A Sur è previa da realisar cun Quadrins lis per luvrar e cumbinar la lavour cun galdeir igl taimp liber. Investias duessan neir ­anfignen tschintg milliuns francs. Igl cumegn politic da Surses ed igl cumegn-baselgia da Surses stattan davos l’ideia innovativa. Sur è egna dallas 11 fracziuns digl cumegn da Surses e chegl tgi pertotga igl domber digls ­abitants totga igl li tar egn digls pi pitschens ainten la val. Scu ple u manc tots lis munta­gnards ò er Sur da cumbatter cunter la depopulaziun. Cunter chella è igl project «ZEITheimisch» tg’è previa da realisar sieir betg igl recept nizevel, dantant per dar nova veta an vischnanca an mintga cass. Sonda è la populaziun da Sur neida infurmada sur da chel project, tg’è da preschaint ainten la fasa iniziala. Angal segns positivs ègl alloura betg do davart digls abitants e las abitantas e possessours da tgesas ed abitaziuns da vacanzas a Sur. An vista ins veva quatter lis Davos l’ideia da realisar a Sur a Tgacrest, la part dalla vischnanca sur la baselgia, tranter 15 e 20 tgesettas digl model Quadrin èn treis persungas: Thomas Degen, Giuseppe Falbo e Simon Koller. Els treis èn angascheas ainten l’economia, aint igl turissem ed er ainten la cultura. Preschento igl project alla populaziun da Sur ò Thomas ­Degen. El ò detg agls 30 preschaints e preschaintas tgi seia da gronda impurtanza d’infurmar scu amprem abitants ed abitantas da Sur pertutgont lour ideia. Sen proposta digl cumegn da Surses ins vegia examino quatter lis per eventualmaintg realisar igl project «ZEITheimisch». A Beiva, Sur, Rona ed a Savognin ins vegia catto en li adatto per chel project. Sa decidia ins vegia al­loura per Sur, cun esser Tgacrest igl li igl pi adequat per plazzar igls Quadrins. La fegnameira da «ZEITheimisch» Schi tge è l’ideia da chel project e digls iniziants? Durant la pandemia ò igl schinumno «homeoffice», luvrar da tgesa anor an veir senn fluria. «Homeoffice» è davanto per blers la situaziun normala da la lavour quotidiana. Thomas Degen ò detg tgi cun corona seian nias scuverts igls avantatgs digl «homeoffice» e cunzont seia chel model da lavour sa verifitgia. Realitad è tgi durant la pandemia on blers giasts tg’èn an Surmeir an possess d’ena tgesa u d’en abitaziun da vacanzas passanto lour taimp ainten la la regiun cun luvrar cò an pe da luvrar an lour biros alla Bassa. Cugl project «ZEITheimisch» lessan igls ini­ziants dar la pussebladad a mintgign da pudeir luvrar ainten en’abitaziun ainten las muntognas an pe da aint igl biro an en martgea. Luvrar per en taimp limito, damai a Sur, sa decider individualmaintg quantas ouras luvrar e quant taimp liber aveir. Chegl seia en model da lavour ideal cun blers avantatgs, ò punctuo Thomas Degen. Cun luvrar a tgesa ins seia magari disturbo e savens mantga er igl li adatto. Cugl project «ZEITheimisch» ins porscha graztga agls Quadrins igl li ideal per luvrar e per galdeir la nateira, igl mond alpin e l’aria muntagnarda. Surses seia predestino per cumbinar lavour cun vacanzas, cun cultura, cun far sport e cun galdeir igl mond alpin. Nigna concurrenza per las abitaziuns da vacanzas Thomas Degen ò accentuo tgi l’ideia «ZEITheimisch» seia an nign cass ena concurrenza per las abitaziuns da vacanzas u per hotels. La purscheida sa drezza cunzont ad ampluias da firmas pi grondas, da menaschis cun blers collaboratours e collaboratouras, dantant per exaimpel er a teams d’interpresas. Cun esser la purscheida commerzialisada e gestiunada èn chegl er letgs tgods, vot deir tgi «ZEITheimisch» pertotga betg igl contingent da sagondas abitaziuns. Thomas Degen ò detg tgi da piglier a tschains per set deis en Quadrin niss a custar anfignen 2500 francs. Previa fiss da plazzar a Tgacrest 15 anfignen 20 Quadrins e con­struias nissan chels dalla firma Uffer SA da Savognin. Cugl product Quadrin ò Enrico Uffer gio passa diesch onns grond success. Ena societad da menaschi An possess dallas set parcellas a Tgacrest èn igl cumegn-baselgia da Surses e treis persungas privatas. Agl cumegn-baselgia da Surses totgan quatter parcellas. Gio avant la fusiun digls cumegns an Surses igl 2016 veva igl cumegn da Sur da lez taimp cun far la planisaziun locala sistia da chellas parcellas scu parcellas da biagier. Per ansomma realisar igl project «ZEITheimisch» vess igl cantun da lubeir ena midada dalla zona, an ena zona speziala ed an ena zona da turissem. Digl reminent èn chellas parcellas tottas da sies taimp gio neidas equipadas. Damai per ansomma realisar chel project ò igl cantun igl amprem da dar gleisch verda per la midada da zona ed igl pi davos alloura la radunanza communala digl cumegn da Surses. Eneda tgi chegl è succedia, pir alloura scumainza la planisaziun. Pigl project vign fundada ena societad da menaschi tgi segna alloura er per la gestiun, la finanziaziun e per la direcziun digl project «ZEITheimisch». La finanziaziun digl project sa reparta suandontamaintg: 15-20 % promoziun (Uffezi d’economia e turissem, Ageid da muntogna, crowdfunding), 15-20 % investours, 20-30 % Associaziun svizra credit per hotels e 40 % bancas. An dretg da biagier Igl è betg uscheia tgi igl cumegn-baselgia da Surses e las persungas privatas dallas parcellas vandessan igl taragn alla societad tg’ò igl intent da realisar chel project. Dar igl taragn ins dess an dretg da biagier. Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses è incanto digl project. Igl cumegn vigna er a sustigneir igls iniziants chegl tgi pertotga la planisaziun. «ZEITheimisch» seia en project innovativ, fitg ­interessant ed er en nov model pigl mond da luvrar. Er ­Clemens Poltera, igl mastral digl cumegn-baselgia da Surses stat ferm davos chel project. La suprastanza digl cumegn-baselgia sustigna igls iniziants, ò menziuno Clemens Poltera. El ò er menziuno tgi igl cumegn-baselgia seia an ­possess da bler taragn e schi chel seia nizevel per en intent scu «ZEITheimisch» seia chegl en fatg positiv. L’ideia vo betg a pêr cun l’agricultura Davart digls pours preschaints è nia critica anvers igl project. L’ideia sa cumporta betg cun l’agricultura, tgi vegia a Sur tuttegna anc ena tscherta muntada. Igls iniziants ampurmettan tgi Sur seia en mond idillic ed intact, chegl tgi seia ansomma betg realitad. Luvrar ainten en mond alpin e neir disturbo da maschinas agricolas, da tgangs da tgira e da blera otra canera chegl geia tot oter tgi a pêr cugl project. Ansomma dovra Sur betg anc daple turissem, avend gio bler mengia bler turissem cun l’Alp Flex. Igls iniziants fetschan reclama cun «ZEITheimisch» tgi cotras ins saptga cumbinar luvrar er cun la cultura locala, e gist chella mantga gio ples onns a Sur, è nia detg. L’antiera ideia seia navot oter tg’en bellentar (Schönrederei) ed en ampurmischung tg’ins saptga betg adampleir e porscher. Ultra da chegl gess a perder en bel toc taragn agricol. Less ena persunga privata biagier a Tgacrest survigna ella betg la lubientscha, per en project turistica dantant bagn, è nia menziuno. Or digl mez digls preschaints e preschaintas è er nia dumando sch’ins vegia er gio fatg en’analisa pertutgont igl basigns da chella purscheida e sch’ins fetscha la commerzialisaziun an moda professiunala. Singulas vouschs cattan dantant igl project scu ena bunga tgossa ed er ena schanza per Sur per sa sviluppar e per retschever daple veta an vischnanca. Gist chegl disturba per part er igls adversaris digl project «ZEITheimisch». Tgacrest igl li sur la baselgia è sa cattan las set parcellas. Sustign pigl project er davart Clemens Poltera, igl mastral digl cumegn-baselgia da Surses. Thomas Degen (san.), egn digls cun-iniziants digl project cun Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses. Luvrar e vetiers aveir ena bela vista. A Tgacrest duessan neir plazzos igls Quadrins. Cò ena visualisaziun.

Martin Christen cumplettescha da nov la suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra. El suonda a Rico Liesch tgi veva sa retratg da sies mandat per la fegn da settember 2023. Ier dumengia on votants e votantas digl cumegn d’Albula/Alvra gia d’eliger la persunga tgi ramplazza ­Rico Liesch da Brinzauls an l’executiva communala. Cun Markus Bläsi e Martin Christen, tots dus sesents a Vasarouls, davigl dus candidats. Damai veva igl suveran la tscherna tranter dus persungas tg’on musso interess per chel uffezi politic. Tiers dar dus candidats per en post, è igl interess per l’elecziun substitutiva sto pitost maier. Angal 22,9 % dallas total 974 persungas cugl dretg da votar èn stadas all’urna. Brinzauls venavant represchento ainten suprastanza Eligia è nia cun 169 vouschs Martin Christen e chegl tar ena pluralitad absoluta da 112 vouschs. Igl nov suprastant ò 33 onns ed è da mastier polimecanist e tecnicist diplomo HF per construcziun da maschinas. Cun la sia tscherna è damai la fracziun da Brinzauls puspe represchentada ainten la suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra. Sies cuntercandidat Markus Bläsi ò re­tschet 46 vouschs, chegl tgi fò bagn surstar. Chegl cun gio esser sto igl pour da 42 onns digl 2012 anfignen igl 2015 anfignen tar la fusiun tigl cumegn d’Albula/Alvra, commember dalla supra­stanza digl anteriour cumegn da Brinzauls. (fmr/gns) Martin Christen è da nov commember da suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra.

Advent è igl taimp da cadagnas da gleischs, steilas illuminadas, figuras glischaintas ed er fanestras d’advent. Er a Savognin mantgan betg chellas 24 fanestras. I dat strousch en unfant tg’ò betg en calender d’advent u ò gia eneda en calender d’advent. Darveir mintga de ena fanestrigna digl calender d’advent. La marveglia tge tgi sa zoppa davos mintga barcung è fitg gronda tigls unfants. Igl madem vala er pigl calender d’advent surdimensiunal pigl qual segnan en bel domber donnas da Savognin. Durant 24 deis sa derva mintga de egna da chellas fanestras e mintga motiv è en unicat. Per l’ideia, la creaziun e la realisaziun dalla fanestra d’advent è mintga donna sezza responsabla. Ramona Schaniel segna per l’organisaziun Inizianta digl calender d’advent visual e surdimensiunal a Savognin è ossa gio siva da quatter onns, Ramona Schaniel. Ella ò gugent la targlischour e splendour d’advent e da Nadal e dei tgi igl plascheir davantor seia bagn igl pi bel plascheir. La donna tgi s’angascha fitg per realisar igl calender d’advent dei tgi dovra bler taimp, blers contacts, seia chegl per e-mail, Whatsapp, sms e telefon per cattar 24 donnas tgi seian prontas da collaborar per realisar igl calender. Ramona Schaniel: «Ia sung fitg angraztgevla allas donnas dall’Uniun da donnas Savognin, ma cunzont er allas donnas tg’èn betg commembras dall’uniun e tg‘èn tuttegna prontas da sa participar all’acziun.» L’inizianta dei er tgi mintga donna dastga far la fanestra tenor la sia atgna ideia. Er quant gronda tgi chella duess esser stat liber. Las fanestras digl calender d’advent on dad esser illuminadas mintga seira davent dallas 17.30 anfignen las 22.00. I dovra propi blera missiun e grond angaschamaint da persvader las donnas d’anritgier igl taimp d’advent cun lour fanestras d’advent fatgas cun bler cor, passiun e plascheir, dei Ramona Schaniel. Fadeia da cattar donnas seia cunzont per las fanestras digls amprems deis da december e pigls davos deis digl calender. I vala an mintga cass la pagna da cumbinar ena spassageda dalla seira cun admirar las fanestras d’advent. Sa tgapescha tgi er an otras vischnancas da Surmeir dattigl igl calender d’advent cun las fanestras ed er ainten chels lis segnan igl ple las uniuns da donnas per realisar chel.

Perveia dalla blera neiv è ad Alvagni betg sto pussebel da retschever Son Niclo aint igl li usito. Remarcabel è sto tgi tranter igls unfants eran er da chels da naziuns tgi canoschan betg la tradiziun da Son Niclo. Ad Alvagni segna l’Uniun da vischnanca per l’organisaziun da Son Niclo. Chell’uniun è er schiglio durant igl onn fitg activa cun organisar occurrenzas da tot gener an vischnanca scu per exaimpel er la festa naziunala. Previa era tgi igls unfants e lour genitours retschevan Son Niclo ed igl famegl alla plazza da giuier tgi sa catta agl our dalla vischnanca ed aint igl manevel digl gôt. Cun dar ad Alvagni la notg sen sonda passada 60 centimeters neiv è sto da cattar en oter li adatto pigl antop cugl om dalla barba alva. L’alternativa è stada igl plaz avant la tgesa da seniors envia. Avant tgi Son Niclo ò discurria cugls unfants, èn blers unfants stos cun el e «Schmutzli» agl our digl envia. Lò èn Son Niclo, igl famegl ed igls unfants nias affirmos cun en ritual da fem per tgi mintgign davainta pi ferm e pi stagn. Sainza asens Alla festa da Son Niclo èn stos anvidos unfants e genitours d’Alvagni, da Bogn d’Alvagni e da Surava. Cun eir igls unfants da Farrera da nov a scola a Tavo e betg ple ad Alvagni, on igls unfants da Farrera mantgea chest onn. Gnond Son Niclo cugl famegl è crudo an îgl tgi igl asen mantgeva. Son Niclo ò alloura detg tgi cun neir da Tusang ad Alvagni vegia el gia da lascher igls dus asens a Casti. La raschung seia tg’ins dovra igls dus asens per trer igl tgar cun la neiv tgi vigna gist rumageda, cun esser navia schi ferm. Bel è bagn tgi la gronda part digls unfants ò cartia chegl a Son Niclo. Sa musso è er tgi angal pacs unfants on gia tema da Son Niclo e digl famegl. Son Niclo ò gia plascheir digls blers versets, er sch’el ò managea tgi pigl onn proxim vegian blers d’amprender pi bagn ordafora igls versets. Ludo ò el alloura igl cant dallas scolaras e digls scolars tg’on canto an moda simpatica la canzung «In der Weihnachtsbäckerei». Buneia è la gronda festa Da vaseir tant unfants cuntaints, da bunga luna e fitg averts è sto en bel vurdar. Cun gizzar las ureglias è sa musso tgi tranter igls unfants cun lour genitours niva betg discurria angal rumantsch e tudestg, mabagn er portughes, russ e spagnol. Schi tge è la raschung persiva? Ad Alvagni ed ainten la vischnancas vaschignas stattan er blers pêrs cun lour unfants, famiglias tgi dereivan digl exteriour. Uscheia ò per exaimpel ena famiglia dall’Ucraina gia paragea en verset per Son Niclo e chegl an russ. «Tar nous ainten l’Ucraina vign festivo Son Niclo igls 19 da december», ò detg igl bab. Cun aveir sia famiglia igl mument dimora a Casti seian tots nias gugent ad Alvagni per vaseir Son Niclo. Famiglias portughesas èn gio blers onns ena part dalla cuminanza da vischnanca e chegl betg angal ad Alvagni. Bel è er tgi gist igls unfants dalla famiglias portughesas discurrivan er rumantsch. Discurria segl plaz è er nia spagnol e chegl d’en om e d’ena donna tgi dereivan dalla Republica Domenicana e dalla Cuba. «Nous stagn a Surava e vagn ans legro fitg da neir alla festa da Son Niclo», ò menziuno igl om uriund da teras cun otras temperaturas. El ò er detg tgi alla Republica Domenicana ed er an Cuba ins canoscha strousch Son Niclo. La gronda festa seia er betg Nadal, mabagn Buneia, la festa impurtanta digls «los reyes magos».

Prest 50 unfants cun lour genitours, tats e tattas on catto la veia a Solas per scuntrar Son Niclo. La culissa vess betg savia esser pi bela cun sa preschentar la cuntrada an en vistgia alv. Igl è sonda, igls 2 da december 2023 allas 16.30. I vign planget notg, ena temperatura da minus diesch grads e la vapour digl vegn buglia e digl punsch sa derasa aint igl curtgign dall’ustareia «Solisbruck» a Solas. Adegna daple unfants vignan vetiers e tots èn pachetos cun giaccas, tgapitschas, schlengias e gants scu schi fissan an Sibira. Tots spetgan sen Son Niclo tgi fò mintg’onn ena farmada er a Solas. Blers digls radond 50 unfants vignan planget malpaztgaints, betg angal perveia dalla tema digl om dalla barba alva, mabagn er perveia dallas temperaturas tot oter tgi ampernevlas. Anturn igl fi anmez igl curtgign è en stumplem e catschem, mintgign less sa scaldar per gio betg tgappar da freid. An en colp ena calmezza cun vaseir tgi Son Niclo, accumpagnea da dus famegls e schizont treis asens vign or digl gôt. Cun neir Son Niclo adegna pi manevel tignivan gist igls unfants pi pitschens pi ferm mamma e bab, tat e tatta. L’egn u l’oter bragia e vign consolo digls genitours, ma cun vaseir tgi Son Niclo è tot oter tg’en om nosch passa la tema. Te vessas da durmeir la dumang pi dei Igls genitours digls unfants annunztgan alla famiglia da Hans Peter e Claudia Salzgeber dall’ustareia «Solisbruck» tge tgi Son Niclo duess deir a mintga unfant. Uscheia so Son Niclo bler da mintga unfant, el so er igl nom da mintga unfant e so digl bung e digl schlet digls unfants. Uscheia ò Son Niclo detg per exaimpel ad en mattign da dus onns tgi fiss bung sch’el durmiss la dumang pi dei, per far en plascheir agls genitours. Ad en mattatsch da tschintg onns ò Son Niclo detg igl suandont: «Te dastgas betg ple tantar schi fitg tia sora». Igl mattatsch è alloura sto fitg sursto tgi Son Niclo veva chint tg’el zacca gugent sia sora. «Pertge sast te Son Niclo tg’ia va gugent tractors?», ò el er lia saveir digl om dalla barba alva. Per blers genitours vess Son Niclo gia da persvader igls unfants pi pitschens da betg duvrar ple igl luli, chegl tg’è er per en sontg strousch pussebel da far. Ad ena mattigna da quatter onns ò Son Niclo schizont dumando sch’ella detta ad el igl luli. La sia rasposta: «Na te ist mengia vigl pigl luli». Fatg rughel vign scu para betg Sa tgapescha tgi Son Niclo ò er catto blers bungs pleds pigls unfants, cunzont per chels mattatschs e chellas mattatschas tg’èn pulits e diligents an scola ed an scoletta. Ensatge on scu para blers unfants communabel e chegl è da far rughel ainten l’atgna tgombra u er cun far tarmagls. Murmagnea ò alloura betg angal Son Niclo cun ples unfants, mabagn er egn digls famegls. Scu para èn blers unfants savens impertinents cugls genitours e canoschan betg schi bagn igl pled obedientscha. Magari ò Son Niclo er detg allas tattas da vurdar bagn da lour beadis e beadias e chegl ò naturalmaintg plaschia fitg agls unfants. Egn digls famegls n’ò detg navot cun esser ferm occupo cun vurdar digls treis asens, igl treis asens tg’on alloura er plaschia agls unfants. 1 Or digl gôt è Son Niclo nia a Solas cun fa

Quest atun ha il chantautur rumantsch Benedetto Vigne publitgà ses album e cudeschet cun il num «Benni & otras». Quels ha el preschentà l’entschatta da november a Domat e questa dumengia a Savognin. Walter Rosselli ha guardà, legì e surtut tadlà la biografia musicala da Benedetto Vigne. L’emprim ans retschaiva in giuven rockadur cun egliers à la Janis Joplin, chavels sco ils quatter baus da Liverpool, chamischa da flurs e ghitarra, model quasi Fender Telecaster (ma da chartun – il material n’encorschan ins betg, ma quai vegn declerà en il cudesch). Lura suonda in pop da strusch trais onns cun en chamischa da Sgt. Pepper. Quellas duas fotografias en la cuverta e sco avertura dal cudesch bastan en sasez per annunziar ina buna entschatta da carriera musicala, sco ch’i vegn lura confermà en il text e cunzunt en il disc cumpact da deschset chanzuns cun anc ina deschdotgavla sco bonus track. Ed ellas bastan er per dar in’idea dal tun beatlesian general da quella musica, maschadà cun armonias neilyounghianas. Ina tscherna eclectica, ma coerenta La retscha da chanzuns s’avra cun ina ballada quieta, ironic-fatalista, titulada «Bun de rumantscheia». Ella è vegnida scritta dal 2018, quai vul dir ditg suenter il temp da la tatta. Betg propi in «Stai si» ni ina «Chara lingua», ma tuttina ina decleraziun d’amur sincera cun in ­sguard realistic sin la lingua materna. La chanzun che suonda, ina cumposiziun circa da l’onn 1978, è lura pli rock, quai ch’è normal per accumpagnar lyrics che quintan davart chistas che curran. Pia ina tscherna che va enavos sin quarantatschintg onns – tschinquanta per esser precis, siond che il toc pli vegl è dal 1973 e ch’i dat lura anc ina veglia chanzun per uffants senza data enconuschenta. Che quellas cumposiziuns dals onns settanta sajan vegnidas inspiradas dal stil musical dal quartet da Liverpool paress damai normal. E che quell’influenza dal pop englais e dal folkrockadur canadais persistia enfin ils ultims tocs cumponids enturn 2020, quai è in grond daletg per quel che scriva quest artitgel. Melodias da mi’tatta u melodias cun mias biadias? En mintga chanzun da questa rimnada sa lascha Benedetto Vigne accumpagnar da biadias u biadis musicals, ma er da figlias u figls, u lura da tats u tattas da sia generaziun. Cun in da quels, il leader da la gruppa El Mar, cun la quala collavurescha Benni dapi ditg sco bassist e ghitarrist, chanta el dal reminent mia chanzun preferida, «Tuornel tier tei», en in stil tranter pop e psichedelic. E cun sutbiadias e sutbiadis, ma er cun ina vusch enconuschenta da la chanzun rumantscha, chanta el la pli veglia chanzun da la racolta, quella senza data e perquai adina frestga: «Turté». I fiss però memia privlus da menziunar mintga vusch u instrument senza emblidar nagin, jau ma ferm damai qua, tut quellas vuschs ed instruments cumparan però in extenso en la glista da las chanzuns. Quai ch’ins po senz’auter dir è ch’i sa tracta da vuschs ed instrumentalists/as cun in talent confermà e per gronda part femininas, sco ch’il titel da l’opus – «Benni & otras» – lascha encleger. Lyrics per rumantsch cun translaziun Ils texts ha l’oriund da Salouf, Benedetto Vigne, scrit per il pli per surmiran, ma in pèr ha el scrit per sursilvan, vallader u rumantsch grischun. La racolta sa serra sco ditg cun in bonus track en clav folk-rock che raquinta l’istorgia (u il destin) d’insatgi che sumeglia ad in crap che rodla, sulet e senza chasa ni enconuschents. È quai in tschegn a Willy deVille barmier che clauda ses concert acustic a Berlin cun in’autra chanzun dal medem barba Bob? Dapli na less jau betg tradir, siond che quel bonus track na vegn betg annunzià en la glista da chanzuns. Pia mes cussegl: tadlai il disc! In cudesch, in disc ed in clip Il cudesch che va ensemen cun il DC è structurà en duas parts: l’emprima, fitg illustrada, resumescha la lunga e ritga carriera musicala da Benedetto Vigne. La segunda part cunte­gna tut ils texts da las chanzuns dal DC (danor il bonus track) en versiun originala rumantscha, suandada da las translaziuns tudestgas ed englaisas. Betg da manchentar è er il clip, nua ch’ins auda e vesa il tat chantond «sun mengia giouen» e la biadia respundend, l’emprim da quai giagliarda «sun mengia bela», ed a la fin «sun mengia viglia», sin ina melodia quasi country & western che s’affà dal tuttafatg cun il titel da la chanzun. Ma per engular chavals èn omadus franc fits avunda. E per appreziar Benni Vigne e sia musica n’è nagin «mengia giouen» ni «mengia vigl». Dumengia saira, ils 10 da december 2023, è in concert da Benedetto Vigne a Savognin, per tgi che n’avess anc betg udì la musica e legì il cudesch – ed er per tgi che vuless tadlar puspè e cumprar in regal da Nadal musical. Benedetto Vigne en plain’acziun als Dis da litteratura d’avant in mais a Domat. Benedetto Vigne en plain’acziun als Dis da litteratura d’avant in mais a Domat. Benedetto Vigne en plain’acziun als Dis da litteratura d’avant in mais a Domat. Benedetto Vigne en plain’acziun als Dis da litteratura d’avant in mais a Domat. «Melodias da mi’tatta» è igl ­tschin­tgavel album tgi Benni Vigne ò publi­tgia. I sa tracta d’ena DC cun en codesch accumpagnont.

Glindesde decida igl suveran da Surses a caschung dalla radunanza communala davart en credit da var 22 milliuns francs per la nova Scola Grava. Chegl cun l’opziun supplementara d’ena halla da parcar sutterrana. Ma pertge vogl ansomma, pertge costigl tant e tge succeda siva dalla decisiun? La FMR preschainta las dumondas e raspostas las pi urgentas. En credit d’impegn da 21 870 000 francs ed en ulteriour credit d’impegn da 2 050 000 francs: chegl è la tractanda 2 dalla radunanza communala da Surses tg’ò li glindesde proxim ainten la Sala Grava a Savognin. Igl suveran ò numnadamaintg da decider davart en credit per la construcziun nova dalla tgesa da scola Grava ed opziunalmaintg en credit d’ena halla da parcar, tots dus per mangs dall’urna. Ma da tge project d’investiziun sa tractigl ansomma e tge capeta, sch’igl suveran dei NA? La FMR ò rimno igls fatgs igls pi impurtants e preschainta chels an furma da dumondas e raspostas. I vess gio anc anteriours bietgs da scola avonda ainten la val, pertge dovrigl ansomma ena nova scola primara e scoletta? I dat dus raschungs: per l’egna la fusiun dallas scolas an Surses igl onn 2013 noua tg’è nia decidia da manar tant la scola primara scu er la scoletta an en li. Tenor messadi è la construcziun nova planisada dalla Scola Grava necessaria perveia digl domber carschaint da scolaras e scolars, la purscheida da spazi a Grava è «agl limit». «Igl basigns d’aveir salvs pi gronds ed ena scola moderna è grond. Cun classas da 20 unfants ed anc daple è chegl tot mengia pitschen, ainten scoligna stuaronsa far igls onns vegnents perfign treis partiziuns», uscheia Leo Thomann, igl mastral, sen dumonda. Per l’otra basigna, tenor messadi digl cumegn, igl stadi dalla Scola Grava ena sanaziun. I seia er necessaria stringentamaintg ena sanaziun da radon – la raschung, pertge tgi la scoletta vegia gia da neir dislocada p.ex. gio la fegn digl davos onn ainten la Villa Aurora a Savognin. Tge «survign» igl suveran per chels radond 24 milliuns francs? Igl suveran decida davart dus credits, radond 22 milliuns pertotgan la construcziun nova dalla tgesa da scola primara inclusiv renovaziun digl edifezi polivalent Grava a Savognin: Augmentar la capacitad per la scola primara e scoletta per 144 scolaras primaras e 60 scolars da scoletta, uscheia tgi er la 5 e 6avla classa (pigl mument alla Scola Barnagn) niron instrueidas puspe ainten la Scola Grava. An cass da basigns an futur ins savess eriger ena terza stanza per la scoletta. Stanzas d’instrucziun modernas tgi correspondan allas preteisas pedagogicas dad ozande e tgi pussibiliteschan uscheia en’instrucziun conforma agl taimp. Sanaziun parziala dalla Sala Grava: adattaziuns dalla tecnica da tgesa ed ena sanaziun parziala energetica. En pavigliun dalla nova structura digl de (meisa da mezde e tgira d’unfants extrascola) cun en’atgna cuschigna da menaschi. En bietg tgi risguarda igls standards actuals an connex cun l’effizienza d’energeia, las valours da limita da radon, la sierezza seismica ed en’accessibladad sainza barrieras. Igl sagond credit da radond 2 milliuns pertotga ena halla da parcar opziunala tgi pudess neir construeida sot la plazza da scola e purschess 42 parcadis (seis cun staziuns per carger electromobils) a visitadras e visitaders digl edifezi. Pertge vign decidia separadamaintg davart dus credits? Tenor igl messadi seia sa musso, cun projectar igls stabilimaints novs, igl potenzial da realisar a madem taimp ena halla da parcar sutterrana. Schi igl credit per la construcziun e renovaziun vign approvo, vign voto davart la proposta supplementara dalla halla da parcar. Pertge ins biegia betg simplamaintg en nov edifezi ainten en nov li? Alla radunanza communala digls 10 da matg 2021 ò igl suveran gia da decider, noua tg’ins less biagier ena scola nova, chegl sen basa da differents lis tg’eran nias examinos davantor. Siva discussiuns pi grondas ò la radunanza detg EA agl project da Grava cun 86 vouschs, 49 persungas fissan stadas per la scola a Bursa a Savognin – (en nov bietg sen en nov areal). Gessigl betg er pi bunmartgea? Ins ò bagn discurria avant dus onns da 12 milliuns francs? Or digl messadi per la radunanza ègl difficil da cattar las raschungs per chel augmaint. La FMR ò perchegl dumando agl mastral Leo Thomann e lez dei: «Tg’igl antier project è ossa pi tger tgi calculo avant dus onns ò differentas raschungs. Per l’egna la carascheia tg’è eida fitg ad ot igls davos onns. Per l’otra vainsa fatg ena concurrenza da project e la decisiun è stada unanima per chel project tgi prevei dus bietgs: la scola principala ed igl pavigliun separo cun las structuras digl de. Dus bietgs èn sa tgapescha pi tgers.» I seia pero er da menziunar tg’ins vegia calculo quant tgi Bursa (igl project alternativ refuso igl 2021) custess oz. «An pe digls 20 milliuns francs calculos da lez taimp ins vess da chintar oz cun var 30 milliuns francs», uscheia Leo Thomann. Pinavant cuntignan chels 22 milliuns francs numnos aint igl messadi er la sanaziun dalla Sala Grava, e chegl seia en’investiziun tg’igl cumegn vegia da far uscheia ni uscheia igls proxims onns. «En’investiziun tg’ins vess er gia da far sch’ins vess biagia ena nova scola a Bursa.» Scu vogl anavant schi la radunanza communala dei EA glindesde proxim? An cass d’en EA decida igl suveran igls 21 da schaner 2024 all’urna. Schi chella schess mademamaintg EA ins chinta cun la lubientscha da biagier cun vigour legala circa igl avregl 2024 uscheia tg’ins pudess scumanzar cun las lavours igl fanadour 2024 e darveir la nova scola circa igl avost 2026. Tge capeta an cass d’en NA? Scu tg’è nom aint igl messadi, è igl cumegn da Surses obliia da metter a disposiziun spazi da scola suffiziaint per l’instrucziun. Sch’igl project na vess betg da neir approvo, stuess la suprastanza communala damai scumanzar da nov cun la lavour da planisaziun chegl tgi caschuness – tenor messadi – en antardamaint da ples onns ed ulteriours costs da planisaziun. La Scola Grava è mengia pitschna ed ò basigns d’ena sanaziun. La Scola Grava è mengia pitschna ed ò basigns d’ena sanaziun. Igl model dalla nova Scola Grava tgi duess neir averta previsiblamaintg igl avost 2026.

La scritgira gioia siva da decennis ena rolla impurtanta ainten la veta digl anteriour scolast da Savognin, Gionign Arpagaus (72). Durant quatter decennis n’ò el betg angal nudo las sias preparaziuns da scola aint igl sies diari, mabagn er observaziuns quotidianas, cunzont davart l’ora. Per la FMR ò el piglia nonavant enqualtgi diari e do ena sfigleida. 7 da december 2013: «Oz ò igl favogn visito danovamaintg la nossa val e la neiv pitescha, cunter seira ègl pluvia e pi tard navia.» – Savevas Vous, tgi oz avant 16 onns è sto da chell’ora a Savognin? Igl è egna da passa 10 000 observaziuns tgi Gionign Arpagaus da Savognin ò fatg durant var quatter decennis. «Pitgia 42 onns sen scritgira» Chegl tgi pertotga igl tema «scritgira» e «screiver», pudess clamar nonavant tar l’egn u l’oter da Savognin las regurdientschas digl agen taimp da scola, resp. l’instrucziun tar Gionign Arpagaus (72). «Ia va pitgia 42 onns sen scritgira. Egn era forsa migler, tschel pi pac. Ma sch’ins vot e peglia peda, alloura gartegigl», dei el cun tscheira seriousa a caschung dalla viseta dalla redactoura. Ed alloura agiunta el: «Ma sch’igl scolast vot tenuta da screiver alloura stò’l screiver sez bagn, tot onn, chegl è ena consequenza.» Anc onns pi tard vegian anteriours scolars e scolaras angraztgea per aveir insistia sen la scritgira. Enqualtgi observaziun quotidiana 7 da schaner 2008: «Treid’ora e plievgia, ora ideala per far scola siva da dus emdas vacanzas, tgappond nov tgatsch aint igl onn nov.» – Las sias preparaziuns da lecziuns ò Gionign Arpagaus – scu la plepart dalla magistraglia – nudo aint igl schurnal da preparaziun. Chegl tgi saro forsa ancunaschaint agls pi pacs – sper las preparaziuns quotidianas ò igl scolast, tg’è dantant pensiuno, nudo er ple u manc mintga de enqualtgi observaziun. «Nous vevans da preparar ed alloura era anc en zichel plaz», rasponda Gionign Arpagaus cun evidenza sen la dumonda pertge tg’el vegia amplania mintga spazi liber da sies diari. Tgi tgi dastga sfiglier aint igls diaris – tg’igl anteriour scolast ò catto anc alla svelta tranter tot sies vigl material da scola – chel vesa: las paginas digls sies diaris èn plagnas, fatg adiever da mintga spazi liber, er las emdas da vacanzas da scola èn ple u manc amplaneidas cun observaziuns. «Cura tg’ia veva igl codesch, saveva tge tg’ia fetscha.» Ponderond e sfigliond per l’amprema geda siva dalla sia pensiun aint igls anteriours diaris constatescha el: «Gl’è aint mecta bler veia gist.» Tgi che dastga sfegliar en ils diaris - che l'anteriur scolast ha chattà anc a la svelta tranter tut ses vegl material da scola - quel vesa: las paginas En «g» spezial 1 da settember 2014: «Amprem de da tgatscha, durant la notg ègl sbischia giu anfignen ‹Regians›! Mellas catscheders on banduno gio bod la trona, sa rendond a post spitgond la selvaschigna, giavischond agls 5 300 catscheders bunga furtegna!» – Savens ò Gionign Arpagaus nudo observaziuns davart l’ora, pero er davart l’agricultura, tgatscha, mortoris ed evenimaints privats – damai ena sort diari. Nudo chellas ò el suraint, dalla vart u sotaint – e chegl an scritgira da stampa, igl bustab «g» mintgamai cun en artg spezialmaintg lung. «Chegl è la mia invenziun, ena lunga madirada», commentescha el. 18 d’avost 2014: «Davos’antschatta digl mies 42avel onn da scola an favour dalla scola populara, en sentimaint da satisfacziun e malancuneia, en’epoca dalla veta accumpagneda da reminiscenzas e las grondas midadas digl taimp.» – La scritgira scu tala ò giuia durant igl onns da scola, pero er anc oz, ena rolla impurtanta ainten la veta da Gionign Arpagaus. «Screiver è tenuta e betg ena tgossa da gost.» Sfigliond anavant tras igls sies diaris dei el: «La sottascripziun è la tia identitad, gl’è forsa en po ‹alte Schule›, ma igl èn igls fretgs da professer Nigg tg’ia va gia agl seminari da scolasts e noua tgi vevans da screiver alla tavla. Ia screiv anc oz sainza lingiera.» Tenuta e pazienztga 14 da schaner 2008: «Va constato tg’igl pled-clav na stimegia betg per antrar aint igl internet per screiver igls attestats.» – «Tgi fò anc da chegl cò?», dumonda Gionign Arpagaus vurdond se per la redactoura. Diari na screiva Gionign Arpagaus dantant betg ple. Ma igls sies diaris da scola n’ò el betg patto davent, per antant deponia ainten las scatlas ainten garascha. «En de vigna e tschertg anc igls oters diaris», dei el ed accentuescha tgi schi dei scu tg’el veiva igls viglia el conservar. «Oz screiva forsa anc cartas da Nadal. Ma sch’ia screiv, alloura tot a mang.» Siva d’en pêr meis mossa el rumantsch ad ena vaschigna. «Gl’amprem levans angal baitar, ma siva vaia pondero tgi fiss forsa da far enqualtgi figl da lavour», dei el mussond ena ploma figls cun verbs, deis dall’emda ed adjectivs. «Ia va peda ed igl davos lessa chegl cò, chegl è pi persunal e pi bel.» 22 da fanadour 2015 | 17.00: «Cun chestas lengias terminescha igl mies diari, ena lavour tgi pretenda gronda...» – Igl davos pled dalla sia davosa notiztga mantga. «Alloura vaia calo, prubabel gronda tenuta u pazienztga», dei Gionign Arpagaus, sarond igl sies davos diari. Extract or digl diari da Gionign Arpagaus digls 18 anfignen igls 20 da settember 2014. Gionign Arpagaus sfigliond aint igls sies diaris da scola noua tg’el ò nudo mintga de er enqualtgi observaziun.

Igl program d’anviern dad Origen vign preschento chest onn a Riom. Igl festival cultural anveida a concerts da Nadal, musicals e teaters da solt. Chest’emda ò igl Festival Cultural Origen preschento igl sies program d’anviern. Tenor ena communicaziun allas medias ­turna Origen tar las rieischs da sia lavour culturala. Damai tgi la tor cotschna segl Gelgia è neida demontada, ins ò stuia tschartger en nov local da preschentaziuns. La «Clavadeira» a Riom è igl li, noua tgi igl Origen Festival Cultural anveida chest anviern agls concerts. Nadal meditativ Clau Scherrer, tgi segna per la part musicala e cantica, ò catto cumposiziuns e melodias per igl taimp da Nadal meditativ. Sot la sia direcziun vign igl Ensemble Vocal Origen ad interpretar igl december canzungs tgi regordan alla devoziun digls pasters, a Nossadonna ed agl plascheir digls anghels. Or dalla plema da Giovanni Netzer, igl intendant dad Origen, dereiva igl teater da solt «Venezia» tgi vign preschento la fegn december. Cun deditgier igl Origen Festival Cultural 2024 agls pastiziers, rachinta Netzer cun cant, musica e solt l’istorgia digl pastizier venezian Luigi Alberti. La feglia digl pastizier Cun «Stabat Mater» intermediescha igl coreograf Ilia Jivoy en nov ballet digl taimp dalla passiun. Ansemen cun sia truppa da ballet perscrutescha el durant igl favrer l’impurtanza da simbolica, mal, sperdita e la consolaziun. Mademamaintg or dalla plema da Giovanni Netzer dereiva en teater musical melodramatic. Igl favrer 2024 rachinta igl teater musical «Firenze» la biografia da Norina Gilli nascheida igl 1881 e la feglia digl pastizier Luigi Gilli da Florenza. Igls meis da stad ò ella passanto mintgamai a Samedan. (cdm/fmr) Daple infurmaziuns dattigl sot www.origen.ch. Invista ainten la prova digl teater da solt «Venezia».

Passa 100 mails, 20 sottascripziuns e screiver, screiver e screiver: chegl è igl mintgade da Hubertus (Huba) Fanti. Siva da passa en mez onn è el scrivant communal digl cumegn d’Albula/Alvra. Per la FMR ò el davert igl sies biro e do invista aint igl sies mintgade. En mintgade magari pretensious e «sitg» tg’el cumpensescha gugent cun sies humor. Schi Hubertus Fanti tschainta ve digl sies pult ainten l’administraziun communala a Casti vei el automaticamaintg igl grond regal cun nundumbrevlas scatlas greischas, signeidas cun risplei davart lour cuntign: mastranza, provedimaint, baselgia, industreia, codesch funsil… – Las scatlas dattan perdetga tgi cò è nia luvro, tgi Hubertus Fanti ò luvro, aglmanc per ena part da tot igls contracts, plans e documaints tgi sa cattan liaint. Siva digl 1. da matg 2023 è Huba – scu tg’el nomna sasez – Fanti numnadamaintg manader dall’administraziun communala digl cumegn d’Albula/Alvra. «Ena scritgira miserabla» Cun plascheir derva Huba Fanti igl isch alla redactoura, sa legrond da dar invista an sia lavour. Er schi el sottascreiva cun «manader administraziun communala» seia l’expressiun «scrivant communal» anc adegna populara. Pia, en’expressiun tgi inditgescha er gist sia lavour principala. «Radond 80 % è screiver», lascha el saveir ed agiunta, tg’el vegia en’affinitad per lungatgs. «Gio scu mattanegl, ia na sung betg gist chel digls chints», conceda el. Damai forsa en «cletg» per el, tgi tar en cumegn schi grond scu chel d’Albula/Alvra schea l’antiera contabilitad betg an sia responsabladad. El seia pero led, tg’el possa far diever digl computer. «Ia va ena scritgira miserabla, sa strousch liger las atgnas notiztgas. Er privat na screiv ia betg ple brevs, va difficultads cun cartas da Nadal u natalezi.» Sen canzleia arcunescha el las tgossas scretgas digitalmaintg, e las tgossas impurtantas vignan stampadas ed archivadas ainten las scatlas greischas. Chegl seia anc adegna usit. «Digl rest, igls anteriours scrivants communals eran alloura fitg loschs sen lour archiv.» Ed el? «Ia er», rasponda Huba Fanti cun en reir. Passa 100 mails per de Ena rolla pi centrala gioia sia sottascripziun tgi Huba Fanti metta var 20 gedas per de a mang sen palpieri. «Chegl è pac an cumparegliaziun cugl mastral», dei el cun en reir. Ed a propos mastral, preparar brevs per lez e la suprastanza seia er egna da sias incumbensas principalas. Aint igl discurs cun la FMR scumainza el ad enumerar igls sies ulteriours pensums, tg’el seia igl scrivant per la suprastanza ed igl mastral, liom tranter administraziun ed instanza, pero er cunsiglieder per la suprastanza an dumondas giuridicas e l’administraziun. «Ia raspond dantant er igls mails, igl antier info@albula-alvra.ch, organisesch sedutas e radunanzas communalas anfignen tigl apero. E sch’igl beamer funcziuna propi stuessas er anc vurdar tez.» I seian passa 100 mails per de. «En cumegn cun 1300 abitantas ed abitants, ma igl è propi suprendent tge tgi vign aint digl tot.» Ed alla fegn finala vegia el er da realisar tot las decisiuns. El mossa en figl A4 cun la nova cumposiziun dalla suprastanza communala. Dumengia passada è Martin Christen nia eligia scu nov suprastant. «Ia sung er responsabel per tot las publicaziuns vers anor.» En cumegn dovra en cunsiglieder giuridic I detta deis noua tg’el s‘occupa mintga tschintg minutas d’en oter tema e perchegl seia la lavour sen cumegn schi interessanta, dei Huba Fanti cun îgls glischonts. «Chegl monta betg, tg’ins stò esser spezialist per mintga tema, per exaimpel da construcziun tgapesch ia sober navot. Pero ins pò sfunsar aint igls temas.» Prubabel la raschung, pertge tg’el ò siva da sies amprendissadi commerzial tigl sies cumegn nateiv da San Murezzan ple u manc adegna luvro sen cumegns. Malgro la multifariadad, sia lavour porta er sfeidas: «I davainta veapi cumplex. Avant 40 onns ins ò simplamaintg decidia, sottascretg sen en cedel e fatg. Oz stò en cumegn adegna sa sierar. En cumegn sainza cunsiglieder giuridic na fiss betg ple da s’imaginar.» Scu exaimpel nomna el igls casteis per las persungas, tg’on ignoro durant la fasa acuta dalla bova da Brinzauls igl scumond da passar. «Chegl èn ansasez ordinaziuns tot normalas, pero igl è da risguardar tantas tgossas tg’ins fetscha scu cumegn igl dretg.» Ena surdada difficila Ed er el persunalmaintg na «scassa betg tot or dalla mongia». «Tottanegna vaia ena rimnada da sottascripziuns sen meisa ed alloura ta dumondast, tge fatscha ossa cun chegl?» Pinavant na seigl er betg sto simpel da surpiglier «l’ierta» da sies antecessour Maurus Engler tgi seia sto 26 onns scrivant communal. «Planiso era en meis da surdada, gl’era pero gist la fasa intensiva da Brinzauls, uscheia tgi vagn gia peda angal en’emda per surdar las fatschentas quotidianas.» Led dad esser da tschel mang 54 onns da sia veta ò Huba Fanti passanto ainten la Nagiadegna, ò luvro sen cumegns, è sto manager da cultura e sport, è sto cunsiglier communal ed ò perfign candido scu mastral da San Murezzan. Siva è el sa decidia da «schlarger igl horizont» ed è ia a star a Coira noua tg’el abitescha anc ossa. Oz seia el led, tg’el possa luvrar da tschel mang dall’executiva: «Gist sch’ia vei, cun tge tg’igl mastral è confrunto de per de.» El nomna igl exaimpel dalla radunanza communala: «Lò dei nign tg’igl scrivant communal seia en tamazi.» Aint igl cumegn d’Albula/Alvra ins vegia retschet el cordialmaintg e curtaschevel. «Cò less ia star anfignen tar la pensiun», dei Huba Fanti plagn persvasiun. Durant igl discurs rei Huba Fanti adegna puspe, fò l’egna u l’otra sgnocca. Er cura tgi la redactoura dumonda sia vigliadetna, schi seia ossa 58 u 59? rasponda el cun en reir: «58, am fasche gio betg pi vigl.» Sies humor seia egna da sias qualitads da caracter. «Chegl è gio adegna sto uscheia e chegl geida er aint igl mies mintgade, igls temas sen cumegn èn magari mecta sitgs, per furtegna na sung ia betg en tip schi sitg.» Screiver è igl mintgade ed 80 % dalla lavour digl scrivant communal d’Albula/Alvra Hubertus Fanti. Igl Rutsch da Brinzauls ò en agen regal aint igl biro da Huba Fanti. Lò vignan archivos igls documaints concernent la bova. Aint igl sies biro a Casti archivescha Huba Fanti igls documaints igls pi impurtants – anc oz vign archivo a moda analoga. Aint igl sies biro a Casti archivescha Huba Fanti igls documaints igls pi impurtants – anc oz vign archivo a moda analoga. Aint igl sies biro a Casti archivescha Huba Fanti igls documaints igls pi impurtants – anc oz vign archivo a moda analoga.

La fiera da Nadal da sonda passada a Savognin ò attratg en grond domber visitadras e visitaders. Cun er eir la culissa bagn a pêr cun l’occurrenza è l’atmosfera stada ple tgi angal legrevla. Er chest onn ò la fiera da Nadal gia li a Grava, lò noua tgi er la Tundeida ò gio siva da 20 onns li a Savognin. Igl maletg era impressiunont cun sa preschentar igl li, la cuntrada e las muntognas an en vi­stgia alv. Agl our dalla fiera da Nadal al­loura er igl Punt Crap, illumino en blo ed uscheia er cun en’expressiun singulara. La culissa era damai scu fatga per ena fiera da Nadal. Vetiers è er nia tgi cun vaseir las treis baselgias da Savognin, chella da son Martegn, da Nossadonna e da son Mitgel era la culissa anc pi particulara. 30 stands L’occurrenza è neida organisada da Savognin Beiva Alvra Turissem cun Sandro Dönz scu persunga principala. Cun 30 stands noua tgi dava da cumprar ena bela paletta da roba eran chest onn agl li treis expositours daple. Crudo an îgl è tgi cun pacas excepziuns eran expositours ed expositouras ple u manc dalla regiun. Chegl è bagn ena realitad positiva tgi conferma tgi la fiera da Nadal vign stimada er dallas persungas dalla regiun tgi exponan lour roba e vendan er ella. Gia ins ò er sonda passada la seira l’impressiun d’esser scu ainten en nia cun en bung tgodign, chegl er graztga allas bleras gleischs, illuminaziuns e candeilas, tg’on caschuno per en’ambianza pi calma, ampernevla ed agreabla. Decoraziuns da Nadal tgi dat schiglio betg da cumprar Igl plaz a Grava era ple tgi angal occupo e chegl cun blers giasts, blers sagond-dimorants, numerous indigens e cunzont bleras famiglias. Ins sa vei, ins sa saleida, discorra varsaquants pleds, ins sa giaveischa tot bung per las festas vegnentas e cuntinuescha la tura d’en stand a l’oter. Er chegl è la fiera da Nadal a Savognin tgi totga tigl taimp d’advent. I dava da cumprar bleras decoraziuns, igls tschapels cun candeilas e sculpturas. Sa tgapescha tgi mantgea on er betg stands noua tgi dava vegn buglia, punschs, otras bavrondas tgodas e biscuits da Nadal fatgs a tgesa. Domino tar la fiera da Nadal ò igl original ed igl particular cun esser igls products preschentos propi unicats. Da cumprar davigl er bleras candeilas, cartas da Nadal ed er anghels. Da cumprar davigl er bleras candeilas, cartas da Nadal ed er anghels. Ambianza ampernevla a Grava a Savognin tar la fiera da Nadal. Igl Punt Crap illumino totga er tigl taimp da Nadal.

Ple u manc angal fatschas cuntaintas ins ò vasia sonda passada dalla «Partenza», l’occurrenza turistica per l’antschatta dalla staschung d’anviern 2023/24. Igls purtaders turistics on do en tgit anavos ed en tgit anavant. An cumparaziun cun la «Partenza» 2022 era sonda passada l’atmosfera ainten la sala polivalenta «Grava» a Savognin per en po miglra. La raschung è tgi avant en onn era da chel taimp ple u manc anc nigna neiv, dantant actualmaintg è blera neiv e chegl betg angal segls ots, mabagn er ainten la val. Igl interess per l’infurmaziun turistica è sto fitg grond cun esser preschaintas passa 300 persungas. Mano tras la «Partenza» ò an moda professiunala Steffi Buchli, ella tgi segna tar la gasetta «Blick» pigl svilup e la strategia dall’interpresa. Cun Surses ò l’anterioura schurnalista da sport ena relaziun pi ferma, stattan igls sies genitours Gion e Martina Buchli gio siva da varsaquants onns a Cunter. «Ia va grond plascheir da vaseir tanta gliout e ma legr fitg d’accumpagner vous tots tras igl program», ò detg Steffi Buchli. Ansomma seia la culissa cun schi blera neiv ideala per scumanzar la staschung d’anviern 2023/24, ò menziuno la moderatoura. Relaziuns da neiv optimalas Turissem Savognin Beiva Alvra è l’organisaziun turistica principala ainten la regiun. Manada vign chella siva da diesch onns da Tanja Amacher. Ella ò detg tgi la staschung da stad 2023 seia stada mianc schi mala. Cunzont igl aton cun ora da belezza vegia carmalo blers giasts ainten la regiun. Tanja Amacher ò detg: «An nign cass vainsa da sa lamentar.» La directoura turistica è da bunga speranza per la staschung d’anviern tgi stat avant porta. Las relaziuns da neiv seian idealas e las reservaziuns marschan fitg bagn, gist siva dalla navaglia pi gronda. Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA è sa musso cuntaint tg’ins possa finalmaintg ossa eneda antschever la staschung cun relaziuns da neiv optimalas. El ò detg: «Pi gugent spalar neiv tgi sgarar ansemen neiv.» A pled è er nia Gregor Vellacher, igl magnagestiun administrativ da Beiva Runals SA e dalla Scola da Skis Beiva. Da nov seia pussebel da retrer online cartas digl de, dall’emda e bigliets pigls runals. «Nous vagn gio scumanzo bagn la staschung 2023/24», ò detg Lothar Künzli, igl magnafatschenta dalla Scola da Skis Savognin. A La Nars a Savognin, igl paradis da skis per unfants, seian las rela­ziuns stupentas, uscheia tg’ins dastga chintar cun ena bunga staschung. La producziun digls elemaints vo tenor plan A pled è er neida Patrizia Zanini, la presidenta dall’Uniun Parc Ela. Ella ò cunzont fatg attent a tots da piglier risguard sen la selvaschigna cun far turas, seia chegl aint igl gôt, sen las muntognas ed er an regiuns pi bassas. En vast program on er preschento Patrick Thurner e Bettina Bergamin dall’organisaziun turistica «Anavant Surses». Activa è chella pitost la stad cun tranter oter cumpiglier igl program er l’occurrenza «sen viseta a», la stad 2024 cun visitar Sur e l’Alp Flex an collaboraziun cugl Parc Ela. Martin Luzi, igl directour digl hotel Piz Mitgel ò cunzont menziuno tgi a parteir da sonda proxima seia l’ustareia a La Nars averta e chegl per giasts ed indigens e per vigl e gioven. Preschento igl program d’anviern digl Origen Festival Cultural ò gist Giovanni Netzer, igl intendant sez. Tema central seian igls pastiziers grischuns tgi vegian gia success agl exteriour e turnos an lour patria cun bleras experien­tschas. Cun solt, musica, cant e teater rachinta Origen las istorgias digls pastiziers grischuns. La lubientscha da construcziun per la tor alva seia avant mang e cun la producziun digls elemaints da betun geia tot tenor plan. Igls 25 da zarcladour 2024 vi­gna la tor alva surdada agl travagl. Eneda daple igl hotel Post da Beiva Igls onns dalla pandemia veva Turissem Savognin Beiva Alvra renunztgia alla concurrenza digl premi turistic «la gotta turistica». Gl’onn passo è chella concurrenza puspe neida introdueida. Giudi­tgier tge travagl u menaschi tgi mareta igl premi turistic on igls giasts pudia cun inoltrar a Turissem Savognin Beiva Alvra ena carta. Eneda daple ò igl hotel Post da Beiva retschet «la gotta turistica», scu gio ples gedas igls davos 15 onns. Mano vign el da Martina Lanz, tgi magna igl travagl da famiglia ainten la tschintgavla generaziun. Igl sagond premi è ia agl kiosc digl Lai Barnagn, en travagl stimo cunzont da famiglias. Agl «Berghaus Piz Platta» all’Alp Flex è ia igl terz premi. Alla fegn è nia undro Leo Thomann, igl mastral partent digl cumegn da Surses per sies grond angaschamaint a favour dalla val e cunzont digl turissem. Pleds d’angraztgamaint pigl mastral partent (da san.): Tanja Amacher, Luzi Thomann e Leo Thomann. Mano tras igl program dalla «Partenza» ò Steffi Buchli. On retschet igls premis turistics (da san.): Tobias Edtbauer e Mary Weder, «Berghaus Piz Platta», Martina Lanz, hotel Post, Mike Gantner e Gion Plaz, kiosc Lai Barnagn.

Siva da diesch onns, siva dalla fusiun dallas scolas an Surses, è igl stabilimaint dalla scola primara a Savognin en politicum. Ma ossa, cun en resultat fitg cler, ò la radunanza communala digl cumegn da Surses decidia glindesde seira da leir reconstrueir e renovar igl antier cumplex da scola a Grava – inclusiv ena nova halla da parcar – per prest 24 milliuns francs. Igl mastral partent è sto fitg surlivgia. Per Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses, è Nadal sto chest onn gio igls 11 da december. Dalla sia davosa radunanza communala an uffezi ò el survagnia en regal da vaglia da votantas e votants, an valour da 23,92 milliuns francs. Ma sa tgapescha n’è igl grond pachet betg explicit per el, mabagn per igl antier cumegn e surtot per igls unfants e la magistraglia. I sa tracta digl import total da dus credits per en project, ve digl qual Leo Thomann e la sia suprastanza on luvro durant ples onns. Igl cumegn less numnadamaintg construeir – resalvo tg’igl suveran detta igls 21 da schaner 2024 er anc igl sies consentimaint all’urna – en nov cumplex per la scola primara a Savognin. Ainten la sala polivalenta sen chel areal, an Sala Grava, è piglveir sto da santeir glindesde seira igl surlievtg da Leo Thomann alla fegn dalla sia davosa radunanza an uffezi. Igl mastral partent ò pudia deir cun totta persvasiun anturn las 22.30: «Igl è bel da pudeir luvrar per igl cumegn da Surses!» En puzzle da scola dètg filigran Ma anfignen tigl «regal» da glindesde seira, ègl duvro var diesch onns. Causa la fusiun dallas scolas an Surses, igl onn 2013, ègl nia adegna pi strètg aint igls stabilimaints dalla scola primara Grava. Siva la fusiun dalla scola igl 2013 ò alloura fusiuno treis onns pi tard (2016) er igl cumegn ed eligia igl sies amprem mastral: Leo Thomann. Da bel’antschatta ò la sia suprastanza ed administraziun communala stuia s’occupar dall’infrastructura da scola. Oz sa preschainta la situaziun a Savognin propi scu en puzzle delicat. Dantant tg’igl scalem superiour sa catta separadamaintg alla Veia Barnagn – var 200 meters vedvart la Gelgia – èn scoletta e scola primara atgnamaintg a Grava. Schibagn tgi dus classas primaras on stuia transfereir lour instrucziun, causa manco da plazza, ainten la Scola Barnagn. Ed er la scoletta ò stuia far midada gl’onn passo ainten la Villa Aurora, perchegl tgi las emissiuns da radon èn mengia otas aint igl stabilimaint a Grava. Ultra da chegl n’è chel edifezi, construia igl onn 1954, betg propi liber dalla substanza asbest. Ansomma, las ampremas ideias digl cumegn fusiuno Surses per angrondaneir igls edifezis on fatg bel e bagn naufragi. Siva on votantas e votants stuia decider, sch’els ed ellas lessan restar cun l’infrastructura dalla scola primara a Grava ni schi na fiss betg pi prudent da construeir en nov cumplex sen en pro verd. Igl suveran ò decidia da leir restar a Grava, uscheia tgi igl cumegn ò laschea elaborar – sur ena concurrenza d’architectura – en project. Igl project victour dalla ARGE Ruch&Partner Architekten/RBA Architekten ò ossa damai survagnia glindesde seira la benedicziun dalla radunanza. Ena halla da parcar scu garnitura Igl represchentant da chell’ARGE, Andreas Ruch, ò preschento glindesde igl project an mintga detagl. Igl è veiramaintg en brav project: La scola primara existenta vign sbuada. An chel li dattigl en nov edifezi d’instrucziun, construia per gronda part or da lenn. Separadamaintg a chel bietg dattigl vedvart la plazza da scola, an direcziun sid-ost, en edifezi pi pitschen per la structura digl de (meisa da mezde e tgira extrascolara). Durant l’elaboraziun igl project an detagl è sa musso tgi er igl edifezi polivalent cun la Sala Grava, igl li dallas radunanzas communalas, basigna ena sanaziun. Ed ultra da chegl, scu garnitura dall’antiera turta, è anc previa da nov da realisar ena halla cun 42 parcadis sot la plazza da scola. Chella halla duess gidar da schliier egn u l’oter problem da traffic e parcadis aint igl quartier. 24 milliuns inclusiv panels solars Igls costs da tot chel plazzal: 23,92 milliuns francs. Igls 2,05 milliuns francs per la halla da parcar, per la quala la radunanza ò anc stuia dar separadamaintg igl consentimaint (125 GEA e 6 NA), èn inclus aint igl import total. Er inclus aint igl import total èn tranter oters igls costs per preparar la scola a Salouf per en menaschi transitoric u igl nov indrez fotovoltaic segl tetg dalla Sala Grava. Chel grond import da prest 24 milliuns para igl cumegn da pudeir magunar bagn, risguardond tg’el ò adegna mess dalla vart daners per ena nova scola. E per persvader la radunanza ò Leo Thomann perfign propago l’antiera fatschenta scu «project da generaziun» fitg necessari per Surses scu li d’abitar attractiv: «Igl project na pertotga betg angal la scola, mabagn igl noss avigneir!» Durant la radunanza da glindesde parevan igl mastral ed er igl vice-mastral e responsabel per igl sectour scola, Giancarlo Torriani, betg schi francs dalla tgossa. Las autoritads on perchegl explitgia da radaint las raschungs per realisar igl project, l’istorgia digls davos diesch onns, las pretensiuns anvers la scola e las necessitads energeticas dad oz. Leo Thomann ò perfign preparo, prubabel sen basa da critica tg’igl è do ordavant, en pêr raspostas concretas. El ò tematiso igls costs pi ots, igl li «ideal» ed igl manco d’infurmaziun an connex cugl project. Las explicaziuns digl mastral paran dad aveir cuntanto an Sala Grava, perchegl tg’igl n’è do ni dumonda ni discussiun siva la preschentaziun. Ed igl resultat è sto cler scu igl suglegl: 131 GEA cunter 6 vouschs NA. En pachet quasi unanim per ena nova scola primara. Betg da smarvagler tgi Leo Thomann ò detg alla radunanza, prest cun ena larmigna, scu egna dallas davosas construcziuns scu mastral: «Surses è igl pi bel cumegn digl antier cantun!» – Chegl è bagn en bel punct da partenza pigl sies successour Daniel Wasescha tgi vign a pudeir accumpagner igl project dalla nova scola anfignen la stad 2026. Approvo igl preventiv Sper la tractanda principala – igls credits per la nova scola – ò igl suveran da Surses approvo er igl preventiv digl 2024. Chel prevei en surple d’antradas da 35 650 francs tar expensas da var 36,7 milliuns francs. Igl pe dalla taglia communala resta sen 90 % dalla taglia cantunala simpla. Neida approvada è er la vendita da taragn a Davos Clavo a Salouf, noua tg’en pêr indigen less biagier ena tgesa. Pinavant è neida decideida la quota da 100 % per la vendita d’immobiglias a persungas digl exteriour. (rtr/fmr) Ina visualisaziun da l'intern da la nova scola primara a Grava/Savognin. Lour davosa radunanza communala an uffezi scu mastral e vice-mastral: Leo Thomann (san.) e Giancarlo Torriani. Igl model dalla nova scola primara a Grava/Savognin. La radunanza communala en Sala Grava a Savognin ha stuì decider davart il project da la scola primara, cun in import da prest 24 milliuns francs. Sia davosa radunanza communala an uffezi scu mastral: Leo Thomann.

«Schrottkunst» sa nomna la nova exposiziun speziala aint igl Museum dalla veiadafier Alvra tg’è neida daverta venderde passo. Scu tg’è nom ainten ena communicaziun rachinta l’exposiziun l’istorgia dallas locomotivas ancunaschaintas dalla Veiadafier retica (VR), tgi vignan zavradas siva da lour sarvetsch, demontadas e recicladas sen la plazza da fieramainta. Elemaints d’atschal e vèders sfratgeas, sgrefels dallas forbeschs da metal, restanzas da lac, en battibogl da parts da construcziun grondas e pitschnas – la fegn dallas «eroxas» sen igls binaris grischuns sen la plazza da fieramainta è «brutala», cunzont per fans dalla veiadafier, ègl nom ainten la communicaziun. Cun lubientscha dalla VR ò igl curatour dall’exposiziun speziala, Raphael Schreiner, pudia far collaschas e maletgs cun parts da chellas locomotivas e chels vignan ossa exponias e vandias aint igl museum a Barvogn. Las antradas von a caschung dalla renovaziun ed igl mantignamaint digl parc da vehichels dalla VR. Ena fitg pitschna part dallas locomotivas vignan numnadamaintg salvadas dalla VR scu perdetga digl taimp. Chellas vignan messas aint igl parc da vehichels noua tg’ellas stattan a disposiziun per viadis spezials. En’ulterioura schelta vign a cattar dimora aint igl Museum dalla veiadafier Alvra. (cdm/fmr) L’exposiziun ed aucziun ò li digls 15 da december 2023 anfignen igls 16 da matg 2024. Invista ainten l’exposiziun speziala «Schrottkunst» tgi expona collaschas e maletgs d’anteriouras locomotivas dalla Veiadafier retica. Invista ainten l’exposiziun speziala «Schrottkunst» tgi expona collaschas e maletgs d’anteriouras locomotivas dalla Veiadafier retica.

Sur Beiva èn dus skiunzs da turas nias tschifs gievgia passada avantmezde d’ena lavegna. Egn dad els ins vegia angal anc pudia cattar mort, screiva la Pulizeia cantunala. L’oter – en om da 42 onns – seia mort igl venderde dallas sias grevas blessuras aint igl spital cantunal a Coira. En terz skiunzs dalla gruppa seia mitschia dallas massas da neiv. Igls treis skiunzs seian nias surpiglias dallas massas da neiv dantant tg’els vevan permangs da descender digl Piz Grevasalvas an direcziun Beiva. Treis helicopters e dus teams cun tgangs da lavegnas èn stos an acziun per salvar igls skiunzs da turas. La Pulizeia cantunala e la procura publica intercureschan igl accident. (cdm/rtr/fmr) La lavegna sot igl Piz Grevasalvas.

L’uniun Bus alpin renda accessibla ansemen cun partenaris igl «davos crap da miglia» aint igl traffic da taimp liber. Apparentamaintg cun success: durant la staschung da stad 2023 èn neidas transportadas passa 125 000 persungas ainten las 19 regiuns. Ainten seis regiuns ins ò fatg records. «Igl Bus alpin ò registro durant la pandemia da covid-19 pi pacas frequenzas da passagieras e passagiers», communitgescha l’uniun Bus alpin. Ma scu aint igl ulteriour traffic public s’augmaintan las cefras puspe: «Cun 125 760 persungas transportadas durant la stad 2023 ò igl Bus alpin pudia contanscher igl sies sagond migler resultat ainten la sia istorgia.» Records on fatg seis regiuns: Barvogn – Pass digl Alvra (GR), Gantrisch (BE), Lenk-Simmental (BE), Pany-St. Antönien (GR), Val-de-Charmey (FR) scu er Züri Oberland (ZH). (cdm/fmr) Ulteriouras infurmaziuns e tot igls uraris e noua tgi dat bus tgi circuleschan er d’anviern ins catta sen: www.busalpin.ch. Egna dallas seis regiuns, noua tg’igl Bus alpin ò nudo chest onn 2023 en record: Barvogn – Pass digl Alvra.

Chesta fegn d’emda scumainza igl bus da turas d’anviern digl Pass digl Gelgia per la seisavla geda la sia staschung. Igl sarvetsch tgi vign purschia digl Club Alpin Svizzer CAS e digl Club da traffic svizzer pussibilitescha a sportistas e sportists d’anviern da far adiever segl antier tratg digls meds publics. Scu tg’è nom ainten ena communicaziun allas medias on passa 400 persungas fatg adiever igl anviern passo digl bus. Igl sarvetsch colliescha la davosa farmada digls meds publics cun igl li da partenza per turas da skis e cun gianellas. Igl bus peglia damai an meira lis tgi fissan contanschibels schiglio angal cugl auto privat. Igl bus da turas d’anviern dattigl an seis regiuns ainten l’antiera Svizra, tranter chellas er igl Pass digl Gelgia cun dus rutas (Beiva e Silvaplana). Igl sarvetsch scumainza chesta sonda, igls 16 da december 2023 e cozza anfignen igls 30 d’avregl 2023. Igl sarvetsch vign purschia mintga de e viagiatouras e viagiatours ston reservar mintgamai lour viadi anfignen igl de avant las 18.00. Igls viadis vignan manos tras a parteir da dus persungas. (cdm/fmr) Uraris e reservaziuns sot www.schneetourenbus.ch Per la seisavla geda vign purschia igl bus da turas d’anviern pigl Pass digl Gelgia.

Lour fascinaziun da modelar e furmar cun arschiglia on intimo Gianna Sonder e Florence Ursprung da darveir en atelier d’arschiglia a Salouf. Igl intent digl Atelier Oula è per antant anc dad experimentar sez cun igl material. Las dus donnas pudessan pero s’imaginar, da darveir lour atelier er per carschias ed unfants. Cunaschez Vous chels vaschels d’arschiglia greischs cun ornamaints blos tg’ins cattava pi bod savens ainten tgadafis e tgi sarvivan per conservar victualias? «Oula» è igl pled rumantsch per chels vaschels. Ed en pitschen da chels exemplars è da cattar aint igl nov atelier d’arschiglia a Salouf, igl Atelier Oula. Angal en hobi Varsaquantas ulteriouras oulas an differentas furmas, grondezzas e calours d’arschiglia, messas an retscha segl regal per siantar, dattan perdetga tgi aint igl Atelier Oula è gio nia experimento. Gio adegna seian ellas stadas fascinadas digl material arschiglia, deian Florence Ursprung e Gianna Sonder tg’on davert igl atelier resp. piglia a tschains ena stanza per chel ainten ena tgesa gist visavi dall’Ustareia Alpina. «E chel pudainsa ossa duvrar per las nossas lavours d’arschiglia», daclera Gianna Sonder a caschung dalla viseta dalla FMR. Igl intent digl atelier na seia tottaveia betg an senn professiunal, dei Florence Ursprung (35) tgi lavoura scu managera d’events tar Segl Turissem: «Chegl è hobi. Schi vagn alloura eneda oulas avonda giainsa forsa a fiera.» Cun aveir davert lour atelier pir igl november 2023 stoptgan ellas dantant anc experimentar e cattar or, an tge direcziun tgi chel sa sviluppa. Perchegl èn las dus donnas er decideidas da scumanzar an dus, pero exnom er cun l’ideia da darveir igl atelier per oters, da porscher forsa en de fix per emda. «Gl’amprem vainsa pondero da fundar forsa en’uniun, ma alloura vignigl spert cumplitgia ed ins risca tg’ins sa perda», agiunta Gianna Sonder. Dalla tgombra da durmeir aint igl atelier La sia fascinaziun per arschiglia vegia ella scuvert durant en curs igl anviern passo, rachinta Gianna Sonder (36) tgi magna cun sies om en bagn puril a Salouf. «Alloura vaia cumpro ena roda da vaschler ed antschet cun ageid da codeschs e youtube.» Lour fascinaziun communabla vegian ellas alloura scuvert durant en discurs segl parcadi a Riom. «Sur anviern vaia gia la roda da vaschler tar nous ainten tgombra da durmeir, chegl n’è betg gist schi ideal», rachinta Gianna Sonder cun en reir. «Ed ia va savia, tgi dess chel salv liber per piglier a tschains a Salouf.» Detg e fatg. Siva d’aveir inspecto chel seian ellas sa decideidas da scumanzar. E la roda da vaschler, arschiglia, gaffanaglia da modelar ed enqualtgi litteratura on catto la veia aint igl nov atelier. Survagnia en furn Tge fascinescha pero talmaintg, tg’ins decida gist da darveir en atelier? «Igl material frestg ed umid è fitg plasticabel, e cugls ties mangs post far furmas schi differentas. E siva tgi l’oula è sitga la post arder ed alloura davainta ella deira e cumpacta, ensatge robust tgi resta», dei Gianna Sonder. Pero er la lavour cun arschiglia scu tala seia ensatge bunamaintg meditativ. «Te ist talmaintg focusso tgi te stost metter dalla vart tot tschegl.» Florence Ursprung, uriunda da Turitg tgi abitescha ossa a Beiva rachinta, quant gugent tg’ella vegia ainta mang l’arschiglia. «Luvrar cun arschiglia è ensatge fitg persunal, e chegl tg’ins less exprimer corra alloura da sasez sur igls mangs ainten l’arschiglia. Igl è pero er en process tgi fò bagn perchegl tgi sa sviluppa ensatge.» Siva da chegl tgi l’arschiglia è sitga, stò ella numnadamaintg neir arsa alla fegn finala tar anfignen 1 280 grads aint igl furn da crappa per tgi las oulas possan er neir duvradas. «Nous vagn survagnia chel furn tgi stat ossa dafora aint igl suler. Ossa sunga gist ve da far en barschamaint d’amprova ed el para da funcziunar, el è ossa gio sen 450 grads», dei Gianna Sonder. Interess durant l’avertura Cun ena pitschna festa d’avertura on las dus donnas anvido igl november ameias ed ancunaschaints per dar invista an lour Atelier Oula. «Igl è sto bel da vaseir, scu tg’igls unfants èn gist sa mess ve dall’arschiglia», dei Gianna Sonder. Uscheia tg’ellas pudessan s’imaginar da porscher er eneda ensatge per unfants, en sivamezde u durant igl pass da vacanzas. «Pero er differents carschias on detg tgi chegl vessan els gio adegna lia ampruar eneda, ma a tgesa n’è chegl betg schi simpel ed igl furn mantga alloura er.» Igl interess da neir chi e lò aint igl atelier seia an mintga cass cò, dei Florence Ursprung. «Ena gronda purscheida n’è pero betg la nossa mutivaziun principala. Ma i fiss bel, schi pudessans parteir chegl cun oters.» Igl atelier è avert dumang venderde a parteir dallas 18.00. Persungas interessadas pon s’annunztgier tar Florence Ursprung (florence.u@gmx.ch/076 393 40 19). Igl Atelier Oula – varsaquantas oulas èn gio neidas modeladas aint cò. Igl Atelier Oula – varsaquantas oulas èn gio neidas modeladas aint cò. Igl Atelier Oula – varsaquantas oulas èn gio neidas modeladas aint cò. Igl Atelier Oula – varsaquantas oulas èn gio neidas modeladas aint cò. Florence Ursprung e Gianna Sonder: ellas on ena fascinaziun communabla per l’arschiglia. Florence Ursprung (san.) e Gianna Sonder on davert lour agen atelier d’arschiglia a Salouf. Gianna Sonder (foto) ò ena fascinaziun per arschiglia: ansemen cun Florence Ursprung ò ella davert igl Atelier Oula a Salouf.

Dus concerts, dus seiras deletg da cant, tar tots dus concerts en’armuneia e dus gedas en auditori incanto. Chegl èn stos igls dus concerts commemorativs e d’advent tg’èn stos l’antschatta pigl onn da giubileum 175 onns Chor viril baselgia Savognin. Igl è la sonda avant la sagonda dumengia d’advent e la sagonda dumengia d’advent. En pievelung è per veia an direcziun dalla baselgia da Nossadonna a Savognin. An curt taimp è la baselgia stada occupada anfignen segl davos plaz. Profond silenzi tiers la baselgia amplaneida. Igls candalabers sa steidan ed igls 36 cantadours, tots an vistgia da festa, aintran e sa mettan an retscha davant igl altar da Nossadonna. Cun neir anc pi stgeir an baselgia sa derasan aint igls arviouts dalla baselgia, tungs d’orgel festivs tgi laschan sa legrar mintgign anc pi fitg sen las producziuns digl chor giubilar. Strousch tgi Jürg Wasescha, igl organist, ò suno igl davos tung digl choral inizial, dervan igls omens communabel, scu sen cumond lour mappas. Las vouschs virilas conferman alloura cun la melodia iniziala «Schäfers Sonntaglied» tge forza cantica tg’è avant mang tar chella furmaziun, tg’è siva da 175 onns anc adegna activa e plagn angaschamaint. Cant sacral schea agl chor giubilar Tgi igl cant sacral mess an notas digl cumponist Max Filke e tgi gist la «Missa an G-dur» per chor ed orgel schea agl chor concertant, è ancunaschaint. Igl Chor viril baselgia Savognin canta chella messa an lungatg original lategn adegna puspe tar festas ecclesiasticas. Tigls dus concerts ins ò gia l’impressiun tgi igls cantadours on interpreto treis parts da chella cumposiziun impressiunonta cun anc daple sentimaint. En deletg cantic e musical scu tot igl cant sacral, tgi schea a cor agls 36 omens digl chor, scu paca otra litteratura da cant. Tar las dus canzungs «Abba Bab» or dalla «Passio Nova» da Gion Antoni Derungs e «L’orma tgi reiva tar Dia» cumponeida da Hans L. Heinrichs tenor igl text da pader Alexander Lozza èn sa mussadas las vouschs virilas scu instrumaint da gronda expressiun. Tottas dus melodias ò igl chor interpreto sainza inquietezza tonala, chegl tiers las cumposiziuns pretensiousas, cumplexas e cultivadas. Tgi Gianign Arpagaus, igl dirigent digl Chor viril baselgia Savognin canoscha bagn las abilitads, las forzas ed er las vouschs digls 36 omens conferma bagn tg’el ò tscharnia cun «L’orma tgi reiva tar Dia» ena cumposiziun tgi vign interpretada darar d’en chor da vischnanca, mabagn pitost d’en chor da vallada u d’ena furmaziun pi gronda e professiunala. Cant profan tg’è ia a fons An forza cumplagna ò igl chor interpreto ples melodias profanas, melodias tg’èn eidas a fons e tg’on testifitgia la vastadad digl repertori digl Chor viril baselgia Savognin. «Reminiscenzas», «Confiert» ed «Angelus Domini» digls cumponists Giusep Maissen, Gion Duno Simeon ed Alvin Muoth ò la furmaziun virila interpreto cun en’unitad musicala. Igl cant è adegna sto lom, seia chegl tigl tenor igl pi cler anfignen tigl bass profundo. Da belezza alloura cunzont la melodia «Sancta Maria» tenor en text liturgic e mess an notas da Johannes Schweizer. Survagnia ò chella melodia anc daple calour antras la sopranista Angela Kerrison, tg’è stada pigls concerts ena anritgeida musicala e cantica. Cun vousch cumplagna, sonora e clera ò ella canto ples melodias, melodias scu per exaimpel «Maria durch ein Dornwald ging», mintga cumposiziun adattada pigl taimp d’advent. La canzung «Ventirevel taimp» ò alloura accumpagnea igl auditori sen la veia anvers la festa da Nadal. Tgi igl chor ò persvadia ò alloura er confirmo la canzung supplementara «La Vergine degli angeli» or dall’opra «La forza del destino» da Giuseppe Verdi. L’interpretaziun è stada schi bela scu igls blers ornamaints tgi sa cattan ainten la baselgia da Nossadonna tg’ò do igl vistgia da festa agls dus concerts. Igl Chor viril baselgia Savognin, la sopranista Angela Kerrison scu er igl organist Jürg Wasescha on laschea davantar igls dus concerts tar en’aventura cantica e musicala.

Agl festival gôt magic (Zauberwald) a Lai dattigl chest onn ena premiera: treis donnas translateschan igl concert digl musicist svizzer Crimer simultan per persungas surdas. En pensum tgi pretenda preparaziuns intensivas sur ples meis. Sandra Balzer/FMR Gessas Vous ad en concert dad Anna Rossinelli, Breitbild u Crimer schi Vous fissas surda u surd? –Tigls numnos sa tractigl da treis acts tgi concerteschan chest onn agl festival gôt magic (Zauberwald) a Lai. Crimer, igl musicist da pop svizzer, na zappa chest onn betg se sulet sen tribuna. Sper la sia band saron preschaintas treis ulteriouras persungas sen tribuna tgi translateschan alternont igl sies concert per persungas surdas. Premiera e tuttegna betg Scu tgi Marina Morgenthaler, organisatoura e responsabla digl gôt magic conferma, è ena tala translaziun simultana ena premiera pigl gôt magic tg’ò li chest onn per la dieschavla geda: «Nous vagn pondero chesta stad, scu tgi pudagn davantar pi inclusivs e tge tgi pudagn porscher persiva.» Gio igl onn passo ins vegia survagnia varsaquantas dumondas da persungas surdas tgi seian neidas aint igl gôt magic per contemplar las gleischs, uscheia tg’ins seia sto digl aveis tgi fiss bel da porscher er en concert. Per Crimer n’è la translaziun simultana nigna premiera, ed igl n’è er betg gartetg, tgi gist igl sies concert vign translato, scu tgi igl artist cun nom civil Alexander Frei ò tradia anvers la FMR: «Igl onn passo agl festival Zauberpark vaia gio fatg en tal concert.» Chel festival è igl pendant turitges digl Zauberwald noua tgi dus persungas digl comite d’organisaziun digl gôt magic da Lai èn involvadas. «Lò ins ò vasia, tgi chegl funcziunescha fitg bagn», dei Marina Morgenthaler. Amprender tot ordafora Tgi funcziunescha fitg bagn, da chegl è er Crimer persvadia siva da chel concert ed el vegia perchegl betg gia da ponderar, cura tg’el seia nia dumando anc eneda. Ossa èn el e las treis translatouras gio preparadas. Avant igl amprem concert cun translaziun seia chegl sto oter. «Ia va gia da tarmetter ordavant las mias canzungs e texts, per tgi las translatouras possan sa preparar. Pinavant vagn nous telefono e s’inscuntro per declarar tot las metafras e la muntada, per tgi vigna alloura er translato chegl tg’ia less exprimer. Ellas m’on alloura er suno avant las mias canzungs. Durant chel taimp vaia gia da m’occupar intensivamaintg cun igls mies texts. Las translatouras ston amprender tot ordafora e perchegl va ia stuia ma tigneir ve digl plan durant igl concert.» Ossa aint igl gôt magic ins fetscha la madema «setlist», damai ins repeta igl program digl onn passo e possa uscheia profitar. Er ena donna surda sen tribuna Pigls organisatours digl gôt magic na monta en tal concert betg exnom preparativas spezialas, scu tgi Marina Morgenthaler dei. «Cun luvrar ansemen cun la Fundaziun Denk an mich vainsa expertas ed experts tgi vignan cun las persungas tgi translateschan.» Ansemen cun Crimer stattan alloura dus translatouras cun udeida ansemen cun Marzia Brunner tg’è sezza surda sen tribuna e translateschan. Denk an mich s’angascha pigl access a concerts an lungatg da segns. Scu tgi Kieu Tran dalla fundaziun daclera, dattigl talas translaziuns simultanas gio pi dei sen tot igl mond ed er an Svizra seian chels s’augmentos igls davos 20 onns. «Agl concert da Crimer ègl pero en novum, tg’ena donna surda stat sezza sen tribuna.» Kieu Tran menziunescha las preparativas minuziousas ed intensivas sur ples meis. «Las translaziuns èn multifaras. I na sa tracta betg angal digl text dallas canzungs, las translatouras s’occupeschan er digl stil da musica, digls instrumaints, digl tempo, dalla sonoritad, digl musicist etc. Tot vign analiso per pussibilitar ena translaziun cumplessiva.» Chegl monta tg’è per exaimpel d’adattar la mimica schi ena canzung è melanconica. «Chegl èn elemaints grammaticals digl lungatg da segns.» Tar tungs ots struba la translatoura igl det anse, tar tungs bass veian igls mangs or uscheia, scu tg’els vessan da tigneir en crap grev. «Darveir igl mond» Tigl concert da Crimer igl onn passo ins vegia pudia observar, tgi seia gartagea da captivar igl antier public, alla fegn vegian tots applaudia an lungatg da segns, damai inclusiun sen e sper tribuna, dei Kieu Tran. «I vo la fegn finala er persiva da sensibilisar per la tematica.» Er Crimer sa regorda: «Ins sunga pi pertschert, ponderescha pi exact tge tg’ins dei, perchegl tgi er las pôssas tranter las canzungs vignan translatadas. Ed ia sung sto pertschert per l’amprema geda, tg’ins excloda cun art auditiv automaticamaintg persungas.» Schi en concert cun translaziun simultana davainta part fixa digl program digl gôt magic na so Marina Morgenthaler betg anc. «Per scumanzar è chegl eneda en test, per vurdar schi funcziunescha tar nous e sch’igl è dumando. I fiss dantant bel, schi pudessans porscher chegl er an futur, davart chegl vainsa pero betg anc discurria. Nous luvragn digl reminent gio differents onns cun la Fundaziun Denk an mich an connex cun las installaziuns, vagn pero mai fatg en concert. Damai, nous ampruagn adegna puspe da darveir igl noss mond.» Igl gôt magic ò li digls 15 da december 2023 anfignen igls 3 da schaner 2024. Igl concert da Crimer ò li marde, igls 26 da december 2023. La translaziun simultana è ena premiera pigl gôt magic tg’ò li per la dieschavla geda. Crimer, alias Alexander Frei, vign a concertar aint igl gôt magic a Lai. Treis translatouras vignan ad esser cun el sen tribuna per translatar igl sies concert per persungas surdas. Impressiun dalla translaziun simultana digl concert da Crimer per persungas surdas, cò Lilly Kahler an acziun.

Ainten l’Arena da biatlon a Lantsch/Lai spetgan las ampremas cursas dalla coppa mundiala da biatlon ansomma an Svizra. Per chella premiera lavouran igl mument bung 600 persungas tgi tot funcziunescha la fegn finala scu giavischia. La sfeida: la plievgia digls davos deis. Oz, gievgia ègl schi gliunsch: per l’amprema geda ansomma s’inscuntra l’elita mundiala da biatlon ainten l’arena a Lantsch. Scu tg’igls organisatours communitgeschan dattigl totalmaintg seis concurrenzas. Gievgia scumainzan las donnas cugl sprint, suando digl sprint digls omens igl venderde. Sonda suonda alloura la persecuziun dallas donnas e digls omens e dumengia è alloura anc segl program la partenza collectiva dallas donnas e digls omens. Ena loipa cumpacta graztga alla neiv artifiziala La plievgia e las temperaturas mievlas fon en zichel mal agl vainter agls organisatours. Per l’egna seia chegl en problem cun parcar segls pros, dei Guido Mittner, igl responsabel per la logistica e l’infrastructura anvers RTR. Ed er allas loipas n’ò la plievgia betg fatg bagn, er schi chellas seian anc adegna an en fitg bung stadi, er perchegl tgi seia neidas preparadas cun neiv artifiziala. Uscheia restan ellas cumpactas dei Silvio Baselgia, igl responsabel ressort sport. Program accumpagnont Sper las cursas porscha l’occurrenza er en program accumpagnont cun la lotga scu sport da giast. An collaboraziun cun l’Uniun da lotga grischuna pon unfants e carschias experimentar aint igl razgem. Sonda, igls 16 da december vignan ad esser preschaints Christian Stucki ed Armon Orlik, da mezde sa participeschan els alla discussiun da podi «biatlon scontra la lotga» aint igl «Fan Village». Ultra dalla lotga vign purschia ena concurrenza da «flippar» platigns da biera scu amprova per en record mundial. E sonda seira dat la band «ChueLee» en concert siva dalla persecuziun digls omens. Pinavant dattigl en «public viewing» dallas cursas da ski alpin ainten l’arena a Lantsch. (cdm/fmr) Ulteriouras infurmaziuns dattigl sot lenzerheide2025.ch. Da gievgia anfignen dumengia sa maseira l’elita mundiala da biatlon a Lantsch.

120 curriedras e currieders digl antier Grischun èn sa participos sonda passada all’amprema cursa digl Raiffeisen Nordic Cup a Puntraschigna. La cursa è neida arranscheda digl Club da skis Bernina Puntraschigna, las relaziuns da cursa lunga èn stadas fitg bungas. Da temperaturas anfignen minus quatter grads on las concurrentas ed igls concurrents galdia loipas sen neiv naturala. Er varsaquantas curriedras e currieders da Surmeir resp. digl club da passlung Bual Lantsch èn stos preschaints ainten la Nagiadegna. Tar las mattatschas sot 16 onns è Chiara Fröhlich davantada sagonda. Mademamaintg ena Fröhlich, numnadamaintg Gianna Lucia, ò gudagnea ainten la categoria mattatschas sot 14 onns. Er en post da podest ègl do per Dario Spadin tg’è davanto sagond tigls mattatschs sot 14 onns. Aimo Wiedemer è davanto dieschavel ainten chella categoria. Ena victorgia dobla ègl do tigls mattatschs sot 12 onns: Marco Spadin ò gudagena avant Jon Andri Fröhlich. Benjamin Uehli è davanto setavel ainten chella categoria. Proxima farmada Maloja La proxima cursa digl Raiffeisen Nordic Cup ò li igls 29 da december 2023. Alloura è la cursa da Maloja segl program. Termino vign igl cup igls 19 da favrer 2024 cun la cursa populara a Zernez. Tot an tot cumpeglia igl cup set cursas, inclusiv igls campiunadis grischuns. (fmr/sab) Per els ègl do ena victorgia dobla ainten lour categoria: Marco Spadin (dretg) ò gudagnea avant Jon Andri Fröhlich.

Igl parlamaint digl cumegn da Vaz è sa raduno marde seira per la davosa seduta da chest onn. La tractanda principala è stada l’elecziun dalla persunga tgi presidiescha igl onn proxim chel gremi legislativ. Igl è chegl la poura Nicole Sigron. Sa radunos èn igls 15 represchentants e represchentantas digl cunsegl communal da Vaz per la novavla e davosa seduta digl 2023 aint igl bietg communal. Preschaintas eran naturalmaintg er las persungas tgi appartignan alla suprastanza digl pi grond cumegn da Surmeir. Tanja Cola-Rischatsch ò mano la sia davosa seduta scu presidenta digl parlamaint, chegl cun esser limito chel mandat sen en onn. Ella ò angraztgea agl mastral Maurin Malär, agls quatter suprastants ed agls 11 omens e treis donnas tgi furman cun ella igl parlamaint communal per lour fidanza mussada, per la bunga collaboraziun e per las sedutas conform agls fatgs. Siva da 29 onns a Vaz Cun esser stada igls davos 12 meis Nicole Sigron vicepresidenta digl cunsegl communal èn betg crudos or digl mez digl gremi oters noms pigl post presidial. Roland Berther tg’è sto igl 2021 agl timung digl parlamaint ò supplitgia collegas e collegas d’eliger Nicole Sigron scu presidenta digl cunsegl communal. Ella seia stimada tar la populaziun, ferm collieida aint igl cumegn ed activa sen camp cultural e social. Sainza en’unica cuntervousch è la poura da 49 onns neida eligeida. Sesenta a Vaz, numnadamaintg a Muldain, è Nicole Sigron siva da 29 onns. Neida dalla Bassa a Lai è ella per far ena staschung scu recepziunista ainten en hotel. Durant en’excursiun da skis da clergligna ò ella alloura fatg cunaschientscha cugl pour Toni Sigron. Igl pêr è sa decidia d’eir communablamaintg tras la veta e da fundar ena famiglia. La nova presidenta digl parlamaint è mamma d’en mat e d’ena matta da 23 e 21 onns. «Politicamaintg sunga neutrala, ma posiziunesch dantant da mez sanester», dei Nicole Sigron. S’angascher viglia ella cunzont aint igl onn presidial per la cultura, l’agricultura, pero er per la generalitad. Sot la sia direcziun duess igl parlamaint far politica reala, sa tigneir agls fatgs, betg esser stino e mengia resolut. La nova presidenta digl cunsegl communal è a Vaz immens angascheda per la cultura, cunzont pigl teater popular, ma er per otras uniuns localas. Agl cunsegl communal appartigna ella siva digl schaner 2022. Gia d’eliger on igls parlamentaris e las parlamentarias betg angal la persunga tgi stat agl timung digl parlamaint communal, mabagn er en vicepresident u ena vicepresidenta. Proponia ed er eligia è nia Michele Vitali da Lai. Previa pi paca paia pigl schef da persunal Per la cumischung da planisaziun ò igl parlamaint gia d’eliger en successour u ena successoura per Christian Zinn, igl represchentant digls hoteliers ainten chella gruppa. Scu nov commember dalla cumischung da planisaziun è nia eligia igl gastronom Ralph Treuthard. Approvada è er neida la revisiun parziala dalla lescha da sustign per las uniuns localas. Igl cumegn da Vaz sustigna chellas per onn cun ena somma da radond 180 000 francs. Per ena discussiun pi lunga, pi emoziunala e pi intensiva ò caschuno la tractanda per ena nova plazza d’en schef da persunal pigl cumegn politic da Vaz u detg oter ena persunga tgi segna tar l’administraziun communala per las resursas umanas. Nia detg è schi dovra propi chella persunga, cun gio aveir tar mintga partiziun ena persunga tgi magna chella. Ultra da chegl vegia mintga partiziun er en cader tgi segna per la direcziun. Menziuno seia tgi igl cumegn da Vaz ò 150 collaboratours e collaboratouras. Or digl mez digl gremi è nia detg tgi la populaziun seia strousch incantada digl parlamaint, seia chel persiva d’introdueir puspe en’ulterioura plazza da cumegn tgi costa betg pac. Maurin Malär, igl mastral ò ples gedas detg tgi dovra ena persunga tgi s’occupescha cugl tema persunal, cugl svilup da chel e cun tot la birocrazeia da persunal. Grond tema è stada l’indemnisaziun da 120 000 francs per chel schef da persunal previa. Or digl mez dalla seduta è neida fatga la proposta da redutgier chella paia per 30 000 francs sen 90 000 francs inclus la 13avla paia. Chel votum è nia accepto ed uscheia vign proximamaintg scretga or chella plazza. La nova presidenta digl cunsegl communal da Vaz, la presidenta partenta ed igl vicepresident da chel gremi. (da san.) Nicole Sigron, Tanja Cola-Rischatsch e Michele Vitali.

Art indigena scontra art internaziunala – 17 installaziuns da gleisch èn da contemplar aint igl gôt magic (Zauberwald) a Lai tg’ò scumanzo venderde passo. Tranter artistas ed artists internaziunals exponan er unfants dallas scolas da Lai, Lantsch e Panadoz lour ovras. La FMR ò fatg en gir tras igl «gôt digls stgirats» cun Marina Morgenthaler digl comite d’organisaziun. Ella ò tradia ­enqualtgi ancedota davart la dieschavla ediziun digl gôt magic. Ena baselgia illuminada cun dessegns d’unfants da tottas calours – tgi tgi passa chels deis la baselgia San Carlo a Lai, a chel pudess esser do an îgl la baselgia «colurada». I sa tracta da 12 maletgs da Nadal digls unfants dalla scola primara a Lantsch. Ed igl è egna da 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic (Zauberwald), igl festival da gleischs aint igl «Eichhörnliwald» agl our da Lai. Venderde passo ò igl gôt magic davert per la dieschavla geda sias portas. La porta aint igl mond magic Siva d’esser passo la baselgia Son Carlo e la controlla da bigliets resp. l’antrada digl gôt magic passan visitadras e visitaders an veir senn ena sort porta, en cres illumino tgi vapurisescha braintigna. En’installaziun ancunaschainta digl onn passo, creada da NOA, en collectiv d’artists e curatour digl gôt magic. «Chegl è nossa porta tgi magna ainten en oter univers, en mond magic», dei Marina Morgenthaler digl comite d’organisaziun. E gist siva dalla «porta» splendurescha en’installaziun da differents pegns – FOREST sa nomna l’installaziun d’ena gruppa franzosa. «Igl è sto ena veira sfeida da biagier se las installaziuns», dei Marina Morgenthaler. La raschung: la blera neiv e la plievgia tg’è do l’emda passada. «Cun midar l’ora è er sa mido noss taragn. Persungas sfundravan cun eir a pe ed igls autos naturalmaintg er. An cumparegliaziun cugls davos onns ègl sto egn digls pi strantgs onns per andrizzar las installaziuns», constatescha Marina Morgenthaler. Tgotschas da trainer e sainza giacca d’anviern Ena proxima installaziun pretenda interacziun aint igl cres sotvart igl grond cor illumino. Daple persungas e daple interacziun e daple tg’igl cor gleischa. HeartHug sa nomna l’ovra dad Ilya Sobol, en artist american. «Cura tg’ia igl va via an tgotschas da trainer era stupeida. Siva vaia santia tg’el na posseda mianc ena giacca d’anviern. El dereiva digl tgod e n’è betg diso chellas temperaturas», rachinta Marina Morgenthaler cun en reir. Anmez igl gôt sa catta er igl «Classic Corner». Sen ena tribuna radonda sungan e cantan musicistas e musicists classics durant las treis emdas tg’igl gôt magic ò li. Er cò gioian mattatschas indigenas ena rolla. Planiso è chesta dumengia seira (fegn da redacziun 17.00) treis gedas en concert digl chor da mattatschas «Stella Voce» da Lai. Ellas cantan sot ena mar da candeilas sgulontas. En’installaziun mademamaintg da NOA e tg’è tenor Marina Morgenthaler duvro en «taimp da creaziun pi lung». Saltunzas indigenas En gir tras igl gôt mossa, igls dessegns dalla baselgia Son Carlo n’èn betg l’unica ovra indigena tranter chellas da differents artists da renom internaziunal. Dantant tg’è pigls unfants dalla scola da Lantsch ena premiera, porschan er scolaras e scolars dalla scola da Lai – chest onn an collaboraziuns cun la scola da Panadoz – puspe enqualtgi art indigen ed egn digls highlights aint igl gôt. Els incanteschan cun lour saltunzas e saltunzs. «Igl è fitg bel tg’igls scolasts èn schi mutivos e creativs, mintg’onn èn chellas installaziuns schi emoziunalas», dei Marina Morgenthaler. Igl gôt ò cunfegns Las ampremas treis seiras da venderde anfignen sonda èn igls concerts sen la tribuna gronda tgi totgan er tigl program digl gôt magic gio stos vandias or davantor – ena premiera. «Chegl è fitg bel. Ed i fò er surstar tg’è treis bands svizras cun Bligg, Kunz e Breitbild», dei Marina Morgenthaler. Per las proximas dus emdas ins chinta tenor experientscha alloura pitost cun daple visitadras e visitaders spontans. Damai, igl gôt magic crescha resp. è carschia igls davos onns. Chegl sa mossa tar las dimensiuns, la tribuna, igl program da musica, las installaziuns, pero er tigl preventiv ed igls bigliets pigls concerts tg’èn davantos pi tgers aint igl decurs digls davos onns. «Igls bigliets costan madem bler scu avant en onn. Igl è pero fatg tgi ena gronda part digl preventiv faschainsa cun antradas e betg cun sponsoring. An cumparegliaziun cun igl onn passo è igl noss preventiv puspe carschia en ­zichel, chegl sen 1,6 milliuns francs. Pero, nous ischan pi gronds, pi professiunals e las bands vignan pi grondas e pi tgeras.» E quant so igl gôt magic anc crescher? «I vign a dar midadas cunchegl tgi Claudia Züllig-Landolt tg’è siva dall’antschatta dalla parteida ed Elias Meyer tg’è responsabel pigl biagier se e giu èn sa decidias da sa retrer. Igl rest digl comite è fitg mutivo da cuntinuar, igl è per nous en event da cor. An vista agl futur ò igl gôt musso a nous tg’ischans limitos, gist er tigls concerts. Nous na vagn betg spazi per 20 000 persungas per en concert. Las circumstanzas èn damai dadas, nous lagn pero tigneir la qualitad ed eir en pass anavant an detagls.» Las candeilas sgolan sur igl classic corner noua tgi vign purschia concerts classics. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Impressiuns dallas 17 installaziuns da gleisch aint igl gôt magic. Er igls unfants dalla scola primara a Lai on chest onn lour atgna installaziun aint igl gôt magic – numnadamaintg vign la baselgia da Lai illuminada cun lour dessegns. 1: La «porta» digl gôt magic tgi magna ainten en oter univers. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Las saltunzas digls unfants dallas scolas da Lai e Panadoz. Er igls unfants dalla scola primara a Lai on chest onn lour atgna installaziun aint igl gôt magic – numnadamaintg vign la baselgia da Lai illuminada cun lour dessegns. 1: La «porta» digl gôt magic tgi magna ainten en oter univers.

Igl panettone è ena spezialitad dall’Italgia, pero er dalla furnareia e conditoreia Casparin a Savognin. An Italgia en deletg cunzont avant, da e siva Nadal. Daniele Forino fò igl panettone tenor recept da sies bab. Successivamaintg perfecziunescha el chel recept. Tar l’Italgia totga betg angal la pasta, igl prosciutto, la pizza ed igl gelato, mabagn er igl panettone. Ena pastizareia tgi dereiva digl martgea da Milang e tgi dat gio tschentaners. An lombard ins noma igl panettone «panetùn», uscheia tgi er igl rumantsch savess far adiever da chel pled lombard. Er igl furner e pastizier Daniele Forino, tg’è siva digl 2014 cun sia donna Heidi Forino patrung e possessour dalla furnareia e conditoreia Casparin a Savognin, è uriund da Milang. Las davosas emdas è betg nia fatg angal pang, panets, cornets e turtas ainten la furnareia, mabagn er «panetùns». Da 50 tocs sen 600 tocs Daniele Forino è furner e pastizier cun corp ed olma. Sies bab Salvatore Forino, barmeir, è er sto en furner e pastizier cun bler’amour tigl sies mastier. E gist chell’amour per la professiun da pastizier e furner ò el do anavant agl sies fegl. Daniele Forino dei: «Cun plascheir fatscha igl panettone tenor igl recept da mies bab, en recept da 50 onns tgi sa disfranztgescha tuttegna digl recept convenziunal digl panettone». El tschertga adegna da perfecziunar igl recept, far la pasta anc pi fegna ed agiuntar chella cun novs aromas ed ingredienzas. Chest meis èn nias produtgias 600 «panetùns» antras Daniele Forino ed igls sies furners. Igl patrung dalla furnareia e conditoreia Casparin dei: «Antschet vainsa avant otg onns cun far 50 panettonis ed oz èn chegl radond 600 tocs». Igls panettoni sa vendan bagn, els èn fegns, loms, cremous e da bung gost. Daniele Forino fò bagn er igl panettone «classico», dantant er sorts panettoni cun marungs, pistazia, apricosas e schizont cun mandels. Bler pantg e bler setger Per far igl dultschem milanes dovrigl products da qualitad, dei igl furner e pastizier. Per far en bung panettone seia gio betg da spargner cun pantg, bung pantg e bler setger, dei Daniele Forino. Fatg vignan igls «panetùns» cun ena fregna speziala ed igl lavamaint sa nomna an taliang «Lievito Madre». I dovra er mellen d’ov, ensatge sal, latg, aroma d’oranschas, fretgs candos, oranschas, limungs ed ivettas. 35 minutas aint igl furn Eneda tgi la pasta è fatga ed er truscheida pulit ò chella da lavar per ples ouras. Sessour vign la pasta messa ainten en palpieri spezial e betg forsa ainten ena furma da turtas u pettas. Aint igl furn resta la pasta aint igl palpieri 35 minutas e chegl tar 180 grads. Vignan igls panettoni or digl furn, ins penda chels per 12 ouras e chegl cun la testa angiu sen en indrez spezial. La raschung è tgi cun pender igls «panetùns» perdan chels uscheia betg umiditad ed igls fretgs candos sa sfondran betg segl fons digls panettoni. Avant tgi coier ò en panettone en peis da radond 610 grams e cun neir or digl furn peisa el anc 550 grams, ò detg Daniele Forino. Igls «panetùns» on ena gronda tradiziun an Italgia, ins canoscha chel dultschem gio siva digl 1495. Tar en banchet da Nadal digl duca da Milang ò igl schef-cuschinier gia laschea arder giu igl dessert. En cuschinier gioven cugl nom Toni ò reagea dalunga ed offeria alla societad illustra igl sies pang tg’el ò gia creo sez, en pang amplania cun ivettas e cun fretgs candos. Uscheia ò scumanzo l’istorgia da success digls «panetùns». Detg oter: or digl «pane del Toni» è davanto igl panettone. Tiers igl panettone gosta en vegn doltsch per exaimpel en «Vin Santo» u er en «Moscato», pero gio betg mengia bler. Daniele Forino (san.) ed en furner on permangs la producziun digls panettoni. Chel panettone è pront per la vendita.

Igl cumegn d’Albula/Alvra chinta pigl onn 2024 cun en deficit da 775 200 francs, chegl tar expensas da radond 19,2 milliuns francs. Scu tg’è nom ainten ena communicaziun ò la radunanza communala dall’emda passada approvo unanimamaintg chel preventiv. Pinavant ò ella decidia da lascher igl pe da taglia sen 100 % dalla taglia cantunala simpla. Igl chint d’investiziun prevei expensas bruttas da bunamaintg 15 milliuns francs. Da chels vignan investias 8,78 milliuns francs per realisar igls projects an connex cun la bova da Brinzauls. Projects da veias Ultra da chegl ò la radunanza communala d’Albula/Alvra approvo unanimamaintg ples projects per sanar veias. An tot stattan uscheia a disposiziun var 1,4 milliuns francs per igls projects «Alp da la Creusch» ad Alvagni, «Culm da Solas» a Stierva e per la sanaziun da la Voia d’Aclas ad Alvagni. Per igls dus projects pò igl cumegn chintar cun subvenziuns digl cantun an l’otezza da radond 565 000 francs. (cdm/rtr/fmr)

La regenza grischuna ò approvo la concessiun digl dretg dallas avas e digl project per l’ovra electrica Casti Vest. Scu tg’ella ò communitgia gievgia passada dovra l’Ovra electrica digl martgea da Turitg (EWZ) siva digl onn 1949 l’ava dalla Gelgia ainten chella ovra electrica per produtgier electricitad. La concessiun digl dretg dallas avas è eida a fegn igl fanadour 2022. Cunchegl tgi la regenza veva gio approvo ena regulaziun transitorica, seigl pussebel da cuntinuar cugl menaschi anfignen la fegn digl onn 2024, chegl cun cunsignier ena quantitad minimala d’ava restanta. Aint igl rom d’ena renovaziun dalla concessiun vegia la EWZ ossa survagnia igl dretg da far adiever dalla forza hidraulica anfignen igl onn 2050. Perveia da novas pretensiuns digl dretg davart la protecziun dallas avas ston neir pigleidas maseiras architectonicas per garanteir las cunsignas d’ava restanta an avigneir. Per en’ovra electrica d’ava da dotaziun ainten la sera d’accumulaziun Burvagn (Surses) èn preveidas investiziuns da circa 2,6 milliuns francs. Ossa stoptga la regenza digl martgea da Turitg anc acceptar la concessiun. (cdm/fmr) L’ovra hidraulica Casti Vest survign ena concessiun anfignen igl onn 2050.

La sonda avantmezde èn dus persungas neidas blessadas perveia d’ena lavegna sur Lai. Ples gruppas da freeriders seian stadas da viadi dasper las pistas tar igl Corn cotschen, scu tgi la Pulizeia cantunala screiva. La pulizeia vegia survagnia en alarm da lavegnas ainten la regiun digl Corn alv. Senchegl seian igl sarvetsch da salvamaint da pista, la Rega e la Pulizeia cantunala ias agl li. Igls sarvetschs da salvamaint on alloura catto dus persungas blessadas sen igl cogn dalla lavegna. Ena donna ins vegia pudia deliberar, la Rega ò sgulo ella aint igl spital. Ena sagonda persunga è sa blessada angal levamaintg ed è eida sezza tar igl medi. (cdm/rtr/fmr) La lavegna aint igl territori digl Corn Alv, er ancunaschaint scu «Goldgräber-couloir».

La radunanza communala da Lantsch ò approvo l’emda passada igl preventiv 2024 tgi chinta cun en pitschen gudogn da 23 400 francs – chegl tar antradas ed expensas da radond 9 milliuns francs. Pinavant èn preveidas, tenor communicaziun allas medias, investiziuns nettas da passa 5,8 milliuns francs. Ultra da chegl ò la radunanza communala decidia da lascher igl pe da taglia sen 75 % dalla taglia cantunala simpla. ​Ulteriouras decisiuns: Per la sanaziun dalla veia «Gôt Dafora» è nia approvo en credit da 62 000 francs. Igl cantun surpeglia 68 % digls costs da sanaziun. Per la nova purscheida digl bus da notg «on demand» ainten la regiun Lai-Alvra sa participescha igl cumegn cun ena contribuziun annuala da 16 000 francs. La nova cunvigna da prestaziun cun la Lai Marketing e Support SA è neida discutada e deliberada per mangs dalla votaziun all’urna. Las occurrenzas sportivas ainten la destinaziun da Lai vignan sustigneidas finanzialmaintg an futur antras en fond d’event separo. Lò sa participeschan igls cumegns da Churwalden, Vaz e Lantsch ed els on approvo da curt ena cunvigna. Tschertas prestaziuns von da nov sur chel fond d’event. Uscheia tg’ins stoptga adattar la cunvigna da prestaziun cun Lantsch turissem (LLT), perchegl tgi tschertas prestaziuns tg’èn neidas furneidas anfignen ossa dalla LLT vignan finanztgeidas da nov sur igl fond d’event. La contribuziun digl cumegn per adampleir las incumbensas da LLT importa da nov 260 000 francs an pe da 300 000 francs scu anfignen ossa. (cdm/rtr/fmr)

Sonda è l’Arena da sport La Nars a Savognin neida surdada uffizialmaintg agl travagl. La plazza da sport ed igl bietg multifuncziunal èn ena veira anritgeida per giasts ed indigens. Per la construcziun digl object èn neidas risguardadas per gronda part interpresas dalla val. En de d’anviern magnific ò do la culissa all’avertura ed inauguraziun dall’Arena da sport a La Nars a Savognin. An varsaquants meis è igl bietg multifuncziunal nia construia ed ossa stat el a disposiziun a vigl e gioven, a giasts ed ad indigens. Per realisar igl project èn nias investias 4,9 milliuns francs ed ena bunga part da chella somma è alloura er neida digl cantun e digl uffezi da sport digl Grischun. Cun vaseir igl bietg intern ed extern, la gronda terrassa, igl restorant, la cuschigna moderna, igls indrezs sanitars e gardarobas ò l’investiziun valia la pagna. L’inauguraziun digl antier cumplex ò sviglia cunzont igl interess da blers giasts, els tg’eran fitg ventirevels e cuntaints da vaseir la nova purscheida a La Nars ed igl gudogn pigl antier paradis da skis. En indrez adequat Avant tgi surdar l’Arena da sport uffizialmaintg agl travagl è Leo Thomann, igl mastral partent digl cumegn da Surses, sa drizzo allas persungas anvidadas, a patrungs, mastirants, collaboratours e collaboratouras ed ampluias da cumegn. Finalmaintg seigl schi gliunsch e la realisaziun d’ena plazza da sport cugl bietg adequat seia realitad. Gio avant la fusiun digls nov cumegns da Surses tar en cumegn igl 2015 seia la realisaziun d’en center da sport adegna puspe sto en tema tigl anteriour cumegn da Savognin e cunzont tigl turissem. La planisaziun ed er la construcziun dall’Arena da sport La Nars vegian bagn pretandia bler taimp e blera lavour, ma ossa ins dastga esser losch e cuntaint da surdar igl antier stabilimaint agl travagl. Leo Thomann ò angraztgea a tot las persungas tg’èn stadas involvadas an ena moda u l’otra cun la planisaziun, la construcziun e la realisaziun dall’Arena da sport cugl bietg polivalent. «Igl è neida prestada lavour exemplarica e chegl da mintgign», dei igl mastral tg’è anc varsaquants deis an uffezi. Bleras persungas vegian s’angaschea cun passiun per tgi chel project davainta realitad. Leo Thomann ò er menziuno tgi speranza animescha l’Arena da sport gist la giuventetna da far daple sport. 80 % interpresas indigenas Treis persungas èn stadas ferm angaschedas cugl project Arena da sport La Nars. Chegl èn Diego Casparin tg’è sto occupo ferm cun la planisaziun e cun la gruppa da svilup da chel project. Per la direcziun da construcziun è sto responsabel Corsin Battaglia dalla firma Uffer SA, tg’è stada l’interpresa generala da chel project. La persunga tg’è stada fatschentada fitg cun la planisaziun, lubientschas e coordinaziun tranter uniuns da sport e cumegn è stada Linda Netzer. Corsin Battaglia tg’è sto agl timung dalla construcziun ò detg: «Igl è nia luvro speditiv, serious, fido e sainza en sulet nosch pled». El ò detg tgi 80 % dallas lavours seia sto pussebel da surdar a firmas indigenas. Igl «cor» digl bietg è igl restorant Cun esser igl bietg cumplettamaintg da lenn para el anc pi ampernevel e plaschevel. Er intern è l’atmosfera, graztga agl lenn, fitg agreabla. Igl «cor» digl bietg è sainza dubi igl restorant cun 60 plazs, tgi sa catta anmez igl object. Aint igl nord digl bietg sa catta la cuschigna e l’antrada da furnitours, da mez è igl restorant ed an direcziun sid èn igls indrezs sanitars cun tualettas e duscha e gardaroba. Igl access tigls indrezs sanitars è er pussebel da dafora. Digl restorant è pussebel da sorteir per eir sen la terrassa tgi sa catta dalla vart da son Martegn e pussebel è er da sorteir per eir sen la plazza da glatsch e da stad sen la plazza da tennis. Da tottas dus varts ins ò en panorama singular. La terrassa porscha plaz per 100 persungas. Pigl travagl gastronomic segna igl hotel Piz Mitgel e hospitanta è Christina Peterelli tgi dereiva dalla gastronomia. I dat betg gronds menus, persiva pitost piculezzas, chegl tgi carschias ed unfants gioldan gist da mezde. Ena veira alternativa I seia en de da plascheir cun surdar agl travagl l’Arena da sport La Nars, ò detg Tanja Amacher, la directoura turistica da Turissem Savognin Beiva Alvra SA. La nova purscheida seia da gronda valour, gist per deis tg’ins saptga betg eir cun skis. La patinera seia ena alternativa er per chels tgi geian betg cun skis e cunzont per unfants. Cun esser avant mang l’infrastructura adattada seia er pussebel da manar tras a La Nars occurrenzas pi pitschnas u pi grondas. Bler lod pigl bietg e per la nova purscheida ò er Lothar Künzli, igl magnafatschenta dalla Scola da skis Savognin: «Gist per famiglias cun unfants ò La Nars gudagnea ferm ad attractivitad graztga all’infrastructura nova». Lothar Künzli menziunescha cunzont igls indrezs sanitars tgi seian da gronda muntada. Er igl restorant seia ena veira anritgeida pigl paradis da skis La Nars. Cun realisar chel project vegia la regiun en’anritgeida supplementara tgi vigna stimada da mintga giast, dei igl manader dalla Scola da skis Savognin. Ple tgi cuntaints èn er Roland Kolb, igl president digl Club da hockey Ela Eagles e Patrick Thurner, igl parsoura digl Club da tennis Savognin e co-parsoura dall’organisaziun da turissem «Anavant Surses». Ansemen cun Damian Dosch, igl president digl Club da curling Savognin speran els tgi giasts ed indigens sa mossan generous cugls treis clubs e fetschan adiever dallas pussebladads da sustign. Igl bietg cun la terrassa tgi sa catta dalla vart digl paradis da skis a La Nars. Dalla vart vers la Gelgia sa catta la patinera. Politica e turissem tar l’inauguraziun dall’Arena da sport. (da san.) Leo Thomann, mastral, Tanja Amacher, directoura turistica, Luzi Thomann, president organisaziun da turissem. Stos fitg angascheas cugl project. (da san.) Corsin Battaglia, Linda Netzer e Diego Casparin. Cuntaints cun la nova purscheida. (da san.) Lothar Künzli, Scola da skis Savognin, Patrick Thurner, president Club da tennis Savognin, Roland Kolb, Ela Eagles. La hospitanta digl restorant, Christina Peterelli, cun Martin Luzzi, igl directour digl hotel Piz Mitgel. Ampernevel e da lenn: l’ustareia nova a La Nars.

Per la Cuppa Spengler a Tavo è nia construia en bietg temporar cugl sistem da Quadrins. La gronda part digls moduls ed elemaints èn nias produtgias a Savognin dalla firma Uffer SA e chegl cun lenn indigen. Antschet ò la veia da success digls Quadrins igl 2013 cun la construcziun d’en model d’ena tgombra olimpica, en object da lenn, detg pi concret en modul da lenn construia dalla firma Uffer SA a Savognin. Igl suveran ò betg lia organisar gis olimpics aint igl Grischun, uscheia tgi igl patrung Enrico Uffer ò gia da cattar novas veias per commerzialisar chels moduls da lenn. An pac taimp èn igls Quadrins stos tschartgeas e nizevels, er graztga alla gronda iniziativa d’Enrico Uffer ed igls sies collaboratours. Bietg temporar tar concurrenzas internaziunalas Er siva diesch onns èn igls Quadrins anc adegna ena marca. Siva digl 2013 èn objects numerous nias construias cun chels moduls da lenn. Tar ples occurrenzas naziunalas ed internaziunalas on igls Quadrins er fatg lour sarvetsch scu bietgs temporars, per exaimpel igl 2017 tigls campiunadis mundials da skis a Son Murezza. Cun moduls da lenn è alloura er neida construeida la Tgesa Nordica dall’Arena da biatlon a Lantsch. Er igl bietg multifuncziunal tgi sa catta sen chel areal è nia construia da moduls da lenn. Durant las cursas da biatlon dalla cuppa mundiala la davosa fegn d’emda è chel Quadrin cun ena bela grondezza sto a disposiziun agls numerous schurnalists. Sarvia ò el er scu li per la proviantaziun digls vers 600 voluntaris e voluntarias. A Savognin è igl Jufa hotel nia construia cun moduls da lenn tenor igl sistem da Quadrins. Pero er scu tribuna per gronds festivals da musica èn els adattos, seia chegl tigl «Moon& Stars» a Locarno u tigl «Seaside» a Spiez. Er tigl «WEF» a Tavo servan Quadrins adegna scu bietgs temporars. Durant igl taimp tgi igl bietg dalla scola cantunala a Coira è nia sano èn Quadrins davantos li da dimora per absolventas ed absolvents dalla scola superioura. Plaz per 500 giasts ed anvidos Cunaschientscha digls Quadrins veva er Marc Gianola, igl CEO digl Club da Hockey Tavo. Gio pi dei ins era alla tschertga d’en bietg adatto anstagl d‘ena tenda per retschever e dar dunsagna alla prominenza tgi s’inscuntra durant la Cuppa Spengler la fegn december. Detg e fatg e gio è la collaboraziun cun la Uffer SA e l’Invias SA davantada realitad. Igl mez da settember è nia scumanzo cun la montascha digls elemaints per chel bietg numno «Loft 23», chegl cun dar siva da 100 onns a Tavo la Cuppa Spengler. Ossa stat igl bietg temporar construia cun Quadrins e tgi vign surdo igls proxims deis agl travagl. Plaz porscha chel object da lenn a 500 persungas. Aint igl partera pò la societad illustra sa lascher eir bagn e segl amprem plang dattigl ena bar, ena schi numnada «lounge» e loschas per sponsours e giasts anvidos digl turnier da hockey internaziunal. Lenn indigen Igl bietg temporar da dus plangs è nia construia cun moduls e schemas cun ena maseira da mintgamai 2.50 meters sen 5.80 meters. Uscheia è sto pussebel da prolungar ed angrondaneir igl bietg e chegl individual. Igl object temporar, tg’ò en spazi nizevel da 4 480 m², è nia erigia cun 675 elemaints da lenn e 1 500 tocs. La gronda part da chels elemaints è neida produtgeida a Savognin tar la Uffer SA ed anc an dus oters lis. Igls blers elemaints èn nias manos sessour cun camiuns a Tavo e nias montos dalunga agl li. Igl lenn da chels elemaints dereiva da radond 1 923 boras, (873 meters cubic) tot lenn indigen da Surses, dalla Val Alvra e da Tavo. Las boras èn neidas razgedas a Tinizong tar la Resurses. En contract da diesch onns Siva dalla Cuppa Spengler ed igl «WEF» vignan igls elemaints demontos uscheia tg’els servan per otras occurrenzas ed er individual tenor grondezza basignevla. Enrico Uffer, igl patrung dalla Uffer SA dei tgi cugl Club da hockey da Tavo (HCD) ins vegia en contract da diesch onns per chel bietg temporar. Chegl vot deir tgi igl comite d’organisaziun dalla Cuppa Spengler e digl HCD peglian a tschains igl bietg pigl taimp dalla Cuppa Spengler. Digl reminent ò chel bietg dus antradas, egna dalla vart dalla halla da glatsch e l’otra dalla vart digl center da congress da Tavo. Pigl mobigliar èn betg responsablas la Uffer SA e l’Invias SA. Chel dereiva digl menaschi tgi segna pigl catering durant la Cuppa Spengler ed igl «WEF». Igl bietg temporar vign scaldo cun pellets da lenn. L’infrastructura ed igl material per construeir igl bietg particular ò custo 6,5 milliuns francs, ò detg Enrico Uffer. Per la montascha e la demontascha digls moduls ed elemaints seia da chintar cun 1,5 milliuns francs. Davos la halla da glatsch sa catta igl object cun ena pulita dimensiun. Igl segn dalla Loft 23. Chella fotografia datescha digls 19 da december 2023 allas 09.15. Cun elemaints da Quadrins è nia construia igl bietg temporar. Uscheia sa preschainta l’antrada principala.

Ulteriour naufragi pigl Club da hockey Lai/Valbella. L’equipa digl Grischun Central perda a tgesa cunter Illnau/Effretikon cun 4:2. Siva dallas taradas orsoura cunter Uzwil cun 6:2 ed aint igl derbi grischun cunter Son Murezza cugl resultat da 4:2 è suando en ulteriour colp per Lai/Valbella. Igl team dad Ivo Simeon perda aint igl Center da sport Dieschen a tgesa la parteida cunter Illnau/Effretikon cun 4:2. Avant la pôssa da Nadal e Bumang resta per Lai/Valbella anc en gi e chegl orsoura cunter Weinfelden. Cunter igl davos dalla tabella dattigl pigls Surmirans pac oter tgi da turnar a tgesa cun treis puncts ed da turnar uscheia danovamaintg sen la veia da success. Paca disciplina Cunter Illnau/Effretikon on igls Grischuns tignia pitg dus terzs agl adversari e disdetg eneda daple aint igl terz da mez. Scumanzo ò la parteida bagn per Lai/Valbella. Christian Litscher ò signia angal siva 14 secundas igl 1:0 per la squadra indigena. Igl ò dantant betg cuzzo dei anfignen tg’è reuschia agls Turitges da marcar igl 1:1. Cun chel resultat intermediar èn las dus equipas er eidas ainten l’amprema pôssa. Siva da chella on igls giasts digl cantun Turitg surpiglia igl cumond segl glatsch e fatg dus gols. Egn ainten la 22avla minuta ed igl sagond curt avant la fegn digl terz da mez. Ainten chel ò Lai/Valbella casso gist quatter casteis e testifitgia tgi la disciplina è stada tot oter tgi avant mang tigl team. Las davosas 20 minutas dalla parteida èn stadas angulivadas. Igl gi è pero sto decidia siva 45 minutas cun signier Illnau/Effretikon igl 4:1. Ainten la 58avla minuta ò Orlando Scherz anc fatg en ulteriour gol per Lai/Valbella, en gol tg’è betg sto oter tgi cosmetica digl resultat. (fmr/gns) Er igl defensour cun blera experientscha, Yves Koch ò betg savia impedeir la tarada da Lai/Valbella.

La Curvér immobiglias SA cun sedia principala a Savognin expandescha. Gio da ples onns ò igl travagl, sper chel da Savognin, en biro er a Lai. Ossa è nia vetiers cun Tusang anc en terz li. A Tusang sa catta la sedia dalla nova firma fundada, la Curvér Viamala GmbH. Ultra da chegl vign la Curvér immobiglias e fiduziar SA reparteida da nov sen dus travagls. A parteir digl 1. da schaner 2024 dattigl cun la Curvér immobiglias SA e la Curvér administraziun e fiduziar SA dus travagls. La Curvér immobiglias SA resta per 100 % an possess dalla famiglia da Manfred Fiegl tgi segna er per l’operativa da chella. Roman Stäbler segna pigl svilup dalla filiala a Tusang e segna a madem mument er per la direcziun digl travagl a Savognin. Cugl post a Tusang ins less sa posiziunar pi ferm ainten la regiun e porscher cunzont tot igls sarvetschs digls travagls existents. Albin Bergamin vign a manar da nov la filiala dalla Curvér SA a Lai. (fmr/gns) Stattan agl timung digls travagls d’immobiglias e fiduziar. (da san.) Roman Stäbler, Manfred Fiegl ed Albin Bergamin.

Basilea-Genevra «à pied» an 27 etappas durant circa en onn. Ed igl è do bler da vaseir, santeir, suarar e scuvreir. Scu anteriour scolast da lungatgs ed istorgia am èn cumpareidas puspe persunalitads da taimps passos: igl filosof Jean-Jacques Rousseau sen l’insla s. Peder/Lai da Bienna, igl scribent Jeremias Gotthelf a Murten, igl pedagog Johann Heinrich Pestalozzi ad Yverdon, igl scolast privat digl zar Alexander I., Frédéric-­César de La Harpe, a Rolle. En ulteriour highlight da taimpra istorica: la viseta digl museum da petgens a Mümliswil, cantun Soloturna. Eir simplamaintg a pe tras cuntradas animescha la fantascheia: restanzas da rieischs ni tschitgas peglian la furma d’animals. Betg d’amblidar igls lis cun la bela vista, lis tg’ins na less betg bandunar schi spert. Uscheia en li sa catta segl Weissenstein sur Soloturna davant la culissa dallas alps bernesas. Ni igl lai da Genevra da schlet’ora cun vent, temporals ed ondas dinamicas sumeglia la mar lunatica. S’occupar regularmaintg digl lungatg franzos è anritgond. Sfiglier gasettas nunancunaschaintas anterritoris esters fò tar me partd’en automatissem ed am plai. Igl bung café cun cornet totga la dumang vetiers. A Murten ègl sto en toc turta indigena, iglNidelkuchen. Aint igl martgea vigl da Bienna, a Payerne,Estavayer-le-Lac, Ro­main­môtier e Morges am òl’architectura raffinada dallas baselgias ­vigliandras fatg impressiun. Ad Aarberg la punt da lenn, segl Bruderholz sur Basilea la vista segls gigants dalla Roche, per lung dalla costa dretga ­digl lai da Bienna la sendainstructiva digl districtSeeland. E tge fissan las excursiuns a pe sainza las antupadas spontanas? Ni chellas organisadas? En telefon basta ed igl reveir siva onnse decennis davainta forsarealitad. Da taimp an taimp cumparan regurdien­tschas durant l’egna u l’otra spassageda. Simplamaintg uscheia. Igls partratgs paran dad esser pi libers. E chels dastgan chi e lò er esser critics: Alla riva digl lai da Genevra am on disturbo igls prie­tschs exorbitants d’immobiglias. Noua vo chegl anc a fittar? Per concluder anc en tip da viandar: bandunond Bussigny damanevel da Losanna an direcziun Morges ins dastga galdeir en ambiaint propi natural ed intact. Ins viandescha per lung dalla Venoge tgi zerpegia an direcziun digl lai da Genevra. Igl ritmus da viandar sen taragn bel lom para da s’adattar agl current zont mievel digl ual. Igl proverbi norveges «Chior sen tura ist te mai vilo» para da tutgier en tant la noda. Linard Candreia, scolast pensiuno e deputo digl cantun Basilea campagna ò catto en nov passataimp. El fò giradas a pe tras la Svizra e metta l’egna u l’otra experientscha sen palpieri. Linard Candreia abitescha a Laufen BL. Igl anteriour scolast è autour e deputo digl cantun Basilea Campagna.

En transport per VIP’s, organisar ena ramplazzanta pigl mascot ed optimar, adattar e puspe optimar: Uscheia vei or en de da cursas da biatlon ord vista dalla commembra digl comite d’organisaziun, Luana Bergamin. La FMR ò pudia accumpagner la donna da Lai durant en de da cursas a Lantsch la fegn d’emda passada e dar en tgit, tge tgi marscha davos las culissas. Igl è venderde, las 8.12 – de da cursa da biatlon nomer dus da quatter a Lantsch. «Ier am ò telefono en VIP e dumando, noua tgi la halla da parcar seia a Lantsch, igl va raspundia a Turitg alla veia dalla staziun», dei Luana Bergamin cun en po ironia agl schef da finanzas aint igl suler digl center da medias. Egna dallas meisas reservadas per tot las medias internaziunalas occupescha Luana Bergamin siva dallas 7.30 cugl sies laptop. Siva digl fanadour 2022 è la donna da Lai commembra digl comite d’organisaziun dallas cursas da biatlon dalla cuppa mundiala da chest onn ed igls campiunadis mundials 2025 a Lai/Lantsch. Lò segna ella scu responsabla per marketing e communicaziun ed è la substituta digl CEO Jürg Capol. 8.24 – organisar transport VIP Aint igl center da medias: igl telefon da Luana Bergamin scaligna. «Ea bun de, ea, ma vusoters ischas VIP’s. (…) Cura ischas a Coira? (…) Ia organisesch en transport, sen las 11.00. (…) E vez forsa fista, igl è navia e forsa en po glisch.» – «Hallo cò è’la Luana, i dovr en transport allas 11.00 da Coira anfignen schi manevel scu pussebel alla tenda VIP.» 8.41 – Chels smaladets laptops Jürg Capol, president digl comite d’organisaziun arreiva. Luana Bergamin scassa igl laptop. «Ou na, merda. Igl computer vo betg. Forsa avert mengia bleras fanestras? Spetga Jürg, ia igl stò recarger. Merda, allas nov reiva Bettina.» 8.59 – Tot loc Igl laptop da Luana Bergamin funcziunescha aint igl frataimp puspe. Jürg Capol dumonda per ena stanza per Swiss Ski per lour meeting. «Tge, chels fon en meeting cun tè?», dumonda ella. El neghescha. «Ah, va gist panso tgi te fetschas effect dad esser anc tot loc.» 9.14 – Lenzi sot controlla? Siva d’en telefon cun igl musicist da ChueLee tgi vign a sunar la sonda seira, aveir organiso ena carta da parcar ed aveir tarmess en dossier d’infurmaziun per la «partyband» s’annunztga egna dallas gidantras ainten la tenda VIP tar Luana Bergamin. «Vurde dad esser curtaschevlas scu ier, alloura gartegigl. E Lenzi, igl mascot, ast sot controlla? Ia reiv alloura pi tard ainten tenda.» 9.46 – Organisar shuttles Ansemen cun Bettina Vecchi dalla EBU (uniun dad actualmaintg 68 interpresas da medias) discutescha Luana Bergamin la preschentaziun da powerpoint a caschung d’ena occurrenza per medias da televisiun da chesta seira. Discuto vign davart temas resp. dumondas criticas tgi pudessan neir fatgas e davart igl shuttle per las 37 persungas annunztgeidas damai tgi l’occurrenza ò li a Valbella ed a Lai. 10.12 – Scu funcziunescha igl func? La lavour agl laptop è per antant terminada. Luana Bergamin bandunga igl center da medias, discutescha aint igl container digls transport anc eneda igl shuttle per la seira. Siva vo ella aint igl bietg principal dall’Arena da biatlon pigl sies func (tg’ella dovra aint igl decurs digl de betg eneda). «Scu funcziunescha chel?», dumonda ella a Jürg Capol. 10.35 – Èn igls lutgadours cuntaints? Aint igl frataimp fò Luana Bergamin igl sies gir da controlla tranter tenda VIP, tenda da parti ed igl areal avert cun differents stands ed igl cres cugl razgem pigls lutgadours tgi totga tigl program accumpagnont. Igls amprems aspectatours ed aspectatouras ed er VIP’s arreivan. «Chels reivan adegna mengia bod», remartga ella. An en cuntign scaligna igl telefonign u tgi passan persungas tg’ella canoscha. Ella sa ferma, benevainta, rasponda ed instruescha. «Ossa stuainsa vurdar sch’igls lutgadours èn cuntaints.» Aint igl razgem ègl anc chiet, ed igls responsabels fon tscheira cuntainta. 10.47 – Noua è Selina Gasparin? Anavos direcziun tenda VIP scontra ella ena gruppa – tranter chels er igl ex-ballapeist Benjamin Huggel – tgi spetga sen ena guidada, ma l’anterioura biatleta Selina Gasparin tgi vess da deir en pêr pleds mantga. Luana Bergamin fò la punt. «Ia az sa dar en pêr infurmaziuns insider.» 11.10 – Musica da rooftop? La tenda VIP s’amplanescha. Luana Bergamin tatga igl sies Ipad per dar en po ambiente cun musica adattada. «Tge faschainsa, musica da rooftop?» Musica patgifica resunga tras la tenda. 11.50 – Beneventar, organisar, optimar Dantant tgi blers giasts èn gio sa tschantos e spetgan sen lour tratgas fò Luana Bergamin igl sies gir tras la tenda, benevainta, dat igl mang, observa igl menaschi all’antrada, discutescha cugl sies persunal tge tg’ins pudess optimar igl proxim de. – Igl telefon scaligna. «Ia stò eir, cass d’urgenza, Lenzi!», dei ella alla redactoura. 12.25 – Lenzi dat forfait Anavos aint igl center da medias: La donna tgi stuess accumpagner igl mascot Lenzi durant e siva la cursa digls omens igl sivamezde, è absenta. Siva da varsaquantas amprovas peglia lezza giu igl telefon. «I at dovr exnom. (…) Alloura vaia ossa da tschartger en substitut, ia cat ena schliaziun.» 12.58 – Angal 11 mails Siva d’aveir piglia en fretg ed en pêr nouschs è Luana Bergamin anavos ainten la tenda VIP. Per antant ò ella pudia organisar en ramplazzamaint per Lenzi or digl team dalla tenda. Durant tgi igls giasts ainten la tenda bagn amplaneida gioldan igl giantar, fò ella davos la recepziun en curt check dad e-mails. «Angal 11.» 13.59 – «Allaura giainsa ossa eneda soi» La tenda VIP sa sveida, igls giasts partan an direcziun stadion per la cursa tgi scumainza allas 14.15. Luana Bergamin discutescha cugl team anc eneda igls process e tge tgi vala d’optimar per dumang cura tg’ins spetga en bung po daple (660) VIP’s. Tranteraint sa baratta ella cun Jürg Capol ed igl schef dalla siertad. – An rumantsch da Vaz dei ella: «Allaura giainsa ossa eneda soi.» 14.15 – VIP’s Scu responsabla per igls VIP’s cuntinuescha chella lavour er durant la cursa. E durant tg’igl amprem currieder scumainza la cursa procura Luana Bergamin tgi singuls VIP’s – tranter chels er varsaquants politichers locals – on access agl sectour spezial. 14.57 – Uei, ohh Adegna puspe starsungan igls schozs or digl stand da sagettar, igl public procura per atmosfera: «Uei…uei…ohh…uei…ohh.» – Ma la cursa scu tala para betg d’esser aint igl center dall’attenziun da Luana Bergamin. Adegna puspe passan persungas digl comite d’organisaziun, optimar chi, optimar tscho, optimar lò. 15.05 – Preparaziuns per Roger Federer Luana Bergamin sa prepara per la ceremonia tg’ò li siva dalla cursa, damai tgi chegl totga er tigl sies resort. Tranteraint scontra ella igl schef da siertad. Discuto vign igl proceder per dumang an connex cugl giast spezial. «En sportist fitg ancunaschaint tgi stat segl Heid», remartga Luana Bergamin anvers la redactoura. – «Cameras igl vignan a tschiffer, ma i dat nignas intervistas, vainsa detg.» 16.01 – Lenzi, go! La cursa è terminada, igls Tudestgs on domino. Luana Bergamin ò per antant tar ella igls dus giasts tgi vignan a surdar las flours agls treis amprems, er Lenzi è pront. Ossa vo tot fitg spert, igls biatlets vignan segl palc, «Lenzi go!», cloma Luana Bergamin. E durant tgi las medaglias e las flours vignan surdadas è ella gio puspe an discurs cun gidanters e persungas digl comite d’organisaziun. 16.06 – La lavour n’è betg anc terminada La lavour per igl de da cursas è terminada, igls sportists on gio banduno l’arena. Ansemen cun Lenzi e la sia accumpagnedra bandunga er Luana Bergamin igl stadion. Cugl de dad oz e cun Lenzi seia ella cuntainta. «Ed ansasez vessa ossa anc en debriefing ed alloura seira sontga.» Ma oz betg, i spetga anc l’occurrenza cun las medias da televisiun tgi vign a cuzzar dallas 18.00 anfignen las 21.00. E tranteraint? «Anc spert liger igls mails.»

Glindesde passo ègl do en accident tranter dus automobilists sen la veia naziunala a Burvagn. Els èn sa blessos levamaintg anfignen mezgrevamaintg. Curt avant las 15.15 era en om da 25 onns da viadi cun igl sies auto da Savognin an direcziun Casti. Ainten ena stierta a dretg a Burvagn è el nia segl vial oppost e collido lò cun en automobilist da 70 onns, scu tgi la Pulizeia cantunala communitgescha. Chel è sa blesso levamaintg ed è ia sez aint igl spital a Savognin per ena controlla. Igl automobilist pi gioven è sa blesso mezgrevamaintg e nia transporto cun igl salvamaint digl Grischun Central aint igl spital a Tusang. Igl sies auto ainten la costa teissa è nia siero da forzas digl ageid stradal e digls pumpiers da Surses per impedeir tg’el cupetga. La Pulizeia cantunala sclera igl muteiv dalla collisiun. (cdm/fmr) Igl accident è capito a Burvagn, igl auto sen la costa ò gia da neir siero.

Sonda passada ègl do sen la veia principala a Valbella en accident tranter en auto ed ena mattatscha, lezza è neida blessada levamaintg. Igl automobilist da 76 onns era da viadi curt siva dallas 15.00 da Sartons direcziun Lai, chegl communitgescha la Pulizeia cantunala. Tar en passape all’antschatta da Valbella è el collido cun ena mattatscha tgi leva traversar la veia sur igl passape. La mattatscha dad 11 onns è sa blessada levamaintg e neida transportada digls genitours tigl medi. La Pulizeia cantunala sclera la raschung digl accident. (cdm/fmr) Li digl accident: igl auto è collido cun ena mattatscha tgi sa cattava segl passape.

Ella è ancunaschainta angal a pacs – ena skizza per picturas dalla fatscheda dalla baselgia Nossadonna a Savognin. E chegl malgro tg’ella è neida dessigneida da Giovanni Segantini, igl artist tg’ò vivia la fegn digl 19avel tschentaner a Savognin. Pertge tgi la skizza è rastada en sboz, chegl è angal egn digls misteris davart igl unic original tgi Surses posseda da Segantini e la nova exposiziun ainten la Sala Segantini «La skizza en splendur». Treis baselgias dattigl a Savognin, ma betg egna dad ellas ò ena fatscheda picturada da Giovanni Segantini. E chegl schibagn tgi èn sa resultos varsaquants digls sies maletgs igls pi ancunaschaints durant igls otg onns – digl 1886 anfignen igl 1894 – tg’igl pictour artist ò vivia a Savognin. Ma betg angal glez, igl onn 1889 ò el perfign fatg ena skizza per picturas ve dalla fatscheda dalla baselgia Nossadonna a Savognin. Ena skizza tg’è mai neida transponeida. E chegl è egn digls gronds misteris dalla nova exposiziun ainten la Sala Segantini «La skizza en splendur». Igl unic original an Surses «I dat bleras famas e pacas funtangas», dei la curatoura dall’exposiziun Juliane Sauer. Per exaimpel, tgi chels da Savognin na levan betg paer la calour. «Alla fegn dall’exposiziun pò mintgigna e mintgign sa far en’ideia, pertge tgi la skizza è rastada en sboz.» Perchegl anveida Juliane Sauer resp. l’exposiziun tgi vign finanztgeida digl cumegn da Surses er visitadras e visitaders e cunzont igls da Savognin da tradeir lour istorgias, saveida e rachints da lour antenats. La skizza da Segantini n’è pero betg en unicat angal causa digl grond misteri. Per l’egna ègl igl unic original tgi Savognin resp. Surses posseda digl artist. Per l’otra era Segantini ancunaschaint per picturas dalla cuntrada e pi pac per picturas da fatschedas u illustraziuns da sontgs. «E chegl ins spitgess gio sch’ins picturescha tala fatscheda», dei Sauer ed agiunta: «Perchegl è la skizza schi speziala, pertge l’ò el dessignia? Igl è atipic per las sias ovras.» Chegl pudess esser la raschung, pertge tgi la skizza è rastada skizza. «El n’è mai sa musso an baselgia, era fitg critic anvers la religiun catolica, e tuttegna era el fitg spiritual, ò catto Dia ainten la nateira. E gist chegl vaia lia cumbinar resp. connectar ainten l’exposiziun.» Ena skizza A3 Juliane Sauer ò gio curato avant en onn en’exposiziun speziala anturn ed anturn Giovanni Segantini, numnadamaintg davart igl sies model sur ples onns, Baba Uffer. La skizza dalla baselgia Nossadonna n’aveva ella scu blers giasts ed indigens pero anfignen la stad passada sezza anc mai vasia. «Ossa la pudagnsa finalmaintg mussar.» La skizza da Segantini – gist ensatge pi grond tgi en figl A3 – tgi vign ossa exponeida per l’amprema geda è neida stimada e restaurada igls davos onns ed è ossa «pronta» per la publicitad. En’ulteriour misteri Pertge tgi la skizza n’è mai neida transponeida n’è betg igl unic misteri davart la skizza tgi la curatoura sezza inditgescha scu «lavour occasiunala» u «lavour pitost pi debla» digl grond pictour artist. «Gio da lez taimp, cura tgi Segantini ò fatg la skizza, ègl do en cuntramodel d’en nunancunaschaint. Dei ins era digl aveis, tgi lezza skizza seia chella da Segantini.» Per regurdar a chel aspect dall’istorgia anveida l’exposiziun unfants da piglier per mangs las calours e mussar lour skizzas. La fegn favrer vignan premias igls victours. Scu tgi Juliane Sauer daclera, era la skizza originala dei an possess dalla famiglia Peterelli, anfignen tg’ella è neida regalada alla Pro Segantini. Pi tard è ella eida an amblidanza sur onns. «Cun occasiun dalla festa Segantini igl 2016 ins è sa regurdo dalla skizza ed ia alla tschertga.» E scu tgi la curatoura rachinta, attribueschan differentas persungas a sasez igl «success» d’aveir catto la skizza. Ma – tenor las sias explicaziuns – la vegia Romano Plaz cattada aint igl archiv communal. Sa revigneir dalla gleisch Siva dall’exposiziun tgi cozza previsiblamaintg anfignen la fegn mars 2024 duess la skizza turnar aint igl archiv communal. L’exposiziun seia pero concepeida uscheia tg’ella funcziuness er scu exposiziun per en’otra occasiun. «Ella dat invista ainten la skizza e la relaziun da Segantini cun la religiun. Da l’oter mang ègl pero er en’invista ainten la sia biografia.» Perchegl porscha l’exposiziun cun differents panels en gir dafora e davains tgi sa deditgescha a chellas dus tematicas. En pitschen bischu Juliane Sauer sezza ò bagn l’egna u l’otra supposiziun, pertge tgi la skizza è rastada skizza. «Igl pi plausibel ègl tgi sa tracta d’ena lavour occasiunala scu angraztgamaint tg’el ò pudia piglier dimora a Savognin scu persunga sainza naziunalitad. Ella è debla an cumparaziun cun las sias ovras e n’ò perchegl forsa betg persvadia.» E tuttegna, ossa catta la skizza resung, davainta center d’en’exposiziun. «Igl è gio er en pitschen bischu e siva d’aveir deploro adegna puspe tgi Savognin na posseda nign original è chegl cò ossa en original Segantini.» Fissigl damai imaginabel da projectar la skizza sen la fatscheda dalla baselgia Nossadonna? «La skizza da Segantini regorda pitost alla fatscheda dalla baselgia Son Martegn a Savognin, tge tgi procura digl rest per scumbegls. Perchegl tgi la fatscheda dalla baselgia Nossadonna ò ena otra furma tgi chella tgi Segantini ò skizzo, angravescha chegl ena projecziun.» Infurmaziun davart taimps d’avertura e guidadas dattigl sot www.salasegantini.com. Treis dumondas alla curatoura Juliane Sauer Juliane Sauer (36) ò stibgia istorgia d’art, etnologia, sociologia e politologia a Berlin e Lucerna ed è neida promuveida an istorgia d’architectura. Ella lavoura an galareias a Minca e Berlin, pinavant lavoura ella aint igl Museum da textilias a Son Giagl. A Savognin passainta ella las sias vacanzas ed avant en onn ò ella curato lò l’amprema exposiziun an connex cun Segantini ainten localitads dalla Uffer SA, «Baba Uffer en splendur». FMR: Maletgs da Segantini èn ancunaschaints per lour valeta da milliuns francs. È Surses damai retg cun esser an possess da chella skizza? Juliane Sauer: La skizza è neida stimada igls davos onns. Quant gronda tgi chella valour è na tradesch ia betg. La skizza è sa tgapescha sierada. Perchegl vainsa er stuia procurar per ena vitrina speziala ainten la Sala Segantini ed ulteriouras maseiras da siertad. Avant en onn vez Vous detg tgi pudessas Az imaginar d’organisar ulteriours pop-up’s davart Segantini, forsa ainten locals veids per lung digl Stradung a Savognin. Tge è capito? (rei) Chegl vaia anc adegna resp. veva gio an testa per realisar chest anviern. Alloura am ò Mark Batliner, igl president dalla Pro Segantini tgi magna la Sala Segantini, contacto e dumando sch’ia na less betg far chell’exposiziun davart la skizza. La Sala Segantini sa focussescha normalmaintg sen art contemporan. Ed an chel cass na lev ia betg far en’exposiziun concurrenta. Pero la fegnameira è an mintga cass igl Stradung. E tge ideias concretas? Na vez betg anc «igl nas plagn» da Segantini? Na. L’exposiziun è tot en oter access. E per en proxim project m’interessescha l’occupaziun da Segantini cun Savognin. El era en geni, pero el ò duvro ena reit ed en fons per davantar chel. Baba Uffer era fitg impurtanta per chegl, pero er Savognin, igls colms e la gleisch. L’exposiziun «La skizza en splendur» duess dar invista ainten la skizza, la relaziun da Segantini cun la religiun e la sia biografia. La skizza – en original da Giovanni Segantini ed an possess digl cumegn da Surses – è exponeida per l’amprema geda ainten la Sala Segantini. Mark Batliner, igl president dalla Pro Segantini e la curatoura Juliane Sauer a caschung dalla vernissascha dall’exposiziun «La skizza en splendur» mez december 2023.

Aint igl museum local da Vaz èn exponias tagls da siluettas mess an palpieri dall’artista Edith Müller-Crapp. Da vaseir èn motivs da fauna e flora, art da precisiun ed exactezza tgi fò surstar. Ena societad illustra è stada dalla parteida alla vernissascha mez december 2023 aint igl museum local da Vaz. Chella è neida beneventada d’Urs Feubli, igl president angaschea dall’organisaziun culturala cun sedia a Zorten. Lò sa catta er igl museum local tgi porscha adegna puspe tetg ad artists ed artistas ed a lour ovras. Da preschaint è chegl Edith Müller-Crapp tg’è uriunda da Churwalden e siva digl 1973 sesenta a Meggen aint igl cantun Lucerna. Cun la sia regiun uriunda ò la donna anc adegna ena relaziun strètga, chegl conferman cunzont er las sias radond 40 ovras exponeidas aint igl museum local da Vaz. Amour tigl detagl Art e cunzont er tagl da siluettas saptga esser tradiziunal u er fitg abstract, ò detg la donna tg’ò exponia las sias ovras admirablas. Art monta er d’aveir curasch e d’aveir amour tigl pi pitschen detagl. Art seia er en’expressiun da sentimaints, emoziuns ed ena moda da rachintar istorgias, ò detg Edith Müller-Crapp. Cun contemplar la sia lavour artistica vign tot chegl alla gleisch, lavoura ella cun ena sensibilitad e finezza. Las sias ovras sa laschan betg cumparagler cugls tagls da siluettas tradiziunals appenzelles. Chels sa furman or da singuls motivs e vignan cumplettos ed agiuntos tar en maletg decorativ. Cun pacas excepziuns è mintga motiv tgi l’artista taglia en unic tagl da siluettas, renunztga ella da crear e cumplettar las sias ovras cun ples singuls tagls da siluettas. Cun forbesch e scalpel Edith Müller-Crapp malegia igl amprem igl motiv e chegl sen palpieri alv tg’è all’anversa neir. Sessour taglia ella cun forbesch e scalpel igl motiv e chegl cun ena minuziousadad immensa. L’artista dei: «Forbesch e scalpel en immens gizs schiglio fiss mianc pussebel da tagler schi exact». Gist pigls detagls pi fegns dovrigl ena forbesch tgi taglia scu nignas otras. L’artista ò er menziuno tg’ella lascha adegna puspe gizzar forbesch e scalpels d’en spezialist. I dovra sensibilitad, pazienztga ed er blera concentraziun per tgi igls tagls da siluettas gartegian tenor la sia ideia e tenor igl sies maletg. Las ovras d’Edith Müller-Crapp èn stiglias, fegnas gea prest fragilas, anschignousas ed artisticas. Per l’exposiziun aint igl museum local da Vaz ò ella sa laschea inspirar da fauna e flora. Selvaschigna, utschels, flours, animals pi pitschens scu furmeilas, aviouls e glimaias èn igls motivs digls tagls da siluetta. L’artista ò menziuno tar la vernissascha tgi tar mintga ovra exponeida mantga er betg en’istorgia. La nateira fascinescha ella e chegl davent digl taimp d’unfanza a Churwalden anfignen oz. Per cumplettar en’ovra lavoura l’artista tranter 40 ed 80 ouras, tot tenor grondezza e fegnezza. Las ovras d’Edith Müller-Crapp èn plagn vitalitad, tridimensiunalas e creativas e valan la pagna da vaseir. Igls tagls da siluettas mess an palpieri dall’artista Edith Müller-Crapp aint igl museum local èn exponias anfignen Pasca 2024. Igl museum è avert scu suandont: mesemda: 10.00 anfignen las 17.00 gievgia: 15.00 anfignen las 17.00 dumengia: 14.00 anfignen las 17.00 L’antrada è per carschias 7 francs e per unfants e giuvenils 3 francs. En bel domber dallas ovras on ena grondezza da 15 sen 15 centimeters. Tschervs mantgan er betg tigls motivs dall’artista. L’artista Edith Müller-Crapp, davant egna dallas sias ovras exponeidas aint igl museum local da Vaz.

Dumang venderde bandunga Leo Thomann la davosa geda la Tga communala a Tinizong scu mastral. Siva da dus periodas e damai otg onns an uffezi scu amprem mastral digl cumegn fusiuno da Surses, vo el an pensiun. La FMR ò accumpagnea Leo Thomann durant egn digls sies davos deis an uffezi e discurria davart igl bandunar igl palc politic pass per pass, tge tg’el faschess oter oz e pertge tgi gist igl anviern current è ideal per eir an pensiun. Treis crucifetgs schean sen meisa. Chella stanza serva scu pitschna stanza da seduta ainten la Tga communala a Tinizong, noua tgi igl mastral partent digl cumegn da Surses retscheva la redactoura dalla FMR. «Chels n’on alloura betg en intent spezial, mabagn ònigl piglia giu chels an scola», dei Leo Thomann. El tschainta sen egna dallas soptgas tranter dus ovras d’art tgi pendan davos el. Circumdo dalla tipica odour da biro – ordinatours, figls frestgs A4 ed apparat da cuptgier lascha Leo Thomann repassar las sias dus periodas d’uffezi, resp. igls sies otg onns scu amprem mastral digl cumegn fusiuno da Surses. Pass per pass an pensiun Igl è igls 21 da december 2023, per Leo Thomann (67) egn digls davos deis an uffezi. Scu usito scumainza igl sies de da lavour allas 8.00. «Ia na sung betg gist chel dalla dumang, ma lavour pi gugent la seira pi dei», remartga el. Forbesch, bostitch, culis e varsaquants documaints: Anc na fò igl sies pult betg l'impressiun tg’el survigna en nov patrung igl 1. da schaner 2024. Ed er igl mastral sez na fò chel de betg pareta da tralascher. Per la sia davos’emda an uffezi tranter Nadal e Bumang seia anc preveida ena davosa seduta cun la suprastanza communala. «Ed alloura vaia da rumager igl biro, sorteir las actas, chegl daro anc en po lavour, uscheia tg’è spazi pigl mies successour Daniel Wasescha.» Schi spert na bandunga Leo Thomann dantant betg igl palc politic. Per l’egna è el anc preschaint alla saramentaziun digl nov mastral e nov suprastant, per l’otra stetta el a disposiziun er igl schaner per dumondas. Pinavant terminescha el anc differents mandats politics aint igl decurs digl onn 2024, uscheia per exaimpel aint igl Center da Sanadad e tar las Pendicularas Savognin. Ed alloura è el er anc president dalla Selva e commember dalla suprastanza digl gôt svizzer. Sen plang communal geia el, schi pussebel, venavant a radunanzas communalas. «Ed ia va an senn da betg ma masdar aint tigl nov mastral, mabagn d’am tigneir anavos.» Sto fitg savens ainten las medias «Chella strategia digl cantun tgi te ast survagnia ier sast piglier or», dei Leo Thomann vers igl canzlist Beat Jenal cun igl qual el parta igl sies biro. Punctualmaintg allas 9.00 splonta Federico Belotti, redactour dad RTR, ve digl isch. Anc eneda lascha Leo Thomann repassar igls sies onns scu mastral da Surses. El rachinta davart igl sies plascheir da politisar, pero er davart frusts, per exaimpel cura tg’è nia decidia da reintrodueir igl surmiran an scola. Igl contact cun las medias seia adegna sto ampernevel, dei Leo Thomann e remartga tg’el vegia l’impressiun tg’el seia sto fitg savens ainten las medias. «Sa tgapescha er perveia digls differents projects.» An zont buna memorgia igl restan projects scu las loipas an Surses, la sanaziun digl conturn digl Lai Barnagn, la plazza da giuier a Beiva e sa tgapescha l’Arena da sport a La Nars. «Pero er tgi vagn pudia sustigneir privats innovativs cun gronda iniziativa, scu p.ex. Enrico Uffer cun la rezgia a Tinizong u Giovanni Netzer cun igls sies projects culturals. Ia sung digl aveis tgi sch’ins ò gliout cun iniziativa aint igl cumegn, alloura ègl er da sustigneir scu cumegn.» Nandro Solar – en project intensiv e betg termino Siva dall’intervista cun RTR resta gist anc en quart d’oura avant igl proxim termin. «Vard anc igls mails e va anc da rasponder en mail d’ena gasetta turitgesa an connex cun Nandro Solar – igl project solar, e siva vaia anc da stampar igl protocol dalla davosa seduta cun la direcziun.» Curt sessour aintra Leo Thomann ainten stanza da seduta gronda, igls commembers dalla direcziun communala spetgan lour mastral per la davosa geda. I vign infurmo davart las decisiuns dalla suprastanza communala ed igls preschaints rapportan da lour affars. Ord muteivs da discreziun succeda chegl dantant sainza preschientscha dalla redactoura. Cun bandunar igls 29 da december 2023 la Tga communala vign igl mastral partent a stueir surdar l’egna u l’otra pendenza resp. l’egn u l’oter project. Gugent vess Leo Thomann, tenor atgnas indicaziuns, termino igl sies project da cor dalla nova Scola Grava a Savognin. En oter project tg’el na vign betg a terminar an uffezi seia l’ovra solara planisada a Nandro. «Igl davos taimp è sto fitg intensiv causa da sedutas e discussiuns an connex cugl project solar. E cun neir pi vigl ins vign betg pi spert, pitost pi plang.» «Dat er critica giustifitgeida» La pôssa da mezde passainta Leo Thomann oz ainten l’Ustareia Taratsch a Riom, noua tg’el passainta er enqualtgi seirasontga ve dalla meisa radonda, scu tg’el tradescha. El aintra an discurs cun ena gruppa indigena: «Scu vogl agl schanugl? Ist schon sto cun skis? La tia davosa emda?» – E cura tgi egn digls preschaints dei: «Leo, egn scu tè cattainsa betg schi spert puspe», sa mossa cuntainta la fatscha digl mastral. El seia sto fitg gugent mastral, dei el aint igl discurs cun la FMR, la Tga communala bandunga el cun en îgl bargiond ed egn riond. Siva d’ena curta spassageda cun igls sies tgangs da tschertga, spetga siva giantar igl proxim termin a Savognin. Ainten la Uffer SA, tg’è stada responsabla per la planisaziun digl project dall’Arena da sport La Nars, vign fatg giu chint. «Nous vurdagn sch’igl è nia tignia aint igl preventiv», dei Leo Thomann. Gist l’emda passada è nia surdo La Nars agl travagl. E tuttegna, igl mument, cura tg’igl suveran vegia refuso igl credit supplementar all’urna, seia sto egn digls grevs muments an uffezi. «Scu mastral ast adegna er critica, decisiuns plaian betg a mintgign. Da l’oter mang dattigl er reclamaziuns digl mintgade, scu per exaimpel igl spalar neiv. Ins stò aveir buna nerva e pel deira ed alloura vogl. Sa tgapescha dattigl er critica giustifitgeida, tala vaia er piglia ancunter.» Vurdond anavos dastga el deir tgi la gronda part na faschess el betg oter. «I dat singulas tgossas, cunzont tgossas da persunal. Ia sung forsa sto mengia pac deir, va adegna tschartgea schliaziuns, tar tscherts cass decidessa oter oz.» En mument ideal per la pensiun Leo Thomann turna ainten Tga communala allas 15.30, la seirasontga stò dantant anc spitgier. Allas 17.00 suonda ena seduta virtuala an connex cun Nandro Solar, dalla parteida igl nov mastral Daniel Wasescha, Mario Cavigelli e Peder Plaz scu cunsiglieders per igl cumegn. Ossa resta damai anc en mumentign per parager la seduta. «Ia paretg pi gugent a curta vista, alloura ègl pi preschaint ed ia dovr er en po squitsch.» An vista agl program da pensiun cun prubablamaintg pi pac squitsch manegia el: «Ia va dus tgangs da tschertga, chels dattan en po lavour. Ed alloura sa tgapescha la tgatscha scu la mia gronda passiun, las mias treis beadias tgi passan savens, uscheia tgi marscha er adegna ensatge. Ed ia ma legr da far turas da skis, gist chest onn cun tanta neiv ègl bagn en mument ideal dad eir an pensiun.» La Tga communala a Tinizong è stada igl sies li da lavour durant otg onns, ossa sa reteira Leo Thomann, vo an pensiun e surlascha igl camp agl sies successour Daniel Wasescha. La Tga communala a Tinizong è stada igl sies li da lavour durant otg onns, ossa sa reteira Leo Thomann, vo an pensiun e surlascha igl camp agl sies successour Daniel Wasescha. Ainten la Uffer SA resp. cun igl patrung Enrico Uffer (dretg) vign fatg giu chint concernent l’Arena da sport La Nars. Ainten la Uffer SA resp. cun igl patrung Enrico Uffer (dretg) vign fatg giu chint concernent l’Arena da sport La Nars. La giunta resp. la direcziun communala: Per la davosa geda on (da san.) Urs Amstutz, Martegn Netzer, Giani Spinatsch, Beat Jenal e Daniel Fitzi retschet lour mastral partent, Leo Thomann (davos san.). Lavour cun las medias, er chegl è part dalla sia lavour. Ainten la stanza sper igl sies biro dat Leo Thomann pled e fatg davart igls sies otg onns an uffezi agl redactour dad RTR. Anfignen tigl sies davos de an uffezi – igls 29 da december 2023 – spetga anc enqualtgi lavour sen Leo Thomann.

Pouras e catscheders da Surmeir dastgan sa legrar: Passa en onn sa fatschainta ena gruppa dalla «Ela Genusswelt» – en’uniun tgi less promover igls products regiunals e la vendita da chels – cun en pussebel «center per elaborar tgern». Ossa ins è en pass anavant: La Mazlareia Surses vign vandeida alla purtadra digl project. Products regiunals aint igl Parc Ela duessan survagneir an futur daple preschientscha. Concret monta chegl: l’agricultura duess neir collieida pi fitg cun hotellareia e gastronomia. Per chel intent è nia fundo igl november passo l’Uniun «Ela Genusswelt» (la FMR ò rapporto). Ella è l’uniun purtadra digl project pigl svilup regiunal (PRE) cun igl intent d’augmentar la creaziun da valour agricola aint igl parc antras la vendita da products regiunals. Center per elaborar tgern an Surses Egn digls gronds basigns ainten la Regiun Alvra tg’exista gio siva dad onns e tg’è en project parzial dalla «Ela Genusswelt» resp. digl PRE è da migliurar las pussebladads per elaborar tgern ainten la regiun. Uriund erigl previa da construeir ena nova tgesa da maz. Gio avant radond tschintg onns leva la mazlareia Fischbacher da Tusang construeir ena tala ad Alvaschagn. La mesemda passada èn igls commembers e las commembras dall’Uniun purila Alvra nias infurmos tg’ins vegia catto ena schliaziun, chegl ansemen cun Luigino Maffei e Bruno Aguilar dalla Mazlareia Surses. «Luigino Maffei era alla tschertga d’ena successiun an vista alla pensiun. Nous ans ischan cunvignias tgi la Mazlareia Surses vign vandeida alla purtadra digl project parzial ‹center per elaborar tgern›. Uscheia pudainsa far diever d’ena infrastructura existenta e mantigneir e schlarger la purscheida da meztga ed elaboraziun da tgern ainten la regiun», dei Heidrun Moschitz, manadra digl project PRE tigl Parc Ela. Finanziaziun è essenziala La «Ela Genusswelt» è numnadamaintg purtadra digl PRE, avant en onn anc ancunaschaint scu «reit da products regiunals Parc Ela» (la FMR ò rapporto igl schaner 2023). Concret sa tractigl da set projects parzials – tranter chels apunto igl center d’elaborar tgern- tg’èn siva d’en onn ainten l’etappa da basa, noua tgi vign sclaria per mintga project sch’el renda a lunga vista u betg. «Igls plans da business digls set projects duessan esser terminos all’antschatta 2024, uscheia tg’ins pò tarmetter els an consultaziun tigl cantun e sen basa digl resung surluvrar resp. scumanzar a realisar igls projects aint igl decurs digl 2024», dei Heidrun Moschitz. Cura tgi la Mazlareia Surses – tgi survign alloura prubabel er en nov nom – duess darveir las sias portas scu nov center regiunal na so ella betg anc tradeir. «L’etappa da basa stò neir terminada igl amprem. En punct central digl plan da business è la dumonda dalla finanziaziun. Nous stuagn fundar la purtadra per pudeir contractar cun bancas u investours davart la finanziaziun. E pir schi chella è dada, ins so sottascreiver igl contract da compra. Igl intent fiss pero aint igl decurs digl onn 2024.» La raschung: i dovra ena purtadra pigl antier PRE – la «Ela Genusswelt» gio fundada – e mintga singul project dovra anc en’atgna purtadra. Oter model da gestiun An connex cun igl center d’elaborar tgern menziunescha Heidrun Moschitz la data decisiva digls 7 da favrer 2024. «Alloura vignan anvidos tot igls interessos ed infurmo davart igl project ed i vign fundada la purtadra. Anfignen alloura ègl er ancunaschaint tge tgi dovra, quantas investiziuns e lavours tg’è da far.» Ma tge sa meida alloura concret? Survign la Mazlareia Surses simplamaintg en nov gestiunari? «Na, i vign sa tgapescha a dar en oter model da gestiun: Igl focus è igl sarvetsch scu tgesa da maz per pours e catschedras regiunalas, pero er la commerzialisaziun ainten la regiun. I vign a dar differentas purscheidas, noua tgi la poura pò eliger – chegl digl mazzar, sur igl elaborar anfignen tar la vendita.» Parc Ela n’è betg impressari La «Ela Genusswelt» duess colliier las producentas cun igls consuments digls products regiunals. Ma pertge è sto necessari ansomma da fundar chell’uniun sper igl Parc Ela? Heidrun Moschitz: «Mintga PRE dovra ena purtadra, noua tgi tot igls projects parzials digl PRE èn commembers. La sagonda incumbensa dall’uniun è la commerzialisaziun digls products. Igl n’è betg incumbensa digl Parc Ela dad esser activ scu impressari. El è pero commember dalla ‹Ela Genusswelt› ed igl è previa tg’el surpeglia igl mandat per la gestiun dall’uniun.» Agl rom digl PRE resp. la «Ela Genusswelt» èn s’occupadas igls meis passos set gruppas da lavour intensivamaintg cun lour projects parzials. Sper igl center d’elaboraziun da tgern èn chegl ena caschareia d’alp mobila per l’Alp dalla Creusch sur Alvagni, en local d’elaboraziun per products da latg a Salouf e l’elaboraziun da poma. Las quatter persungas alla testa da chels quatter projects, numnadamaintg Cordo Simeon, Markus Grünenfelder, Andrea Accola e Dominic Pfluger èn er suprastants dalla «Ela Genusswelt». Center logistic pigl antier Grischun Pinavant fon part alla «Ela Genusswelt» igls projects dalla vendita regiunala e l’administraziun e gestiun digls projects parzials. Chels seis projects sa focusseschan segl territori digl Parc Ela. En po pi spezial è igl setavel project d‘en center logistic e da cumpetenza pigls products, mademamaintg aint igl PRE pero betg part dalla «Ela Genusswelt», en project cun focus aint igl antier cantun Grischun. «Ins less erueir scu tg’ins so lascher circular migler products digl Grischun aint igl Grischun ed ordvart igl Grischun.» Tge tgi pertotga la vendita digls products ainten la Regiun Alvra, ins ò gio fatg tests la stad passada cun regals ainten set buteias existentas, pinavant on er divers gastronoms purschia vitrinas cun products ed els on purschia antiers menus cuschinos cumplettamaintg cun products regiunals. «Florian Unterkalmsteiner da ‹Florian’s Weinstube› a Savognin vign a vender products regiunals durant la staschung d’anviern cun igls quals el cuschigna er. Nous profitagn uscheia dallas sias experientschas schi nous elaboragn igl businessplan pigl project parzial dalla commerzialisaziun.» Durant igl anviern dattigl da cumprar differents products regiunals ainten «Florian’s Weinstube». La Mazlareia Surses davainta en center regiunal per meztga, elaboraziun e commerzialisaziun da tgern.

Cun la fegn digl 2023 totga igl taimp d’uffezi digl mastral Leo Thomann e digl vicemastral Giancarlo Torriani gio agl passo. Tots dus èn stos otg onns commembers dall’executiva digl cumegn da Surses. Igl meis da december ò adegna li la tschagna da Nadal digls collaboratours e dallas collaboratouras digl cumegn da Surses. Chest onn ò chella gia li a Beiva aint igl hotel Solaria. Dalla parteida all’occurrenza da Nadal èn er adegna las persungas tgi appartignan alla suprastanza. Per Leo Thomann, igl mastral partent e per Giancarlo Torriani, igl vicemastral partent è chella tschagna stada la davosa scu commembers dall’executiva communala. Siva d’esser stos otg onns an uffezi èn els dus sa decidias da sa retrer da lour mandats. Igl è nia piglia cumgea da Leo Thomann e da Giancarlo Torriani cun far en regal particular ad els dus, en regal tg’ò procuro per en immens plascheir tigls dus omens . Leo Thomann e Giancarlo Torriani èn las ampremas dus persungas tg’on retschet igl dretg da vaschign d’onour digl cumegn da Surses. Tots dus betg vaschigns da Surses Igl privilegi da davantar vaschign d’onour d’en cumegn ò betg mintgign. Retscheva ena persunga igl dretg da vaschign d’onour resta ella per veta duranta vaschigna d’onour. La commembranza d’onour ins canoscha er tar nous, dattigl bleras persungas tg’on retschet ella cun esser decennis activas ainten en’uniun, societad u ainten en club. Commembers d’onour d’en martgea u d’en li èn per exaimpel er blers stars da pop e da rock, sportists e sportistas u er actours ed actouras. Leo Thomann e Giancarlo Torriani eran betg vaschigns digl cumegn da Surses anfignen ossa. Leo Thomann è vaschign da Pfäfers SG e Giancarlo Torriani è vaschign da Soglio GR. Els dus èn sa mussos ventirevels da retschever chel dretg da vaschign d’onour digl cumegn da Surses. Tant Leo Thomann scu Giancarlo Torriani, tots dus politichers partents èn stos surstos da chel regal nunspitgia e da chel regal particular. Las dus laudatios ò tignia igl suprastant Adrian Ballat. El ò detg tg’ins saveva tgi Leo Thomann e Giancarlo Torriani eran tots dus betg vaschigns digl cumegn da Surses. Scu angraztg per lour lavour prestada igls davos otg onns a favour digl cumegn da Surses ins vegia gia l’ideia da surdar ad els igl dretg da vaschign d’onour digl cumegn da Surses. Leo Thomann vegia an chels otg onns scu mastral gia ena gronda saveida politica, el vegia adegna tschartgea en cumpromiss, mano a moda cumpetenta las radunanzas communalas e fatg politica reala, dei Adrian Ballat. Giancarlo Torriani vegia s’angaschea ferm per la giuventetna, per la cultura ed er pigl socialesser, ò menziuno Adrian Ballat. Èn da nov vaschigns d’onour digl cumegn da Surses: Leo Thomann (san.) e Giancarlo Torriani. Èn da nov vaschigns d’onour digl cumegn da Surses: Leo Thomann (san.) e Giancarlo Torriani.

Oz gievgia sa preschainta la gruppa da teater da Beiva per l’amprema geda agl public cun la cumegia «Dänkbar ungünschtig». Prest dus ouras divertimaint, legreia e risadas. Alla fegn da favrer 2020 ò la pandemia er fatg fegn allas preschentaziuns da teater a Beiva. Perveia dallas maseiras cunter corona ò la gruppa da teater da Beiva gia da terminar an en colp da delectar igl public cugl gi humoristic tg’ins veva amprandia. Ossa siva treis onns è puspe schinavant ed igls actours e las actouras dalla gruppa da teater da Beiva sa legran da preschentar igl toc «Dänkbar ungünschtig» a giasts ed ad indigens. Chegl fon els ed ellas davent dad oz gist anc 14 gedas. Ena ferma pitga culturala La gruppa da teater da Beiva dattigl gio siva digl 1976 ed aint igl li agl pe digl Pass digl Gelgia è ella ena ferma pitga culturala. Igl è gio decennis uscheia tgi igls giasts fidevels da Beiva reservan cun la tgombra da hotel er gist en plaz per eir a teater. Antschet ò l’istorgia da success dalla gruppa da teater da Beiva avant 46 onns cun giuier teater per finanztgier la scoletta da Beiva. Sessour è la gruppa da teater da Beiva sa preschentada cun grond success mintga dus onns agl public cun ena cumegia e gudagnea la simpateia da giasts ed indigens. Ples decennis on cunzont Maria Lisignoli, Erika Fasciati e Werner Wettstein do igl dretg caracter allas producziuns da teater, ellas tg’èn er anc oz en magnet ed atteiran vigl e gioven an sala polivalenta a Beiva. Chest on gioia la gruppa da teater da Beiva per l’amprema geda ainten la nova sala polivalenta tgi sa catta aint igl anteriour bietg da scola. Tge caos perveia dalla sieranza da veta La cumegia «Dänkbar ungünschtig» cumpeglia propi tot chegl tgi dovra per reir durant prest dus ouras. Igl toc da treis acts è divertent ed i dat strousch en sulet mument tgi vign betg tar en veir battibogl sen tribuna. Igls dialogs èn plagn veta, legrevels, dubious e savens er da dobel senn. Igl cuntign digl teater è nia mess sen palpieri d’Andreas Kessner. Bagnspert croda an îgl tgi las persungas tgi sa cattan sen tribuna sa canoschan bagn. Igl è er betg uscheia tg’igl preschento è pi perfetg tgi perfetg, chegl tgi dat alla cumegia anc daple variaziun e tensiun. An îgl croda er tgi actours ed actouras on ples gedas giuia teater an chella cumposiziun, chegl tgi dat er igl caracter e vistgia alla cumegia. Ple u manc adegna sen tribuna èn Angela Cortesi ed Alois Föhn, cun aveir las dus rollas principalas ainten la cumegia «Dänkbar ungünschtig». Igl feil cotschen digl teater humoristic è la cugliunada perveia d’ena sieranza da veta tgi vign restitueida alla persunga tgi vess gio dad esser dus onns morta, veiva dantant anc adegna. I vign daveiras tar en veir caos perveia da chel mez milliun francs. Datas da preschentaziun, allas 20.15 December 2023: 28 Schaner 2024: 4, 11, 18, 25 Favrer 2024: 1, 8, 15, 22, 29 Mars 2024: 7, 14, 21, 27 Avregl 2024: 6 Antrada: carschias 20 francs, unfants e giuvenils anfignen 16 onns 15 francs. Actouras ed actours nom aint igl teater funcziun nom digl artist resp. artista Erna Moos vieva Angela Cortesi Dani Moos fegl dad Erna Alois Föhn Beat Sommer ampluia da sieranzas Giancarlo Torriani Willi Kägi vaschign dad Erna Alberto Giovanoli Dorli Kägi anterioura donna da Willi Anna Wasescha-Giovanoli Anita Moos feglia dad Erna Alexa Guidi Paul Moos om dad Erna Marco Lanz La gruppa da teater da Beiva è pronta per far plascheir a vigl e gioven.

Quatter organisaziuns on anvido collaboratours e collaboratouras tgi passaintan igl anviern cun luvrar ainten egn digls radond 100 travagls an Surses. L’occurrenza «Antupada» ò gia li ainten la Bar Palaver a Savognin. Savognin Turissem, Savognin Pendicularas SA, Beiva Runals SA, l’Uniun da commers e mastirants Surses, Gastro Alvra/Surses e la Bar Palaver on anvido all’occurrenza «Antupada» per dar l’antschatta alla staschung d’anviern 2023/24. S’antupar cun collaboratours e collaboratouras tgi passaintan igls proxims quatter meis cun luvrar ainten en hotel, ainten en restorant, ainten ena buteia u schiglio ainten en travagl è sto igl intent dall’amprema «Antupada». Sen iniziativa da Janine Arpagaus, la presidenta da Gastro Alvra/Surses, è nia organiso igl inscunter da collaboratours e collaboratouras. Passa 50 persungas èn stadas preschaintas per far en viva sen la staschung d’anviern 2023/24. Pleds d’angraztgamaint Beneventos èn igls ampluias da 15 naziuns nias da Janine Arpagaus, la presidenta da Gastro Alvra/Surses e da Patrick Thurner, igl president dall’Uniun da commers e mastirants Surses. Ella ed el on angraztgea agls collaboratours ed allas collaboratouras d’aveir tscharnia Surses scu li per far la staschung d’anviern. Angraztgea on Janine Arpagaus e Patrick Thurner er agls blers ampluias per lour angaschamaint a favour da giasts ed indigens. Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA ò preschento igl travagl ed er menziuno tge avantatgs tgi ampluias dalla regiun vegian cun far diever dallas pendicularas. Er Gregor Vellacher, igl magnagestiun da Beiva Runals ò preschento igl menaschi e menziuno las particularitads da Beiva scu li turistic. Igls ampluias èn igl noss capital Sto dalla parteida all’occurrenza è er Fadri Arpagaus, igl patrung e hospitant digl «Berghuus» Radons. El catta «l’Antupada» ena fitg bunga tgossa per collaboratours, collaboratouras e patrungs. Igl cuschinier dei: «Mintga ampluia duess er aveir bel cun far la staschung ainten la nossa regiun e cun far cunaschientscha cun oters ampluias ègl chegl anc pi ampernevel.» Fadri Arpagaus è er digl aveis tg’igls ampluias duessan sa scuntrar igls deis tg’els on liber, chegl tgi vegia ples avantatgs. Igl patrung da 40 collaboratours e collaboratouras ò er anc detg igl suandont: «Igls ampluias èn igl noss capital.» Mintga marde ena parti A pled è er nia Dirk Hany, el tgi segna per la direcziun dalla Bar Palaver. Cun la regiun vegia el ena ferma relaziun, cunchegl tg’el seia siva da mattatsch adegna sto an vacanzas cun sies tat e sia tatta a Cunter. Surses vegia el fitg a cor ed er perchegl piglia gugent a tschains la Bar Palaver d’Olivia Argenti e da Fredi von Büren. Dirk Hany tg’ò 40 onns ò er menziuno tgi vegia li ena parti per ampluias da hotels e restorants mintga marde ainten la Bar Palaver. Igls prietschs da consumaziun sa redutgeschan tar chella parti per 10 %. Dall’Argentina e da Barbados El seia cuntaint d’aveir catto collaboratours e collaboratouras ò menziuno Mirco Gruber, igl patrung digl hotel e restorant Tgesa Romana a Savognin. «Bel è tgi dus cuschiniers tg’on fatg 15 staschungs tar me a Tavo lavouran chest anviern tar me a Savognin», ò detg Mirco Gruber. Ultra da chegl vegia el er grond sustign digls sies confamigliars. L’occurrenza è ansomma stada fitg ampernevla cun esser dalla parteida blera gliout giovna, internaziunala, fitg averta ed er cuntainta. Igl è alloura er sa musso tg’igl lungatg internaziunal è oz igl engles, scu dapertot segl antier mond. Scuntro ins ò tar «l’Antupada» collaboratours e collaboratouras dallas suandontas teras: Argentina, Austria, Barbados, Belgia, Croazia, Engaltera, Grezia, Germania, Hollanda, Italgia, Portugal, Rumania, Slovachia, Svizra, Spagna ed Ungareia. El veva paragea ples bungas piculezzas per l’occurrenza. Cuschinier cun corp ed olma: Reto Ballat digl restorant da muntogna «Muntanela» a Radonds. On discurria tar «l’Antupada». (da san.) Gregor Vellacher, Christoph Passecker, Janine Arpagaus, Patrick Thurner, Dirk Hany. Collaboratours e collaboratouras digl «Berghuus» Radons. Lavouran aint igl hotel Tgesa Romana (da san.) Leo, Kathrin, Daliah ed Alexander. Igls barmans dalla Bar Palaver. (da san.) Jeremy, Peter e Mike.