Dorathe Schindelholz-Dolf

Da Tschuntgesmas e’l sapreschanto cun suczess ad Andeer, igl Cor da project Val Schons da cuminànza cugl ensemble vocal Incantanti. An sonda sera ân quels dus cors incanto igl auditori an la baselgia Sontg Martin a Cuira. Bartolome Tscharner/FMR An sonda passada âni do egn conzert cuminevel a Cuira igl Cor da project Val Schons ad igl ensemble vocal Incantant. Sacapescha c’igl program cun me canzùns da cumponists da Schons â antschiet cugl himni a quella valada, la «Patria» da Tumasch Dolf, agl qual igl poet surmiran Andreia Steier vean «betg anfis» d’admirar las balteztgas digl pajis nativ. Quella canzùn e davantada egn simbol par la cuminànza trànter igls idioms agl Grischùn Zentral. L’acustica an la ple grànda baselgia digl Grischùn eara sco fatga par que cor da project da var 80 delas a dels, mess ad ir questa parmavera dad Andrea Cantieni, parsura da la Cuminànza culturala Val Schons, ad igl dirigent Christian Klucker c’â instrado la cunlavur fritgevla cugl ensemble vocal Incantanti. Igl tetel «Risch» de exprimer igl liom cuminevel da cumponists a cantadurs cun la Val Schons. Da maniera leava cun Curò Mani-Vital Cun la canzùn «Agl iester» e vagnieu an roda igl tearz cumponist da Schons, Curò Mani-­Vital. Quegl e egna tipica cumposiziùn da Curò Mani c’exprima da maniera leava, mo panzusa igls fastedis digl emigro c’andira digl «mal da tgea» a tarmeta igls salids digl sid cun l’irundeala ca turna an patria. «Allas Steilas» e sainza dubi stada egna culminaziùn da la producziùn digl Cor da project. Cun quella capo d’ovra da Tumasch Dolf, âni conquisto igls cors digl auditori. Durànt dus intervals â Chasper Pult preschanto igls cumponists Tumasch Dolf a sieus fegl Benedetg Dolf, raquintànd anqual reminiszenza da Curò Mani c’eara igl scular da ­Benedetg. Cun surpresa en ign vagnieu a saver, c’igl bab Tumasch vegi scunzaglieu a sieus fegl da studagear musica, parquegl ca musizist segi egn mastregn «sainza pàn». Mo suainter egn curt interval sco pardicànt â’l mido cassatga ad e tutegna davanto cumponist a scolast da musica agl seminari da Cuira. «El eara egn grandius carstgàn», concluda Chasper Pult. Preschanto igl program digl proxim festival La savunda part, la producziùn da bundànt dus tozels canzùns digl ensemble vocal Incantanti porta igl tetel «Concurenza». Savund l’introducziùn, fatga da Beat Schäfer, igl anteriur surmester da Christian Klucker, ca cunzeglia mintgatànt ànc igl dirigent, satract’igl da las tres parts digl program da la concurenza, a la quala igls Incantanti vignan a sapartizipar quest atun a Kalamata an Grezia. I vignan a concurer an las spartas: tgànt populara, canzùns spiritualas a canzùns generalas. Lur contribuziùn da partg cumpeglia bundànt dus tozels canzùns an sis lungatgs: tudestg, rumàntsch, taliana, angles, aramaic, finlandes ad egna an filipino sco suplemaint. Egn potpourri da popular e modern Dantànt eni antros igls Incantanti an costums da Schons par cantar la part folcloristica, acumpagnieus d’egn sampugn a matas ca schmanavan tschincùns an scadealas, par la surpesa digl publicum. Markus Cavelti da Flem â introdutgieu cugl corn d’alp la renumada canzùn populara svizra da la vatga bregna. Alura e’gl savundo egn potpourri da canzùns popularas, agl qual ear la «Biondinella d’amor», igl «Cumün in silenzi» ad egna moderna canzùn populara valesana ân betga stgieu mantgear. An las savundàntas cumposiziùns modernas a pratensiusas ân las sopranistas pudieu mussar lur abilitads da cuntànscher òlteztgas ad igl cor â musso las sias da taner las vuschs an tonalitads betga tànt usitadas. Igl eara canzùns ca bisavan tras la baselgia sco igl vent da tut igls quater cantùns a canzùns, surtut anglesas, ritmisadas a pronunztgeada cun egna speartezia ad egn’exactadad admirabla. An la canzùn ca ragorda agl bumbardamaint da Nagasaki svilupeschani egn volumen maximal, imitànd flomas a fuganaglias digl bumbardamaint atomar. Cantaduras a cantadurs expriman igl cuntegn digl text ad igls santimaints zund bagn cun lur fisionomeia, savundànd igls cumonds digl dirigent. Sco suplemaint resùna egna canzùn filipina e vagnida acumpagneada d’egn schumber filipin. Suainter las explosiùns eni puspe turnos an la patria par schinar igl conzert cun la canzùn actuala digl «Chasper chatschader» da ­Curò Mani. S’antali, c’igl publicum e davanto ord cadagna a la fegn aplaudànd da puder a clamànd pleds sco «fenomenal» a «sensaziunal». Igl ensemble vocal Incantanti â preschanto da maniera fulminànta igl sieus program par la concurenza internaziunala an Grezia. Beat Schäfer, igl professer a manader da la partiziùn musica corala a musica da baselgia da la Scola òlta d’art da Turitg acumpogna mintgatànt la lavur dad Incantanti. Las solistas Madlaina Dönz da Masagn a Lena Spadin da Panaduz ân impressiuno cun lur balteztgas vuschs. Igl Cor da project Val Schons ad igl ensemble vocal Incantanti, sut la bitgeta da Christian Klucker, ân incanto egna grànda raspada an la baselgia da Sontg Martin a Cuira.

Co fissi, sch’ins savess gidar sasez sch’ins è malsaun? Cler ch’ins sto ir tar il medi sch’ins ha insatge serius. Ma per in dafraid u auters mals pon ins, cun forza dals agens mauns, sustegnair la guariziun. Quest art medicinal ha num «Jin Shin Jyutsu». El deriva da l’ost, dal Giapun, ed el correspunda per part er a la medischina tradiziunala chinaisa (MTC). Il pled «Jyutsu» munta art, «Jin» descriva il carstgaun che sa e senta e «Shin» vul dir stgaffider. Quai munta ch’igl è l’art da duvrar l’energia dal stgaffider per relaxar en noss stadi natiral da savair a sentir. Jiro Murai (1886-1960) ha puspè fatg enconuschent questa medischina. El era fitg malsaun ed ha pratitgà Jin Shin Jyutsu durant in’emna. Suenter era el puspè saun. El ha studegià texts vegls da l’onn 712 ed entschet a descriver ils currents dal corp. Ma co funcziuna quai ussa? En il Jin Shin Jyutsu è quai uschia ch’il corp ha 26 puncts. Quels èn sco centers d’energia che vegnan activads sch’ins tutga els. Uschia datti era currents che correspundan cun ils organs. Per dar in exempel: il current dals gnirunchels è impurtant per crear insatge nov. El è la ragisch per l’energia da la vita. Sch’ins ha tema, stress u viva en il passà, alura po quel current esser bloccà. Ils puncts per armonisar il current dals gnirunchels è il 23. Il punct 23 è si dies gest sin l’autezza dals gnirunchels. Alura san ins tegnair cun ils mauns ils puncts. Era sche quai na po betg substituir in medi, pon ins far bler cun la forza dals agens mauns. Di per di dat ina redactura u in redactur da la FMR in tip a lecturas e lecturs – in cussegl u ina recumandaziun, senza impegn e senza garanzia che quel «tip» plaschia alura a tuttas e tuts.

Dorathe Schindelholz-Dolf Igl dat betga blear ca jou fetsch ple bugent ca liger egn cudesch – a da scuvrir nova lectura. Adigna scha jou sund sen veia, tegn jou aviert igls îls par nov material da liger. Ad ear scha jou lig, tearl near vard anzatge, en las mias antenas adigna messas par catar nova lectura. Ascheia port jou anzemen tut igls cudeschs ca jou less ànc liger sen egna glista. A sen leza spetgan ussa gest agl mumaint anturn 200 cudeschs da vagnir ligieus da me. Mo jou met pruameing anavànt cudeschs sen la mi’glista, savànd ca jou vignt forza mena a catar peada da liger tuts. Par mintga cudesch ca jou lig, nod jou diesch novs cudeschs ca jou less liger. Quella logica sa betga ir sei. Seglmains scha jou ve els sen la mi’glista, van els betga a pearder an la grànda mar da cudeschs c’igl dat oziglgi. Cun la massa da cudeschs novs ca cumparan mintg’on – par exaimpel anturn 70 000 me an Tearatudestga –, e’gl da tschifar quels ca plen ad egn, near c’els svaneschan par adigna an la mar vasta. Jou ve parquegl ear calo da liger egn cudesch, scha el ple betga digl tutafatg. Avànt sasfurzav’jou da tutegna liger fito tals cudeschs, a mintg’eada ear’jou andriclada da la mi’dezisiùn. Mo jou veva adigna egna schleata cunzienztga da meter da la vart egn cudesch suainter ver ligieu me egn peer varts. La fegn finala â anzatgi scret uras, eandas, ea schizund ons veda que text. Liger igl antier cudesch e alura bagn igl ple poc c’ign sa pratender d’egna lectura, near betg? Jou ve vieu aint ca quegl fa nign sen. Sch’egn cudesch ple near betg e adigna egna dumonda digl gust. A sch’ign vut mantaner igl plascher da liger a scuvrir novs cudeschs ca tutgan propi igl agen gust, e’gl indispensabel ca l’egn near l’oter cudesch vean betga ligieu fito. Par radir igls cudeschs da la glista aint igls meas màns, vont jou bugentiras an la biblioteca near an stizùns da cudeschs. Fetg bugent visitesch jou ear bro­ckis a stizùns da cudeschs da savund màn. Mo là e’gl impurtànt da taner aint las suandàntas reglas. Par l’amprema: me antrar sch’ign â avunda peada, jou cunzagliess segl ple poc duas uras. Par la savunda: mena ler ancurir egn cudesch spezific, alura tgat’ign el garantieu betg. Igl miglier e’gl dad ir aint sainza spetgas, ascheia fan’ign las miglras scuviertas. Ad ascheia s’acumuleschan adigna daple cudeschs ca spetgan da vagnir ligieus. Igl dat calculaziùns, quànts cudeschs c’egn carstgàn ligia zirca an la si’antiera veta. Quegl e natiralmeing fetg individual, anqualegns ligian egn, dus cudeschs agl on, oters antschevan mintga peer eandas egn nov cudesch. A quellas preferientschas samidan ear agl dacurs da la veta. Me vasev’ign antocen avànt egn peer ons darar cugl nas agls cudeschs, ad ussa lig jou pigl ple egn cudesch suainter l’oter, a savens ear daple ca egn a l’ea. Egna da quellas calculaziùns e vagnida sen egna media da 2000 cudeschs c’ign ligia an la veta. A lecturs ambizius savessan schizund vagnir sen 5000. Quegl para gnànc schi blear par egn’antiera veta. Jou ve antschiet a quintar or quànts cudeschs ca quegl fussan agl on par me, a ve gest puspe sasantieu sco avànt an scola. Sco navan quellas leztgas da matematica? – «Scha la Dorathe ligia dus cudeschs a l’eanda durànt tschentg ons, a quater cudeschs agl mains durànt seat ons, quànts cudeschs ligia ella alura an la si’antiera veta?» – Ign sa vagnir or digl calender, sch’ign studegia megna blear anturn ve da quellas zefras. Igl miglier amblid’ign puspe quellas statisticas a sa deditgescha semplameing agl proxim cudesch. Segi quegl par amprender anzatge nov, profundar l’ancunaschientscha d’egn tema, far lavur da retscheartga par egn nov project near, a quegl e forza la ple beala raschùn, par sapearder an egna istorgia. Dorathe Schindelholz-Dolf da Vargi­stagn/Arlesheim lavura en ina chasa editura a Basilea – ed ella ha gist fatg sezza l’illustraziun tar sia columna.