«Vo a Mantua!» Uscheia tunga la locuziun surmirana tgi è pitost davantada rara. Oz vign chella prubablamaintg ramplazzada da «Igl pi gugent at catschessa sen la gligna!» Igls Sursilvans deian «Va a Chicago!» Oramai catschan els persungas tgi disturban sur mar. Da curt vaia anc lia saveir da dus Engiadinesas, schi ellas canoschan ena locuziun sumigliainta. Ellas on betg gist savia numnar en li scu Mantua e Cicago, pero proponia gist quatter variantas: «Va at far arder! Va in malura! Va ingio chi crescha il paiver! Va sül schimmel!» Avant en pêr deis sunga sto cun mies collega Edi Fehr da Churwalden a Mantua/Mantova segls fastezs da sies antenat ed emigrant Giovanni Domenico Hemmi-Kelder (1811-1882) tgi era en benefactour e veva fundo scu er finanztgia a lò ena scoletta tgi exista anc oz. Er segls fastezs dad ulteriours emigrants grischuns ischans ias. I va tranter oter confrunto igls indigens cugl «Vo a Mantua!». La declaraziun la pi persvadenta: Er schi chella noziun exista betg an Italgia, vegia Mantua pero, pi bod circumdo da pales, pitia d’en clima umid, cun blera brainta e massa mustgigns. Forsa varon emigrants surmirans importo la locuziun. Ni: Igls 20 da favrer 1810 è nia assassino igl erox tiroles Andreas Hofer a Mantua sen cumond da Napoliung. Oramai è igl martgea connoto cun en evenimaint negativ. Siva dalla viseta a Mantua sunga oz dalla persvasiun tg’ins stuess inventar ena nova locuziun: «Mantua l’hospitevla!» Nous ischan nias beneventos a moda fitg cordiala. Aint igl archiv citadign on dus amplueidas deditgia per nous massa taimp da retschertga ed alla fegn schizont anc schintgigia en bel codesch davart lis da referenza aint igl martgea vigl pitturesc. Igl proprietari dalla pasticceria «La Tur dal Sücar» ò benevento gli Svizzeri mademamaintg da cor, ò gist agl li musso igls edifezis, noua tg’igls Purtschers e Schuhmachers dalla Val Ragn vevan pi bod lour pasticcerias, ed alla fegn ò’l anc offeria a mintgign ena turta «Sbrisolana». I pareva tgi nossa fevra da retschartger ò mademamaintg sviglia igl interess tigls indigens. En om pensiuno, siva d’aveir santia igl intent da noss viadi, ans ò directamaintg mano tar la redacziun dalla «Voce di Mantova», noua tg’igl bavagnaint era puspe zont cordial. En redactour vigna ans contactar, chegl tgi è er capito en pêr ouras pi tard. Banduno vainsa la redacziun puspe cun en regal an furma d’en codesch tgi tracta lis spezials a Mantua. Ed anc per terminar la glista da muments hospitevels: La davosa seira avant la partenza ischans spontanamaintg sa divertias ainten en’ustareia cun ena gruppa indigena. Alla fegn levans paer ena runda. Chegl vigna ansomma betg an dumonda, era la rasposta unisono digls Mantovans. Ans revantscheas ischans finalmaintg durant igl return a tgesa cun la pausa pi lunga a Milang. Ainten en bar è betg sto da survaseir en citat digl ancunaschaint scribent taliang Luciano De Crescenzo (1928–2019): «Cura tgi en Napolitan è ventirevel per l’egna u l’otra raschung, an pe da paer en sulet café, chel tg’el beva sez, paia el dus, egn per el ed egn pigl client tgi suonda: igl è scu sch’ins offeriss en café agl rest digl mond.» Linard Candreia abitescha a Laufen (BL). L’anteriur scolast ed autur visita regularmain lieus en Italia ed en ­Frantscha en tschertga da fastizs d’emigrants grischuns. Linard Candreia

Igl lungatg veiva. Tranter oter er da proverbis tgi dattan anc daple veta. Chels proverbis e locuziuns èn betg naschias igls davos onns. Na, atgnamaintg durant tschentaners ed èn expressiun dad ena experientscha da veta. On savens er ena vart quasi filosofica e betg rar cuntignan els er ena presa humor. Bung, ma er igls proverbis duvressan ena modificaziun. Magari èn els strousch ple actuals e valevels. Perchegl tgi igl mond è sa mido. En exaimpel: «Mintga sontg vot la sia candeila». En proverbi or dalla veta religiousa. Igls taimps dallas litaneias digls sontgs èn passos. La muntada digls sontgs er grondamaintg. E nign tgi fò stem da trattar mintga sontg/a tuttegna. Egualitad puncto igl tractamaint digls sontgs ègl mai propa do. Tscherts sontgs on gia ena clera preferientscha ainten la veneraziun. E cò ò ena donna en status exclusiv. Ea, Nossadonna. Per ella èn arsas ed ardan anc oz las pi bleras candeilas. Er bungas quotas cun las candeilas ò sontga Barbara. La patrunga digls miniers. Sontgas e sontgs e lour candeilas è savens er ena tgossa naziunala u zont regiunala. Uscheia son Franzestg d’Assisi an Italgia e son Niclo da Flia an Svizra. Ed alloura igls e las patrungas-baselgia: sontga Maria Madlagna a Stierva e son Fluregn a Marmorera. Ena carriera spectaculara scu sontg ò fatg sontg Antona. Igl muteiv è tgi el è corrupt. El sa lascha cumprar. Cun metter en tschincung ainten la sia cassa u lascher arder ena candeila, garantescha el cun ena quota da success da quasi 74 %, da lascher cattar u purtar anavos tgossas persas. An connex cun sontgs e candeilas ègl adegna puspe do furmas excessivas. E chegl gist ainten la tera, noua tgi igls sontgs vignan autorisos e survignan lour label. Ea, an Italgia. Gl’è do e dat anc ossa persungas tgi venereschan betg igls sontgs uffizials, mabagn lour agens sontgs. Uscheia succedigl betg rar tgi ena candeila arda betg per sontg Franzestg d’Assisi u sontga Catrina da Sienna, mabagn per sontg Ferrari. E la candeila arda magari durant l’antiera cursa. Er ainten steiva dad ena tgesa pravenda. Oz è ansomma sa mido bler. La rolla digls sontgs on surpiglia oters. Betg sontgs. Ma els on massada candeilas. Cumpradas an deira valuta codada antras la bursa. Els on tanta pussanza tgi son sezs decider quantas candeilas tgi els vottan aveir. E per neir concret tar chels «betg sontgs»: igl president actual dall’America ed igl sies cumpagnung super-retgung èn igl pi sensom igl candelier. Suandos da tants manaders da stadis autocrats e schefs da parteidas populisticas. Ed alloura anc tants e tants grondungs or digl mond dall’economia. Igls sontgs classics èn definitivamaintg ainten la sumbreiva da lour atgna flomma. Ed igl proverbi surpassa els da vart dretga. «La rolla digls sontgs on surpiglia oters. Betg sontgs.» Peder Antona Baltermia da Salouf è stà passa trais decennis redactur responsabel da la Pagina da Surmeir. Peder Antona Baltermia

Scu venavant cun l’Uniun da mastirants e commers Surses? – Igl interess per las occurrenzas dall’uniun sa redutgescha adegna daple. Ultra da chegl è l’uniun alla tschertga d’en president u d’ena presidenta. Egna dallas 32 secziuns grischunas tgi appartignan all’Uniun grischuna d’artisanadi e mastiers è l’Uniun da mastirants e commers Surses. L’uniun tgi reunescha las 100 interpresas dalla val è per l’economia da gronda muntada. L’incumbensa principala digls menaschis da Surses è da porscher alla giuventetna posts da far en amprendissadi e betg igl davos er da porscher ad indigens ed er ad otras persungas plazzas da lavour. Igl davos aton ò l’uniun preschento alla scola superioura ples amprendissadis tg’ins so far an Surses. (da san.) Patrick Thurner, l’amprendista digl Center da Sanadad Savognin, Ramona Stgier e Karin Hersche. Anc anfignen tar la radunanza generala 2025 aint igl meis da matg è Patrick Thurner president dall’Uniun da mastirants e commers Surses. Siva d’esser seis onns agl timung dall’uniun sa reteira igl droghist diplomo da chel uffezi. Scu tgi igl parsoura partent ò detg anvers la FMR vegia el contacto plessas persungas per la sia successiun, dantant betg catto egna tgi vess gia interess per chel uffezi. «Ia sung tuttegna da bunga speranza da cattar anfignen tar la radunanza generala dall’uniun digls 20 da matg 2025 ena persunga tgi surpeglia igl presidi», dei Patrick Thurner. Dalla suprastanza dall’Uniun da mastirants e Surses sa reteira cun Patrick Thurner betg angal igl parsoura, mabagn cun Irene Kolb er ena persunga dalla suprastanza. Er per ella è anc betg sto pussebel da cattar ena successoura u en successour. Savens betg unias Siva dalla fusiun digls nov cumegns da Surses, igl 2016, al cumegn da Surses s’angascha l’Uniun da mastirants e commers Surses er adegna puspe sen camp politic. Adegna puspe è pero sa musso tgi gist tar temas politics ins è dalla vart da commembers e commembras dall’uniun ansomma betg unia. Savens è er uscheia tgi da l’egna u l’otra vart ins vo digl tottafatg betg d’accord cun las propostas dalla suprastanza digl «HGV Surses». Realitad è er tgi la suprastanza dall’Uniun da mastirants e commers Surses sa dat totta fadeia da porscher a commembers e commembras durant igl antier onn en program vast. I dat adegna puspe en schinumno «Stamm» – tot tenor tema actual, seia chegl economia, politica e turissem. Igls davos onns è alloura sa verifitgia tgi igl interess per las occurrenzas dall’uniun è nia considerablamaintg pi pitschen, cun simplamaintg betg esser preschaintas bleras persungas commembras allas occurrenzas. Er pigl ansolver da mastirants digls 06 digl 06 allas 06.00 è igl interess betg ple schi grond scu anc avant pacs onns, cun stgers 20 participants e participantas. L’onoraziun digls amprendists, per la quala l’uniun segna responsabla, è anc adegna egn digls puncts culminonts digl onn. Pareri e meini da commembers e commembras Sen fundamaint dalla mancanza d’interess pigl program annual, tar las activitads dall’uniun e tar l’existenza dall’uniun less la suprastanza santeir igl pareri ed igl meini da commembers e commembras dall’uniun. La dumonda scu venavant cugl «HGV Surses» seia giustifitgeida, screiva la suprastanza aint igl e-mail tarmess d’ancurt a commembers e commembras dall’uniun. L’occurrenza per tutgier igl puls da commembers e commembras dall’Uniun da mastirants e commers Surses ò li igl 26 da mars 2025 allas 19.30 aint igl hotel Piz Mitgel. Tar chel antop duess neir alla gleisch, schi dovra anc l’uniun e scu venavant cun ella. Giamin Plaz, igl amprendist dalla Gini tecnica da bietgs SA.

An en rom fitg persunal ò gia li glindesde passo l’amprema badigleida digl nov luvratori communal digl cumegn da Surses. Construia vign chel a Savognin a Davos Fallung. L’investiziun monta a radond treis milliuns francs. Da preschaint realisescha igl cumegn da Surses en nov luvratori communal cun er esser en basigns per en tal bietg. Cun la fusiun digls 9 cumegns igl 2016 è la surfatscha digl sarvetsch communal pi gronda e responsabel per chel sarvetsch èn igls radond 15 luvrants da cumegn. Avant la fusiun possedevan igls ples digls 9 cumegns en agen sarvetsch communal. Chegl cun luvratoris pi gronds u pi pitschens. Actualmaintg ò igl sarvetsch communal da Surses material e vehichels an 14 lis, repartias ainten l’antiera val. Igl post principal, chel sa catta a Savognin ainten las localitads digl edifezi polivalent Grava a Savognin. Represchentants digl cumegn da Surses, digl biro da planisaziun ed architectura ed igls luvrants da cumegn a caschung dall’amprema badigleida digl nov luvratori communal a Savognin a Davos Fallung. Tgi dovra en nov luvratori communal è tigl suveran alloura strousch sto en tema dispitevel, igl li noua tgi chel duess neir realiso alloura bagn. A Cunter ainten la zona d’industreia fiss sto previa, chegl tgi igl suveran ò betg lia. Alla fegn ò igl suveran delibero igl zarcladour 2024 igl credit d’impegn da radond treis milliuns francs cun 89 : 51 vouschs pigl nov luvratori communal a Davos Fallung a Savognin. Nia critica cunter chel li è cunzont neida dall’economia e digl turissem. Chegl totga dantant agl passo e la realisaziun digl project lantschada cun l’amprema badigleida da glindesde passo. En de plaschevel A caschung dall’amprema badigleida ò Daniel Wasescha, igl mastral digl cumegn da Surses detg tgi per realisar igl luvratori vegigl duvro ples antschattas. Betg igl bietg scu tal seia sto da singulas varts dispitevel, mabagn igl access e traffic supplementar tigl nov luvratori. El ò er menziuno tgi igl territori digl cumegn da Surses seia grond e correspondentamaintg dovrigl er en bel domber a luvrants da cumegn per adampleir tots sarvetschs communals. Daniel Wasescha ò cunzont er angraztgea agls luvrants da cumegn per lour lavour. A pled è er nia Martegn Netzer, el tgi segna per la direcziun dalla gruppa digls 15 luvrants communals. El ò detg igl suandont: «Da discorrer oz d’en de istoric fiss pitost surfatg, dantant d’en de plaschevel chegl alloura bagn.» I seia en fatg plaschevel tgi igl cumegn da Surses e sies luvrants communals retschevan en nov luvratori communal adequat, en object necessari ed en bietg cun tot chegl tgi dovra oz per la basa fundamentala d’en luvratori communal adatto. Martegn Netzer ò alloura er angraztgea alla politica ed er agl suveran per ansomma pussibilitar la realisaziun da chel project. Detg ò el er: «Da persvader tots per chel project è betg sto pussebel, dantant da maiorisar els bagn.» Ple u manc angal interpresas dalla regiun Construia vign igl nov luvratori communal digl cumegn da Surses tenor igls plans da Jacqueline Bergamin. Ella magna a Tumegn en biro da planisaziun ed architectura. A Savognin ò la donna uriunda da Lai gio fatg igls plans per ples tgesas ed er igl mument vign construia a Savognin ena tgesa tenor igl sies plan. Jacqueline Bergamin lavoura an strètga collaboraziun cugl architect e planisader Jürg Gasser da Haldenstein. Scu tgi Jacqueline Bergamin ò testifitgia anvers la FMR seia sto pussebel da surdar las lavours per realisar igl nov luvratori communal a Davos Fallung a Savognin ple u manc ad interpresas dalla regiun. La lavour da construcziun chella seia neida surdada tenor submissiun. Construia vign igl bietg dalla firma Paterlini SA da Lai. Per la construcziun da lenn segna la Uffer SA da Savognin. Per las installaziuns electricas è la Savoldelli SA da Savognin responsabla e pigls indrezs sanitars la Spescha SA da Lai/Cunter. An en onn duess igl nov luvratori communal digl cumegn da Surses neir surdo uffizialmaintg agl travagl, ò detg Jacqueline Bergamin, la planisadra digl bietg. «Da persvader tots per chel project è betg sto pussebel, dantant da maiorisar els bagn.» Martegn Netzer, sarvetschs tecnics cumegn da Surses Surfatscha cotschna: construcziuns novas; lengia interrotta: opziun d’amplificaziun a ­vista masanga anfignen lunga. Agl stadi actual è planiso pero nigna amplificaziun. Vista luvratori nov cun plang sot. Visualisaziuns MAD

Oz glindesde scumainzan a Son Murezza e conturn igls campiunadis mundials da freestyle. An plessas disciplinas sa maseira l’elita internaziunala per erueir campiuns e campiunessas. Er tar chella occurrenza da sport mantgan betg igls ancunaschaints Quadrins. Siva dalla preschentaziun digl amprem Quadrin avant passa diesch onns antras la Uffer SA da Savognin cun lour patrung Enrico Uffer è chel product da lenn dad onn tar onn nia pi ancunaschaint, pi popular e cunzont nizevel. Chel Quadrin sa catta a Son Murezza tigl anteriour indrez da sagl cun skis. Da preschaint ins canoscha igls Quadrins betg angal sen camp regiunal, cantunal e naziunal, mabagn er sen camp internaziunal. Tar concerts, events da sport, exposiziuns ed otras occurrenzas fon igls Quadrins lour sarvetsch. Per exaimpel tar l’occurrenza internaziunala da concerts «Moon and Stars» a Locarno, tigl festival da musica da renom «Seaside» a Spiez u er tar la Coppa Spengler a Tavo vign fatg diever da Quadrins pi pitschens u pi gronds. Per diever temporar An Nagiadegna ins canoscha igls Quadrins dalla firma Uffer SA gio pi dei. A Bever per exaimpel è nia construia igl 2015 igl hotel Bever Lodge cun da chels moduls da lenn. Igl favrer 2017 tigls campiunadis mundials da ski alpin a Son Murezza ò RTR transfurmo en Quadrin an en studio per emetter las emissiuns da sport gist direct davent digl li. Chels deis scumainza a Son Murezza e conturn en ulteriour grond event internaziunal. Digls 17 anfignen igls 30 da mars 2025 on li igls 21avels campiunadis mundials da freestyle. Er tar chella occurrenza mundiala vign fatg diever da Quadrins, scu per exaimpel er a Lantsch tigls campiunadis mundials da biatlon tg’èn ias a fegn a Lantsch avant passa dus emdas. Dus Quadrins èn ias ad ot Las otg disciplinas da freestyle on li alla Corviglia, a Son Murezza tigl indrez da sagl ed agl Corvatsch tar la staziun Murtèl. Cò on li las cursas da slopestyile e da freeski. Aint igl areal da chellas disciplinas sa cattan er dus Quadrins tg’èn nias construias e montos a Savognin aint igl luvratori dalla Uffer SA e sessour nias transportos cun en camiun sur igl Gelgia anfignen a Silvaplana Surlej. Da lò èn igls dus Quadrins nias transportos cun la pendiculara anfignen tar la staziun da mez Murtèl. Scu tgi Diego Casparin, tgi segna scu manader da project digls Quadrins, ò detg ins vegia pandia mintgamai in Quadrin ve dalla pendiculara per far igl transport. Mintgign digls Quadrins vegia en peis da 4,5 anfignen 5 tonnas, ò detg Diego Casparin. El ò aint igl frataimp experientscha cun montar e demontar igls moduls da lenn. Ischia è el igl om digl rom per chella lavour. Ultra da chegl stat ad el a disposiziun en team tg’è savens occupo cun la montascha e demontascha digls Quadrins. A Murtèl vignan igls dus Quadrins duvros per la gastronomia cun ena terrassa noua tgi la prominenza dastga sa lascher eir bagn. En pi grond Quadrin cun en peis da radond 20 tonnas ed ena surfatscha da 40 meters quadrats è nia monto agl li e chegl a Son Murezza tigl anteriour indrez da sagl cun skis, noua tgi las occurrenzas da big air on li. Er chel Quadrin è en bietg temporar tgi resta a Son Murezza anfignen alla fegn digls campiunadis mundials da freestyle. Chel Quadrin serva scu li pigls giasts dad egn digls sponsours principals dall’occurrenza da sport, detg pi concret dalla Repower SA. Mintgign digls Quadrins ò en peis da 4,5 anfignen 5 tonnas.

Agl 55avel Maraton engiadines èn er sa participos 72 passlunghists e passlunghistas da Surmeir. En top resultat è reuschia a Livio Corsini cun neir 65avel. La pi svelta participanta surmirana sa nomna Selina Gasparin. Tranter las passa 10 000 persungas tg’èn parteidas dumengia passada davent da Maloja an direcziun S-chanf èn er stos 44 passlunghists e 28 passlunghistas da Surmeir. Per els ed ellas è sto la fegnameira da contanscher l’arrivada siva 42 kilo­meters. Las relaziuns èn an cumparaziun cugl Maraton engiadines 2024 stadas dumengia passada excellentas. Ladina Malär (nr. 3156) ò termino la cursa sen plaz 99. Lai para d’esser igl Mecca da passlung Bunamaintg la mesadad digls 72 passlunghists e passlunghistas da Surmeir tg’on fatg igl Maraton 2025 dalla Nagiadegna dereiva da Lai e conturn. Damai è Lai igl Mecca da passlung ainten la regiun Alvra. Pero er da Savognin è en bel domber sto alla partenza tigl 55avel Maraton engiadines. Igls participants e las participantas da Surmeir tg’on termino la cursa siva 42 kilometers dereivan da 15 vischnancas da Beiva anfignen Valbella. Cun consultar la glista da rangaziun sa verifitgescha tgi da suandonts lis èn betg stos alla partenza sportists e sportistas agl maraton da dumengia passada: Marmorera, Sur, Rona, Tinizong, Casti, Alvaschagn e Surava. Eneda daple Livio Corsini Igl pi spert Surmiran tranter Maloja e S-chanf è eneda daple sto Livio Corsini da Lai. Igl polisportist cun annada 1986 ò termino la cursa scu 65avel. Per la distanza da 42 kilometers ò el duvro quatter minutas daple tgi igl victour Håvard ­Moseby dalla Norvegia. Chel ò gia en taimp dad 1:34:03,9. Livio Corsini da Lai è siva da ples onn igl migler passlunghist da Surmeir. Adegna puspe ins catta el tranter l’elita gist tar cursas da passlung naziunalas, cantunalas e regiunalas. Er tigl Maraton engiadines è Livio Corsini betg per l’amprema geda sto igl migler participant surmiran. Cun 60 onns tranter igls top 100 Arno Baselgia da Lantsch è dumengia passada partia per la 36avla geda alla cursa da Maloja a S-chanf. Ples onns è el sto igl migler Surmiran tigl Maraton engiadines ed er gio sto rango ainten igls top 30. Er actualmaintg ò Arno Baselgia fatg en resultat remarcabel cun neir 98avel e chegl cun 60 onns. Scu Livio Corsini è er el en polisportist. El sa catta betg angal bagn segls skis da passlung, mabagn er segl bike u tar cursas da correr. Pigls 42 kilometers ò Arno Baselgia duvro otg minutas pi dei tgi igl victour Håvard ­Moseby, el tg’è 34 onns pi gioven tgi igl passlunghist da Lantsch. Top è alloura er igl 110avel post da Michael Graf da Valbella. El è avant en onn schizont davanto 107avel. Ladina Malär sen plaz 99 Dallas 28 donnas da Surmeir tg’on fatg igl Maraton engiadines 2025 è Selina Gasparin, l’anterioura biatleta internaziunala tgi stat a Lantsch, stada la miglra participanta surmirana. Davantada è ella 22avla cun en retard dad otg minutas sen la victoura Nadine Fähndrich digl cantun Lucerna. Lezza ò gia pigl tratg da 42 kilometers en taimp dad 1:41:03,0 ed uscheia confirmo tgi las sias dus medaglias gudagnedas tigls campiunadis mundials 2025 dall’emda passada an Norvegia èn betg angal stadas ena casualitad. A Ladina Malär da Valbella è scu gio igl mars 2024 (plaz 107) er reuschia dumengia passada ena fitg bunga cursa, gea schizont ena ferma cursa cun terminar chella sen plaz 99 da passa 2300 participantas. Igls resultats da tot igls atlets e tot las atletas digl Maraton engiadines èn da cattar sot www.engadin-skimarathon.ch u cun scannar chel code QR: Ladina Malär (nr. 3156) ò termino la cursa sen plaz 99. Ena ferma cursa ò er musso Nina Carisch (nr. 6274). Tranter igls top 100: Arno Baselgia (nr. 131).

L’organisaziun turistica «Anavant Surses» ò cun Nicole Hottinger ena nova suprastanta. Bettina Bergamin, tg’ò igls davos set onns mano igl secretariat dall’organisaziun, ò inoltro la sia demissiun. «Anavant Surses» è ena societad turistica tg’unescha cunzont sagonds-dimorants ed er igls indigens da Surses. Igl intent principal dall’uniun è da tgirar e promover igls contacts tigls giasts, d’organisar regularmaintg occurrenzas per giasts ed indigens e cunzont d’integrar pi ferm igls giasts d’abitaziuns secundaras ainten la cuminanza e societad da vischnanca. Da preschaint ò «Anavant Surses» 377 commembers singuls e famiglias e vetiers vignan anc 114 commembers dall’Uniun da commers e mastirants Surses. Alla radunanza generala da sonda passada agl hotel Liun agls Mulegns èn stos preschaints 100 commembers e commembras. La raschung tgi igl domber da commembers e commembras dall’organisaziun «Anavant Surses» è sa redutgia levet è la vendita dall’abitaziun da vacanzas a Savognin u an en oter li da Surses, la vigliadetna ed alloura er l’egn u l’oter mortori. Nicole Hottinger, la nova suprastanta dall’organisaziun «Anavant Surses» flancada digls dus co-presidents dall’uniun Patrick Thurner (san.) ed Urs Zurkirchen. Sen viseta a Marmorera Beneventos èn commembers e commembras nias digls dus co-presidents dall’organisaziun Patrick Thurner ed Urs Zurkirchen. Dallas occurrenzas e dallas activitads dad «Anavant Surses» seia nia fatg pulit diever. Menziunada è cunzont neida la viseta a Brinzauls noua tgi commembers e commembras dall’organisaziun on pudia piglier invista dalla galareia da sondagi. Er l’occurrenza «sen viseta a» seia stada en success. Gia ò chella li a Sur ed all’Alp Flex aint igl decurs digl aton. Igl aton da chest onn duess chella occurrenza aveir li a Marmorera. Er igl davos onn da gestiun ò «Anavant Surses» sustignia tenor las sias pussebladads finanzialmaintg ples projects turistics scu per exaimpel la plazza da sport a La Nars e la Fundaziun Piz Mitgel. Igl onn da gestiun 2024 dall’organisaziun sera tar antradas da 40 100 francs e sorteidas da 55 800 francs cun en deficit da 15 800 francs. Er politicamaintg è «Anavant Surses» sto adegna puspe activ cun aveir contact tigl cumegn da Surses, tots purtaders turistics, tar la gastronomia e tar la hotellareia. En tema èn alloura er stos igl project digl indrez solar «Nandro» a Radons, chegl sainza piglier ena decisiun per u cunter chel. Betg anc cler è schi dat er chest onn l’occurrenza «Val Surses an discurs». Reelecziun da treis persungas dalla suprastanza Testifitgias scu commembers da suprastanza pigl bienni da treis onns èn nias Hubert Müggler e Rony Spinatsch. Venavant an suprastanza resta er Bettina Bergamin. Scu manadra digl secretariat ò ella demissiuno, dantant an suprastanza dall’organisaziun «Anavant Surses» resta ella gugent. «Nous deploragn ferm la sia demissiun, vagn pero er tgapientscha persiva», ò detg Patrick Thurner. Bettina Bergamin è stada igls davos set onns ena secretaria fitg fidada, seriousa e cun blera passiun per turissem ed economia. Anc è betg decidia tge persunga tgi vign a surpiglier igl secretariat dad «Anavant Surses». Da nov alla suprastanza fò part Nicole Hottinger, ella tgi stat a Savognin ed ò cun Surses ena ferma relaziun. Bettina Bergamin stat venavant fidevla all’organisaziun, chegl scu suprastanta. Fotos Gion Nutegn Stgier

Siva dalla fundaziun dall’uniun igl onn 2019 è ­Patrick Thurner ainten la suprastanza dad ­Anavant Surses. Siva da radond quatter onns è el co-president. A caschung dalla setavla radunanza generala dad Anavant Surses ò la FMR scuntro egn digls co-presidents dall’uniun, numnadamaintg Patrick Thurner. El è carschia se a Savognin e magna lò siva da radond 25 onns ena drogaria. La FMR ò discurria cun el davart la rolla dad Anavant Surses ainten la regiun. Siva da radond quatter onns è Patrick ­Thurner (52) da Savognin co-president dall’uniun Anavant Surses. Gist scu igl sies collega an uffezi, Urs Zurkirchen, è el dantant siva dalla fundaziun dall’uniun igl 2019 an suprastanza. A caschung dalla radunanza generala dad Anavant Surses digls 22 da mars 2025 (varda artetgel soura) ò la FMR discurria cun igl bab da dus feglias e manader d’ena drogaria a ­Savognin davart la rolla d’Anavant Surses ainten la regiun. FMR: L’uniun Anavant Surses less – ­conform agl sies nom – purtar anavant la val. Tge mantga alloura anc tenor Vous, Patrick Thurner, ainten la Val Surses? Patrick Thurner: Nous ischan pitost ena pitschna regiun e perchegl stuainsa forsa dar daple fadeia da tigneir ansemen la vallada. Ma tge tgi mantga franc igl mument, chegl è la hotellareia cun igls letgs tgods. Sen chegl vagn nous scu uniun dantant paca influenza. E sen tge pò Anavant Surses alloura piglier influenza? En grond focus dall’uniun è propi da tigneir ansemen la vallada e d’integrar igls sagondimorants, damai las persungas tgi on sagondas abitaziuns tar nous. Chels duessan esser infurmos bagn ed esser damanevel da nous. Nous lagn crear bungas relaziuns ed evitar dispetas. Ègl oramai gio do problems tranter ­indigens e sagondimorants an Surses? Igl è forsa do singuls cass, scu reclamaziuns u sumigliaint. Ma an general è la relaziun ­bunga ed igl n’è mai do problems pi gronds scu ainten otras regiuns. Ultra dall’integraziun da sagondimorants – tge ò Anavant Surses cuntanschia siva dalla sia fundaziun igl onn 2019? Per me ègl an amprema lengia gio en grond success tgi nous vagn pudia tigneir igl domber da commembers anturn 500. Schiglio vainsa sustignia scu uniun differents projects ainten la val, scu igl percurs da mountain­bike a Savognin u igl project a La Nars. Pinavant è igl noss focus er sen pitschnas occurrenzas tgi pussibiliteschan alla gliout da star ansemen e tgi collieschan la val. Vous vez menziuno igl domber da commembers – 500 è ansasez fitg bler. Scu ègl gartagea d’aveir schi blers? Per l’egna dereiva Anavant Surses dall’uniun turistica viglia. Uscheia vainsa pudia sur­piglier en tschert domber. Pinavant integrainsa mintg’onn ainten l’uniun las persungas tgi compran immobiglias an Surses cun ena commembranza dad en onn. Pinavant gudagnainsa er adegna puspe novs commembers antras recumandaziuns dad oters. I reuschescha uscheia anfignen ossa fitg bagn da tigneir en domber constant. E sen tge aspect lez Vous metter igl focus aint igl avigneir? I resta schon venavant la fegnameira da mantigneir la pasch u l’ancligientscha vicendevla ainten la regiun. I vign a dar temas betg schi simpels aint igl avigneir, scu per exaimpel sch’igl è da surluvrar la lescha da turissem. U dalla Confederaziun anor vign la valour dall’atgna locaziun messa an dumonda e forsa a crudar. Alloura vign chegl er ad esser en tema ainten la nossa uniun e cun igls noss commembers. An chel connex ampruainsa d’intermediar bagn tranter las dus varts. Scu uniun per sagondimorants – radond 90 % digls noss commembers èn sagondimorants – è chegl er la nossa rolla. Politicamaintg n’ans posiziunainsa per regla betg a favour da l’egna u l’otra vart. An chel connex vez Vous er ena bunga cumposiziun digl co-presidi. Vous ed igl Voss collega Urs Zurkirchen cumplettez gio l’egn l’oter? Gea, nous luvragn fitg bagn ansemen. El è ena persunga classica cun ena sagonda abitaziun. E las sias fermezzas pertotgan cunzont las finanzas. An chel connex pò el sa colliier fitg bagn cun la gliout. Ia perancunter va ena reit fitg bunga cun igls indigens. Perchegl funcziuneschigl fitg bagn uscheia cun igl co-presidi.

Maurin Malär candidescha igl avost da chest onn per en’ulterioura perioda d’uffezi scu mastral digl cumegn da Vaz. Digls oters quatter suprastants sa reteiran dus: Beat Fausch e Thomas Parpan. Alla fegn d’avost 2025 eligia igl cumegn da Vaz las persungas tgi appartignan all’executiva communala ed er igls represchentants e las represchentantas digl parlamaint. An elecziun stattan alloura er las otras persungas cun en mandat politic. Igl taimp d’uffezi cozza per mintgign e mintgigna quatter onns. Vot deir tgi la perioda d’uffezi vo digl 2026 anfignen alla fegn digl 2029. Novas persungas vignan ad eir aint ed or digl bietg communal da Vaz cun dar midadas er an suprastanza. Anc curseschan nigns oters noms Alla fegn d’avost 2021 cura tgi Maurin Malär è nia eligia gio aint igl amprem scrutini scu nov mastral da Vaz e successour d’Aron Moser ò el gia cun Kaspar Jörger ed Ueli Pircher gist dus cuntercandidats. Tuttegna ò el retschet cun en total da 513 vouschs tschintg vouschs daple tgi la pluralitad absoluta da 508 vouschs ed è nia eligia aint igl amprem scrutini. L’emda passada ò Maurin Malär communitgia tg’el candidescha anc eneda pigl uffezi da mastral digl pi grond cumegn da Surmeir. Las elecziuns communalas on li igls 24 d’avost 2025. Da supponer è tgi dat strousch en cuntercandidat u ena cuntercandidata pigl mastral an uffezi. Anc èn an mintga cass nigns oters noms ancunaschaints. 16 onns activitad politica Betg ple a disposiziun per en’ulterioura tscherna an suprastanza stat Thomas Parpan. El è da preschaint vicemastral digl cumegn da Vaz. Anvers la FMR ò el detg igl suandont: «Siva d’esser sto 9 onns commember digl parlamaint communal e set onns commember da suprastanza digl cumegn da Vaz, vaia decidia da terminar siva 16 onns la mia carriera politica.» Igl suprastant partent è digl aveis tgi aint igl cumegn da Vaz seian avant mang avonda persungas giovnas, donnas ed omens, tgi seian abels ed ablas da surpiglier en uffezi an suprastanza. Angal siva quatter onns scu suprastant sa er reteira Beat Fausch. El ò declaro: «Ia vign a taimp an pensiun betg angal politicamaintg, mabagn er professiunalmaintg.» El seia sto seis onns president dalla cumischung da gestiun digl cumegn da Vaz ed igls davos quatter onns commember dall’executiva communala. Noms da candidatas curseschan Per en’ulteriour bienni da quatter onns candideschan alloura igls dus suprastants actuals Kilian Margreth e Romano Paterlini. Chegl on els confirmo alla FMR. Igls davos quatter onns è la suprastanza digl cumegn da Vaz stada digl tottafatg da schlattagna masculina cun mantger ena donna ainten chel gremi. Gio curseschan aint igl cumegn da Vaz varsaquants noms da candidatas per la successiun da Beat Fausch e Thomas Parpan. Nicole Sigron, l’anterioura presidenta digl cunsegl communal, ò plessas gedas s’exprimia da veir interess per en post an suprastanza. Maurin Malär less restar er igls proxims quatter onns mastral digl cumegn da Vaz.

Igl matg 2024 ò gia li a Lantsch l’exposiziun da biestga districtuala. Chegl è sto igl punct culminont digl davos onn per l’Uniun purila Alvra. En tema tar la radunanza generala dall’uniun a Casti è er stada la malsogna dalla glianga blava. Per l’amprema geda ò Armin Margreth, siva d’en onn president dall’Uniun purila Alvra, mano la radunanzaa generala. Fatg chegl ò el an moda cumpetenta, speditiva ed organisada. L’uniun ò da preschaint 160 commembers cun pours da tot las vischnancas da Surmeir, cun excepziun da Marmorera. Fundada è l’Uniun purila Alvra neida igl 1917 ed an chels 108 onns existenza è Armin Margreth igl 12avel president. El mangna a Lain en bagn puril cun ena tratga da trer se animals, tgi von alloura puspe anavos tigls pours proprietaris. Surpiglia igl sies mandat presidial ò el gl’onn passo da Gion-Franzestg Schaniel da Tinizong, tg’è sto seis onns agl timung dalla societad tgi reunescha igls porus surmirans. La suprastanza actuala dall’Uniun purila Alvra. (da san.) Domeni Gregori, Dominic Pfluger, Armin Margreth, Risch Tscharner, Erwin Arnold, Damian Loretz e Mario Steier. Da premaveira 2026 Cun en mument da silenzi èn igls 30 pour preschaints dalla radunanza generala sa regurdos a lour collega ed amei Claudio Farrér, tg’ò banduno bler mengia bod chest mond. Armin Margreth ò laschea repassar an pled e maletg igl davos onn da gestiun dall’uniun. L’exposiziun da biestga districtuala a Lantsch igl matg 2024 seia stada en success cun excepziun da cost e speisa. Per chella seia betg stada responsabla l’Uniun purila Alvra, mabagn en’organisaziun privata. La proxima exposiziun da biestga districtuala chella ò puspe li a Lantsch e chegl da premaveira 2026. En success è alloura er sto l’excursiun d’utschels a Vasarauls digls 20 da matg 2024, ena occurrenza tgi l’uniun organisescha an cuminanza cugl Parc Ela. Siva dall’excurisun èn igls radond 80 participants e participantas s’inscuntros agl bagn puril «Christen» e galdia igl stupent ansolver dalla famiglia purila da Matthias e Rahel Christen. Chest onn ò l’exurisun d’utschels li igls 9 da zarcladour 2025 a Rona cun en ansolver tar Philippe e Tania Poltera. Er la «Tundeia» 2024 tg’è neida organisada all’antschatta d’otgover 2024 dall’uniun cun oters partenaris ò danovamaintg attratg en grond pievel a Savognin. Er la degustaziun e premiaziun da caschiel tg’è ena part laterala dalla «Tundeia» è eneda daple neida stimada fitg da visitaders e visitadras. La proxima «Tundeia» ò li igls 4 d’otgover 2025 scu gio igls davos 21 onns adegna a Savognin. Armirn Margreth ò angraztgea a mintgign e mintgigna tgi vegia s’angaschea an ena furma u l’otra per las occurrenzas organisadas dall’Uniun purila Alvra an collaboraziun cun otras organisaziuns. Losch seia el er tgi blers pours dalla regiun vegian er purschia mang agls dus pours da Brinzauls cura tg’els vegian gia da scasar perveia dall’evacuaziun dalla vischnanca perveia dalla bova. «Igl è ansomma betg sto simpel da far chella midada er cugls animals, dantant la solidaritad anvers igls dus pours è stada er davart da sies collegas dalla regiun fitg gronda», ò detg Armin Margreth Ple u manc tots pours laschan vaccinar lour animals Las tractandas statutaricas on caschuno per nignas discussiuns. Tar antradas e sorteidas da 32 600 francs sera igl chint annuala cun en gudogn da 307.00 francs. Realitad seia tgi l’agricultura seia igls davos onns adegna puspe neida confrontada cu iniziativas e gia da cumbatter cunter chellas. Cumbattia seia nia cun success cunter chellas iniziativas. L’iniziativa dalla biodiversitad seia neida refusada sen camp naziunal cun 63% ed aint igl Grischun schizont cun 67%. Em tema dalla radunanzaa generala è er stada la malsogna dalla glianga blava. Scu tgi Armin Margreth ò punctuo pretenda l’Uniun purila Alva da lour pour betg tgi stoptgan vaccinar lour animals cunter chella malsogna. I seia facultativ per mintga pour da lascher far la virolaziun cunter chella malsogna. Cun discorrer cugls preschaints è alloura sa musso tgi cun pacas excepziuns on igls pours gio fatg la vaccinaziun ed oters laschan anc far chella tar lour movel. Igls ples laschan far agls animals la virolaziun antras igl vetrinari, oters fon schizont sez la vaccinaziun, on alloura da cumprar igl med da vaccinar. Scu tgi singuls pours on menziuno anvers la FMR on pretendan plessas corporaziuns d’alp tgi vatgas, tremas, muias, sterlas, vadels e nursas seian vaccinadas anfignen tigl termin dalla cargeda d’alp 2025. Da far èn dus vaccinaziuns tgi costan mintgamai 10.00 francs per animal. La malsogna vign betg surpurtada d’animal tar animal, mabagn antras insects maligns. Sot varia ò Armin Margreth detg tgi la tgesa da maz a Cunter Gravas seia ainten la fasa da realisaziun ed igl mazler e magnagestiun Carlo Klein vegia scumanzo cun la sia lavour. Davent digl mez da matg anfignen igl mez d’avost vigna betg mazzo cun aveir d’adattar igl travagl allas perscripziuns ed ordinaziuns obligatoricas per ena tgesa da maz. La suprastanza actuala dall’Uniun purila Alvra. (da san.) Domeni Gregori, Dominic Pfluger, Armin Margreth, Risch Tscharner, Erwin Arnold, Damian Loretz e Mario Steier. La proxima exposiziun da biestga districtuala ò li da premaveira 2026 a Lantsch. Avant tgi von ad alp laschan la gronda part digls pours vaccinar lour animals.

Radunanza generala da giubileum dalla Pro Origen, l’uniun da promoziun tgi sustigna siva da 20 onns explicit las producziuns digl festival cultural. Actualmaintg importa chella somma 150 000 francs Eneda daple bler travagl agls Mulegns sonda passada cun aveir lia agl hotel Liun la radunanza da giubileum dalla Pro Origen. Sa radunos per assister alla 20avla radunanza dall’uniun da promoziun èn passa 100 commembers e commembras. Actualmaintg ò la Pro Origen 1500 persungas tgi paian per onn lour contribuziun tgi vo da 50 francs per ena commembranza singula anfignen tar 1000 francs scu donatour u donatoura. 88 persungas singulas on schizont paea ena contribuziun per veta duranta tgi costa 1500 francs. La commembranza per veta duranta d’en pêr monta a 1800 francs e paea chella contribuziun on anfignen oz 78 pêrs. Digls 1500 commembers e commembras dereivan ple tgi dus terzs dalla Bassa e cunzont da Turitg e conturn. Er la cultura è pertutgeida An sies pled introductiv ò Andrea Hämmerle, siva da diesch onns president dalla Pro Origen detg, tgi actualmaintg seia igl mond pertutgia d’ena veira revoluziun. Igl ferm definescha tge tgi seia veir e tge tgi seia dretg. Da chella revoluziun seia er pertutgeida la cultura. Er la cultura vegia quasi da sarveir agls pussants e dastga betg ple sa lubeir da pansar autonomamaintg. Mintgign tgi s’engascha per la cultura, mintga vaschign e vaschigna vegia d’esser attent e cunzont er da cumbatter per lour independenza e per lour spazi liber. Chegl fetscha Origen consequentamaintg. Origen sa lascha cun sies projects er betg frenar antras la birocrazeia u autoritads. Tuttegna seia pigl festival cultural tot oter tgi simpel da neir adegna ad ena soluziun cuntantevla. I saptga betg esser tgi betg en artetgel dalla lescha, ena ordinaziun u en regulativ corresponda betg alla dumonda d’Origen. Savens ins seia tranter soptgas e bancs, ò punctuo Andrea Hämmerle. Per buna sort ins vegia anfignen ossa adegna catto ena soluziun er graztga allas autoritads creativas. Da finanztgier tot chellas ideias e projects d’Origen seia ansomma betg schi simpel, ò detg igl president dalla Pro Origen. I seia er nunpussebel da pruvar da tigneir anavos Giovanni Netzer, el tgi seia plagn dinamica. Realitad seia tgi fiss donn schi chels projects nissan betg realisos u seian gio nias realisos. Menziuno ò Andrea Hämmerle per exaimpel la tor alva, igl hotel Liun e la Villa Alva agls Mulegns e la tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia. Igls miglers multiplicatours La Pro Origen seia ainten l’antiera ovra d’art cumplessiva angal ena pitschna pitga, ò detg igl anteriour cunsiglier naziunal. Igls 1500 commembers e commembras dalla Pro Origen seian igls visitaders igls pi fidevels dallas producziuns d’Origen. Andrea Hämmerle ò er detg: «Vous tots ischas igls miglers multiplicatours cun animar, paraints, ameis ed ameias, ancunaschaints ed ancunaschaintas da far cunaschientscha cun Origen e cun las sias producziuns, e perchegl admetta a mintgign en grond angraztgamaint.» Graztga alla generousadad da sies commembers e commembras sustigna la Pro Origen er chest onn las producziuns digl festival cultural cun ena somma da 150 000 francs, la pi ota somma siva dalla fundaziun dalla Pro Origen igl 2005. Claudia Züllig per Peter Janutin Andrea Hämmerle è alloura er nia reeligia scu president dalla Pro Origen. El è en parsoura fitg angaschea e cunzont cun ena reit da contacts, chegl betg angal cantunal, na er naziunal e schizont internaziunal. S’angaschea 20 onns per l’uniun da promoziun d’Oirgen è er Peter Janutin, igl anteriour mastral digl cumegn da Marmorera. Avant 20 onns ò el gio sa laschea inspirar dallas visiuns da Giovanni Netzer ed an spezial er sustignia chellas sen camp politic communal, circuital e regiunal. Per sies angaschamaint a favour dalla Pro Origen è el nia undro sonda passada dalla radunanza generala agls Mulegns. Per el è neida eligeida Claudia Züllig, la hoteliera digl hotel «Schweizerhof» a Lai. Ella ed er igl sies om Andreas Züllig èn gio siva da 20 onns gronds promotours ed er ambassadours d’Origen. La nova suprastanta dalla Pro Origen ò menziuno quant tgi igl sies hotel profitescha digl festival cultural ed er detg d’esser cuntainta tgi la regiun da vacanzas da Lai seia cun ella ossa er represchentada ainten la Pro Origen. A Lai e conturn ed er aint igl cumegn da Vaz seian anc adegna betg tots schi persvas digl product Origen. Confirmos scu suprastants dalla Pro Origen èn nias Daniel Albertin, Thomas Kollegger, Gion Nutegn Stgier e Nora Saratz Cazin. La nova suprastanta dalla Pro Origen Claudia Züllig, flancada digl suprastant partent Peter Janutin (sanester) ed igl president dall’uniun Andrea Hämmerle. Teater agl liber agls Mulegns A pled è er nia Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Cultural. El ò preschento curt igl program cultural da chest onn. Praulas, istorgias e legendas rumantschas dattan igl feil cotschen allas producziuns dalla stad culturala. Aint igl focus stattan Mulegns e Riom. Agls Mulegns sa concentrescha tot sen la tor alva cun la gronda avertura vers la fegn da matg. La tor alva dat alloura er la culissa agl gi liber agls Mulegns, en gi liber cun solt, cant, musica, autours ed autouras. Chel sa basa sen l’istorgia «La vida es sueño» da Pedro Calderón. Ultra da chegl dattigl agls Mulegns guidas noua tgi igls bietgs d’Origen stattan aint igl center. Tranter oter er en nov project dalla Scola politecnica federala (ETH), en project scu fatg per la stad, detg oter la «Gelateria». A Riom on li las producziuns da solt e chegl aint igl casti e naturalmaintg ainten la «Clavadeira». Otg coreografs e coreografas seian incumbensos da cattar la coreografia tgi corresponda agl cuntign dallas praulas, istorgias e legendas rumantschs, ò detg Giovanni Netzer. A mantger digl matg anfignen alla fegn d’otgover vignan er betg producziuns da cant an ena furma pi pitschna ed intima ed alloura la turnea dalla gruppa cumedianta d’Origen. La lenna digl bietg da teater temporar per las preschentaziuns digl gi agl liber «1524» a Lantsch igl aton passo vign duvrada er per la tribuna digl gi agl liber da chesta stad agls Mulegns. Er chest onn sustigna la Pro Origen las producziuns digl festival cultural cun ena bela somma. La nova suprastanta dalla Pro Origen Claudia Züllig, flancada digl suprastant partent Peter Janutin (sanester) ed igl president dall’uniun Andrea Hämmerle.

Igl matg 2024 ò gia li a Lantsch l’exposiziun da biestga districtuala. Chegl è sto igl punct culminont digl davos onn per l’Uniun purila Alvra. En tema tar la radunanza generala dall’uniun a Casti è er stada la malsogna dalla glianga blava. Per l’amprema geda ò Armin Margreth, siva d’en onn president dall’Uniun purila Alvra, mano la radunanza generala. Fatg chegl ò el an moda cumpetenta, speditiva ed organisada. L’uniun ò da preschaint 160 commembers cun pours da tot las vischnancas da Surmeir, cun excepziun da Marmorera. Fundada è l’Uniun purila Alvra neida igl 1917 ed an chels 108 onns existenza è Armin Margreth igl 12avel president. El magna a Lain en bagn puril cun ena tratga da trer se animals, tgi von alloura puspe anavos tigls pours proprietaris. Surpiglia igl sies mandat presidial ò el gl’onn passo da Gion-Franzestg Schaniel da Tinizong, tg’è sto seis onns agl timung dalla societad tgi reunescha igls porus surmirans. La suprastanza actuala dall’Uniun purila Alvra: (da san.) Domeni Gregori, Dominic Pfluger, Armin Margreth, Risch Tscharner, Erwin Arnold, Damian Loretz e Mario Steier. Da premaveira 2026 Cun en mument da silenzi èn igls 30 pour preschaints dalla radunanza generala sa regurdos a lour collega ed amei Claudio Farrér, tg’ò banduno bler mengia bod chest mond. Armin Margreth ò laschea repassar an pled e maletg igl davos onn da gestiun dall’uniun. L’exposiziun da biestga districtuala a Lantsch igl matg 2024 seia stada en success cun excepziun da cost e speisa. Per chella seia betg stada responsabla l’Uniun purila Alvra, mabagn en’organisaziun privata. La proxima exposiziun da biestga districtuala, chella ò puspe li a Lantsch e chegl da premaveira 2026. En success è alloura er sto l’excursiun d’utschels a Vasarauls digls 20 da matg 2024, ena occurrenza tgi l’uniun organisescha an cuminanza cugl Parc Ela. Siva dall’excurisun èn igls radond 80 participants e participantas s’inscuntros agl bagn puril «Christen» e galdia igl stupent ansolver dalla famiglia purila da Matthias e Rahel Christen. Chest onn ò l’exurisun d’utschels li igls 9 da zarcladour 2025 a Rona cun en ansolver tar Philippe e Tania Poltera. Tundeida ò attratg Er la «Tundeia» 2024 tg’è neida organisada all’antschatta d’otgover 2024 dall’uniun cun oters partenaris ò danovamaintg attratg en grond pievel a Savognin. Er la degustaziun e premiaziun da caschiel tg’è ena part laterala dalla «Tundeia» è eneda daple neida stimada fitg da visitaders e visitadras. La proxima «Tundeia» ò li igls 4 d’otgover 2025 scu gio igls davos 21 onns adegna a Savognin. Armin Margreth ò angraztgea a mintgign e mintgigna tgi vegia s’angaschea an ena furma u l’otra per las occurrenzas organisadas dall’Uniun purila Alvra an collaboraziun cun otras organisaziuns. Losch seia el er tgi blers pours dalla regiun vegian er purschia mang agls dus pours da Brinzauls cura tg’els vegian gia da scasar perveia dall’evacuaziun dalla vischnanca perveia dalla bova. «Igl è ansomma betg sto simpel da far chella midada er cugls animals, dantant la solidaritad anvers igls dus pours è stada er davart da sies collegas dalla regiun fitg gronda», ò detg Armin Margreth. Ple u manc tots pours laschan vaccinar lour animals Las tractandas statutaricas on caschuno per nignas discussiuns. Tar antradas e sorteidas da 32 600 francs sera igl chint annual cun en gudogn da 307.00 francs. Realitad seia tgi l’agricultura seia igls davos onns adegna puspe neida confruntada cun iniziativas e gia da cumbatter cunter chellas. Cumbattia seia nia cun success cunter chellas iniziativas. L’iniziativa dalla biodiversitad seia neida refusada sen camp naziunal cun 63 % ed aint igl Grischun schizont cun 67 %. En tema dalla radunanza generala è er stada la malsogna dalla glianga blava. Scu tgi Armin Margreth ò punctuo pretenda l’Uniun purila Alvra da lour pours betg tgi stoptgan vaccinar lour animals cunter chella malsogna. I seia facultativ per mintga pour da lascher far la virolaziun cunter chella malsogna. Cun discorrer cugls preschaints è alloura sa musso tgi cun pacas excepziuns on igls pours gio fatg la vaccinaziun ed oters laschan anc far chella tar lour movel. Igls ples laschan far agls animals la virolaziun antras igl veterinari, oters fon schizont sez la vaccinaziun, on alloura da cumprar igl med da vaccinar. Scu tgi singuls pours on menziuno anvers la FMR pretendan plessas corporaziuns d’alp tgi vatgas, tremas, muias, sterlas, vadels e nursas seian vaccinadas anfignen tigl termin dalla cargeda d’alp 2025. Da far èn dus vaccinaziuns tgi costan mintgamai 10.00 francs per animal. La malsogna vign betg surpurtada d’animal ad animal, mabagn antras insects maligns. Sot varia ò Armin Margreth detg tgi la tgesa da maz a Cunter Gravas seia ainten la fasa da realisaziun ed igl mazler e magna-gestiun Carlo Klein vegia scumanzo cun la sia lavour. Davent digl mez da matg anfignen igl mez d’avost vigna betg mazzo cun aveir d’adattar igl travagl allas perscripziuns ed ordinaziuns obligatoricas per ena tgesa da maz. La proxima exposiziun da biestga districtuala ò li da premaveira 2026 a Lantsch. Avant tgi von ad alp lascha la gronda part digls pours vaccinar lour animals.

Sonda tgi vign scumainza er pigl CB Surses la runda da premaveira. L’equipa gioia a Tinizong cunter Schlarigna, schinavant tgi la relaziun digl plaz lubescha. Cun ena runda schi ferma scu igl aton 2024 è la promoziun ainten la ligia pi ota pussebla. Igl anviern vo planget a fegn e las disciplinas skis, passlung, snowboard, skicorss e patinar totgan agl passo pigls proxims meis. Bike, velo, nudar, correr e ballape èn puspe tromf. Chegl vala er pigl CB Surses tgi retscheva sonda tgi vign alla Plazza d’Ava a Tinizong igl CB Schlarigna tigl derbi sursetter-engiadines. Pigls Engiadines ò la runda da premaveira gio scumanzo sonda passada cun ena tarada orsoura da 6:1 cunter la AC Bregaglia. Igl CB Surses cugl trenader Flurin Demarmels è pront per la sagonda runda digl campiunadi 2024/25 ainten la 4. ligia cun gist turnar d’ena emda da trenamaint a Verona. Realitad è dantant tgi ainten la prerunda digl campiunadi gioia igl CB Surses pi ferm cun esser las cundiziuns da trenamaint (stad/aton) miglras tgi igl anviern. Chella realitad testifitgescha er la prestaziun dall’equipa, ainten la prerunda digl campiunadi 2024/25. Lò on igls Sursetters gudagnea gist otg gis an fila ed uscheia fatg surstar igls sies adversaris e cunzont er igls fans fidevels. Pers ò igl CB Surses angal ena parteida, chegl cunter Tusang/Tgazzas cun 6:1, igl davos gi dalla runda d’aton. An otg inscunters veva l’equipa da Flurin Demarmels casso angal set gols e cunter Tusang/Tgazzas gist seis. Da preschaint è igl club rango segl sagond plaz dalla gruppa 1 dalla 4. liga, chegl cun 24 puncts davos Lumnezia. Igls Lumnezians on 27 puncts cun aveir en gi daple (giuia dumengia passada cunter Valposchiavo cugl resultat da 0:5 per Lumnezia). Schinavant tgi igl plaz da ballape a Tinizong lubescha da giuier regular gioia igl CB Surses sonda tgi vign cunter Schlarigna. En bung masditg Schinavant tgi igl CB Surses gioia er ainten la runda da premaveira schi dominant ins dastga perfign discorrer d’ena eventuala promoziun ainten la ligia pi ota, managea la 3. ligia. An sia istorgia da 45 onns on igls Sursetters giuia en unic campiunadi ainten la 3. liga. Chegl è sto tigl campiunadi 2021/22. Scu agl pi grond concurrent, igl CB Lumnezia è alloura er betg reuschia agl CB Surses da mitschier dalla relegaziun dalla 3. ligia ainten la ligia pi bassa e chegl angal siva d’en onn. Da far alla fegn digl campiunadi 2024/25 danovamaintg igl zap dalla 4. ligia ainten la proxima ligia è per la squadra da Flurin Demarmels realistic. A disposiziun ò el en cader da vers 25 giuieders, giuieders giovens fitg ambizious e giuieders cun ena gronda experientscha e rutina. Gist chel masditg è sto ainten la prerunda gl’onn passo d’aton igl recept da success. A Flurin Demarmels è reuschia cun success d’integrar ainten l’amprema equipa ples juniors, els tg’on contribuia ena gronda part allas otg victorgias an seria tar la prerunda digl campiunadi 2024/25. Menziuno seia cò an spezial Giamin Plaz, el tgi totga tar egn digls ferms giuieders da mez ainten la 4. ligia ed ò ainten la runda d’aton gl’onn passo signia ainten mintga parteida en gol, schi betg ples. Cun esser sto Flurin Demarmels sez en giuieder impurtant digl CB Surses canoscha el sa tgapescha las fermezzas ed er las deblezzas digl team. Ad el è reuschia cugl masditg da giuieders rutinos e giuieders pi giovens da cattar la veia da mez per angulivar or fermezzas e deblezzas. Realitad è er tgi igls giuieders giovens von bagn a pêr cugls giuieders rutinos, uscheia tgi l’equipa è s’avanzada ad en’unitad. La promoziun è anc nign grond tema Flurin Demarmels ò detg anvers la FMR tgi igl team seia pront per la runda da premaveira. Donn seia tgi cun Julian Jenal mantga per tot la sagonda runda digl campiunadi ena ferma pitga cun el esser blesso siva d’aveir gia en accident da skis. Er oters giuieders da tschep seian blessos, cuntaint dastga el esser d’aveir persiva a disposiziun varsaquantas forzas giovnas. Angal parzialmaintg a giuier vigna igl goli Filippo Pantusa, cun el veir mido li da lavour da Savognin ainten la Svizra Centrala. Flurin Demarmels dei: «Ia sung cuntaint sch’el stat per l’egn u l’oter gi aglmanc a disposiziun.» I para scu tgi igl CB Surses vess igl mument pitost en problem chegl tgi pertotga igls golis er schi Fabio Stecher e Fabio Castro on er las qualitads per giuier, dantant betg la constanza tgi dovra. Vessan er els betg da star a disposiziun ò igl CB Surses cun Men Candreia aint igl team en giuieder tg’è sainz’oter er en ferm goli. Chegl tgi pertotga la missiun promoziun dalla 4. ligia ainten la ligia pi ota seia igl mument anc strousch en tema tar el ed er tar la squadra, dei Flurin Demarmels. «Vessans d’esser curt avant la fegn digl campiunadi 2024/25 davant ainten la tabella, alloura vign la promoziun sieir ad esser en tema», punctuescha Flurin Demarmels. En concurrent tgi less impedeir chegl è cunzont igl CB Lumnezia ed er igl CB Tusang/Tgazzas, tg’èn aglmanc segl palpieri eguals agl CB Surses. Flurin Demarmels persequitescha an plagna concentraziun igl trenamaint da sies team. Assistia vign el digls dus assistents Niclo Devonas e Nicolas Margreth.