Il dretg grischun vegn sgumbrà da radent, il project EFLAD cuntanscha la mira

Il Grischun s'occupa d'in project ch'è fin uss unic en Svizra: Il dretg chantunal vegn sgumbrà da radent. In zic è gia capità, la part principala vegn a succeder il schaner 2000. La regenza suttametta al cussegl grond ina missiva collectiva.

Il project "Essenzialisaziun e flexibilisaziun da la legislaziun e da l'applicaziun dal dretg" (EFLAD) è ina schanza per il chantun Grischun da reglar ses urden giuridic a moda intenziunada. Ils reglaments nunnecessaris duain vegnir abrogads e las regulaziuns malgartegiadas u surpassadas meglieradas. L'efficienza e manaivlezza als burgais da l'administraziun chantunala duain vegnir meglieradas a moda persistenta. Il project EFLAD ademplescha ina clera funcziun da clav en il context da plirs projects da refurma ch'han lieu en quest mument. El irradiescha uschia en tut questas stentas e facilitescha tras quai la lavur vi dal project "GRiforma". GRiforma vul cuntanscher ina activitad da l'administraziun efficazia che duai pussibilitar, tras novas structuras directivas ed ina orientaziun pli ferma envers ils "clients", dapli manaivlezza als burgais ed ina pli gronda conscienza dal custs.

L'atun 1998, è succedida ina emprima repassada dal dretg grischun. 68 ordinaziuns da la regenza èn vegnidas abrogadas e 92 midadas. Quest emprim "stausch" sa chattava en la cumpetenza da la regenza. El ha bain chaschunà ina sgumbrada e meglieraziun considerabla, ma n'ha betg anc cuntanschì las finamiras centralas dal project EFLAD. Ils proxims pass dal project èn bler pli marcants. Els vulan entschaiver la sgumbrada da las leschas e da las ordinaziuns dal cussegl grond. Questa cumpetenza sa chatta tar il pievel respectivamain tar il cussegl grond. La regenza ha reunì ils differents projects da revisiun en ina missiva collectiva che vegn tractada en la sessiun da mars dal cussegl grond.

Dar spazi

Il project EFLAD vul meglierar la qualitad da las regulaziuns ed activitads chantunalas. Bler memia blers reglaments per part nunnecessaris pon impedir in'activitad administrativa flexibla e confurma al basegn e restrenscher considerablamain las libertads da las persunas privatas. Per quest motiv duai vegnir reducida la spessira da las regulaziuns dal dretg chantunal. Concret vul il project EFLAD cuntanscher las suandantas finamiras principalas:

- Crear dapli libertads d'agir per persunas privatas.

- Restrenscher il dretg d'organisaziun e da procedura sin il pli necessari.

- Amplifitgar las libertads d'agir da l'administraziun, per ch'ella possia lavurar a moda pli efficazia ed effectiva.

- Crear ina legislaziun che po s'adattar spert a las relaziuns che sa midan.

- Rinforzar l'autonomia communala e pussibilitar soluziuns decentralas.

- Introducir instruments da procedura, per controllar e garantir la qualitad da la legislaziun e da l'applicaziun dal dretg.

Insatge sto capitar

A partir da la primavaira 1997 è la spessira grischuna da paragrafs vegnida repassada da radent e cun egl critic durant ca. in entir onn. Var 120 emploiad/as chantunal/as han repassà criticamain lur sectur respectiv. En questa lavur stuaivan els constatar, tge decrets chantunals che pudessan vegnir abrogads u midads. A maun d'ina glista da controlla detagliada èn vegnidas examinadas correspundentamain 643 leschas, ordinaziuns dal cussegl grond ed ordinaziuns da la regenza. Il resultat da l'analisa è stà cler: 460 u quasi trais quarts da tut ils decrets chantunals ston vegnir repassads. Per metter prioritads e per betg surpassar las capacitads da l'administraziun, ha la regenza concludì la primavaira 1998 ch'il project EFLAD stuess sa concentrar sin bunamain la mesadad dals decrets che ston vegnir midads.

La fasa trais marscha

L'acziun da sgumbrada dal project EFLAD percurra essenzialmain las suandantas fasas ed ils suandants pass da project: 1.

Analisa dal basegn d'agir (terminada la primavaira 1998) 2.

Sgumbrada sin il stgalim da las ordinaziuns da la regenza (terminada l'atun 1998) 3.

Sgumbrada sin il stgalim da las leschas ed ordinaziuns dal cussegl grond (iniziada l'entschatta 1999). En il decurs da l'onn 2000 duain vegnir abrogadas 4 leschas e midadas 13 sco er abrogadas 15 ordinaziuns dal cussegl grond e midadas 10. Tut tenor il sectur è il pievel u il cussegl grond cumpetent. Per las leschas ed ordinaziuns impurtantas èn vegnidas fatgas las consultaziuns davart las midadas planisadas mez 1999. 4.

Silsuenter duain quels decrets, tar ils quals ins ha medemamain constatà in basegn d'agir, vegnir elavurads en la procedura ordinaria, pia ordaifer il project EFLAD.

Igl è previs da concluder la part principala dal project EFLAD l'atun 2000 cun suttametter ina collecziun da projects da lescha al pievel per la votaziun.

Exempels concrets

Tge consequenzas po il project EFLAD avair concret? Ils suandants exempels n'èn insumma betg conclusivs, mabain duain skizzar la direcziun dal project. La realisaziun da las mesiras transponiblas en la pratica vegn ad esser pussaivla pir, cur ch'ellas han percurs, suenter la procedura da consultaziun, er la procedura ordinaria da legislaziun. Uschia ston vegnir acceptadas midadas da la lescha tant dal cussegl grond sco er dal pievel.

Tut las mesiras han la finamira d'augmentar la libertad d'agir da las persunas privatas, da rinforzar l'autonomia communala u da simplifitgar ils andaments da procedura or da vista organisatoria e procedurala. Tranter bleras sajan menziunadas qua las suandantas mesiras:

- Las vischnancas pon introducir per ils geniturs trais "dis da joker" per onn ch'èn libramain elegibels, durant ils quals els pon prender lur uffants davent da la scola.

- Na be las scolaras ed ils scolars cun difficultads en scola, mabain er quels cun in dun spezial pon vegnir promovids spezialmain.

- Ils uffants cun impediments duain pudair vegnir integrads er en las scolas publicas.

- Las patentas chantunalas per guid/as da muntogna e magiters/tras da sport da naiv vegnan remplazzadas tras tschertificats da las federaziuns professiunalas. Quellas èn responsablas per la scolaziun. Las disposiziuns davart las tariffas per las turas e per la scolaziun vegnan abrogadas.

- La patenta da pestga po vegnir retratga gia en la vegliadetgna da 14 onns (fin uss 16) e giuvenils pon pestgar sut la survigilanza da creschids.

- L'assicuranza obligatoria da muvel vegn abrogada.

- Fin uss ston ins votar en tut las vischnancas davart novas leschas e davart midadas da leschas (referendum obligatori). Da nov pon las vischnancas cun in cussegl communal introducir il referendum facultativ. Uschia stuess succeder ina votaziun be, sch'in tschert numer da votant/as pretenda ella.

- Mintga vischnanca (e na be las pli grondas) po decider sezza, sch'ella vul introducir in cussegl communal u betg.

- La collavuraziun tranter las vischnancas vegn facilitada. Las furmas giuridicas da la collavuraziun intercommunala che stattan a disposiziun vegnan preschentadas a moda survesaivla en la lescha da vischnancas. Ultra da las furmas giuridicas actualas pon las vischnancas tscherner da nov er la furma d'in institut da dretg public.

- Tschertas incumbensas communalas pon vegnir excorporadas da l'administraziun centrala. Per quest intent vegnan menziunads differents models fin tar la privatisaziun.

- En l'administraziun chantunala vegnan simplifitgads ils andaments cun delegar numerusas cumpetenzas da la regenza als departaments u dals departaments als uffizis (p.ex. en ils secturs: scola populara, persunal chantunal, runcadas e.u.v.).

- Las restricziuns chantunalas tar l'acquist d'abitaziuns da vacanzas tras persunas a l'exteriur vegnan abrogadas, las vischnancas pon dentant sezzas relaschar talas.

- Las structuras da l'agid en cas da catastrofas vegnan concentradas cun nomnar trais stabs directivs regiunals. Uschia sa reduceschan las vias da decisiun ed i scroda la scolaziun da 70 commembers dal stab en uffizi accessori.

Legitimaziun democratica

Il project EFLAD sa basa sin il program da la regenza 1997-2000. Sut il titel "Administraziun ed organisaziun chantunala effizienta e manaivla dals burgais" vegni explitgà: "Divers secturs da l'activitad chantunala dal Grischun pateschan d'in dumber da regulaziuns memia grond ch'engrevgia a l'administraziun d'agir a moda flexibla e confurma als basegns. Projects sco la Nova gestiun publica (GRiforma) han be alur in senn, sch'il dumber da las regulaziuns vegn reducì a medem temp. La regenza ha gia exprimì sia voluntad da far quai cun preschentar il rapport davart la deregulaziun. Il potenzial per la reducziun sa lascha eruir be cun examinar integralmain il dretg valaivel pertutgant las pussaivladads d'abrogaziun, da reducziun e da concentraziun. A medem temp cun la reducziun dal dumber da regulaziuns èsi da sclerir concretamain co las reglas restantas pon vegnir applitgadas a moda flexibla en il rom da las pussaivladads legalas". En la sessiun da matg 1996 ha il cussegl grond prendì enconuschientscha dal program da la regenza. Il project EFLAD è vegnì discussiunà a fund e las mesiras correspundentas èn vegnidas sustegnidas expressivamain.

Il project EFLAD vegn manà d'ina gruppa da project sut la direcziun da la chanzlia chantunala.

Questa gruppa sa cumpona da represchentants da mintga departament e vegn accumpagnada scientificamain da professer Georg Müller (docent per dretg public ed administrativ e per scienza da legislaziun a l'universitad da Turitg).

Nov stil legislativ

Che l'administraziun s'occupa da dumondas da princip pertutgant l'urden legal dal Grischun ha in effect positiv dapi l'entschatta dal project EFLAD. D'ina vart vegnan applitgads ils princips dal project er en las proceduras legislativas currentas. Differents decrets han pia er pudì vegnir "essenzialisads" e deliberads en ina furma concentrada. Quai è impurtant er en vista ad ina pussaivla introducziun da la Nova gestiun publica (GRiforma). Da l'autra vart ha l'administraziun mussà ch'ella è pronta ed en il cas da prender sezza per mauns las refurmas necessarias. La tenuta positiva pertutgant midadas sto daventar ina tenuta fundamentala per il futur.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 21.12.1999