli . Suenter ch’ins havevi priu notizia en vischnaunca dil legat, hagien ins entschiet a discutar a moda fetg controversa l’idea da plantar in uaul si Sogn Carli. Ils da Morissen eran buca d’accord dad unfrir lur custeivlas pastiras d’alp datier dils cuolms per in uaul. Suenter ch’ins ha saviu sligiar las dispetas ha la vischnaunca mess a disposiziun ina surfatscha da 22 herctaras per in agen uaul communal. La vischnaunca ha era stuiu far ina seiv entuorn il perimeter digl uaul giuven. La primavera 1974 han ins entschiet culla plontaziun e la primavera 1889 ei quella ida a fin. Aposta per saver trer la pignola, han ins scaffiu gl’emprem ina plontera silla surfatscha previda. En quels 15 onns dil project han ins plantau sin 22 hectaras pégns, larischs e schiembers ella relaziun 70 : 16 : 14. Il schiember han ins mess dalla vart encunter nord ed els cantuns pli exponi all’aura. Igl ei ina specia nova, denton adattada allas relaziuns climaticas. La gronda peisa han ils inschigniers forestals dau al pégn sco plonta da néz principala. Cul legat dad Arnold Escher v. d. Linth han ins fundau il niev uaul sogn Carli cun 208'397 truscals.

Dumengia, ils 8 da matg ei il di dalla mumma. Ferton ch’ils ins festiveschan quel ensemen culla mumma ignoreschan auters semplamein el culla stgisa ch’ei seigi ina fiasta mo pil commerci. Secapescha val’ei era d’engraziar, far in cumpliment ni semplamein parter temps culla mumma in auter di digl onn. Da tut temps aud’ins al Radio Rumantsch salids per la mumma e quels ein accumpignai dalla canzun «Mumma» da Mattiu, alias Mattiu Defuns e Giganto, alias Ivo Orlik. La FMR ha discurriu culs dus rappers romontschs davart lur relaziun cun lur mummas e vuliu saver co els passentan il di dalla mumma. Plinavon ha la FMR confruntau els cun enqual frasa ord quella canzun. Tgi da vus ha scret il text per la canzun «mumma»? Ivo Orlik: Nus havein scret quella canzun tenor il principi da «cocktail», in tec el, in tec jeu, turschar e scurlar e zapzarap – mumma era cheu. Mattiu Defuns: Quei havein nus fatg communablamein sco per tut ils tocs da nies ­album «Undas». Nus dus, la ghitarra e tgunsch pusseivel ch’ina butteglia vin fuva dalla partida. Ei quei ina canzun autentica per vossas mummas ni semplamein ina per tuttas mummas? Ivo Orlik e Mattiu Defuns: Nus havein scret il text per nossas mummas, el ei persunals e raquenta da nossas regurdientschas. Damai che mummas ein per gronda part tuttas bunas, astgan secapescha era autras mummas sesentir pertuccadas da nies messadi. Sche ­l’onda e la tatta han era plascher da nossa canzun, lu ei quei super. Vus canteis: «Jeu less dir zatgei, ch’jeu ­carezel tei sur tut - ... », canteis vus mo quei ni scheis vus era quei enqualga a vossas mummas? Ivo Orlik: En miu chat da whatsapp cun mumma anfl’ins schon in ni l’auter emoji cor. Mattiu Defuns: Jeur creiel ch’jeu ditgi ei ­memia pauc. Mia mumma sa denton segir con bugen ch’jeu hai ella ed il cuntrari sai jeu era con bugen ch’ella ha mei. Sche nus ­cantein la canzun vegn il messadi adina puspei ord il profund da nies cor. «Hey mumma ti eis la megliera dunna ch’ei dat», quei canteis vus mo daco ei gest tia mumma la megliera dunna ch’ei dat? Ivo Orlik: Per Mattiu eis ei sia mumma, per mei la mia e per lecturas e lecturs da La Quotidiana eis ei in’autra mumma. Sco ei dat massa differents e buns recepts da spaghettis sin quest mund, datti era pliras bunas mummas. Nus dus havein semplamein giu il cletg d’haver la duas meglieras dallas meglieras dil mund. Mattiu Defuns: Perquei ch’ella ha regalau a mi la veta (naturalmein ensemen cul bab). Els han tratg si nus affons, dau in dacasa e mirau bein da nus. Tgei dian vossas amitgas da tals cumpliments alla mumma? Ein ellas buca schalusas e lessan esser las meglieras dunnas ch’ei dat per vus? Ivo Orlik: Sur la mumma en stat negina. Ella ha regalau a mi la veta. Quei selai buc midar ni strubegiar. «Ti has mussau a mi la via», eis ei stau sempel da mussar a vus la via? Ivo Orlik: Da miu avis sun jeu daventaus in giuven e husli um cul cor el dretg liug. La direcziun vegn da casa, la via sto mintgin denton ir sez. Mattiu Defuns: Na. Insumma buc. Jeu sun staus tut auter ch’in sempel (sorry mumma). Sch’ins vul mussar ad enzatgi la via eis ei magari era bien da semplamein mussar nua ­ch’ella ei, denton schar ir igl «emprendist» persuls la via. Quei ha mia mumma era realisau cul temps. Vus canteis era dalla cuschina dalla mumma, tgei tratga dalla mumma ei Vossa preferida? Ivo Orlik: Ai caramba – aschi bia; buglia da truffels, truffels barsai, capuns… Mattiu Defuns: Cheu datti immens bia. Contas paginas astga quella intervesta emplenir en La Quotidiana? Ella canzun «mumma» ludeis vus era las bunas ideas dalla mumma e sia buna luna. Ivo Orlik: Gie, sia megliera idea ei stau siu tip: «Metta adina in pèr soccas schubras el sacados». Per visitar il bab e la mumma drov’jeu sulet treis minutas. Aschia capeta ei adina ­puspei ch’jeu sesel tier els davos meisa. Mumma, sche ti legias quei, sche semtga in café – jeu vegnel. Mattiu Defuns: Jeu sun adina puspei tier la mumma, spontan sin in café ed ina paterlada. Magari serimna l’entira famiglia tier ina buontad tscheina el «restaurant mumma». Haveis vus fatg dabia quitaus a vossas mummas che vus canteis: «Seperstgisel per tut las catavegnas», tgeinina ha fatg ils gronds quitaus? Ivo Orlik: Ei dess enqual historia da raquintar, mo damai ch’era polizists e plevons legian la gasetta seretegnel en quest mument. Mattiu Defuns: Ei dess aunc enqualina da seperstgisar. Ei ha franc dau enqual notg che mia mumma ha buc durmiu bein pervia da mei. Da tut las catavegnas sa ella denton buc e quei ei era bien aschia. En quest liug astgeis far in cumpliment a vossa mumma. Ivo Orlik: Mumma – cavels alvs d’argen ein aunc bia pli bials che brins. Ti vesas ora super! Mattiu Defuns: Mumma – per mei e mes ­fargliuns eis ti nossa petga. Ti tegnas ensemen tut. Ti eis ina ferma dunna e quei admirein nus. Passenteis vus il di dalla mumma culla mumma e survegn ella in regal? Ivo Orlik: Buna damonda – cu ei quei di exact? Regal? Tut tenor tgei tschugalattas ch’il Coop ha gest ell’acziun – gie. Mattiu Defuns: Gie, nus passentein in bi di ensemen e tut tenor l’aura fagein ina grillada, in viva cun in bien vin e gudin la cumpignia. Regals? Cun affons sco nus drov’ella bu regals, mo forsa datti tuttina enzatgei – lein mirar. Mattiu Deuns ed Ivo Orlik han scret ina canzun per lur mummas, mo era per tut las mummas dil mund. Foto mad L’intervesta ei vegnida fatga a scret. Mattiu e Giganto han dedicau a lur mummas la canzun "mumma", ina canzun che vala denton era per tut las mummas dil mund.

Dapi exact 20 onns venda Gabriela Spescha ses products alla fiera jamnila a Glion. Era sco «buca pura» eis ella adina sesentida bein el ravugl dall’Uniun fiera jamnila Glion ch’ella presidiescha ni copresidiescha dapi 14 onns. A caschun dall’emprema fiera jamnila dil 2022 – ch’ei stad in success – ed ha pudiu ir a fin aunc avon ch’ei entscheivi a plover – ha la FMR discurriu cun Gabriela Spescha, la copresidenta dall’Uniun fiera jamnila Glion. La dunna da 54 onns ha dau in sguard anavos e declarau, daco ch’igl ei temps da dar giu il post da presidi. Co eis ei stau da puspei saver ir a fiera e vender Vos products e tut quei perfin senza restricziuns? Gabriela Spescha: Igl ei puspei tut normal, sco avon la pandemia e l’emprema fiera ei gartegiada. Igl ei stau fetg bi da sentupar culs marcadonts e culla clientella e dar enqual paterlada. Tgei motivescha Vus dapi 20 onns da vender Vos products a caschun dalla fiera jamnila? Entschiet hai jeu cun separticipar ad ina fiera d’Advent a Glion cun entgins products. Da lezzas uras ha Barla Kobler dumandau sch’jeu vulessi buca era far part dalla fiera jamnila ed jeu hai tertgau – daco buc. Era sche la gronda part da marcadontas e marcadonts ein purs hai jeu mai giu disavantatgs sco «buca pura». Jeu sun adina sesentida bein. Avon 20 onns havevel jeu era gaglinas ed ina tratga da cunegls. Dapi entgins onns denton buca pli. Igl ei in’atmosfera speciala alla fiera jamnila. Nus havein adina dapli clientella da tschèp che stat fideivla ed apreziescha nos products – quei ei bellezia. Era glieud attempada vegn a cumprar nos products aschi ditg sco ei pon enzaco vegnir sin plaz fiera. Quei fa plascherun. Aschia sedattan contacts e discuors ed era sch’ins sentaupa en in auter liug, per exempel igl unviern, dat ei enqual paterlada. Ha la fiera pitiu pervia dalla pandemia? Na, il cuntrari. Nus havein saviu tener nossa clientella e havein perfin gudignau vitier in tschuat nova clientella. Denter quella era famiglias giuvnas che aprezieschan fetg nos products. Ussa sperein nus ch’ei visetien era vinavon nossa fiera. Vus essas dapi 20 onns dalla partida, da quei essas Vus 19 onns en suprastonza dall’uniun e dapi 14 onns sco presidenta. Ils davos tschun onns partis Vus quei pensum cun Bettina Grob. Proximamein duei ella presidiar persula, daco? Jeu stun aunc cheu sco petga da sustegn, mo surdun gia pass per pass ils pensums a Bettina. Suenter prest vegn onns eis ei uras da surdar en mauns pli giuvens quei pensum. Nus duvrein glieud giuvna cun ideas novas che tilan il carr. Sche Vus mireis anavos sin quels dus decennis che Vus essas dalla partida, co ei la fiera jamnila sesviluppada? Ei ha adina dau midadas. Las biaras marcadontas e marcadonts stattan biars onns, ils biars ein schizun dapi l’entschatta avon 27 onns dalla partida. Singuls calan ed enqualga vegnan era novs marcadonts vitier. Aschia semida era la purschida ed ei dat dapli variaziun. Questa stad vegn per exempel in marcadont vitier, el venda products d’olivas. En Grezia posseda el ina plantascha d’olivas. Cun el vegn nossa fiera puspei per ina purschida pli reha. La damonda pils products regiunals e stagiunals ei pia cheu e quei pli ditg e pli fetg? Gie, quei ei aschia e da quei savein nus producentas e producents profitar. Il sentiment per la stagiunalitad ei denton ius empau a piarder. Quel para dabia glieud buca propi d’haver pli. La populaziun ei aschi disada da survegnir els centers da cumpra tut las verduras e tut ils fretgs e quei quasi sur onn. Ei capeschan buca sch’ei dat buca pli barbaladas da fretgs, sche la sesiun da quels fretgs ei vargada en Svizra. Ni ch’ei damondan gia il matg suenter urteis e truffels giu da Laus. Sche nus declarein nossa filosofia han ei denton tuttavia capientscha. Gabriela Spescha ei dapi 20 onns fideivla alla fiera jamnila Glion.

La sonda vargada ha l’emprema fiera jamnila dil 2022 giu liug a Glion sin plazza fiera. Suenter dus onns puspei senza mesiras da segirtad. La clientella, oravontut quella da tschèp, ei v­egnida stedi la sonda avonmiezdi alla fiera jamnila a Glion. Hosps ha ei pil mument buca la massa ella regiun e perquei eis ei stau plitost ruasseivel. «Las empremas duas ga eis ei adina empau pli ruasseivel. Suenter san ei che nus essan puspei sil plaz fiera las sondas e vegnan», di Gabriela Spescha da Pigniu. Ella presidiescha l’Uniun fiera jamnila Glion ensemen cun Bettina Grob. Pli datier Distanzas, bindels, plexiglas, vons, desinfectonts ed access limitau – tut quei ei vargau. Suenter dus onns cun pandemia e mesiras da segirtad ha la fiera jamnila puspei liug sco avon. Sulet il plaz a disposiziun ei restaus empau pli gronds aschia ch’ils stans ein posiziunai cun ina pulita distanza. «Nus havein schau decider a mintgina e mintgin sch’ei vulan vinavon seschurmegiar ni montar plexiglas, mo sco ei vesa ora han tuts avunda da quei», aschia Gabriela Spescha, ch’ei sezza alla fiera cun ses products sco paun, pettas e sirups ni mèls. Frestg e regiunal Ils stans eran beinempleni cun products stagiunals e regiunals. Salata frestga ord igl iert, agl uors, plontinas ni era caschiel e jogurt da tuttas uisas. Perfin ina marcadonta cun resti da pops era presenta a Glion. Enconuschents ed jasters ein sentupai e tscheu e leu han era las marcadontas ed ils marcadonts giu peda per ina paterlada. Perfin enqual candidat ni candidata dalla politica ha nezegiau la caschun per seschar veser e fa empau reclama. La fiera jamnila ha liug mintga sonda avonmiezdi entochen viaden egl october. Mintgamai dallas 8.00 – 12.00 sin plazza fiera a Glion. www.ilanzer-wochenmarkt.ch La sonda ha l’emprema fiera jamnila a Glion attratg dabia glieud. Il plexiglas ei mo pli cheu per schurmegiar ils products. Regiunal e stagiunal ei in motto dalla fiera, aschia selegra la clientella da cumprar ils products ch’ei dat il mument els orts dalla Surselva. Lejda ed Anna Lena (da sen.) segidan da vender ora allas fieras jamnilas. Il resti d’affons da Luzia Hartmann da Trimmis attira l’attracziun dallas famiglias giuvnas.

A caschun dil workshop d’impuls «convivenza» ein passa 40 persunas s’entupadas a Vignogn il venderdis suentermiezdi e la sonda vargada avonmiezdi. Il project ch’ei vegnius lantschaus igl onn vargau duei cuzzar entochen gl’onn 2024 e pren en mira in brat denter la Lumnezia, Val s. Pieder e Sursaissa Mundaun, ils carstgauns da quellas vischnauncas, uniuns ed instituziuns. Quei culla finamira d’intensivar la convivenza e sviluppar ina perspectiva communabla per sfidas regiunalas. Ils organisaturs dil project «convivenza» ein la Fundaziun da cultura Lumnezia che vegn representada da Tobias Heinisch ed il Forum Vals representaus da Rita Schmid. Susteni vegnan ei digl Institut per la perscrutaziun dalla cultura dil Grischun, dalla Scol’aulta turitgesa per scienzias applicadas (ZHAW) e digl Institut per antropologia sociala e scienzias culturalas empiricas (UZH). Ultra da quellas collaboraziuns prevesa il project era in brat denter las regiuns cumpigliadas e las organisaziuns da lungatg e cultura Lia Rumantscha e l’Uniun dils Gualsers. Inizianta dil project ei la Fundaziun da cultura Lumnezia. Sco Martin Cabalzar, il president da quella, ha declarau alla FMR, ei ina dallas finamiras quella d’intensivar e reactivar la convivenza dils habitonts da quellas regiuns, ina convivenza che seigi ida pulitamein a piarder e vegnevi aunc vivida pli activamein pli baul. Rinforzar il traffic public ed ulteriuras occurrenzas Las gruppas han resumau lur discussiuns e presentau a tuts presents: In basegns seigien novas fuormas e loghens per realisar e viver la convivenza. La midada dil clima seigi per las regiuns muntagnardas ton ina resca sco era ina schanza per novas purschidas da stad. La diversitad dueigi vegnir resentida pli fetg sco potenzial da svilup e survegnir spazi. Ei dueigi dar models da stimulaziun per novas fuormas da viver e luvrar. La cultura da communicar ed era da sescagnar dueigi vegnir tgirada. Per meglierar la situaziun da viver en quella regiun stuessi il traffic public vegnir rinforzaus. El futur ein differentas occurrenzas e projects communabels dallas treis vischnauncas da project planisai. Denter auter concerts communabels dallas societads da musica e dils cors, projects parzials dallas uniuns da giuventetgna, occurrenzas dallas scolas ed auter. Finamiras Entochen il 2024 ha il project «convivenza» enqual finamira: Il «campus» ei ina collaboraziun instituziunalisada e gia etablida dils iniziants dil project ensemen cun partenaris scientifics els secturs cultura, lungatg, identitad, convivenza e svilup regiunal. Sin quella basa pon simposis, jamnas da studi e referats dil fatg en tuttas scienzias relevantas vegnir offeri. El rom da differents projects parzials han occurrenzas liug en tuttas treis vischnauncas. Ellas ein dedicadas al brat ed alla collaboraziun. Tenor ils responsabels dil project duei aschia vegnir scaffiu fundaments per ina cooperaziun cuzzabla e persistenta. Ina nova ediziun dil «Guid da cultura Val Lumnezia e Val s. Pieder» cumplettada cun Sursaissa Mundaun ei gia realisada en fuorma analoga e digitala. Products multimedials cun derasaziun surregiunala informeschan ed animeschan indigens e secundindigens, hosps ed interessai. La finfinala ein era cussegliaziuns d’agir ina finamira. Impuls da caracter scientific per in svilup regiunal persistent ed orientaus al futur duein vegnir mess a disposiziun allas vischnauncas. Lungatg e cultura La FMR ei stada dalla partida al workshop dil venderdis. Igl ei vegniu discurriu trasatras tudestg e tractau las damondas principalas: Co vesin nus nusez e tgi essan nus? Co vesin nus ils auters e co vesan quels nus? Co vesin nus nies avegnir? Tgei havein nus communabel? In tema che para da fatschentar e ch’ei vegnius discurrius en gruppas ei biaronz la convivenza d’indigens e secundindigens stada. La differenza d’indigens e secundindigens seigi realitad. Igl ei vegniu discutau co quels vegnan recepi dils indigens e co ei san s’integrar il meglier pusseivel? In tema central da discussiun ein era la cultura ed ils lungatgs stai, la lavur dallas uniuns ed era la remuneraziun e stema per lavur da voluntarias e voluntaris. En connex culs lungatgs minoritars ha Fabian Jacobs digl Institut sorb a Bautzen teniu in referat davart la situaziun da quella minoritad che dumbra sco ils Romontschs circa 60 000 persunas. Sco el ha puntuau fetschi la cultura dils Sorbs la Lausitz unica e nuncumparegliabla. Lungatg, cultura e historia dils Sorbs muntien ina contribuziun per crear perspectivas per la regiun. Barbara Wülser ha moderau il workshop a Vignogn. Raquintar historias che colligian culla regiun ei stau il pensum duront ina spassegiada. Participontas e participonts dil workshop d’impuls per il project «convivenza».

La fin d’jamna passada ha il revival digl Indoor Festival cun musica live giu liug a Mustér. Quei cun l’ediziun dil giubileum da 10 onns e suenter ina pausa dad endisch onns. Venderdis e sonda sera han rodund 900 persunas visitau ils concerts el Center Fontauna. Tenor Florian Zanin che presidiescha il comite d’organisaziun, ei l’atmosfera en sala stada fetg buna, l’organisaziun hagi funcziunau fetg bein e las bands hagien dau concerts fantastics. Rodund la mesadad dils visitaders erien giuvenils da 16 – 25 onns ed ils ulteriurs pli vegls. «Nus havein astgau beneventar biars hosps da pli baul. Igl Indoor Festival ei staus ina caschun da puspei sesentir giuvens», di Florian Zanin. Biars giuvenils hagien engraziau per la realisaziun da quei event ed ils hosps ch’erien presents hagien gudiu e giu plascher. Tuttina ein ils organisaturs empau trumpai che buca dapli glieud ei vegnida agl Indoor Festival. «Nus savein bu vid tgei quei schai, per nus organisaturs ei quei bein empau frustront», ha Florian Zanin declarau. Per el sez seigi quei denton buc exnum in motiv da buca cuntinuar. Il futur digl Indoor Festival vegni discutaus en enzacontas jamnas cu tut ils quens seigien pagai ed ei hagien la survesta. (fmr/sr) Il publicum digl Indoor Festival a Mustér ha schau plascher. La foto muossa la gruppa Saltatio Mortis en acziun. Bun’atmosfera duront il concert da Sondaschule.

La partida entscheiva cun ina duscha freida per Trun/Rabius; gia suenter sis minutas reussescha ei a Surses d’ir en avantatg entras Mauro Simonet cun in bi siet da distanza. L’equipa da casa emprova da controllar il giug, Surses speculescha denton clever sin sbagls ed aschia sin schanzas entras conters. Suenter biebein 20 minuntas la megliera schanza per il CB T/R, Patrizio Decurtins tucca denton la traversa. Paucas minutas avon pausa aulza Julian Jenal il resultat schizun sin 0:2 per Surses. Dat ei ina surpresa quei di a Pustget? Ils trenaders da Trun/Rabius reagheschan da pausa gest cun treis midadas. Ed il CB T/R para d’haver capiu tgei che stat sil giug, numnadamein vesan ils numerus aspectaturs suenter pausa finalmein il ver CB T/R. L’equipa dalla Cadi controllescha uss clar la partida e vegn suenter 61 minutas tiegl emprem gol entras Patrizio Decurtins suenter in corner. Trun/Rabius fa vinavon squetsch e vegn diesch minutas pli tard d’egalisar entras Beat Cadruvi : Suenter in ulteriur corner ei la situaziun pauc surveseivla, igl arbiter ei denton postaus bein e vesa ch’il bal surmunta la lingia. Trun/Rabius enquera la victoria, Surses tegn denton petg cun in bien goli, buna defensiva e cunzun buna morala. Ellas davosas minutas vegn Surses tuttina aunc tier ina schanza, fa denton memia pauc ord la situaziun. Aschia va il derbi rumantsch a fin cun 2:2. Trun/Rabius ha giu cunzun ella secunda mesadad in ton dapli dil giug, il CBS ha denton fatg grev la veta al CB T/R e ha insumma buc engulau il punct. (cdm/fmr) 3. ligia, gruppa 1 Trun/Rabius – Surses 2:2 (0:2) Pustget, Trun. 230 aspectaturs. Gols: 6. Mauro Simonet 0:1, 43. Julian Jenal 0:2, 61. Patrizio Decurtins 1:2, 71. Beat Cadruvi 2:2. Trun/Rabius: Pascal Schmed; Mirco Pfister (46. Denis Monn), Ramon Orlik, Livio Janka, Sandro Orlik; Remo Alig (71. Salvatore Stagliano), Silvan Muoth (46. Beat Cadruvi), Mathias Flepp, Daniel Pfister (46. Clau Berther); Patrizio Decurtins, Gianin Derungs. Surses: Niclo Devonas; Gianluca Augustin, Raphael Poltera, Robin Demarmels; Linard Augustin, Bernardo Bonifazi, Enrico Carisch, Mauro Simone, Manuel Simonet; Julian Jenal, Ivano Simonet. Remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff, Mauricio Cathomas, Orlando Monn e Damian Schmed.

Il giug ha strusch giu entschiet che la culla era gia ella reit. Il giugadur che ha saviu dar il pass tiel siet che ha menau al 0:1 per Glaruna era denton clar en ina posiziun ord giug, quei ch’igl arbiter ha para buca vesiu. Lumnezia denton ha buca schau irritar da quei gol e ha empruau da far siu giug. Ella 15. minuta vegn Fabio Casanova d’evitar il 0:2 cun ina ferma parada. Ina buna fasa han ils indigens giu naven dalla 25. minuta cura ch’ei han giu plirs corners ed era dus culps libers. Ella 55. minuta ha Lumnezia giu ina biala acziun nua che Matias Alig ha saviu cuorer persuls encuter il gol. Siu siet ei denton buca staus prezis avunda per surmuntar il goli da Glaruna. Tschun minutas pli tard vegn Lumnezia puspei tier ina fetg buna schanza, mo era quella gada ha il saung freid muncau per egualisar. Suenter ina renomada floscla da ballapei survegn l’equipa che fa buca las schanzas il gols. Quei ch’ei era schabegiau quei suenter miezdi a Bual. L’equipa da Glaruna fiera en il bal, il giugadur giu sin lingia stauscha anavos el a Samir Reshani che ha neginas miserias da sittar il 0:2 ord cuorta distanza. Ella 84. minuta sieta Lorian Boshtraj il 0:3 suenter ina precisa flanca miez aulta. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Glaruna 0:3 (0:1) Vella, plazza da ballapei Bual. 40 aspectaturs. Gols: 2. Eldon Bullaku 0:1, 67. Samir Reshani 0:2, 84. Lorian Boshtraj 0:3. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Manuel Casanova, Tizian Casanova, Mauro Cadonau, Gion Ursin Alig, Toni Vinzens, Andriu Alig, Dario Capaul (80. Filipe Bastos), Dino Blumenthal (47. Pascal Derungs), Paul Alig (47. Matias Alig); Glaruna: Loris Micheroli, Patrick Widmer, Thomas Heinzer, Senol Kartal, Loris Künzle, David Dovicak, Franco Elmer, Gianluca Zimmermann, Eldon Bullaku, Samir Reshani, Alain Hofer. Remarcas: Lumnezia senza Attila Truffer, Remigi Collenberg, Noé Capaul e Nando Blumenthal. Cartas: Glaruna 0; Lumnezia 1.

Encunter las reservas dil club dalla Challenge League havess Schluein Glion senz‘auter saviu recaltgar puncts. Mo sch’ins vul recaltgar puncts ston ins sittar gols e quei ei buca reussiu la dumengia vargada el Principadi dil Liechtenstein. Bein ha Schluein Glion giu quater, tschun bunas occasiuns da sittar gols, quellas ein denton tuttas vegnidas munchentadas, aschia ein ils puncts restai a Vaduz che ha nezegiau sias duas meglieras caschuns ell’emprema mesadad. Omiduas gadas eis ei reussiu cun in’attacca sur il miez dil plaz; l’emprema ga cun in pass ella gassa sigl attaccader, la secunda ga cun pigliar giu in culp naven dil gol e lantschar immediat la cunterattacca. Per Schluein Glion ha Marino Cavegn giu ella 10avla minuta l’emprema schanza. Siu culp cul tgau ei denton vegnius frenaus dil goli da Vaduz ed ella 29avla minuta ei Sattar Afzali vegnius impedius el pli davos mument d’in adversari da sittar la balla ella reit. Ellas davosas diesch minutas da giug havessan ils gols per Schluein Glion stuiu curdar, enteifer mo treis minutas ha l’equipa giu treis bunas occasiuns. Igl emprem ha il goli teniu miraculusamein in siet ord cuorta distanza da Gian Sgier . Cuort sissu ha el era teniu in siet da Cavegn e mo ina minuta pli tard ha Sgier sittau la balla ord fetg buna posiziun sur gol ora enstagl en gol, aschia ei il giug ius alla fin senza che l’equipa da Schluein Glion ei vegnida da sittar in gol. Ussa suondan aunc tschun giugs per l’equipa sursilvana. Sch’ella vul aunc mitschar dalla relegaziun ha ei num d’entscheiver immediat a recaltgar puncts. Il meglier gia sonda proxima a casa a Crap Gries encunter Domat. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Vaduz – Schluein Glion 2:0 (2:0) Rheinpark, Vaduz. 85 aspectaturs. Arbiter: Lisci. Gols: 8. Bekteshi 1:0; 45.+1. Leka 2:0. Vaduz 2: Foser; Rahimi, Hilti, Oberer (46. Tschupp, 71. Weber), Seifert (71. Vasanthan); Bekteshi, Kling, Beck, Behluli; Leka (46. Adejumo), Hoti (71. Luque Notaro). Schluein Glion: Capaul; Gallmann (85.Casutt), Coray, Sgier, Büchler; Cavegn, Michel (56. Leblebici), Livio Derungs, Egger; Vinzens (56. Stabile), Afzali. Remarcas: Cartas melnas: 33. Bekteshi (foul) e 90.+2. Weber (foul). Schluein Glion senza Bundi, Deplazes, Dermont, Matthias Derungs (tuts blessai), Cabalzar (trenament da preparaziun) e Violi (absents). Corners: 4:5.

Schluein Glion e Lumnezia han spiars impurtontas scuntradas questa fin d’jamna. El derbi romontsch dalla 3. ligia han Trun/Rabius e Surses partiu ils puncts. La secunda victoria stagiunala ha Laax festivau el campiunadi dalla 4. ligia. A Schluein Glion restan – suenter la terrada dalla dumengia ordeifer encunter la secund’equipa da Vaduz – aunc tschun partidas per tuttina aunc mitschar dalla relegaziun dalla 2. ligia regiunala ella 3. ligia. En quella fasa finala fruntan ils Sursilvans sin adversaris ch’ein per gronda part ella secunda mesadad dalla tabella, sco per exempel sonda sera a casa encunter Domat. El giug encunter Vaduz ha la squadra da Corsin Cavegn munchentau da nezegiar las caschuns da marcar ed il medem ei succediu a Lumnezia el giug da 3. ligia a casa encunter Glaruna. Pliras bunas caschuns han buca saviu vegnir terminadas cun success. Lumnezia resta tier dus puncts ed aschia sil davos plaz dalla tabella. La distanza tiels concurrents alla cua dalla tabella ei s’augmentada. Surses ha numnadamein recaltgau in punct ordeifer encunter Trun/Rabius e quei suenter haver menau 2:0. Trun/Rabius ha buca perschuadiu ils davos gius e ha aschia era piars entgins rangs ella tabella. L’equipa surmirana perencunter ch’ei sigl endischavel e secund plaz dalla tabella, salva las schanzas da mitschar dalla relegaziun. In punct per Schluein Glion La secund’equipa da Schluein Glion ha contonschiu in remis el giug da 4. ligia a casa encunter Cuera 97 che ha quater puncts dapli sin siu conto. In terrada ha Danis-Tavanasa incassau a casa encunter il capogruppa Panaduz. L’equipa da Panaduz va en direcziun 3. ligia. La secunda victoria stagiunala ha Laax festivau a casa encunter Bogn Ragaz. Igl ei in bien segn da veta dalla squadra che vegn trenada ad inerim da Nathan Gartmann. El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 5. ligia ha Rueun battiu ordeifer Union Trin e Trun/Rabius ha gudignau encunter Lumnezia. Ina terrada ha Danis-Tavanasa incassau encunter la ferm’equipa da Mladost, ferton ch’il capogruppa Tusaun/Cazas marscha cun gronds pass en direcziun promoziun en 4. ligia. L’equipa dil grischun central ha battiu Panaduz. Terrada pils juniors A L’emprema terrada da questa primavera han ils juniors A1 dalla Surselva incassau. Suenter quater victorias en seria ei resultau in 2:5 ordeifer encunter Eschenbach/Wagen. Ils Sursilvans ein ussa tiarzs ella tabella. Ella Youth League B ha l’equipa dalla Surselva gudignau il giug encunter Abtwil-Engelburg e ha aschia saviu s’avanzar ella tabella. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Ruggell – Winkeln 0:0 Dardania S. Gagl – Montlingen 3:2 Herisau – Mels 1:4 Vaduz – Schluein Glion 2:0 St. Margrethen – Domat 0:4 Abtwil-Engelburg – Au-Berneck 8:2 1. Mels 17/39; 2. Dardania S. Gagl 17/34; 3. Vaduz 17/30; 4. Herisau 17/29; 5. Abtwil-Engelburg 17/29; 6. Winkeln 17/20; 7. Ruggell 17/20; 8. Domat 17/20; 9. St. Margrethen 17/18; 10. Au-Berneck 17/17; 11. Montlingen 17/14; 12. Schluein Glion 17/11. 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Weesen 4:0 Landquart – Sargans 2:0 Uznach – Valposchiavo 0:0 Lumnezia – Glaruna 0:3 Trun/Rabius – Surses 2:2 Eschenbach – Tusaun/Cazas 4:1 1. Eschenbach 17/42; 2. Bogn Ragaz 17/40; 3. Valposchiavo 17/30; 4. Uznach 17/27; 5. Glaruna 17/24; 6. Landquart 17/23; 7. Trun/Rabius 17/23; 8. Sargans 17/23; 9. Tusaun-Cazas 17/21; 10. Weesen 17/16; 11. Surses 17/13; 12. Lumnezia 17/2. 4. ligia, gruppa 1 Vaz-sut – Schlarigna 4:1 Laax – Bogn Ragaz 2:1 Danis-Tavanasa – Panaduz 1:3 Domat – Valposchiavo 0:0 Schluein Glion – Cuera 97 1:1 1. Panaduz 15/30; 2. Domat 14/25; 3. Valposchiavo 14/25; 4. Cuera 97 14/24; 5. Schluein Glion 14/20; 6. Schlarigna 14/18; 7. Bogn Ragaz 14/17; 8. Vaz-sut 14/15; 9. Danis-Tavanasa 14/15; 10. Laax 15/8. 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Rueun 1:3 Trun/Rabius – Lumnezia 2:1 Tusaun/Cazas – Panaduz 5:2 Danis-Tavanasa – Mladost 1:7 1. Tusaun/Cazas 12/28; 2. Mladost 14/27; 3. Trun/Rabius 12/20; 4. Sedrun/Mustér 11/19; 5. Rueun 12/19; 6. Union Trin 13/18; 7. Lumnezia 12/11; 8. Panaduz 14/9; 9. Danis-Tavanasa 12/6. Juniors A1, gruppa 1 Rebstein – Appenzell 1:3 Tavau – Uznach 1:4 Eschenbach-Wagen – Surselva 5:2 Bogn Ragaz – Au-Berneck 1:2 Widnau – Altstätten 1:1 1. Au-Berneck 5/15; 2. Appenzell 5/12, 3. Surselva 5/12; 4. Altstätten 5/8; 5. Eschenbach-Wagen 5/7; 6. Uznach 5/6; 7. Widnau 5/4; 8. Rebstein 5/3; 9. Tavau 5/3; 10. Bogn Ragaz 5/3. Juniors A2, gruppa 1 Landquart – Triesen 3:3 Vaz-sut – Vaduz mes. 20.00 1. Triesen 6/13; 2. Buchs 4/9; 3. Mels 5/9; 4. Landquart 5/4, 5. Schlarigna 4/3; 6. Vaz-sut 5/3, 7. Balzers 5/3, 8. Vaduz 4/0. L’equipa da Panaduz ei vegnida retratga. Juniors Youth League B, gruppa 1 Uzwil-Henau – Teufen 2:3 Surselva – Abtwil Schluein 6:2 Brühl – Cuera 97 6:1 Zuzwil – Rheintal 1:2 Rorschach-Goldach – Gossau 0:6 Eschen/Mauren – Tobel 0:3 1. Gossau 7/21; 2. Brühl 7/17; 3. Tobel-Affeltrangen 7/15; 4. Eschen/Mauren 7/14; 5. Rheintal 7/13; 6. Uzwil-Henau 7/7; 7. Surselva 7/7; 8. Rorschach-Goldach 7/7; 9. Teufen 7/7; 10. Cuera 97 7/7; 11. Zuzwil 7/3; 12. Abtwil-Engelburg 7/3. Juniors B1, gruppa 1 Sevelen – Landquart 4:2 Eschenbach – Glarnerland 4:3 Linth 04 – Sargans 3:4 Walenstadt – Grischun central 4:3 Tavau – Mels 1:2 Eschenbach – Mels mes. 20.00 1. Glarnerland 5/12; 2. Mels 4/9; 3. Eschenbach-Wagen 4/9; 4. Landquart 5/9; 5. Sargans 4/6; 6. Tavau 4/6; 7. Walenstadt 5/6; 8. Sevelen 5/6; 9. Linth 04 4/3; 10. Grischun central 4/0. Juniors C promoziun, gruppa 1 Glarnerland – Appenzell 3:4 Toggenburg – Bogn Ragaz 1:7 Rapperwil-Jona – Montlingen 8:1 Wagen-Eschenbach – Walenstadt 5:2 Cuera 97 – Domat 6:4 1. Wagen-Eschenbach 4/12; 2. Cuera 97 4/12; 3. Rapperswil-Jona 5/12; 4. Bogn Ragaz 5/9; 5. Toggenburg 4/7; 6. Glarnerland 5/6; 7. Appenzell 5/6; 8. Domat 5/3; 9. Montlingen 4/1; 10. Walenstadt 5/0. Juniors C1, gruppa 1 Surselva – Grischun central 4:2 Flums – Triesenberg 2:0 Buchs – Mels 4:3 Domat – Ruggell 0:10 1. Ruggell 5/13; 2. Flums 5/12; 3. Buchs 6/12; 4. Tavau 4/8; 5. Surselva 4/7; 6. Triesenberg 4/4; 7. Grischun central 4/3; 8. Sargans 4/3; 9. Mels 3/1; 10. Domat 5/0. Juniors C2, gruppa 1 Cuera 97 – Landquart 1:2 Vaz-sut – Surselva a 2:1 Bogn Ragaz – Sevelen 10:1 Surselva b – Valposchiavo 3:1 1. Landquart 5/13; 2. Vaz-sut 4/10; 3. Bogn Ragaz 4/9; 4. Surselva b 5/9; 5. Panaduz 4/6; 6. Sevelen 4/6; 7. Valposchiavo 4/3; 8. Surselva a 4/0; 9. Cuera 97 4/0. Juniors D elita, gruppa 1 Glarnerland – Uznach 3:1 Toggenburg – Panaduz 8:1 Surselva – Rapperswil-Jona 1:7 1. Rapperswil-Jona 6/16; 2. Toggenburg 5/12; 3. Glarnerland 4/5; 4. Surselva 6/5; 5. Uznach 4/1; 6. Panaduz 3/0. Juniors D1, gruppa 1 Landquart – Cuera 97 0:13 Domat – Mels 6:4 Sargans – Valposchiavo 2:3 Grischun central – Buchs 0:2 1. Cuera 97 4/10; 2. Buchs 4/10; 3. Mels 5/10; 4. Domat 4/7; 5. Schlarigna 3/6; 6. Grischun central 3/3; 7. Valposchiavo 4/3; 8. Sargans 5/3; 9. Landquart 4/0. Juniors D2, gruppa 1 Panaduz – Surselva c 13:0 Cuera 97 – Orion Cuera 2:1 Domat – Surselva b 1:3 1. Orion Cuera 5/12; 2. Cuera 97 4/9; 3. Panaduz 5/9; 4. Tavau 3/6; 5. Surselva b 4/6; 6. Grischun central b 4/6; 7. Domat 5/6; 8. Surselva c 4/3; 9. Grischun central c 4/0. Juniors D2, gruppa 2 Bogn Ragaz – Cuera 97 11:3 Trübbach – Tavau 5:1 Domat – Val Tamina 2:4 1. Vaduz 4/12; 2. Balzers 3/9; 3. Trübbach 5/9; 4. Mels 3/7; 5. Bogn Ragaz 4/7; 6. Val Tamina 3/4; 7. Vaz-sut 3/3; 8. Tavau 3/3; 9. Cuera 97 5/1; 10. Domat 5/0. Damas 2. ligia, gruppa 1 Ebnat-Kappel – Tusaun/Cazas 0:6 Widnau – Romanshorn 4:1 Uzwil – Domat 1:3 Triesen – Rapperswil-Jona 5:2 1. Widnau 16/34; 2. Tusaun/Cazas 15/33; 3. Triesen 16/27; 4. Uzwil 15/26; 5. Bütschwil 15/26; 6. Romanshorn 15/24; 7. Domat 16/19; 8. Au-Berneck 15/18; 9. Rapperswil-Jona 15/15; 10. Ebnat-Kappel 17/12; 11. Linth-Schwanden 14/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Vaz-sut-Cuera 4:3 Mels – Schlarigna 3:3 Tusaun/Cazas – Surselva 3:3 1. Buchs 13/20; 2. Mels 14/18; 3. Vaz-sut-Cuera 14/17; 4. Flums-Walenstadt 13/15; 5. Schlarigna 12/11; 6. Tusaun-Cazas 13/7; 7. Surselva 13/2. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Bogn Ragaz – Tusaun/Cazas 2:9 Mels – Vaz-sut-Landquart 3:1 Flums-Walenstadt – Tavau 0:1 Schluein Glion – Lusitanos Samedan 3:2 1. Tusaun/Cazas 4/10; 2. Tavau 4/9; 3. Schluein Glion 4/7; 4. Mels 4/5; 5. Vaz-sut-Landquart 4/4; 6. Bogn Ragaz 4/4; 7. Lusitanos Samedan 3/1; 8. Flums-Walenstadt 3/1. Beat Cadruvi ha sittau il 2:2 per Trun/Rabius ed aschia segirau a sia squadra in punct encunter Surses.

Dapi 19 onns enriheschan tgauns dil raz Golden Retriever la veta da Cornelia e Placi Monn da Disla/Mustér. Suenter haver ponderau ditg e bein ils avantatgs e disavantatgs d’haver in tgaun ein els stai il 2003 el Muotathal per Trixie. Dapi lu s’audan ils tgauns tiels Monns sco igl amen en baselgia. Ils amitgs sin quater toppas procuran ch’ei vegni mai lungurus al pèr ed era sch’ei dattan massa lavur dominescha il plascher adina. Actualmein vivan Kaya, Siena, Jessi ed Ella cun Cornelia e Placi Monn. Ei han denton era gia teniu tschun ni sis tgauns enina e leutier aunc tratg cagneuls. Ella Cadi ein els adina puspei d’entupar a mond a spass cun in ni plirs Goldis. 40 cagneuls Cu Trixie haveva biebein dus onns, ein ses possessurs vegni sin l’idea da schar far pigns ella ed ein turnai el Muotathal per schar cuvierer. Quei denton aunc tut senza l’idea da s’engaschar ella tratga da tgauns. «D’accumpignar per l’emprema ga ina cogna en speronza ei stau ina brava sfida per nus. Cunzun duront la naschientscha eran nus malsegirs e havevan massa damondas. L’allevatura da Trixie ei stada cheu per nus e ha susteniu nus al telefon. Aschia ei quei stau in bellezia eveniment», seregorda Cornelia Monn ch’ei carschida si a Riein. L’allevatura havevi manegiau ch’ils biars laschien far cagneuls mo ina ga e cu ei vesien conta lavur ch’ei detti, hagien ei avunda. L’emprema naschientscha sto denton propi esser stada bellezia, pertgei oz mira la tratga Monn’s Goldis anavos sin siat letgs cun totalmein 40 cagneuls. Trixie era in Golden Retriever dalla lingia da bellezia. Quels tgauns ein pli corpulents ed empau pli pacifics che quels dalla lingia da lavur. Suenter las duas pigliolas da Trixie han ils allevaturs midau sin quei raz ch’ei pli fins e ha in bienton dapli temperament. Tgauns dad aur Leventau la carezia pils tgauns tier Cornelia ha denton pli probabel il tgaun pastur appenzelles da ses geniturs. «Nus havevan Waldi cu jeu erel ina buobetta. El survegneva paun cun latg e cu jeu quintavel che negin vesi, magliavel jeu ord sia cuppa», seregorda la dunna da 56 onns e ri. Tier Placi – ch’ei carschius si a Disla - ha ei cuzzau empau pli ditg. Numnadamein entochen che sia sora pli veglia Yolanda ha giu in tgaun-nurser. «Da quel hai jeu mirau bia e miu giavisch fuss stau da far si in tgaun-nurser», raquenta il miradur da 61 onns che selai pensiunar ordavon uonn. Quei culla finamira da luvrar parzialmein mo cu ei va per el ed aschia haver dapli temps per la dunna, per ses hobis e secapescha pils tgauns. In tgaun-nurser ha el la finfinala mai possediu sez, persuenter eis el s’inamuraus ella razza dils Goldis, in raz che vegn dalla Gronda Britannia. Els han buca mo in peil dad aur, mobein era in caracter d’aur e vegnan descrets sco intelligents, amicabels, pulits, fidai e segirs da sesez. Mo en buns mauns Ils Monns ein commembers dalla Societad cinologica svizra SCS e dalla FCI (Federaziun tetgala internaziunala da razzas da tgauns). Lur tgauns vendan ei cun scartiras e documents da genealogia. Per lur cagneuls datti ina liunga gliesta da spetga, ei dat entgins che han gia spitgau dus, treis onns per survegnir in. «Certins savein nus gia sortir ora, mo cu nus vesin lur damonda. In futur possessur sto saver tgei che spetga el cun in tgaun. Auters san vegnir a sepresentar ed el discuors vesin nus sch’els ein adattai. Nus mein denton era a prender investa nua ch’il tgaun vivess. Il pli bugen dein nus giu nos tgauns a glieud ella regiun e quei havein nus gia astgau far differentas ga», aschia ils allevaturs. Per els ei la tratga dils Goldis in intensiv hobi che fa grond plascher. Per far daners stuessien ei buca far quei. «Igl ei adina puspei bellezia da veser tgei plascher ch’ils novs patruns han da lur tgaun e quei ei il pli bi engraziament per tut nossas stentas», declaran ils Monns ch’ein era pli tard adina disponibels sch’ei dat damondas. Enqualga salvan ei era sez in cagniel e Placi di cun egls tarlischonts ed in surrir viers sia dunna: «La proxima ga salvass jeu schon bugen puspei in.» «Els van a casa» Lur casa e curtgin partan ils Monns culs tgauns ed ei dat perfin ina combra pils cagneuls. Tut ei drizzau en pratic ed ei para da muncar negliu enzatgei. Duront il discuors culla FMR vegn in tgaun suenter l’auter en cuschina per schar carsinar dils patruns e dalla schurnalista. Cornelia tila adina puspei ora reischens a ses tgauns duront ch’ei raquentan da Red, in tgaun ch’ei han vendiu e suenter enzacons onns puspei priu anavos perquei ch’il patrun era morts e la patruna pudeva buca pli. «Red era malsauns e nus havein stuiu schar durmentar el suenter dus onns, il veterinari ei vegnius cheu – nos tgauns astgan «ir» a casa, sche pusseivel. Sch’igl ei enzaco pusseivel duess ins accumpignar siu tgaun sin siu davos viadi, era sch’igl ei in grev pass, quei han ei meritau», declara Placi e sia vusch tradescha ch’igl ei in tema che fa mal siu cor. Lu raquenta el da Siena, ella po buca pli cuorer entuorn culs auters, perquei ch’ella ha tumors sil lom. Tgauns activs Saver ch’ei va gleiti a fin per Siena fa vegnir igl um pensivs, mo per emblidar in tec ils quitaus raquenta el dallas aventuras cun Siena. Duront ils cuors da Redog per tgauns da tscherca han ei passentau bellezia ed intensivs temps ensemen. Buca tut seigi gartegiau alla sperta, mo cun dabia pazienzia e perseveronza eis ei vegniu bien. Perfecziun pretendan ils Monns buca da lur tgauns. Era carstgauns fan buc adina per camond e tut quei ch’enzatgi vul. «Jeu pretendel buca dils tgauns dapli che da memez», declara Placi e surri. In tec loschs ein els ch’entgins da lur tgauns ein en acziun sco tgauns da lavinas, tgauns da Redog (tscherca el territori), da terapia ed in perfin sco tgaun d’avertiment per in buobet cun diabetes. Cornelia e Placi Monn cun lur quater Golden Retrievers en curtgin a Disla. Ils tgauns fan bia plascher e dattan era bia lavur.

Ellas spundas e costas d’uaul dalla Ruinaulta dattan dapresent surfatschas alvas en egl cun ina caglia ch’ei en flur. Da lunsch pari sco malèrs selvadis ni autra pumareida amiez gl’uaul. Sch’ins s’avischina pari sco sche tschiens steilalvas decoreschien la caglia. Igl ei ina fluriziun incumparegliabla. Actualmein s’inscenescha la suspidauna (Felsenmispel, Amelanchier ovalis). Igl ei ina tipica caglia da plauncas e garveras teissas e schetgas. Ella cavorgia dalla Ruinaulta s’auda ella tier la vegetaziun tipica. La suspidauna preferescha terren da caltschina. Pli che mai duront gl’onn dat ella en egl ils meins avrel e matg. Ella ei ina caglia bassa indigena che producescha gl’atun pigns fretgs ch’ins savess atgnamein era duvrar per far tuargias. Denton gnanc ellas cuntradas cun bia suspidaunas eis ella tschercada sco fretg da cultura. Gl’atun dattan biars auters megliera racolta. Ella cuntrada nua che la bova da Flem ei ida a val, ha ella schau anavos terren adattau per quella caglia. Ella flurescha dapresent, e quei ei buca da surveser egl uaul. Denter Schluein tochen Trin,ha la suspidauna surviu da vegl enneu ad in’auter intent. Tochen avon 50 onns duvravan ins tortas da suspidauna per far scuas. Avon ch’ella flureschi mavan ils purs per tortas ch’els duvravan per ligiar scuas. Ligiar scuas era ina occupaziun denteren che la fumeglia haveva da far. Ins saveva ch’il nitscholèr ni coller hagi tortas memia fleivas e grossas, la vinatscha seigi memia spinusa ed il liguster creschi memia maluliv. Buc in’autra caglia haveva las qualitads da quella caglia per far bials fatschs ulivs. Las meglieras scuas da nuegl deva la suspidauna. La primavera 2022 flurescha ella specialmein bein e fa tutta honur a siu surnum sco «steilalva digl uaul».(fmr/abc) La suspidauna (Felsenmispel, Amelanchier ovalis) vegn era taxada sco steilalva digl uaul.

Dumengia ha eil Chor viril da Laax honorau las mummas duront e suenter messa. Suenter ha el engraziau e honorau in triep giubilars ord las atgnas retschas. Il gi dallas mummas ei staus uonn puspei ella fuorma usitada. Suenter che las mesiras da Covid-19 haveva impediu ei ils dus onns vargai, eis ei stau uonn in plascher special per pign e grond d’astgar far fiasta cullas mummas. En numerus vitgs e quatiers han ins lu era festivau, dau concerts ed envidau las mummas a gentar. Il Chor viril da Laax ha contribuiu cun canzuns ch’el ha cantau duront la liturgia. Alla fin ha sur Bronislaw annunziau ch’il chor vegni giu dalla lautga e detti aunc in pign concert avon gl’altar. Leu ha il president Rinaldo Camathias priu il plaid e declarau ch’il concert seigi dedicaus a dus scopos: inagada aposta per las mummas e per engraziar ad ella. Lu era per honorar ils giubilars ord las atgnas retschas. Il chor viril da Laax ei buca mo chor profan, mobein era chor-baselgia. A René Buchli, Corsin Cathomen e Paul Toggenburg ha il president surdau la medaglia d’argient ecclesiastica diocesana pil commembradi da 20 onns. Dapi 25 onns contan Beat Camathias, Simon Bass e Rinaldo Camathias, els daventan veterans districtuals. Vinavon ha il president dalla pleiv, Carli Camathias, engraziau a quater giubilars per lur fideivladad per chor e cant ecclesiastic. Benno Winzap fa part dapi 35 onns dil chor viril da Laax, el ei daventaus veteran federal. A Gion Martin Camenisch ha el surdau il document d’honur culla medaglia episcopala, el conta dapi 40 onns el chor viril da Laax. Ils treis giubilars principals, da sen. Christian Coray, Gion Martin Camenisch, Gaudenz Coray. Dus ulteriurs cantadurs ha il president dalla pleiv undrau culla medaglia papala Benemerenti. Christian Coray e Gaudenz Coray contan dapi 50 onns cul chor viril da Laax, dapi 1972 s’engaschan els pil cant ecclesiastic. Els han vuliu desister da lur medaglia d’honur dil papa. Enstagl da quella han els decidiu da schar ir la summa da mintgamai 500 francs a duas instituziuns caritativas, all’Argo Glion ed al survetsch da punt palliativ.(fmr/abc)

Vendergis endamaun a Cuera, cuort suenter che la biblioteca dil marcau ei s’aviarta ha ei dau in mument spectacular. Il camiun d’ina firma da transport ei seferaus, il manischunz ha parcau, el e dus collegas dalla firma da Winterthur han entschiet a manischar avon l’entrada dalla biblioteca. Per incumbensa dalla Fundaziun per art, cultura e historia (SKKG) dil mecen Bruno Stefanini (1924-2018), ha il camiun repatriau il cristagl gigant dil Péz Regina. Igl ei il fargliun da quel ch’ei d’admirar dapi plirs onns ella Casa d’Angel a Lumbrein. Alfons Derungs permiert e Michael Flepp han anflau quels il 2003 el fuorn entasisum la Val Serenastga. Cristagl gigant a Cuera, ella biblioteca dil marcau. Michael Flepp ha dau a siu toc da 1150 kilos il num «Steila dils quater vents». Ferton che l’uniun Pro Lumerins da Lumbrein ha saviu aquistar il «Sulegl dil Péz Regina» dad Alfons Derungs permiert, ei tschei gigant ius giu la Bassa. Bruno Stefanini ha vuliu posseder quel sco part da sia collecziun renomada d’objects da tut gener. La Pro Lumerins ei sestentada che quei cristagl retuorni e ch’ins sappi admirar inagada omisdus ella patria, a Lumbrein sut il Péz Regina. Ussa va quei giavisch e quella finamira en vigur. Olga Schreiner, collaboratura dalla fundaziun SKKG, ha accumpignau il transport custeivel. Denton buca tochen Lumbrein. «Gl’emprem fa il cristagl-gigant aunc duas fermadas intermediaras», ha Olga Schreiner confirmau. Tochen ils 25 da matg san ins admirar la «Steila dils quater vents» ella capitala grischuna. La populaziun ha caschun da veser la pli gronda gruppa da cristagl dil mund ella biblioteca dil marcau, el baghetg dall’anteriura posta principala da Cuera. En ina proxima etappa va il cristagl lu dalla Surselva siadora tochen a Glion. Leu vegn el exponius el Museum regiunal Surselva. Ils 11 da zerclaldur 2022 ei la fiasta d’avertura dall’exposiziun «Schichtwechsel-La Surselva ed il famus cristagl ei ina dallas attracziuns. En in onn eis ei previu ch’el sappi returnar definitivamein a Lumbrein. La Pro Lumerins ei vidlunder d’adattar l’anteriura stizun sut l’ustria Lumerins per exponer gl’object. La SKKG da Winterthur ha fixau culla Pro Lumerins in contract per in emprest a liung cuoz.(fmr/abc)

La vischnaunca da Flem ha fatg il 2021 in gudogn net da 3,195 milliuns francs. Quei losch resultat ha la suprastonza communala saviu presentar ier sera alla radunonza communala. Dapi onns sa la vischnaunca da Flem baghegiar giu deivet culs recavs annuals. Gl’onn 2017 ha ella registrau in capital jester da 12,08 milliuns francs, tschun onns pli tard, il 2021, ei quel sereducius sin 7,66 milliuns francs e la facultad s’augmentada per rodund tschun milliuns francs sin 46,178 milliuns francs. Gl’onn precedent 2020 haveva la summa contonschiu in record da 46,969 milliuns. Gl’onn vargau ha la vischnaunca investau e duvrau daners jasters ella valeta da 2,5 milliuns francs. Quei influenzescha mo levamein il quen communal. Alla fin dil 2021 seresulta in grad d’atgna finanziaziun da 77,31 %. 3137 habitonts Quella valur da 77,31 % metta en negina moda en prighel las finanzas communalas. Dalla pandemia ha la vischnaunca da Flem profitau era il 2021. «Senza tener e promover l’attractivitad dil liug, purschidas da formaziun, cooperaziuns ed in engaschi special da tuts sco era in agir prudent el sectur finanzial va ei buc», puntuescha la suprastonza communala en siu rapport a scret per mauns dalla populaziun. El futur stoppien ins tschentar accents aunc pli fetg sin purschidas e products turistics, sco era dar peisa a tematicas sco liug da lavur da habitar, la digitalisaziun, la formaziun e la segirtad. La statistica dils habitonts muossa cefras constantas. Gl’onn 2020 vivevan 2255 Svizzers a Flem, il 2021 eis ei 2269. Glieud cun pass digl exteriur eri il 2020 882, ed il 2021 906. La cefra totala dils habitonts ei 3175, il 2020 eri 3137 habitonts. La scola populara a Flem frequentan 231 affons e giuvenils. Il rapport annual cuntegn dil reminent ina massa cefras interessantas da mintga departament. Gl’uffeci da baghegiar ha giu da tractar 128 damondas (onn precedent 171), el ha communicau 112 lubientschas cun in volumen d’investizun da 35,8 milliuns francs. Ina reducziun semuossa tiel sectur dalla dismessa da rumians. Gl’onn 2021 ha la vischnaunca rimnau ed elaborau 1053 tonnas rumien, quei ein 30 tonnas dameins ch’igl onn precedent. Per ademplir tut ses survetschs e sias prestaziuns sco destinaziun turistica impunda la vischnaunca da Flem las taxas turisticas e da hosps. Gl’onn 2021 ha ella incassau ina summa da 4'055'543 francs ch’ein ligiai vid quell’incumbensa. Il menaschi gastronomic dil Lag la Cauma, menaus dalla gruppa Arena Alva, ha purtau alla vischnaunca la summa da 251'534 francs. Era il menaschi dil center da sport Prau la Selva ha buca fatg quitaus alla vischnaunca. Gl’onn 2021 ha il quen serrau cun in plus da 16'545 francs. Il campadi, il parc da sugas ed il minogolf han contribuiu agl augment. Gl’onn 2020 haveva il menaschi aunc caschunau in deficit da 118'168 francs.

Dacuort ha gl’Archiv cultural Foppa organisau in cuors per in e scadin da leger e scriver la scartira currenta tudestga. Per laics che s’occupan cun geneologias e culla historia locala ei eis ei in avantatg decisiv. Las difficultads da leger documents vegls enconuschan laics ch’ei interessai alla historia. Il president digl Archiv cultural Foppa (ACF), Jan-Andrea Bernhard, ha purschiu ina alfabetisaziun ella scartira currenta tudestga. Il plevon e historiograf ei era professer all’universitad da Turitg. Ell’anteriura stanza dall’emprema classa dalla scola da Rueun ei il docent versau sefultschius ella rolla da scolast primar. El ha beneventau in triep interessents che han vuliu emprender da leger. Gl’alfabet pign ed il grond pretendan in pulit exercezi. Documents vegls screts en tudestg sedifferenzieschan claramein da tals screts els lungatgs latins romontsch, talian, franzos. Il latin sco tal ei ina sfida per sesez per laics. La scartira currenta tudestga ei denton buca ina caussa dall’ortografia ed era buca dalla grammatica, mobeina digl exercezi. Emprender gl'alfabet dalla scartira currenta tudestga pretenda exercezi e perseveronza. Il cantun Grischun dau gronda peisa a quella scartira currenta tudestga. Consequentamein han ins promoviu ella e pér la maschina da scriver culs bustabs latins ha remplazzai definitivamein era la scartira gotica da cudischs e gasettas. Oz ei la scartira currenta tudestga aunc presenta en truccas, scatlas e truchets. En casas privatas ed archivs ha ei aunc plunas documents cun informaziuns nizzeivlas. La premissa ei ch’ins seigi habels da leger quellas. Els bauns ella stanza dall’anteriur casa da scola a Rueun han ils absolvents dil cuors saviu sesentir sco scolars primars. Cun duas lecziuns leger e scriver eis ei denton buca fatg. Ei drova in exercezi cuntinuau da memorisar ils bustabs pigns e gronds e da leger current plaids e construcziuns. Interessantamein eri ina regla dalla scartira currenta tudestga ch’ins scriveva nums e plaids jasters – il pli savens els lungatgs latins – en lezza scartira. Paucs bustabs dalla scartira currenta tudestga ein identics culla scartira latina. All’entschatta dil cuors da leger e scriver ha ei dau numerus scumbegls e legns duront la lavur pratica. Jan-Andrea Bernhard ha puntuau ch’ei dat documents cun bialas e cun schliatas scartiras. Ei devan persunas che havevan ina scartira legibla, ed autras gest il cuntrari.

Igl aviul ei sgulaus digl um pensiunau tier la dunna giuvna e dalla periferia el marcau. Per igl Institut federal per la perscrutaziun d’uaul, neiv e cuntrada sgolan beinduras memia biars aviuls per las streglias dils marcaus. «Avon onns era igl apicultur in um ella vegliadetgna da pensiun dacasa enzanua ella periferia,» gi Andreas Pfister che sededichescha dapi biars onns all’apicultura e che cusseglia apiculturas ed apiculturs en incumbensa dalla Uniun d’apiculturs da Mustér e contuorn. Il maletg digl apicultur ei semidaus da rudien el decuors dils davos onns, sco Andreas Pfister puntuescha: «Oz ei l’apicultura ina dunna ella vegliadetgna da 20 e 30 onns e viva el marcau.» En 14 marcaus svizzers ei il diember d’ualers setriplicaus enteifer ils onns 2012 entochen 2018 sin varga 9000. Da memia biars aviuls egl in­tschess urban scriva igl Institut federal per la perscrutaziun d’uaul, neiv e cuntrada en ina communicaziun derasada dacuort che sereferescha ad atgnas perscrutaziuns. Sulet ella Vallada dil Rein Bruno Walder, il cussegliader en caussa apicultura al Plantahof gi ch’ei detti ina concentraziun dad ualers ed aviuls el Grischun silpli ella Vallada dil Rein. «Ella periferia ei quei buca il cass.» Il cussegliader ed apicultur sa denton confirmar ch’igl interess viers l’apicultura ei aunc adina gronds. «Ils cuors purschi dil Plantahof ein fetg tschercai.» Il motiv ch’igl interess viers l’apicultura ei carschius ei d’attribuir al film documentar «More than Honey» da Markus Imhof digl onn 2012. Il cineast ei semess sils fastitgs digl aviul sur igl entir globus e documentau tgei che schabegia, sche quei animalet luvrus svanescha. Era Andreas Pfister tschontscha dad ina sbrenzla iniziala neu dil film che ha leventau il fiug per l’apicultura en Svizra. «Biars ein denton buca cunscients dalla lavur ch’igl ualer pretenda.» Era el marcau nua che singuls pievels vegnan beinduras teni sin in balcun ni sin in tetg casa. Ella Vallada dil Rein respectivmein el marcau da Cuera ein quels loghens buc adattai per ualers ed aviuls. «Ei ha dau entginas emprovas», explichescha Bruno Walder che fa valer il clima ed il vent che plaidan buca per ualers sin balcuns e tetgs casa ella capitala grischuna. La raccolta dils ualers urbans ei denton fetg buna. Andreas Pfi­ster menziuna ils pievels el marcau da Basilea che nodan regularmein raccoltas da record. «El marcau flurescha adina enzatgei enzanua.» A disfavur digl aviul selvadi Ils biars aviuls che lavuran el intschess urban concurrenzeschan e pericliteschan ils aviuls selvadis ch’ein medemamein dacasa el marcau. Quei scriva igl Institut federal per la perscrutaziun d’uaul, neiv e cuntrada. Biaras specias digl aviul selvadi ein numnadamein periclitadas. Neu digl institut federal ei schizun vegniu il clom da reglar l’apicultura per tener a mistregn il diember d’aviuls cultivai. Da quella idea tegn Bruno Walder pauc. El conceda bein che memia biars aviuls en in intschess seigien buca d’engrau allas diversas malsognas ch’ils aviuls ei suttaposts e che pretendan dabia lavur dallas apiculturas e dils apiculturs. «Per far dil bien alla natira ston ins buca sulet tener aviuls.» Bruno Walder fa attent ch’ei seigi ton impurtont da tgirar il nutriment pils aviuls selvadis sco per ils aviuls cultivai. «Cun ina cuntrada diversa che flurescha ton el marcau sco ora ella campagna.» Walder manegia ch’igl aviul seigi in bien indicatur per per il beinstar dalla natira e dil carstgaun. «Va ei bein cugl aviul vai ei bein cun tuts.»

Casa communala Lumnezia a Vella... La suprastonza dalla vischnaunca Lumnezia ei puspei mo en otg, suenter che Martin Rupp ha abdicau. Sminuir la suprastonza enstagl dad encurrir novs fuss ina varianta. Reducir sin tschun suprastontas ni suprastonts sa la Lumnezia denton pér a caschun dallas elecziuns digl onn 2027. Per motivs persunals ha Martin Rupp terminau dacuort sia incumbensa sco suprastont dalla vischnaunca Lumnezia. Circumscriver pli exact ils motivs persunals che han intimau el da terminar anetgamein igl engaschi politic sin palancau communal ha Martin Rupp buca vuliu. El ha gia fatg part alla suprastonza communala dalla anteriura vischnaunca da Vignogn ed ei vegnius elegius igl onn 2016 sco representant dalla fracziun da Vignon en suprastonza. Da commentar la disdetga anetga dil suprastont desista medemamein il president communal, Daniel Solèr. El menziuna la communicaziun ufficiala e tschenta peisa silla con­stataziun: «Igl ei stau la decisiun persunala da Martin Rupp da calar.» En otg e tuttina in memia pauc Aschia che la suprastonza dalla vischnaunca Lumnezia sto puspei ir alla tscherca dad ina suprastonta ni dad in suprastont. La situaziun ei buc exnum nova per la vischnaunca fusiunada avon beingleiti 10 onns. Gia il nievelegiu suprastont Georg Derungs ha renunziau a siu post en suprastonza a l’entschatta da dalla perioda d’uffeci digl onn 2021 per motivs da memia pauca capientscha dil lungatg romontsch. Per Georg Derungs ha la vischnaunca anflau in successur cun Renzo Blumenthal. Pil mument desista la vischnaunca da far la tscharna per ina successura ni in successur per Martin Rupp, sco quei ch’il president communal explichescha. Baul ni tard vegn el denton a stuer empruar dad occupar il novavel sez en suprastonza. La legislatura actuala cuoza aunc entochen la fin digl onn 2024. Independentamein dalla vacanza actuala e dil motivs dalla disditga da Martin Rupp ha Daniel Solèr in clar meini: «Nov suprastonts ei memia bia.» Per buca adequat allas pretensiuns dil temps valetescha il president communal il diember. E probablamein era buc adequat ad ina lavur efficienta dil gremi empalont dalla vischnaunca. Il pli bugen reducess Daniel Solèr la suprastonza sin tschun commembras e commembers. «Stuein nus denton s’adattar alla lescha da vischnauncas dil cantun savein nus far quei pér a caschun dallas elecziuns 2027.» Ideal ei denter tschun e siat In fatg ch’il schef digl Uffeci da vischnauncas, Thomas Kollegger confirmescha. «La lescha da vischnauncas dil cantun lubescha ina midada dil contract da fusiun pèr suenter 15 onns.» Ils lumnezians han emblidau da stipular en lur contract da fusiun la pusseivladad da reducir la suprastonza suenter ina ni pliras periodas d’uffeci. Ch’il diember da nov suprastontas e suprastonts ei memia gronds conceda era il schef digl uffeci da vischnauncas. Per ideal vala in quorum da tschun en­tochen maximalmein siat suprastontas e suprastonts. «El cantun grischun posseda sulet aunc la vischnaunca da Brusio in gremi communal da nov.» La vischnaunca da Brusio ha scaffiu enteifer la supra­stonza in giunta che manischescha pli intensiv la vischnaunca. «Secapescha che la Lumnezia sa per exempel formar ina suprastonza cun tschun commembers cun departement e quater assessurs.» Thomas Kollegger renda attent che quei scaffeschi denton ad ina societad da duas classas enteifer la suprastonza. Biaras vischnauncas cun sezs vacants datti buc actualmein el cantun Grischun gi Kollegger. «Ganc in pugn plein.» Avon diesch onns muncava in bienton dapli gerauas e geraus ni auters funcziunaris. Con gitg ch’il cantun accepta in suprastonza buca cumpleta dependa da plirs facturs. «En in gremi dad otg ei il problem buca aschi acuts sco tier ina supra­stonza communala da treis.» Maunca en ina suprastonza da treis in suprastont sa il president communal facticamein decider persuls. «En ina situaziun da pari ha il president il dretg da decider.» Alla tscherca da persunal La suprastonza dalla vischnaunca Lumnezia ei actualmein detg dumandada en damondas da persunal. Bein eis ei reussiu d’anflar in canzlist communal e medemamein in niev schef per il survetsch tecnic. Il selvicultur Fadri Beeli banduna la Lumnezia el decuors dalla stad e Daniel Solér ei pertscharts ch’ils selviculturs ein persunas dil fatg tschercadas che stattan buc gest siper igl esch promtas da schar pladir.

Tschun giugs ein aunc da dar el campiunadi da ballapei dalla 2. ligia regiunala. Per Schluein Glion ei quei tschun caschuns da tuttina aunc sedistaccar dalla zona dalla relegaziun. El giug da sonda sera encunter Domat dat ei ina caschun da far in ulteriur pass en quella direcziun. Schluein Glion ha buca giu ina schliata primavera. Els sis giugs d’entochen ussa ha la squadra da Corsin Cavegn recaltgau sis puncts. Aschia ha ella saviu tener il contact culs concurrents ella relegaziun. Domat ha gudignau il davos dus giugs encunter Vaduz e St. Margrethen e ha aschia saviu far in bien pass dalla tabella siadora. Sonda sera fruntan Schluein Glion e Domat in sin l’auter. In ni l’auter punct fuss d’engrau pils Sursilvans avon ch’ei mondi els davos giugs encunter ils concurrents directs ella relegaziun. Il program final per Schluein Glion lai pia tuttina aunc sperar. Surses encunter Lumnezia El campiunadi dalla 3. ligia ei la squadra da Lumnezia hosp da Surses. Las duas equipas ein il mument sils davos plazs dalla tabella. Ferton che Surses ha aunc schanzas da surmuntar il streh dalla relegaziun, ein quellas da Lumnezia da mitschar dalla relegaziun ton sco inexistentas. Gudogna Surses il giug e spiarda Weesen a casa encunter Landquart, ein ils Surmirans sur il streh. Trun/Rabius retscheiva il capogruppa Eschenbach. Gest cun 8:2 ha l’equipa dalla Cadi spiars igl october vargau ad Eschenbach. Il mument da far revantscha ei pia arrivaus. Dils 17 giugs da quest campiunadi ha Eschenbach spiars in sulet. Il giug astgess pia esser ina dira nusch per Trun/Rabius. Schluein Glion tiel capogruppa La secunda da Schluein Glion ei sonda suenter miezdi hosp dil capogruppa dalla 4. ligia Panaduz e Danis-Tavanasa dat la dumengia encunter Domat, il secund dalla tabella. Sillas equipas sursilvanas spetga in grev pensum. Laax ei hosp da Vaz-sut e dat en quei giug per ina dallas davosas schanzas da tuttina aunc restar per in’ulteriura stagiun ella 4. ligia. La secund’equipa da Lumnezia retscheiva en siu proxim giug da 5. ligia il capogruppa Tusaun/Cazas e Sedrun/Mustér ei hosp dil secund dalla tabella, Mladost. Las squadras sursilvanas fruntan sils dus clars favorits per la promoziun. Rueun retscheiva il tierz dalla tabella Trun/Rabius ed a Danis-Tavanasa – il davos dalla tabella – sepresenta la fin d’jamna la caschun da recaltgar puncts encunter Panaduz ch’ei secund davos. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Au-Berneck – Dardania S. Gagl so. 17.00 Schluein Glion – Domat so. 18.00 Herisau – St. Margrethen so. 18.00 Montlingen – Ruggell du. 11.30 Mels – Abtwil-Engelburg du. 14.00 Winkeln – Vaduz mes. 20.15 3. ligia, gruppa 1 Weesen – Landquart ve. 20.00 Valposchiavo – Tusaun/Cazas so. 15.00 Glaruna – Bogn Ragaz so. 17.00 Sargans – Uznach so. 18.00 Trun/Rabius – Eschenbach du. 14.00 Surses – Lumnezia du. 15.00 4. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Schlarigna so. 12.30 Panaduz – Schluein Glion so. 16.00 Vaz-sut – Laax so. 17.00 Bogn Ragaz – Valposchiavo so. 17.30 Danis-Tavanasa – Domat du. 16.00 5. ligia, gruppa 1 Rueun – Trun/Rabius so. 16.00 Lumnezia – Tusaun/Cazas so. 17.00 Mladost – Sedrun/Mustér so. 18.00 Panaduz – Danis-Tavanasa so. 18.00 Juniors A1, gruppa 1 Tavau – Widnau so. 17.00 Appenzell – Eschenbach-Wagen so. 17.30 Au-Berneck – Altstätten so. 19.00 Surselva – Bogn Ragaz Schluein du. 13.00 Uznach – Rebstein du. 14.00 Juniors A2, gruppa 1 Balzers – Buchs du. 13.00 Vaduz – Landquart du. 15.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Teufen – Zuzwil so. 11.00 Cuera 97 – Abtwil-Engelburg so. 12.30 Rheintal – Rorschach-Goldach so. 13.00 Gossau – Eschen/Mauren so. 14.00 Tobel-Affeltrangen – Brühl so. 15.30 Uzwil-Henau – Surselva du. 13.00 Juniors B1, gruppa 1 Eschenbach-Wagen – Tavau so. 14.00 Landquart – Mels so. 14.00 Glarnerland – Walenstadt so. 15.00 Grischun central – Linth 04 so. 17.00 Sargans – Sevelen du. 13.30 Juniors B2, gruppa 1 Valposchiavo – Domat so. 13.30 Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Glarnerland so. 13.30 Wagen-Eschenbach – Rapperswil-Jona so. 15.00 Appenzell – Cuera 97 so. 15.30 Domat – Montlingen so. 15.30 Walenstadt – Toggenburg so. 17.00 Juniors C1, gruppa 1 Grischun central – Flums so. 13.00 Ruggell – Surselva so. 14.00 Triesenberg – Sargans so. 14.30 Mels – Domat so. 14.30 Juniors C2, gruppa 1 Landquart – Panaduz so. 14.00 Sevelen – Cuera 97 so. 15.00 Surselva a – Bogn Ragaz Laax so. 16.00 Valposchiavo – Vaz-sut du. 14.00 Juniors D elita, gruppa 1 Panaduz – Uznach so. 10.00 Rapperswil-Jona – Toggenburg so. 10.30 Surselva a – Glarnerland Degen so. 13.30 Panaduz – Toggenburg mes. 18.00 Juniors D1, gruppa 1 Buchs – Domat so. 12.30 Mels – Landquart so. 13.00 Valposchiavo – Grischun central a so. 16.00 Domat – Valposchiavo mes. 17.00 Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Panaduz Degen so. 10.00 Surselva c – Tavau Laax so. 11.00 Grischun central b – Cuera 97 Cazas so. 13.00 Orion Cuera – Grischun central c so. 15.00 Juniors D2, gruppa 2 Cuera 97 – Domat so. 10.00 Mels – Vaduz so. 10.00 Trübbach – Balzers so. 10.00 Val Tamina – Vaz-sut so. 13.30 Balzers – Vaz-sut gl. 18.30 Val Tamina – Tavau mes. 18.30 Damas 2. ligia, gruppa 1 Romanshorn – Uzwil so. 19.15 Rapperswil-Jona – Widnau du. 10.00 Bütschwil – Au-Berneck du. 11.30 Tusaun/Cazas – Triesen du. 13.00 Domat – Linth-Schwanden du. 17.00 Widnau – Tusaun/Cazas mes. 20.15 Damas 4. ligia, gruppa 1 Surselva – Flums-Walenstadt Schluein du. 16.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Mels – Schluein Glion ve. 20.00 Flums-Walenstadt – Vaz-sut-Landquart ve. 20.00 Tusaun/Cazas – Tavau ve. 20.00 Bogn Ragaz – Lusitanos Samedan ve. 20.30 Tavau – Bogn Ragaz mes. 20.00 L’emprema squadra da Danis- Tavanasa . Sin peis da seniester Renzo Albin (trenader), Damian Flepp, Silvan Cajacob, Tim Albin, Tizian Duff, Lucas Maissen, Livio Alig, Jonas Beer, Mirco Pfister, Kevin Albin e Sandro Cavegn. Davon da seniester Lucas Seiler, Matteo Bergamin, Toni Cathomas, Mauro Alig, Pascal Schmed, Andri Carigiet, Robin Monn e...

Il december 2019 ha il suveran da Flem refusau in credit per la nova ustria al Lag la Cauma. Il project dall’architecta Corinna Menn ei ius en truchet. La stad 2021 ha la suprastonza communala nova priu ora e surluvrau quel. Gliendisgis sera ha ella presentau alla radunonza communala il project optimau. Ils 12 da zercladur 2022 ha il suveran da prender posiziun tier in credit da 7,5 milliuns francs. Alla radunonza da rendaquen da Flem han 130 votantas e votants priu part. Ils biars ein buca vegni per tedlar las cefras e la bilanza digl onn 2021. Quella tractanda formala ha il president communal lu era saviu reglar enteifer in quart’ura. Martin Hug ha presentau in gudogn schuber da 3,2 milliuns francs. Ina facultad da 13'250 francs per habitont ei il mussament dalla beinstonza dils da Flem. En vesta a quei fatg ei il project dall’ustria nova al Lag la Cauma era buca dispiteivla. La suprastonza ha presentau quel gliendisgis sera alla radunonza communala. «Igl ei in’investiziun urgenta», ha il president communal rendiu attent. Il december 2019 haveva il suveran refusau il project «Waldhaus» dall’architecta Corinna Menn. Crap da scarpetsch era stau ch’igl era previu da construir per ina summa da 6,5 milliuns in’ustria exclusiva al Lag la Cauma cun access limitau per la populaziun. Era per viandonts e ciclists El project actual ha la suprastonza communala nova integrar ils puncts critics. Ins ha buca publicau ina nova concurrenza, mobein surluvrau ils plans presentai il november 2019. Corinna Menn ha dau al project il num «Waldhaus 2.0». Peisa centrala dattan ins ussa alla persistenza ed era al fatg che tuts dueien haver access all’ustria. Da principi dat ei duas ustrias separadas sut in tetg. Als visitaders dil bogn survescha la gronda da survir sesez culla terrassa dil lag. Ell’alzada denteren ei il tract cun infrastructura e logistica, el plaun sura l’ustria cun terrassa aviarta. Era per viandonts e ciclists, «igl ei impurtont ed essenzial che tuts han access», ha Guido Casty, il gerau dil turissem, puntuau. Per visitaders dil bogn al Lag la Cauma vala era egl avegnir – cull’ustria nova – ina contingentaziun. Quei munta ch’ins stoppi reservar ordavon il bigliet d’entrada. «Nus vulein promover la qualitad e buca la quantitad», ha il president communal declarau. Il turissem da massa seigi tissi per ina destinaziun persistenta. Il project dall’ustria nova ei concepius tenor quella filosofia. Da niev vulan ins porscher in menaschi per tuttas stagiuns. L’ustria dil Lag la Cauma duei esser aviarta era gl’unviern. L’ustria da survir sesez dil bogn resta lu serrada. Visualisaziun dall'ustria projectada al Lag la Cauma. Revaletar Isla Casti En in meins, ils 12 da zercladur 2022, vegn il suveran da Flem a prender posiziun tieli project optimau. Suenter la presentaziun han ils presents giu caschun da tschentar damondas e far objecziuns. Negin ha vuliu s’exprimer, igl ei da supponer ch’il project seigi definitivamein madirs. La suprastonza quenta cun entradas d’affittaziun da 287'000 francs ad onn, cun quellas quentan ins da saver refinanziar l’investiziun da 7,5 milliuns francs. Plinavon ha la suprastonza communala da Flem orientau pertuccont il project «Isla Casti». Il cumproprietari da quella, Marco Sperl, ha offeriu alla vischnaunca sia cumpart. Ella Ruinaulta, sill’altezia dalla staziun da Versomi, sedat la pusseivladad da scaffir sin ina surfatscha da rodund 80'000 m2 in center da natira ed ambient. Stefan Forster, professer alla Scol’aulta specialisada da Turitg, ha presentau ina studia e rendiu attent als exempels Champ Pittet al Lag da Neuchâtel e Thurauen el cantun Turitg. La vischnaunca da Flem confidass sia cumpart cun contract all’uniun Ruinaulta. Il president communal Martin Hug ha declarau ch’ei seigi ina gronda schanza per crear valur e per rinforzar la nova strategia dalla destinaziun turistica. Ei seigi claramein buca ina fatschenta per gudignar raps, mobein per l’ecologia. Era per quei territori vala la contingentaziun, e buca il turissem da massa. Ils 12 da zercladur 2022 damonda la suprastonza communala in credit brut da 1,5 milliuns francs pigl intent. «Igl ei ina investiziun ch’ei buca drizzada alla rentabilitad», ha il president communal Martin Hug puntuau.

Ier ha la Regiun Surselva presentau, da cuminonza culla Scol’aulta specialisada dil Grischun, il niev post extern che quella installescha a Glion. La menadra Livia Somerville vegn ad empunir contacts, activar posts da perscrutaziun, intermediar experts ed instradar projects scientifics. La Surselva hagi in svilup regiunal fetg productiv, efficient e bein connectau, ha Ulrike Zika, la professera e menadra dil departament pil svilup el territori alpin dalla SAS Grischun (SAS Grischun), declarau ier a Glion. A caschun dalla presentaziun dil Surselva Lab ha ella puntuau ch’ei seigi in novum ella historia dalla scol’aulta, quella s’uneschi cullas regiuns e fetgi pei en quellas. «Per che la pratica e la scienzia sappien collaborar aunc pli direct. L’instituziun ha confidau alla collaboratura scientifica Livia Somerville, carschida si a Rorschach, il post niev en Surselva. Quel ei integraus ellas localitads dalla Regiun Surselva a Glion. In gi ad jamna vegn ella ad esser presenta en Casa Surselva alla via dil Glogn. Surselva Lab: il niev logo dil post extern dalla SAS dil Grischun. Sustegn da tuttas 15 vischnauncas Igl ei l’emprema staziun externa che la SAS Grischun arva ora ella regiun da siu intschess. Ernst Sax, il president dalla Regiun Surselva, ei satisfatgs dalla nova collaboraziun. Quella ei sesviluppada d’ina idea, cugl intent dad esser pli datier alla populaziun ed a quei che fatschenta lezza. El ha engraziau allas vischnauncas sursilvanas per lur aviartadad da realisar il project. Sco representanta dallas vischnauncas ei la presidenta communala da Ilanz/Glion stada presenta. «Surselva Lab duei esser in motor che metta en moviment novas ideas, igl ei ina punt che nus stuein nezegiar», ha Carmelia Maissen getg. Tuttas 15 vischnauncas sursilvanas sustegnan il project «Surselva Lab» per treis onns cun ina contribuziun finanziala, suenter sto el purtar sesez. Ulrike Zika ha puntuau che la SAS Grischun seigi gl’ischel denter la scienzia e la societad, ins vegli scaffir plivalur per la regiun. «Il Surselva Lab ei cheu per products e prestaziuns persistentas» ha ella puntuau. Il sviluppader regiunal Rudolf Büchi ha iniziau la collaboraziun e concepiu quella. «Nus havein priu si la balla, ussa entscheiva la lavur», ha el manegiau. Quella lavur ha la menadra da project Livia Somerville descret aschia: Gl’emprem stuein nus baghegiar si ina reit locala, lu activar ils posts da perscrutaziun e sco tierz punct intermediar experts, proponer projects ed accumpignar quels. Entochen ussa ha la SAS Grischun gia realisau da Cuera anora projects en Surselva. Da niev vegn Surselva Lab ad intensivar quei, per exempel ellas spartas dall’economia circulara, dalla digitalisaziun, dallas energias regenerablas. Varga 2200 studentas e students La SAS Grischun ei independenta dapi gl’emprem da schaner 2020 e responsabla pil territori grischun. Ad actualmein varga 2200 studentas e students porscha ella studis e perfecziunaments professiunals els treis accents tecnologias applicadas dil futur, svilup el spazi alpin ed agir d’interprendider. Otg instituts lavuran ellas spartas turissem, architectura, inschigneria da construcziun, scienzias digitalas, management, robotica mobila, multimedia, design ed autras. Scolaziun e scienzia s’orienteschan alla pratica en economia e societad. Il Surselva Lab ei gl’emprem post extern che l’instituziun installescha ordeifer Cuera. Livia Somerville, collaboratura scientifica dalla SAS Grischun, Commentari Mai pli demontar la tabla Il post che Regiun Surselva e la SAS Grischun han presentau ier a Glion ei enzatgei legreivel e positiv. Che la scol’aulta specialisada arva gest a Glion gl’emprem biro extern ei in mussament che quella regiun ha tonaton in cert potenzial. En quella vegn per ordinari tugnau bia. Ins deplorescha il svilup demografic, che tut mondi dalla tiara giu, ins recloma che la Viafier retica meini ils menders trens dalla Surselva siado, ins selamenta ch’il cantun prefereschi adina tschellas regiuns, ch’ins gudogni memia pauc en Surselva, ch’ei seigi memia lungurus cheu, ch’ins hagi schau liber ils lufs tier nus. Sursilvanas e Sursilvans han memia savens in cumplex d’inferiuradad. Sch’il Surselva Lab instradass ina studia, purtass ei interessants resultats en gliez connex. Quella gronda regiun ei multifara, cun super infrastructura, bia pusseivladads da frequentar scolas, bia natira, bia stizuns. Nuot maunca atgnamein. Lavur dess ei era avunda. Las novas fabricas ein denton pli pintgas che quella da ponn da Trun. En differents secturs drova ei oz specialists. Quels d’ordeifer paran d’esser megliers ed ins preferescha quels, quei fa il cantun pli e pli sch’el sto remplazzar glieud en bunas plazzas ella regiun. Il Surselva Lab, quei luvratori e motor per economia e societad, sededichescha a sligiaziuns persistentas. Sviluppar ideas san ins buca mo giu Cuera ni giu Turitg. Menaschis pigns e mesauns en tuts secturs dattan perdetga d’in patertgar innovativ en Surselva. Glieud d’ordeifer vesa il potenzial e las pusseivladads. Aschia era la Scol’aulta specialisada dil Grischun. Impurtont fuss denton ch’il Surselva Lab viva quei ch’el empermetta: Persistenza munta ch’ins resta pli ditg che treis onns ella regiun. Perquei eis ei da giavischar in liug flad persistent alla collaboraziun dalla Regiun Surselva culla SAS Grischun.

Sonda proxima envida il Chor viril da Breil a siu concert primavaun. Suenter il 2019 eis ei puspei pusseivel da s’entupar e da selegrar dalla musica vocala a capella. Il chor, dirigius dapi 2013 dad Andrea Veraguth de Groot, ei motivaus da porscher als visitaders ina sera recreonta. El presenta in matg da canzuns dalla primavera, dil plascher dalla veta, dalla patria. Ils umens da Breil e lur dirigent vulan denton buca metter sesez el center. Els concerteschan cun in chor da dunnas dil Tessin. Il Coro femminile DesDes da Faido ei buca schi vegls sco il chor viril da Breil. Lez ei fundaus 1901, quel da Faido «pér» 2014. Analog alla constellaziun da Breil diregia a Faido in um las 30 cantaduras. Andrea Cupia ei in musicist passiunau ed activs el camp d’amaturs mo era professiunal sco dirigent da chors, musica da stuors ed era orchesters sinfonics. El Tessin occupescha Andrea Cupia post impurtonts en uniuns tetgalas, el meina plinavon la part artistica da festivals da cant e musica. Il chor DesDes da Faido diregia el dapi l’entschatta. Che las dunnas contan bugen cun el vegnan ils visitaders a saver seperschuader sez. Il repertori dil chor includa canzuns talianas ed englesas. Denter auter astg’ins guder tocs sco «The Rose» dad Amanda McBroom», in bloc cun canzuns talianas, lu il toc «Hey Jude» dils Beatles. Il num dil chor «DesDes» sereferescha dil reminent all’emprema sentupada che las dunnas dalla Leventina han giu, quei ei stau ils 10 d’october 2014, DesDes munta pia nuot auter che «ils diesch dils diesch». Igl ei buca mo il chor dalla capitala leventina Faido, mobein dall’entira vallada, da Bodio tochen Airolo.(fmr/abc)

Damaun vendergis surdat il cantun Grischun a Sent a Not Vital il premi da cultura 2022, differentas persunalitads retscheivan premis da renconuschientscha e da promoziun. Denter ils undrai ei Gion Andri Cantieni da Sagogn a Turitg. Gl’informaticher s’engascha ch’il lungatg romontsch ei presents el mund digital. Cu il romontsch ei daventaus 1938 quart lungatg naziunal han ins statuiu ufficialmein siu dretg sin sustegn e promoziun. 84 onns pli tard ei il mund semidaus e la digitalisaziun ina gronda sfida pil lungatg minoritar. Davos las culissas lavuran persunas ch’il romontsch resti presents ed actuals ellas medias novas. Dapi varga 20 onns s’engascha Gion Andri Cantieni cun grond anim che lungatg e cultura romontscha anflien lur liug en quei mund digital. El ei il «mister Firefox rumantsch». Pils programs Mozilla Firefox, IPhone e Microsoft ha el scaffiu la basa romontscha. L’app da scargar cul marcant R, il «Dicziunari rumantsch», ha el sviluppau ensemen cun siu frar Martin. L’app unescha sis differents dicziunaris cun varga in miez milliun endataziuns. La FMR ha entupau Gion Andri Cantieni e giu marveglias d’intervegnir dapli dad el e sia lavur. Gion Andri Cantieni, la regenza grischuna undrescha Vus cun in premi da promoziun. Ina biala supresa per nus, ni buc? Gie, la supresa ei gartegiada. Entuorn ils 20 da fevrer ha la regenza publicau quella communicaziun. Jeu savevel buc ch’jeu seigi en discussiun sco candidat per quei premi. Amitgs han lu scret a mi e gratulau. Jeu hai dau risposta ch’jeu engrazi, jeu hagi denton anniversari pér en treis meins. Lu han els raquintau a mi e rendiu attent alla communicaziun dalla regenza. Il computer pren en ina gronda rolla en Vies mintgagi. Contas uras? Da mia lavur professiunala eis ei otg uras e ton. Vitier vegnan ils differents projects ch’jeu elaboreschel. En tut sundel mintga gi denter diesch e dudisch uras avon il computer. Vus presteis fetg impurtonta lavur davos las culissas per ch’il romontsch anfli siu liug el mund digital. Tgei motivescha Vus da s’engaschar da tala maniera? Jeu vi contribuir ch’il lungatg romontsch ha in dacasa e sesenta da casa sil computer. Ella veta da mintgagi da nus tuts pren il computer ina rolla pli e pli centrala. Quei semuossa culs telefonins ch’ein cuntinuadamein en acziun. Buca mo in informaticher sco jeu, mobein in e scadin, passenta bia temps cul mund virtual. Sch’il romontsch exista semplamein buca sin quei utensil da communicar, va immens bia a piarder. Sch’ins enconuscha buca ina terminologia, sch’ins sa buca s’exprimer ni discuorer in cun l’auter per romontsch en quei mund digital dil mintgagi, va immens bia a piarder. Automaticamein fuss il romontsch sclaus. La digren cuntinuass aunc bia pli spert. En Vies engaschi per quei camp stueis Vus bunamein esser scienziau dil lungatg, ni buc? Clar ch’jeu sundel informaticher e buca filolog. Mei ha il svilup dil romontsch denton adina interessau. Perquei emprendel jeu era bugen mintga gi novas caussas en quei sectur. Tier tut ils projects che nus realisein, encurin nus secapescha il sustegn da specialists ed experts dil lungatg. Jeu mez hai buca studegiau romontsch, per damondas linguisticas drova ei persunas cumpetentas per tuts tschun idioms e rumantsch grischun. Vus stueis pia coordinar, rimnar ed endatar en tut sis lungatgs, e buca mo in? Gie, exact. Quei ei ina occupaziun centrala. Nus essan leds sche nus astgein duvrar il material ch’ei gia publicau, mettein denton era bugen a disposiziun quei che nus havein elaborau e che mintga applicader sa era duvrar. En quei connex fa ei era adina grond plascher da luvrar cun tuttas persunas dil territori romontsch. Nus luvrein cun sis lungatgs fetg pigns e limitai. La basa da datas ei denton fetg gronda. Retscheveis Vus mintgaton in resun sin quei che Vus presteis? Gie, adina puspei sentel jeu che la lavur vegn appreziada. Igl ei denton different. Tier certs projects aud’ins strusch resuns, lu tier auters perencunter fetg biars. Sco per exempel la fin digl onn vargau. Lu havein nus publicau la app dil Dicziunari rumantsch. Leutier havein nus retschiert immens biars resuns ed engraziaments. Igl ei stau ina experientscha fetg interessanta. Buca mo glieud giuvna ha reagiu, mobein persunas da tuttas generaziuns. Per exempel ha in tat raquintau ch’il biadi hagi installau la app sil telefonin e ch’el drovi dapi lum mintga gi quel. Quei hagi muncau entochen ussa. Quei po motivar Vus supplementarmein, ni? Sch’ins senta che la lavur ch’ins fa vegn era appreziada e duvrada, fa quei plascher e motivescha. Gion Andri Cantieni, sper via a Sagogn La «Posta Rumantscha» culla distribuziun da mails ad adressats commembers ei in ulteriur da Vos projects. Tgeinin occupa Vus aunc actualmein? Actualmein astgein nus elaborar in project per la Pro Svizra Rumantscha e la Lia Rumantscha. Els vulan realisar in program da correctura«Spell Checkers rumantsch». Quei program curregia direct duront scriver l’ortografia els tschun idioms. Pil mument consumescha quei project bia temps, igl ei denton in project ch’ei finanziaus. Igl ei enzatgei fetg interessant che vegn era a gidar e dar segirtad da scriver romontsch. Jeu enconuschel biars ch’ein malsegirs. Tiel tudestg survegnan els dil computer il resun sch’els scrivan falliu. Sche mo in mied tecnic sa demotivar da duvrar il lungatg mumma ei quei buca bien. Quella sligiaziun tecnica dat ei il proxim futur era pil romontsch. Sviluppar per sis lungatgs sligiaziuns tecnicas ei ina pulita sfida? Igl ei il cumplicau vid il romontsch ch’ins sto elaborar sligiaziuns per sis lungatgs. La basa da datas per mintgin ei gl’instrument pli impurtont per saver porscher sligiaziuns tecnicas. Ei drova ina massa massa texts per saver analisar, leger ora las structuras e cunquei scaffir ils utensils. Encurir ensemen quels texts ch’ei drova ei ina fetg gronda da nossa lavur. Gion Andri Cantieni, Vus essas in grond idealist? Il romontsch stat a cor a mi talmein ch’jeu lavurel cun bia idealissem per sligiaziuns e products. Sch’il romontsch vul haver in futur, sto el esser presents el mund digital. Sche nus dumignein buca quei, ha el aschia ni aschia negin futur. En general ei e resta il romontsch ina clav per auters lungatgs. Ch’ins daventa cunscients da quei ei essenzial. Inschignier da software Gion Andri Cantieni ei naschius 1988 e carschius si a Sagogn. Siu bab ei da Donat en Val Schons, sia mumma ei carschida si a Tavau, il tat era hollandes. Suenter la scola cantunala a Cuera ha el studegiau electrotecnica alla Scola politecnica federala Turitg ed alla Scol’aulta specialisada dalla Svizra dil nordost. Silsuenter ha el luvrau sco inschignier-sviluppader e da software tier duas firmas a Wil e Turitg. Gl’atun vargau ha el fundau ensemen cun siu frar Martin Cantieni la firma far ScRL.

Las empremas staziuns dil Circus Maramber da questa sesiun ein Breil, Trun, Val s. Pieder, Glion e da leu va ei vinavon tras il Grischun. Il giuven circus dalla famiglia Berger da Domat presenta in program plein sensaziuns e surpresas. Tenor il motto dalla direcziun «no risk no fun» han Ramona e Marco Berger mess sidretg il 2019 lur agen circus, il Circus Maramber. Quei che tuna suenter ina brava resca e sfida ha il pèr – che viva cun ses tschun affons a Domat – ughegiau da far. Suenter esser stai dus meins sin viadi cun in auter circus han ei fatg guottas cun tgau. «Nus havein tschercau tendas da circus sin plattafuormas da vendita e cumprau ina, cul temps ei adina dapli inventari da circus vegniu vitier», declaran ei ed aschuntan ch’ei lessien buc daventar il circus il pli grond: «Nus lein esser il circus svizzer il pli bi.» Sco Marco Berger conceda, seigien ei bein i en ina brava resca, mo gia igl atun 2019 hagien ei saviu envidar allas empremas producziuns. Era sch’igl ei stau in total brat da carriera e quei aunc gest avon la pandemia, ei il pèr leds d’haver fatg quei pass. Tuttina han ei aunc ina secunda pétga d’existenza cun lur fatschenta da betun. Frestgera vita «Igl ei stau da morder atras duront corona e buca sempel, nossa frestgera ei stada enqual di tut vita», raquenta Ramona Berger duront in discuors culla FMR. Il pèr sesa sin in baun spel lag a Breil, sil parcadi dallas pendicularas stat gia la tenda ellas colurs blau e mellen ed en­tuorn quella ils carrs da circus. Ramona e Marco ein ventireivels cul circus e la midada che quel ha dau a lur veta, malgrad che l’entschatta ei stada tut auter che sempla. Sco ei declaran, ha ei numnadamein dau il 2020 negin su­stegn duront la pandemia perquei ch’ei havevien pér entschiet. Il zercladur 2021 hagi ei finalmein pudiu ir liber, denton cun limita da 100 persunas el publicum. Il circus ha actualmein plaz per 500 visitaders. Pli tard seigien las reglas da distanza e certificats vegnidas vitier. A scola a Breil La veta da «parlers» ch’ein da viadi e han lur staziuns tscheu e leu plai alla famiglia Berger. Sulet la feglia pintga hagi empau breigia da sendisar vidlunder. «Empau pli anavos hai jeu perdavons ch’eran «parlers», quei ei probabel empau el saung, a mi cunvegn quella veta e plai extrem bein», puntuescha la dunna da 44 onns e siu um ch’ei dus onns pli vegls dat il tgau e ri. Era als tschun affons ch’ein denter tschun e 14 onns vegls, plai quella veta. Entochen tier las vacanzas da stad van ils quater gronds a scola els vitgs nua ch’ils circus gastescha. Ei s’inte­greschien spert, hagien massa da raquintar e lur novs conscolars seigien marveglius da saver co ei vivien. Tenor ils geniturs duein ils affons denton buca star memia fetg ella publicitad e perquei vegnien ei era buc ella manescha duront las producziuns. Gust havessien ei magari schon, artistas ed artists muossien bia als affons ed enqualga studegien ei en numras e muossien lu tgei ch’ei sappien e damondien sche quei tonschi per sepresentar. «Per daventar artists da circus ston affons entscheiver fetg baul a trenar, nos affons ein gia memia gronds», declaran ils Bergers. Els sezs ein directurs dil circus e stattan en quella funcziun era ella manescha per moderar. «Suenter mintga produc­ziun stein nus avon tenda e prendin cumiau engraziond, quei contact persunal cul publicum ei bials e vegn appreziaus.» La sfida da survegnir artists Sil program dalla sesiun dil circus stattan il «Duo Fantastic» cun in’acrobatica da sutgas, ils frars Hermanos Acero che fascineschan il publicum cun in ver thriller ed il schonglader Erik dalla Russia. Il clown Alan Rossi ei enconuschents internaziunal e procura per risadas. Sut la cupla dalla tenda sepresenta Nadia dall’Ucraina cun siu spitachel ell’aria ed il giuven artist Roberto Sullacorda sepresenta cun ina numra d’acrobatica plein forza. Sempel seigi ei buca stau d’enga­schar il team d’artistas per questa sesiun. Sco Marco Berger di, ein rodund 50% dils artists da circus oriunds dall’Ucraina ni Russia e quels seigi ei grev d’engaschar actualmein. Tuttina han ei pudiu engaschar enzacons gidonters dall’Ucraina. «Nus empruvein gia dapi meins da puder ord l’Ucraina cun in pèrli ch’era gia igl onn vargau tier nus. Els vivan en in tschaler a Kharkiv e la dunna ei perfin en speronza», declaran ils Bergers ed igl ei buc da surveser ch’ei fan quitaus. Program: www.circusmaramber.ch Gudignei bigliets per il Circus Maramber a Breil: Il Circus Maramber ha mess a disposiziun tschun ga dus bigliets da circus per nossas lecturas e nos lecturs. Tgi che vul gudignar tals sa telefonar oz, ils 12 da matg dallas 13.00 enfin las 13.10 alla numera da tel. 079 432 82 26. Ils emprems tschun che pon atras gudognan. Ramona e Marco Berger cun lur circus Maramber ein actualmein sin turnea tras la Surselva. SONY DLa numera cul tgaun divertescha e plai oravontut als affons.

Sonda vargada ei stau sigl Albertushof, gl’anteriur bein claustral dallas soras dominicanas da Glion, ina fiera da plugls. Fetg bia glieud ei staus l’emprema gada sin quei plaz agl ur dalla via da Ruschein. Gl’anteriur menaschi puril ei denton buca venals. Ei hagi fatg senn d’organisar la fiera da plugls sigl areal digl Albertushof, ha Sandra Koch, responsabla per la communicaziun dalla claustra da Glion, declarau sin damonda dalla FMR. Sonda vargada ha bia glieud priu la caschun da visitar quell’occurrenza. Ins ha saviu entrar ella stalla veglia dil menaschi e circular sper ils differents stans da rauba. Enqualin dils visitaders ei sedumandaus daco che la claustra organiseschi leu ina fiera da plugls. Fagend allusiun agl inserat ch’ei cumparius el Fegl ufficial dalla Surselva cugl invit alla fiera da plugls ei la curella sederasada che las soras dominicanas veglien vender gl’Albertushof. Avon ch’ina casa cun contuorn vegn venala, ston ins svidar ella. La casa dil migiur digl Albertushof a Glion ei buca venala. En cass digl Albertushof ei quei denton auter. Sandra Koch refusa che las soras seigien vidlunder da svidar la casa dil migiur e che quella vegni vendida. «Na, quei constat insumma buc. Igl ei tut auter. Nus havein semplamein s’encurschiu ch’igl Albertushof ei fetg adattaus sco liug per ina fiera da plugls», declara Sandra Koch. Era ina claustra stoppi far uorden periodicamein e sedistaccar da rauba. Els biars loghens nua che las soras erien activas seigien numerusas caussas serimnadas. Perquei hagien ins decidiu d’organisar per l’emprema gada ina fiera da plugls sin ed entuorn gl’areal digl Albertushof. Las habitaziuns seigien affittadas ed ei detti negins indecis per ina midada da proprietad, ha la responsabla dalla communicaziun dalla claustra accentuau. Ella ha confirmau ch’ei seigi stau ina fetg buna e biala fiera da plugl, ins pondereschi da cuntinuar cun quell’occurrenza sin quei areal. Fetg biars visitaders cuntents han cumprau quei e tschei battegl. Il gudogn dalla fiera ei destinaus per in’ovra caritativa. «Gl’entir recav va a favur dils fugitivs, buca mo quels dall’Ucraina, mobein a tut quels ch’ein silla fuigia».(fmr/abc)

Onn da sem senumna la perioda cu ils pégns flureschan en abundonza ed il vent porta entiras niblas da pollen per la tiara. Primaveras schetgas promovan il sgol dil pollen. E quellas primaveras schetgas ein plitost regla ch’exepziun. Quella ga eis ei buca il sablun dalla Sahara che cuviera ina part dalla cuntrada sursilvana cun ina fina cozza melna. Ils pégns flureschan e sch’il vent buffa sedistaccan milliuns da pollas dallas miscalcas e sederasan sco niblas per la cuntrada. In fenomen fascinont che serepeta cun ina certa regularitad mintgamai suenter entgins onns. Onn da sem vegn il fenomen numnaus che buca sulet il pégn enconuscha, mobein era autras sorts da pumera. Sefatschentar cun igl onn da sem Thomas Wohlgemuth sefatschenta tiegl Institut per la perscrutaziun d’uaul, neiv e cuntrara (WSL) cun l’aschinumnada ecologia da disturbi. El e ses collavuraturs vulan saver co igl uaul reagescha e vegn a frida cun eveniments extrems sco incendis, schitgira ed auter. Thomas Wohlgemuth gi ch’il hype actual per damondas dalla midada climatica hagi era drizzau l’egliada sin ils onns da sem. Onns nua che biaras miscalcas creschan e flureschan sils pégns. «Nus savein dabia da quei ritmus dalla natira, denton aunc gitg buca tut.» Il collavuratur digl WSL menziuna la litteratura che descrivi ils onns da sem che serepetien per exempel tiel pégn cun in ritmus da sis entochen quater onns. «Decisiv per ch’il pollen dil pégn sappi sgular ei l’aura che regia duront ils meins da primavera.» Primaveras schetgas promovan il pollen e gidan a derasar el. «Sch’ils pégns produceschan pollen duront ina primavera bletscha resta el taccaus vid la miscalca e vid il pegn.» Consequentmein vesan ins duront quellas primaveras bletschas era neginas niblas da pollen. Primaveras schetgas ein la regla Demai che las primaveras schetgas ein plitost la regla vesan pli regular il pollen a sgular per la cuntrada. «Ch’eutras han ins il sentiment ch’ils pégns flureschien pli stedi.» Thomas Wohlgemut conceda denton che la scienzia sappi buca, sche sulet il clima provocheschi onns da sem, ni sch’igl impuls da flurir pli fervent vegni dil pégn sez, da ses gens. Buca mo la Surselva noda acutalmein in onn da sem. En biars intschess dalla Svizra fan ins stem dallas niblas da pollen ed in’egliada egl internet tradescha che la Bavaria e parts dall’Austria discutescha ferventamein, sche la midada climatica promovi il sgol actual dil pollen dil pégn. Senn fa l’acziun dalla natira respectiv dil pégn da producir aschi bia pollen sco pusseivel tuttavia, sco quei che Thomas Wohlgemuth accentuescha. «Il vent derasa il pollen sur in grond intschess e fructifichescha dabia miscalcas che sesanflan pli lunsch naven.» Bia pollen dat bia sem, e bia sem segirescha la descendenza dil pégn. «La variaziun genetica crescha medemamein e gida allas diversas sorts dalla pumera da s’adattar a novas premissas.» Semultiplicar drova forza La natira ha sviluppau in instrumentari per segirar l’atgna descendenza, silmeins entochen in cert punct. Clar ei ch’il sforz da semultiplicar drovas resursas. Thomas Wohlgemuth regorda per exempel al fau che porti veseivlamein meins feglia duront in onn da sem. Para sefan ils onns da sem era valer tiel pégn che crescha pli pauc e che muossa quei via siu rin annual. Che parts dall’Europa centrala vesan medemamein a sgular dapresent niblas da pollen attribuescha Thomas Wohlgemuth al fatg che la primavera seigi probabel schetga egl entir intschess europeic. El ha aunc fatg attent al tierm tudestg dil onn da sem. «Mastjahr» senumna quel e deriva atgnamein neu dall’agricultura. Era il ruver enconuscha onns da sem, onns nua ch’il fretg dil ruver, il glogn, croda en abundonza per tiara. Igl uaul da ruvers era antruras in liug predestinau per catschar lien ils pors. E lezs apprezieschan ils glogns dil ruver e s’engarschavan pulit duront il «Mastjahr.» Ils onns da sem dil pégn serepetan pli stedi grazia allas primaveras schetgas.

Gliendisgis sera envidan la Vischnaunca Ilanz/Glion e Surselva Turissem SA ad ina sera d’informaziun pertuccont la Via Glion. Igl ei la nova senda da viandar da plirs gis tras tut las fracziuns dalla vischnaunca. «Igl ei l’emprema purschida turistica che la populaziun gida a concepir», scrivan las organisaturas sil fegliet ch’ellas han repartiu dacuort ellas casadas. A caschun dalla sera d’informaziun vulan ins presentar las siat etappas dil gi da quella senda ni via. La Via Glion meina per liung las sendas da viandar signalisadas che colligian las fracziuns. Grazia al traffic public san ins ir era mo singulas parts dalla ruta. Ina dallas finamiras dalla sera d’informaziun eis ei era da rimnar purschidas ed attracziuns sils tschancuns da quella. «Arvi in’ustria occasiunala ni iniziei ina purschida agrituristica», envidan las organisaturas. Vischnaunca Ilanz/Glion e Surselva Turissem SA vulan informar co la populaziun sa contribuir sezza per l’attracziun turistica.(fmr/abc) La Via Glion colligia il marcau el funs ed ils vitgs ell'altezia. L’occurrenza d’informaziun «Via Glion» ei gliendisgis, ils 16-5-2022, allas 20.00 ell’aula dalla casa da scola.

Avon treis onns ha il Cussegl grond incumbensau gl’Uffeci d’uaul e prighels dalla natira dil Grischun da far ina expertisa pertuccont las lavinas che pericliteschan stradun e viafier denter Sumvitg e Mustér. Dacuort ha quei uffeci informau las autoritads. «La Val Lumpegna e la Val s. Placi ein buca las sulettas zonas neuralgicas en quei territori» ha Urban Maissen explicau dacuort en sia presentaziun. Ella sala dil luvratori Cuoz a Mustér ha el presentau gliendisdis l’expertisa pertuccont il giudicament da prighel da lavinas denter Sumvitg, sortida dil stradun digl Alpsu, tochen a Mustér. Ina interpellaziun dil Cussegl grond, iniziada da deputau Clemens Berther, haveva pretendiu ina analisa dalla situaziun pertuccont prighels da lavina. Gl’Uffeci d’uaul e prighels dalla natira dil Grischun (UUPN Grischun) ha fatg, en collaboraziun cun Nora Zürcher dil biro Gadola, in’expertisa leutier. Quella ha duiu sclarir la damonda sch’il sistem existent secumprovi, sch’ei drovi mesiras da schurmetg supplementaras e tgi che porti en gliez cass ils cuosts. Mesiras organisatoricas L’expertisa ha buca mo examinau la situaziun da lavinas els loghens neuralgics Val s. Placi e Val Lumpegna culla Stalusa. «Ei constat ch’igl ei ils dus gronds vallatschs. Ord vesta dil prighel havein nus denton era risguardau Runfoppa, Tieua-Madernal e Pigniu-Sumvitg. Tuts quels loghens han influenza per la circulaziun dil traffic». L’expertisa digl UUPN Grischun hagi buca constatau novas ni ulteriuras munconzas da segirtad. Ella hagi denton saviu cumprovar che las rescas d’entochen uss seigien supportablas, grazia allas mesiras tecnicas ed organisatoricas ch’ins hagi priu. Las mesiras organisatoricas pertuccan la serrada dalla via. En cass da prighel decreteschan las autoritads quella mesira sefundond sill’alarmaziun. «Dapi 1999 ei la via serrada ella media mintg’unviern circa 13 tochen 15 uras», ha Urban Maissen explicau. Ord l’optica spirontamein tecnica sappien ins reducir ils temps da serrada sin 4 tochen 5 uras, quei denton mo cun ulteriurs implonts da siglientar lavinas. «Las investiziuns necessarias per quei scopo ein denton en ina relaziun negativa cul néz ch’ins spetga», aschia il menader digl UUPN Grischun. L’expertisa conferma che la segirtad da lavinas ei oz denter Sumvitg e Mustér, pil stradun e la viafier, sin in ault livel ella cumparegliaziun cantunala. Las mesiras existentas tecnicas fetschien effect e nezegien. Clemens Berther ei satisfatgs Il stradun digl Alpsu e la lingia dalla viafier traversan la cavorgia Stalusa e la Val Lumpegna. Els loghens da prighels pli impurtonts, la Val s. Placi e la Val Lumpegna, savessien ins tonaton optimar ils implonts e las mesiras. La migliur ch’ins spetgi seigi denton buca en relaziun culs cuosts dallas investiziuns. Gl’UUPN Grischun sa lu era buca far speronzas per contribuziuns cantunalas e federalas per in niev implont da siglientar artificialmein lavinas ni in auter implont d’alarmaziun. Gl’implont cumprovau ella Val Lumpegna hagi potenzial d’optimar, cunzun la signalisaziun, mo era la tecnologia nova. En mintga cass astgien ins mai ignorar ni surveser il prighel ch’ei detti adina en auters loghens, p. ex. Tieua-Madernal respectiv Pigniu-Sumvitg. Ei Clemens Berther, gl’iniziant dall’expertisa, cuntents culla lavur che las instanzas cantunalas han presentau gliendisdis sera a Mustér? «Gie, els han fatg buna lavur, sclariu bein ed era informau detagliadamein», di el sin damonda dalla FMR. Ei semuossi ch’ins sappi migliurar ils implonts e l’organisaziun d’alarmaziun. El puntuescha la buna coordinaziun ch’ei necessaria denter las vischnauncas. Sch’ins stoppi disponer la serrada dalla via dependi il cuoz da quella mesira buca il davos il sistem d’informaziun e dalla coordinaziun.

Duront quater sondas ha Andermatt bandischau igl onn vargau il traffic ord il vitg ed uonn ein planisadas siat sondas senza traffic el center historic. Ina emprova da dar damogn tec a tec al traffic da transit. Ina tematica che fatschenta vitgs sco marcaus. La stad vargada ha la vischnaunca dad Andermatt serrau il coc dil vitg per il traffic duront quater sondas. Per la presidenta dalla Uniun da commerci dad Andermatt, Astrid Nager, in’acziun che ha anflau dabia beinvuglientscha ella populaziun. L’uniun da commerci ha susteniu il project da pilot ed Astrid Nager ha dau d’entellir che l’acziun vegni repetida el 2022. «Uonn vegn il traffic motorisau bandischaus duront siat sondas.» La populaziun ed ils hosps da vacanzas apprezieschan il vitg historic dad Andermatt senza traffic. La presidenta dall’uniun da commerci regorda a diversas retschercas che hagien confirmau quella tenuta. Pauc plascher dad il center dil vitg senza traffic ei vegnius dad singuls menaschis gastronomics cun agen parcadi. Astrid Nager ei dil meini che Andermatt seigi predestinaus per in center senza autos. «Ils autos san sviar il vitg senza gronds problems.» Andermatt posseda plazzas da parcar e la pusseivladad dad untgir il vitg neu da Göschenen via Hospental ed il Pass dil Gotthard ei dadas. Per contonscher il Pass digl Alpsu ston ils autos era buca passar il center dil vitg. Accumpignar il vitg dad Andermatt senza autos vul l’Uniun da commerci cun divers arranschaments. «Nus essan vida planisar.» Dabia valur turistica Dalla valur turistica dil vitg historic dad Andermatt senza traffic dat ei nuot da dubitar. Quei gi il directur dalla organisaziun turistica dad Andermatt ed Ursera, Thomas Christen: «La via daventa liug da spassegiar, seser giuado e da far musica.» Per il directur turistic eis ei impurtont da perschuader ils indigens dalla valeta dad in center senza traffic. «Ei dat adina arguments che plaidan encunter e quels arguments ston ins prender serius.» Christen discuora da disas sco per exempel da buca vuler desister da contonscher il plaz avon casa cugl auto da tuttas uras e da tut temps. «La finala setracta ei dad ina damonda politica che vegn decidida dad ina maioritad.» Thomas Christen ha saviu examinar datas dils telefonins dils automobilists che han passau igl onn vargau il center dil vitg dad Andermatt. «Biabein 80% dils automobilists han passau il vitg historic senza star eri.» Per il directur turistic in ulteriur motiv da perschuader la populaziun dils avantatgs dad in center senza traffic. Elavurar in concept per mauns dalla polizia Franco Quinter tgamuna l’interpresa d’inschignier HMQ SA cun sedia a Tusaun e domicilada els cantuns Turgovia e Turitg. La fatschenta HMQ sefatschenta, principalmein el cantun Grischun, era cun damondas dalla planisaziun da traffic. E tier quellas appartegnan per exempel l’introducziun da tempo 30 en vitgs e marcaus. «Nus elavurein en incumbensa dallas vischnauncas studis e concepts che vegn suttamess al pareri dalla polizia cantunala, respectivmein alla cumissiun da traffic che decida.» Tenor Franco Quinter existan diversas reglas da giug neu dalla lescha da traffic che ston vegnir risguardadas. «Reducir il tempo ed il traffic en loghens habitai ei in grond tema e quei ton en vitgs sco marcaus.» Igl inschignier e meinafatschenta da HMQ SA regorda ch’ei detti, sper reducir il tempo, era la pusseivladad da plazzar obstachels aschia ch’ils automobilists ston reducir il tempo e la finfinala untgir vias e quartiers. «Quellas mesiras ein plitost indicadas els marcaus.» Per scaffir zonas senza traffic drova ei denton vias d’untgida per ch’il traffic possi sviar, dat Franco Quinter d’entelgir. Mintgin ei specialist da traffic Sper il pareri dalla polizia e dalla cumissiun da traffic decida era il suveran davart las mesiras per reducir tempo e traffic. Franco Quinter tschontscha da divers interess. Il commerci giavischa per regla ch’il traffic flessegia e contonscha igl agen menaschi, ils habitonts e turists han magari auters basegns. «A caschun da sesidas d’informaziun e radunonzas communalas dat ei ina ga ni l’autra dabia emoziuns.» Franco Quinter attribuescha quella discussiun al fatg che mintgina e mintgin fa en ina moda ni l’autra part al traffic. «E vesa cheutras sesez sco specialist en damondas da traffic.» Constatau ha Franco Quinter ch’ei dat era opiniuns da principi pro ni contra traffic. Probabel il motiv che la vischnaunca dad Andermatt, respectivamein las uniuns turistica e da commerci, van la via pragmatica per bandischar il traffic dil vitg. Augmentar da quater sondas sin siat ed igl onn sisu forsa diesch, aschia pudessans ins contonscher il center dil vitg senza traffic, en dosas homeopaticas. Il vitg historic dad Andrematt senza traffic, realitad duront siat sondas egl onn 2022. Ina emprova da bandischar il traffic dil center historic.

La Cassons SA sa entscheiver a baghegiar il Flem Xpress: Quella novitad ha il president communal da Flem, Martin Hug, communicau alla radunonza communala. Silla stagiun d’unviern 2024/25 sappien ins inaugurar la nova staziun da muntogna Ils Cugns. Ei seigi gartegiau da secunvegnir cul possessur da terren che haveva inoltrau in recuors. Quei recuors haveva caschunau ina reponderaziun dil program da baghegiar ed ina malsegirtad generala. Ussa ei quei problem sligiaus e la procedura per la lubientscha da baghegiar sa ir ella fasa finala. Aunc uonn sappien ins entscheiver a baghegiar. Finamira dalla Cassons SA eis ei ussa da prender en funcziun la lingia nova Flem-Foppa-Stargels silla stagiun d’unviern 2023/2024. In onn pli tard vegnien ins a construir ils tocs Stargels-Segnes-Nagens Sura- Ils Cugns.(fmr/abc)

Ils onns otgonta e novonta han ils garaschists da Glion e contuorn organisau mintga primavera in’occurrenza communabla. Quella era enconuschenta sco «Autofestival Surselva». In comite d’organisaziun seformava mintg’onn aposta per porscher alla populaziun sentupadas ellas garaschas dalla regiun. Mintgamai la davosa fin d’jamna digl avrel havev’ins caschun dad ir d’ina garascha a l’autra. Ils organisaturs ed era la populaziun appreziava quella fin d’jamna en emprema lingia pervia dils contacts socials. Analog agl «Autosalon» da Genevra mavan ils visitaders d’in menaschi a l’auter, d’ina halla d’exposiziun all’autra a Glion e contuorn. Dapi ch’il comite special digl «Autofestival Surselva» ei sesligiaus, han ils garaschists era midau l’occurrenza. Els organiseschan ussa in’entira jamna per viadis d’emprova. La populaziun ha caschun da visitar las hallas e gest reservar in tal viadi cun in dils autos dallas differentas marcas. Sis garaschas separticipeschan uonn al niev format digl «Autofestival Surselva». Quel sedrezza plitost alla pratica ed agl interess specific per novs models ecologics, autos electrics ni hibrids. L’jamna da test ei dils 16 tochen ils 21 da matg 2022 en sis garaschas a Glion, Laax e Schluein.(fmr/abc)

Oz envidel jeu vus da far ensemen cun mei in pign experiment sur da nos patratgs! S’ìmaginei che jeu fuss 60 onns pli giuvna, havess cavels tut brins, e fuss in meter pli pintga, ina zaclina cun biabein 60 kilos pli pauc sin mias schuialas. Jeu mirassel sin vus buca da surengiu, mobein da sutensi…enta maun purtassel in fetg bi e grond matg fluras da differentas colurs! Vegn vossa fantasia da s’imaginar quei ensemen cun mei? Jeu fuss pia ina pintga mattatscha da biabein 6 onns e raquintass a vus il suandont: nus temevan buca l’aua sco era buc il far si cavels. Nossas schubas eran liungas e nos caltschauls plein ruosnas. Ir a scoletta era per nus buc in divertiment. Nus magliavan pèschs cun spriulas e carflur cun caschiel, fagevan grondas caneras e massa lumparias. Nos pigiuts fuvan bletschs e nies surrir semplamein mo sufficients. Sedurmentar la sera senza tei, cara mumma, era per nus in grond sterment. Tgi ha mussau a nus da tschintschar? Tgi curava nus cura che nus eran malsauns e basignus? Tgi fageva quitaus per nus che tut mondi o en bein? Malgrad tut quei eran nus segir era mintgaton in buordi pils auters? Tgei fuss nossa societad senza affons, senza descendents? Seigies leds che haveis els! Dacuort havein nus festivau il di dallas mummas! Quella fiasta ei en emprema lingia buca ina fiasta dalla baselgia, mobein va anavos silla historia greca antica, sin 25 onns avon Cristus. Da gliez temps vegneva la mumma da Zeus, «Rhea», festivada. La feglia d’Anna Maria Reeves Jarvis, ina metodista americana, vegn considerada sco fundatura dil di dallas mummas. Ils 12 da matg 1907 ha ella fundau a West Virgina, USA, in «Memorial Mothers Day Meeting» a Grafton, gest dus onns suenter la mort da sia mumma. Quei di era gest ina dumengia. Cun quella gesta ha ella vuliu far attent als problems dallas dunnas e honorar las mummas. Viers ils 1923 ei quei usit era vegnius prius si tier nus. Negin da nus vegness sin l’idea da dismetter quei bi usit. Quei ch’il di dallas mummas munta duront 24 uras per mummas e tattas vala gl’entir meins da matg, pia duront 31 dis, per Nossadunna, Maria, la mumma da Diu. Il meins da matg ei il «meins dil di dallas mummas» per Nossadunna, pertgei entras siu GIE ch’ella ha dau cura ch’igl aungel ei comparius ad ella, ha ella priu part dil spindrament. Nunpusseivel eis ei da s’imaginar, sch’ella vess detg en quei mument NA. In «no-go». Tgi ha dau a Jesus gl’exempel della misericodia? Da tgi ha el empriu da far misericordia? Tgi ha mussau quei ad el. Jeu creiel che vus detties a mi raschun che quei ei il meret da sia mumma, Maria, mo sco era da siu bab nutrider, sogn Giusep. Buca senza motiv venerein nus dapi tschentaners Nossadunna «la Mumma della Misericordia»: Seigies salidada Maria, ti mumma da nus tuts, sin tei ei nossa speronza, emblida nus buc. Sil crest da Nossadunna tei venerein, sco mumma della glisch, in bi refugi aunc oz en nos dis! Lucia Wicki-Rensch è naschida e creschida si a Trun. Ella s’engascha dapi 22 onns tar l’organisaziun «Kirche in Not», in’ovra caritativa internaziunala per las baselgias en miseria e per Cristians persequitai sigl entir mund.

Placats cun candidatas e candidats per posts politics pendan actualmein empau dapertut ed era ellas medias socialas ed en gasettas ein ei da veser. A caschun d’occurrenzas ed empau dapertut ein ei presentas e presents. La FMR ha discurriu cun ina experta ed in expert davart igl effect dallas campagnas e vuliu saver sin tgei ch’igl ei impurtont da metter peisa. «Miu surrir ei miu logo. Mia persunalitad ei mia carta da viseta. Sco auters sesentan suenter in inscunter cun mei ei mia marca», ei in messadi da Sonja Killias, mentura e coach che lavura e habitescha ad Andiast e Cuera. L’impressiun ch’enzatgi fa ei quei che quenta e fa effect e tut tenor tonscha quei per far in meini. Pil solit gia suenter haver viu ina persuna l’emprema ga. «Gest tier ina campagna d’elecziun eis ei impurtont da metter en scena bein candidatas e candidats. Buca tuttas e tuts che san dar lur vusch san tgei ch’ei han prestau ni buc, e perquei ei gl’effect visual zun impurtonts. Fotografar las persunas cun ina posa e tschéra autentica ei impurtont. Il surrir sto esser sincers ed autentics, autruisa fa ei negin effect. Biars rian deplorablemein empau mudergiau ella camera, aschia sa la sbrenzla buca seglir vi. In ver surrir ei dil reminent da veser els egls, buc vid la bucca. Sulet ina fotografia autentica sa far igl effect giavischau», puntuescha Sonja Killias ch’ei era mentura da retorica e mimica. Autentic Tenor Killias duess ina persuna che vul sepresentar ella publicitad ponderar exact, tgei impressiun ch’ella vul far sin in placat. Less la persuna parer moderna, plitost dalla moda veglia ed attaschada a tradiziuns, segira da sesezza, mudesta? Quei sappien ei mussar in ton cun l’elecziun dalla vestgadira, denton era entras la perschuasiun interna che gioghi cheu in’impurtonta rolla. La tenuta interna hagi in enorm effect sil lungatg dil tgierp d’ina persuna ed aschia era silla pareta ed igl effect d’enzatgi. Cussegliaziuns professiunalas fussien d’avantatg per candidatas e candidats ed era cusse­gliaziun da vestgadira, frisura ni smincar. Tier tut quei drovi ei denton era ina buna fotografa ni in fotograf che hagi la perseveronza da metter las persunas ella dretga glisch e da fotografar entochen ch’il resultat cuntenti tuts cumpigliai. Perquei sappien las persunas fotografadas tuttina esser autenticas. Certs placats raquentien historias senza plaids e hagien aschia in bien effect. Adina puspei profiteschan era managers ni persunas dalla politica dalla purschida da Skill-Mentoring. «Nuot ei pli malemperneivel ed unfiseivel ch’ina persuna che sa buca mirar els egls ni fa traso ähm ni äh duront ch’ella discuora. Quei ei denton caussas che pon vegnir meglieradas spert a caschun da cuors per cumpetenzas da retorica», aschia la mentura. «Senza va ei buc» Armin Spescha ei il schef da Communicaziun.ch a Glion e Cuera, la fatschenta che ha realisau la campagna da reclama per ina partida dil Grischun. Tenor el ein ils placats sulettamein ina part dil concept final da reclama. Ei vegni aunc fatg bia auter che duei la finfinala gidar da contonscher la finamira. Per exempel inserats ni filmins che vegnan derasai ella reit ed en medias socialas. «Tuts recloman adina che reclama detti silla gnarva e tuttina consumeschan tuts reclama. Il motor da reclama che funcziuna ei adina il consument», declara Armin Spescha e conceda ch’ei hagi pil mument forsa perfin empau bia reclama dentuorn. «Senza va ei denton buc. Quel che vul buca derasar ina massa placats e reclamas da sesez, quel ‘va a piarder’ e vegn buc vesius», puntuescha el. Per realisar la campagna hagien ei all’entschatta definau il messadi principal e fatg ina strategia da cuntegn. Ei seigi stau da sclarir, sche era pliras persunas vegnien sin in placat ni mo singulas, con grond ch’ils nums vegnien screts e tgei informaziuns e messadis ch’ei basegni schiglioc aunc tut sils placats. Candidatas e candidats seigien vegni cussegliai cumpetentamein, denton buc a moda surfatg professiunala. Ina cosmeticra ha smincau ed il fotograf eri specialisaus da fotografar purtrets e persunas. Quel hagi era cussegliau co star ed ei hagien empruau ora da tuttas posas, era en cumbinaziun cun auters candidats. «Nus havein propi priu peda, mo la finfinala ei mintgin sco el ei ed ei fa buca senn da fotografar persunas totalmein auter che quei ch’ellas ein schiglioc, autentic e natural ei aunc adina il meglier», puntuescha Armin Spescha.Pertuccont la vestgadira hagien ei sulet detg tgei che mondi insumma buc per quei intent, per gl’auter hagien las candidatas ed ils candidats saviu prender cun els plirs costums ni ves­tgius. «Igl ei impurtont da sepresentar autentic, aschia sco ins va schiglioc era entuorn e sesenta bein», ei Spescha perschuadius.

En Surselva ha ei dau ier in pulit tiaratriembel. Il vulcan «proporz» ha rut il bloc. Perinaga ella Cadi, en Lumnezia ed ella Foppa. Il mandat da Carmelia Maissen va a Martina Beeli, pura da Sagogn. Las elecziuns 2022 dalla regenza e cussegl grond ein stadas schi attractivas sco aunc mai. Ella regenza ha ei dau ina surpresa negativa per la PPS, ella ha buca saviu stuschar Jon Domenic Parolini dalla sutga. Las davosas jamnas han ins lu era udiu dapertut ch’el mereti ina reelecziun, el hagi fatg buna lavur. Buca mo ellas valladas dil sid ha el giu sustegn, era en Surselva. Quella regiun po esser satisfatga generalmein dallas elecziuns dalla regenza. Tier tschei gremi, il cussegl grond ha ei perencunter dau veritablas stuschadas ed in detg tiaratriembel en tuts sis cirquits electorals. Cheu ina survesta cun all’entschatta mintgamai ina lingia grassa. La PS gudogna dus mandats en Surselva. Foppa (5 sezs) «Martina Beeli arta il séz da Carmelia Maissen, Renatus Casutt gudogna quel da Silvia Casutt»: Quei ei il discuors dil gi ier, oz ed ils proxims gis ella Foppa. La PS po esser loscha da siu sez ch’ella ha conquistau grazia al proporz. Silvio Dietrich, meinascola a Glion, ha retschiert 618 vuschs. Roman Cantieni ha retschiert 576 vuschs, il secund meglier resultat dalla gliesta 1. Ina supresa ei che Martina Beeli «arta» il sez da Carmelia Maissen. Cun 979 vuschs ha ella fatg il meglier resultat dallas persunas buca elegidas dalla gliesta dalla AdC. Martina Beeli va cunquei a Cuera naven digl uost 2022. Il proporz ha era gidau alla PPS da conquistar in mandat ella Foppa. Cun 520 vuschs ha Renatus Casutt fatg il meglier resultat da quella gliesta. El va puspei a Cuera, suenter che Lorenz Alig dalla PLD haveva stuschau el ord il parlament cantunal. La Surselva ha connextau sias antennas politicas da niev en direcziun Cuera. Cadi (4 sezs) «Diego Deplazes sto far plaz a siu collega, la PS va a Cuera cun Martin Kreiliger da Mustér»: Quei ei il facit dallas elecziuns ella Cadi. Il proporz ha caschunau ina explosiun. Buca ina, mobein quater partidas han mess si gliestas da candidats. Treis da quater mandats ha la AdC saviu defender. In denton buca. Ella Cadi va da niev Fabian Collenberg el cussegl grond. El ha fatg il secund-meglier resultat, numnadamein 1460 vuschs. Ina gronda satisfacziun po ei esser per René Epp che votantas e votants han dau ad el la cumpleina confidonza, el ha fatg 1569 vuschs. jClemens Berther ha fatg 1256, Diego Deplazes 1218 vuschs. Elegius ei denton buca el sco quart representant dalla Cadi, mobein Martin Kreiliger. El ha retschiert 502 vuschs e grazia al proporz representa el la PS el cussegl grond. Lumnezia (2 sezs) «Stefan Schmid da Val S. Pieder piarda siu sez, Martin Sgier dalla PPS gudogna»: ei ina realitad en Lumnezia. Ina stremblida strusch immaginabla ha ei dau ils 15 da matg en quei cirquit. Avon quater onns haveva Stefan Schmid da Val S. Pieder gudignau il cumbat electoral encunter il pur Curdin Capeder dalla AdC. Ussa, quater onns, stauscha in representant dalla PPS il president communal da Val S. Pieder ord il cussegl grond. Buca pervia dil diember da vuschs, mobein pervia dil proporz. Gian Derungs ha fatg 597 vuschs, Stefan Schmid 575 vuschs. Omisdus ein datier in da l’auter, la confidonza dalla populaziun han omisdus giu. Cun 306 vuschs ha la PPS il dretg sin in mandat en quei cirquit. Quel gudogna il pur Martin Sgier da Surin. El vegn ad accumpignar naven digl uost 2022 Gian Derungs a Cuera. Il special ei che omisdus ein dalla vischnaunca da Lumbrein. Breil (1 sez) «Maurus Tomaschett tegn claramein il sez dalla AdC»: ei la lingia grassa en quei cirquit. La PPS ha sperau da saver evocar in pign tiaratriembel. Quei ei denton buca gartegiau. Votantas e votants han seschau plidentar plitost dalla gliesta 1 (PS&Verda). Il giuven Ciril Spescha ha fatg 115 vuschs. Encunter il profilau dalla AdC, Maurus Tomaschett da Breil, ha era el denton buca giu schanzas. Tomaschett ha fatg 271 vuschs, Ciril Spescha 115. Il candidat dalla PPS, Renaldo Spescha d’Andiast ha retschiert 83 vuschs. Stussavgia (1 sez) «La candidata nova Maya Messmer-Blumer defenda l’attacca dalla PPS» fa surstar en Stussavgia. Votantas e votants han buca giavischau ch’il giuven Marco Zinsli, candidat dalla PPS, mondi a Cuera. El ha retschiert 178 vuschs. La candidata ch’ei stada a disposiziun pil deputau partent profilau Daniel Buchli arta siu mandat. Maya Messmer-Blumer ha fatg 216 vuschs. Per la PS&Verda ha Anna Gredit candidau, ella ha retschiert 42 vuschs. Trin (6 sezs) «Guido Casty dalla PLD sto dar siu mandat a Martin Candrian dalla PPS», fa endament reminiscenzas d’avon otg onns. El cirquit electoral da Trin battevan tradiziunalmein la PLD e pli baul la PBD per mandats. Ussa ein las hartas mischedadas e la variaziun gronda e representativa. Las partidas ein decisisvas, e pér lu las persunas. Guido Casty spiarda siu mandat, quel va alla PPS, il meglier resultat ha Martin Candrian da Flem fatg cun 428 vuschs. Il sistem da proporz fa siu duer sco ei s’auda. Cun 739 vuschs ha Ursin Widmer dalla AdC contonschiu in bien resultat, siu mandat ei buca staus en prighel. Julia Müller dalla PS (entochen uss) ha fatg il meglier resultat el cirquit electoral da Trin, lu suondan Martin Wieland e Stefan Cahenzli dalla PLD.

Sonda ei l’entira Lumnezia s’entupada ella sala plurivalenta a Vella. La Societad da musica da Vignogn ha saviu organisar – finalmein – sia fiasta centenara. Il 102avel anniversari ei stau in gi commemorativ cun diversas attracziuns. Siat musicas han priu part al GP Vignogn. All’entschatta ein biars stai surstai: «La fiasta centenara dalla musica da Vignogn ei a Vella?» han ins udiu a dumandar. La risposta da Curdin Foppa, il president dil comite d’organisaziun, ei stada plausibla ed el decuors dil gi ei quei era semussau: «L’infrastructura dalla casa da scola culla gronda sala plurivalenta a Vella ei pli ideala per ina tala occurrenza». A Vella ei lu era l’entira populaziun lumneziana vegnida per festivar il centenari dalla musica da Vignogn. Fetg stedi ei la populaziun da Vignogn vegnida ora Vella. Il 102avel anniversari Gl’entir Vignogn ei stau sonda a Vella. Representants dallas famiglias Derungs, Casanova, Andreoli, Ventira e Foppa, e descendents da quellas, han rendiu honur a lur Societad da musica. Cun gronda breigia haveva ella preparau il 2020 la fiasta centenara en cumbinaziun cull’uniformaziun ed instrumentaziun nova sco era la fiasta districtuala da musica. Per motivs enconuschents han ins stuiu desister, medemamein gl’onn suandont. Il 102avel anniversari ei denton gartegiaus – e sco. Ils 3 da zercladur 1920 haveva sur Christoffel Willi priu l’iniziativa da fundar ina musica instrumentala. La cronica ch’ei cumparida ils 3 da december 2020 raquenta l’entira historia naven dall’entschatta. Robert Casanova e Serafin Derungs ein ils auturs da quella. Els dus han ins lu era viu la damaun silla tenda duront gl’ensolver ella sala plurivalenta. Bunamein 200 persunas eran s’annunziadas pil brunch, denter quellas era il president dalla Regenza, Marcus Caduff. En num dalla regenza grischuna ha el gratulau alla Societad da musica da Vignogn. El ha rendiu attent all’impurtonza d’ina musica dil vitg. Dapi ch’ei detti talas societads, pia dapi 200 onns, s’engaschien quellas per cultura e cuminonza. «Musica instrumentala ei cultura vivida, cultura che fa bein, cultura che divertescha», ha Marcus Caduff getg. El ha puntuau che la musica contribueschi essenzialmein da setener ensemen. Il Grond Premi Vignogn Ella sala plurivalenta a Vella han ils da Vignogn lu era mussau quei da camifo. Suenter il brunch pulpiu cun accumpignament musical dalla musica giubilara han Pascal Gamboni, Rees Coray e Dario Hess divertiu sur miezgi. Allas 14.00 ei lu la halla plurivalenta s’emplenida propi fetg. Tuttas musicas instrumentalas dalla Lumnezia, quellas da Vrin, Lumbrein, Suraua e Val S. Pieder, ein stadas presentas. Era las musica da Glion e Sagogn han dau suatientscha agl invit, plinavon quella da Trun. Lezza ha lu era giu la simpatia dil publicum. Ella ei victura dil GP Vignogn. Ils da Vignogn han organisau per l’emprema gada ina fuorma da concurrenza da musica. Ella part davos dalla halla havevan ins montau ina tribuna per la giuria – semegliont sco ad ina fiasta districtuala, cantunala ni federala. Culla differenza ch’igl auditori ei stada envidada da separticipar. Pensum dallas musicas participontas eis ei stau da presentar alla giuria ina producziun da maximalmein 15 minutas. Las bands han astgau eleger in program liber cun silmeins in marsch. Ils organisaturs han giavischau – denton buca cumandau - choreografias ed effects da show. Rafael Camartin, pedagog da musica da Breil ad Oberösch/Berna, ensemen cun Fabian Bloch, eufonist e solist da renum, han giudicau ils tocs e l’interpretaziun. Angela Collenberg, actura da Morissen e specialista per castings e presentaziuns, ha giudicau quella part dalla producziun da 15 minutas. Dallas 14.00 tochen las 17.15 ein las musicas sepresentadas sin tribuna. Tuttas han mussau producziuns individualas e variontas. Buca mo la giuria ha gudiu quella concurrenza creativa e divertenta. La Societad da musica da Trun ha gudignau la simpatia digl auditori cun sia idea d’integrar gl’auditori en lur producziun. Sut la direcziun dad Adrian Degonda han els entschiet il marsch «A Trun sut igl ischi». Avon la tribuna ha la band rollau giu transparents cul text ed envidau gl’auditori da cantar la canzun duront ch’els han sunau. Quei ha fatg effect. L’Uniun da musica da Sagogn ha persuenter gudignau il premi dalla giuria pil meglier marsch. Ella ha sunau «The Champions» da major G. R. Willcocks. Ils tschun veterans cantunals d'honur (50 onns commembers da musicas) Ils veterans da 35 onns. Ils veterans da 25 onns. La giuria teidla attentamein las producziuns dalla Musica da Glion. La Societad da musica da Vignogn en acziun. Il moderatur Sascha Tischhauser (dretg) cun dus meriteivels musicants da Vignogn. Bia glieud ha visitau la fiasta cul Grond Premi Vignogn dallas musicas. Il president dalla regenza grischuna, Marcus Caduff, ei staus presents al brunch dalla fiasta giubilara. La rangaziun Campiun Grond Premi Vignogn 2022 Societad da musica Trun rang GP Vignogn Societad da musica Suraua; Uniun da musica Sagogn. Meglier marsch, valetaus dalla giuria: Uniun da musica Sagogn Meglier marsch, valetaus dil publicum Musica da Glion Honorazun dils veterans da musica La sera da tscheina ha l’Uniun cantunala da musica undrau a Vella 18 veterans dil district da musica Surselva. Il president cantunal Andy Kollegger ha surdau allas suandontas musicantas e musicants la medaglias meritadas. Veterans cantunals d’honur (50 onns) Leo Alig, Musica Greina Vrin; Gion Ragettli, Societad da musica Flem; Ignaz Sax, Musikgesellschaft Obersaxen; Jakob Riedi, Musica da Glion; Walter Haltiner, Uniun da musica Sagogn. Veterans federals (35 onns) Brigitte Hug, Societad da musica Flem; Esther Schnider, Musikgesellschaft Obersaxen; Adrian Bergamin, Societad da musica Danis-Tavanasa; Nicolina Cathomen-Giossi, Societad da musica Sedrun; Dumeni Cavegn, Societad da musica Sedrun; Gabriel Monn. Veterans cantunals (25 onns) Corsin Alig, Musica Greina Vrin; Isidor Caviezel, Musica Greina Vrin; Martin Bundi, Societad da musica Sumvitg/Cumpadials; Roman Dietrich, Societad da musica Danis-Tavanasa; Ursin Hitz, Societad da musica Danis-Tavanasa; Mengia Risch-Decurtins, Societad da musica Trun. 20 onns dirigent Remo Derungs, Societad da musica da Vignogn.

Sonda vargada han ils varga 40 affons da scola e scoletta da Schluein giu fiasta. Las autoritads, ensemen culla populaziun, han inaugurau il «pumptrack», la pista d’asfalt. Igl ei ina part dil project per la generaziun giuvna. «Jeu hai in tschaffenun co la populaziun ei vegnida ed ha priu part all’inauguraziun», ha la geraua da scola da Schluein, Gabi Ter Braak, getg el discuors culla FMR. Sonda ha buca in dils actualmein varga 40 affons muncau per la fiasta d’inauguraziun dil niev plaz da scola. Quella ha entschiet da miezgi cun ina show da scolars dalla Scola da talents Glion e cun ina demonstraziun dalla tschunavla classa. Tochen las 17.00 han ins viu ed udiu vuschs d’affons e musica, ei ha dau ligiongias dil gril, tut che ha gudiu l’atmosfera sil niev plaz scola da Schluein. Allas 14.00 ha il chor mischedau embelliu gl’act ufficial cun entginas canzuns. L’Uniun da dunnas da Schluein ha organisau l’ustria, biars geniturs e confamigliars dils affons han gudiu la caschun da s’entupar puspei inagada sin plaz-scola. Cugl act usitau da tagliar il pindel han il president communal Ralf C. Schlaepfer, la geraua da scola Gabi Ter Braak ed il gerau da baghegiar, Corsin Bearth, aviert communablamein gl’implont. Onn vargau ha la vischnaunca formau da niev il contuorn dalla casa da scola. Igl ei l’etappa ch’ei suandada suenter ch’ins haveva sanau cumplettamein la casa da scola. Gabi Ter Braack taglia la corda digl implont ensemen cun in affon. La radunonza communala haveva approbau avon in onn quella secunda etappa e concediu persuenter ina summa da 700'000 francs. Suenter la construcziun dalla casa da scola gl’onn 1976 eis ei stau uras da modernisar gl’areal e porscher novas attracziuns dil temps liber. La part encunter nord dil contuorn ha retschiert in implont special, ina pista cun undas. L’interpresa VeloSolutions da Flem ha construiu ina pista d’asfalt da 90 meters cun undas, bots, segls e stortas. Gl’implont survescha a tuttas specias da moviments sin rodas, skateboard ei ina mischeida da divertiment, moviment ed acrobatica. Gl’onn vargau ei l’aissa cun rodas stada per l’emprema gada disciplina olimpica. Sigl entir mund han affons e giuvenils tschaffen da semover sin tals implonts cun trotinet, cull’aissa, cun inlineskate ed affons pigns schizun cul velo senza pedals. Gabi Ter Braack e Corsin Bearth el verd dil pumptrack da Schluein

Annina Tomaschett da Trun ei stada la megliera tiradura svizra alla concurrenza internaziunala da tir dalla «Rifle Trophy» la fin d’jamna a Pilsen en Tschechia. Ella concurrenza cun buis sur la distanza da 10 m eis ella daventada dieschavla ella qualificaziun cun 625,6 puncts. Danovamein megliera Svizra eis ella stada el match da treis posiziuns sur la distanza da 50 m. Ella ei daventada endischavla. El team mischedau cun Lars Färber da Favugn ha Annina Tomaschett munchentau mo per pauc ils top 10 sur la distanza da 10 m. Tomaschett/Färber ei tonaton stau il meglier team svizzer. (cdm/fmr) Annina Tomaschett.

Avon ina biala culissa da varga 300 aspectaturas ed aspectaturs eis ei buca reussiu ni a Schluein Glion ni a Domat da crear grondas occasiuns da sittar gols, aschia ch’il giug ei ius a fin 0:0. Quei remis gida segiramein dapli l’equipa da Domat che quella da Schluein Glion, la quala havess giu ner da basegns da recaltgar treis e buca mo in punct. Il positiv dil sulet derbi grischun dalla secunda ligia regiunala ei segir la biala roscha d’aspectauras ed aspectaturs ch’ein vegni la sonda da bellezia relaziuns a Crap Gries per guder il giug e la sera. Denter auter ha l’Uniun sportiva Schluein Glion era astgau beneventar in triep da ses fideivels sponsurs che sustegnan ils biars gia dapi onns l’uniun e commembers dil Club da fauturs Crap Gries ch’ein medemamein stai envidai al giug. Donn ch’ils sponsurs ed ils fauturs han buc astgau assister ad ina partida cun empau dapli acziuns attractivas avon ils gols. Pil pli ei il giug numnadamein sesplegaus el miez dil plaz ed ils dus golis han buca stuiu mussar grondas paradas. Las defensiuns han giu enta maun ils attaccaders e strusch lubiu schanzas che han valiu da vegnir nudadas sil cedel da notizias dil rapportader. Per Schluein Glion ha Marino Cavegn giu la megliera, per Domat Mario Garcia Agulla; quei eis ei stau. Per Schluein Glion restan ussa aunc quater giugs per recaltgar ils puncts necessaris per saver mitschar dalla relegaziun, treis da quels ordvart. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Schluein Glion – Domat 0:0 Crap Gries. 335 aspectatur(a)s. Arbiter: Musliu. Schluein Glion: Hornacek; Gallmann (64. Deplazes), Coray, Sgier, Büchler; Cavegn, Michel, Livio Derungs, Egger (75. D’Atria, 90.+ 2. Leblebici); Bundi (46. Vinzens), Afzali (79. Casutt). Domat: Zivanovic; Hanan Beso, Hanad Beso, Hunger, Nsingui; Sabljic (60. Bonderer), Frizzoni, Limani, Gringer; Topalli (71. Garcia Agulla), Spiller (89. Mahir Beso). Remarcas: Cartas melnas: 55. Limani (foul), 76. D‘Atria (foul) e 90.+ 4. Hanan Beso (foul). Schluein Glion senza Cabalzar, Dermont, Matthias Derungs (blessai) e Gomes Machado (absents). Corners: 4:8.

La dumengia ei il capogruppa Eschenbach staus sin viseta a Pustget. Igl atun ei la partida ida cun 8:2 clar en favur dall’equipa dil cantun S.Gagl. Mo quella ga vesa ei o empau auter. Trun/Rabius entscheiva il giug fetg disciplinau. Ei vegn schau giugar il favorit e speculau sin sbagls da lez e quei reussescha era dètg bein. L’equipa da casa vegn baul tier bunas schanzas e va ella 19. minuta fadegiau en avantatg entras Daniel Pfister . Eschenbach anfla vinavon negin recept da surmuntar la buna defensiun da Trun/Rabius, cheutras gartegia ei adina puspei al CB T/R da vegnir tier bunas acziuns. Diesch minutas avon pausa vesa Patrizio Decurtins ch’il goli d’Eschenbach ei postaus memia lunsch ord gol e setta ord 40 m, il bal dat giu avon il gol e seglia si ella traversa. Quei fuss stau il gol! Pauc pli tard nezegia Eschenbach denton ina malprecauzin e vegn tiegl 1:1 entras Kaan Polat . Ed ei sa aunc vegnir mender per l’equipa dalla Cadi, igl arbiter schula in penalti pils hosps. Daniel Monn - che segida quei di sco goli - parescha denton suveran il siet e procura per atmosfera a Pustget. Da pausa trembla la cabina d’Eschenbach, il trenader ei insumma buc cuntents culla prestaziun da ses giugadurs e vul ina reacziun. Denton ei il giug era suenter pausa ulivs tochen che Dominik Hinder vegn emblidaus ella da tschun e sietta il secund gol pils hosps. 12 minutas avon la fin schula igl arbiter danovamein in penalti pils hosps. Robert Stojanov surpren la responsabladad e lai quella ga negina schanza a Daniel Monn. Tschun minutas pli tard nezegia Sandro Vigini in conter ed aulza sin 1:4. Trun/Rabius muossa denton morala e vegn era aunc tier siu penalti, Raffael Riget parescha denton il ferm siet da Patrizio Decurtins . Patrizio vul denton far siu gol e quei gartegia ella 91. minuta. Cul resultat da 2:4 en favur d’Eschenbach va il giug a fin. Trun/Rabius ha mussau ina buna prestaziun a casa encunter il capogruppa. Fussen la schanzas cunzun avon pausa vegnidas nezegiadas vess ei tgunsch dau la surpresa. (cdm/fmr) 3. ligia, gruppa 1 Trun/Rabius – Eschenbach 2:4 (1:1) Pustget, Trun. 160 aspectatur(a)s. Gols: 19. Daniel Pfister 1:0, 40. Kaan Polat 1:1, 58. Dominik Hinder 1:2, 78. Robert Stojanov (penalti) 1:3, 83. Sandro Vigini 1:4, 91. Patrizio Decurtins 2:4 . Trun/Rabius: Daniel Monn; Denis Monn (63. Mirco Pfister), Ramon Orlik, Livio Janka, Sandro Orlik; Remo Alig, Beat Cadruvi (69. Silvan Muoth), Mathias Flepp, Daniel Pfister (57. Clau Berther); Patrizio Decurtins, Salvatore Stagliano. Eschenbach: Raffael Riget; Silvan Aranda, Timon Keller, Ramon Grob, Ramon Huber; Kaan Polat, Gioele Stumpo, Nicola Brunner, Dominik Hinder; Robert Stojanov, Zef Gojani. Remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff, Mauricio Cathomas, Gianin Derungs, Orlando Monn, Damian Schmed e Pascal Schmed.

El derbi romontsch digl atun vargau ha Lumnezia giu incassau pér ella prolungaziun in gol encunter Surses ed il giug ei ius ora pari. Aschia che la motivaziun ei stada gronda tier l’equipa lumneziana dad ir quella gada sco victura giu dil plaz. Surses perencunter drova urgentamein ils treis puncts per far il segl sur il streh e per mitschar dalla relegaziun en 4. ligia. Duront las empremas 15 minutas ha Surses giu entginas caschuns entras corners ed inagada ha in giugadur saviu cuorer persuls encunter Fabio Casanova che ha denton saviu evitar il gol. Mo era Lumnezia ha giu bunas caschuns dad ir en avantatg. Ella 24. minuta ha Lumnezia dabien in corner. Surses vegn buca da sclarir, il bal va ad ault, Matias Alig seglia pli ault ch'igl adversari e dat il bal cul tgau en direcziun dil gol. Il defensur emprova aunc dad evitar il gol sin lingia, la culla va denton via la traversa en gol al 0:1. Igl ei stau in gi da caliras, aschia che tut ils giugadurs ein stai leds cura ch'igl arbiter ha schulau giu l’emprema mesadad ed els han saviu ir en las cabinas frestgas. Gest suenter pausa ha Lumnezia giu ina buna fasa ed il bal era il bia ella mesadad da Surses. Ella 54. minuta denton sieta Surses in corner che vegn deviaus d’in defensur lumnezian ed il bal va sin lingia directa en gol. Ils Lumnezians han denton buca schau pender il tgau e fatg vinavon pressiun encunter igl adversari. Ils numerus siets da Lumnezia mavan denton buca sin gol e schei mavan sin gol vegnevan els pari da Niclo Devonas. Surses perencunter vegneva tier caschuns entras cunterattacas e cun bals liungs. Ella 75. minuta prolunghescha Dino Blumenthal il bal cul tgau sin Matias Alig che vegn da dar en ina flanca. Surses vegn buca naven cun la culla e Dino Blumenthal sa terminar l’acziun cun in ferm siet ord cuorta distanza, aschia che Lumnezia va puspei en avantatg. Era sch’ils puncts vegnan probabel memia tard pils Lumnezians eis ei fetg bien per la morala e la remuneraziun pigl engaschi da finalmein saver ir sco victurs giu dil plaz. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Surses – Lumnezia 1:2 (0:1) Tinizong, Plaza d’ava. 60 aspectaturs. Gols: 24. Matias Alig 0:1, 54. Danilo Blumenthal (autogol) 1:1, 75. Dino Blumenthal 1:2. Surses: Niclo Devonas, Gianluca Augustin, Corsin Carisch, Robin Demarmels, Linard Augustin, Bernardo Bonifazi, Enrico Carisch, Mauro Simonet, Manuel Simonet, Julian Jenal, Ivano Simonet. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Manuel Casanova, Tizian Casanova, Mauro Cadonau, Pascal Derungs (68. Filipe Bastos), Toni Vinzens (88. Pascal Derungs), Dino Blumenthal (78. Rafael Cabalzar), Dario Capaul, Andriu Alig, Matias Alig. Remarcas: Lumnezia senza Gion Ursin Alig, Paul Alig, Attila Truffer, Remigi Collenberg, Noé Capaul e Nando Blumenthal. Cartas: Surses 1; Lumnezia 0.

Ella tschunavla davosa runda dil campiunadi da ballapei dalla 3. ligia eis ei reussiu a Lumnezia da batter la squadra da Surses. Trun/Rabius ha spiars a casa e Schluein Glion ha recaltgau in punct el giug dalla 2. ligia regiunala encunter Domat. Il campiunadi da ballapei regiunal sesanfla ella fasa finala. Ils proxims giugs decidan buca mo davart la promoziun, mobein era la relegaziun. En quei cumbat ei era la squadra da Schluein Glion ed el giug dalla sonda sera ei sepresentau in’ulteriura buna caschun da recaltgar puncts. La fin finala ei in restaus a Crap gries – 0:0 encunter Domat. La distanza da puncts sils dus concurrents dalla relegaziun munta ussa tschun, quei era perquei ch’il secund avos Montlingen ha gudignau sia partida. Els davos quater giugs ha Schluein Glion tonaton aunc la schanza da gudignar in ni l’auter giug, denter auter encunter Au-Berneck e Montlingen ch’ein era aunc involvi ella relegaziun. Victoria per Lumnezia Els giugs dil campiunadi dalla 3. ligia da questa primavera ha Lumnezia mussau cuntinuadamein bunas prestaziuns. L’equipa da Giacun Vinzens ei stada pliras ga fetg datier dall’emprema victoria stagiunala. La dumengia ei quella reussida ordeifer encunter Surses. A Lumnezia porta quei success motivaziun pils davos quater giugs, mo vid la relegaziun vegn ei a midar probablamein nuot. Auter ei quei per Surses che havess saviu far in impurtont pass encunter la relegaziun en quei giug. Aschia resta la squadra surmirana treis puncts davos Weesen che schai sul streh dalla relegaziun. Schluein Glion batta il capogruppa La secund’equipa da Schluein Glion ha festivau ina victoria ordeifer encunter il capogruppa Panaduz. Aschia resta la tensiun aulta alla testa dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 4. ligia. Pliras equipas han aunc la caschun da daventar empremas. Aschia era Domat che ha gudignau ordeifer encunter Danis-Tavanasa ni Cuera 97 che ha battiu Schlarigna. Laax ha stuiu suttacumber a Vaz-sut che ha aschia saviu sedistaccar dil secund davos plaz dalla tabella. El campiunadi dalla gruppa 2 dalla 5. ligia va Tusaun/Cazas cun gronds pass en direcziun promoziun. La fin d’jamna ei resultau la novavla victoria el 13avel giug e quei ordeifer encunter Lumnezia. Mladost ha battiu Sedrun/Mustér e stat aschia sils calcogns a Tusaun/Cazas. Francau il tierz plaz ella tabella ha Trun/Rabius culla victoria ordeifer encunter Rueun. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Au-Berneck – Dardania S. Gagl 0:1 Schluein Glion – Domat 0:0 Herisau – St. Margrethen 0:5 Montlingen – Ruggell 3:2 1. Mels 18/39; 2. Dardania S. Gagl 18/37; 3. Vaduz 18/33; 4. Herisau 19/32; 5. Abtwil-Engelburg 17/29; 6. Domat 18/21; 7. St. Margrethen 18/21; 8. Winkeln 17/20; 9. Ruggell 19/20; 10. Au-Berneck 18/17; 11. Montlingen 18/17; 12. Schluein Glion 18/12. 3. ligia, gruppa 1 Weesen – Landquart 1:3 Valposchiavo – Tusaun/Cazas 1:1 Glaruna – Bogn Ragaz 1:4 Sargans – Uznach 3:1 Trun/Rabius – Eschenbach 2:4 Surses – Lumnezia 1:2 1. Eschenbach 18/45; 2. Bogn Ragaz 18/43; 3. Valposchiavo 18/31; 4. Uznach 18/27; 5. Landquart 18/26; 6. Sargans 18/26; 7. Glaruna 18/24; 8. Trun/Rabius 18/23; 9. Tusaun/Cazas 18/22; 10. Weesen 18/16; 11. Surses 18/13; 12. Lumnezia 18/5. 4. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Schlarigna 4:2 Panaduz – Schluein Glion 0:1 Vaz-sut – Laax 3:0 Bogn Ragaz – Valposchiavo 3:3 Danis-Tavanasa – Domat 2:3 1. Panaduz 16/30; 2. Domat 15/28; 3. Cuera 97 15/27; 4. Valposchiavo 15/26; 5. Schluein Glion 15/23; 6. Vaz-sut 15/18; 7. Bogn Ragaz 15/18; 8. Schlarigna 15/18; 9. Danis-Tavanasa 15/15; 10. Laax 16/8. 5. ligia, gruppa 1 Rueun – Trun/Rabius 1:2 Lumnezia – Tusaun/Cazas 1:5 Mladost – Sedrun/Mustér 3:2 Panaduz – Danis-Tavanasa 5:0 1. Tusaun/Cazas 13/31; 2. Mladost 15/30; 3. Trun/Rabius 13/23; 4. Sedrun/Mustér 12/19; 5. Rueun 13/19; 6. Union Trin 13/18; 7. Panaduz 15/12; 8. Lumnezia 13/11; 9. Danis-Tavanasa 13/6. Juniors A1, gruppa 1 Tavau – Widnau 0:5 Appenzell – Eschenbach-Wagen 3:2 Au-Berneck – Altstätten 4:1 Surselva – Bogn Ragaz 9:3 Uznach – Rebstein 3:2 1. Au-Berneck 6/18; 2. Surselva 6/15; 3. Appenzell 6/15; 4. Uznach 6/9; 5. Altstätten 6/8; 6. Widnau 6/7; 7. Eschenbach-Wagen 6/7; 8. Tavau 6/3; 9. Rebstein 6/3; 10. Bogn Ragaz 6/3. Juniors A2, gruppa 1 Balzers – Buchs 0:8 Vaduz – Landquart 2:4 1. Triesen 6/13; 2. Buchs 5/12; 3. Mels 5/9; 4. Landquart 6/7; 5. Vaz-sut 6/4; 6. Schlarigna 4/3; 7. Balzers 6/3; 8. Vaduz 6/1. L’equipa da Panaduz ei vegnida retratga. Juniors Youth League B, gruppa 1 Teufen – Zuzwil 3:5 Cuera 97 – Abtwil-Engelburg 0:5 Rheintal – Rorschach-Goldach 4:2 Gossau – Eschen/Mauren 7:2 Tobel-Affeltrangen – Brühl 2:4 Uzwil-Henau – Surselva 4:0 1. Gossau 8/24; 2. Brühl 8/20; 3. Rheintal 8/16; 4. Tobel-Affeltrangen 8/15; 5. Eschen/Mauren 8/14; 6. Uzwil-Henau 8/10; 7. Surselva 8/7; 8. Rorschach-Goldach 8/7; 9. Teufen 8/7; 10. Cuera 97 8/7; 11. Zuzwil 8/6; 12. Abtwil-Engelburg 8/6. Juniors B1, gruppa 1 Eschenbach-Wagen – Tavau 10:0 Landquart – Mels 3:2 Glarnerland – Walenstadt 6:1 Grischun central – Linth 0:3 Sargans – Sevelen 7:0 1. Glarnerland 6/15; 2. Mels 6/12; 3. Eschenbach-Wagen 6/12; 4. Landquart 6/12; 5. Sargans 5/9; 6. Tavau 5/6; 7. Linth 04 5/6; 8. Walenstadt 6/6; 9. Sevelen 6/6; 10. Grischun central 5/0. Juniors B2, gruppa 1 Valposchiavo – Domat 4:6 1. Schlarigna 3/3; 2. Domat 3/3; 3. Vaz-sut 4/3; 4. Valposchiavo 4/3; 5. Cuera 97 5/3; 6. Lusitanos Samedan 3/0. Las equipas Grischun central e Surselva ein vegnidas retratgas. Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Glarnerland 3:2 Wagen-Eschenbach – Rapperswil-Jona 2:1 Appenzell – Cuera 97 3:5 Domat – Montlingen 4:2 Walenstadt – Toggenburg 2:0 1. Wagen-Eschenbach 6/18; 2. Cuera 97 6/15; 3. Rapperswil-Jona 6/12; 4. Bogn Ragaz 6/12; 5. Toggenburg 6/10; 6. Glarnerland 6/6; 7. Appenzell 6/6; 8. Domat 6/6; 9. Walenstadt 6/3; 10. Montlingen 6/1. Juniors C1, gruppa 1 Grischun central – Flums 3:2 Ruggell – Surselva 0:4 Triesenberg – Sargans 0:4 Mels – Domat 7:3 1. Rugell 6/13; 2. Buchs 6/12; 3. Flums 6/12; 4. Surselva 5/10; 5. Tavau 4/8; 6. Mels 5/7; 7. Grischun central 5/6; 8. Sargans 5/6; 9. Triesenberg 6/4; 10. Domat 6/0. Juniors C2, gruppa 1 Landquart – Panaduz 3:3 Sevelen – Cuera 97 6:4 Surselva a – Bogn Ragaz 0:5 1. Vaz-sut 5/13; 2. Bogn Ragaz 5/12; 3. Landquart 6/11; 4. Surselva b 5/9; 5. Sevelen 6/9; 6. Panaduz 5/7; 7. Valposchiavo 4/3; 8. Cuera 97 5/3; 9. Surselva a 5/0. Juniors D elita, gruppa 1 Panaduz – Uznach 1:1 Rapperswil-Jona – Toggenburg 6:3 Surselva a – Glarnerland 3:5 1. Rapperswil-Jona 7/19; 2. Toggenburg 6/12; 3. Glarnerland 6/8; 4. Uznach 6/5; 5. Surselva 7/5; 6. Panaduz 4/1. Juniors D1, gruppa 1 Buchs – Domat 6:3 Mels – Landquart 18:1 Valposchiavo – Grischun central a 1:2 1. Cuera 97 5/13; 2. Buchs 5/13; 3. Mels 6/13; 4. Domat 5/7; 5. Schlarigna 3/6; 6. Grischun central 5/6; 7. Sargans 5/3; 8. Valposchiavo 5/3; 9. Landquart 5/0. Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Panaduz 8:3 Surselva c – Tavau 5:11 Grischun central b – Cuera 97 5:24 1. Orion Cuera 5/12; 2. Cuera 97 5/12; 3. Tavau 4/9; 4. Surselva b 5/9; 5. Panaduz 6/9; 6. Domat 5/6; 7. Grischun central b 5/6; 8. Surselva c 5/3; 9. Grischun central c 4/0. Juniors D2, gruppa 2 Cuera 97 – Domat 7:3 Mels – Vaduz 6:11 Trübbach – Balzers 1:5 1. Balzers 5/15; 2. Vaduz 6/15; 3. Trübbach 6/9; 4. Val Tamina 4/7; 5. Bogn Ragaz 5/7; 6. Mels 5/7; 7. Vaz-sut 4/6; 8. Cuera 97 6/4; 9. Tavau 3/3; 10. Domat 6/0. Damas 2. ligia, gruppa 1 Romanshorn – Uzwil 3:1 Rapperswil-Jona – Widnau 3:2 Bütschwil – Au-Berneck 0:1 Tusaun/Cazas – Triesen 2:0 1. Tusaun/Cazas 16/36; 2. Widnau 17/34; 3. Bütschwil 17/29; 4. Romanshorn 16/27; 5. Triesen 17/27; 6. Uzwil 16/26; 7. Au-Berneck 16/21; 8. Domat 16/19; 9. Rapperswil-Jona 16/18; 10. Ebnat-Kappel 16/12; 11. Linth-Schwanden 15/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Surselva – Flums-Walenstadt 1:3 1. Buchs 13/20; 2. Mels 14/18; 3. Flums-Walenstadt 14/18; 4. Vaz-sut-Cuera 14/17; 5. Schlarigna 12/11; 6. Tusaun/Cazas 13/7; 7. Surselva 14/2. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Mels – Schluein Glion 4:2 Flums-Walenstadt – Vaz-sut-Landquart 2:2 Tusaun/Cazas – Tavau 2:0 Bogn Ragaz – Lusitanos Samedan 6:0 1. Tusaun/Cazas 5/13; 2. Tavau 5/9; 3. Mels 5/8; 4. Bogn Ragaz 5/7; 5. Schluein Glion 5/7; 6. Vaz-sut-Landquart 5/5; 7. Flums-Walenstadt 4/2; 8. Lusitanos Samedan 4/1.

Dumengia sera ha la vischnaunca dad Ilanz/Glion beneventau e festivau cun la populaziun la nievelegida cussegliera guvernativa Carmelia Maissen. Ella ha engraziau al ravugl famigliar e politic ed alla populaziun per il sustegn sin via ella regenza grischuna. La cumpignia da mats da Rueun en mondura da parada, la musica da Glion, otg bandierels cun las insignias da diversas uniuns dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion, la suprastonza communala, ils confamigliars e las cumpognas ed ils cumpogns politics ein stai la dumengia sera alla staziun da Glion. Els han fatg beinvegni a Carmelia Maissen ed accumpignau ella en in til festiv tras il marcau ell’aula dalla casa da scola da Glion. Leu ha la nievelegida cussegliera guvernativa engraziau allas persunas che han susteniu e motivau ella da serender silla via politica e da surprender responsabladad. «Mes geniturs Ida e Theo Maissen che han promoviu mei e fatg curascha.» Engraziau ha Carmelia Maissen a siu um Peter Kreiliger che ha teniu liber il dies ad ella duront il stentus cumbat electoral. «Ins ei buca persuls sin quei viadi politic e professiunal.» Reussir mo cun sustegn Carmelia Maissen ha menziunau en siu plaid ella aula dalla casa da scola l’administraziun communala, la suprastonza e direcziun dalla vischnaunca da Glion e siu ambient politic enteifer l’Allianza dil Center. «Senza quei ambient che ha demussau capientscha ed accumpignau mei fuss ei buca stau pusseivel da menar in cumbat electoral.» Carmelia Maissen ei era sedrizzada alla populaziun ed ha engraziau per la suatientscha e getg ch’ina vischnaunca e cuminonza sappi sulet reussir sch’ins lavuri ensemmen. La vicepresidenta dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion, Caroline Gasser, ha risdau dalla via politica dalla nievelegida cussegliera guvernativa. Igl onn 2004 ha Carmelia Maissen surpriu il tgamun dalla planisaziun locala dalla vischnaunca da Sevgein. «Il segn da partenza per siu viadi politic.» In viadi ferm colligiaus cun la Surselva, la Foppa e secapescha cun la vischnaunca dad Ilanz/Glion. Leu nua che Carmelia Maissen ha fatg part al parlament e ch’ella tgamuna actualmein. Quei sper igl actual mandat sco deputada dil Cussegl grond. Cun in egl larmont Cun in egl larmont banduna Carmelia Maissen il post communal, sco quei che la nievelegida cussegliera guvernativa ha tradiu la dumengia sera a Glion. Ella ha menziunau la lavur politica sin palancau communal ed enteifer la Regiun Surselva che detti in bien sacados per surprender la nova incarica ella executiva cantunala. «Jeu sun promta per quei niev uffeci.» Plascher dall’elecziun e tuttavia respect dall’incarica sco cussegliera guvernativa ha Carmelia Maissen. Empermischuns politicas ha ella buca fatg a caschun dalla fiasta a Glion. Tuttina vegli ella s’engaschar vinavon cun e per la populaziun grischuna. Caroline Gasser spera denton da vinavon entupar ina ga ni l’autra Carmelia Maissen: «Sin via a Glion.» La fiasta ei vegnida enramada musicalmein dil chor rinforzau dil parlament dad Ilanz/Glion e dalla Musica da Glion.

Il territori dil San Gottardo culla Surselva, Goms, Blinzuna/Valli ed il cantun Uri dispona d’ina purschida da turissem varionta. Cul project «incubatur da turissem San Gottardo» – iniziaus dil Program San Gottardo – duei quella purschida vegnir sviluppada vinavon e cumpletada cun novas ideas. Il concept secloma: vegnir cun idas – sviluppar, examinar e realisar ellas a moda nuncumplicada. Sco quei che l’organisaziun dil Program San Gottardo scriva en ina communicaziun als mieds da massa, ei quei incubatur in luvratori per sviluppar novs products, survetschs da prestaziun e models da fatschenta che van a prau culla purschida turistica existenta dil San Gottardo. Separticipar a quei incubatur san purschidras e purschiders innovativs – seigi experts sco laics – ord la branscha da turissem. Els retscheivan il sustegn ed igl accumpignament nuncumplicau e spert enten sviluppar, formar e realisar lur ideas. Ils interessents han era la pusseivladad da formar ina reit cun autras persunas innovativas. L’idea la pli empermettenta vegn honorada cun in sustegn finanzial per sia realisaziun. Igl «incubatur da turissem San Gottardo» parta il settember 2022 cun in’introducziun per anflar ideas. Silsuenter obtegnan ils interessents elegi duront in miez onn in coaching persunal gratuit. Quel succeda en sis entochen siat sedutas. Accumpignai e cussegliai vegnan els da specialistas e specialists dallas interpresas Seecon e Planval. Il project cullas meglieras schanzas da haver success silla fiera obtegn allura in sustegn finanzial da partenza da 5000 francs. Persunas interessadas san s’annunziar naven dad immediat entochen ils 15 da zercladur 2022 tier innovation@gottardo.ch. (cdm/fmr) Hospezi dil San Gottardo.

Omisdus ein dalla Foppa e dapi onns engaschai ella politica. Lur biografias politicas ein profiladas, ina viers la dretga, l’autra viers la seniastra. In sto calar, l’auter entscheiva puspei. La FMR ha entupau e discurriu cun Roman Cantieni (PS) e Renatus Casutt (PPS). Per Roman Cantieni ein las elecziuns 2022 in tierm special. «Jeu prendel notizia dil resultat. Ussa prendel jeu dapli peda per mia famiglia ed era per la sanadad, vul di per fa sport», declara il deputau dalla Foppa. El ei deputau partent che sto bandunar il parlament cantunal. Il sistem da proporz ei la cuolpa. Sia partida nova, la PS, ha harregiau d’introducir quei sistem d’eleger tochen ch’il pievel grischun ha acceptau el finalmein. Midar partida ei buca stau pil gat Il proporz dat ina schanza allas partidas pli pintgas, e buca mo allas grondas. Dumengia vargada ha il pievel grischun votau cul sistem dil proporz, e gest Roman Cantieni, in politicher da Glion ch’ei siglius onn vargau giu dil carr dalla AdC, daventa l’unfrenda. Buca el representa pli la PS a Cuera, mobein siu collega da partida Silvio Dietrich. «Quei ei tut en uorden. Silvio ei ina buna persuna, jeu haiel quintau ch’el fetschi biaras vuschs», declara Roman Cantieni. Onn vargau ha el sez midau partida, dalla oranscha tier la cotschna. La midada ha evocau bia reacziuns, ton positivas sco negativas . El ha tuttacass giu la curascha da midar. Ei quella midada da partida ussa stada pil gat? «Na, na, jeu hai fatg quei pass cun perschuasiun», gi el. Sin sia gliesta 1 PS&Verda era el era buca sco emprem dils candidats, mobein sco quart. Il menader dalla Scola mercantila Surselva ha fatg cun 576 vuschs il secund-meglier resultat, Silvio Dietrich ha contonschiu 618 ed Uolf Candrian 556. «Sco commember vesel jeu che nus essan ina partida fetg motivada, igl ei era captivont da veser co ils giuvens ein pronts da s’engaschar politicamein», declara il deputau partent. Siu collega Silvio Dietrich – che va naven digl uost a Cuera – ha 55 onns, el ei buca il pli giuven. «Jeu sai s’immaginar ch’el vegn a s’engaschar el parlament per damondas dalla formaziun e dalla scola», manegia Roman Cantieni. Pia era per la giuventetgna. Roman Cantieni ha dapli peda per sia famiglia, per professiun e sport. Roman Cantieni vesa el futur sesez eventualmein co coach da giuvens che vulessan far il pass ella politica. «Mia experientscha savess jeu dar vinavon», declara el. Ha el ussa forsa peda e gust da candidar pil post da Carmelia Maissen? «Na, gliez buc. Jeu hai pér dacuort surpriu l’incumbensa sco menader dalla scola mercantila. Ed en quei sectur dat ei aunc bia sfidas.» El vegli seconcentrar sin quellas, gi Roman Cantieni. Ei va per la caussa, buca per la partida Renatus Casutt s’auda perencunter tiels victurs da quei cumbat electoral ella Foppa. Cun 520 vuschs ha el fatg il meglier resultat dalla gliesta dalla PPS. «La partida ha vuliu candidaturas, ed aschia sundel jeu staus promts da far quei survetsch», motivescha el sia participaziun al cumbat electoral. Cull’annada 1951 eis el pensiunaus e savess guder quei temps suenter stentas e fadigias en professiun e politica. Renatus Casutt ei staus da 1989 tochen 1999 president communal da Falera. Gl’onn 2006 ha el candidau sco selvadi encunter la PCD – ed ha gudignau séz el parlament cantunal. Sco independent ha el representau la Foppa duront otg onns el cussegl grond. «Jeu sun buca noviz», gi Renatus Casutt lu era. Il 2014 haveva el spiars il cumbat per ina suletta vusch encunter il liberaldemocrat Lorenz Alig. Pervia dalla differenza minima havevan las canzlias stuiu dumbrar ina secunda gada. Ei ha dau negina differenza e negin dubi. Lorenz Alig ei ius giu Cuera. Renatus Casutt retuorna el parlament cantunal. Ussa tuorna Renatus Casutt ella vegliadetgna da 71 onns puspei el parlament cantunal. «Jeu sun fetg motivaus. A mi va ei per la caussa, e buca per la partida», declara el alla FMR. El vegli s’engaschar pils interess dalla Foppa e dalla Surselva. Tgeinins en special? «Il turissem e l’economia», puntuescha el. Ussa hagi el era meglieras premissas da politisar el parlament che avon 16 onns. «Nus essan ina fracziun da 25 commembers. Quella vegn a s’engaschar per beinstar e libertad persunala». Adina dapli regulaziuns e leschas impedeschien e limiteschien quellas valurs dil singul, manegia gl’anteriur lennari da Falera cun atgna fatschenta. Ei drovi regulaziuns, gliez seigi clar, mo meinsvart tunschessi ina via amiez enstagl da scaffir adina novas barrieras. Sco habitont da Falera ei il turissem era fetg a cor ad el. En ina cumissiun dil turissem savess el s’immaginar da cooperar. El sappi buca giavischar da tgei cumissiun ch’el vegli far part, «quei decida la fracziun, impurtont seigi ch’ins vegni en ina cumissiun ella quala ins sesenti cumpetents. «Jeu mondel a Cuera cun mias experientschas. Jeu sun motivaus da s’engaschar per nossa regiun – e buca en emprema lingia pils interess dalla partida», concluda el. Il num Casutt da Falera resta perinagada vinavon el cussegl grond. Buca cun ina persuna dall’Allianza dil Center, mobein dalla partida populara svizra. Renatus Casutt remplazza Silvia Casutt-Derungs che ha buca candidau pli.

La Spital regiunal Surselva SA ha eligiu Sebastian Ulsamer, specialist per chirurgia e traumatologia digl apparat motoric, sco niev caumiedi per l’ortopedia. Ulsamer lavura dapi il zercladur 2013 el Spital regiunal Surselva. El ha entschiet sco miedi superiur e ha surpriu il schaner 2017 l’ortopedia sco miedi principal. Ulsamer ei seperfecziunaus sil sectur dalla medischina da sport e ha obteniu 2019 in certificat da qualificaziun pil tractament chirurgic da peis. El ei ina persuna cun gronda experientscha sil sectur dalla chirurgia ortopedica e traumatologica. Ses camps specials ein la chirurgia (minimalinvasiva) dil calun e dalla schanuglia, la chirurgia dils peis, operaziuns artroscopicas ed il remplazzament da giugadiras cun protesas. Dapi 2012 tgira el era la squadra naziunala da dunnas U19 dall’Associaziun da ballapei svizra. Ulsamer suonda igl 1. d'october 2022 a Martin Wonerow che banduna il Spital regiunal Surselva sin agen giavisch per la fin da settember. (cdm/fmr) Il niev caumiedi per per l’ortopedia, Sebastian Ulsamer.

Igl onn 2026 duei l’EX a Mustér puspei haver liug. La presidenta dil comite d’organisaziun dalla davos’exposiziun igl onn 2018, Rita Huonder, prepara in concept persuenter il proxim temps. Per saver tgei che las commembras ed ils commembers dall’Uniun da commerci e professiun Mustér spetgan propi da quella proxima EX, vul ella contactar mintga singul. 2018 ha la davosa EX giu liug el Center Fontauna a Mustér. Silsuenter eis ei vegniu ruasseivel entuorn quei eveniment regiunal. Persuenter dat ei plirs motivs. In ei la sanaziun e renovaziun dil Center Fontauna che succeda il mument. Entochen miez digl onn 2024 eis ei grev d’organisar leu arranschaments ch’occupan pli u meins igl entir areal. En quei temps ha ei denton era dau discussiuns schebein ins duei e vul insumma cuntinuar cull’EX ella fuorma actuala. Aschia ha la suprastonza dall’Uniun da commerci e professiun Mustér (UCP) presentau allas commembras ed als commembers entginas damondas davart igl avegnir dall’EX. Las rispostas sin quei cuort questiunari ein stadas plitost magras, leutier ei in clar signal en favur dall’EX buca staus veseivels. Decidiu da cuntinuar Alla radunonza generala dall’UCP la sonda sera el hotel Greina a Rabius ha la maioritad dallas commembras e dils commembers presents decidiu da cuntinuar cull’EX. «La radunonza ha incaricau la presidenta dalla davosa EX, Rita Huonder, d’elavurar in concept per la proxima EX. Quel duei vegnir presentaus ad ina sera d’informaziun. L’EX duei esser la plattafuorma da presentaziun dallas commembras e dils commembers, eventuals expositurs d’ordeifer astgan buca concurrenzar lur products e survetschs», puntuescha il president dall’UCP, Edgar Durschei. Da quei meini ei era Rita Huonder. «Alla radunonza generala eis ei semussau ch’igl ei il giavisch da porscher in’EX per las fatschentas da cheu», di ella sin damonda dalla FMR. Ella hagi entginas ideas co la proxima EX savessi veser ora. Detagls ha ella denton buca vuliu tradir: «Il proxim temps vegn jeu a contactar ils anteriurs commembers dil comite d’organisaziun e mirar tgi ch’ei promts da s’engaschar vinavon. Silsuenter less jeu contactar mintga singul commember e saver co els s’imaginescha la proxim’exposiziun. L’EX san ins denton buca inventar da niev.» In dils motivs da Rita Huonder da s’engaschar en favur dall’EX ei il Center Fontauna sez: «El ei nossa carta da viseta e porscha l’infrastructura ideala per in tal arranschament.» Danovamein «Be a Genius» Sco quei che Rita Huonder di, duei la promoziun dall’innovaziun e da giuvens iniziativs era haver in bien ed impurtont plaz all’EX26: «Nus constatein ch’igl ei fetg grev d’anflar emprendistas ed emprendists per biaras clamadas, surtut dil mistregn. Ei sto denton era esser nossa finamira d’empruar da far la regiun attractiva per persunas giuvnas ch’ein sescoladas ella bassa e che vulan returnar per luvrar cheu», di Rita Huonder. «Be a Genius» (seigies in scheni) ei stau in arranschament cun bien success alla davosa EX. 14 projects ein vegni inoltrai e giudicai el rom da quell’acziun. All’EX18 ein dil reminent 85 exposituras ed expositurs separticipai. Ella ei vegnida cumbinada cun in vast program da rama, denter auter cul Forum Surselva. Avon quater onns ha l’EX cuzzau treis dis ed ei stada l’endischavla ediziun. L’emprema ha giu liug igl onn 1986. Ils megliers onns ha ella attratg mintgamai varga 10 000 visitadras e visitaders. Sustegn per la punt pendenta? La radunonza generala dall’Uniun da commerci e professiun Mustér ha era tractau la sonda ina proposta da sia suprastonza per in sustegn finanzial dil project dalla punt pendenta da Mustér a Mumpé Medel. Sco quei ch’il president Edgar Durschei ha detg sin damonda dalla FMR, vegn il project appreziaus e duei vegnir sustenius finanzialmein en ina fuorma ni l’autra dall’UCP. La suprastonza vegni a reponderar quei sustegn e far ina proposta. Pil cassier Curdin Cajacob ch’ei seretratgs duenter haver adempliu quella funcziun duront diesch onns, ei Roland Cajacob vegnius eligius da niev en suprastonza. Edgar Durschei ha communicau ch’el seretili sco president en in onn. Il president communal René Epp ha informau davart la carta d’indigens per las pendicularas. Medemamein ha el orientau che la vischnaunca seigi lundervi da far ponderaziuns da scaffir ina plattafuorma pils luvrers, surtut era pertuccont informaziuns davart plazzas libras. In concept per ina proxima EX a Mustér L’EX – l’exposiziun da commerci e professiun a Mustér – duei viver vinavon. Quei ha la radunonza generala dall’Uniun da commerci e professiun Mustér decidiu a sia radunonza generala la sonda sera a Rabius. La presidenta dil comite d’organisaziun dall’EX18, Rita Huonder, ei vegnida incaricada d’elavurar in concept per l’EX26. Il proxim temps vegn ella a menar discuors cun commembras e commembers per eruir co quell’EX savess veser ora. Per ella eis ei denton clar: «L’EX san ins buca inventar da niev.» Che l’EX ha buca liug uonn tenor il turnus da quater onns ha plirs motivs, in ei la sanaziun e renovaziun dil Center Fontauna. Alla davosa EX ein 85 exposituras ed expositurs separticipai. (fmr/hh) Rita Huonder.

Sonda e dumengia ei stau il concert final dil project «Viva Flurin!». Il 101avel anniversari dil poet ed augsegner Flurin Camathias ella baselgia parochiala da Laaxi stau il punct sigl i d’in triep occurrenzas e manifestaziuns giubilaras. «Migeivla mumma mia», «Fontaunas clar resunan», «Romontsch, romontsch, ei nies lungatg», «Conta tugi» e 16 autras canzuns han ins astgau guder duront il concert. Igl ei stau in gudiment total, e quei era per cantaduras e cantadurs, sco quei ch’ins ha udiu suenter il concert. Quei ch’ei schabegiau sonda sera e dumengia suentermiezgi ella baselgia da Laax ei ina raritad. Buca savens pli dat ei che treis chors dil vitg, ensemen cun in chor da dunnas, sepresenta. Il Chor viril da Laax, il Chor mischedau da Laax, il niev chor d’affons TICO da Laax, sco era il chor da dunnas CHURSÜD, han cantau canzuns cun text da Flurin Camathias. Passaschas heiclias da cantar Il poet, bategiaus il mars 1871 immediatamein suenter sia naschientscha en quella baselgia da s. Gagl e s. Otmar, havess giu plascher. Il president dalla fundaziun Pro Laax, Erwin Ardüser ha fatg alusiun a quei fatg e ch’ins ei staus sfurzaus da stuschar il concert giubilar. Quel fuss staus entuorn ils 6 da mars 2021 ed igl era previu d’arver cun quel las festivitads ed ils divers projects da commemoraziun 150 onns Flurin Camathias. Ussa resta la fin d’jamna dils 14 e 15 da matg 2022 en memoria sco punct final da tut quei ch’ins ha fatg. Ils chors uni el chor dalla baselgia da Laax. Dallas 1000 poesias che sur Flurin Camathias ha fatg, han ins udiu 20 el concert. Ins enconuscha quellas cun melodias da Hans Erni, Duri Sialm, e Gion Balzer Casanova. Las cumposiziuns da Gion Anton Derungs, Gion Giusep Derungs e Gion Andrea Casanova ein buca popularas – aunc buca. Ch’ellas san seviluppar sco talas, ha il chor viril mussau. Gest la canzun «Il clom dil zenn» digl indigen Gion Andrea Casanova ha il potenzial, igl ei ina cumposiziun nova detg delicata da cantar. Il chor, sut la bitgetta da Remo Arpagaus,ha interpretau ella ch’ei ha fatg pial-gaglina. Medemamein cu il chor da dunnas CHURSÜD ha cantau la sacral-populara «Migeivla mumma mia». Il chor mischedau ha interpretau melodias che Hans Erni ha fatg cun texts dil poet da Laax. Cun excepziun dallas «Fontaunas clar resunan» eis ei canzuns ch’ein idas en emblidonza. Igl «Aunghel pertgirader» ha era fatg pial-gaglina ad enqualin – il chor sut la bitgetta da Rest Giusep Tuor ha presentau l’oraziun sco quei ch’ins s’immaginescha – fin, quiet, schuber. Ils affons han fascinau Ins ei staus surstaus en general dallas producziuns cantadas fin e senza sforz. Sco favorits dalla sera ein ils affons semussai. Cun Umberto Camathias havevan els exercitau tschun canzuns. Cun ina levezia, frestgezia ed articulaziun surprendenta han els fascinau gl’auditori. Vestgi cun jeans, camischa alva e schualas gagls han els perschuadiu cun choreografia.Igl ei in chor d’affons cun avegnir. Gl’entir program dil concert ei buca staus surcargaus. Rodund in’ura ed in quart han ins saviu guder musica fina e sugestiva. Las quater formaziuns ein sebrattadas spert ed ina tratga. All’entschatta ha Remo Arpagaus declarau en cuorts tratgs il caracteristic dallas poesias. Entschiet haveva il project cumplessiv «Viva Flurin!» il schaner 2020. Ina ha vuliu render honur al poet. Quei ei gartegiau cumpleinamein cun quei concert commemorabel. Alla fin ha Erwin Ardüser rendiu attent al disc cumpact dubel ch’ei cumparius gest sil «finale» dallas festivitads. Quei dc cuntegn buca mo las canzuns ch’ils quater chors han cantau mobein aunc massa autras, en tut 50 canzuns cantadas da differents chors, denter auter il chor viril Ligia Grischa.

Ils scolars dalla tschunavla primara dalla scola Lumnezia ein s’occupai questa primavera culs utschals. El rom d’accent «Pass per pass» han els empriu d’enconuscher nossas creatiras cun alas, becs e greflas. En collaboraziun cullas scolastas e cull’ornitologa campestra Marianne Derungs-Loretz han els creau a Surcasti ina senda didactica per pign e grond. «Bein, els ein s’engaschai ed han mussau plascher e motivaziun per quei project», conferma la scolasta Marina Derungs-Caduff. Ella e ses dus collegas Patricia Tönz-Brugger ed Andriu Hosang han organisau vendergis vargau ina viseta all’ovra finida. Ils scolars dalla sisavla ein stai las persunas da test. Els ein stai ils emprems visitaders dalla senda d’utschals a Surcasti. Scolars han scaffiu sis posts Duront siat jamnas ein ils siat scolars dalla tschunavla dalla scola Lumnezia s’approfundi ell’ornitologia. Rian Blumenthal, Léan Bundi, Nina Schwyter, Gino Lombris, Ariana Casanova, Milo Bühler e Gian Andri Capeder san uss ch’ei dat rodund 11'000 specias d’utschals sigl entir mund. Da quellas cuan rodund 200 en Svizra. Duront ch’els han empriu teoria han els era luvrau praticamein. Gl’impuls ha l’ornitologa campestra Marianne Derungs-Loretz dau ad els. «Mia scolaziun d’ornitologa campestra hai jeu vuliu finir cun scaffir ina senda tematica cheu a Surcasti. Aschia hai jeu dumandau la scola sch’ei dess ina pusseivladad da cooperar en ina fuorma ni l’autra», raquenta la veterinaria, pura e mumma da quater affons. Per la tschunavla classa ei l’idea vegnida gest il dretg mument. La scolasta da classa Marina Derungs-Caduff ha priu la caschun da realisar il project annual «Pass per pass». Duront siat jamnas han ils affons empriu d’enconuscher ils utschals e lur spazis. Els han scaffiu sis posts per la senda didactica nova. Las scolastas ed il scolast han cooperau cull’ornitologa. Marianne Derungs ha concepiu las tschun tablas e scret ils texts leutier. Mintgina tracta ina particularitad dils utschals, cun in code QR fatgs aposta pigl intent san ins tedlar las vuschs, respectiv il cant, da diesch specias indigenas. Ins empren d’enconuscher differentas fuormas da bec e sa cumparegliar la peisa d’in tschess barbet (5,7 kg) cun quella d’in reighel d’unviern (4-8 grams), ni era las differenzas ella lunghezia dallas alas. Senda entscheiva amiez Surcasti Il mund dil tschetschapera, dalla cuacotschna da curtgin, il randurel da casa e mellis autras specias ei pilver fascinonts e multifars. Quei han ils scolars dalla tschunavla mussau vendergis vargau a lur cameratas e camerats dalla sisavla. Mintga post e mintga tabla dalla senda ei signalisada cun in segn distinctiv. Leu seferman ins ed ei envidaus da leger e vegnir activs. Il segn en fuorma d’ina rama fatga cun roma, decorada cun ina plema e cun pindel melen, renda attent al post. Tier mintgin astgan ins far in a l’auter damondas cun cartas ch’ein deponidas ella chista. Ins sa mirar ni surstar da particularitads da colurs, ovs, cant e bia auter dils utschals. La senda da rodund quater kilometers entscheiva entadem il vitg da Surcasti, sil plaz-fontauna. Leu informescha l’emprema tabla dalla ruta. Il toc amiez tras gl’uaul e sur la pastira ei empau teis e buca adattaus per carrotschas d’affons. Glieud ch’ei buca bein sin combas san far quel senza problems cun festa. La senda tematica finescha a Schumials. Igl ei in liug da survesta sur il vitg da Surcasti. Cheu envida ina fueina ed ina meisa da far in paus avon che descender silla via da meglieraziun anavos a Surcasti.

Sch’il schurnalissem sco mied da libra informaziun e formaziun critica dil meini public vegn consideraus sco «4a pussonza» el sistem democratic, eis ei mo «logic» che 31 schurnalistas ni schurnalists ein vegni per la veta sut la presidenza da Wladimir Putin. La pli enconuschenta ei Anna Politkovskaja. Siu mazzament sut casa anno 2006 ei vegnius offerius a Putin sco regal per siu natalezi. Ch’ella seigi en prighel cun sia critica dell’uiara da Putin ella Tschetschenia e dil «sistem Putin», ha ella sezza detg. Per talian ei in da ses cudischs, publicai igl emprem per engles, puspei cumparius cul tetel «La Russia di Putin». In dils puncts centrals da quei rapport ei l’analisa dil sistem da Putin, dapi ch’el ha priu il post de Jelzin. Sia formaziun, activitad e mentalitad sco officier dil KGB (Comité per la segirezia dil stadi e polizia politica) dil temps della Russia sovietica, caracterisescha el era sco president della Russia: cheu dat ei buca principis morals ni legals da basa. L’eliminaziun fisica d’in adversari real ni suspectau ei caussa normala. L’absenza factica d’in sistem da legalitad e dil giug complementar denter pussonza politica e giurisdicziunala semuossa ella corrupziun. Corrupziun, en dosas pli u meins pintgas, ei in element quasi fisiologic è ellas democrazias. Denton, ella Russia da Putin, ei la corrupziun sistem, di Anna Politkovskaja. La posiziun da Putin sebasa sin la corrupziun ch’ha dau liber maun als schinumnai «oligarcs» ch’han saviu s’enrihir encunter scadina legalitad e morala ed han lur vellas, jachts da mil­liuns a Londra, ell’Italia eav. Lur rihezia ei la garanzia della pussonza dil president e viceversa. Il patriarc Kyrill sez, cau della baselgia ortodoxa da Moscau ei vegnius cumpraus e pagaus da Putin. Persuenter benedescha Kyrill l’uiara de Putin cunter l’Ucraina, interpretada dal patriarc sco cruschada encunter l’amoralitad occidentala cun siu Gay-Pride e bia auter. En quei context san ins seregurdar che Kiev, e buca Moscau, ei la tgina della Russia (la «‹Rus› da Kiev»), ch’il cristianissem, vegnius da Constantinopel, ha sia entschatta cun la conversiun dil prenci Wladimir da Kiev 988 s. Cr. Auter che Jelzin che veva suttamess il militer, las forzas armadas, sut la pussonza civila, ha Putin privilegiau il militer dond a quel praticamein l’independenza dalla pussonza civila legislativa. Il sistem giudiziar exista zuar. Mo senza corrumper ei ina sentenza encunter instanzas pli aultas strusch pusseivla. Corrupziun ed illegalitad regian era ell’armada. Quei che Anna Politkovskaja raquenta ei quasi buca carteivel: officiers che drovan lur schuldada suttamessa sco forza-lavur d’empri­star ordeifer, incassond sezs las pagas, ni che mettan egl agen sac la schulda dils suttamess – quei ein mo in pèr exempels, valeivels, era sch’il rapport della Politkovskaja sereferescha evidentamein als onns avon siu mazzament. La corrup­ziun sco sistem sedrezza la finala encunter il sistem sez, ed ins astga sedumandar, schebein la inefficienza, ultra che la munconza da disciplina ell’uiara dils Russ encunter l’Ucraina seigi la finala buca la consequenza è dil sistem taccaus dals mulauns della corrupziun? Mo tgei vul Putin atgnamein? Ereger in imperi russ che cumpren tut quei ch’ei slav – en opposiziun agl occident (che fuss per el oravontut l’America)? Il giuven scribent d’origin russ che viva ell’Italia cun num Nicolai Lilin, cumpareglia Putin cul zar Nikolaus I (1825–1855). Encunter quei zar conspireschan 1825 officiers da formaziun culturala e militara occidentala, ils «Dekabrists»; revolta che vegn supprimida, ils officiers vegnan executai ni bandischai. Zar Nikolaus I. siara scadina porta aviarta viers l’Europa della revoluziun franzosa e napoleonica. Siara scadina pusseivladad da refuormas egl intern per cementar sia autocrazia ed ereger la gronda Russia. Dall’autra vart denton stess il desideri da Putin d’haver novs sbucs alla mar (cfr. la Mar Nera) ella tradiziun dil zar Pieder il Grond (+1725), fundatur da S. Pietro­grad, marcau fundaus letteralmein sin l’aua, ina «finiastra viers igl occident», denton, per Putin, sco detg en opposiziun agl occident. La nova numera de Limes, «Rivista italiana di Geopolitica» cul tetel «Il caso Putin» muossa denter auter la vart negativa d’in sistem dictatorial: cussegliaders ughegian buca da dir la verdad. Ed il dictatur tolerescha buca dubis da vart dils cussegliaders. Aschia – en questa isolaziun – ha Putin en­tschiet l’uiara encunter l’Ucraina. Ursicin G.G. Derungs è autur rumantsch ed in observader critic dals svilups socials e politics. El viva a Milaun. Ursicin Gion Geli Derungs

Il pievel grischun ha elegiu per l’emprema ga en sia historia tenor il proporz. Las midadas el maletg politic dil Cussegl grond ein considerablas. Singulas decisiuns provocadas dil sistem d’elecziun per exempel en Lumnezia ed ella Cadi dattan da discutar. In’egliada sur il cunfin dil singul cumin relativescha denton ina ni l’autra «malgestadad». L’emprema runda proporziunala dalla tscharna per il parlament cantunal ei historia e ha procurau per ina pulita arada ella cuntrada politica grischuna. Per l’emprema ga vegn la Cadi representada el Cussegl grond dad in deputau socialdemocratic e la Lumnezia dad in dalla partida populara. Quels resultats d’elecziun han fatg scurlar il tgau beinenqual burgeisa e burgeis e buca gest gidau a satrar ils pregiudezis viers il niev sistem d’eleger il parlament grischun. Martin Kreiliger dalla partida socialdemocratica ha recaltgau ella Cadi in mandat el Cussegl grond cun 502 vuschs, ferton che Diego Deplazes dalla Allianza dil Center sto star a casa cun 1218 vuschs. A casa sto era il deputau e president communal da Val s. Pieder, Stefan Schmid dalla Allianza star cun 575 vuschs. A Cuera va persuenter sco noviz, il candidat dalla PPS, Martin Sgier cun 306 vuschs. Egliada regiunala relativescha Il maletg disgrazieivel vegn denton relativaus sch’ins risguarda las cumparts da vuschs che las singulas partidas han recaltgau ell’entira Surselva, vul gir els cumins Stussavgia, Foppa, Lumnezia, Breil e Cadi. L’Allianza dil Center resta en Surselva claramein la pli ferma partida e segirescha cun 55% dapli che la mesadad dallas 26 946 vuschs dalla tscharna dalla dumengia vargada els tschun cumins. E l’Allianza dil Center ha recaltgau buca meins che 9 dils 14 sezs reservai alla Surselva el Cussegl grond. Quei ei in bienton dapli che la cumpart dallas vuschs contonschidas sin livel regiunal. La secund ferma partida en Surselva ei la cumbinaziun socialdemocratica/verda che ha contonschiu ina cumpart da 17% dallas vuschs e che ha retschiert dus sezs. Sin quei quorum vegn medemamein la PPS cun ina cumpart da 16% dallas vuschs sursilvanas. Ils liberals han acquistau in sez cun ina cumpart da 10% ferton ch’ils verd-liberals vegnan aunc sin 2% dallas vuschs en Surselva. Damai: A livel regiunal, mirau sur l’entira Surselva, ei la gronda partida, l’AdC schizun «surrepresentada» suenter las elecziuns dils 15 da matg. Il motiv: il sistem dil proporz grischun sedrezza aunc adina als cumins e ha para pauca influenza sil livel regiunal. Auter ei pli urgent Kevin Brunold, il copresident dalla Allianza dil Center ei mai staus in grond adherent dil proporz e la damonda d’adattar ils cumins ei per el buca prioritara. «Ei fuss strusch prudent da far midadas gia suenter l’emprema runda d’elecziun cul proporz». Ord sia vesta ha la politica da sligiar ils proxims onns problems pli urgents che da sefatschentar cun ils cumins. A Kevin Brunold ha l’elecziun da proporz mussau quei ch’el ha gia prognosticau avon l’elecziun. «Il proporz metta las partidas el center e meins la singula candidata ed il singul candidat.» Thomas Gort presidiescha ad interim la PPS Grischuna – per el ei l’idea da reducir ils cumins, respectiv ils circuits d’elecziun, negin tema. «Lu han las pintgas valladas grischunas strusch ina schanza da tarmetter ina deputada ni in deputau a Cuera.» Cun il fatg ch’ei dat, via proporz, decisiuns grev capeivlas per il suveran sco en Lumnezia ed ella Cadi sa Thomas Gort viver. «A caschun dallas elecziuns naziunalas ei igl effect dil proporz pli extrems.» Il president dalla PPS regorda all’elecziun dil Cussegl naziunal nua ch’il candidat dalla PPS Heinz Brand ha stuiu desister dil mandat pervia dil proporz e la colligiaziun da gliestas. Empau capientscha ch’il suveran d’entgins cumins ha breigia d’acceptar singulas decisiuns dil resultat da votaziun ha Andri Perl, il president dalla PS Grischuna. «Dapi varga 100 onns discuteschan ins el Grischun davart il sistem d’eleger il Cussegl grond e quella discussiun vegn a cuntinuar.» Necessari da reducir il diember da cumins eis ei momentan buca per Andri Perl. «La solu­ziun actuala ei il resultat dad in cumpromiss acceptaus dad ina gronda maioritad.»

Sumvitg Turissem realisescha il mument plirs projects. In da quels – ina senda cullas detgas da Paul Luziet denter Sumvitg e Rabius – vegn terminaus proximamein. Sco quei ch’il president da Sumvitg Turissem, Andy Monn ha detg enviers la FMR, cuntegn la senda nov detgas da Paul Luziet. Ellas ein era registradas digitalmein e san vegnir retratgas sur in QR-code. Igl autur dallas historias da Paul Luziet ei Guglielm Gadola. Proximamein entscheivan las lavurs per il «bikeskill» ad Igniu. Las empremas lavurs preparativas ein fatgas, las principalas vegnan a cuzzar rodund duas jamnas. Aschia savess quei parcours per bikers vegnir en funcziun aunc questa stad. Pertuccont la preit da reiver, medemamein ad Igniu, spetga Sumvitg Turissem aunc la lubientscha dil cantun. Il project da bike e la preit da reiver ein calculai cun cuosts da rodund 120 000 francs. Tenor Andy Monn ei l’acziun da rimnar daners stada in success. Alla radunonza generala da Sumvitg Turissem che ha giu liug la fin dall’jamna vargada, ein il president Andy Monn ed il responsabel per l’infrastructura Torino Maissen vegni reeligi, aschibein sco la revisura da quen Anita Duff. Era uonn ei Sumvitg Turissem il purtader dil Bus alpin per la Val Sumvitg. L’organisaziun da turissem ha saviu far beinvegni a quater commembers novs, ussa dumbra ella biebein 100. Igl unviern vargau ei staus signaus da bunas relaziuns, denter auter da cuorsa liunga. Aschia ei vegniu vendiu diesch perschien dapli pass da cuorsa liunga. Cun ses mieds finanzials restrenschi ha Sumvitg Turissem danovamein manteniu e cumpletau si’infrastructura da basa sco bauns ni fontaunas. L’organisaziun ha denton era arranschau differentas guidadas, denter auter el vitg da S. Benedetg. Cun in niev filmet han las organisaziuns da turissem da Sumvitg e Trun propagau la purschida d’unviern. Leutier ei vegniu ediu ni separticipau a differents mieds da propaganda stampai. (fmr/hh) Silla senda sur Sumvitg entochen Rabius vegn realisau il mument la senda cun detgas da Paul Luziet.

Al gimnasi dalla claustra a Mustér vegn in’jamna da primavera dedicada al focus. Era uonn ei quel sedrizzaus als pli differents ­temas sco il mund digital e la tecnica da roboters, la sanadad ed il sport, la veta economica ni viadis a Ruma e Londra. Quellas jamnas portan buca mo variaziun el mintgadi dalla scola, mobein era la pusseivladad da seprofundar en temas specifics. Aschia ei l’emprema classa dil gimnasi dalla claustra sefatschentada dil tema «munds digitals e tecnica da roboter». El center da quell’jamna ei stau il programmar e l’applicaziun da medias digitalas sco era las pusseivladads modernas dalla tecnica. Ensemen cul magister d’informatica Martin Huber e la scolasta da matematica Sarah Huberhat ein las scolaras ed ils scolars seprofundai el lungatg da programmar «TigerJython». Sin fundament da quel eis ei stau pusseivel da formar graficas ni era da muentar in roboter da lego. En accumpignament da Thomas Martin dalla scola da Razén ha la classa analisau ils prighels dallas medias digitalas. «El ha declarau a nus co igl internet ei concepius, co concerns sco Google fadigian daners, ni tgei prighels ch’existan egl internet», di Jannis Lutz. Il punct culminont dall’jamna ei staus la viseta el «Swiss Science Center Technorama» a Winterthur e dil «WOW Museum» a Turitg. Sanadad ed... La secunda classa dil gimnasi ha priu sut la marella igl effect dil moviment, dil sport e dil nutriment silla sanadad. En accumpignament da plirs magisters, denter auter quel da sport Manuel Reinprecht ed il miedi e scolast da biologia pader Ioannes Chattopadhyay, han las scolaras ed ils scolars fatg bia sport duront quell’jamna. Ella cuschina dalla scola ein els allura sefatschentai d’ina buna e sauna vivonda. La finamira da quell’jamna da focus ei stada da recal­tgar dapli savida davart l’impurtonza dil nutriment e dil moviment sil tgierp, mo era da constatar che quels facturs han in effect positiv era silla psica. ... economia el focus Ina nova experientscha han las scolaras ed ils scolars dalla quarta classa fatg en lur jamna da focus davart l’economia. «Nus havein astgau fundar in’atgna interpresa ed aschia far l’experientscha co igl ei ella posiziun da direc­ziun», di Sangheeta Litz. El labor han els sviluppau in agen product, la «Deo Crème». Quel han els saviu presentar ad ina gruppa d’investurs. El rom d’in giug da simulaziun han las scolaras ed ils scolars discutau las pusseivladads da sviluppar lur interpresa e da sefatschentar dalla strategia da quella. La classa ha allura saviu separticipar a Genevra alla surdada dil premi dalla concurrenza per persistenza «Eduki». A quella ein giuvenils dall’en­tira Svizra separticipai. Accumpignau la classa quell’jamna han experts d’economia externs, la scolasta Inske Kuperus ed ils scolasts Yanick Arnold e Mischa Bachmann. A Ruma e... In’jamna fetg varionta ha la tiarza classa passentau a Ruma. «Nus havein fatg enconuschientscha dil temps digl imperi antic dil Romanum entochen la moderna sco era dalla naschientscha dalla naziun taliana», di il magister da historia Pietro Jacomet che ha accumpignau la classa cun ulteriurs collegas. Studentas e students han giu la caschun da prender investa da plirs interessants baghetgs historics e han era empriu d’encouscher la funcziun dalla Garda svizra. Medemamein han els giu la pusseivladad da visitar il center benedictin Sant’Anselmo e da guder ina spisa el refectori claustral. Sil program ei era stada ina viseta alla riva dalla mar e dallas ruinas anticas ad Ostia, sco il gimnasi scriva en ina communicaziun als mieds da massa. ... Londra La tschunavla classa ha aschidadir giu in’jamna da focus XXL. Duront treis jamnas han las scolaras ed ils scolars migliurau lur cumpetenza linguistica englesa, mo era empriu d’enconuscher la cultura britannica. «Quellas jamnas pretendan denton era dils giuvenils d’esser sur sesez», di la scolasta Rosemarie Kurath. Mintgamai duas scolaras ni scolars passentan quellas treis jamnas en differents loghens sco Cambridge, Oxford, Leeds, Bristol, Brighton, Manchester, Liverpool, York, Canterbury, Eastbourne ni Bournemouth. «Els ein leu tier famiglias e frequentan da leu anora lur scolas. Aschia emprendan els d’enconucsher era la hospitalitad britannica, la veta da famiglia, la tradiziun e la cuschina locala», di Kurath. En scola sepreparan els pigl examen «Cambridge English C1 Advanced». Il focus dalla primavera Mintg’onn avon che la scola mondi ella fasa finala organisescha il gimnasi dalla claustra a Mustér si’jamna da focus. Era uonn han las classas priu en mira interessants temas naven dil sport e la vivonda entochen l’economia, la digitalisaziun e las medias socialas. Duas classas ein stadas sin viadi: ina a Ruma e l’autra ell'Engheltiara. Ensemen cun lur scolastas e scolasts han las scolaras ed ils scolars laschau informar, han perscrutau, analisau e la fin finala tratg conclusiuns ord lur temas da focus. (cdm/fmr/hh) Jamna da focus al gimnasi dalla claustra a Mustér. Il «Deo Crème» - l’invenziun dalla quarta classa en connex cun siu focus sill’economia.

Andreas Cadonau/FMR Atgnamein vai giu emblidau ellas. Mias dua pèra caultschas suten alvas da mangola grondezia S satradas igl avrel 2021 el terren ella vischinonza da miu dacasa. Ina constataziun che sto vegnir precisada. Ei setracta numnadamein buca da mias dua pèra caultschas suten, aschidagir caultschas persunalas. Ei gie clar, gia la grondezia S tradescha ch’ei sa buc esser mias atgnas dua pèra caultschas suten. E secapescha ch’in pur suveran sursilvan vegn mai sill’idea da satrar atgnas caultschas suten, daco pomai? Crescha gie nuot ordlunder. E per esser sincers, subvenziunau vegn il satrar caultschas suten era buc. Tonta sinceradad sto esser. E tuttina setracta ei da caultschas suten aschidagir statalas che jeu hai mess sut tiara. – Sch’ins va da quei ano ch’igl Institut federal per la perscrutaziun agrara Agroscope ei ina instituziun statala. La scienzia agrara ha numnadamein tarmess a mi las dua pèra caultschas suten alvas da mangola grondezia S cun la supplica da satrar ellas. Buca semplamein cavar ina ruosna, na satrar cun precauziun e tenor plan ed aschuntar 12 satgets te marca Lipton Rooibos. Quei vai jeu fatg, sco gia descret en ina columna publicada ils 30 d’avrel 2021 ella LQ. Buca ch’enzatgi tratgi ussa che jeu hagi emblidau las caultschas suten statalas alvas da da mangola grondezia S el tratsch e ch’ellas sesanflien aunc adina leu. Na, igl atun vargau vai jeu, puspei tenor las claras instrucziuns dalla scienzia agrara, cavau ora las caultschas suten, respectiv quei ch’ei restau dad ellas, inclus ils 12 satgets te. Cavigliau tut tenor instrucziun en satgets da plastic inclusiv ina prova da miu terren. Buca da miu grep e da miu crap sco Huonder resumescha en sia canzun dil pur suveran. Probabel ha Huonder mai fatg il pur. Purs suverans e meins suverans schazegian il terren, il tratsch e buca ton crappa e greppa. Ed il pei mettan els gia dagitg buca pli sin quei terren, ni sulet excepziunalmein. Jeu da mia vart mettel per regla quater pneus marca Firestone ella dimensiun 6,9 R 30 e 4,9 LR 20 sil terren, aber quei ei in auter tema. Suenter ch’il pachet adressaus ad Agroscope cun caultschas, tratsch e satgets da te ei staus surdaus els mauns dalla posta, ei l’entira caussa curdada en emblidonza, tier mei. Entochen tschei gi cu in mail dad Agroscope ei arrivaus. La scienzia ha buca passentau ils meins vargai en sien d’unviern, tuttavia buc. Els han para fatg intensiva lavur da labor. Cefras impressiunontas ha Agroscope communicau. Da haver zavrau e lavau buca meins che 1751 caultschas suten derivontas da l’entira Svizra. Schubergiau e pesau 7292 satgets te Lipton Rooibos. Registrau il parameter chemic e fisicalic da 800 provas da terren ed intercuriu 299 terrens silla diversitad da bulius e bacterias. Ed enzanua denter las 1751 caultschas suten ch’ein idas tras ils mauns scientifics sesanflan mias dua pèra. Tgei grondius sentiment dad esser part dalla scienzia participativa, sco Agroscope numna quei project. Per saver presentar l’examinaziun da mias caultschas suten drova ei denton pazienzia. Agroscope scriva che tuttas datas setschentien enzacu en ina tabella dad exel e pli tard en in program statistic, probabel en in compi. Sperel fetg che mias dua pèra caultschas suten da mangola grondezia S ord buna tiara sursilvana crodien buca pér uss en emblidonza.

Gia dapi zacons onns eis ei clar che la casa da scola da Castrisch sto vegnir renovada ed adattada. Il proxim futur sto la vischnaunca Ilanz/Glion instradar definitivamein in project. Ina expertisa mussa ch’ins savess scaffir ina gronda sala da cultura per l’entira vischnaunca. Persuenter stuessan ins desister dalla halla da gimnastica. Atgnamein fuss il pumptrack a Fontanivas staus el center dalla sesida dil parlament communal. All’entschatta ha la presidenta Gierina Gabriel rendiu attent ch’ins stoppi aunc sclarir divers puncts. Tenor il messadi va ei per ina contribuziun da 100'000 francs all’investiziun che l’uniun «a Glion» vul far. Il parlament ha mess el center il concept da parcar dalla vischnaunca, e la casa da scola da Castrisch. Dapi siat onns discutesch’ins ella vischnaunca da Glion d’in concept per economisar ils parcadis ellas fracziuns e da contonscher ina sligiaziun clara, unificada e gesta. Margis sera ha la suprastonza presentau al parlament il concept. leutier Sch’il project vegn ad esser semtgaus silla fin digl onn current ei aunc buca clar. Gauda schurmetg cantunal casa da scola Castrisch Buca clar ei era co ins duei renovar la casa da scola da Castrisch. Il baghetg construius 1972 spetga dapi in temps sin ina renovaziun. Adina puspei ha la vischnaunca stuiu dar la precedenza ad auters projects. Ussa vegn ella denton definitivamein el center. «Nus stuein sentir il puls dalla populaziun ed eruir tgei ch’ei giavischau e tgei buc», ha Jan Berni declarau en sia presentaziun a ses collegas dil parlament communal. El ei architect e habitescha a Castrisch. Ad el ha la suprastonza communala confidau il pensum da far ina expertisa e da presentar variantas. Spazzar il baghetg e reconstruir el en autra fuorma ei sclaus, pertgei la casa da scola da Castrisch ei in monument dall’architectura e gauda schurmetg cantunal. Il svilup demografic positiv e las structuras organisatoricas mettan era buca en damonda la scola da Castrisch. Perencunter sforza il program d’instrucziun dil 21avel tschentaner d’adattar il program da stanzas. La pedagogia moderna pretenda «cuntradas d’emprender», e quei sto era la planisaziun dil project risguardar. Jan Berni ha presentau al parlament variantas: cuntradas d’emprender cun halla da gimnastica, e cuntradas d’emprender cun sala da cultura. «El futur duessen nus investir ella mobilitad», ha gl’architect manegiau. El ha fatg allusiun alla cuorta distanza denter Castrisch e Sevgein, en omisdus loghens drovi ei buca ina halla da gimnastica. «Nus savein tuts ch’ina halla da gimnastica era entochen ussa sacro-sontga en mintga vitg», ha el remarcau e getg «mo quei sto buca esser aschia per adina». Il parlament communal ha priu notizia dallas duas variantas. Berni propona da duvrar la part sut dalla casa da scola per ina generusa sala da cultura a Castrisch. Quella duei esser representativa e survir all’entira vischnaunca Ilanz/Glion. La discussiun surlunder ha entschiet. Avon che planisar el detagl l’investiziun gronda vul la suprastonza communala eruir l’opiniun dalla populaziun pertuccont l’idea «cun» sala da cultura e «senza» halla da gimnastica.

Semegliont ad autras vischnauncas ha era la vischnaunca da Falera giu in bien onn da gestiun. Il quen 2021 muossa in cashflow da 1'327’474 francs. Suenter amortisaziuns e deposits ellas reservas resta in gudogn schuber da 866'688 francs. Gl’onn precedent 2020 haveva purtau in resultat da 1'155'485 francs. La vischnaunca da Falera dispona igl 1 da schaner 2022 d’in agen capital da 15'883'663 francs. Il quen annual muossa che mintgina dallas 621 habitontas e habitonts dFalera ha – quei la cefra dils 31 da december 2021 – ina facultad da 19'408 francs. Igl onn vargau era ei aunc 17'218 francs. Per indigens e turissem En siu rapport annual menziuna la suprastonza communala che Falera hagi il potenzial da sesviluppar vinavon en biars differents secturs. «Nus essan sedecidi d’introducir e promover il niev departament ‘svilup dil vitg’» scriva ella all’entschatta dil rapport da gestiun 2021. Las davosas parcellas ella zona da baghegiar per indigens Er Liung seigien surbaghegiadas e la nova politica da territori seigi ina gronda sfida per la vischnaunca, «ton ora la perspectiva dalla planisaziun dil territori sco era ord vesta sociala», aschia la suprastonza communala da Falera. Gl’onn vargau ha ella instradau ils pass leutier: Vischnaunca politica, vischnaunca burgheisa e pleiv possedan pliras parcellas, quellas dueien survir al scopo e pussibilitar il svilup a liunga vesta. Ussa mondien ins ella fasa d’elaborar in concept concret per surbaghegiar quellas parcellas. Falera 16 da matg 2022 Il turissem ei la petga centrala dil prosperar e beinstar da Falera. Quei puntuescha la suprastonza communala en siu rapport annual. Quei semuossa era ellas cefras dil quen. Il gudogn schuber recaltgau il 2021 tonscha prest per pagar la contribuziun alla Flem Laax Falera Management SA. Tenor contract e clav da repartiziun ha Falera ha giu da contribuir la summa da 841'036 francs a quell’organisaziun. Ella ha denton era incassau taxas da turissem e da hosps, la summa totala ei 1'111'006 francs ed ei quasi identica cun quella digl onn precedent.

Il cussegl da vischnaunca da Tujetsch ha acceptau unanimamein la mesjamna sera in credit d’impegn da 9,81 milliuns francs (+/-15 %) per la sanaziun ed engrondaziun dil Bogn Sedrun. Il parlament ha fatg quei per mauns dalla decisiun dalla radunonza da vischnaunca dils 17 da zercladur 2022. Per finanziar quella sanaziun ed engrondaziun ha la vischnaunca da Tujetsch gia fatg remessas da 4,2 milliuns francs. Plinavon sbursescha l’Energia Alpina ina contribuziun da 2,5 milliuns francs a fond perdue vid quei project. Dalla Nova politica regiunala dalla Confederaziun spetga la vischnaunca 300 000 francs. Aschia resta ei ad ella da finanziar 2,8 milliuns francs. Sco quei ch’il president communal Martin Cavegn di, vegn la vischnaunca a far ina damonda al cantun per ina contribuziun dad in milliun francs pil Bogn Sedrun sco infrastructura turistica relevanta. Aschilunsch ch’il suveran accepta il project e credit eis ei previu d’entscheiver cullas lavurs el decuors digl onn 2023. Ellas vegnan a cuzzar rodund in onn. Sper la sanaziun dall’entira infrastructura eis ei era previu d’ereger ina nova ruschnera. Da quella purschida supplementara spetga la vischnaunca ulteriuras entradas. Tonaton quenta il president communal Martin Cavegn era igl avegnir cun in deficit annual dil bogn denter 400 000 e 500 000 francs. Speronza ch’ins possi augmentar las entradas ha la vischnaunca surtut el project per in niev resort a Dieni ed il hotel Acla da Fontauna a Mustér. Alla seduta dil cussegl da vischnaunca dalla mesjamna sera ha Giachen Caduff digl Uffeci da vischnauncas dil cantun Grischun plidau. El ha priu posiziun concernent la situaziun finanziala dalla vischnaunca da Tujetsch. (fmr/hh) Visualisaziun dil project dil Bogn Sedrun.

Ils quater giugs las proximas fins d’jamna decidan schebein Schluein Glion resta ella 2. ligia regiunala dil campiunadi da ballapei ni buca. Sin fundament dallas prestaziuns mussadas questa primavera savess quei esser pusseivel, schegie che l’equipa sesanfla sil davos plaz. Il trenader Corsin Cavegn ei optimists. In interessant giug da 3. ligia dat ei dumengia a Vella: Lumnezia retscheiva Trun/Rabius. St. Margrethen, Winkeln, Montlingen ed Au-Berneck: quei ein ils quater davos adversaris da Schluein Glion questa primavera. Cun excepziun dalla scuntrada encunter Montlingen ston tuttas vegnir dadas ordeifer. Tuttas quater equipas ein aunc involvidas directamein el cumbat encunter la relegaziun. St. Margrethen ei siatavel ella tabella, Winkeln otgavel, Au-Berneck dieschavel e Montlingen endischavel. Il trenader da Schluein Glion, Corsin Cavegn, ei optimists en vesta a quellas quater scuntradas decisivas: «Quei ei tut equipas che nus savein e lein batter. Nus essan denton era pertscharts che quei ei fermas squadras.» «Mo cun remis tonscha ei buca» Schluein Glion ha dau buns giugs questa primavera, mo pil pli ei resultau «sulettamein» in remis. «Quei tonscha secapescha buca, schegie ch’in remis ei buca ina terrada e dat aschia era motivaziun alla squadra», constatescha Corsin Cavegn. Encunter il capogruppa Mels e Domat havess l’equipa dalla Foppa saviu gudignar: «En quella gruppa sa praticamein mintgin gudignar encunter mintgin ed ils quater adversaris vegnents drovan tuts aunc puncts. Perquei vegn quei a dar fetg dirs giugs.» Che Schluein Glion ha buca recaltgau aunc dapli puncts questa primavera attribuescha Corsin Cavegn en emprema lingia all’attacca: «La defensiun ei stada fetg stabila, mo davontier ha ei muncau. Quei ha segiramein era da far culla blessura da Rafael Deplazes.» Lez ha rut in bratsch e ha dau la fin dall’jamna mesura encunter Domat: «Questa fin d’jamna vegn el buca a dar, igl ei semussau che la malsegirtad suenter quella blessura ei aunc memia gronda.» Corsin Cavegn lauda il spért d’equipa e la disciplina da ses giugadurs: «Tuts ein motivai e tier nus regia absolutamein negina atmosfera da relegaziun.» Il mument ein aunc treis giugadurs blessai ni en reconvalescenza. Sper Rafael Deplazes ei quei era Matthias Derungs e Nico D’Atria. Lumnezia encunter Trun/Rabius Il giug da Lumnezia encunter Trun/Rabius ei probabel il davos derbi da quellas duas equipas en 3. ligia per entgin temps. Lumnezia po strusch pli semitschar dalla relegaziun e vegn a dar cun gronda probabilitad il campiunadi dalla 4. ligia igl onn vegnent. Ils Lumnezians che han festivau l’emprema victoria stagiunala la fin dall’jamna vargada encunter Surses han da spiarder insumma nuot pli. Els davos giugs han els mussau bunas prestaziuns, mo ein buca adina vegni remunerai persuenter. Tgisà, forsa suonda gia la secunda victoria da quest campiunadi encunter Trun/Rabius. Igl atun vargau ha Trun/Rabius gudignau quei giug cun 5:0. Trun/Rabius ha recaltgau questa primavera tschun puncts en sis giugs. Gudignau ha la squadra dalla Cadi sulet il giug encunter Valposchiavo. La constanza dallas scuntradas digl atun ha muncau, aschia ch’il giug da dumengia empermetta dabia tensiun. Laax encunter Cuera 97 El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia retscheiva Laax la squadra da Cuera 97. L’equipa dalla capitala ei tiarza ella tabella e ha aunc adina schanzas realas da contonscher la promoziun ella 3. ligia. Persuenter drova ei denton era ina victoria encunter Laax. La squadra da Laax ei sil davos plaz e la relegaziun en 5. ligia ei buca pli evitabla. Ella sa pia dar il giug la sonda sera tenor il motto: nus havein da piarder nuot pli. En in’ulteriura scuntrada semesiran las equipas da Schluein Glion e Danis-Tavanasa. Ellas duas han giu in decuors fetg different dil campiunadi. Ferton che Schluein Glion ha francau in rang el miez dalla tabella, ha Danis-Tavanasa piars successivamein terren ed ei ussa secund davos ella tabella. Cun ina victoria encunter Rueun savess Tusaun/Cazas festivar sonda suenter miezdi la promoziun dalla 5. ella 4. ligia. Mladost che ha da dar mo pli in giug havess lu gia in retard da quater puncts. Els ulteriurs giugs va ei mo pli per cosmetica ella tabella. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Winkeln – Vaduz 0:2 Ruggell – Au-Berneck so. 16.00 St. Margrethen – Schluein Glion so. 16.00 Dardania S. Gagl – Mels so. 16.30 Vaduz – Montlingen du. 14.00 Domat – Winkeln du. 15.00 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Surses so. 15.30 Tusaun/Cazas – Sargans so. 17.00 Landquart – Glaruna du. 14.00 Lumnezia – Trun/Rabius du. 15.00 Uznach – Weesen du. 15.00 Eschenbach – Valposchiavo du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Vaz-sut so. 14.00 Laax – Cuera 97 so. 18.00 Schlarigna – Panaduz du. 16.00 Schluein Glion – Danis-Tavanasa du. 16.00 Domat – Bogn Ragaz du. 17.00 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Trun/Rabius ve. 19.30 Tusaun/Cazas – Rueun so. 15.00 Sedrun/Mustér – Panaduz so. 17.00 Danis-Tavanasa – Lumnezia so. 19.00 Juniors A1, gruppa 1 Rebstein – Tavau so. 15.00 Altstätten – Surselva du. 11.30 Widnau – Au-Berneck du. 12.00 Eschenbach-Wagen – Uznach du. 13.30 Bogn Ragaz – Appenzell du. 14.00 Juniors A2, gruppa 1 Schlarigna – Vaduz du. 12.00 Buchs – Mels du. 13.30 Landquart – Vaz-sut du. 16.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Rorschach-Goldach – Teufen 2:3 Surselva – Cuera 97 Tavanasa so. 14.00 Eschen/Mauren – Rheintal so. 14.00 Zuzwil – Uzwil-Henau so. 14.00 Brühl – Gossau so. 18.15 Abtwil-Engelburg – Tobel-Affeltrangen du. 13.00 Juniors B1, gruppa 1 Sevelen – Grischun central so. 13.00 Mels – Sargans so. 15.00 Walenstadt – Eschenbach-Wagen so. 15.00 Linth 04 – Glarnerland so. 15.30 Tavau – Landquart so. 16.00 Juniors B2, gruppa 1 Domat – Vaz-sut so. 17.30 Juniors C promoziun, gruppa 1 Montlingen – Appenzell so. 13.30 Glarnerland – Walenstadt so. 14.00 Toggenburg – Wagen-Eschenbach so. 16.00 Rapperswil-Jona – Domat so. 16.00 Cuera 97 – Bogn Ragaz so. 17.00 Juniors C1, gruppa 1 Surselva – Mels Glion so. 11.00 Flums – Ruggell so. 13.00 Sargans – Grischun central so. 13.15 Domat – Buchs so. 15.30 Juniors C2, gruppa 1 Panaduz – Sevelen so. 13.00 Cuera 97 – Surselva a so. 13.00 Vaz-sut – Surselva b so. 13.00 Juniors D elita, gruppa 1 Panaduz – Toggenburg 5:4 Uznach – Rapperswil-Jona so. 10.00 Glarnerland – Panaduz so. 12.00 Toggenburg – Surselva so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Domat – Valposchiavo 7:4 Landquart – Sargans ve. 18.30 Schlarigna – Mels so. 12.00 Landquart – Buchs so. 12.30 Grischun central a – Sargans Cazas so. 13.00 Juniors D2, gruppa 1 Cuera 97 – Surselva c so. 10.00 Panaduz – Domat so. 10.00 Grischun central c – Grischun central b Lai so. 13.00 Tavau – Surselva b so. 13.00 Juniors D2, gruppa 2 Val Tamina – Tavau 2:3 Bogn Ragaz – Trübbach so. 10.00 Vaz-sut – Cuera 97 so. 11.00 Domat – Tavau du. 11.00 Damas 2. ligia, gruppa 1 Widnau – Tusaun/Cazas 3:2 Linth-Schwanden – Romanshorn so. 19.00 Au-Berneck – Domat du. 11.00 Triesen – Ebnat-Kappel du. 16.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Buchs ve. 20.00 Flums-Walenstadt – Schlarigna du. 11.00 Surselva – Vaz-sut-Cuera du. 17.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Tavau – Bogn Ragaz 6:1 Mels – Flums-Walenstadt ve. 20.00 Schluein Glion – Tusaun/Cazas ve. 20.15 Lusitanos Samedan – Vaz-sut-Landquart ve. 20.30 Corsin Cavegn, trenader dall'emprema equipa da Schluein Glion.

Las finanzas communalas han buca pitiu da corona e presentan quens sadulai cun bials gudogns per igl onn 2021. Bials gudogns tradeschan denton mo ina part dallas finanzas communalas. E quei che pertucca niev sistem dalla contabilitad communala varieschan ils meinis. Pitiu da corona e sias circumstanzas han las finanzas dalla vischnaunca da Falera buca sco quei ch’il president communal, Wendelin Casutt, tradescha. La vischnaunca ha dacuort presentau las cefras digl onn 2021. Bunas cefras tenor il president communal cun in cash-flow da varga in milliun francs. «Nus havein profitau dalla fiera d’immobilias che ha purtau a nus dapli entradas dalla taglia da schischom e taglia da midada da maun.» Wendelin Casutt regorda aunc allas duas stads turisticas passadas che seigien stadas ordvart bunas e che hagien purtau dabia entradas all’economia indigena ed entradas da taglia alla vischnaunca. La bilanza da corona per las finanzas communalas ei positiva per Falera e per la plipart dallas vischnauncas sursilvanas. Spustau investiziuns Cecilia Manetsch, fiduziaria, commembra dalla suprastonza communala da Trimmis e revisura da quen da pliras vischnauncas confirmescha quei che Wendelin Casutt gi. «Principalmein las vischnauncas turisticas han profitau dil boom dalla fiera d’immobilias.» Ella puntuescha che biaras casas da vacanzas e habitaziuns hagien midau maun per adina pli aults prezis ed il maun public hagi profitau. «Biaras vischnauncas han denton era stuiu spustar investiziuns previdas perquei ch’il material da construcziun ha muncau ni perquei ch’ils impressaris han buca giu peda d’exequir la lavur.» Ils daners ein aschia restai en cassa communala e fan buna pareta el quen communal. Cecilia Manetsch reveda denton era quens dad interpresas privatas ed ella gi che l’economia privata hagi buca pitiu da corona. «En scadin cass buca quels menaschis che jeu accumpognel.» Ed ella manegia che il maun public possi era quintar per igl onn 2022 cun bunas entradas da taglia. In bumerang per la proxima generaziun Auters facturs ch’influenzeschan il gudogn communal ed igl agen capital dalla vischnaunca plain meins alla fiduziaria Cecilia Manetsch. Ella menziuna il niev sistem da contabilitad introducius tec a tec dil cantun e da tuttas vischnauncas grischunas che preveda in sistem d’amortisar linear per investiziuns pli u meins ordinarias. Cecilia Manetsch numna per exempel vias communalas sanadas che san vegnir amortisadas sulet cun 2,5% per onn. Aschia sa ei cuzzar 40 onns entochen che la via ei amortisada. «En quei temps ei la via gia empaglia e sto danovamein vegnir sanada avon che l’emprema sanaziun ei amortisada.» Cecilia Manetsch gi che la vischnaunca nodia aschia dapli gudogn e dabia agen capital che seigi la fin finala avon maun sulet sil pupi.» La fiduziaria tschontscha dad in bumerang per la proxima generaziun e sedamonda tgi che cumpri ina via communala sche la vischnaunca drovi in gi daners. «Ei dat vischnauncas ch’ein vegnidas en pitgiras finanzialas gest perquei ch’ellas eran dil meini d’haver dabia agen capital.» Valetescha pli positiv Cecilia Manetsch gi che bials gudogns e bia agen capital intimeschi il suveran e las suprastonzas da sbassar il pei da taglia. «Perschuader in gi il suveran ch’igl ei necessari d’alzar il pei da taglia, sch’il quen communal muossa in bi agen capital, ei buc aschi sempel. «Il president communal da Tujetsch Martin Cavegn menziuna medemamein las entradas dalla taglia speciala ch’ein flessegiadas pli amplamein ella Val Tujetsch. «Nus essan denton pli dependents dad autras entradas sco per exempel ils tscheins d’aua.» Era el ei fiduziari e valetescha il niev sistem da contabilitad per las vischnauncas positiv. «Grazia a quei sistem san ins ussa paregliar ils quens communals in cun l’auter.» Martin Cavegn regorda alla pusseivladad dada dil niev sistem da prefinanziar e metter dalla vart daners per projects ch’ein sin rucca. «Quei havein nus per exempel fatg uonn.» Per il president communal da Tujetsch eis ei perquei impurtont che las vischnauncas planiseschan lur investiziuns sur 15 onns. «Quater onns, sco biaras vischnauncas fan, ei memia cuort.»

La noziun han ins udiu e legiu, denton mo spert. La biara glieud scumbeglia «logoterapia» cun «logopedia». Las duas noziuns han negin connex ina cun l’autra. Ina da quellas, la logoterapia, ha connex cun Giosch Albrecht, il psicoterapeut oriunds da Rueun. Il carstgaun ei ina creatira cumplexa. Mintga persuna ha in intelletg, ella sa mussar sentiments, rir e bargir, prender decisiuns, capir, emprender. Il carstgaun sa en dubis e tribulaziun. Crisas existenzialas ella veta san metter quei carstgaun da saun intelletg sill’emprova. Ses concarstgauns disqualificheschan forsa el, il giudicar superficial sa provocar e tuccar sil viv. La biara glieud fa negins quitaus Auter che pli baul vegnan crisas existenzialas buca pli zuppentadas oz. Ins discuora surlunder. Giosch Albrecht ha adina puspei giu da discuorer cun glieud. Igl ei stau siu pensum dalla veta. Il Sursilvan ha studegiau teologia e luvrau cun e pils carstgauns (mira scaffa). Biars eran al cunfin ed han encuretg tier el cussegl el post specialisau a Cuera. Sias experientschas e sia scolaziun persunala ha menau Giosch Albrecht tier la psicologia tenor Viktor E. Frankl (1905-1997). Quei psichiater e neurolog austriac ha sviluppau la logoterapia ed analisa existenziala. «Cun ‘logos’ manegia Frankl ton il spért sco il senn», declara Reto Parpan. El meina dapi quater onns gl’institut per logoterapia ed analisa existenziala a Cuera. Igl ei in center da formaziun per glieud ch vul emprender quella metoda dalla psicologia. Il fundatur digl institut, Giosch Albrecht, ha dau giu tut sias funcziuns ed ei seretratgs. «El ei nies mentur e grond exempel», manegia Reto Parpan. Igl 1 da matg 2022 ha gl’institut per logoterapia ed analisa existenziala bardigliau da Cuera vest el center dil marcau. Ella casa da scola dalla ibW, gest sper la staziun da Cuera, vul gl’institut porscher vinavon ina scolaziun cun diplom. Tgei persunas vulan far quella? «Persunas che accumpognan glieud e che cusseglia quella. Per exempel specialistas da tgira, persunas che lavuran ella partiziun da persunal, luvrers socials, pedagogs, spirituals ed accumpignadras da moribunds». Il menader digl institut menziuna quels exempels. Ei detti era persunas che veglien far la scolaziun da logoterapia ed analisa existenziala per sesez. Forsa perquei ch’eina lètg ei ida dapart, perquei ch’ina persuna ha giu in grev accident ni pervia d’in auter tagl existenzial ella veta. In burnout sa esser in segn da frenar e reponderar la via «existenziala». Includer tgierp, olma, spért En tals muments vali da s’approfundir cun sesez ed emprender da dumignar la situaziun. Buca cun miedis ni medicaments, mobein cun ina analisa existenziala. Ei dat bia situaziuns ella veta ch’ins sa fugir ni ella lavur ni el sport. «La biara glieud fa negins quitaus e ponderescha buca dil senn dalla veta», Reto Parpan. El puntuescha che la logoterapia ed analisa existenziala tenor Frankl includi tgierp, olma e spért. Quei ei buca lev da capir. «Ins sto analisar criticamein gl’agen pensum dalla veta», declara il menader digl institut. Damondas sco «tgei ei gartegiau a mi ella veta? Tgei ei crapau? Tgei valurs ein impurtontas. Stos jeu propi esser in herox per esser ventireivels» s’audan tier la metoda d’encurir il caraun ell’atgna existenza. Giosch Albrecht, il fundatur El ei naschius 1936 a Rueun e carschius si leu. A Rueun ha Giosch Albrecht era festivau sia messa nuviala. Pastorau ha el a Turitg e Winterthur. Leu eis el s’engaschaus per la diaspora, el ha fundau la MICARO, la missiun catolica romontscha da Turitg. En Surselva era el enconuschents ils onns siatonta sco plevon dalla giuventetgna, sco spért aviert e liberal. Siat onns ei el staus pastur dallas olmas a Zollikon, lu ha el giu il basegns da s’approfundir ella psicologia ed ellas scienzias socialas. Els Stadis Uni ha el doctorau ed ei staus silsuenter assistent dil post da perscrutaziun sociala. 1985 ha el fundau a Cuera il post ecumenic da cussegliaziun da lètg, famiglias e damondas dalla veta. Il medem temps ha el baghegiau si ellas localitads digl anteriur Constantineum a Cuera ina scolaziun nova. 1993 ha el fundau la Societad svizra per logoterapia ed analisa existenziala. Gl’institut ha el aviert 1995 e menau quel operativ- e strategicamein tochen 2018. Dapi biars onns viva Giosch Albrecht a Bogn Ragaz.

La regenza conceda all’uniun Die Rheinschlucht/La Ruinaulta ina contribuziun da totalmein 705 000 francs vid ils cuosts pil management dil territori pils onns 2022 tochen 2024. Tenor ina cunvegna concernent la protecziun dalla natira finanzieschan Confederaziun e Cantun mintgamai ina mesadad da questa contribuziun da promoziun. Tochen il 2024 quenta l’uniun cun cuosts da totalmein 1,2 milliuns francs. Vid quels separticipeschan era las vischnauncas purtadras Panaduz, Tumein, Trin, Glion, Flem, Laax, Schluein, Sagogn e Val Stussavgia sco era il Parc natiral Beverin e l’Arena tectonica Sardona che fa part dil Patrimoni mundial dall’UNESCO. Ensemen cun differentas gruppas d’interess vul l’uniun Die Rheinschlucht/La Ruinaulta trer a nez la valur turistica dalla cavorgia ed augmentar la purschida d’aventuras en quella. Vinavon vul ella promover il manteniment dall’infrastructura e garantir la coordinaziun. Demai ch’il squetsch d'utilisaziun crescha, drova ei era in management dallas visitadras e dils visitaders. In tal han ins stabiliu ils davos onns sco project da pilot en fuorma d’in survetsch da rangers. Il Spir, Isla Casti e Chrumwag ella Ruinaulta. Quella contribuziun da basa per finanziar las finamiras garantescha era all’uniun-purtadra da fundar in post da gestiun professiunal. Gia il schaner 2022 ha la suprastonza scret ora la plazza d’in secretari per quei post. Gia ils 22 da fevrer 202 ha ella elegiu il scarvon da Trin, Jean-Marc Rietmann, sco niev secretari. Ensemen cul president dall’uniun Die Rheinschlucht/La Ruinaulta, Martin Hug, vegn el a formar naven digl 1 d’uost 2022 il post da gestiun, respectiv il biro operativ dalla Ruinaulta. Pér ussa, culla decisiun dalla Regenza, sa quella decisiun strategica da persunal ir en vigur. (cdm/fmr)

La Regenza approbescha il project dalla vischnaunca da Laax pertuccont mesiras pil traffic public. Ella conceda contribuziuns cantunalas per fermadas construidas tenor ils basegns da persunas cun impediments. Sin fundament dallas basas legalas ha la vischnaunca il dretg da diversas contribuziuns per realisar tals projects. Il project actual pertucca duas fermadas per bus ed autos da posta d’omisduas varts dalla via. In ei el territori Fandrels/Via Grava, l’auter denter Via Crest e Casa Riva. Ils custs pigl entir project ein 1,3 milliuns francs. La Regenza ha concediu alla vischnaunca ina contribuziun da maximalmein 428'900 francs per construir las nischas dalla fermada e maximalmein 17'200 francs per las fermadas sco talas.(fmr/abc) En quei liug dat ei ina secunda fermada da bus e postas.

Il matg fa tutta honur a siu num: Actualmein eis ei aura da crescher. Igl ei strusch da crer cun tgei catsch che jarva, pastg e flurs sestendan. Aschia era quella prada cheu silla foto. Igl ei in prau magher, senza flurs piertg, treifegl e lucerna. Pia quella qualitad ch’ils purs prefereschan buca sco pavel per lur animals. Pigl egl ei in prau cun ina mar da margarittas e salvia denton in deletg. Il clutger dalla baselgia catolica da Sagogn sestenda sur il rieven per mirar quella bellezia da cuort cuoz. Prest vegn il pur a segar ella.(fmr/abc) Prada en flur, sut il vitg da Sagogn

2019 ha la davosa revista da professiuns tier la Distec SA a Mustér giu liug. Silsuenter eis ella stada – sco bia auter ella veta dil mintgadi e professiunal – l’unfrenda dil coronavirus. Mesjamna, igl 1. da zercladur 2022 eis ei puspei aschi lunsch: Allas 15.00 presenta l’interpresa a Mustér sias professiuns el rom d’ina revista. Igl ei quei en special la scolaziun a polimecanist e mecanist da producziun. Omisduas clamadas ein adattadas ton per giuvens sco giuvnas. Sco quei che la Distec SA scriva en ina communicaziun als mieds da massa, porscha quella revista in’investa ton ellas duas professiuns sco ell’interpresa sezza, sias cundiziuns da luvrar ed ils aspects futurs. La Distec SA ei engaschada sil sectur dalla tecnica da metal. Emprendistas ed emprendists presentan persunalmein als interessai lur lavurs e rispundan damondas. Ei vegn declarau tgei lavurs ch’il polimecanist ed il mecanist da producziun han da far e tgei perspectivas professiunalas che sepresentan suenter igl emprendissadi. Tier la Distec SA vegnan las emprendistas ed ils emprendists scolai en ina partiziun tenor la pli nova tecnica. Aschia lavuran els cun maschinas topmodernas da tschun ischels da CNC. Tuts visitaders han la caschun da prender investa da differentas maschinas da hightech e roboters ellas singulas partiziuns. Cun in apero vegn quella sentupada terminada. Alla revista ein tuts giuvenils che stattan avon l’elecziun dalla clamada envidai, sco era lur geniturs. Medemamein eis ei pusseivel da s’annunziar quei di per in fuffergnadi. Sin giavisch vegn il transport dil liug da dimora tier la Distec SA organisaus. Annunzias per la revista da professiuns san vegnir fatgas tier la Distec SA per telefon 081 929 52 00 ni mail t.cajacob@distec.ch. (cdm/fmr/hh) La Distec SA a Mustér porscha modernas cundiziuns da far igl emprendissadi da polimecanist ni mecanist da producziun.

Alla radunonza communala da Falera il venderdis sera cun ina preschientscha da 46 votantas e votants (participaziun da 10,2%), ei Luca Casutt vegnius eligius sco niev commember dalla suprastonza communala. Tier in absolut pli da 20 ha el obteniu 38 vuschs. El remplazza Orlando Steiner ch’ei seretratgs da sia funcziun ell’executiva suenter quater onns. Kristin Bonderer ei vegnida reelegida unanimein sco commembra dalla cumissiun da gestiun per in’ulteriura perioda d’uffeci da quater onns. Vischinas e vischins han approbau unanimamein ton igl uorden da scola sco il reglament d’indemnisaziun dil Consorzi da scola dallas vischnauncas da Laax, Falera, Sagogn e Schluein. Senza cuntervuschs ein era il rapport annual ed il rendaquen dalla vischnaunca pigl onn 2021 vegni acceptai. La vischnaunca da Falera ha fatg igl onn vargau ina sviulta da rodund 7,5 milliuns francs e ha contonschiu in cash flow da pressapauc 1,3 milliuns francs. Ella ha fatg amortisaziuns ordinarias e supplementaras da totalmein rodund 250 000 francs. Plinavon ha ella fatg reservas da 207 000 francs. Igl agen capital ei s’augmentaus per la fin digl onn vargau per rodund 866 000 francs. (cdm/fmr)

Dils 27 da matg entochen ils 19 da zercladur 2022 san indigens e hosps profitar d’ina purschida exclusiva en 26 ustrias e bars. L’acziun porta il num «Culinarica Surselva». Ella ei vegnida iniziada dil Giuven Center Surselva e duei sustener ils menaschis da gastronomia che han pitiu il temps dalla pandemia. Aschia ei la finamira d’animar la glieud da visitar ils menaschis regiunals era denter la stagiun. Delizius ed exclusiv «Culinarica deliziusa per in prezi exclusiv». Cun quei messadi less il Giuven Center Surselva animar la populaziun da visitar e sustener la gastronomia regiunala. Il project «Culinarica Surselva» cumpeglia ustrias e bars che porschan duront treis jamnas spisas e bubrondas per in prezi exclusiv. La presidenta dil Giuven Center Surselva, Sarina Caduff, accentuescha: «Cul project Culinarica Surselva lein nus porscher a nossa populaziun ina plivaleta ed era promover nossa gastronomia. Cun l’acziun dein nus ina plattafuorma a nossa gastronomia multifara e sperein cheutras che quella gudogni e vegni appreziada.» Duront quei temps dat ei differents menus à treis pasts e quei per in prezi da 30 ni 60 francs. Las quater bars cumpigliadas procuran supplementarmein per ina pacifica finiziun dalla sera. L’acziun che cuoza treis jamnas vala per ustrias elegidas enteifer singuls dis. Per scuvierer tgei ustrias ch’ein cumpigliadas e tgei menus che vegnan cuschinai eisi da dar in sguard sin culinarica-surselva.ch. Sustener la gastronomia Cun quest’acziun surpren la partida giuvna responsabladad e sustegn l’economia regiunala a moda concreta. Ina semeglionta acziun ha gia giu liug 2006. Cul num «Cumpra Surselva» ei la populaziun vegnida animada da cumprar ella regiun. En cumparegliaziun sustegn l’acziun d’uonn explicit la gastronomia. Sarina Caduff argumentescha questa decisiun sco suonda: «Il temps dalla pandemia da corona eis ei vegniu pertschart a nus tuts che las gastronomas ed ils gastronoms han pitiu il pli fetg dallas consequenzas economicas. Per quei motiv havein nus dalla suprastonza tschercau ideas per sustener nossa regiun en quei grau.» Il Giuven Center Surselva ei perschuadius che la gastronomia vegn sustenida e promovida entras il project «Culinarica Surselva». Informaziuns detagliadas davart l’acziun ein era d’anflar sin la pagina d’internet: culinarica-surselva.ch. (cdm/fmr)

Surpeisa ei buca mo in problem da biars carschi, mobein era d’affons e giuvenils. Cun in program davart la promoziun dalla sanadad tier affons e giuvenils emprova igl Uffeci da sanadad dil cantun Grischun da dar cunterpeisa a quella tendenza. Quei succeda denter auter cun in pumptrack e quel ei plazzaus il proxim temps sin plaz scola a Mustér. Il davos monitoring da BMI (Body-Mass-Index) muossa ch’adina dapli affons e giuvenils han da sbatter cun surpeisa. Ils motivs persuenter ein differents. Quei sa esser in falliu nutriment, munconza da moviment ni squetsch psichic. Cul program davart la promoziun dalla sanadad tiels affons e giuvenils vul il cantun Grischun cumbatter quei fenomen. Quei vul el far cun rinfozar las resursas e promover l’infrastructura en favur dalla sanadad ellas vischnauncas. Sauns e ventireivels La finamira dil cantun ei da procurar ch’affons e giuvenils el Grischun seigien sauns e ventireivels. Sch’els san, tgei fuormas da moviment che fan plascher ad els, semuenten els era. Sche quei reussescha, sesbassan era ils cuosts en favur dalla sanadad. La participaziun alla veta sociala, sentupadas cun amitgs e loghens nua che affons e giuvenils san setener si ein facturs ch’ein buca da sutschazegiar en quei connex. Loghens cun caschuns da semuentar e da s’entupar han pia in’impurtonta funcziun. Il pumptrack ch’il cantun metta a disposiziun allas vischnauncas per in temps limitau porscha la pusseivladad d’examinar in indrez ch’ademplescha quella funcziun. El ei adattaus ton per in’activitad el temps liber sco per l’instrucziun da sport el liber e quei era gia pils pli pigns. Il pumptrack ei ina pista per bunamein tut cun rodas. El consista d’undas e carrauns. Las undas vegnan nezegiadas per survegnir tempo. Las differentas pusseivladads da cumbinaziun porschan sport e divertiment per tuttas gruppas da vegliadetgna. Al pumptrack ei montau in’apparatura che dumbra las rundas. Aschia ha la vischnaunca la pusseivladad d’examinar il diever da quell’infrastructura. Sper in vehichel cun rodas ei ina capellina necessaria. Promover il moviment La geraua dil scolaresser, sport, cultura e sanadad da Mustér, Jris Lombris, constatescha ch’il moviment e l’activitad el liber ei d’impurtonza pils affons e giuvenils: «Pli baul setenevan ils affons e giuvenils si el liber duront lur temps liber. Oz constateschel jeu che quei ei per part buca pli aschia.» La vischnaunca da Mustér ha augmentau successivamein si’infrastructura per l’activitad el temps liber, era sil plaz scola a Cons. Giugs, ina plazza da ballapei ed urdeins stattan a disposiziun da tut temps als affons e giuvenils. «Quei pumptrack ei in’ulteriura purschida che duei animar ils affons e giuvenils da semuentar el liber. Nus vesin co el vegn nezegiaus, la finamira fuss segiramein da saver porscher in tal era igl avegnir, pia buca mo duront in temps limitau», di Jris Lombris. Ina pusseivladad da plazzar in tal sepurschessi eventualmein el Center Fontauna, damai ch’il plaz sigl areal da scola ei limitaus. Il pumptrack sa vegnir nezegiaus a Mustér entochen ils 10 da zercladur 2022, silsuenter vegn el installaus per rodund treis jamnas a Cuschnaus en Val Lumnezia. Digl emprem da fenadur entochen ils 22 da fenadur 2022 eis el a Sedrun. Gia cuort suenter l’installaziun dil pumptrack sil plaz avon la halla Cons eis ei vegniu fatg diever da quel. La geraua Jris Lombris selegra ch’igl ei reussiu d’organisar il pumptrack dil cantun Grischun a Mustér.

Naven d’Anceinza ei la staziun da val dalla pendiculara da Salins-Cuolm da Vi en Val Tujetsch colligiada definitivamein cun in punt da l’autra vart dalla val. Aschia ei la colligiaziun dalla via da Cungieri e las sendas da viandar tier la staziun da val garantida senza ch’ils viandonts, ciclists ni era skiunzs stoppien far in grond carraun per contonscher quella. La pendiculara da Salins colligia Sedrun cul territori da skis e da viandar da Caischavedra/Péz Ault. Ella ei vegnida erigida dallas Pendicularas Mustér SA e gauda gronda simpatia, ton tiels indigens sco ils hosps da vacanzas. Aschia ha la Val Tujetsch access a dus territoris da skis, quel da Sedrun-Andermatt e quel da Mustér. Itschal da corten e lenn larisch La montascha dils elements principals dalla punt – quels d’itschal – ei succedida la gievgia. Cun agid da duas grondas e grevas tschaghegnas specialas ein ils elements vegni alzai e plazzai els fundaments da mintga vart. Ferton ch’igl ei stau pusseivel da plazzar la mesadad dalla punt en in sulet toc dalla vart seniastra, ha tschella part stuiu vegnir montada en pliras parts, damai che lezza tschaghegna pudeva buca alzar la medema peisa sco l’autra. Sco quei che Ursin Venzin dil biro d’inschignier e planisaziun IPZ a Mustér ha detg sin damonda dalla FMR, ha l’entira construcziun d’itschal ina peisa da 24 tonnas. Quella construcziun vegn cumpletada cun lenn larisch, silsuenter eis ella promta pigl access. Lavur difficila Igl itschal criu dalla punt ei da corten. «Cul temps peglia quel si ina fuorma da ruina ch’ei aschidadir lu sia protecziun», declara Ursin Venzin. Corten ei ina mischeida da metals e cuntegn denter auter irom. En quella punt nova ha la vischnaunca da Tujetsch investau rodund 420 000 francs. Ina dallas sfidas da quella lavur ei stada il transport dils elements el liug. Quel ei staus difficils, damai ch’igl ei stau necessari da sutpassar il trassà dalla viafier per contonscher omisduas varts. Las preparativas han stuiu esser exactas per che tut reusseschi tenor plan. La punt nova e la staziun da val dalla pendiculara a Salins. Ils elements vegnan postai cun agid da duas tschaghegnas.

Igl onn passau eis ei stau 50 onns dapi che las Pendicularas Mustér SA ein vegnidas en funcziun. Pervia dalla pandemia ha la fiasta da giubileum planisada il december, buca saviu vegnir purschida. Ella ei vegnida spustada e ha liug mesjamna, ils 25 da matg 2022 silla plazza dil Catrina Resort. La fiasta publica entscheiva allas 16.00. Mintga mes’ura vegn purschiu la caschun da prender investa dil menaschi tecnic dalla staziun da val dallas pendicularas. Allas 17.00 ei previu plaids festivs da Marcus Weber dallas Pendicularas Mustér SA sco era dil president communal René Epp. Las pendicularas offereschan spisas e bubrondas, la fiasta vegn terminada allas 21.00. (cdm/fmr) Il december 1971 ei l’infrastructura dallas Pendicularas Mustér SA vegnida en funcziun.

Manolo Caviezel ei in da numerus che ha ragischs familiaras en Surselva. Biars dad els tgiran il contact cun lur confamiliars e beinenqualin retuorna bugen leu nua ch’el ha siu origin. Quella finamira ha era Manolo Caviezel giu e l’jamna vargada eis el serendius cun velo da Genevra a Vrin Ligiaziun. Manolo Caviezel (46) ei carschius si a Locarno. Siu bab ei oriunds da Vrin, sia mumma dil cantun Ursera ed el habitescha dapi diesch onns a Genevra. Pli svizzers savess ina pia buc esser. Tuttas regiuns linguisticas ein representadas en famiglia en ina fuorma ni l’autra. In da ses hobis preferi ei il velo: «Il temps da corona hai jeu regalau a memez in niev – in gravel.» Gravel ei in velo adattaus ton per carrar sin vias catramadas sco sin vias naturalas. Igl onn vargau ha el fatg cun quel il viadi da Schaffusa a Genevra ed uonn ha el giu ina finamira cun ina dimensiun aunc pli gronda. «Jeu hai vuliu serender da Genevra entochen Vrin Ligiaziun, leu nua che miu bab ei carschius si. A Vrin havein nus parentella e quella hai jeu vuliu visitar», di Manolo Caviezel. Detg e fatg, siu viadi ha meneu el atras ina gronda part dalla Svizra sur ina distanza da 585 km. Sis dis ha el duvrau per quei viadi ed il mardis vargau eis el arrivaus entadem la Lumnezia. Sin quei viadi cun pli u meins in pli bi di che l’auter hagi el entupau bia glieud. El seigi era vegnius accumpignaus singuls dis da confamiliars ni camerats. «Igl ei stau in bi eveniment e bein enqual ascensiun sco quella da Glion entochen Vrin, ha pretendiu dabia perseveronza», di il Tessines che viva a Genevra e che ha ragischs en Lumnezia ed igl Uri. El seigi selegraus d’arrivar entadem la Lumnezia, leu nua ch’el hagi era passentau ina stad culla famiglia sill’alp da cauras Parvansauls. Quella hagi siu bab menau. Il velo ei buca mo siu accumpignader sin excursiuns il temps liber, era al plaz da lavur tiel marcau da Genevra serenda Manolo Caviezel cun velo. Manolo Caviezel ha contonschiu la finamira. Sis dis ha il viadi cun velo da Genevra a Vrin cuzzau.

Avon strusch siat onns ei la Cuminonza d’interess Tujetsch vegnida fundada. Ella dumbra ussa rodund 350 commembras e commembers ed ils biars ein possessurs d’ina secunda habitaziun. En quei temps ha ei adina puspei dau querelas denter ella, las autoritads e Sedrun Mustér Turissem. La sonda ha la cuminonza salvau sia radunonza generala e la FMR ha discurriu culla presidenta Vreni Müller-Hemmi. In dils motivs da discussiun dils davos onns ei la carta da hosps stada. La purschida ei vegnida restrenschida. Per quei motiv ei lu era il representant dallas duas cuminonzas da possessurs da secundas habitaziuns da Tujetsch e Mustér, Christoph Marugg, seretratgs igl onn vargau dil cussegl d’administraziun dalla Sedrun Mustér Turissem SA. Vreni Müller-Hemmi che presidiescha la Cuminonza d’interess Tujetsch dapi la fundaziun 2015 ei carschida si a Cuera. Ella ei stada otg onns deputada el Cussegl grond da Turitg e 12 onns cussegliera naziunala per la Partida socialdemocrata. FMR: Dapi biars onns possedis Vus ina habitaziun a Tujetsch. Tgei plai, respectivamein plai buca a Vus sisum la Surselva? Vreni Müller-Hemmi: Dapi prest 14 onns essan nus regularmein en nossa secunda habitaziun. Ella media vivin nus pressapauc ina tiarza digl onn si cheu e gudin la natira muntagnarda cun tut sias fassettas. Ch’ina da nossas feglias ei gia bunamein 11 onns maridada en Tujetsch e nus havein cheu dus biadis, attribuescha secapescha al bien sentiment d’esser secund-indigens. Da miu fundament professiunal enneu s’interesseschel jeu per discussiuns e fatschentas politicas. En quei grau giavischass jeu cheu dapli capientscha pil brat da meinis ed interess davart ils indigens per l’opiniun dils secund-indigens. Dapi la fundaziun dalla Cuminonza d’interess Tujetsch avon bunamein siat onns essas Vus alla testa da quella. Tgei motivescha Vus da s’engaschar ella funcziun sco presidenta, respectiv sco commembra da quella cuminonza? La vischnaunca da Tujetsch ha ina cumpart da secundas habitaziuns da bunamein 70%. Ella s’auda aschia denter las vischnauncas culla pli gronda cumpart el cantun. Jeu sun stada confundatura dalla Cuminonza d’interess Tujetsch culla perschuasiun da vuler e saver contribuir positivamein al svilup persistent dalla regiun da turissem Sedrun-Mustér. Il diember da commembras e commembers carschent sin varga 350 motivescha mei aunc oz. Per temas da discussiun ei adina stau procurau quels siat onns. Buca adina ei la cuminonza ida d’accord cullas prestaziuns en favur dils possessurs da secundas habitaziuns, denter auter la carta da hosps. Sesentan ils secund-indigens discriminai? Ei s’auda tiella veta da buca esser adina dil medem meini. Damai che nus confinanziein cun taxas da hosps cheu en nossa secunda patria prestaziuns e purschidas e contribuin cun nossas taglias buca pauc al tenercasa communal, s’engascha la cuminonza generalmein pil dialog e la transparenza. Sco nus essan vegn tractai tier la carta da stad igl onn vargau sco hosps da secunda classa ei stau ina surpresa. Per quei motiv essan nus sedefendi publicamein ensemen culla Cuminonza dils possessurs da secundas habitaziuns Mustér. Biars indigens han capiu bein nus. Tgei soluziuns aviseis Vus en quei connex? Nus sespruein da mantener vinavon il dialog cul president dil cussegl d’administraziun dalla Sedrun Mustér Turissem SA (SMT SA) Silvio Schmid, sco era culla meinafatschenta Simona Barmettler. Per quei motiv havein nus era envidau els alla radunonza generala. Las commembras ed ils commembers han giu la caschun da tschentar damondas e deponer giavischs. Aschia havein nus tematisau ils plans d’augmentar las colligiaziuns dalla Viafier Matterhorn Gottard, integrar la viafier puspei egl abonnament dallas pendicularas ni era damondas pertuccont la carta da hosps ed ils plans da Vail Resort. Da principi ei vegniu discutau davart la persistenza e co quella duei vegnir vivida el territori da turissem. En connex culla carta da hosps ei il commember dalla cuminonza Christoph Marugg seretratgs sco commember dil cussegl d’administraziun dalla SMT SA. Vegn quei sez puspei occupaus dallas cuminonzas da Tujetsch e Mustér? La decisiun ei els mauns dallas vischnauncas da Mustér e Tujetsch. Nus essan aviarts persuenter. Auters secturs ein sesviluppai positivamein, aschia la collaboraziun cun TujetschVivaCultura, la Cuminonza dils possessurs da secundas habitaziuns Mustér e la reuniun dils possessurs da secundas habitaziuns dil Grischun. En tgei grau dat ei aunc pusseivladads da migliur? Ina dallas finamiras da nossa cuminonza eis ei da promover la sentupada denter indigens e secund-indigens. Per quei motiv ei la collaboraziun culs partenaris da TujetschVivaCultura, il Forum cultural Tujetsch ed il Museum La Truaisch, da grond’impurtonza. In success ein era stai ils cuors da romontsch iniziai dalla cuminonza la stad vargada. Els han era liug uonn dils 18 entochen ils 22 da fenadur en in partenadi culla Scola Sedrun, la vischnaunca e Sedrun Mustér Turissem. Avon la pandemia havein nus era arranschau cuors da troccas cull’Uniun da dunnas Tujetsch. Quels lessen nus era puspei porscher. Projects mauncan pia buca. La destinaziun Sedrun Mustér ei sesviluppada positivamein ils davos onns. Va quei svilup tenor la cuminonza ella dretga direcziun? Ni dumandau cun auters plaids: Tgei giavischan ils secund-indigens? Nus partin il meini da Sedrun Mustér Turissem che la regiun duei esser en emprema lingia adattada per famiglias, la generaziun 50+ e per camps da vacanzas. Pia negin accent sin events turistics, mobein nezegiar las fermezias d’entochen ussa e las particularitads culturalas. Quei ei in nies grond giavisch era en vesta agl engaschament da Vail Resorts sco niev acziunari principal dalla Andermatt Sedrun Sport SA. L’intervista ei vegnida menada a scret. Promover il dialog La Cuminonza d’interess Tujetsch defenda buca mo ils interess dils possessurs da secundas habitaziuns, mobein s’engascha era pil turissem en general ella destinaziun da vacanzas sisum la Surselva. La carta da hosps cun ina purschida restrenschida pils hosps da vacanzas ha procurau igl onn vargau per malaveglia tier la cuminonza. En discuors cun autoritads communalas e dil turissem emprova ella da sligiar il il nuv. Ella cooperescha denton era cullas organisaziuns da cultura dalla val, organisond communablamein cun quellas arranschaments da sentupada ed informaziun. En in’intervista culla FMR s’exprima la presidenta dalla cuminonza, Vreni Müller-Hemmi, davart las ideas e finamiras dils possessurs da secundas habitaziuns dalla Val Tujetsch. (fmr/hh) Dapi la fundaziun dalla Cuminonza d’interess Tujetsch ei Vreni Müller-Hemmi presidenta da quella.

Ils lufs tegnan vinavon sin trap ils purs, era quels che han claus lur muntaneras. La fin dall’jamna ha ei dau in cass tut special en Val Medel. Il luf sesenteva pli u meins da casa el claus cullas nuoras. La notg silla sonda vargada ei in luf seglius sur la seiv da nuorsas dado Drual e ha scarpau quater nuorsas. Il pur Christian Unterholzer ha constatau quei la sonda endamaun e ha informau ladinamein la survigilonza da catscha, era perquei ch’el era dil meini ch’il luf hagi aunc buca bandunau il claus. Las nuorsas ein numnadamein clausas leu sin ina gronda surfatscha da rodund quater hectaras. Empruau da scatschar il luf Plirs survigiladers da catscha han allura empruau da catschar il luf ord il claus la sonda, mo quei ei buca reussiu damai ch’il territori claus cuntegn era differentas parts spesas da caglias e plontas. La sera ein las nuorsas allura vegnidas claussas en in claus special. Il claus grond ei vegnius aviarts per possibilitar al luf da badunar quel. Medemamein ha la survigilonza da catscha giu la finamira da saver spuentar il luf la notg. Per trer il luf sin distanza ein ils cadavers dallas nuorsas scarpadas vegni nezegiai. Sco quei che Armando Moser – participaus davart ils purs vid l’acziun – ha detg sin damonda dalla FMR, seigi il luf s’avischinaus la notg allas nuorsas clausas e cuort suenter als cadavers. Lu eis ei – aschia Arno Puorger digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun – reussiu ad in survigilader da catscha da far in siet per spuentar il luf. Parallelmein han ils purs Armando Moser e Christian Unterholzer decidiu sezs da spuenter il luf cun agid da culps da murters (Böller). Cun quellas acziuns ha il luf la fin finala saviu vegnir spuentaus ord il claus. Vonzeivi dus lufs Cuort suenter han ils purs pudiu constatar quel ed in ulteriur luf pli ensi sin in grep. Era la dumengia endamaun baul ei il luf setenius si ella vischinonza dil claus avon ch’els s’absenti da quel. Apparentamein ha quei luf buca grondas retenientschas, era buca da carstgauns, pertgei il disburbi ei staus gronds la sonda. Sco quei che Arno Puorger ha confirmau enviers la FMR, haveva il pur priu tuttas mesiras necessarias pertuccont la seiv per proteger sias nuorsas. Il territori pertuccau visavi Platta, dado Drual en Val Medel.

Schluein Glion ha festivau in’impurtonta victoria la sonda ordeifer encunter St. Margrethen. Cun quels treis puncts salva la squadra da Corsin Cavegn las schanzas da restar per in ulteriur onn ella 2. ligia regiunala dil campiunadi da ballapei. El derbi sursilvan da 3. ligia han Lumnezia e Trun/Rabius partiu ils puncts. «Tier nus regia negin’atmosfera da relegaziun. Nus savein e lein gudignar ils davos quater giugs», ha Corsin Cavegn detg l’jamna vargada alla FMR. Detg e fatg: La sonda ei l’emprema victoria reussida ordeifer encunter St. Margrethen. Uss ei Schluein Glion mo pli treis puncts davos Au-Berneck che schai sur il streh dalla relegaziun. Sonda proxima ei l’equipa dalla Foppa hosp da Winkeln. Quei adversari ha tuttina biars puncts sin siu conto sco St. Margrethen, aschia che las schanzas da gudignar era quei giug ein bunas. Els davos dus giugs va ei lu la fin finala per li­giongia: Lu batta Schluein Glion encunter Montlingen (2. davos dalla tabella) ed Au-Berneck (3. davos dalla tabella). In remis a Vella …. Donn, la squadra da Lumnezia ei vegnida memia tard en fuorma. Els giugs da questa primavera ha ella mussau bunas prestaziuns ed ellas davosas duas scuntradas ha ella recaltgau quater puncts. In da quels puncts ei reussius la dumengia suentermiezdi el derbi sursilvan encunter Trun/Rabius. Tuttina ei la relegaziun da Lumnezia ella 4. ligia sigilada. Cun pre­staziuns semegliontas sco questa primavera en 3. ligia vegn ella denton a haver in bien plaid el capetel dalla 4. ligia la stagiun vegnenta. Trun/Rabius ha buca saviu repeter questa primavera entochen ussa la seria da success digl atun vargau. Il plaz ella mesadad dalla tabella ei tonaton garantius. Las duas equipas alla testa dalla tabella – Eschenbach e Bogn Ragaz – han gudignau lur partidas. Ina dad ellas vegn a far il pass ella 2. ligia regiunala. …. ed in a Crap gries Sco a Vella ha ei era dau in remis el giug da duas equipas sursilvanas dalla 4. ligia a Crap gries. Schluein Glion e Danis-Tavanasa han partiu ulivamein ils puncts. Laax ha mussau ina prestaziun remarcabla encunter Cuera 97 – il secund dalla tabella – mo ha tuttina spiars cun 3:4. L’auter onn ei Laax puspei ella 5. ligia. Ina ga dapli eis ei buca reussiu alla squadra da Laax da far il segl ella 4. ligia e da restar leu pli ditg ch’ina stagiun. Cun sia victoria encunter Rueun ha Tusaun/Cazas segirau igl emprem plaz ella gruppa 1 dalla 5. ligia – la promo­ziun ella 4. ligia ei perfetga. Terradas han Trun/Rabius e Sedrun/Mustér incassau, ferton che las secundas equipas da Danis-Tavanasa e Lumnezia han partiu ils puncts. Juniors B battan Cuera 97 El campiunadi dils juniors A ha la squadra dalla Surselva spiars ordeifer encunter Altstätten. Malgrad quella terrada restan ils Sursilvans sigl excellent secund plaz dalla tabella. In’aulta victoria han ils juniors B dalla Surselva festivau ella Youth League, la pli aulta ligia regiunala dils juniors. Encunter Cuera 97 – il sulet adversari grischun en quella ligia e gruppa – ha ei dau ina clara victoria 7:1. Grazia a quella astgess l’equipa sursilvana restar en quella ligia per in’ulteriura stagiun. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Ruggell – Au-Berneck 2:2 St. Margrethen – Schluein Glion 0:4 Dardania S. Gagl – Mels 3:2 Vaduz – Montlingen 5:1 Domat – Winkeln 2:2 1. Mels 20/42; 2. Dardania S. Gagl 19/40; 3. Vaduz 20/39; 4. Herisau 19/32; 5. Abtwil-Engelburg 18/29; 6. Domat 19/22; 7. Winkeln 19/21; 8. St. Margrethen 19/21; 9. Ruggell 20/21; 10. Au-Berneck 19/18; 11. Montlingen 19/17; 12. Schluein Glion 19/15. 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Surses 6:1 Tusaun/Cazas – Sargans 2:4 Landquart – Glaruna 2:4 Lumnezia – Trun/Rabius 1:1 Uznach – Weesen 2:2 Eschenbach – Valposchiavo 1:0 1. Eschenbach 19/48; 2. Bogn Ragaz 19/46; 3. Valposchiavo 19/31; 4. Sargans 19/29; 5. Uznach 19/28; 6. Glaruna 19/27; 7. Landquart 19/26; 8. Trun/Rabius 19/24; 9. Tusaun/Cazas 19/22; 10. Weesen 19/17; 11. Surses 19/13; 12. Lumnezia 19/6. 4. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Vaz-sut 0:0 Laax – Cuera 97 3:4 Schlarigna – Panaduz 1:4 Schluein Glion – Danis-Tavanasa 1:1 1. Panaduz 17/33; 2. Cuera 97 16/30; 3. Domat 15/28; 4. Valposchiavo 16/27; 5. Schluein Glion 16/24; 6. Vaz-sut 16/19; 7. Bogn Ragaz 15/18; 8. Schlarigna 16/18; 9. Danis-Tavanasa 16/16; 10. Laax 17/8. 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Trun/Rabius 2:1 Tusaun/Cazas – Rueun 1:0 Sedrun/Mustér – Panaduz 1:2 Danis-Tavanasa – Lumnezia 1:1 1. Tusaun/Cazas 14/34; 2. Mladost 15/30; 3. Trun/Rabius 14/23; 4. Union Trin 14/21; 5. Sedrun/Mustér 13/19; 6. Rueun 14/19, 7. Panaduz 16/15, 8. Lumnezia 14/12; 9. Danis-Tavanasa 14/7. Juniors A1, gruppa 1 Rebstein – Tavau 5:0 Altstätten – Surselva 2:1 Widnau – Au-Berneck 2:4 Bogn Ragaz – Appenzell 2:1 1. Au-Berneck 7/21; 2. Surselva 7/15; 3. Appenzell 7/15; 4. Altstätten 7/11; 5. Uznach 6/9; 6. Eschenbach-Wagen 6/7; 7. Widnau 7/7; 8. Rebstein 7/6; 9. Bogn Ragaz 7/6; 10. Tavau 7/3. Juniors A2, gruppa 1 Schlarigna – Vaduz 5:0 Buchs – Mels 2:0 Landquart – Vaz-sut 5:2 1. Buchs 6/15; 2. Triesen 6/13; 3. Landquart 7/10; 4. Mels 6/9; 5. Schlarigna 5/6; 6. Vaz-sut 7/4; 7. Balzers 6/3; 8. Vaduz 7/1. L’equipa da Panaduz ei vegnida retratga. Juniors Youth League B, gruppa 1 Surselva – Cuera 97 7:1 Eschen/Mauren – Rheintal 0:2 Zuzwil – Uzwil-Henau 3:2 Brühl – Gossau 2:3 Abtwil-Engelburg – Tobel-Affeltrangen 0:3 1. Gossau 9/27; 2. Brühl 9/20; 3. Rheintal 9/19; 4. Tobel-Affeltrangen 9/18; 5. Eschen/Mauren 9/14; 6. Uzwil-Henau 9/10; 7. Surselva 9/10; 8. Teufen 9/10; 9. Zuzwil 9/9; 10. Rorschach-Goldach 9/7; 11. Cuera 97 9/7; 12. Abtwil-Engelburg 9/6. Juniors B1, gruppa 1 Sevelen – Grischun Central 1:8 Mels – Sargans 6:0 Walenstadt – Eschenbach-Wagen 2:17 Linth 04 – Glarnerland 4:4 Tavau – Landquart 1:1 1. Glarnerland 7/16; 2. Mels 7/15; 3. Eschenbach-Wagen 7/15; 4. Landquart 7/13; 5. Sargans 6/9; 6. Linth 04 6/7; 7. Tavau 6/7; 8. Walenstadt 7/6; 9. Sevelen 7/6; 10. Grischun Central 6/3. Juniors B2, gruppa 1 Domat – Vaz-sut 5:1 1. Domat 4/6; 2. Schlarigna 3/3; 3. Valposchiavo 4/3; 4. Vaz-sut 5/3; 5. Cuera 97 5/3; 6. Lusitanos Samedan 3/0. Las equipas Grischun Central e Surselva ein vegnidas retratgas. Juniors C promoziun, gruppa 1 Montlingen – Appenzell 4:1 Glarnerland – Walenstadt 4:1 Toggenburg – Wagen-Eschenbach 1:2 Rapperswil-Jona – Domat 7:5 Cuera 97 – Bogn Ragaz 0:6 1. Wagen-Eschenbach 7/21; 2. Cuera 97 7/15; 3. Rapperswil-Jona 7/15; 4. Bogn Ragaz 7/15; 5. Toggenburg 7/10; 6. Glarnerland 7/9; 7. Appenzell 7/6; 8. Domat 7/6; 9. Montlingen 7/4; 10. Walenstadt 7/3. Juniors C1, gruppa 1 Surselva – Mels 2:2 Flums – Ruggell 7:1 Sargans – Grischun Central 4:2 Domat – Buchs 1:5 1. Buchs 7/15; 2. Flums 7/15; 3. Ruggell 7/13; 4. Surselva 6/11; 5. Sargans 6/9; 6. Tavau 4/8; 7. Mels 6/8; 8. Grischun Central 6/6; 9. Triesenberg 6/4; 10. Domat 7/0. Juniors C2, gruppa 1 Panaduz – Sevelen 4:2 Cuera 97 – Surselva a 1:1 Vaz-sut – Surselva b 5:4 1. Vaz-sut 7/16; 2. Bogn Ragaz 5/12; 3. Landquart 6/11; 4. Panaduz 6/10; 5. Surselva b 6/9; 6. Sevelen 7/9; 7. Valposchiavo 5/6; 8. Cuera 97 6/4; 9. Surselva a 6/1. Juniors D elita, gruppa 1 Uznach – Rapperswil-Jona 1:7 Glarnerland – Panaduz 4:1 Toggenburg – Surselva 3:8 1. Rapperswil-Jona 8/22; 2. Toggenburg 8/12; 3. Glarnerland 7/11; 4. Surselva 8/8; 5. Uznach 7/5; 6. Panaduz 6/4. Juniors D1, gruppa 1 Landquart – Sargans 0:4 Schlarigna – Mels 2:6 Landquart – Buchs 1:11 Grischun Central a – Sargans6:4 1. Buchs 6/16; 2. Mels 7/16; 3. Cuera 97 5/13; 4. Domat 6/10; 5. Grischun Central a 6/9; 6. Schlarigna 4/6; 7. Sargans 7/6; 8. Valposchiavo 6/3; 9. Landquart 7/0. Juniors D2, gruppa 1 Cuera 97 – Surselva c 6:0 Panaduz – Domat 1:11 Tavau – Surselva b 6:0 1. Cuera 97 6/15; 2. Tavau 5/12; 3. Orion Cuera 5/12; 4. Domat 6/9; 5. Surselva b 6/9; 6. Panaduz 7/9; 7. Grischun Central b 5/6; 8. Surselva c 6/3; 9. Grischun Central c 4/0. Juniors D2, gruppa 2 Vaz-sut – Cuera 97 20:1 Domat – Tavau 2:2 1. Vaduz 6/15; 2. Balzers 6/15; 3. Vaz-sut 6/12; 4. Trübbach 6/9; 5. Bogn Ragaz 5/7; 6. Val Tamina 5/7; 7. Mels 5/7; 8. Tavau 5/7; 9. Cuera 97 7/4; 10. Domat 7/1. Damas 2. ligia, gruppa 1 Linth-Schwanden – Romanshorn 1:5 Au-Berneck – Domat 6:2 Triesen – Ebnat-Kappel 3:2 1. Widnau 18/37; 2. Tusaun/Cazas 17/36; 3. Romanshorn 17/30; 4. Triesen 18/30; 5. Bütschwil 17/29; 6. Uzwil 16/26; 7. Au-Berneck 17/24; 8. Domat 17/19; 9. Rapperswil-Jona 16/18; 10. Ebnat-Kappel 17/12; 11. Linth-Schwanden 16/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Buchs 1:1 Flums-Walenstadt – Schlarigna 3:0 Surselva – Vaz-sut-Cuera 2:4 1. Buchs 14/21; 2. Flums-Walenstadt 15/21; 3. Vaz-sut-Cuera 15/20; 4. Mels 15/19; 5. Schlarigna 13/11; 6. Tusaun/Cazas 13/7; 7. Surselva 15/2. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Mels – Flums-Walenstadt 1:4 Schluein Glion – Tusaun/Cazas 2:5 Lusitanos Samedan – Vaz-sut-Landquart 3:0 1. Tusaun/Cazas 6/16; 2. Tavau 6/12; 3. Mels 6/8; 4. Bogn Ragaz 6/7; 5. Schluein Glion 6/7; 6. Flums-Walenstadt 5/5; 7. Vaz-sut-Landquart 6/5; 8. Lusitanos Samedan 5/4. Cun in gol ha Serafin Bundi contribuiu alla victoria da Schluein Glion encunter St. Margrethen.

Il derbi digl atun ei staus in debachel pils Lumnezians. Ei haveva buca cuzzau 15 minutas che Trun/Rabius menava gia cun treis gols. Per che quei serepeti buca ei l’equipa da Lumnezia stada promta da cumbatter e ha fatg pressiun naven dall’emprema minuta. Cun quei ha igl adversari da Trun/Rabius giu miserias all’entschatta dil giug. Ellas empremas tschun minutas ein ils Lumnezians vegni tier entginas bunas caschuns entras corners e culps libers. Ella 9. minuta vegn Trun/Rabius tier ina buna caschun, il bal va denton sper il gol vi. Gest suenter han ils hosps dabien entginas situaziuns da standard ed ei vegn era leu malsegir avon il gol da Fabio Casanova. Ella 31. minuta sa Dino Blumenthal cuorer persuls encunter Daniel Monn. El sieta spel goli ora e tucca la petga. Tschun minutas suenter quell’acziun sa Patrizio Decurtins cuorer persuls encunter il goli lumnezian suenter in bal liung. Fabio Casanova ei il victur da quei cumbat. Ina minuta pli tard ha Salvatore Stagliano la pusseivladad dad ir persuls encunter gol. Siu siet va denton speras ora aschia che la tabla d’indicaziun muossa da pausa 0:0. Ella 58. minuta schula igl arbiter in culp liber encunter ils Lumnezians. Trun/Rabius fa spert, dat il bal dall’ala giu e silsuenter bass avon il gol. Patrizio Decurtins ha neginas difficultads da far il 0:1 ord cuorta distanza. Ella 86. minuta schula igl ­arbiter in penalti encunter Trun/Rabius. Tizian Casanova surpren la responsabladad e sieta seniester a bass ed il resultat ei ulivs. Cun saung pli freid havess ei saviu dar dapli gols da mintga vart quei suentermiezdi a Bual. Suenter quei giug ei la relegaziun da Lumnezia en 4. ligia definitiva. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Trun/Rabius 1:1 (0:0) Vella, Plazza da ballapei Bual. – 200 aspectaturs. Gols: 60. Patrizio Decurtins 0:1; 86. Tizian Casanova (penalti) 1:1 Lumnezia: Fabio Casanova; Danilo Blumenthal (90. Dario Capaul); Manuel Casanova; Tizian Casanova; Mauro Cadonau; Gion Ursin Alig; Toni Vinzens (80. Rafael Cabalzar); Dino Blumenthal (60. Pascal Derungs); Dario Capaul (70. Filipe Bastos); Andriu Alig; Matias Alig; Trun/Rabius: Daniel Monn; Denis Monn; Ramon Orlik; Livio Janka; Sandro Orlik; Mathias Flepp; Clau Berther; Daniel Pfister; Silvan Muoth; Patrizio Decurtins; Salvatore Stagliano. Remarcas: Lumnezia senza Paul Alig, Attila Truffer, Remigi Collenberg, Noé Capaul e Nando Blumenthal. Cartas: Lumnezia 2; Trun/Rabius 1.

L’equipa da Schluein Glion ha sittau ell’emprema e la secunda mesadad mintgamai dus gols ed aschia gudignau meritadamein il giug ordeifer encunter St. Margrethen. L’equipa da casa ha pitiu ella gronda calira e ha stuiu surschar als hosps dalla Surselva pli u meins naven dall’entschatta entochen la fin il domini dil giug ed era ils treis puncts che dattan speronza per la finiziun dil campiunadi.Schluein Glion ha denton duvrau in pèr caschuns da marcar per puder ir en avantatg. Pér culla quarta buna caschun ei quei reussiu ella 21avla minuta. Alla fin d’ina sperta attacca sur la vart dretga ha Serafin Bundi stuschau la balla anavos sil punct da penalti nua che Aron Büchler ha surpriu e sittau ella atras plirs giugadurs ora ella reit. Semegliontamein ei il secund gol curdaus. Puspei ha Schluein Glion attaccau sur l’ala dretga e quella ga ha Marino Cavegn sittau la balla traviers avon il gol e Serafin Bundi ha stuschau ella sur lingia en. Suenter pausa ha Schluein Glion reduciu empau il tempo, aschia che l’equipa da St. Margrethen ei vegnida d’ulivar empau il giug. In sbagl dil goli indigen ha lu denton decidiu il giug definitivamein en favur da Schluein Glion. Il goli ha numnadamein fatg in’excursiun cun la balla vi dil pei entochen bunamein miez il plaz, leu ha Marino Cavegn engulau la balla ad el e ha aschia saviu sittar ella senza pli grondas breigias el gol bandunau. Cuort avon la fin ei Sattar Afzali vegnius mess a tiara ella zona da puniziun ed Andri Michel ha nezegiau il siet dil punct da penalti per marcar il 0:4. A Schluein Glion eis ei pia reussiu da gudignar igl emprem dils quater davos giugs encunter ils adversaris directs el cumbat da relegaziun. Ussa ha ei num da salvar quei slontsch e gudignar aunc ils davos treis giugs. Lu sa l’equipa sursilvana ualti segir dar ballapei era l’auter onn ella 2. ligia. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 St. Margrethen – Schluein Glion 0:4 (0:2) Rheinau, St. Margrethen. 45 aspectaturs. Arbiter: Bilge. Gols: 21. Büchler 0:1, 32. Bundi 0:2, 74. Cavegn 0:3, 86. Michel 0:4 (penalti). St. Margrethen: Jeremic; Sarac, Korunka, Rexhepi, Imeri (32. Ljatifi); Forgia, Centinkaya, Prenaj, Shoshi (20. Da Silva Matano, 47. Maliqi); Shala, Gonzalez Stemer (63. Aydin). Schluein Glion: Hornacek; Casutt, Sgier, Coray (69. Egger); Cavegn, Michel, Livio Derungs, Bundi (82. Leblebici), Büchler; Vinzens (77. Gomes Machado), Afzali (86. Dermont). Remarcas: Cartas melnas: 35. Coray (foul), 55. Ljatifi (foul), Maliqi (foul), Aydin (63. vegnius memia baul sil plaz) e Leblebici (buca teniu en la distanza). Schluein Glion senza Deplazes, D’Atria e Matthias Derungs (tuts blessai) sco Cabalzar (trenament da preparaziun). Corners: 3:3.

Il Circuit da register funsil Cadi ha liquidau igl onn vargau 1484 fatschentas. En cumparegliaziun cugl onn avon ei quei in bienton dapli. Sco ei resorta dil 14avel rapport da gestiun han biaras casas e habitaziuns scumiau maun igl onn vargau e quei en tuttas tschun vischnauncas dil circuit. Il Circuit da register funsil Cadi ei ina corporaziun da vischnauncas dil dretg public. Ad el ein las vischnauncas da Mustér, Medel, Sumvitg, Trun e Tujetsch participadas. Il pensum da lavur operativ cumpeglia 390 pertschien, il circuit vegn menaus da Martin Monn da Sumvitg. Igl onn 2021 ha el liquidau 1484 fatschentas, biebein 100 dapli ch’igl onn avon (1375). Denter auter ha el accumpignau differents projects cumplexs, sco per exempel igl acquist da terren en connex culla sanaziun da vias ni era igl acquist da terren en connex cul project d’auas grondas Val Acletta ad Acletta, S. Catrina e Funs a Mustér. Plinavon ei il circuit staus engaschaus ella scumiada da maun da 118 habitaziuns da condomini (88), 34 suloms (18) e 72 casas existentas (47). Sco quei ch’il circuit che vegn presidiaus dil president communal da Tujetsch, Martin Cavegn constatescha el rapport annual, ein ils prezis per possess carschi considerablamein ils davos onns. Quella tendenza vegni a cuntinuar damai ch’il diember d’objects silla fiera d’immobilias seigi scarts. Fatg reservas Igl onn 2021 ein tschun ulteriuras pendenzas vid il project d’introducziun pil register funsil federal da Trun vegnidas liquidadas. Aschia ein 80% dils cass pendents liquidai. En cuort vegn la vischnaunca da Trun a nominar la cumissiun da purificaziun. Il circuit ha giu igl onn vargau entradas da taxas da biebein 860 000 francs visavi rodund 610 000 francs igl onn avon. Il cash flow importa bunamein 330 000 francs. Sco quei ch’ils responsabels scrivan en lur rapport, ha igl Uffeci funsil dalla Cadi negins deivets ed emprests. Strusch 180 000 francs dil gudogn digl onn vargau ein vegni mess ellas reservas. Ils 150 000 francs restonts vegnan reparti sco gudogn sillas vischnauncas. Il Circuit da register funsil Cadi ha giu in bien onn 2021.

La sera avon e d’Anceinza vegn dau plirs giugs da ballapei dil campiunadi regiunal che han stuiu vegnir refretgs la primavera. Dallas equipas activas dalla Surselva ein sulettamein Sedrun/Mustér e la secunda squadra da Trun/Rabius en acziun. Ellas semesiran d’Anceinza. (fmr/hh) 2. ligia regiunala, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – Ruggell mes. 20.00 Herisau – Vaduz mes. 20.00 3. ligia, gruppa 1 Surses – Landquart mes. 20.30 5. ligia, gruppa 1 Sedrun/Mustér – Trun/Rabius giev. 15.00 Juniors A1, gruppa 1 Widnau – Rebstein giev. 12.00 Juniors A2, gruppa 1 Triesen – Buchs mes. 20.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Rheintal – Brühl mes. 20.00 Juniors B1, gruppa 1 Linth 04 – Tavau giev. 16.00 Juniors B2, gruppa 1 Schlarigna – Valposchiavo giev. 16.00 Juniors C promoziun, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Toggenburg mes. 19.00 Juniors C1, gruppa 1 Grischun central – Mels Lai mes. 18.30 Surselva – Tavau Laax giev. 14.00 Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Panaduz mes. 17.30 Juniors D1, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Panaduz mes. 17.30 Juniors D2, gruppa 2 Balzers – Mels mes. 18.30 Damas 4. ligia, gruppa 1 Schlarigna – Surselva giev. 14.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Tusaun/Cazas – Mels mes. 20.00

Mintg’onn l’entschatta matg organisescha l’Associaziun svizra dils mulins il Di dils mulins. Biaras organisaziuns e possessurs da mulins en Svizra arvan lu l’escha da lur objects. Ils visitaders san allura mirar e s’informar davart tecnicas da mular d’antruras. Dalla partida a quei arranschament naziunal ei era uonn l’Uniun culturala Disla. Ella posseda differents indrezs da pli baul egl uclaun da Disla e ha restaurau quels cun bia lavur ils davos onns. Aschia ei quei per exempel il fallun vegl, in mulin ed ina resgia. Auters objects sco per exempel la cascharia veglia ni talers sco era perdetgas dall’elvuraziun dil glin ein da veser a Disla. Il Di svizzer dils mulins ha liug uonn sonda, ils 28 da matg. Igl arranschament a Disla entscheiva allas 10.00 e cuoza entochen las 18.00. (fmr/hh) Il fallun vegn aunc adina mess en funcziun a Disla cun aua dil dutg da s. Leci.

«SUR la SELVA» ei il tetel dil niev mini-album (EP) da Mattiu che cumpara ils 27 da matg. Il giuven cantautur da Trun ei restaus fideivels a siu stil melanconic e sias canzuns ein spir emoziuns. L’emprema vusch ch’ei d’udir ela canzun «Siemi» da Mattiu, alias Mattiu Defuns ei quella dall’aua, dalla neiv che liua a S. Benedetg sper la caplutta digl architect Peter Zumthor. La natira gioga numnadamein ina impurtonta rolla per il cantautur da Trun. Or ella natira vegn el savens inspiraus da scriver novas melodias e novs texts. «Per cumponer stoi jeu esser persuls, lu vegnel inspiraus d’ina seria d’accords e registreschel quei cul telefonin. Bia ei era da better, auter scrivel jeu si. Sias canzuns – ch’ein savens ualti melancolicas - scriva Mattiu numnadamein tuttas sez. «Hai giu in siemi, enzatgi tschintschava quiet. Seregordel mo pli vid sia vusch che raquintava – per mei tunav’ei sco in profet…», quei ei mo ina frasa ord la canzun «Siemi» che Mattiu ha registrau igl unviern ensemen cugl ensemble «De Canto» ella caplutta sur Sumvitg. Tut sin ina carta «SUR la SELVA» ei il tierz album dil musicist da 24 onns. Igl emprem «Undas» ha el ediu il 2016 ensemen cul rapunz Giganto. 2018 ei siu emprem solo-album «Da Funs» cumparius ed il venderdis proxim cumpara il mini-album «SUR la SELVA». Mattiu ha frequentau la scola da talents a Glion e fatg in precuors d’art el Lichtenstein. Duront quei temps ha el gudiu lecziuns da cant e ghitarra, teoria da musica e ritmica e ha giu la pusseivladad da far musica ensemen cun conscolars. Aschia ha el entschiet a scriver atgnas canzuns, pil solit ed il pli bugen per romontsch: «Sch’jeu scrivel romontsch ei quei pli autentic ed ei va meglier da scriver enzatgei cun muntada profunda», di il cantautur che viva a Laax. Sias canzuns vegnan emessas da plirs emetturs da radio. Tuttina eis el cunscients ch’il success fuss forsa pli gronds sch’el cantass per engles ni tudestg e tuttina stat el fideivels al lungatg mumma e puntuescha: «Romontsch ei in lungatg melodius, biars pon sentir la musica e drovan buc dispet il text per capir las emoziuns. Ei dat gie era biars che teidlan cun plascher canzuns englesas e capeschan buc il lungatg.» Suenter haver luvrau enzacons onns sco pictur ed en auters jobs, metta igl um creativ dapi entgin temps tut silla carta musica. «Jeu vegnel buca rehs, mo sai viver dalla musica e hai aschia la peda da seconcentrar sin quei ch’ei mia pissiun.» Emoziunal-melanconic Las canzuns novas da Mattiu paran aunc pli ruasseivlas ch’usitau, ellas ein influenzadas da melanconia ed emoziuns ed ein era empauet pesontas. Gest quei ei la finamira dil cantautur che gioga bia cul lungatg da maletgs. Aschia datti era tier mintga canzun in video accumpignont ch’ei per exempel da veser sin Youtube. Leu vesan ins Mattiu ella natira, per exempel ella Val Frisal, a Vella ni era a Brün. «La melanconia schai a mi, melodias trestas ed era empau pesontas s’audan tier miu stil musical sferic ch’ei ina mischeida da pop ed indi», declara il giuven che sa senz’auter era rir da cor. Cun «sia» ­glieud ch’el enconuschi bein vegni il temperament alla glisch ed el seigi plitost in viv. Ses sentiments sappi el denton exprimer il meglier culla musica, declara il giuven che descriva sesez sco tip da paucs plaids, in che teidla plitost tier ed ei magari empauet introvertaus. Mo co ei quei lu da dar concerts? Sepresentar e cantar ei negin problem, il mender ein per mei las pausas ch’ein d’emplenir cun raquintar enzatgei», di el e ri concedend: «Jeu sun empau in caot ed emblidel bia. Ina ga hai jeu perfin bunamein emblidau in concert e hai lu la davosa minuta aunc saviu spindrar la situaziun. Texts e melodias tegnel jeu perencunter endamen.» Da Milez entochen Berlin Las canzuns pil niev album ha Mattiu registrau en differents loghens, per exempel en ina tegia da mises a Milez ni era en in studio a Berlin. Support survegn el dils producents Gianluca Giger, Dabu Bucher da Dabu Fantastic e Schumann&Bach da Berlin. «Grazia a quei sustegn e lur cussegls hai jeu saviu far in grond pass musical», di Mattiu. Per las registraziuns ha Gianluca Giger sunau il bass. El suna era tier diversas bands sco Dabu Fantastic, Breitbild ni Fromkid. Questa stad ed igl atun vegnan Mattiu e sia live-band a sepresentar a caschun da numerus concerts. «Nus selegrein d’astgar dar ina massa concerts, oravontut era d’astgar sepresentar questa stad gia per la tiarza ga agl Open Air Lumnezia. Quella ga silla tribuna gronda.» Dalla band-live fan part Nina e Tiziana Defuns, las soras da Mattiu e lur zavrin Andriu Defuns suna il keyboard. Marco Grischott suna ghitarra, Jérôme Keel la battaria e Vito Cadonau il bass. www.mattiu.ch Mattiu alias Mattiu Defuns ella Sala d’art a Trun. Leu eis el sentupaus culla FMR e ha raquintau da siu album «SUR la SELVA» che cumpara uss venderdis.

Il stan da tir dils catschadurs a Pardiala ei construius. En strusch in meins vegn el inauguraus cun in tir per in e scadin catschadur. Sis onns ein passai dapi che las secziuns da catschadurs Tumpiv e Bostg han iniziau il project. Tonpli cuntents ein ils responsabels oz dalla soluziun cattada. Ils 18 da zercladur 2022 ei in di da fiasta per las duas secziuns da catschadurs che cumpeglian Breil, Dardin e Danis-Tavanasa sco era An­diast, Pigniu, Vuorz, Siat e Rueun. Lu porschan ellas la caschun allas catschaduras ed als catschadurs indigens e d’ordeifer da semesirar per l’emprema ga sil stan da tir da catscha niev a Pardiala. Il comite d’organisaziun cun Marco Tschuor alla testa porscha in program da tir cun treis differents stés. Stuiu tschercar ina soluziun Pervia da tschaffaballas buca conforms allas prescripziuns han las secziuns da catschadurs Bostg e Tumpiv stuiu tschercar novas solu­ziuns per lur stans da sittar da 100 m. Avon sis onns han las empremas ponderaziuns per in liug adattau persuenter entschiet. Las secziuns savevan ch’ei stoppien haver ina nova soluziun entochen la fin da 2020. Ina gruppa da lavur ha allura evaluau las pusseivladads per in stan d’exercezi pils catschadurs. Beinspert ha quella gruppa culs presidents dalla secziun Bostg Roland Vincenz ed il president dalla secziun Bostg Ludivic Desax alla testa, preferiu Pardiala sco liug per la construcziun d’in niev stan. «Il liug ei enconuschents sco ­liug da sittar ed arisguard la canera havein nus spitgau leu la pli pintga opposiziun», di Ludivic Desax. A Pardiala sesanflan numnadamein dapi decennis stans da sittar sin differentas distanzas, denter auter 300 m. Biaras sedutas Gia il 2017 ha la gruppa da lavur fatg guotas cun tgau. En buca meins che 29 sesidas quei onn ha quella elavurau in project, tschercau igl architect ed informau las vischnauncas ed ils catschadurs. El decuors da quellas preparativas han las duas uniuns era tschercau contact cun autras uniuns da catschadurs per eventualmein realisar a Pardiala in center regiunal da tir per catschadurs. Il maraton d’uatgas e sesidas ei cuntinuaus. Igl atun 2020 ha la vischnaunca da Breil allura dau la lubientscha da baghegiar e la stad 2021 ei l’emprema badelada succedida. «Igl ei buca stau in sempel temps avon che nus hagien finalmein la lubientscha dalla vischnaunca. Tonpli selegrein nus ussa dalla solu­ziun cattada e dalla nova infrastructura», puntuescha Ludivic Desax. Dil stan da tir existent anora Ferton ch’ils catschadurs nezegiavan pli baul il stan da schibas a Pardiala e spostavan allura mintgamai silla distanza da tschien meters per sittar, siettan els ussa dalla casa da tir anora. Silla distanza da 100 m ein quater schibas cun tschaffaballas plazzai, silla distanza da 150 meters aunc ina ga duas schibas. Las duas secziuns han eligiu schibas electronicas da Polytronic. Ils cuosts per la construcziun dil niev stan importan rodund 190 000 francs. Il stan da sittar da 35 m silla lieur resta a Prau ­Petschen dadens il stan dallas distanzas liungas. Tenor Ludivic Desax eis ei stau necessari d’ereger era leu in niev tschaffballas. Il medem mument sco las duas secziuns han realisau a Pardiala in niev stan da sittar per la catscha, ha la vischnaunca schau realisar a Pardiala ina boxa da sittar sin cuorta distanza (KD-Box) pil militar. Quei ha la vischnaunca da Breil fatg per disloccar il trenament da sittar sin cuorta distanza dalla plazza d’armas ed aschia d’evitar canera da tir agl ur dil vitg. La boxa sa vegnir nezegiada da tut il militar che fa survetsch en Surselva sco era dalla polizia e la ­guardia da cunfins. Infrastructura moderna pils catschadurs Las commembras ed ils commembers dallas secziuns da catschadurs Bostg e Tumpiv disponan ussa da nova infrastructura pigl exercezi dil tir a Pardiala. Suenter sis onns da numerusas sedutas ed engaschament san las duas uniuns inaugurar lur niev stan miez zercladur. Sittau vegn ei igl avegnir dil stan da tir da Pardiala anora sin quater schibas electronicas silla distanza da 100 m e duas schibas sin 150 m. Sco quei ch’il president dalla Secziun da catschadurs Tumpiv, Ludivic Desax di, ha quell’infrastructura cun novs tschaffaballas custau totalmein rodund 190 000 francs. Silla lieur vegn sittau vinavon a Prau Petschen, era leu ha il tschaffaballas stuiu vegnir remplazzaus. Pardiala ei ussa in center da tir per pliras distanzas. (fmr/hh) Ussa han ils catschadurs dallas secziuns Bostg e Tumpiv excellentas cundiziuns d’exercezi a Pardiala.

Gievgia ha la suprastonza dall’uniun Spitex Selva envidau alla radunonza annuala. La purtadra dalla tgira ed assistenza a casa per las vischnauncas Falera, Flem, Laax, Sagogn, Schluein e Trin ha giu in onn 2021 intensiv. Varga 22'000 uras prestadas ei in niev record ella historia dall’organisaziun. Ils dus onns vargai ha la radunonza generala buca giu liug per motivs enconuschents. La suprastonza ha envidau da prender posiziun a scret pertuccont quen annual. Gievgia ha il president dall’uniun Spitex Selva, Gion Albert Coray, puspei astgau beneventar commembras e commembers ella fuorma usitada. «Quei ha muncau a nus ils dus onns vargai, nus appreziein quei contact persunal», ha el manegiau. En tut dumbra l’uniun-purtadra 255 commembras e commembras. Igl ei confamigliars, clientella e simpatisants, semplamein glieud che appreziescha e vul sustener la lavur dall’organisaziun. Ils survetschs che quella presta ein pli dumandai. Quei ha la menadra operativa, Anni Adam-Cahenzli cumprovau. «Varga 22'000 uras havein nus registrau, quei ein 18 % dapli ch’igl onn precedent, igl ei in record absolut», ha ella informau ils presents. Entschiet ha la Spitex Selva gl’onn 2001 cun 8284 uras da tgira ed assistenza. 20 onns pli tard eis ei exact 22'252 uras prestadas. Diember da persunal carschius Il president partent e la meinagestiun, cun suprastonza, da sen. Anni Adam, Jean-Marc Rietmann, Toni Arpagaus, Gion Albert Coray, Andrea Montalta, Maria Mongili Darms, Prisca Coray e Fabiola Caduff. La Spitex Selva ei la suletta organisaziun el Grischun che lavura sur duas regiuns ora. Amiez quei territori va il cunfin politic respectiv la regiun da sanadad. Quater vischnauncas ein attribui alla Surselva e treis al Plaun/Imboden. Gion Albert Coray ed Anni Adam han puntuau ch’ins vegli cun tuts mieds mantener quella structura surregiunala, ella fetschi senn, seigi secumprovada e la lavur funcziuneschi a cumpleina cuntentientscha da tuts. «Negin ha interess che quei semida», ha Anni Adam getg en preschientscha dils presidents communals e dils representants dallas vischnauncas-purtadras. La clientella dalla Spitex Selva giavischass il pli davos ch’ei semidass zatgei vid quell’organisaziun cun structuras surveseivlas e persunalas. Ch’il menaschi ei perquei tuttina seviluppaus, ha la meinagestiun era menziunau en siu rapport. Il diember da persunal ei carschius sin varga 40 persunas, quellas partan pensums da 10 tochen 70 % per in total da 18,1 plazzas cumpleinas. «Disponer quei persunal tier la clientella e far ils plans da lavur ei vegniu pli pretensius. Jeu sentel denton tier tuttas collaboraturas gronda motivaziun e loialitad», ha la meinagestiun confermau. Avon diesch onns prestava il persunal dalla Spitex Selva ella media 35 acziuns a gi, gl’onn 2021 eis ei stau 80 a gi. 246 clientas e clients Las endisch specialistas da tgira, treis specialistas da sanadad, ina tgirunza da casa, 13 gidontras da tgira, tschun gidontras ed in gidonter da casa ein stai gl’onn 2021 en acziun per 246 clientas e clients. L’organisaziun ha recepiu 136 novas persunas e terminau 115 cass. La mesadad dallas persunas ei puspei serestabilidas, 12 ein entradas en casas da tgira, las ulteriuras han giu dad ir en clinicas, han midau domicil ni han confamigliars che assistan ad els. La Spitex Selva porscha era ils survetschs da tschavera cun voluntaris. 32 tals han purtau a 74 diversas clientas e clients 9053 tschaveras. Voluntarias e voluntaris han unfriu 1110 uras ed ein carrai 30'327 kilometers. Pil survetsch da viadi ein medemamein 32 voluntarias e voluntaris stai en acziun. 554 gadas han quels carrau clientas e clients tier miedis, per terapia ni el spital. Da niev ha la Crusch cotschna svizra sezza surpriu la disposiziun da quei survetsch. Onn vargau ha ei dau midadas ella suprastonza. Rita Holdener, Sagogn, ed Astrid Furrer, Flem, han bandunau la suprastonza. Per els ha la radunonza a scret elegiu onn vargau Jean-Marc Rietmann, Trin Digg, e Maria Mongili Darms, Sagogn. Els ein sepresentai alla radunonza, medemamein ils nievelegi da Laax e Falera, Prisca Coray e Toni Arpagaus. Gion Albert Coray ei sortius suenter esser staus 13 onns president. Nova presidenta dalla Spitex Selva ei Andrea Montalta, Schluein, ella fageva gia part dalla suprastonza.

Quest’jamna ei ina gruppa dad umens e dunnas a Vignogn ella Sentupada. Culla pedagoga e musicista tudestga Johanna Seiler exercitescha quei chor in program da concert. L’jamna da cant ei en cumbinaziun cull’exposiziun da dus artists indigens. Sonda ei stau a Vignogn la vernissascha d’ina exposizun d’art. Serafin Derungs e Barbara Schärer-Tommer, omisdus habitonts dil vitg, muossan ina selecziun da lur ovras. Els lavuran cun duas tecnicas diversas, ina selecziun da lur lavurs san ins admirar actualmein ella halla e foyer dalla Sentupada. El medem liug ei ina gruppa da 15 persunas s’installada quest’jamna. Tgi che vul mirar l’exposiziun d’art sto buca esser schenaus. Ins astga entrar dalla damaun tochen la sera. «Cant ed art dueien semischedar», declara Monika Trümpy. Era ella habitescha cun siu um Jakob dapi plirs onns a Vignogn. Per s’integrar endretg ha il pèr vuliu emprender romontsch, quei ch’ei gartegiau stupent. Dunna Monika discuora current il lungatg dils indigens, ella e siu um fan era part dalla veta sociala dil vitg. Johanna Seiler ha dau il stausch Quest’jamna ein Monika e Jakob Trumpy dalla damaun tochen la sera ella Sentupada da Vignogn. Leu ei l’jamna da cant «Cant Art Lumnezia». Organisau quella ha Monika Trümpy. Ella appreziescha la Sentupada sco liug per tals projects. Sezza eis ella separticipada pliras gadas cun siu consort all’jamna da Vocalis Lumnezia. Duront la pandemia eis ella sedecidida d’organisar e porscher sezza in’jamna da chor. Sco menadra musicala ha Monika Trümpy saviu gudignar Johanna Seiler. Onn vargau ei la pianista, cumponista e pedagoga da musica vegnida per l’emprema gada a Vignogn. Ella viva a Berlin ed ei buca savens ellas muntognas dalla Svizra. Monika e Jakob Trümpy havevan envidau ella en Lumnezia e dumandau cun quella caschun sch’ella savess s’immaginar da menar ina nova jamna da chor ella Sentupada. Incantada e fascinada dalla cuntrada ha ella buca targlinau. Per l’inizianta ei quei stau il stausch decisiv da scriver ora l’jamna da cant a Vignogn. Per esser l’emprema gada ei Monika Trümpy cuntenta cullas 15 annunzias. Las endisch cantaduras ed ils quater cantadurs han l’entira jamna albiert ella Sentupada, las tschaveras cuschina e survescha Ramona Caduff da Degen. Canzun cun lungatg da fantasia La menadra musicala da Cant Art Lumnezia ei ina descendenta dalla fabrica da pianos Seiler. Igl ei ina fabrica da num ch’exista dapi 1849. Al Mozarteum Salzburg, el Concertgebouw Amsterdam ed ella Philharmonia da Berlin ha Johanna Seiler dau regularmein concerts sco pianista. Naschida ella branscha dalla musica, eis ella restada fideivla a quella tochen oz. Dus onns ha ella menau sezza la fabrica da ses geniturs. A Berlin diregia ella oz siu agen chor ed exercitescha cun quel las cumposiziuns ch’ella fa aposta pil «Seiler Chor». Quest’jamna eis ella a Vignogn ella Sentupada ed exercitescha cul chor da project in program. Denter las canzuns «Lueiia». Ina specialitad dalla cumponista eis e ch’ella scriva ils texts tier sias cumposiziuns – en lungatgs da fantasia. Igl ei buca tudestg, buca talian, buca engles. Ina specia d’esperanto, vocals e consonants ein ligiai vid las notas. La gruppa che exercitescha a Vignogn in program cul project Cant Art Lumnezia Aposta per l’jamna da «Cant Art Lumnezia» ha ella arranschau «Lueiia». A caschun d’ina emprova han ins saviu prender envesta co ella lavura sco dirigenta e co la gruppa empren cun ella. «Stei lucs e buca sesfurzei», repeta ella viers la gruppa ch’ei cun tgierp ed olma profundada egl exercezi. Denter las canzuns elegidas ein era treis romontschas, «Sut Steilas», «La sera sper il lag» ed «Aurora», la cumposiziun da Gion Andrea Casanova cun text dad Arnold Spescha. Tiel repertori da Cant Art Lumnezia 2022 s’audan canzuns dalla Romantica tudestga da Mendelssohn («Die Nachtigall» e «Abschied vom Walde», lu Rheinberger («Abendlied») e Clara Schumann («Gondoliera»). Sera finala Cant Art Lumnez ia Sonda, ils 28-5-2022, allas 17.00, ella Sentupada a Vignogn. Concert dil chor da project Cant Art Lumnezia, Alexi Nay & Marcus Hobi, sco era gruppa da costums Glion e contuorn. L’entrada ei libra. Exposiziun d’art L’exposiziun cullas ovras da Barbara Schärer-Tommer e Serafin Derungs, omisdus da Vignogn, san ins visitar mintga gi dallas 10.00 tochen las 18.00, ella Sentupada Vignogn.

Dumengia vargada ha la suprastonza communala da Schluein organisau per la populaziun in gi dedicaus al sport da golf. Pign e grond ha giu marveglias, golfists e buca-golfists han gudiu l’attracziun. «Dar golf vul dir ch’ins gioghi tenor las reglas. Damondas dispiteivlas che pertuccan quella dueien ins discutar suenter e buca duront la runda». Quella construcziun ei in dils diesch cussegls dad aur dils golfists. Dumengia vargada han ils principiants empriu quella, senza squetsch e tensiun, mobein cun seser ensemen duront la grillada. A quella ha la suprastonza communala envidau suenter la runda da golf. In ni l’auter che ha astgau ir per l’emprema gada cul sac ed ils fests da golf ha era empriu ch’ins duei ir vinavon cun bien pass da ruosna tier ruosna e ch’ins duei dar mintgamai adatg nua che la balla ch’ins ha sittau setschenta. Igl ei duas ulteriuras reglas dad aur. Affons, giuvenils, golfistas e tuttas persunas che s’interesseschan per golf ein buca separticipai per emprender quellas. Els han vuliu sedivertir ed han perquei dau suatientscha agl invit dalla suprastonza. Sco quei che l’organisatura, la geraua Gabi ter Braak, ha confirmau sin damonda dalla FMR, ei ina gruppa cun glieud da tuttas vegliadetgnas seformada. Per entscheiver ha il menader dalla tgira dalla plazza, il head greenkeeper Kurt Deflorin, mussau a tuts il luvratori cul parc da maschinas. Lu ha ei dau per tuts in aperitiv sper la hetta Halfway. All’entschatta digl areal encunter Schluein han ins viu famiglias cun affons, persunas sur 70 onns, giuvenils e golfists cun fetg bien attestat en caussa dar golf. Suenter ein treis gruppas idas silla plazza. Tenor il sistem Tiger/Rabit ha in golfist cun experientscha accumpignau in entschevider. Ils ulteriurs participonts han astgau seser els caddies, ils carrs electrics. Els ein vegni transportai a Sagogn avon la driving range. Sil stan d’exercitar dalla plazza da golf Sagogn han els astgau sittar ballas, culs pli pigns ha Gabi ter Braak dau il giug «snack golf» culs bastuns per affons. «Igl ei stau in bellezia suentermiezgi. Suenter che tuts golfists ein returnai dalla runda havein nus aunc grillau tochen ch’igl urezi ei vegnius viers las siat», raquenta l’organisatura. Ei seigi stau in’occurrenza unica en tuts reguards, aschunta ella.

Ins savess tertgar ch’ei seigi ina verdad elementara che la savida e la cardien­tscha en sesez stettien en in stretg connex in cun l’auter. Dapli savida ch’jeu haiel dad ina materia, pli fetg creiel en memezza e saiel ­esser segira da far il dretg. Haiel idea da nuot haiel era negina confidonza en memezza. Schi sempel eis ei denton buca. Quei di il canzelier federal Walter Thurnherr che ha dacuort referiu a Laax davart il guvernar ella crisa. Tier quel che sa pauc ni nuot muossa la curva da confidonza abrupt ensi. El tratga ch’el hagi enta pugn la caussa. Quel che sa denton dapli che mo il minimum, senta che la damonda ei pli cumplicada che tertgau e ch’ei dat buc ina suletta e sempla sligia­ziun. Sia confidonza en sesez ei buca gronda. Pér cun gronda experientscha e savida vegn era la confidonza puspei pli gronda. Quei ei buca in maletg fetg empermettent per tschappar en sfidas e crisas. Che guvernar crisas ei buca propi la gronda fermezia da nus Svizzers e nossa politica, ha il canzelier federal mussau si cun siu model provocont dallas quatter ­fasas dalla crisa. Fasa 1: La crisa semuossa culs emprems segns. Nus serrein denton ils egls avon quels. Enstagl cartin nus bugen vidlunder che la veta mondi vinavon sco tochen dacheu e che tut stetti tuttina. Ei dat emprems admoniders che fan attents sils problems che vegnan. Ils paucs che prendan denton serius els. Fasa 2: La crisa ei buca pli da surveser e da sca­tschar. Entgins creian ch’ins sappi semplamein seser ora la crisa. Ei dat denton pretensiuns, per exempel ord igl exteriur. Ni la populaziun entscheiva a revoltar encunter il far nuot dalla politica. Fasa 3: Damai ch’igl ei buca pli pusseivel dad untgir la crisa, sto la politica agir «contrecoeur». Ella semuenta denton mo ton sco necessari e schi pauc sco pusseivel. Fasa 4: La cumissiun da quen e gestiun dil parlament fa in rapport extendiu e lavura si tut ils sbagls e viriveris dalla crisa. Magari ei quei la fasa che cuozza il pli ditg. Uss haveis Vus forsa l’impressiun che quei seigi in construct ord ils cudischs da teoria ni ils biros dall’administraziun. Aber seregurdeis vid l’affera da ­fischas, il grounding dalla Swissair ni il scandal en­tuorn las facultads senza identitad? Sco pintga insla da ventira e pasch cartin nus Svizzers bugen e memia ditg ch’il problem mondi sper nus ora senza nuot. E probabel havess mintgin da nus aunc in exempel ord la veta privata che funcziuna tenor il medem model. Mo ch’il rapport dalla GPK maunca alla fin. Las proximas crisas stattan gia avon porta – la midada dil clima, il provediment d’energia, las undas da fugitivs. Ad in podi dils candidats per la regenza han tuts rispundiu cun NA silla damonda, schebein nus essan preperai avunda sin crisas. Ei maunca pia buca l’entelgientscha. Aber transponer lezza en analisas, scenaris ed acziuns concretas ei aunc adina in grond pass. Deplorablamein vegnin nus a survegnir avunda schanzas da far meglier quei pass. Carmelia Maissen è presidenta communala dad Ilanz/Glion e deputada da la AdC en il Cussegl grond. Ils 15 da matg è ella vegnida elegida sco nova cussegliera guvernativa dal Grischun.

Cun otg encunter duas vuschs ha il cussegl da vischnaunca da Tujetsch acceptau il mardis sera in credit d’impegn da 900’000 francs per la sanaziun dalla staziun dalla viafier a Sedrun. La summa concedida astga svariar per +/- 15%. Il credit vegn suttamess per approbaziun alla radunonza da vsichnaunca. La cumpart finanziala che la vischnaunca contribuescha va en emprema lingia per ina rampa da colligiaziun naven dil perrun culs territoris da skis, ina tualetta publica, la sanaziun dil sutpassadi dalla Via Valtgeva, la punt dil Drun e cuosts da planisaziun e segiradas. Il credit dalla vischnaunca stat en connex cul project da sanaziun dalla staziun a Sedrun previus dallas Viafier Matterhorn Gottard. Lezza giavischa dalla vischnaunca il consentiment finanzial per che las lavurs da planisaziun detagliadas sappien cuntinuar, era en connex cullas lubientschas che han aunc da suandar. Sche tut va tenor plan duein las lavurs da sanaziun e modernisaziun dalla staziun entscheiver il settember 2024 e vegnir terminadas biebein in onn pli tard. Ils cuosts totals per quella sanaziun ein calculai cun rodund 20 milliuns francs. La staziun da viafier da Sedrun sto vegnir sanada per plirs motivs. In dils motivs principals ei che la lescha federala pertuccont ils dretgs eguals da persunas handicapadas pretenda che tuttas staziuns da viafier ein da construir aschia che persunas cun in impediment han negins disavantatgs. Las staziuns a Tschamut, Dieni e Bugnei corrispundan gia a quellas pretensiuns. (cdm/fmr/hh)

El tierz davos giug dil campiunadi dalla 2. ligia regiunala da questa primavera frunta Schluein Glion ordeifer sin Winkeln. Els giugs dalla 3. ligia san las equipas sursilvanas sepresentar avon agen publicum. En sesez ei l’Uniun sportiva Schluein Glion endisada da batter encunter la relegaziun ella 2. ligia regiunala. Pil pli eis ella stada involvida ualti bein mintg’onn en quei cumbat. Buca auter ei quei era questa primavera, mo ina ga dapli semuossa ei, ch’ella sa co mitschar dalla relegaziun. Culla victoria encunter St. Margrethen la fin dall’jamna vargada ha ella saviu s’avischinar als concurrents entuorn il streh e cun in’ulteriur success la sonda encunter Winkeln savess ella forsa schizun surdar la latiarna cotschna. Per che quei seigi pusseivel stuess Montlingen denton spiarder il giug a casa encunter Domat. Igl atun vargau ha Schluein Glion giu spiars cun 0:1 encunter Winkeln. Trun/Rabius e Lumnezia a casa Trun/Rabius absolvescha il giug dalla tiarza davosa rund il campiunadi current dalla 3. ligia a casa encunter Bogn Ragaz. Il giug digl atun vargau han ils Sursilvans gudignau ordeifer cun 3:2. Quei ei stau il sulet giug ch’ils Songaglies ha spiars el campiunadi current. Actualmein ein els secunds cun schanzas da contonscher igl emprem rang. Trun/Rabius savess pia far in streh atras il quen a Bogn Ragaz dumengia suentermiezdi. Persuenter drova ei denton ina prestaziun empau pli solida che quella els davos giugs dil campiunadi. Il capogruppa Eschenbach ei hosp a Vella. Lumnezia ha mussau bunas prestaziuns questa primavera, mo encunter la squadra d’Eschenbach savess ei lu veramein esser grev da recaltgar puncts. Sco Bogn Ragaz ha era Eschenbach spiars sulettamein in giug el campiunadi actual. Lumnezia che sa buca pli mitschar dalla relegaziun, ha da spiarder nuot, era buc en quei giug. Panaduz anavos en 3. ligia? Panaduz occupa il mument igl emprem plaz dalla gruppa 1 dalla 4. ligia. La fin d’jamna ha il capogruppa denton negin giug, aschia che Domat savess surprender igl emprem plaz. Domat retscheiva Schluein Glion che schai sil tschunavel plaz. Danis-Tavanasa retscheiva Schlarigna. Las duas equipas ein vischinas ella secunda mesadad dalla tabella, ils Engiadines han dus puncts dapli sin lur conto. Cun ina victoria savess Danis-Tavanasa gudignar entgins rangs. Decidius ei il campiunadi ella gruppa 1 dalla 5. ligia. Tusaun/Cazas ha segirau igl emprem rang. Ils resultats dalla fin d’jamna dallas duas scuntradas cun equipas dalla Surselva ei mo pli per cosmetica enteifer la tabella. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – St. Margrethen so. 16.00 Winkeln – Schluein Glion so 16.30 Herisau – Dardania S. Gagl so. 18.00 Montlingen – Domat du. 14.00 Au-Berneck – Vaduz du. 14.00 Mels – Ruggell du. 14.00 3. ligia, gruppa 1 Sargans – Valposchiavo so. 16.00 Weesen – Tusaun/Cazas du. 10.00 Trun/Rabius – Bogn Ragaz du. 15.00 Lumnezia – Eschenbach du. 15.00 4. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Valposchiavo so. 15.00 Vaz-sut – Bogn Ragaz so. 17.00 Danis-Tavanasa – Schlarigna so. 18.00 Domat – Schluein Glion du. 17.00 5. ligia, gruppa 1 Rueun – Danis-Tavanasa so. 16.00 Lumnezia – Sedrun/Mustér so. 17.00 Juniors A1, gruppa 1 Surselva – Au-Berneck Schluein du. 13.00 Tavau – Eschenbach-Wagen du. 14.00 Uznach – Bogn Ragaz du. 14.00 Juniors A2, gruppa 1 Vaz-sut – Schlarigna du. 14.00 Mels – Balzers du. 16.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Teufen – Eschen/Mauren so. 11.00 Gossau – Abtwil-Engelburg so. 13.30 Uzwil-Henau – Rorschach-Goldach so. 15.00 Tobel-Affeltrangen – Cuera 97 so. 15.30 Zuzwil – Surselva so. 16.00 Juniors B1, gruppa 1 Eschenbach-Wagen – Linth 04 so. 14.00 Grischun central – Mels Lai so. 15.00 Tavau – Walenstadt so. 16.00 Glarnerland – Sevelen du. 15.00 Juniors B2, gruppa 1 Vaz-sut – Valposchiavo so. 15.00 Schlarigna – Lusitanos Samedan so. 16.00 Domat – Cuera 97 so. 17.30 Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Montlingen so. 13.30 Wagen-Eschenbach – Glarnerland so. 14.00 Walenstadt – Cuera 97 so. 15.00 Appenzell – Domat du. 14.00 Juniors C1, gruppa 1 Buchs – Surselva so. 10.00 Tavau – Domat so. 14.00 Mels – Flums so. 14.00 Ruggell – Sargans so. 14.00 Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Panaduz Degen so. 11.00 Surselva b – Bogn Ragaz Sedrun so. 13.00 Sevelen – Landquart so. 16.30 Valposchiavo – Cuera 97 du. 14.00 Juniors D1, gruppa 1 Mels – Cuera 97 so. 13.00 Buchs – Schlarigna so. 14.00 Valposchiavo – Landquart so. 14.00 Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Cuera 97 Sedrun so. 10.00 Surselva c – Grischun central c Schluein so. 11.00 Domat – Tavau du. 13.00 Juniors D2, gruppa 2 Tavau – Vaz-sut so. 10.00 Val Tamina – Mels so. 10.00 Cuera 97 – Vaduz so. 12.00 Damas 2. ligia, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Linth Schwanden so. 19.00 Tusaun/Cazas – Uzwil so. 19.00 Ebnat-Kappel – Widnau so. 19.15 Domat – Bütschwil du. 15.00 Romanshorn – Au-Berneck du. 17.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Buchs – Tusaun/Cazas du. 13.00 Vaz-sut-Cuera – Schlarigna du. 16.00 Tusaun/Cazas – Mels mes. 20.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Vaz-sut-Landquart – Schluein Glion ve. 20.00 Flums-Walenstadt – Bogn Ragaz ve. 20.00 Tavau – Lusitanos Samedan ve. 20.15

Cun ina fiasta populara el Catrina Resort han las Pendicularas Mustér SA commemorau la mesjamna il giubileum da 50 onns. Il president dil cussegl d’administraziun, Marcus Weber, ha sutlingiau la tenuta visiunara dils fundaturs ed il president communal René Epp ha appellau alla solidaritad e la collaboraziun. Igl onn 1969 ein las Pendicularas Mustér SA vegnidas fundadas culla finamira da sviluppar turisticamein la regiun. Iniziant dad ellas ei Pius Condrau staus. Ad el eis ei la fin finala era reussiu da carmalar la Societad da participaziun Arenberg GmbH da Düsseldorf a Mustér che vegneva menada lu da Heinz Capelle. Per vigelgia da Nadal igl onn 1971 ein ils emprems indrezs da transport vegni aviarts. Successivamein ein ulteriurs suandai. La societad d’Arenberg ei stada capoacziunara entochen igl onn 2015. Lu ha ella vendiu siu pachet d’aczias ad ina societad cun Marcus Weber alla testa. Lez ha buca mo procurau per novs indrezs el territori da skis, denter auter d’ennevar e la pendiculara nova a Sedrun, mobein ha era erigiu il Catrina Resort. Tut en tut ein rodund 130 milliuns francs vegni investai ils davos onns, ulteriuras investiziuns vegnan fatgas il mument ni ein sin rucca. In miez tschentaner En siu cuort plaid festiv la mesjamna sera ha Marcus Weber honorau surtut la prestaziun da Pius Condrau e da Heinz Capelle, mo lu era dils directurs Urs Häfliger e Hansjörg Lehmann ch’ein stai fideivels duront decennis all’interpresa. Suandai sco directurs ein Martin Kreiliger, Ruedi Büchi e dapi entgins onns diregia Stefan Arnold las pendicularas. «En sesez ei quei in pign diember da directurs d’ina interpresa en in temps d’in miez tschentaner. Quei demuossa la cuntinuitad e l’attschadadad dad els enviers las pendicularas», puntuescha Marcus Weber. Cura ch’el hagi surpriu las pendicularas hagi el saviu ch’ei seigi necessari da procurar per letgs caulds: «Il hotel Acla da Fontauna ed il Disentiserhof eran serrai. Per quei motiv ei l’idea dil Catrina Resort naschida.» Quell’infrastructura lubeschi da mirar cun optimissem egl avegnir. Marcus Weber ha engraziau alla populaziun da Mustér e Tujetsch pil sustegn, mo constatescha il medem mument: «Senza las pendicularas savess bein enqual menaschi buca exister. Quei ch’ei vegniu fatg ils davos onns ei era per la proxima generaziun.» Sco segn d’engraziament per la collaboraziun sur decennis ha el retschiert ina bransina da Ueli Sutter dalla Garaventa. Nus duvrein piuniers Il president communal René Epp ha undrau ils fundaturs ed il medem mument accentuau: «Era igl avegnir duvrein nus piuniers sco Condrau, Capelle e Weber. Nus duvrein buca glieud che tschontscha, mobein che fa.» Marcus Weber hagi teniu plaid e hagi schau suandar ovras a ses plaids. Ei drovi persunas cun perseveronza, la politica da sia vart seigi promta da porscher maun: «Nus duvrein punts denter politichers, fatschentas, indigens e hosps da vacanzas. Mo lu eis ei pusseivel da sviluppar la regiun. Criticar quels che fan zatgei e far discordia meina a malaveglia.» La regiun stetti avon grondas sfidas, mo communablamein e cun solidaritad seigi ei pusseivel da surmuntar quellas cun success. Sco regal pil giubileum da 50 onns ha la vischnaunca da Mustér regalau allas Pendicularas Mustér SA ina punt sco simbol per la buna collaboraziun sco era 50'000 francs pil project dalla punt sur il Rein d’Acletta sur la staziun da val. 50'000 francs – aschiadadir ina da melli per mintga singul onn d’existenza dallas pendicularas. 50 onns Pendicularas Mustér SA Cun in miez onn retard pervia dalla pandemia han las Pendicularas Mustér SA festivau la mesjamna il giubileum da 50 onns. Per vigelgia Nadal 1971 ein ils emprems indrezs da tansport e las empremas pistas vegnidas en funcziun. Las pendicularas ein stadas da muntada decisiva pil svilup dil turissem d’unviern sisum la Surselva, suenter ch’il turissem da stad haveva gia tradiziun surtut grazia al hotel Disentiserhof. Alla fiasta da giubileum ei vegniu regurdau dils fundaturs dallas pendicularas, mo lu era dils directurs ch’ein stai fideivels ed attaschai a quellas. Vegnida accentuada ton davart Marcus Weber sco dil president communal René Epp ei era la buna collaboraziun dallas pendicularas e las vischnauncas da Mustér e Tujetsch. (fmr/hh) Il president communal René Epp (dretg) ha surdau al president dil cussegl d’administraziun dallas Pendicularas Mustér SA, Marcus Weber, in punt sco simbol per la buna collaboraziun. El Catrina Resort ei vegniu exponiu fotografias davart la historia da 50 onns dallas Pendicularas Mustér SA. La fiasta da giubileum publica ha giu liug silla plazza dil Catrina Resort a S. Catrina.

Per mei dat ei nuot pli bi che la damaun marvegl. Scher en letg. Tut ei ruasseivel. E mo il cantinem dils utschals ei d’udir. En quels muments hai jeu magari las meglieras ideas e sai tancar l’energia pil di. In da quels dis, tut spontan, ei la canzun da scoletta vegnida endamen a mi: Ureglias miur havess bugen, / lu mass jeu sin la prada. / Tedlass bugen per in mument, / co la natira flada. Ruasseivel e mo la natira ei d’udir – tgisà tgei ch’ella vul dir a mi? Arva tes egls e sesmarveglia da tut quei ch’ei scaffiu! Vesas las bialas fluras sil prau. Ellas paradeschan en tuttas colurs. Ellas ni lavuran ni filan e negin ei vestgius aschi bein sco ellas. Audas las ramurs dils uauls, il cant dils utschals, il vent ed il dagutar dalla plievgia. Sentas ti il bien fried dallas jarvas che creschan en iert e sil prau. Tgei deletg da gustar tut ils fretgs dallas plontas e legums da nos orts. Ureglias miur havess bugen, lu mass jeu sin la prada e forsa udess il schemer dalla natira che pitescha da nossa cumadeivladad. Ella ei in grond scazi, nossa natira – mo essan nus per­tscharts che nus vein quei scazi mo ad emprest – ella ei buca nies ­possess. Pia pren in mument peda, ei sto buca gest esser la damaun marvegl e gauda tut quiet la canzun da nossa natira. Andrea Cathomas-Friberg da Dardin è scolasta da scolina e catecheta. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». Ureglias miur havess bugen, lu mass jeu sin la prada e forsa udess il schemer dalla natira che pitescha da nossa cumadeivladad.

Entuorn igl onn 542 avon nies temps ei il retg Croesus serendius giu Delphi per encurir cussegl dalla profeta Pythia. El vuleva saver dad ella, schebein el dueigi ir ell’uiara encunter la Persia ni buc. La Pythia ha respundiu: «Sche Croesus va sur il flum Halys, vegn el a destruir in grond reginavel.» S’imaginein in mument il discuors che po haver giu liug denter ina cussegliadra da Croesus ed il retg. Forsa schizun avon il tempel d’Apollo cun vesta silla mar. Lein s’imaginar ch’els hagien discutau differents scenaris: Scenari 1: Igl ei clar tgi che vegn a gudignar. Pia lein rimnar ils umens da Troja, Ephesos e Milet ed ir sur il flum Halys ella tiara dalla Persia. Aschia engrondin nus nies reginavel e vein access alla savida tecnica, filosofica, economica e militara. Buca d’emblidar ils gronds scazis. Scenari 2: Igl ei buca clar, tgei tiara che la Pythia manegia. Tgei, sche tuttas terrassas en nossa cara patria Lydia vegnan a barschar? Tgei, sche la biala vesta silla mar smaragda vegn a svanir per adina? Tgei, sche nus daventein sclavs ell’atgna patria? Quei vulein nus buca. Lein ir a casa tier nos cars, lein guder las fiastas ed igl esser en famiglia. Cu nus murin, vala la veta che nus vein viviu, e buca las uiaras che nus vein battiu. Scenari 3: Igl ei clar ch’il retg dalla Persia, Kyros II., vegn a cuntinuar sia strategia d’expansiun. Igl ei mo ina damonda dil temps tochen ch’el attacca era la Lydia. Sche nus attacchein ussa, savein nus buca mo prender vendetga per la sperdita da nies quinau Astyages, mobein savein sez cuntinuar cun nossa expansiun ed engrondir la tiara dalla Lydia. E tgei ei propi schabegiau? Il retg Croesus ha cartiu ch’el gudogni. Mo il cuntrari ei stau il cass. Croesus ha piars. Kyros II. ha gudignau. La tiara da Croesus, la «Lydia», ei daventada part dil reginavel dils Persers ed ina part dil pievel ein daventai sclavs. Croesus sez duei aunc haver viviu ditg grazia ad ina miracla dil dieus Apollo ni sin fundament dalla grazia da Kyros II. La Pythia ha aunc ditg detg orachels cun in coc verdad a tgi che duvrava cussegl e fuva promts d’arver ils egls. Silvia Gartmann è scienziada da religiun e lavura a Cuira en la Scola chantunala sco scolasta da religiun ed etica. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». «Il retg Croesus ha cartiu ch’el gudogni. Mo il cuntrari ei stau il cass.»

Jeu seregordel aunc dil temps, cu nus vevan mo treis emetturs da televisiun. Denter las emissiuns era ei da mirar reclamas, perquei ch’ins saveva aunc buca sursiglir ellas sco ozilgi. Jeu sun carschida si cun la vacca violetta, igl uors dad aur che representa il «Gummibärli» e cun Meister Proper. Dacuort vai jeu rimnau reclamas ord gasettas e revistas per ils giuvenils en mia classa da religiun. Ensemen vein nus analisau las strategias da vender in product. Per la cuschina moderna vegn fatg reclama cun ina dunna en vestgiu alv. Ella sepusa encunter ina scaffa e ri ella camera. Quella cuschina empermetta purezia ed eleganza. In auter maletg muossa ina famiglia cun mumma e bab che han il fegl e la feglia sin schuiala. Reclama per ina assicuranza. Quella empermetta buca mo segirtad, mobein aunc ina veta da famiglia sco ord il cudisch da maletgs. Plinavon fan in um ed ina dunna reclama per ina firma da finiastras. Lur fatschas tarlischontas corrispundan diltut allas finiastras. Buc in tac vid il veider. Nus vein lu constatau ch’ei vegn fatg reclama cun svegliar siemis e cun empermetter buns sentiments. Igl auto stat per libertad e vitalitad, la bubronda meina nus en tiaras exoticas ed igl etg fa vegnir pli attractivs. Nossa realitad semuossa in tec auter ch’en ina revista, quei ei clar. Tuttina seschein nus adina puspei carmalar da talas empermischuns. Perquei vegn vinavon investiu ton bia en reclamas. Ils products san denton mo cuntentar, sche nus spitgein buca memia bia dad els. Ina nova cuschina fa segir plascher, mo ella caschuna buca harmonia. Ei dependa pia, tgei che nus fagein orda quei che nus vein acquistau. Ei dependa era da nossa tenuta. El 16avel psalm vegn urau ni cantau: «Ti muossas a mi la via dalla veta. Legria cumpleina ei avon tia fatscha, ventira perpetna da tia vart dretga.» En muments da legria mirel jeu sin mias finiastras tschuffas e riel. Meister Proper sa era buca far miraclas – mo quei emporta schuber nuot. Anja Felix-Candrian è plevonessa a Trin. Ella viva cun sia famiglia a Sagogn. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». «Ina nova cuschina fa segir plascher, mo ella caschuna buca harmonia.»

Dapi gl’onn 1998 dat ei ina da Uniun da pomicultura Surselva exista. Quella promova il contact denter ils possessurs da curtgins e pumera da fretg. La radunonza generala ei stada dacuort a Flond. Gl’onn vargau eran differentas occurrenzas planisadas. Per motivs enconuschents ha la suprastonza stuiu annullar tuttas. En siu logo ha l’Uniun da pomicultura Surselva in meil tgietschen. Pervia dalla meila han ins era fundau avon 24 onns quell’organisaziun speciala. mantener e derasas sorts veglias regiunalas e trer a néz quellas. Promover péra, zuescas, nuschs ed autras culturas, far must, torrer, conservar, cuors d’enferlar, cussegliar in l’auter e visitar curtgins ein ulteriurs intents ch’ins ha definiu els statuts. Al Streetfood Festival 2022 Igl ei stau ruasseivel ils davos onns e la pandemia ha rinforzau ina certa letargia. Grazia alla revista dil fatg «Fructus» ein ils commembers tuttina sesenti colligiai culla tematica. Dacuort havess il president Sep Benedetg Candinas bugen beneventau in bi triep dils varga 40 commembers alla radunonza generala. Il commember da suprastonza Martin Camenisch ha envidau da mirar siu curtgin da pumera a Flond. L’aura ei stada d’engrau, il vitg e sia cultira ein sepresentai dalla megliera vart. Pumera e pradas en flur han legrau la pintga gruppa ch’ei ida a spass denter la pumera. Primavera a Flond En siu rapport annual ha il president analisau la situaziun actuala dall’uniun: «Tut nos commembers ein sur onns fideivels a noss’uniun e pagan la contribuziun. Quei fa plascher e nus savein grau da quella simpatia», donn seigi semplamein ch’ils paucs separticipeschien alla radunonza annuala. Ils presents han fatg ina biala runda en ed entuorn Flond ed han empriu d’enconuscher las qualitads da quei bi vitg. Gia cugl invit alla radunonza generala ha suprastonza annunziau il viadi ch’ei planisaus alla fin dalla stad. Ils 20 d’uost meina quel a Marbach ella Val dil Rein songaglies. Leu vegn l’Uniun da pomicultura Surselva a visitar la mustaria Kobelt, ina dallas grondas e pli multifaras dalla regiun. In’jamna pli tard separticipescha ella cun in stan al «Streetfood Festival Surselva» a Rueun. Quell’occurrenza attractiva organisescha l’uniun da giuventetgna Rueun per la tiarza gada. L’uniun vul presentar alla populaziun las «atgnas» valurs alimentaras, las specialitads culinaricas che la Surselva sa porscher, pia fretgs e sorts dils agens curtgins. Gl’atun, il temps dalla racolta, organisescha l’Uniun da pomicultura Surselva lu ina dieta dil fatg per e cun commembers, puspei per promover la puma indigena, cun presentaziuns e discussiuns entuorn la tematica.

Il matg deva ei pil baul nozzas en mintga vitg. Igl era in’attracziun dad ir a mirar, tgi che era envidaus haveva ina gronda honur ed ins saltava tochen la damaun allas quater. Quei han Vreni e Reto Cahenzli-Erni era fatg lezza gada, ils 25 da matg 1957. Nozzas d’argient, d’aur, da diamant, nozzas da fier, nozzas da crap: quei ei la gradaziun ch’ins enconuscha. Igl ei in attestat da fideivladad. In pèr che ha teniu ensemen 65 onns sa festivar las nozzas da fier. Igl ei plitost ina raritad dad esser maridaus schi gitg. Vreni e Reto Cahenzli-Erni han festivau ier cun lur famiglias quei tierm da lur veta communabla. Dunna Vreni ha cumpleniu ils 23 da schaner il 90avel, siu consort Reto ha ils 12 da settember 89 onns. Els habiteschan en lur casa a Trin Mulin, circumdai d’affons, biadis e sutbiadis. «Gie, la famiglia crescha ad in crescher», remarcan ils geniturs da treis feglias e dus fegls. Ier, il firau d’Anceinza, han els festivau ensemen il tierm marcant. Circa 40 carschi ei sesi a meisa ell’ustria Parlatsch, vitier otg sutbiadis ed in sutsutbiadi. Ei ha dau in pèr pluschins Vreni e Reto Cahenzli-Erni gaudan ina sanadad admirabla. Els ein sur sesez, fan il percasa ensemen, van da scala si e giu, pervesan gaglinas e fan actualmein plans da bardigliar. Buca ella casa da vegls, mobein en ina habitaziun d’ina casa nova da pliras famiglias gest dasperas. Quella surbaghegiada per indigens ei actualmein en construcziun ed il pèr Cahenzli selegra dalla midada. Malgrad la buna constituziun corporala ein els leds ch’els ston naven da lu buca pli far tontas scalas, grazia agl ascensur ch’els han a disposiziun. 65 onns ei vargai dapi ch’els han maridau. «Pli baul semidada tut d’ina generaziun a l’autra. Oz enteifer tschun onns», remarca Reto Cahenzli. Sia vesida ei empau limitada, pigl auter eis el engrazieivels co tut ei iu quels decennis vargai. Lur gi da nozza ha dunna Vreni en viva memoria. Ils 25 da matg 1957 eri ina sonda permiez vi, buca memia cauld, ed era buca memia bletsch. «Cu nus essan i viers baselgia ha ei tuttina dau in pèr pluschins», raquenta ella. Ella haveva 25 onns e luvrava dapi otg onns el menaschi dall’ustria Mirada. Siu spus, in onn pli giuvens, era carschius si a Bavurca, zacontas casas pli ensi. Culla maridaglia ha ella sezza fatg la gronda midada da Digg si el vitg da Trin. Da quels onns fagevan ins amicezia a caschun dils saults che las uniuns organisavan. Da nozzas vegneva era saltau e beinenqual pèr niev ei vegnius ensemen lu. Gl'emprem l'enzinaziun civila Dunna Vreni pren ord scaffa gl’album e muossa lur fotografias da nozzas. Ina cul pèr, l’autra cull’entira cumpignia. «Ils envidai che eran ledis survegnevan quei gi ina negla alva vid il tschiep ni vestgiu, ils maridai in matg da rosmarin», explichescha da vescla dunna da 90 onns. Ella sezza ha purtau quei gi in matg neglas alvas. Quel ed il vèl da nozzas era tradiziunalmein il regal dalla cambrera. «Jeu sun stada ina dallas davosas che ha maridau en vestgiu nér», puntuescha dunna Vreni. Demai ch’ella luvrava ella Mirada ein ils nozzadurs s’entupai quella sonda sillas quater. Las nozzas havevan entschiet gia allas duas cull’enzinaziun civila. «Mia sora e siu frar ein stai las perdetgas», raquenta gl’anteriur scrinari. Gl’onn avon haveva el entschiet a luvrar el menaschi pign da siu aug Georg Cahenzli. El cuntinuescha: «Gl’uffeci civil era en canzlia. Leu havein nus retschiert gl’attest da lètg, quel havein nus stuiu purtar en casa pervenda a ser Flurin Darms. Mirada - Mesaglina, si e giu Ils giubilars seregordan fetg bein co il til da nozzas ei seformaus, co els ein parti naven dalla Mirada, da via si, dretg ella via da Visut encunter la baselgia. «Cu nus mavan, sittavan ils giuvens davos las casas salvias, quei era tradiziun», gin omisdus e rian. Suenter l’enzinaziun en baselgia ei il til puspei seformaus ed ei ius encunter l’ustria Mesaglina. Ils spus havevan engaschau la capella Oswald da Domat, «quella ha sunau tutta notg per 160 francs», gi dunna Vreni. Igl era usitau ch’igl entir vitg astgava separticipar a quei sault da nozzas. La Mesaglina menava da gliez temps l’Urschla Caprez, la madretscha dil spus. La sera avon tscheina ei il til dils envidai puspei seformaus. «Nus essan turnai giu ella Mirada, demai ch’jeu luvravel leu ei quei stau clar che la tscheina seigi leu». Per las nozzas da fier seregorda ella exact era dil menu: «Gl’emprem ha ei dau in russischer salat, quei era moda lu. Lu in barsau, faschelas e buglia da truffels. Sco dessert ha ei dau gromma cun fragas». Fragas ei el dialect da Trin ils farbuns, faschelas las bliuschas. Farbuns cun groma s’udeva tiel past festiv dils biars che maridavan il matg. Duront la tscheina ha il «spusafürar» giu da preleger ina massa telegrams ch’il pot haveva purtau ella Mirada. «Gitg hai jeu teniu si quels. Mo in gi cun far uorden hai jeu tuttina schau ir els», confida la spusa che ha entschiet avon 65 onns la veta matrimoniala cun siu consort Reto. Suenter tscheina ei il til da nozzas seformaus per la quarta gada. Ils nozzadurs ei turnai ella sala dalla Mesaglina, suenter puspei engiu per la suppa da mesanotg, lu puspei ensi. «Tochen las quater ha la capella sunau e nus havein saltau trasora» resumescha il pèr giubilar. Reto e Vreni Cahenzli-Erni, Trin Mulin Vreni e Reto Cahenzli-Erni, Trin Mulin. Il gi da nozzas, ils 25-5-1957,

Riana Camenisch e Liv Hörler da Duvin ein duas da rodund 40 buobas e mattas che fan part dil Club da patinadi Flem-Surselva. Alla FMR han ellas raquintau co ellas ein vegnidas tiel sport da patinar artistic, tgei finamiras ch’ellas han e tgei che motivescha ellas da trenar regularmein e da sepresentar a caschun da shows sil glatsch. Elina Hörler, la sora gronda da Liv Hörler da Duvin ha viu ina concurrenza da patinar alla televisiun ed ei stada fascinada. «Dapi lu era miu giavisch d’astgar patinar e mes geniturs han tschercau in club ella vischinonza. Aschia hai jeu astgau entscheiver a patinar cul Club da patinadi Flem-Surselva cu jeu mavel ell’emprema classa», seregorda Elina. Era sia sora Liv – che ha nov onns – ha aschia survegniu plascher da patinar e ha entschiet avon tschun onns cun quei sport. Enzacons onns ein las soras Hörler idas omisduas el trenament e han era omisduas contonschiu differents plazs da podest. Elina ha calau igl onn vargau e seconcentrescha ussa sin saltar, spezialmein ballet. Mummas e feglias el club Entras sias feglias ei era la mumma Ulrike Hörler daventada activa pil Club da patinadi Flem-Surselva ch’ella presidiescha dapi dus onns. Aschia ha ella schau reparter fegls sgulonts dil club ella scola a Duvin ed era Riana Camenisch che leva far in sport empau pli aparti ei vegnida tiel patinar ella secunda classa. «Riana havess bugen fatg gimnastica artistica, mo las proximas pusseivladads da trenar quei sport fussen stadas memia lunsch naven. Perquei eis ella sedecidida pil patinadi artistic», declara la mumma Mischela Camenisch. Era ella ei activa ella suprastonza dil Club da patinadi Flem-Surselva e responsabla per l’organisazion dils trenaments, dallas trenadras e pil ressort da «Giuventetgna e sport». Oz ha Riana endisch onns ed ella e Liv saultan sul glatsch sco pigns profis. Aschia ein actualmein dus dils endisch affons da Duvin activs el Club da patinadi Flem-Surselva. Fascinadas Duront che Liv e Riana raquentan da lur pissiun pil patinar, da piruettas e segls cun differents nums, tarlischan ils egls dallas mattas sco steilas. Igl ei buc da surveser ch’ellas ein fascinadas da lur sport ed omisduas ein dil medem meini: «Nus essan aschi libras cu nus saltein sil glatsch.» Aschia eis ei era negin sforz da trenar pliras ga ad jamna ed ussa selegran ellas da gleiti astgar ir ina jamna el camp da stad a Flem nua ch’ei gaudan trenaments intensivs. La fin finala vulan ellas esser fittas sin ch’ei va puspei liber cun shows e concurrenzas. Semesirar a caschun da talas cun autras patinadras ei per ellas ina sfida ed in grond plascher. Lu tilan ei en ils bials vestgius e semidan en princessas che saultan sul glatsch el ritmus dalla musica ch’ellas elegian ensemen cullas trenadras. Ellas drovan ina pulita purziun curascha e segirtad da sesezzas per sepresentar tut sulettas al publicum ed alla giuria, ton pli gaudan e selegran ellas digl applaus ed dil success ch’ei han adina puspei. «A mi plai ei da saver far enzatgei che auters san forsa buc far aschi bein. Duront ils trenaments empren ins adina vitier enzatgei. Il pli fascinont ei denton la libertad da saltar sul glatsch e ch’ins survegn in brav tempo da patinar senza impunder immensas forzas», resumescha Riana sia motivaziun da patinar. Dil medem avis ei era Liv ed ella aschunta: «Mei fascineschan las shows e concurrenzas, quellas dattan anim da cuntinuar.» In sport dètg car Las giuvnas patinadras artisticas drovan in equipament da vaglia, lur patinas vegnan gizzadas da profis e per las shows drov’ei costums che fan biala pareta. Il pli car ein denton las uras da patinar ch’ellas gaudan treis ga ad jamna entras il club, mo oravontut las lecziuns privatas avon ina concurrenza. Tenor Mischela Camenisch organisescha il club concurrenzas sco la Flimser Trophy (Swiss Cup) ed era occurrenzas da sponsoring per far empauet cassa. «Gie, mintgina ha giu d’encurir sponsurs che han pagau ina contribuziun per mintga runda sin glatsch che nus havein fatg quei di dils sponsurs», declara Riana e Liv raquenta cun plascher tgi che ha tut susteniu ella. «Nossa finamira ei da tener aschi bass sco pusseivel ils cuosts per pussibilitar a tuttas e tuts che han il giavisch da far patinadi artistic», declara Ulrike Hörler. Las duas mummas ein ledas che lur feglias han plascher da quei sport e dian: «La disciplina ch’ei emprendan leu san ei buc emprender en scola. Ei emprendan era da spiarder e da vegnir a frida cun trumpadas. Igl ei in’impurtonta scola per la veta. En nies club ha il plascher prioritad, ei va buc per contonscher sappi Dieus tgei finamiras.» Ch’ellas sezzas impundien dabia temps per far ils transports e spitgar sillas buobas seigi buc in sforz, ellas nezegian il temps per sebrattar cun auters geniturs. Patinar, saltar e far judo Liv e Riana ein buobas zun activas e sportivas. Sper il patinadi artistic han ellas aunc auters hobis. Riana fa dapi l’emprema classa judo e ha la tschenta oranscha. «Igl ei in equiliber tiel patinar, cul judo sai jeu trenar forza e la controlla dil tgierp», explichescha Riana che vul aunc contonscher ulteriuras tschentas da judo. Da patinar ha ella gia saviu far enzacons plazs da podest a caschun da concurrenzas ed ei vinavon ambiziusa: «Mia finamira ei buca forsa da far part ad olimpiadas da patinar. Daventar trenadra da patinar fuss denton in da mes giavischs», tradescha Riana e surri. Liv ha massa interess e talents e suna era clavazin. Il patinar ei il sport ch’ella favurisescha, contonscher la «categoria dad aur» ei denton buc exnum sia finamira: «Ei tonscha cun enzacontas steilas e forsa bronza. Contonscher aur – quei fuss memia stregn», conceda la buobetta e raquenta tut fascinada da sia secunda pissiun – il sault. A Cuera ella «Tanzerina» frequenta ella numnadamein cuors da modern dance, ballet e breakdance. Liv Hörler da Duvin ha sulet nov onns e fa gia patinadi artistic sco ina gronda. A Riana Camenisch da Duvin plai ei da saltar sul glatsch ed ella daventass bugen trenadra.

«Menar l’atgna subschientscha tuna complicau. Mo ei buca complicau. Ti drovas mo diesch minutas la damaun e diesch minutas la sera. In rispli ed in bloc da notizias. Naturalmein ch’ei drova motivaziun ed aviartadad per il tric. Sche ti tratgas che tut quei seigi ina tuppadad, lu vegn ei buc a gartegiar.» Jeu legel vinavon ella revista che mia vischina metta enqualga en mia scaffa da brevs. Ina revista tudestga per dunnas («Per ella») ch’jeu persunalmein cumprel buc. «Contas minutas miras ti sin il telefonin, enqueras novas ideas, sorteschas tes patratgs? E la fin eis ti tuttina buc in pass vinavon. Quei tric da diesch minutas porta avantatgs, creativitad e gida da druvar la capacitad dalla subschientscha.» Jeu prendel in bloc ed in rispli. Jeu less far quei experiment. Prender diesch minutas peda avon che durmir. Negin problem! Ni buc? Directamein avon che durmir duess jeu scriver sil bloc caussas ni situa­ziuns che fatschentan mei. Situa­ziuns che paran grevas en miu mintgadi. Igl em­prem reflectar e silsunter vegnan las damondas e ris­postas sil bloc da notizias. Las «W-Fragen» (Wie könnte ich…? – Was muss ich tun…? – Was wäre, wenn…?) Cun quei pign exercezi avon che durmir, drezza in carstgaun sia subschientscha beindrizzau sin las damondas impurtontas. Damondas che gidan d’anflar soluziuns. Il tric: jeu dormel stagn e bein duront che mia subschientscha lavura activamein ed encuera sligiaziuns. La damaun drovel jeu danovamein diesch minutas. Immediat suenter destadar. Duront ch’in carstgaun dorma la notg, construescha la subschientscha sinapsas e novas cumbinaziuns. Ils novs patratgs vegnan uss screts sil bloc. Silsuen­ter vegn ei fatg ina cumparegliaziun. Tgei ei oz auter che ier sera? E quei mintga di. Cun empau rutina gida quei tric d’anflar pli spert las meglieras sligia­ziuns ed era novas ideas. Jeu prendel il rispli enta maun. Gest en quei mument cloma mia feglia mei. Ella ei svegliada perquei ch’ella ha freid. Cun miu maun strehel jeu siu frunt. Anetg sentel jeu, mia feglia ha febra. Jeu fetschel ina bugliotta ed in te. Mia fe­glia schela e setegn fetg vid mei. Jeu strehel vinavon siu tgau e tuttina durmin nus omisduas profund. La damaun vegn jeu neunavon e vesel il bloc da notizias sin mia meisa da notg. El ei vits. Para che mia sinapsa ha tuttina lu­vrau bein la notg vargada. Jeu seregordel strusch pli tgei ch’jeu level scriver sil bloc da notizias. Forsa fetsch jeu aunc ina­ga ina nova entschatta cun il tric da diesch minutas. Enzacu lu inaga. Madleina Manetsch lavura sco spe¬zialista da tgira en la citad da Turitg. Ella è mamma e viva cun sia famiglia al Lai da Turitg.

La sonda ha il Center sursilvan d’agricultura culla menadra Tabea Baumgartner envidau ad ina spassegiada per contemplar ed em­prender d’enconuscher orchideas a Trun e Schlans. Il biolog Martin Camenisch ed il pur Lucas Arpagaus han explicau las finamiras dils aschinumnai projects da colligiaziun che vegnan promovi dil cantun Grischun e puntuau l’impurtonza dalla biodiversitad. Enzacontas persunas interessadas alla natira han dau suatientscha agl invit e gudiu l’excursiun cun explicaziuns dils experts. Da fina ­bial’aura han ellas admirau ver in tozzel sorts d’orchideas sco per exempel l’orchidea-pédra (Wanzenorchis), la gimnadenia sparunada (Händelwurz), la platantera verdastra (Grünliches Breitkölbchen) ni l’orchidea stgira (Brandorchis). Sco Martin Camenisch, il biolog che habitescha a Cuera, ha declarau, creschan rodund 50 sorts d’orchideas el Grischun. Entras la cultivaziun intensiva svaneschan denton adina dapli specias e quei process duei ve­gnir frenaus entras differents projects da colligiaziun per promover la biodiversitad. Per exempel cun segar pli tard, cun calar d’engarschar ils praus ed entras ulteriuras mesiras per salvar las specias da flora e fauna. Debostgar e regiuvinar A Crest Chischlatsch visavi Zignau ha Lucas Arpagaus accumpignau la gruppa sin in prau-magher. Avon onns era quel aunc surcarschius cun cagliom e fletga selvatga (Adlerfarn). El rom dils projects da colligiaziun dil cantun ed en entelgientscha culla vischnaunca – ch’ei possessura da quei terren – ha il pur da Zignau entschiet avon rodund 15 onns a debostgar la spunda. Quei ei succediu cun schar pascular nuorsas e cauras e segar pliras ga ad onn la fle­tga. Per ragischar ora la fletga selvatga ha el survegniu il sustegn d’ina gruppa da requirents d’asil. «Nus havein tratg ora treis ga per onn la fletga cun ragischs e tut e quei sur dus onns. Aschia havein nus ragischau ora ella ualti bein. Ussa duvrass ei denton puspei ina schubergiada perquei ch’ei ha puspei empau fletga», ha Lucas Arpagaus declarau e manegiau che quei project seigi ina pintga historia da success. Tenor Martin Camenisch ein talas surfatschas che pon puspei vegnir utilisadas da gronda impurtonza per la biodiversitad. A Crest Chischlatsch creschien ussa massa specias ed ils differents saleps che contien seigien in bien indezi per la biodiversitad. Ina raritad Tenor Martin Camenisch carscheva l’orchidea-pédra pli baul ell’entira val dil Rein da Mastrils tochen a Mustér ed era gnanc aschi rara en Svizra. Quei sappi ins leger en cudischs dil fatg pli vegls. Oz vala quell’orchidea ch’ei silla gliesta cotschna denton sco periclitada dall’extinziun ed ins anfla strusch pli quella flur da colur stgir violetta. «A Schlans ed a Pitasch vegn l’orchidea-pédra (Wanzen-Knabenkraut) avon il pli savens el Grischun ed il pli probabel era en Svizra e per mantener la diversitad genetica dalla specia drovi ei exnum quellas derasaziuns grondas», ha il biolog declarau sin in prau sut Schlans ch’ei actualmein en cumpleina fluriziun. Per schurmegiar quei liug fa il cultivader da quell’acla era part dil project da colligiaziun e d’in plan d’acziun per l’orchidea-pédra. Leu vegn ei fatg dapi treis onns in monitoring per controllar il success dallas mesiras ed ils responsabels han pudiu constatar ina leva carschen dalla populaziun a Schlans. Tenor il biolog drovan las orchideas ina sort da buliu sutteran per scherminar e crescher, in terren plitost magher ed in tagl suenter ch’ils sems ein madirai. Pia ina cultivaziun extensiva e negin cultem. Nua ch’ei dat ina gronda biodiversitad e nua buc ha el mussau a moda sempla e cussegliau: «Tedlei da cheu giu.» Leu nua ch’ei crescha mo cira 25 specias udev’ins paucs insects, els praus maghers e rehs da specias ed insects perencunter entirs concerts. Il Center sursilvan d’agricultura ha envidau ad ina excursiun per mirar orchideas che ha era menau a Crest Chischlatsch. A Schlans ed a Pitasch dat ei aunc dabia orchideas pédra. Ina gimnadenia sparunada (Langspornige Händelwurz) han ils participonts era anflau. L’orchidea militara (Helm-Knabenkraut) ei ina dallas rodund 50 sorts ch’ei dat el Grischun.

L’Uniun da giuventetgna Sagogn ha realisau in’engiavinera da plaids romontscha e fatg accessibla ella reit il «plaidin» avon paucs dis. Sco il giug engles «Wordle» pudess era la varianta romontscha prest daventar in hit. «Uei, quei ha fatg spert la runda», di Samuel Maissen e ri cu el auda pertgei che la FMR telefonescha ad el. Maissen presidiescha numnadamein l’Uniun da giuventetgna Sa­gogn che dumbra 54 commembras e commembers. La FMR ha contactau Maissen per endriescher dapli dil giug «plaidin» e tgei che ha motivau l’uniun da giuventetgna da realisar in tal project. Uniun activa 30 commembras e commembers dall’Uniun da giuventetgna Sagogn eran dil reminent gest sin viadi en Croazia sur Anceinza. «Mintga dus onns fagein nus in viadi pli grond, nus organisein era Sontgaclau pils affons, separticipein alla fiera dil vitg e fagein parada. Tier nies program s’auda era la fiasta «la colurada» alla quala nus envidein uonn ils 5 da november», declara Samuel Maissen. Il giug «plaidin» hagien els realisau per promover a moda ludica il romontsch che stetti fetg a cor alla giuventetgna. 2247 plaids Samuel Maissen e siu frar Alessandro ein informatichers. Quei seigi segir stau d’avantatg per adattar il «Wordle» per utilisaders che san romontsch. Il giug «Wordle» ei «free to use» e stat aschia a disposiziun a tgi che vul translatar ni adattar quel tenor agen giavisch e derasar el. «Nus havein fatg bugen quella lavur», sincerescha Samuel Maissen ed aschunta ch’ei seigien stai circa in di vid arcunar ils 2247 plaids en romontsch sursilvan e realisar il «plaidin». In legn per di Mintgin da quels plaids ha tschun bustabs – sco tier las variantas en auters lungatgs. Ei dat sis pusseivladads da lignar. A tgi che anfla buca la soluziun cun sis emprovas semuossa alla fin la soluziun. Mintga di dat ei in niev legn. Sco Samuel Maissen di, ei la nova versiun dil dicziunari romontsch – in project publicaus sco open source – staus in grond agid da metter ensemen il corpus da plaids pil «plaidin». «Sche nus havessen stuiu encurir sezs quels 2247 plaids fuss quei stau in’immensa lavur», aschia il president dall’Uniun da giuventetgna Sagogn. Tgi che vul far in’emprova e rinforzar siu scazi da plaids anfla il giug dil «plaidin» via plaidin.ugsagogn.ch. Ils informatichers Samuel ed Alessandro Maissen (da sen.) muossan il giug «plaidin», realisaus dall’Uniun da giuventetgna Sagogn.

Wordle? Wördle? Plaidin? Duront la sesida matutina da redacziun vegn in niev giug romontsch tematisaus. Il schef declara ch’el seigi in hit ed oravontut la giuventetgna seigi fascinada dil giug ch’ei detti novissimamein era per romontsch. In hit? Ok, jeu hai aunc mai udiu enzatgei da «Wordle» e sco ei para han era mias collegas e mes collegas buc idea tgei che quei ei. Jeu sun denton propi buc ina da giugs, oravontut buca giugs ch’ins dat al computer ni telefonin. La versiun romontscha d’in giug ch’ei il hit fa denton marveglias ed jeu fetschel l’emprova. Il giug ei aschi sempels sco genials ed ei va gie mo per lignar in plaid mintga di. Ton temps ha mintgina e mintgin che vul exercitar empau il romontsch e trenar las cellas grischas dil tschurvi. Gl’emprem plaid hai jeu lignau, zuar pér culla sisavla e davosa emprova, mo quei fa nuot. 100% success – di il telefonin e quei motivescha da cuntinuar. Jeu less empruvar cul proxim plaid, quei va denton buc. Jeu stoss spitgar entochen l’auter di e sai uss buca propi sche quei ei positiv ni negativ. En mintga cass mir’ins aschia buc uras sil telefonin per dar in giug. L’auter di hai jeu puspei empruau miu cletg ed empriu in plaid che s’udeva buca tier miu vocabulari. ‹Punar›, quei vul dir ton sco ‹trotzen› – savevas vus quei? Success e disdetgas pon ins parter cun amitgs e collegas, quei animescha segir aunc pli fetg in ni l’auter. Il pli bi per mei ei denton ch’ei dat la versiun romon­tscha. Per vies engaschi in grond cumpliment a tuttas e tuts dall’Uniun da giuventetgna da Sagogn. Cun temps e peda treneschel jeu forsa era plaids engles, tudestgs ni d’auters lungatgs. Donn fai segir buc. Perquei dei ­in’egliada. Pils affons eis ei bien per slargiar il scazi da plaids e per generaziuns pli veglias eis ei segir ina bun’occupaziun che gida perfin da prevegnir agl emblidar. Nus savein era bugen semesirar, contas emprovas drovas ti? Dai in’egliada sin plaidin.ugsagogn.ch.

Preziau Flurin Caviezel Pil pli rispundel jeu buca ina brev da lecturs, oravontut buca ina brev da lecturs en connex cun elecziuns. Tias expectoraziuns en La Quotidiana dils 25 da matg 2022 cul tetel «Bien engraziament e la petta pagada» cudezzan mei denton dad era scriver in pèr plaids, damai ch’jeu sundel propi surstaus da Tiu artechel nausch, agressiv e nun­giustifcau. Ti stos esser enormamein frustraus dil resultat contonschiu da Tia partida ella Cadi. Bien, jeu hai capientscha, ch’ins sa buca esser cuntents cun 3,15% dallas vuschs en nies cumin che vess grad dau il dretg per 0,126% d’in sez el Cussegl grond. Pertgei lu ina tala attacca persunala enviers mei e Norbert Vinzens? Era sche Ti eis d’in auter meini, capeschel jeu fetg bein il sistem da proporz. El ei ussa introducius ed ei d’acceptar. Jeu less denton regurdar Tei ch’il pievel grischun ha pliras gadas refusau ina midada dil sistem. Era il Cussegl grond ei adina s’exprimius encunter il proporz. Finalmein ha la Dertgira federala sfurzau il Grischun da midar sistem. Ch’il niev sistem ei per biaras persunas buca capeivels, demuossan las reacziuns ch’ins ha saviu leger ellas gasettas. Legia era la brev dad Otmar Berni el Bündner Tagblatt davart la situaziun en Lumnezia suenter las elecziuns. Era cul niev sistem dat ei deputai eligi cun gnanc 100 vuschs e deputadas eligidas cun varga 4000 vuschs. Ei dat era candidats ch’ein vegni eligi ed acceptan buca l’elecziun. Jeu creiel era, ch’igl ei buca la veglia da votantas e votants da tarmetter in deputau a Cuera cun 60% pli paucas vuschs ch’in auter candidat buca eligiu. Las elecziuns ein vargadas ed ei fa pil mument insumma negin senn da discussiunar davart il sistem d’elec­ziun, era sch’jeu sun perschuadius che quellas discussiuns serepetan. Denton stos era Ti acceptar il meini dad auters e conceder il dretg a mintgin da star en per sia partida e defender ses interess. Pia, preziau Flurin, stai lucs e pacifics. Ei dess aunc bia da rispunder sin Tia brev. Jeu sun denton dil meini ch’ei vala buca la peina d’impunder temps persuenter. Lein denton sperar e giavischar per nus, ch’ils deputai eligi fetschien lavur seriusa en favur da nies cantun e da nossa populaziun. E lu savein nus forsa – sche Niessegner dat a Ti ed a mi la veta – repeter en quater onns las discussiuns davart il sistem d’elecziun e danovamein scriver brevs da lecturs en favur d’ina u l’autra partida.

D’ina vart l’equipa da Bogn Ragaz che salida dil secund rang cun claras ambiziuns per la promoziun, da l’autra vart l’equipa da Trun/Rabius cul buordi da sis giugs senza victoria. Tgi ch’ei il favorit en quella partida para dad esser clar. Tuttina: Bogn Ragaz ha entochen uss spiars exact in giug el campiunadi e quei ei stau igl atun encunter il CBT/R. Aschia ch’ils aspectaturs a Pustget eran spannegiai tgei che spetgi sin els. Sco quintau surpren Bogn Ragaz la bitgetta dil giug, la megliera schanza ellas empremas 40 minutas s’auda denton all’equipa da casa suenter in bi conter e siet da Livio Janka. Cuort avon pausa denton tuttina il gol per Bogn Ragaz. Alessandro Hossmann nezegia ina cuorta inattenziun egl agir defensiv dil CBT/R e meina ils hosps en avantatg. Suenter pausa lai Bogn Ragaz circular vinavon bein il bal e metta baul sut squetsch la squadra da Trun/Rabius. L’equipa dalla Cadi tegn denton pétg cun en general ina buna prestaziun defensiva. Denton han equipas da tala classa adina ina assa ella mongia e quei en fuorma da situaziuns da standard. E duas da talas acziuns meinan lu era tiel secund, respectiv tierz gol pils hosps dil cantun Sogn Gagl. Diesch minutas avon la fin vegn il CBT/R tier ina schanza cun in bi siet da distanza entras Mirco Pfister. Dapli lai Bogn Ragaz denton buc tier e va aschia culs treis puncts a casa. Trun/Rabius ha buc mussau ina schliata prestaziun, denton sto tut constar per saver gudignar encunter in tal adversari. Bogn Ragaz sco era il capogruppa Eschenbach giogan atleticamein, tecnicamein sco era tacticamein semplamein en in’autra ligia che las ulteriuras equipas ella gruppa 1 da 3. ligia. (cdm/fmr) 3. ligia gruppa 1 Trun/Rabius – Bogn Ragaz 0:3 (0:1) Pustget, Trun; 200 aspectatur(a)s. Gols: 42. Alessandro Hossmann 0:1, 57. Noel Sprecher 0:2, 75. Yuri Gomes do Nascimento 0:3. Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Damian Schmed, Ramon Orlik, Livio Janka, Sandro Orlik; Clau Berther (63. Denis Monn), Beat Cadruvi (72. Mirco Pfister), Mathias Flepp, Daniel Pfister; Patrizio Decurtins (46. Salvatore Stagliano), Remo Alig. Bogn Ragaz: Luan Reinprecht; Corvin Kühne, Sandro Kressig, Manuel Horni, Alessandro Hossmann; Vitor Antonio Monteiro Da Silva, Yuri Gomes do Nascimento, Marco Mühlebach; Noel Sprecher, Marin Stähli, Nando Thöny. Remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff, Gianin Derungs ed Orlando Monn.

Ils Lumnezians han buca schau stermentar dil capogruppa e han dau curaschus encunter anavon. Aschia che l’equipa da casa ei vegnida tier pliras bunas schanzas ell’emprema mesadad. La pli gronda ha Dario Capaul giu ella 18. minuta. Mo era ils hosps ein vegni tier lur acziuns e han era fatg dus gols, omisdus ha igl arbiter annullau pervia da fouls. Ella 28. minuta croda igl attacader dad Eschenbach ella zona da puniziun ed igl arbiter muossa sil punct da penalti. Fabio Casanova vegn da parir il siet plazzau bein el cantun seniester. Lumnezia ha mussau ina fetg buna emprema mesadad. Ils hosps che han ambiziuns da dar l’auter onn ella 2. ligia regiunala ein buca stai cuntents culla prestaziun e han fatg enqual midada da pausa. Il giug ha denton cuntinuau semegliont sco ell’emprema mesadad. Ella 69. minuta vegn Matias Alig tier ina fetg buna schanza, Raffael Riget parescha denton bein quei siet. Ella 59. minuta schula igl arbiter in culp liber per Lumnezia. Il giugadur el mir vegn da tschappar il pass e lantschescha immediat ina cunterattacca che Sandro Vigini terminescha cun success ed Eschenbach va en avantatg. Ella 87. minuta perda Lumnezia il bal, igl adversari va dalla vart giu, dat ina flanca e Kaan Polat marca il 0:2. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Eschenbach 0:2 (0:0) Vella, Plazza da ballapei Bual. 50 aspectaturs. Gols: 59. Sandro Vigini 0:1; 87. Kaan Polat 0:2. Lumnezia: Fabio Casanova, Rafael Cabalzar (76. Dario Casanova), Manuel Casanova, Tizian Casanova, Mauro Cadonau, Toni Vinzens (85. Rafael Cabalzar), Andriu Alig, Dino Blumenthal, Dario Capaul, Pascal Derungs, Matias Alig. Eschenbach: Raffael Riget, Silvan Aranda, Timon Keller, Ramon Grob, Nico Reithebuch, Kaan Polat, Gioele Stumpo, Mentor Gojani, Zef Gojani, Robert Stojanov, Sandro Vigini. Remarcas: Lumnezia senza Paul Alig, Gion Ursin Alig, Filipe Bastos, Attila Truffer, Remigi Collenberg, Noé Capaul, Danilo Blumenthal e Nando Blumenthal. Cartas melnas: Lumnezia 1; Eschenbach 1.

Suenter la victoria avon in’jamna ei l’equipa da Schluein Glion puspei viagiada ella tiara songagliesa per giugar ella capitala el stadiun Gründemoos encunter il Club da ballapei Winkeln. La perschuasiun da saver gudignar il giug e la fidonza en sesez han denton muncau empau, aschia ei il giug vegnius piars cun 1:3 e la situaziun alla fin dalla tabella ei ussa fetg precara. Per munconza d’attaccaders muort blessuras ed absenzas ha l’equipa entschiet il giug cun in defensur ell’attacca, buca gest igl ideal en in giug decisiv encunter in adversari direct per la relegaziun. Aschia ha l‘equipa da Winkeln surpriu il domini e ha astgau sittar ellas empremas 15 minutas buca meins che sis corners. Suenter in da quels ei igl emprem gol curdaus. Il defensur central Marc Hörler ei siglius il pli ad ault e ha menau la flanca da dretg cul tgau en gol. Ord il giug ha denton era l’equipa da casa buca creau grondas caschuns da sittar gols. Il 2:0 ei curdaus suenter ina buna mes’ura e suenter che Schluein Glion haveva ulivau il giug sin in penalti sittaus da Fabian Steinemann. La megliera caschun da sittar in gol per Schluein Glion ha Gian Sgier giu cuort avon pausa. Siu culp cul tgau – medemamein suenter in corner – ei denton buca propi gartegiaus, aschia che la balla ei ida spel gol ora. Ella pausa para il trenader Corsin Cavegn da haver anflau ils dretgs plaids per si’equipa, ella ei numnadamein sepresentada in bienton pli engaschada ella secunda mesadad. Uss han las fideivlas ed il fideivels adherentas ed adherents che han priu sut las rodas la via entochen S. Gagl finalmein era viu acziuns offensivas da lur equipa. In siet da Sattar Afzali ha il goli da Winkeln aunc teniu bravurusamein, cuort avon che l’emprema ura da giug ei ida a fin ha el denton stuiu prender la balla ord la reit. Suenter in foul vi d’Aron Büchler ella zona da puniziun ha igl arbiter schulau penalti e Marino Cavegn ha plazzau la balla ferm e bein el cantun bass seniester. Ussa ha Schluein Glion fatg pressiun per saver egalisar. Quella pressiun ei vegnida interrutta ella 72. minuta cun ina cunterattacca da Winkeln che ha menau al 3:1 entras Mike Binzen e la decisun. Sin quei gol ha Schluein Glion buca saviu reagar pli, era sche l’equipa ha fiers tut anavon e ha empruau tut il pusseivel. Ussa restan aunc dus giugs per mitschar dalla relegaziun. Ei resta nuot auter che da gudignar quels dus giugs, da far aschi paucas cartas sco pusseivel pervia dils puncts da puniziun e sperar che las ulteriuras equipas involvidas ella decisiun spiardien lur davos giugs. Lu savess ei aunc tonscher, tenor il motto: la speronza miera il davos. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Winkeln – Schluein Glion 3:1 (2:0) Gründemoos, S. Gagl, 145 aspectaturs. Arbiter: Solenthaler. Gols: 8. Marc Hörler 1:0; 34. Steinemann 2:0 (penalti), 57. Cavegn 2:1 (penalti), 72. Binzen 3:1. Winkeln: Staub; Lars Hörler, Marc Hörler, Broger, Haas (85. Bischoff); Djana Casano, Steinemann, Grünenfelder (64. Twumasi), Binzen (75. Musi); Ammann, Eberle (81. Kohler). Schluein Glion: Hornacek; Casutt, Gian Sgier, Coray (45. Gomes Machado); Cavegn, Michel, Livio Derungs, Dermont (68. Andri Sgier), Büchler; Gallmann (78. Leblebici), Afzali (86. Bundi). Remarcas: Cartas melnas: 56. Ammann (foul), 57. Marc Hörler (foul) e 90. + 2. Cavegn (sittar naven la balla). Schluein Glion senza Deplazes, D’Atria e Matthias Derungs (tuts blessai), Cabalzar (trenament da preparaziun), Vinzens ed Egger (absents). 48. culp da Grünenfelder ella petga. Corners: 8:2.

Carmelia Maissen mida cull’entschatta schaner 2023 ella regenza grischuna. Il post dalla designada cussegliera guvernativa vegn libers en casa communala a Glion. Ils 21 d’uost 2022 elegian votantas e votants all’urna la persuna che surpren il post. La discussiun surlunder ha entschiet ella vischnaunca Ilanz/Glion. «Ei fuss bien sch’ei dess ina vera elecziun cun pliras candidaturas», manegia in habitont dalla vischnaunca Ilanz/Glion. El ei buca il sulet cun quei giavisch. Dapresent Il presidi communal en discussiun. Ella lescha d’organisaziun dad Ilanz/Glion eis ei definiu sco pensum da 100 % e che la direcziun secumponi dil president communal e quater menaders da ressort. Il presidi communal ei il post da clav da quella vischnaunca. Aurelio Casanova ei staus gl’emprem «directur», el ha tgamunau ils emprems quater onns la barca Ilanz/Glion tras in temps detg turbulent. 2018, quater onns pli tard, ha Carmelia Maissen entschiet a rimnar experientschas ell’executiva. Ella ha buca saviu seser en in igniv pulstrau, mobein ha cuntinuau culla lavur da consolidar il construct politic niev. Dapli che profil politic Ussa ei la vischnaunca Ilanz/Glion da principi sin ina buna via. «Il plazzal da baghegiar ei finius e la casa endrizzada cumadeivlamein», manegia ina habitonta e pagataglia, autoritads, directori ed administraziun hagien survegniu la cuntinuitad ch’ei drovi. Il schaner vargau ha Carmelia Maissen entschiet siu tschunavel onn al tgamun – savend ch’ei savessi esser siu davos. Ils 15 da matg ei quei seconfirmau, il 2023 mida ella a Cuera ella regenza grischuna. Strusch elegida, ha il carussel da candidatas e candidats per sia successiun entschiet. Dapresent curseschan divers nums. La persuna che vul surprender il presidi communal dad Ilanz/Glion sa per forza buca esser semplamein ina persuna enconuschenta cun profil politic. La presidenta ni il president sto esser ina persuna cun in ferm profil e qualitads da manager. Il num d’in tal che cursescha dapresent ei quel da Kevin Brunold. Il deputau dalla Foppa meina cun success l’organisaziun Surselva Turissem sco directur. Sin damonda dalla FMR sch’el traigi en consideraziun da candidar pil presidi da Ilanz/Glion dat el la risposta pli clara pusseivla: «Jeu stun buca ella vischnaunca Ilanz/Glion, mobein a Surcuolm». Ei constetti ch’ins hagi gia contactau el en caussa. «Glion ei ina vischnaunca fetg impurtonta en tuts reguards. Jeu mon da quei anora ch’ins anfli en quella la dretga persuna per quei post». Kevin Brunold viva cun sia giuvna famiglia a Surcuolm, leu eis el da casa. Gl'emprem discuorer cun partida Era il num da Gierina Gabriel, l’actuala presidenta dil parlament, ei involvada el carussel da nums per la successiun da Carmelia Maissen. Ella ha candidau per in séz el parlament cantunal per la PLD, paucas vuschs han muncau ch’ella fuss ida a Cuera. «Na, jeu stun segir buca a disposiziun pil presidi. Ils proxims dus onns sundel jeu occupada cun miu perfecziunament professiunal», giu la giurista ch’ei vidlunder da far la patenta d’advocata. E tgei manegiqa siu collega da partida, il niev deputau Hanspeter Bundi da Castrisch? Sco menader da filiala d’ina gronda fatschenta a Cuera havess el las qualitads da manager. «Pil mument sundel jeu aunc buca promts da candidar. Decidiu ei denton aunc nuot.» El lessi gl’emprem discuorer la situaziun cun sia partida ed era cul patrun da lavur. A Glion discutesch'ins actualmein dalla successiun en casa cumin. In auter candidat pusseivel sto buca discuorer cul patrun da lavur. Claudio Quinter ha atgna fatschenta per commerci ed administraziun d’immobiglias. Il commember dalla Allianza dil Center ei carschius si a Glion, ils dus onns da Corona ha ei giu da presidiar il parlament communal. El ha tgamunau quel suveranamein. Il presidi communal pretendess in auter engaschi e qualitads supplementaras. «Jeu sun vidlunder da ponderar sch’jeu vi candidar ni buc», gi el sin damonda dalla FMR. Sch’el fuss promts, stuess el previsiblamein dar si ni restructurar sia fatschenta. Gl’actual commember dalla cumissiun da quen e gestiun vesa il presidi communal sco sfida che interessass el. Sch’el sedecidi da candidar ni buca dependi tgei che la AdC fetschi e tgi che lezza nomineschi ufficialmein, gi Claudio Quinter. El lai liber tut per las proximas jamnas. Candidaturas da dunnas? Il num d’ina ulteriura persuna audan ins a Ilanz/Glion. Silvio Dietrich, il menader dalla scola Ilanz/Glion e nievelegiu deputau, s’interesseschi era pil presidi. Gliez constat buca diltut. Alla FMR gi el: «Haiel era gia udiu miu num en quei connex. Denton ha negin contactau mei ufficialmein en caussa. Ord miu pugn da vesta fuss ei bien sch’il pievel havess ina pintga schelta da candidatas e candidats per ch’ei detti ina vera elecziun», lai il socialdemocrat saver. Siu collega da partida Roman Cantieni fuss bein era in candidat cun potenzial. El ei staus commember dalla suprastonza ed enconuscha bein las structuras communalas. In gi suenter las elecziuns dil parlament cantunal ha Roman Cantieni declarau alla FMR ch’el hagi surpriu pér dacuort l’incarica da menader dalla scola mercantila, en quei sectur detti ei aunc bia sfidas ed el vegli seconcentrar sin talas, ha Roman Cantieni getg ils 16 da matg. E co eis ei cun candidaturas da dunnas, dat ei talas che havessen interess e fussen qualificadas pil post? «Enteifer las candidaturas ufficialas fuss ei donn sch’ei havess negina dunna», remarca Gierina Gabriel la situaziun da partenza.

Schi baul sco uonn hagien els veramein aunc mai cargau, declara il cautegia Marcus Casutt. Il pur da Falera conferma che las vaccas dils otg purs dil vitg ein idas si d’alp ier, ils 30 da matg 2022. Il stavel dall’Alp Dadens Sut vegn cargada per regla denter ils 10 ed ils 20 da zercladur. Il termin pli baul che eri enconuschents entochen uss generalmein seigi stau ils 3 da zercladur, quei avon rodund sissont’onns, ha Marcus Casutt getg sin damonda dalla FMR. L’Alp Dadens sut ei sin 1737 m.s.m., gl’arvadi ei uonn exatraordinarimein buns e tumprivs. Leu restan las ver 90 vaccas da mulscher tochen ch’il pavel tonscha. Lu vegnan ellas catschadas in scalem pli ensi per guder l’Alp Dadens sura. Uonn vegn il muvel ad esser circa 15 gis pli baul si leu, sin 2000 m.s.m. e pli ensi encunter Crest da Tiarms. Secapescha ch’ils purs speran ch’il muvel sappi restar schi gitg sco pusseivel sin quella caschada, vul gir pli gitg ch’ils 90 gis minimals. L’Alp Dadens da Falera producescha sper las magnuccas usitadas era jogurt, pischada, groma, tschagrun frestg e caschiel grass lom. L'Alp Dadens sura a Falera, sin 1999 m.s.m., a caschun d'in brunch puril la stad. In’alp semeglionta, situada bass ei l’Alp Sogn Carli da Morissen. Quella ei sin 1630 m.s.m. ed ils purs han medemamein cargau ier ella. Ligneida da Luven era pli baul in’alp tumpriva da vaccas. Dapi ch’ins ha midau ella en in stavel per vaccas mumma ei il termin dalla cargada sestuschaus anavos. Duas alps tumprivas ein era quellas da Razén e Panaduz. L’Alp Sura da Razén (1769 m.s.m.) ed Il Bot (1513 m.s.m.) da Panaduz cargan quels gis. La bun’aura da primavera cun paucas precipitaziuns ei stada d’engrau aunc ad ulteriuras alps grischunas. Ei savess denton era muntar ch’ils muvels sentan viaden gl’uost ina scartezia da pavel ed ils purs ston scargar pli baul. «Quei sperein nus naturalmein buca», manegia Marcus Casutt. Sut il vitg han ils purs da Falera dil reminent entschiet a segar gia avon 15 gis. La aclas dalla spunda encunter Schluein han dau uonn ina fetg buna racolta. Ussa fussi il fein era semtgaus sur il vitg, l’aura da quest’jamna ei memia malsegira e lubescha buca da cuntinuar cun quellas lavurs.(fmr/abc) Legenda.Foto madfmr/abc)

Suenter la terrada encunter Winkeln drova Schluein Glion ussa exnum duas victorias els dus davos giugs dil campiunadi dalla 2. ligia regiunala. Cass cuntrari ei la relegaziun sigilada. Gia sigilada eis ella per Surses. Ils Surmirans e Lumnezia che han contonschiu la promoziun ella 3. ligia avon in onn, retuornan ella 4. ligia. Ord vesta grischuna e surtut sursilvana va il campiunadi da ballapei regiunal 2021/22 buca ella historia sco in dils megliers. Per ina ga contonschan neginas equipas activas ina promoziun, persuenter vegnan pliras tuccadas dalla relegaziun. Ed ei savess aunc vegnir mender: Schluein Glion drova els davos giugs encunter Montlingen ed Au-Berneck buca mo dus success cumpleins, mobein era aunc igl agid da tiarzas equipas. Cass cuntrari ei Schluein Glion anavos ella 3. ligia. Leu fruntass la squadra dalla Foppa l’autra stagiun sin ina’ulteriura equipa sursilvana, numnadamein Trun/Rabius. Lumnezia sto returnar ella 4. ligia, accumpignai vegnan ils Lumnezians da Surses. Damai che Weesen ha gudignau siu giug dalla fin d’jamna sa Surses buca contonscher pli il diember da puncts necessaris per in plaz sur il streh dalla relegaziun. Lumnezia ha spiars il giug dalla dumengia encunter il capogruppa Eschenbach e Trun/Rabius ha stuiu suttacumber al secund dalla tabella, Bogn Ragaz. Victoria per Danis/Tavanasa El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ha Danis/Tavanasa gudignau il giug encunter il vischin dalla tabella Schlarigna. Aschia ha la squadra da Danis/Tavanasa saviu semigliurar per dus plazs sil siatavel ella tabella. Schluein Glion ha spiars ordeifer encunter Domat che ha surpriu la testa dalla tabella grazia a quella victoria. Domat, Panaduz e Cuera 97 ein ussa mo in punct in ord l’auter, las davosas scuntradas empermettan pia dabia tensiun. Ella 5. ligia ha Rueun battiu claramein Danis/Tavanasa e sesanfla da niev sil quart plaz dalla tabella. Lumnezia e Sedrun/Mustér han partiu ils puncts en in giug senza gols. Juniors A battan il capogruppa El campiunadi dils juniors A1 ha la squadra dalla Surselva battiu il capogruppa Au-Berneck che haveva spiars entochen ussa gnanc in soli giug. Tuttina restan ils Songaglies sigl emprem rang, ils Sursilvans ein secunds. El campiunadi dalla Youth League B ha la selecziun sursilvana spiars ordeifer encunter Zuzwil. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – St. Margrethen 4:1 Winkeln – Schluein Glion 3:1 Herisau – Dardania S. Gagl 1:3 Montlingen – Domat 2:0 Au-Berneck – Vaduz 2:1 Mels – Ruggell 0:0 1. Dardania S. Gagl 20/43; 2. Mels 21/43; 3. Vaduz 22/42; 4. Abtwil-Engelburg 20/35; 5. Herisau 21/32; 6. Winkeln 20/24; 7. Domat 20/22; 8. Ruggell 22/22; 9. Au-Berneck 20/21; 10. St. Margrethen 20/21; 11. Montlingen 20/20; 12. Schluein Glion 20/15. 3. ligia, gruppa 1 Sargans – Valposchiavo 2:1 Weesen – Tusaun/Cazas 2:1 Trun/Rabius – Bogn Ragaz 0:3 Lumnezia – Eschenbach 0:2 1. Eschenbach 20/51; 2. Bogn Ragaz 20/49; 3. Sargans 20/32; 4. Valposchiavo 20/31; 5. Landquart 20/29; 6. Uznach 19/28; 7. Glaruna 19/27; 8. Trun/Rabius 20/24; 9. Tusaun/Cazas 20/22; 10. Weesen 20/20; 11. Surses 20/13; 12. Lumnezia 20/6. 4. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Valposchiavo 6:0 Vaz-sut – Bogn Ragaz 5:2 Danis-Tavanasa – Schlarigna 3:1 Domat – Schluein Glion 2:1 1. Domat 17/34; 2. Panaduz 17/33; 3. Cuera 97 17/33; 4. Valposchiavo 17/27; 5. Schluein Glion 17/24; 6. Vaz-sut 17/22; 7. Danis-Tavanasa 17/19; 8. Bogn Ragaz 17/18; 9. Schlarigna 17/18; 10. Laax 17/8. 5. ligia, gruppa 1 Rueun – Danis-Tavanasa 8:0 Lumnezia – Sedrun/Mustér 0:0 1. Tusaun/Cazas 14/34; 2. Mladost 15/30; 3. Trun/Rabius 15/26; 4. Rueun 15/22; 5. Union Trin 14/21; 6. Sedrun/Mustér 15/20; 7. Panaduz 16/15; 8. Lumnezia 15/13; 9. Danis-Tavanasa 15/7. Juniors A1, gruppa 1 Surselva – Au-Berneck 2:1 Tavau – Eschenbach-Wagen 2:3 Uznach – Bogn Ragaz 5:0 1. Au-Berneck 8/21; 2. Surselva 8/18; 3. Appenzell 7/15; 4. Eschenbach-Wagen 8/13; 5. Uznach 8/12; 6. Altstätten 7/11; 7. Widnau 8/10; 8. Rebstein 8/6; 9. Bogn Ragaz 8/6; 10. Tavau 8/3. Juniors A2, gruppa 1 Vaz-sut – Schlarigna 2:5 Mels – Balzers 5:2 1. Buchs 7/16; 2. Triesen 7/14; 3. Mels 7/12; 4. Landquart 7/10; 5. Schlarigna 6/9; 6. Vaz-sut 8/4; 7. Balzers 7/3; 8. Vaduz 7/1. L’equipa da Panaduz ei vegnida retratga. Juniors Youth League B, gruppa 1 Teufen – Eschen/Mauren 1:0 Gossau – Abtwil-Engelburg 3:1 Uzwil-Henau – Rorschach-Goldach 2:2 Tobel-Affeltrangen – Cuera 97 5:1 Zuzwil – Surselva 4:0 1. Gossau 10/30; 2. Tobel-Affeltrangen 10/21; 3. Brühl 10/21; 4. Rheintal 10/20; 5. Eschen/Mauren 10/14; 6. Teufen 10/13; 7. Zuzwil 10/12; 8. Uzwil-Henau 10/11; 9. Surselva 10/10; 10. Rorschach-Goldach 10/8; 11. Cuera 97 10/7; 12. Abtwil-Engelburg 10/6. Juniors B1, gruppa 1 Eschenbach-Wagen – Linth 04 4:1 Grischun central – Mels 0:5 Tavau – Walenstadt 1:0 Glarnerland – Sevelen 7:1 1. Glarnerland 8/19; 2. Mels 8/18; 3. Eschenbach-Wagen 8/18; 4. Landquart 7/13; 5. Linth 04 8/10; 6. Tavau 8/10; 7. Sargans 6/9; 8. Walenstadt 8/6; 9. Sevelen 8/6; 10. Grischun central 7/3. Juniors B2, gruppa 1 Vaz-sut – Valposchiavo 8:0 Schlarigna – Lusitanos Samedan 1:2 Domat – Cuera 97 5:4 1. Domat 5/9; 2. Schlarigna 5/6; 3. Vaz-sut 6/6; 4. Lusitanos Samedan 4/3; 5. Cuera 97 6/3; 6. Valposchiavo 6/3. Las equipas Grischun central e Surselva ein vegnidas retratgas. Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Montlingen 7:2 Wagen-Eschenbach – Glarnerland 2:2 Walenstadt – Cuera 97 1:1 Appenzell – Domat 1:2 1. Wagen-Eschenbach 8/22; 2. Rapperswil-Jona 8/18; 3. Bogn Ragaz 8/18; 4. Cuera 97 8/16; 5. Glarnerland 8/10; 6. Toggenburg 8/10; 7. Domat 8/9; 8. Appenzell 8/6; 9. Walenstadt 8/4; 10. Montlingen 8/4. Juniors C1, gruppa 1 Buchs – Surselva 0:3 Tavau – Domat 5:0 Mels – Flums 8:1 Ruggell – Sargans 1:5 1. Surselva 8/17; 2. Buchs 8/15; 3. Flums 8/15; 4. Ruggell 8/13; 5. Sargans 7/12; 6. Tavau 6/11; 7. Mels 8/11; 8. Grischun central 7/9; 9. Triesenberg 6/4; 10. Domat 8/0. Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Panaduz 0:12 Surselva b – Bogn Ragaz 1:3 Sevelen – Landquart 6:2 Valposchiavo – Cuera 97 2:4 1. Vaz-sut 7/16; 2. Bogn Ragaz 6/15; 3. Panaduz 7/13; 4. Sevelen 8/12; 5. Landquart 7/11; 6. Surselva b 7/9; 7. Cuera 97 7/7; 8. Valposchiavo 6/6; 9. Surselva a 7/1. Juniors D1, gruppa 1 Mels – Cuera 97 4:2 Buchs – Schlarigna 3:3 Valposchiavo – Landquart 3:2 1. Mels 8/19; 2. Buchs 7/17; 3. Cuera 97 7/13; 4. Schlarigna 6/10; 5. Domat 7/10; 6. Grischun central 7/9; 7. Sargans 8/9; 8. Valposchiavo 7/6; 9. Landquart 8/0. Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Cuera 97 4:4 Surselva c – Grischun central c 3:6 Domat – Tavau 2:2 1. Cuera 97 7/16; 2. Tavau 6/13; 3. Orion Cuera 5/12; 4. Domat 7/10; 5. Surselva b 7/10; 6. Panaduz 7/9; 7. Grischun central b 5/6; 8. Grischun central c 5/3; 9. Surselva c 7/3. Juniors D2, gruppa 2 Tavau – Vaz-sut 2:4 Val Tamina – Mels 6:0 Cuera 97 – Vaduz 2:11 1. Vaduz 7/18; 2. Balzers 7/18; 3. Vaz-sut 7/15; 4. Val Tamina 6/10; 5. Bogn Ragaz 6/10; 6. Trübbach 7/9; 7. Tavau 6/7; 8. Mels 7/7; 9. Cuera 97 8/4; 10. Domat 7/1. Damas 2. ligia, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Linth Schwanden 3:0 Tusaun/Cazas – Uzwil 3:1 Ebnat-Kappel – Widnau 0:6 Domat – Bütschwil 0:6 Romanshorn – Au-Berneck 1:1 1. Widnau 19/40; 2. Tusaun/Cazas 18/39; 3. Bütschwil 18/32; 4. Romanshorn 18/31; 5. Triesen 18/30; 6. Uzwil 17/26; 7. Au-Berneck 18/25; 8. Rapperswil-Jona 17/21; 9. Domat 18/19; 10. Ebnat-Kappel 18/12; 11. Linth-Schwanden 17/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Buchs – Tusaun/Cazas 6:0 Vaz-sut-Cuera – Schlarigna 3:1 1. Buchs 15/24; 2. Vaz-sut-Cuera 16/23; 3. Flums-Walenstadt 15/21; 4. Mels 15/19; 5. Schlarigna 15/14; 6. Tusaun/Cazas 14/7; 7. Surselva 16/2. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Vaz-sut-Landquart – Schluein Glion 0:2 Tavau – Lusitanos Samedan 0:1 1. Tusaun/Cazas 7/19; 2. Tavau 7/12; 3. Schluein Glion 7/10; 4. Mels 7/8; 5. Lusitanos Samedan 6/7; 6. Bogn Ragaz 6/7; 7. Flums-Walenstadt 5/5; 8. Vaz-sut-Landquart 7/5.

La sonda sera ei in um ella vegliadetgna da 31 onn ruclaus sin in tschancun da downhill serraus a Laax ed ei vegnius blessaus grevamein. Sco quei che la Polizia cantunala communichescha, era igl um sin via a val en direcziun Laax suenter las 18.00. Sil tschancun da downhill ch’era serraus eis el ruclaus, camerats han anflau il blessau ed alarmau igl agid da salvament. In’equipa dalla Rega ha dau igl emprem agid medicinal el liug ed allura sgulau igl um el Spital cantunal dil Grischun a Cuera. Communablamein culla procura publica interquera la Polizia cantunala dil Grischun il decuors ed ils motivs pigl accident. (cdm/fmr) Il liug digl accident a Laax.

La sonda ha l’Associaziun svizra dils mulins organisau il Di dils mulins. Cun quella caschun ha l’Uniun culturala Disla mussau ses indrezs sco la resgia, il fallun ed il mulin ed attratg massa glieud dalla regiun e hosps da vacanzas. La viseta egl uclaun da Disla – nua che differents indrezs da pli baul ein vegni restaurai ils davos onns – ei stada sco da far in pass da 100 onns anavos el temps. Menar anavos la roda per veser co tut funcziunava a moda pli sempla e bia pli plaun che ozildi. Nuot era digitalisau e las maschinas funcziunan aunc oz sco pli baul cun la forza dall’aua dil dutg da s. Glieci. In uclaun cun bia cultura Suenter ina tura tras Disla dat ei negins dubis, Disla era – grazia alla forza dall’aua – in vitget d’industria cun massa mister­gners. Aschia han visitadras e visitaders per exempel survegniu investa ella lavur dils muliners ni dils resgiaders. Ils menaschis d’antruras mavan cul temps en decadenza e perquei ei vegniu fundau il 1990 l’Uniun fallun e cascharia Disla/Mustér che s’occupa dapi lu dil manteniment dils baghetgs sco la cascharia, la resgia, il mulin ed il fallun. Avon entginas jamnas ha l’uniun midau statutas e secloma da niev Uniun culturala Disla. La stiva da teisser sesanfla ella casa Agosti e leu han ils possessurs actuals schau reviver dus talers per mussar als visitaders co la teila vegneva tessida pli baul. L’uniun ha schau renescher plaun a plaun la cultura da graun, paun e glin a Disla, in uclaun che dumbra oz circa 60 habitontas e habitonts. Ramplunem e fried da lenna La resgia veglia ch’ei vegnida construida entuorn 1850 ei puspei en funcziun. L’Uniun culturala Disla che dumbra rodund 130 commembras e commembers, ha saviu cumprar quella ord possess privat. Ella part sura dil baghetg sesanflan la resgia e la scrinaria. Leu ferdav’ei la sonda da lenna ferton che la forza dall’aua muentava, fagend in pulit rumplanem, il plat resgia si e giu ed ils dents semurdevan el bliec. Plaun plaunet vesev’ins in tagl e Reto Duff che survigilava gest la resgia ha declarau: «Nus resgein mo pli per la show, per mussar co quei funcziuna.» Oz fussi lenna che vegnessi resgiada aschia strusch pli pagabla. Ei va numnadamein propi plaun da resgiar, tenor Reto Duff circa cun in tempo da dus meters l’ura. Ella part sut sesanfla il fallun ed era quel ei staus en funcziun la sonda. Il fallun duvravan ils atenats per survegnir ieli da semglin. Dasperas ei la roda gronda che metta en moviment la resgia ell’alzada sura. La tschenta era dada giu e Reto Duff e Bruno Tschuor eran vida metter en uorden quei pign incap. Ordado girava la roda d’aua ch’ei vegnida nezegiada la sonda nummerusas ga sco model per fotografas e fotografs. Il mulin grond ei in impressiunont cundrez ed el mola oz puspei frina sco pli baul. Lu vegneva el duvraus per mular dumiec, segal e salin. Sco Valentin Bisquolm, il president dall’Uniun culturala Disla ha declarau, mola el mintga duas jamnas rodund 150 kilos graun. Quei dat circa 120 kilos frina che l’uniun venda, buc il davos era per far empauet cassa. Il graun – spelta originala – retilan ei d’in bein puril da Rüschegg el cantun Berna. Ella regiun detti ei buc avunda graun. Duront la ­viseta dalla FMR haveva Vicky Venzin – igl anteriur muliner da Mustér – il mulin da Disla sut controlla. Sco ella resgia fagev’ei era el mulin ina pulita canera ed ell’aria sgulav’ina puorlanza da frina. Tut quels baghetgs renovai e manteni pon buca vegnir visitai sulet il Di svizzer dils mulins, mobein era tenor cunvegnientscha. Gruppas da circa diesch persunas e dapli san visitar ils objects culturals naven dall’entschatta da matg entochen la fin d’october. Tenor Valentin Bisquolm ei quei ina purschida che vegn nezegiada savens ed el smarvegli adina puspei conta glieud, era glieud giuvna che muossi interess per quels menaschis. Brno Bisquolm muossa la resgia dall’Uniun culturala Disla che ha – el rom dil Di svizzer dils mulins – beneventau tschiens hosps. Pli baul era Disla in uclaun cun dabia industria grazia all’aua dil dutg da s. Gliezi che metta aunc oz en moviment las rodas.

Sco cristiana e cristian s’orientein nus vida Cristus. El ei schidagir nies cumpass. Cristus ei quel che dat orientaziun a nus. – Forsa veis era gia udiu quella cumparegliaziun cul cumpass. Jeu sun sedumandaus, sche quei sempel maletg ha bein era in cuntegn substanzius? In cumpass indichescha cun sia guila magnetica il nord. Nus savein strubegiar il cumpass sco nus lein, alla fin mira la guila encunter nord. Il cumpass sa adina, nua ch’il nord ei. Ei emporta buc, sche nus vein bial’aura, sch’ei dracca ni sche nus essan amiez la nebla, il cumpass dat en mintga cass orientaziun. Aschia astgein nus senz’auter capir la muntada da Cristus. Nus anflein en sia nuviala orientaziun, cu ei va bein cun nus, cu nus essan trests e cu nus essan senza perspectivas. Cristus ei pia nies cumpass. Jeu manegiel denton ch’ei fuss falliu da crer che Cristus seigi per nus sco la guila dil cumpass che muossa ina suletta direcziun e via. La guila vul gie buca dictar en tgei direcziun ch’ins semova. Ella indichescha semplamein il nord. Pér cun agiustar la rosa dil cumpass vesein nus las direcziuns. Ed ei dat numerusas direcziuns atras il mund e la veta. Sche nus entupein pia enzatgi che va en in’autra direcziun che nus, sche ei quei segir buc in motiv da condemnar quel. Anzi, igl impurtont ei da s’entupar e seconversar. Pér aschia essan nus capavels da far nossas atgnas correcturas. Ins sto numnadamein saver che mintga cumpass drova ina leva correctura da quei che la guila indichescha. Lezza muossa gie en direcziun dil pol magnetic ch’ei movibels ed actualmein ca. 1000 km naven dil pol dil nord. Sche nus lein pia saver sefidar dil cumpass, drova ei quella aviartadad da seschar curreger dils pli differents concarstgauns ed era dil temps che semida. Andri Casanova è creschì si a Vrin. Sco teolog s’engascha el per nossa lingua e religiun. El viva actualmain a Sogn Gagl. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». «Ei dat numerusas direcziuns atras il mund e la veta.» Andri Casanova

Treis ga ha l’Uniun da commerci e professiun Mustér (UCP) publicau in magazin d’informaziuns davart la vischnaunca da Mustér, uss ei suandau ina quarta ediziun. Quella cuntegn per l’emprema ga era informaziuns davart las vischnauncas da Tujetsch, Medel, Sumvitg e Trun. Las contribuziuns sefatschentan dalla historia, la cultura, il sport ed il turissem, dattan denton era informaziuns generalas davart las tschun vischnauncas sisum la Surselva. Il magazin ei vegnius repartius quels dis en tuttas casadas, el ei stampaus en in’ediziun da 7000 exemplars. Il magazin duei far attents en emprema lingia ils possessurs da secundas habitaziuns e casas da vacanzas, mo lu era ils hosps da vacanzas, silla purschida dalla regiun, era quella dallas fatschentas. Per quei motiv ei la gronda part dil cuntegn lu era per tudestg. (cdm/fmr) Il magazin 2022 edius dall'Uniun da commerci e professiun Mustér.

Dils 17 entochen ils 19 da zercladur 2022 ha liug ad Andermatt la 64avla Fiasta da sgugialar dalla Svizra Centrala. Quels dis spetgan ils organisaturs rodund 40 000 activs, visitadras e visitaders. Per garantir la segirtad pils pedunzs sto il traffic motorisau vegnir restrenschius naven dil passadi dalla Viafier Matterhorn Gottard entochen alla rundella amiez il vitg. En concordanza cul cantun Grischun ha la direcziun da construcziun dil cantun Uri dau suatientscha alla damonda dils organisaturs da serrar cumpleinamein la Via Alpsu. Per quei motiv ei scadin traffic buca pusseivels d’Andermatt entochen sil Pass Alpsu da venderdis, ils 17 da zercladur 2022 allas 12.00 entochen dumengia, ils 19 da zercladur 2022 allas 24.00. In access ei pusseivels sulettamein per las organisaziuns dalla cazzola blaua, bus da remplazzament per la viafier sco era per las participontas ed ils participonts dalla fiasta che han empustau per online ina carta da parcar. Reservaziuns ein pusseivlas da far all’adressa info@jodlerfest-andermatt.ch. Ils organisaturs appelleschan allas participontas ed als participonts dalla fiasta da nezegiar las pusseivladads dil traffic public duront quels dis. www.jodlerfest-andermatt.ch. (cdm/fmr)

Igl onn 2027 duess la proxim’exposiziun naziunala haver liug. Ina dallas regiuns che s’interessescha per organisar ella ein ils cantuns da muntogna Grischun, Uri, Valleis, Berna e Tessin. Il motor per in’eventuala candidatura ei l’Uniun da promoziun Muntagna. Il president da quella, Simon Albisser ei perschuadius dil potenzial che las regiuns da quels cantuns havessen per in’exposiziun naziunala. Igl atun 2020 ha l’Uniun Muntagna presentau publicamein si’ambiziun: L’exposiziun naziunala 2027 els tschun cantuns alpins. Dapi lu ei denton stau d’udir ton sco nuot dil project, mo tonaton ei la lavur vegnida cuntinuada. «Il mument spitgein nus sillas cundiziuns da rama che la Confederaziun dat per quell’exposiziun. Probabel vegn ella a pretender in studi da realisabladad. Tenor nies stan da savida actual duess quei esser il cass la stad vegnenta. Parallelmein duessen era ils termins impurtonts vegnir communicai», di Simon Albisser, confundatur e president dall’uniun. Tonaton ei Muntagna buca stada lischenta dapi ch’ella ha declarau siu interess d’organisar l’expo 2027: «Nus havein luvrau vinavon e havein empustuiu biars contacts, fatg aschidadir lavur da lobi. L’uniun dumbra ussa rodund 100 commembras e commembers dils cantuns Grischun, Uri, Valleis, Berna e Tessin. Denter quels sesanflan era persunalitads ed igl atun vegnin nus a presentar in ulteriur prominent ch’ei promts da s’engaschar per nies project.» Suprastonza, commembras e commembers dall’uniun hagien luvrau entochen ussa gratuitamein per quei project: «Quei ei fetg singular. Persunalmein impundel jeu denter 20 e 40% da miu temps da lavur en favur dil project. Quei sai jeu far damai che mia professiun, respectiv mia fatschenta lubescha quei.» En concurrenza Il project da Muntagna ei en concurrenza cun plirs auters che vulan medemamein l’expo 2027. Aschia quel dalla Svizra dil Nordvest ni quels dils marcaus. «Damai che l’expo ellas Alps involva ils cantuns Grischun, Uri, Valleis, Berna e Tessin sedattan conflicts d’interess cun ils auters concurrents», di Simon Albisser che habitescha a Lucerna. Denter auter ei quei il cass tiel Tessin: «Ligiaun s’interessescha pil project da plirs gronds marcaus. Per quei motiv ei il cantun Tessin empau denter sutgas e bauns.» Il cass seigi quei denton era cul cantun Berna ed il project dalla Svizra dil Nordvest. L’Uniun Muntagna ei en contact culs cantuns e quei mument che las cundiziuns da rama dalla Confederaziun ein dadas vegnan las discussiuns intensivadas. In impurtont tema da discussiun vegnan las finanzas lu ad esser. «Da candidaturas da pli baul savein nus ch’in tal dossier vegn a custar denter 1,5 e dus milliuns francs», di Albisser. Silla damonda, schebein quellas expensas fussien lu per nuot en cass che la Confederaziun sedecidessi per in auter project, di Albisser: «Nus quintein che nies project vegni preferius. Cass cuntrari vegn ei segiramein a dar parts essenzialas dil dossier ch’ins savess realisar era en in’autra fuorma organisatoria.» Tenor el preferescha la Conferenza dallas regenzas dils cantuns in sulet project e buca pliras candidaturas. Probabel vegni ei a dar enzacu ina discussiun dils interessai, forsa sedetti lu era ina collaboraziun: «Sch’il pievel havess da decider – ed en quei grau ein ils meinis fatgs – vegness nies project preferius.» La forza dallas Alps Cull’expo ellas Alps less l’Uniun da promoziun Muntagna mussar las schanzas ed il potenzial che la regiun muntagnarda ha. «Las Alps ein ina regiun da forza, buca mo pil turissem. Mintga regiun pertuccada da noss’idea ha projects e temas ch’enrihessen la Svizra», puntuescha Simon Albisser. Il concept per quell’expo duessi vegnir elavuraus communablamein culla populaziun: «Nus lein sviluppar noss’idea en ina fuorma participativa culla glieud che viva ellas regiuns. Nus lein far nuot che cunterfa a lur veglia.» Duessi il project ir ella fasa concreta dallas preparativas – da quei che Albisser ei fermamein perschuadius – vegnessi ei organisau sentupadas culla populaziun en tuttas regiuns dil perimeter: «Nossa finamira ei da scaffir enzatgei persistent per las proximas duas generaziuns, buca mo per in’exposiziun naziunala cun temps limitau.» Las Alps sco tribuna naziunala 1883 ha l’emprema exposiziun naziunala giu liug a Turitg e la proxima – quella da 2027 – duei vegnir arranschada ellas Alps. Per contonscher quella finamira lavura l’Uniun da promoziun Muntagna cun tutta forza vid quei project. Il president Simon Albisser ei perschuadius dil potenzial dalla forza dallas Alps. Hans Huonder/FMR «Nus spitgein ussa sillas directivas, respectivamein ils pli impurtonts termins per ina candidatura. Quels duess la Confederaziun communicar questa stad», di Simon Albisser. Suenter che l’uniun ha annunziau igl atun 2020 siu interess per organisar quell’exposiziun, ei marschau bia davos las culissas: «Nus havein fatg lavur da lobi e havein constatau ch’ina exposiziun naziunala ellas Alps ei giavischada.» Quei project culs cantuns Grischun, Uri, Valleis, Berna e Tessin stat denton en concurrenza cun ulteriurs che vulan era quei arranschament: «Per part sedattan en quei connex era conflicts culs tschun cantuns da nies project. Sequent las directivas dalla Confederaziun savess ei denton era dar soluziuns communablas.» Albisser vesa l’exposiziun naziunala ellas Alps sco schanza per in svilup en favur dallas duas proximas generaziuns: «Naturalmein che l’exposiziun sco tala stat el center, mo quei che nus realisein duei era esser persistent.» El ei buca mo perschuadius dil potenzial dallas Alps, mobein era dallas schanzas sco candidat per l’exposiziun naziunala: «Sch’il pievel havess da decider, havess l’exposiziun naziunala 2027 liug ellas Alps.» Simon Albisser presidiescha l’Uniun da promoziun Muntagna. El ei perschuadius dil potenzial dallas Alps e ch’ellas fussen il liug ideal per la proxima exposiziun naziunala.

La preschientscha dil luf ei ina sfida per biaras alps. Tochen igl onn vargau ei quei era stau il cass per l’alp da nuorsas ella Val Frisal sin intschess dalla vischnaunca da Breil. Uonn ei quei buc pli il cass, pertgei uonn vegn buc pli cargau nuorsas en Frisal. L’alp da nuorsas en Val Frisal vegn buc pli cargada, in’alp cun rodund 300 nuorsas, exponida en ina preit crap denter il Muot da Rubi ed il Plaun Frisal. La raschun principala ei il luf. Avon 20 onns ei il luf vegnius l’emprema ga ella Val Frisal ed ins ha empruau cun tuttas metodas pusseivlas da dar il damogn alla preschientscha digl animal scarpont ed ils davos onns fatg seivs dapertut nua ch’ei mava. Mo dapertut san ins buc far seiv, di Marcel Albin, il davos responsabel dall’alp: «Tiarzonn havevan nus aunc buca quella seiv sutvi e lu ei il luf staus duas ga da leusi. Igl onn vargau havein nus allura quintau che quei seigi segir culla seiv e havein giu bien entochen ils 18 d’uost. Lu ha el pudiu dado dalla preit crap si che nus havein quintau che negin possi si. El ha pudiu si e ha lu entschiet immediat a scarpar nuorsas ni da siglientar ellas dalla greppa giu.» Al limit E suenter discussiuns cun las pasturas ed ils pasturs, mo era cun ils purs da nuorsas co vinavon, eis ei stau da prender ina decisiun. «Jeu hai lu detg als auters che cargan cheusi ch’jeu sappi buca surprender la responsabladad e lezs han era buca vuliu. Jeu mez hai cargau 16 nuorsas e scargau mo otg. Mia dunna ha lu detg: quellas otg sas Ti era far naven. Nus havein alp da nuorsas tochen las ureglias. Dasperas havein nus aunc bunamein 30 vaccas da mulscher e la stad eis ei era stregn da far fein e lu stuess ins aunc cuorer trasora cheusi. Cheu vegn ins semplamein al limit. Zacu pon ins buca pli e ha era buca pli peda», di Marcel Albin ed aschunta ch’ins hagi empruau cun tgauns da protecziun e cun rimnar las nuorsas duront la notg e cun tut il pusseivel. «Sch’ins mira sur tut quels onns ora tratgan ins: quei va schon, ins fa quei e fa tschei, emprova quei e tschei. Jeu less buca malegiar il giavel vid la preit, mo zacu han ins avunda da quei. Pertgei dad ordvart survegnan ins il bia mo giu pil nas ed il davos vegnan ins alla conclusiun che quei va buc. Sch’ei vulan per tut prezi quei luf, lu va tschei buca pli.» E dallas 1000 nuorsas d’avon 20 onns, quasi sulet ord il vitg da Breil, ei buc restau bia. «Ussa ha aunc in pur nuorsas. El haveva 80 grondas e ha decimau sin forsa aunc 50 tochen 60 e tegn tuttas a casa. Lu havein nus aunc in pur pensiunau che ha forsa aunc tschun ni sis nuorsas. In ni l’auter pensiunau che teneva aunc enzacontas nuorsas ha fatg naven ellas per quei motiv.» Serrar si Mo ei hagi semplamein buc pli aschi biaras nuorsas e tut las alps da nuorsas seigien quasi vid encurir animals pertgei ei drovi in diember sufficient per survegnir daners per l’alpegiaziun. Sill’Alp Frisal detti ei denton buc pli da far lavurs da preparaziun, mobein tut autras. «Nus havein planisau dad ir sill’alp e metter ensemen igl uorden che vegn buca pli duvraus e da sgular giuadora cun quei per ch’ei seigi uorden. La tegia d’alp ei leu ed ei fa forsa da basegns da dar aria mintgaton. Sche la situaziun havess da semigliurar entschevin nus forsa puspei cull’alpegiaziun», aschia Marcel Albin. Mo per che la situaziun semigliuri stoppi ei dar midadas, ton ella politica sco era el patertgar dalla populaziun e schiglioc vesi el ner era per autras alps da nuorsas exponidas. (fmr)

Semidar, dislocar, s’endisar vid niev: quei ha fatschentau onn vargau il menaschi dalla Spitex Foppa. L’organisaziun ei stada confruntada il 2021 – sper la pandemia – cun pliras sfidas. El center dalla lavur ei las persunas confidadas alla tgira ed assistenza a casa. La Spitex Foppa ei responsabla per in territori cun 10’500 habitonts. Garantir e tener la qualitad ei ina incumbensa che fatschenta gi per gi ina organisaziun da sanadad. Tuttas, seigi spital, casa da tgira ni organisaziun da spitex, ein obligadas a quei motto. Secapescha era la Spitex Foppa cun sedia a Glion. Cun sias 26 plazzas cumpleinas eis ella responsabla per in territori detg cumplex e spatitschau. Quel tonscha naven d’Andiast e Vuorz, Glion e sias 12 fracziuns, Lumnezia e Val S. Pieder, Sursaissa Mundaun tochen entadem la Val Stussavgia. In surrir ei qualitad Tener la qualitad externa, vul gir en contact cun quellas persunas che drovan sustegn, ei ina caussa che secapescha da sesez. Ei dat era avunda instruments da controllar quella. Era la qualitad interna ei in sectur ch’ei da tener en egl cuntinuadamein. Da quei scriva Alexandra Quinter, la menadra e responsabla per la qualitad, el rapport annual 2021 dalla Spitex Foppa. «Sche nus savein mintga gada racoltar in surrir da nossa clientella, havein nus contonschiu la qualitad giavischada”, explichescha ella cuortamein e cuntinuescha: «E sche nus entupein in l’auter curteseivlamein, sespruein da sustener ina l’autra e communichein aviartamein, ei quei ina buna basa pil success communabel», manegia Alexandra Quinter. Gl’onn 2021 ei staus per la Spitex Foppa in transitori cun pliras midadas e restructuraziuns. Da gliez rapporta la meinagestiun Corina Schnoz. La pandemia seigi stada ina sfida ch’il menaschi hagi dumignau senza difficultads. Grazia a tuttas mesiras pusseivlas han ins registrau paucs cass da malsogna tier la clientella ed insumma negins tiel persunal. «Il 2021 ei la midada stada nossa gronda accumpignadra, ella ha mess enqual obstachel a tuts», scriva Corina Schnoz. Garantir la qualitad munta ch’ins disponi da persunal qualificau, e quel cuosta. Quei semuossa el quen. Ils cuosts da persunal ein s’augmentai enviers gl’onn precedent. Il quen muossa expensas da persunal da 2’284’101 francs, quei ein 95’563 francs dapli ch’igl onn precedent. Denton eis ei aschia che la qualitad ei buca gratuita. Era in niev program da contabilitad e la bardigliada dil spital vegl ella Residenza s. Giusep han influenzau il quen dalla Spitex Foppa. La Spitex Foppa ha dislocau ell'anteriura scola da tgirunzas (dretg). Las uras da tgira ed assistenza Alla fin dil quen 2021 han las vischnauncas da purtar contribuziuns restontas da 326’673 francs, quei vitier las contribuziuns obligatoricas tenor lescha da 459’184 francs. Gl’onn precedent eri stau ina summa restonta da 151’491 francs ed obligatoricas da 433’218 francs. Il persunal ei il post da cuosts lunsch ora il pli ault. Malgrad quei constatesch’ins el quen current che la Spitex Foppa ha giu bien quitau dallas finanzas. Ella ha saviu serrar il quen 2021 meglier che previu, ils cuosts da persunal ein per rodund 33’000 francs pli bass che quintau. Las cefras dalla statistica dalla lavur d’assistenza e tgira ein detg constantas ils davos quater onns. Gl’onn 2018 han ins registrau 23’868 uras, treis quart da quei uras da tgira. Gl’onn suandont 2019 eis ei stau totalmein 24’476 uras, il 2020 24’579 ed il 2021 25’256 uras (18’792 uras tgira e 6’474 uras agid el tenercasa).

Flimsfestival va questa stad ella 14avla stagiun. Ils 16 da fenadur 2022 entscheivan ils concerts cun cant vocal digl EuroChoir, in chor da referenza cun 60 cantaduras e cantadurs giuvens tochen 30 onns dall’entira Europa. Ier ha gl’intendant Mathias Kleiböhmer presentau gl’entir program da Flimsfestival. Ella gronda halla d’events a Flem ei ina pintga gruppa da persunas s’entupada ier per l’orientaziun. Mathias Kleiböhmer, gl’intendant ed organisatur da Flimsfestival, ei vegnius cun Ueli Seefeld, il president dall’uniun da promoturs dil festival da musica. «Nus registrein in carschen cuntinuau da commembers», ha Seefeld confirmau. Actualmein dumbra l’uniun 250 commembers. Quels han il dretg sin in concert gratuit ed ulteriuras purschidas. Ils biars commembers fan buca part pervia da quels avantatgs, mobein perquei ch’els apprezieschan in program variont e d’aulta qualitad. Gl’intendant ed organisatur s’engascha onn per onn per gliez. Loghens originals Mathias Kleiböhmer ha lu era gest saviu annunziar plirs puncts marcants dil program 2022. Ils 16 da fenadur concertescha igl EuroChoir ella halla d’events a Flem. Igl ei in chor internaziunal che sefuorma cun 60 cantaduras e cantadurs tochen 30 onns. En fuorma da project s’entaupan ils giuvens e giuvnas dall’entira Europa mintgamai en ina tiara per exercitar in program da concert. Il project 2022 ei per la tiarza gada en Svizra ed igl ei gartegiau a Mathias Kleiböhmer da gudignar igl EuroChoir per ina sera da concert a Flem. Flimsfestival s’identifichescha mintg’onn culla gegia verda, il simbol ch’ei presents els divers loghens da concerts. La part pli concentrada dils concerts ei dils 16 da fenadur tochen ils 14 d’uost. Quei meins dat ei musica da Schubert, Mozart, Beethoven, Rossini, Brahms, Smetana, musica sidamericana per oboa e clavazin, musica klezmer, solists sunan Vivaldi e Boccherini, Giulio Tanasini suna la gamba, Fabio di Casola la clarinetta. Puspei ha Mathias Kleiböhmer anflau loghens originals pils concerts. In da quels ei ell’anteriura caplutta digl institut Löwenberg a Schluein. Leu suna Nehad El Sayed, in virtuos da renum internaziunal, el suna la ghitara araba numnada «Oud». Mathias Kleiböhmer (sen.) ed Ueli Seefeld, il president dall'uniun da promoturs da Flimsfestival. Ils Beatles e Gian Fontana Ella baselgia reformada da Sagogn ei ils 13 d’uost in concert sill program cull’orgla historica da 1772. Moritz Roelcke suna silla plazza dalla posta a Flem Casa d’Uaul melodias tradiziunalas e modernas da klezme. Sco gl’intendant ha puntuau, appreziescha il publicum ils concerts en loghens specials. Per exempel ella tegia d’uaul Salums Sura a Laax. Dus concerts matutins ed in nocturn ein al Lag Grond, in cul trubadur Holger Schäfer ei al Lag la Cauma. «Dapertut vul Flimsfestival raquentar historias musicalas», explichescha Mathias Kleiböhmer. El sez organisescha buca mo, mobein suna era il violoncello cun siu orchester da combra baroc le phénix. Gl’atun cuntinuescha Flimsfestival cun plirs concerts il settember ed october. Pil giubileum da 50 onns dapi ch’ils biars hits dils Beatles ein cumpari, dat ei ils 29 da settember dus concerts cun songs arranschai da niev per instruments classics. Ils 18 da december 2022, allas 11.00, sededichescha Flimsfestival la finala al poet romontsch Gian Fontana. Clau Scherrer presenta cun siu chor Cantus Firmus in concert cun sias poesias che Tumasch e Benedetg Dolf han mess en musica. Il program cumplett ed ils detagls da Flimsfestival anflan ins ella reit sut www.flimsfestival.ch.