liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
La regenza deliberescha la missiva tar ina lescha davart ils uffants confidads

Il chantun Grischun vul rinforzar la protecziun dals uffants confidads. La regenza grischuna ha deliberà la missiva per ina lescha davart ils uffants confidads. Questa lescha vegn a reglar da nov las cundiziuns generalas per la recepziun d'uffants confidads ed a suttametter l'intermediaziun d'uffants e da plazzas da tgira a l'obligaziun da dumandar ina permissiun. Il cussegl grond vegn a tractar la fatschenta en la sessiun da december 2007.

Il motiv per las adattaziuns planisadas èn d'ina vart las revisiuns da la legislaziun federala. Da l'autra vart fixescha la nova constituziun chantunala che tut las disposiziuns impurtantas ston vegnir relaschadas dal cussegl grond en furma d'ina lescha. Ina novaziun essenziala da quest sboz da lescha è - per la protecziun dals uffants e dals giuvenils - che l'intermediaziun tras persunas privatas a plazzas da tgira sco er l'intermediaziun da plazzas da tgira per uffants e per giuvenils èn da nov suttamessas a l'obligaziun da dumandar ina permissiun. La recepziun d'uffants e da giuvenils per la tgira e per l'educaziun durant dapli ch'in mais è medemamain suttamessa a l'obligaziun da dumandar ina permissiun. Ultra da quai prevesa il sboz che l'obligaziun existenta da dumandar ina permissiun per la tgira e per l'assistenza d'uffants e da giuvenils vegnia extendida dal 15avel onn da vegliadetgna al 18avel onn da vegliadetgna. L'uffizi chantunal dal servetsch social vegn numnà sco suletta autoritad da surveglianza per l'entir sectur da la tgira en famiglia, da la tgira dal di e da la tgira en chasas. Medemamain è l'uffizi dal servetsch social sco suletta autoritad centrala cumpetent per la surveglianza da l'intermediaziun sco er per la recepziun d'uffants e da giuvenils per l'adopziun posteriura. La finala vegnan concretisads secturs, sco per exempel la cunfinaziun da la tgira en famiglia e da la tgira en chasas.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 08.12.2006
Tschertga da plazzas d'emprendissadi: nova purschida en l'internet

Blers giuvenils da l'ultim onn da scola han fatg lur tscherna professiunala e tschertgan ussa ina plazza d'emprendissadi. En il chantun Grischun datti il mument en 21 differents champs da professiun anc bunamain 1'000 plazzas d'emprendissadi libras. Sin la pagina d'internet da l'uffizi per la furmaziun professiunala dal Grischun www.berufsbildung.gr.ch sa chatta la purschida actuala da plazzas d'emprendissadi.

Fin ussa duevan ils giuvenils che s'interessavan per ina plazza d'emprendissadi en in chantun vischin tschertgar en differentas paginas d'internet chantunalas. Da nov chattan els ussa las plazzas d'emprendissadi libras sin il portal d'internet da la cussegliaziun professiunala svizra. Ils indicaturs da las plazzas d'emprendissadi libras (LENA) dals chantuns pon vegnir consultads cumplettamain en tut las regiuns linguisticas sin www.berufsberatung.ch e cuntegnan pliras milli plazzas d'emprendissadi libras.

La purschida d'internet amplifitgada dat la pussaivladad da far differentas retschertgas. Ils giuvenils pon tschertgar directamain las plazzas d'emprendissadi libras en lur chantun. Ina charta da las regiuns als inditgescha, en tge district ch'èn publitgadas quantas plazzas d'emprendissadi. Tgi che na chatta nagut en sia regiun, po intercurir las purschidas dals chantuns vischins. Tar mintga professiun d'emprendissadi maina in link tar las plazzas d'emprendissadi da tut ils chantuns vischins.

Cun questa collavuraziun creeschan las cussegliaziuns da professiun e da carriera dals chantuns ina plattafurma naziunala che sustegna las scolaras ed ils scolars tar la tschertga da plazzas d'emprendissadi.

Ulteriuras infurmaziuns ed agid tar la tscherna d'ina professiun chattan ils giuvenils e lur geniturs en ils centers d'infurmaziun professiunala da la cussegliaziun da professiun e da studi dal chantun Grischun.

La purschida po vegnir consultada en l'internet sut: www.berufsberatung.ch/lehrstellen

Gremi: uffizi per la furmaziun professiunala

Funtauna: rg uffizi per la furmaziun professiunala

Data: 14.12.2006
Viafier retica e cuntrada da cultura Alvra / Bernina - Il dossier da la UNESCO sin via vers Paris

Per la candidatura da la UNESCO "La viafier retica en la cuntrada da cultura Alvra / Bernina" cumenza la fasa principala: Il dossier definitiv repassà banduna ils 19 da december 2006 il Grischun en direcziun da Paris. El vegn accumpagnà da scolaras e da scolars da Puschlav. Las duas classas vegnan a surdar il dossier al center dal patrimoni mundial da la UNESCO ils 21 da december 2006, e quai ensemen cun represchentantas e cun represchentants da la viafier retica (VR), dal chantun e da la confederaziun. Uschia decida ussa il comité dal patrimoni mundial da la UNESCO davart la candidatura. La regenza grischuna e la viafier retica èn persvadidas che la candidatura da questa transversala da las Alps cun la viafier è unica ed ha bunas schanzas.

Candidata uffiziala

Il project "viafier retica e cuntrada da cultura Alvra / Bernina" è punctual: Il dossier ch'è vegnì inoltrà il settember 2006 per l'examinaziun preliminara è vegnì adattà levamain sin fundament da las reacziuns. En spezial il chapitel concernent la "cumparegliaziun cun las viafiers da renum mundial" è vegnì approfundà cun consultar ils experts internaziunals sco Günter Dinhobl, Hans-Peter Bärtschi u Colin Divall. Cun quai è il project vegnì madir per il dossier e la candidatura "viafier retica en la cuntrada da cultura Alvra/Bernina" ha ussa il stadi uffizial. Il dossier cumpiglia 700 paginas (senza agiuntas), il plan da manaschament ch'è vegnì elavurà tenor las prescripziuns da la UNESCO cuntegna 80 paginas.

L'onn 2007 vegnan ils gremis da la UNESCO a laschar examinar il project al lieu tras expertas ed experts. Las recumandaziuns da questas expertas e da quests experts vegnan a furnir ulteriurs criteris per la sesida decisiva dal comité dal patrimoni mundial che vegn ad avair lieu la stad 2008.

Surdada inscenada

Ils 19 da december vegnan las duas classas da Puschlav, ensemen cun represchentantas e cun represchentants dal chantun e da la VR a manar il dossier a Paris ed ils 21 da december 2006, en preschientscha dals delegads permanents da la Svizra e da l'Italia, ils ambassadurs Ernst Iten e Giuseppe Moscato, a surdar il dossier a la UNESCO. L'accumpagnament tras las classas da Puschlav ha dapli che mo in caracter simbolic. Las scolaras ed ils scolars èn s'occupads ordavant intensivamain dal project da patrimoni mundial, e quai en il senn da promover la conscienza per las valurs culturalas - ina gesta che vegn a chattar in'attenziun speziala tar la UNESCO.

Gremi: organisaziun dal project per la candidatura per il patrimoni mundial da la UNESCO 2008

Funtauna: rg organisaziun dal project per la candidatura per il patrimoni mundial da la UNESCO 2008

Data: 18.12.2006
In bun resultat da la chatscha d'atun - malgrà relaziuns difficilas

Cun la finamira d'adattar ils effectivs da selvaschina a lur quartiers d'enviern è vegnida realisada la chatscha d'atun da tschiervs en grondas parts dal chantun. Las relaziuns extraordinarias da l'aura e da la vegetaziun han difficultà questa chatscha. Tuttina èn ils plans vegnids ademplids per passa 90%.

Dapi il settember datti in record da temperatura suenter l'auter. L'effect è stà ch'ils tschiervs èn restads anc fin il december en lur spazis da viver da stad e ch'els han pudì fugir uschia da la chatscha. Malgrà quai ha pudì vegnir cuntanschì in resultat relativamain bun cumpareglià cun la planisaziun e cun la media da blers onns. En tut mancan stgars 400 animals (9%) per ademplir il plan da prelevaziun en l'entir chantun. Ils deficits areguard il plan da prelevaziun sa repartan sin quasi tut las regiuns.

1'373 chatschadras e chatschaders èn sa participads a la chatscha d'atun. La chatscha d'atun contribuescha 900 animals al resultat final da 3'750 tschiervs schluppettads. Il resultat da la chatscha da tschiervs 2006 sa chatta in zic sut la media da blers onns, demussa dentant tut en tut ina gronda constanza. Per l'emprima giada han pudì vegnir schluppettads dus portgs selvadis durant questa chatscha.

La reducziun consequenta dals effectivs da tschiervs ha per consequenza ch'ils quartiers d'enviern na vegnan betg surexplotads. Ella gida ad evitar grondas perditas durant l'enviern e reducescha uschia la quota da selvaschina disgraziada. Uschia vegnan però er sminuids resp. impedids donns vi dal guaud e vi da culturas agriculas.

Gremi: uffizi da chatscha e pestga

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga

Data: 21.12.2006
Occurrenza d'infurmaziun dals 18 da schaner 2007 a Roten davart il plan per il svilup dal guaud da la Tumleastga-Mantogna

Il principi da l'onn 2006 è vegnì cumenzà cun la registraziun da las infurmaziuns da basa da la planisaziun per il svilup dal guaud concernent il territori da la Tumleastga-Mantogna. Tar quest territori tutgan las suandantas vischnancas: Almen, Cazas, Farschno, Flearda, Giuvaulta, Masagn, Pasqual, Pratval, Preaz, Purtagn, Roten, Sarn, Scharàns, Sched, Seglias, Tartar, Tràn, Tschappina, Tumegl, Tusaun, Urmagn e Veulden.

Il plan per il svilup dal guaud (PSG) è l'instrument da planisaziun dal servetsch forestal chantunal. El vegn elavurà da las inschigneras e dals inschigners forestals regiunals cun la cooperaziun da la populaziun. In PSG vegn fatg per ina regiun da planisaziun, e quai cun cumpigliar ils manaschis e las proprietads. El ha l'intent da mantegnair ils interess publics per il guaud e procura ch'il guaud po vegnir utilisà en moda persistenta er a lunga vista. Il plan per il svilup dal guaud circumscriva las finamiras forestalas e las intenziuns dal svilup forestal per l'entir areal da guaud e cuntegna ils princips che valan en general per la cultivaziun e per la tgira dal guaud.

A chaschun da l'occurrenza d'infurmaziun dals 18 da schaner 2007 a las 20.00 en la sala polivalenta a Roten vegn la gruppa da planisaziun ad orientar davart las finamiras e davart las incumbensas da la planisaziun per il svilup dal guaud, davart il cuntegn e davart la concepziun sco er davart las pussaivladads da cooperar. La cooperaziun da la publicitad gida cunzunt a registrar ils basegns per il guaud e per la cultivaziun, ad integrar enconuschientschas supplementaras, a vesair conflicts e basegns d'agir e tras quai a facilitar la realisaziun da las mesiras.

L'occurrenza d'infurmaziun è publica. La gruppa da planisaziun s'allegra d'ina viva participaziun.

Gremi: uffizi forestal dal Grischun

Funtauna: rg uffizi forestal dal Grischun

Data: 16.01.2007
Preschentaziun dal sboz d'in plan per il svilup dal guaud Lumnezia - Val S. Pieder, ils 25 da schaner 2007 a las 20.15 a Vella

Il plan per il svilup dal guaud Lumnezia - Val S. Pieder è vegnì concepì en ina lavur da dus onns sut la direcziun da l'uffizi forestal dal Grischun tras l'inschigner forestal regiunal responsabel Bernard Riedi. Il plan per il svilup dal guaud ha l'intent da mantegnair ils interess publics per il guaud e procura ch'il guaud po vegnir utilisà en moda persistenta er a lunga vista. El sa cumpona d'in model directiv e dad otg fegls d'object cun plans correspundents.

Il model directiv cuntegna ils princips da la cultivaziun dal guaud entaifer il territori da planisaziun. En ils otg fegls d'object ed en ils plans appartegnents vegnan enumerads ils interess spezials ord vista da la publicitad sco er las mesiras da cultivaziun che tutgan tiers. I vegnan tractads pli detagliadamain ils suandants temas: protecziun cunter privels da la natira, producziun da laina, protecziun da la natira e da la cuntrada, recreaziun e turissem, agricultura, selvaschina e chatscha, projects e basegn da coordinaziun.

A chaschun da l'occurrenza publica d'infurmaziun dals 25 da schaner 2007 a las 20.15 en l'aula da la chasa da scola a Vella vegn la gruppa da planisaziun a preschentar il sboz da planisaziun ed en spezial a renviar a las pussaivladads da cooperaziun da la publicitad.

Suenter l'occurrenza d'infurmaziun vegn il sboz da planisaziun exponì publicamain en las vischnancas pertutgadas per prender posiziun. Er tar l'uffizi forestal da la Surselva a Glion u tar l'uffizi forestal dal Grischun a Cuira pon ins prender invista dal plan.

Sin fundament da las posiziuns ch'èn entradas vegn concepì - cun cooperaziun dals circuls pertutgads - fin l'atun 2007 il plan definitiv per il svilup dal guaud Lumnezia - Val S. Pieder. Quest sboz vegn alura suttamess a las vischnancas ed a la regenza per l'approvaziun.

L'occurrenza d'infurmaziun è publica. La gruppa da planisaziun s'allegra d'ina viva participaziun.

Persunas che dattan infurmaziuns:

- Bernard Riedi, inschigner forestal regiunal, tel. 081 920 06 86

- Riet Gordon, uffizi forestal, tel. 081 257 38 55

Gremi: uffizi forestal dal Grischun

Funtauna: rg uffizi forestal dal Grischun

Data: 22.01.2007
Il quint da taglia provisoric 2006 vegn adattà a la chareschi

Quests dis trametta l'administraziun da taglia dal chantun Grischun ils quints da taglia provisorics 2006 da la confederaziun, dal chantun e per part er da las vischnancas e da las baselgias. Ils quints da taglia per il chantun pon vegnir pajads en duas ratas per la fin da favrer e per la fin d'avrigl. Ils quints per la taglia federala directa ston vegnir pajads fin la fin da mars.

Ils quints da taglia vegnan fatgs sin basa dals ultims facturs ch'èn disponibels. Tar la maioritad dals cas è quai la taxaziun definitiva per l'onn fiscal 2005. Quests facturs na pon quest onn dentant betg vegnir surpigliads senza midadas.

Per il 1. da schaner 2006 èn ils imports en francs indexads en la lescha da taglia, quai vul dir ch'els èn vegnids adattads a la chareschia. La consequenza da quai è che las deducziuns èn vegnidas augmentadas e che la tariffa da taglia s'augmenta main ferm. Cun questa indexaziun po vegnir cuntanschì ch'ils augments da las entradas che guliveschan mo la chareschia na chaschunan nagin augment da taglia. Per evitar ch'i vegnian tramess quints provisorics memia gronds e ch'il dumber da las restituziuns, che chaschunan blera lavur, s'augmentia èn vegnidas integradas duas correcturas.

Per tut las pajataglias e per tut ils pajataglias sco er per tut las suveranitads fiscalas (confederaziun, chantun e vischnancas) vegn applitgada la tariffa nova indexada. Ultra da quai vegnan reducids ils facturs da las entradas da la perioda precedenta per 1'000 francs tar la taglia chantunala e tar ina part da las vischnancas a favur da conjugals e da persunas che vivan sulettas cun uffants. Ina correctura tar las persunas che vivan sulettas chaschunass percunter ch'il quint provisoric fiss memia bass e ch'i dess - sco consequenza da quai - pretensiuns posteriuras pli grondas.

Nua ch'ils facturs da l'onn precedent na correspundan betg pli a las relaziuns da l'onn fiscal 2006 - quai che po per exempel esser il cas tar in pensiunament - pon las ed ils pajataglias sa drizzar a l'uffizi communal da taglia e pretender in quint provisoric ch'è vegnì adattà.

Ils quints da taglia provisorics vegnan fatgs da l'administraziun da taglia. Stampads e tramess vegnan els da l'uffizi d'informatica. Ils quints da la confederaziun e dal chantun sco er da las vischnancas (sche quellas e sche quels giavischan quai) pon vegnir mess en la medema cuverta e tramess cuminaivlamain. En quest connex impedeschan ils codes da stritgs prestampads ch'i dettia spediziuns faussas.

Per la spediziun actuala dals quints da taglia vegnan producids e mess en cuvertas 55'585 quints per la taglia federala, 116'465 quints per la taglia chantunala e 96'406 quints per las taglias communalas. Per quai vegnan duvradas circa 2,4 tonnas palpiri e 140'000 cuvertas.

Gremi: administraziun da taglia

Funtauna: rg administraziun da taglia

Data: 24.01.2007
Dapli spazi, dapli temp e dapli litgivas giaglias per las pestgadras e per ils pestgaders en il Grischun

En il Rain alpin cumenza la pestga gia il 1. da favrer. Da nov na dastgan las pestgadras ed ils pestgaders grischuns ultra da quai betg mo pestgar en il Rain alpin sut la punt da Tardis, mabain sin tut sia lunghezza fin tar centrala da las ovras electricas a La Punt. Las novas prescripziuns da pestga cuntegnan ultra da quai ina schluccada dal temp, durant il qual i dastga vegnir pestgà, sco er la realisaziun da la nova strategia per metter en libertad la litgiva giaglia.

Las novas prescripziuns da pestga ch'èn vegnidas relaschadas da la regenza grischuna ils 31 d'october 2006 entran en vigur il 1. da favrer 2007 cun l'avertura da la pestga en il Rain alpin. Per il Rain alpin po vegnir communitgada la novaziun la pli impurtanta. A partir dal 1. da favrer na dastgan las pestgadras ed ils pestgaders ussa betg mo pestgar en il Rain alpin sut la punt da Tardis, mabain sin tut la lunghezza fin tar la centrala da las ovras electricas a La Punt. Restricziuns localas datti mo durant il temp da cuar dal rivaun cumin (actitis hypoleucos) e dal gravarel pitschen (charadrius dubius). En la gronda part da las auas dal Grischun cumenza la pestga sco enfin ussa il 1. da matg.

Ultra da questas novaziuns per il Rain alpin cuntegnan las novas prescripziuns er schluccadas dal temp, durant il qual i dastga vegnir pestgà. Da nov èsi mo pli scumandà da pestgar durant la rogaziun federala.

Per di dastgan vegnir tschiffadas mo pli maximalmain 4 litschalas en auas currentas. Da nov vegn chastià cun ina multa disciplinara, tgi che na tracta ils peschs tschiffads betg en na moda ch'è adattada a quest animal.

Las amias ed ils amis da la pestga pon sa legrar il pli fitg che la litgiva giaglia po puspè vegnir messa en libertad en tscherts lais. Per las pestgadras e per ils pestgaders è quai in augment da l'attractivitad e per tschertas auas currentas, nua ch'i vegn pestgà en moda fitg intensiva, è quai speranza ina distgargia.

Avant che la generaziun giuvna da pestgadras e da pestgaders ed avant che las novas pestgadras ed ils novs pestgaders pon ir a pestgar, sto vegnir absolvida la scolaziun obligatorica. Davart l'organisaziun da quests curs infurmescha la pagina d'internet da l'uffizi da chatscha e pestga (www.jagd-fischerei.gr.ch).

Gremi: uffizi da chatscha e pestga

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga

Data: 30.01.2007
La cumissiun predeliberanta sustegna las mesiras che vegnan proponidas en il rapport grischun da famiglia

Durant la sessiun da favrer 2007 vegn il cussegl grond a sa fatschentar cun il rapport grischun da famiglia. La cumissiun predeliberanta ch'era vegnida nominada per quest intent ha predeliberà il rapport per mauns dal cussegl grond, e quai a chaschun da pliras sesidas sut il presidi da Barla Cahannes Renggli. A las sesidas èn stads preschents er il president da la regenza Martin Schmid sco er represchentantas e represchentants da l'administraziun. A hearings èn plinavant vegnids envidads represchentantas e represchentants da differentas gruppas d'interess, uschia da la federaziun spezialisada per la tgira d'uffants, da la federaziun da las persunas d'instrucziun dal Grischun, da l'uniun grischuna d'artisanadi e da mastergn, da la chombra da commerzi dal Grischun e dal post da cussegliaziun per la planisaziun da famiglia "adebar".

Il postulat da l'onn 2002, ch'era stà il punct da partenza per il rapport da famiglia, aveva incumbensà la regenza d'elavurar in rapport che dueva d'ina vart sclerir la basa statistica davart la situaziun da las famiglias en il Grischun e da l'autra vart furnir in catalog da mesiras cun ina glista da prioritads per rinforzar e per promover las famiglias.

Sco quai che la regenza menziunescha en il rapport grischun da famiglia ch'è ussa avant maun, sa fatschenta il rapport cun quels secturs ch'èn - tenor l'avis da la regenza - centrals per l'agir politic che duai meglierar la situaziun da las famiglias en il chantun Grischun. Latiers tutgan ils suandants secturs centrals: tgira d'uffants cumplementara a la famiglia, scola, activitad da gudogn, finanzas e cussegliaziun.

La cumissiun è sa fatschentada detagliadamain cun il project. Ella sustegna da princip las finamiras, las maximas e las mesiras che la regenza propona en ses rapport. Tar singulas mesiras propona ella dentant al cussegl grond da procurar per ulteriuras explicaziuns.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal rapport grischun da famiglia

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal rapport grischun da famiglia

Data: 05.02.2007
Pitschna producziun d'electricitad - grond consum d'electricitad

Cunquai che extraordinariamain pauca aua è currida en ils lais da fermada l'onn 2006, ha quai chaschunà che las ovras electricas dal Grischun han producì lunsch sut la media electricitad. Perencunter è s'augmentà vinavant il consum d'electricitad en il chantun.

Record negativ tar la producziun d'electricitad

La producziun d'electricitad da tut las ovras electricas en il Grischun ha importà l'onn chalendar 2006 5'682 milliuns uras kilowatt. Quai èn 27 pertschient damain che l'aspectativa da producziun media da 7'786 milliuns uras kilowatt. La raschun principala per questa producziun extremamain pitschna: las precipitaziuns èn stadas lunsch sut la media l'onn 2006 e consequentamain è currida pauca aua en ils lais da fermada.

Record negativ tar ils tschains d'aua

Las entradas dals tschains d'aua dal chantun (er numnada taglia sin implants idraulics) stattan circa en proporziun cun la producziun d'electricitad. Perquai èn resultadas l'onn 2006 entradas correspundentamain pitschnas da 32.9 milliuns francs. Quai èn 28 pertschient damain che las entradas da 45.4 milliuns francs en in onn normal.

Las vischnancas concessiunaras survegnan en total entradas ord tschains d'aua da circa la medema dimensiun sco il chantun. Cunquai che la producziun d'electricitad è sut la media, vegnan ad obtegnair er las vischnancas concessiunaras entradas correspundentamain bassas l'onn 2006.

Record tar il consum d'electricitad

En la perioda 2005/2006 (october 2005 fin settember 2006) è resultà in consum total da 1'932 milliuns uras kilowatt (perioda anteriura 1'879 milliuns uras kilowatt). Uschia è vegnida cuntanschida ina nova valur maximala. Il consum correspunda - cumpareglià cun l'onn precedent - ad in augment da 2.8 pertschient.

En la perioda 2005/2006 hai dà las suandantas midadas tar las singulas gruppas da consumentas e da consuments: tar la gruppa economia da chasa, mastergn, agricultura, prestaziuns da servetsch po vegnir registrà in augment visavi l'onn precedent da 2.6 pertschient (da 1'561 milliuns uras kilowatt a 1'601 milliuns uras kilowatt), tar las viasfier in augment da var 5.2 pertschient (da 91 milliuns uras kilowatt a 96 milliuns uras kilowatt) e tar l'industria in augment da var 3.4 pertschient (da 227 milliuns uras kilowatt a 235 milliuns uras kilowatt). Var 65 pertschient dal consum d'electricitad è vegnì duvrà durant il semester d'enviern. En tut la Svizra è s'augmentà il consum d'electricitad durant la medema perioda per 1.9 pertschient.

Gremi: uffizi d'energia

Funtauna: rg uffizi d'energia

Data: 07.02.2007