Igl nov film «Sut Sura» digl zineast sutsilvan Casper Nicca e vagnieu musso an l’emissiùn Cuntrasts la dumeingia sera sen SRF1. Igl madem tains, a las 17.25, e igl film ear vagnieu preschanto agl Kino Rätia a Tusàn. Gl’amprem e ànc vagnieu musso là egn digls «Beverin Interviews» digl Casper Nicca, numnadameing quel cugl Paul Züllig c’e carschieu sei a Tusàn. La dumeingia sera a las 17.00 â igl zineast sutsilvan Casper Nicca musso duas da las sias lavurs agl Kino Rätia a Tusàn. L’antscheata â el musso egn extract d’egn «Beverin Interview» cugl Paul Züllig sco protagonist. Igl savund e sto igl sieus nov film, c’e vagnieu musso igl madem tains sen SRF 1 an l’emissiùn Cuntrasts – igl film â num «Sut Sura». Anturn 50 parsùnas en vagnidas a vurdar igl film agl kino. «Bi ca vus eassas vagnieus» «Bùna sera anzemen, bi ca vus eassas vagnieus a qua, quegl fa plascher», ascheia â igl Casper Nicca salido igl publicum. El â raquinto c’igl fetschi plascher ad el c’igl film vigni musso agl Kino Rätia a Tusàn, datier da là, noua c’el segi carschieu sei. Dad unfànt an Val Schons vegi el adigna vieu las muntognas a vegi tartgieu: «Sco fuss’igl, sch’egna grànda tela da film fuss qua?» Sen egna tala tela da film â el savieu mussar la sia ple nova ovra – igl film documentar «Sut Sura – lavurar sut e sur la terra» c’igl Casper Nicca â realiso sco autur liber ad an co-prodocziùn cun Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). Igl zineast sutsilvan â getg a caschùn da la preschantaziùn a Tusàn c’igl vomi ansei ad angiou an sieus film – c’el vegi gieu la pussevladad da savundar a la lavur da quater parsùnas. Sen l’ideia digl film segi el vagnieu cun ir sen egn plaz da biagear a vegi vieu egn turn. Alura vegi el vurdo sei ad amparo a sasez: «Co e quegl da luvrar aschi lientsch se là?» «L’amprema tgossa ca jou ve stuieu cumprar e sto egna tgaplegna», â igl zineast getg a Tusàn, «ascheia sund jou ieu tier l’interpresa ca venda ear utensils da biagear Prevost a ve cumpro egna tgaplegna oranscha – a quella ve jou ear duvro.» Igl Casper Nicca â angraztgieu ear a las Ovras electricas Ragn Posteriur KHR, a la Veiafier Retica VR, a la Nagra ad a l’interpresa Hartmann da San Murezi c’el vegi savieu acumpagnear igls luvraints. La musica ad ear la grafica digl film «Sut Sura» â sieus fegl Silvan Nicca fatg. Igls dus Sutsilvans lavuran «sut» Agls spectaturs ad a las spectaturas e forza do agl îl ca mintg’ea, sch’igl film â musso la lavur d’egn luvraint ca lavura «sut» – en ear igls bustabs ieus angiou sco d’egna stgeala. Dantànt cur c’ign â visito quels ca lavuran «sura» en igls bustabs alura ieus sco d’egna stgeala sei. Egn’ideia rafinada – ascheia saveva igl publicum gest, sch’igl vigni musso la lavur da «sut» near da «sura». Igls dus Sutsilvans c’earan part digl film lavuran «sut». Igl Walter Battaglia da Farden lavura tier las Ovras electricas Ragn Posteriur. Dantànt e el savens agl mir da farmada da la Valle di Lei. Là savess igl easser c’ign va a pearder – las dimensiùns digl mir vez’ign bagn durànt igl film. Parquegl c’igl e lientsch dad ir a pe, van igls luvraints agl mir mintgatànt ear cun egn vigl velo. Igl Walter Battaglia manegia agl film: «Quegl e aschi grànd – nus eassan sco nanigns». Ear l’otra istorgia da «sut» lascha meditar sur da las dimensiùns – mo quell’eada sur da quellas digl tains. Igl Linard Cantieni lavura tier la Nagra agl cantùn Giura. Agls tunels da là dischmet’ign igl rumient radioactiv. Que deposti e 900 meters sut teara ad e a metsch par 100 000 ons. Igl tains da construcziùn e zirca 100 ons – parquegl vignan pliras generaziùns ad easser raspunsavlas par que rumient radioactiv. La lavur «sura» Blearas szenas digl film «Sut Sura» en vagnidas filmadas cun la drona. Quegl â do agl publicum ampo egn santimaint sco igl e da luvrar an l’oltezia. Igl Ennio Castelli ca lavura a San Murezi passainta igl mintgagi an la cabina d’egn turn. Da miezgi a la sera vomi el puspe angiou, mo schiglioc lavuri el an l’oltezia. Quegl dovri bleara conzentraziùn parquegl c’igl betùn c’el manischi anturn segi greav – mintgame quater tonas. Ear igl Otti Flepp lavura «sura». El e ragatader d’industreia ad â ear egn’atgna interpresa da guid da muntogna. Agl film fa el egna lavur par la Veiafier Retica. Ad el ple la sia lavur, el fa quegl prest veintg ons. Igl e egna lavur particulara ca betga blears fagevian cur c’el â antschiet. Ear oz ànc fetschi quegl plascher ad el, â’l raquinto agl film. Igl Otti Flepp ad igl Walter Battaglia earan tuts dus ear preschaints an dumeingia par la premiera digl film agl Kino Rätia. Els ân raquinto agl publicum ca la lavur sco tala segi par els igl mintgagi tut normal. Igl Casper Nicca â managieu ca quellas parsùnas segian impurtàntas par l’infrastructura, ear sch’ign vezi betg adigna ellas parquegl c’ellas lavuran an liacs spezials «sut» a «sura». Igl Otti Flepp â ànc aschunto: «Jou fetsch bugent quegl ca jou fetsch.» Par el segian tuts dus films («Beverin Interviews» a «Sut Sura») stos impressiunànts ad el â ànc managieu – ampo riaint– c’el fagessi par igl Paul Züllig igl Pez Bavregn igls 29 da favrer (varda boxa). Tgissà scha quegl eara egn spass, near sch’el vean piglver ad aszender igl Bavregn que gi da quest on baseast. «Egn santimaint grandius» Sper il film «Sut Sura» â igl Casper Nicca ear preschanto sieus «Beverin Interview» cugl Paul Züllig, egn’intervesta ca safa bagn cun la tematica digl film par igls Cuntrasts – ear igl Paul Züllig mussa perspectivas da «sura». El e numnadameing sto blearas geadas segl Pez Bavregn. Prest 1400 geadas Igl Paul Züllig e carschieu sei a Tusàn a cun quitordesch ons e’l par l’amprem’eada sto segl Pez Bavregn (2998 m s.m). Par furtuna â egn digls seas amitgs gieu cun el egna camera da fotografeias, a parquegl â el schizund egna fotografeia da la sia amprema aszensiùn digl Pez Bavregn. El eara adigna ampo egn «out­sider», parquegl c’el nava aschi savens a cualm anstagl an sortida. Agl «Beverin Interview» mussa igl Paul Züllig blears carnets da notiztgas noua c’el â scret sei blear da las sias avanturas segl Pez Bavregn, mo ear da la sia lavur. El manegia agl film: «Quegl dat ear egn pintg regl, mo betga egn schleat.» Par el segi quegl egna grànda part da la veta a parquegl e el ear schon sto prest 1400 geadas segl Pez Bavregn. Egn’ea e el sto segl cualm quater geadas igl madem gi – «jou leva vurdar tge c’e anzuma pussevel.» Egna data c’el e mai sto segl Pez Bavregn Igl «Beverin Interview» e vagnieu fatg igl on 2022 – a là â igl Paul Züllig raquinto c’igl deti ànc egn gi segl calender c’el segi mena sto segl Pez Bavregn – egn on baseast igls 29 da favrer. Quel segi uon ad igl fussi la fegnamira dad ir sei segl Pez Bavregn ear egn’ea que gi. Igl alpinist passiuno e numnadameing ear sto preschaint a la premiera a Tusàn – agl dascurs cugl Casper Nicca â’l managieu c’el rivi cartevlameing betga da far quegl: «Sco jou ve schon getg avànt dus ons an l’intervesta, fa quegl a mei nigns quitos scha jou riv betga sei lez gi, jou vez gea mintga gi igl Pez Bavregn.» Igl Casper Nicca â amparo agl Paul Züllig, sch’el vegi igl santimaint da ver igl mùnd cun diferaints îls da «sura». Ad igl alpinist â getg: «Ansasez e’gl egn santimaint grandius cura c’ign stat segl pez, scha l’ora e cunvagnainta a sch’ign vean puspe angiou sàn.» (fmr/ste) Otti Flepp palenda an l’oltezia par la sia lavur par la Viafier Retica. Walter Battaglia vean or digl mir digl lai da farmada Valle di Lei. Igl Walter Battaglia (saniester) ad igl Otti Flepp (dretg) an conversaziùn cun Casper Nicca suainter igl film.

Tge ca mànca a mei igl ple fetg digl tains da scola – sper igl bùn fread da novs rispleis a carnets – en las uras da gimnastica. Ear’igl betga genial d’aver egna curta possa digl sear giou ad amprender ad anstagl saver curer a saglir anturn an la sala da gimnastica? Jou sund siira ca jou vaseva quegl sco sculara betga adigna ascheia. Las uras da gimnastica earan par part frànc ear stantusas near lungurusas, tut savund tge ca la surmestra veva planiso. Igl pled «Wirbelix» vean qua par exaimpel andamaint. Quegl eara egna seria da movimaints fetg mievels ca nus fagevan acumpagnieu da musica ànc ple plàna – betga gest egn favorit an la nossa scola. Igl ple bugent vevan nus natiral giois sco bura da sear near far da satgapar an tut las pussevlas variaziùns. Mo la culminaziùn eara mintgame l’ura da gimnastica avànt las vacànzas, noua ca nus stgevan savens giavischar tge far. La cunvegna an la classa eara qua natiral «Affenfangis», noua c’ign mateva sei tut igls urdegns da gimnastica an la hala – schizund igl grànd trampolin – ascheia c’ign saveva saglir dad egn urdegn tier l’oter. Sen que «parcours» fagevan nus alura da satgapar. Par la grànda part da nus ca lavura davos igl computer, savess igl mintgagi ear profitar dad egna tala possa da gimnastica. Natiralmeing dat’igl avunda pussevladads da samuantar an zenters da fitness. Ad ear egna spassageada sur miezgi avànt ca turnar a la mesa da scriver fa bagn. Mo igl fa betga igl madem plascher sco sagitar giou l’egn l’oter cun buras ad ampruvar da guntgir or. Igl miglier fuss anzuma, scha mintga edifezi da biro vess la si’atgna sala da gimnastica a c’egna ura da gimnastica fuss part digl gi da lavur. Trànter duas lùngas sasidas savess ign alura par exaimpel planisar egna partida bura da sear. Tier las blearas opziùns sportivas c’en danturn, mànca numnadameing savens igl aspect tarmagliànt. Piglver fa’gl ànc adigna grànd plascher da far giois, ear sch'ign â betga ple 10 ons. Davent da curt fetsch jou part d’egn club sportiv ca porscha exact quegl ca mei mànca digl tains da scola. Egn’eada l'eanda s’antupagn nus an egna sala da gimnastica a Basilea, a mintg'eada cur ca jou aintr an quella sala sasaint jou puspe sco egna sculara da la tearza classa. Nus fagiagn exerzezis da forza a divers giois. Par igls exerzezis da forza duvragn nus da tutas sorts urdegns da gimnastica par meter or egn parcours, ad igls giois varieschan. Savens fagiagn nus diferaintas variantas da satgapar near bura da sear – quels giois en ànc adigna madem divertaints sco an scola, scha betga daple. Mo ear burape, burabasket near burareet vagn nus schon fatg – par part cun poc anschegn, mo parsuainter cun blear angaschamaint. Egn ulteriur bonus digl noss club sportiv: blears ca prendan part bagliafan rumàntsch, ad ascheia egl propi sco avànt an scola. «Affenfangis» vagn nus ànc mena fatg, mo jou schmegn ca tuts spetgan dascus me sen quegl. Da l’otra vart egl forza miglier, scha nus schagn star quegl – jou savess sameter avànt ca quegl savess ànc vagnir malsiir, igls noss tgierps en betga quegl c’igl earan egn’eada an scola primara. A quegl e igl sul aspect noua ca nus santagn ca’s eassan propi betga ple an scola: Egn fòlz movimaint ad ign dat or par la proxim’eanda, aschi speart e gartagieu egna stratga near egna sturtschida d’egn schanugl near givi. Anzatgi â adigna anzanoua egn malet. Dorathe Schindelholz-Dolf da Vargi­stagn/Arlesheim lavura en ina chasa editura a Basilea. Dorathe Schindelholz-Dolf

La Cuminànza Culturala Val Schons (CCVS) â organiso egn’exposiziùn a la vendita digls maletgs digl Jakob Poltera (1923 – 2001). El eara egn digls davos tgavrers da la Val Schons a veva egna passiùn c’el â per scurvato an la vigliadetgna: igl malagear. An anur digl Jakob Poltera (1923 – 2001) â liac egn’exposiziùn igls 17 da favrer a Pignia (varda stgafa). Mo tgi eara que um a tge ovra â el relascho? Igl Jakob «Joggi» Poltera e naschieu igls 23 da november 1923. Trànter igls ons 1961 a 1976 â el partgiro las tgoras digls purs da Pignia. Par diesch ons e igl «Joggi» vagnieu acumpagnieu da la tgogna «Bellina». Cugl satgcadoss plagn bùnas tgossas da las dunas da Pignia navan els a cualm. Digl zarcladur antocen gl’october â’l mintgagi rimno trànter 30 a 60 tgoras ad e ieu cun ellas sei ancùnter igl Pez la Tschera (2626 m s.m.). Digl tgavrer agl pictur Cugl tains ear’igl adigna ple pocas tgoras. Avànt c’el â partgiro las tgoras a Pignia, vev’el schon fatg quegl da giuven a Calantgil. Là vegi el prest gieu 400 tgoras – igl e betga cler scha que diember e corect, near sch’igl e egna schazageada. A Pignia ear’igl alura gl’amprem ànc anturn 60 tgoras. Ple tard me ple 30. La veta sco tgavrer e egna tradiziùn c’e ida a pearder an Val Schon a c’ign tgata oz ànc an la Valragn – dantànt ear là vean igl adigna ple pocas (varda gl’artetgel an la LQ digls 10 d’ october 2023). La lavur sco tgavrer â’l alura termino – l’aszensiùn mintga gi sei agl teritori anturn igl Pez La Tschera e davantada megna stantusa. Ad igls purs da Pignia ân ear gieu nignas tgoras ple. Ascheia e igl «Joggi» ieu a star cun sia mama a sieus ô a Clugen. Là â el alura savieu far la lavur da caluster. Gl’on 1990 e igl Jakob Poltera alura vagnieu agl salv da vigls a La Pùnt/Farschno (Fürstenaubruck) a per là â el ear antschiet a malagear. Las blearas ragurdientschas positivas ân do inspiraziùn ad el par igls seas maletgs. Igls resultats ân incanto la glieud – gl’on 1998 e’l schizund vagnieu stimo sco «scuvearta nova» agl museum d’art digl Grischùn a Cuira. Amprender anzatge nov Malagieu â igl Jakob Poltera vischnàncas an calurs vivas, a tut quegl cura c’el e schon sto an la sutga rulànta. Seat ons suainter c’el e vagnieu a star a La Pùnt/Farschno â’l ànc egn’ea stuieu midar igl sieus stil da malagear. Avànt malageav’el cugl risplei da calur near cun neocolor. Mo parquegl ca la sia vasida e vagnida ple a ple flevla â’l antschiet a malagear cun pinel a calurs d’acryl. Las sias ovras â el stgieu mussar an diferaintas exposiziùns ad â ear vandieu egn peer da quellas. Cugl ratgeav da las venditas â igl «Joggi» alura savieu cumprar par sasez egn ani, ear sch'el e mena sto marido, â la sia curatura raquinto. Ella saragorda ear digl gi c’el e mort: «El â ànc dumando egna servala ad egna stumpa, el â maglieu la liongia a fimo la stumpa a cugls pleds: ‹Ussa vean la glisch clera, ussa vont jou›, e’l durmieu aint.» Ear igl sieus giavisch da vagnir sataro a Calantgil â sacumplanieu. Egn um cun egna veta sempla c’â amprieu anzatge nov an la vigliadetgna ad â relascho egn’ovra ca vean ussa puspe mussada a vandida a glieud interessada. Jakob Poltera: tgavrer a pictur Igl davos tgavrer da Pignia, igl Jakob «Joggi» Poltera (1923 – 2001) eara ear ancunaschaint par igls seas maletgs. Sonda, igls 17 da favrer, das las 16.00 – 20.00 uras saragorda la Cuminànza Culturala Val Schons digl «Joggi» Poltera an tgea da scola a Pignia. Sco mimorgia da sia veta dat igl egn’exposiziùn digls seas maletgs, anecdotas ad ear films curts. Acumpagneada vean la sera cun musica, bavràndas ad anzatge pintg da magliear. (fmr/ste) Igl Jakob «Joggi» Poltera – c’eara egn digls davos tgavrers – cun las «sias» tgoras.

Igl dialect gualser da la Val d’Avras â las sias atgnadads. Sco enclava trànter teritoris talians a rumàntschs dat igl ear influenzas linguisticas digls lungatgs lategns. Par documantar igls pleds digl dialect d’Avras â egna grupa d’indigens luvro anzemen cun l’Uniùn digls Gualsers grischùna. Igl resultat e egn cudesch plagn pleds digl «Oovnrtüütsch» – texts tematics, explicaziùns digls usits ad anzaquànts texts d’avanturas, scretas d’indigens an lur dialect. La Val d’Avras e egn’enclava linguistica. Agl tredeschavel tschantaner ân igls Gualsers populo la val. Mo quella e zircumdada da regiùns talianas a rumàntschas. Ear scha la Val d’Avras â igl sieus agen dialect tudestg gualser, â’gl do influenzas da quels lungatgs lategns. Igls ons passos â’gl do midadas agl dialect d’Avras, expressiùns a pleds en ieus a pearder. Anturn igls ons 1960 â’gl do adigna daple influenzas ear dad oters lungatgs ca talian a rumàntsch. Ear igl turissem â radetg novas expressiùns. L’Ida Bleuer-Klucker (1923–2018) â vieu que svilup ad â scret sei prest 9000 pleds dialectals. Quellas expressiùns ân igls suaintervagnànts alura fatg aczessibels agl Anton «Tuni» Heinz-Dorta. Egna grupa d’indigens d’Avras â ussa edieu egn cudesch, trànter oter cun quels pleds digl lungatg gualser da la val. Daple ca 2000 pleds Igl Anton Heinz-Dorta e carschieu sei a Cresta ad â vivieu daple ca 60 ons a Scuol. El â alura survagnieu aczess agls pleds ad â antschiet a surprender quels an egna glista. Speart â’l realiso ca quegl segi egna grànda leztga, par la quala el dovri agid. Suainter c’el â contacto igl president da l’Uniùn digls Gualsers grischùna, Thomas Gadmer, â lez surprieu la raspunsavladad par l’ediziùn. Dantànt â igl Anton Heinz-Dorta mess anzemel egna grupa indigena par igl project digl cudesch «Oovnrtüütsch». Quella grupa â cunsistieu da parsùnas da Campsut antocen a Juf. L’amprema sasida â gieu liac avànt ple ca tschentg ons. Igl resultat da la lavur da quels ons e vagnieu preschanto igls 28 da schaner 2024 a Cresta. Igl Anton Heinz-Dorta raquenta ca daple ca 2000 pleds – «2157, par easser exact» segian vagnieus agl cudesch. Selecziùn da las expressiùns Bunameing 7000 pleds da l’Ida Bleuer-Klucker en betga vagnieus integros agl cudesch «Oovnrtüütsch». Igl Anton Heinz-Dorta explitgescha: «L’Ida Bleuer-Klucker eara stada sco giuvna an la Turgovia a gidar egna famiglia. Parquegl â’la ear gieu aint blearas expressiùns da questa regiùn». Anavànt manegia el: «Sch’igl tùna samagliànt agl tudestg da la Turgovia near Turitg, alura e’gl betga vagnieu aint agl cudesch.» Cunquegl c’i earan an la grupa seat parsùnas da tut la val, â’gl mintgatànt ear do legras discussiùns, â igl Anton Heinz-Dorta raquinto. Igl dat numnadameing ear pleds ca quels p.ex. da Cresta scrivan near articuleschan oter ca quels da Juf. Ascheia e’gl ear aint agl cudesch – sch’ign scriva diferaint igls pleds e vagnieu nudo las diferaintas variantas da las vischnàncas. Igl pled par baselgia e «Chilha», dantànt la glieud da Cresta gess «Chilcha». Egna pintga diferenztga, mo ign po udir quànt diferaint c’igl tuna, scha la glieud indigena pronunztga igl pled. «D Obrlendr choma» Igl dat diferaintas locuziùns, egna da quellas e «d Obrlendr choma», ca mùnta c’ign segi stàncel. Partge c’igl segi igls «Obrlendr» e betga digltut cler, â igl Anton Heinz-Dorta getg. Forza parquegl ca la glieud da la Surselva eara aschi eastra agls indigens d’Avras – tgissà? Mo ign tgata an blearas regiùns aschei’egna locuziùn. Las locuziùns agl cudesch en sutdivididas tanor la tematica. Ascheia sa la lectura ad igl lectur catar locuziùns par dascriver igl caracter, par objects an curt a tgea, vears ad angivegns ad ear sabientschas. Igl cudesch cumpeglia ear pleds spezials – indicaziùns par animals, plàntas, flurs, vischnàncas a nums da parsùnas. Ad igl capetel cun texts tematics da la ancunaschientscha da la materia mussa gest la darivànza da quest pleds. Cumpagnieus vignan igls pleds da fotografeias viglias ad ear actualas. Sagitar par las nozas Las lecturas ad igls lecturs survignan betga me egna investa agls pleds da la glieud digl «Oovr», mobagn ear an lur usits. Antocen zirca igls 1960 e’gl sto tradiziùn da sagitar durànt egna feasta da nozas. Agl cudesch e dascret sco quegl nava: Suainter l’anzinada, cur c’igls spus en vagnieus ord la baselgia ad en ieus sur igl «Chilhawägg» anviers Cresta, â anzatgi do egn peer plùnts cun la buis. Gl’intent da que usit e betga sclarieu, mo igl Anton Heinz-Dorta – ca â ear scret igl capetel davart igls usits – scriva agl cudesch ca quegl segi forza egn usit digl «Böllerschiessen» c’ign ancanuschi ànc an anqualas regiùns alpinas. Da quegl dat igl ear egna legra anecdota. Igl Simon Heinz-Kübler vegi egn’ea sagito sei ancùnter l’Alp Cresta. Anzacuras segi la Margrétli vagnida tier el a vegi getg, c’igl telefon funcziuneschi betga ple. Da lez tains earan igls fildiroms digl telefon ànc anzemen cun la lingia d’electrizitad. Speart vegi el cato or, partge c’igl telefon funcziuneschi betga ple – el sez veva sagito tras igl fildirom. El â mess an urden la lingia a la Margrétli â puspe savieu telefonar. A la fegn digl cudesch dat igl ànc da liger anzaquànts texts agl dialect da la Val d’Avras. Pintgas istorgias or da la veta d’auturas ad auturs indigens. Par tarlar sco quegl tùna dat igl tier igl cudesch ear egn disc compact cugls texts registros. Fazzalett, Gganaggüül, Tscheïra Igl dialect da la Val d’Avras e egn dialect gualser. Cunquegl â igl dialect ear ànc las influenzas tipicas digls colonists digl Valais c’ân populo diferaints teritoris alpins agl tains òlt-medieval. Igl lungatg da la Val d’Avras e sto isolo, a parquegl en expressiùns anticas digl tudestg rastadas agl dialect. Simultanameing â’gl ear do influenzas digls lungatgs talian a rumàntsch agls pleds da la glieud d’Avras. Egn dialect cun sias atgnadads Igl dialect e ansasez sumagliànt agl dialect gualser da la Valragn. Mo par egna imigraziùn directa da la Valragn dat igl nign mussamaint. Pletost en la Val d’Avras a la Valragn vagnidas populadas igl madem tains d’egna populaziùn c’e darivada d’egn liac sumagliànt. Ear sch’igl dat diferaintas paritads cugl dialect da la Valragn, da la Stussavgia a da Val S. Pieder, â igl dialect d’Avras ear las sias atgnadads. Egn lùng «aa» davainta egn «oo» p.ex. «Avers» davainta «Oovr», «Abend» davainta «Oobat». Otras atgnadads en ca «böse» e «böüsch» ad ear igl pled «awèngg» ca mùnta «ampo» s’oda tier quellas atgnadads. Pleds ca tùnan sumagliànt sco agl sutsilvan Fazzalett – fazalet Tschüdr – tschut Gguattrpeïtschi – quaterpetga (salamander) Tscheïra – tschera Tschagga – tschaca Gganaggüül – Calantgil Freila – Farera Schpezja – spezia Egna da las blearas locaziùns e: «Eïr ischt ouni End friia gsi, en galga Choga». Quegl mùnta aschi blear sco «El eara imens amparnevel/patgific/plaschevel, mo egna parsùna maliziusa. Marcànt e, ca blears pleds c’antschevan cun «tsch» en samagliànts agl idiom sutsilvan. Pigl pled «fazzalett» dovran igls indigens d’Avras igl madem pled sco an Sutselva, sulaint la moda da scriver e diferainta. (fmr/ste) Igl cudesch «Oovnrtüütsch» e plagn pleds, texts ad usits da la glieud da la Val d’Avras. Igl Anton «Tuni» Heinz-Dorta, gl’iniziànt digl project digl cudesch «Oovnrtüütsch».