Represchentar ils interess grischuns anc meglier vers anora

Per la sessiun da december suttametta la regenza al cussegl grond in rapport davart ils contacts externs dal chantun Grischun. Quest rapport mussa las activitads concretas, formulescha ina strategia per l'avegnir e tematisescha las pussaivladads per il cussegl grond da cooperar sin il champ internaziunal ed interchantunal.

Process da globalisaziun e da regiunalisaziun han per consequenza che l'impurtanza da la collavuraziun interchantunala ed internaziunala crescha cuntinuadamain. Per restar abel d'agir sto il chantun Grischun drizzar sia politica pli fitg e pli consequentamain vers anora.

Strategia ed instituziuns decisivas da la collavuraziun

Sch'il chantun Grischun vul represchentar interess impurtants vers anora, sto l'engaschi en ils contacts externs esser medem ferm sco l'engaschi en ils contacts interns. Tematicamain duai l'engaschi per exempel sa concentrar sin interess communabels da la politica da las Alps sco er sin ina ferma furmaziun ed ina ferma economia. In augment da l'efficacitad da la collavuraziun interchantunala ed internaziunala sa lascha cuntanscher cun extender las structuras internas necessarias sco er cun tgirar ina rait da relaziuns intacta. Per insumma vegnir respectà en gremis interchantunals ed internaziunals dovri clers posiziunaments. In'impurtanza tut speziala ha il lobbying sin tut ils champs decisivs. In pensar regiunal pli ferm en il context europeic po la finala avair la consequenza che structuras transcunfinalas pon vegnir nizzegiadas pli e pli per schliar problems.

Sin champ internaziunal vul la regenza metter vinavant il pais da la collavuraziun sin la commembranza da la cuminanza da lavur da las regiuns alpinas (ARGE ALP) sco er sin la cooperaziun tar ils programs interreg. Areguard la collavuraziun naziunala ed interchantunala è la tgira dals contacts cun il cussegl federal e cun l'administraziun federala sco er cun il parlament federal da gronda impurtanza. Ina rolla centrala gioga alura la conferenza da las regenzas chantunalas. Dapi sia fundaziun l'onn 1993 promova questa cun success la collavuraziun tranter ils chantuns. In grond engaschi en questa conferenza è gist uschè impurtant sco la cooperaziun en las conferenzas da las regenzas regiunalas da la Svizra da l'ost e dals chantuns alpins. La finala sa lascha er prender influenza tras las differentas conferenzas da directurs en divers secturs spezials.

Cooperaziun dal cussegl grond ed impurtanza finanziala

La nova constituziun chantunala prescriva en il sectur da la legiferaziun da laschar participar il cussegl grond en furma adequata a la preparaziun da contracts internaziunals ed interchantunals impurtants. Plinavant sto la regenza resguardar eventualas posiziuns dal cussegl grond en il contact cun la confederaziun e cun auters chantuns sco er cun l'exteriur vischin.

Il rapport preschenta uss differents models, co ch'ils dretgs da cooperaziun dal cussegl grond pon vegnir concepids. Quests van da l'infurmaziun sur eventualas posiziuns enfin tar la cunparticipaziun a tractativas ed a decisiuns. Pass da realisaziun concrets ston vegnir instradads en il rom da la legislaziun adesiva per la nova constituziun chantunala.

Nov plaz per la scola chantunala da Cuira: da la Halde a la Plessur

L'onn 2004 festivescha la scola chantunala da Cuira ses 100avel onn d'existenza. Il medem mument duai avair lieu l'emprima badigliada per l'edifizi nov. Il concept general prevesa da concentrar la "nova" scola chantunala en la zona da la Plessur. Differents edifizis che vegnan utilisads oz per part autramain vegnan construids da nov u transfurmads sin ils areals dal Constantineum e dal Münzweg. En quest connex vegn il stabiliment da sport dal Sand integrà cumplettamain en la planisaziun generala. Il plaz actual da la scola chantunala vegn definitivamain abandunà. En il spazi da S. Luzi e dal Sand èn prevesidas reservas che pon vegnir duvradas pli tard. Il bogn dal Sand resta. La regenza propona en sia missiva "construcziun nova e sanaziun da la scola chantunala da Cuira" al cussegl grond d'approvar il concept general e da conceder per quai in credit d'impegn da var 98 milliuns francs. Il pievel vegn alura a votar davart il credit per il project da construcziun.

Questa schliaziun porscha tranter auter la pussaivladad da tegnair las investiziuns en in rom survesaivel e da tegnair avert per l'avegnir eventualas opziuns d'engrondiment. Il medem mument èn ils custs da manaschi e da mantegniment pli favuraivels che tar autras variantas da plaz. La concentraziun da tut ils edifizis en la zona da la Plessur na vegn ultra da quai betg pli chara che la varianta ch'avess prevesì da sanar e d'utilisar vinavant la chasa da scola chantunala veglia. E finalmain po l'instrucziun regulara vegnir cuntinuada er durant il temp da construcziun senza pli grondas mesiras spezialas e construcziuns provisorias vi da l'edifizi da scola vegl.

L'emprima etappa da construcziun cumpiglia in edifizi nov sin l'areal dal Constantineum. En ulteriuras etappas vegnan sanads l'anteriur seminari da magisters grischun, la chasa Cleric sco er ils stabiliments da sport, avant che l'areal dal Münzweg vegn surbajegià e che la demontada da la scola chantunala actuala cumenza. En il concept general è er integrada la dischlocaziun da la via da S. Luzi.

La regenza ha resguardà en il nov concept da la Plessur tant la quota da naschientschas regressiva dals ultims onns sco er las directivas dal cussegl grond suenter la debatta da spargn da las sessiuns da zercladur e d'avust. Il project custa en sia varianta actuala 15 milliuns francs pli pauc.

Terapeuts natiralists pon far examens parzials

La regenza ha cumplettà la "ordinaziun davart l'examen per medis che lavuran cun metodas natiralas": da nov pon las candidatas ed ils candidats laschar s'examinar er mo en ils singuls roms d'acupunctura, d'omeopatia sco er da fitoterapia (terapia da plantas). Il vegl urden d'examen preveseva d'examinar las terapeutas natiralistas ed ils terapeuts natiralists futurs en tut ils roms, independentamain da lur champ spezial da pli tard. L'ordinaziun revedida entra en vigur il 1. d'october 2003.

Scrit d'origin pers na sto betg pli vegnir declerà sco "nunvalaivel"

In scrit d'origin vegn remplazzà en cas ch'il possessur declera en scrit ch'el na possedia betg pli quel. La regenza ha fixà questa nova disposiziun en la "ordinaziun executiva tar l'ordinaziun dal cussegl federal dals 22 da december 1980 davart il scrit d'origin". Fin il 15 da settember 2003 vala anc la veglia reglamentaziun: in scrit d'origin sto l'emprim vegnir declerà sco "nunvalaivel", avant ch'el vegn remplazzà.

Da vischnancas e regiuns

- Maiavilla, Jenins e Fläsch: La revisiun parziala da la constituziun da la citad, la construcziun nova da la halla da gimnastica tripla e la midada d'utilisaziun dal tract spezial da la scola cirquitala han gì per consequenza midadas dals statuts dal consorzi da scola per la scola cirquitala da las trais vischnancas. Ils statuts revedids parzialmain ha uss er approvà la regenza.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

- Dieschma d'alcohol: L'atun organiseschan l'uffizi per la scola populara ed il sport, l'uffizi da sanadad e l'uffizi dal servetsch social la campagna da prevenziun "toxicomania en il mintgadi". La regenza ha concedì per quai in credit da maximalmain 30'000 francs.

- 13 ovras ed occurrenzas culturalas: La regenza ha approvà var 75'000 francs sco contribuziuns e garanzias da deficit.

- Uniun dals Grischs: Per il giubileum da 100 onns l'onn 2004 ha la regenza approvà ina contribuziun da 10'000 francs. En il center da las festivitads stat en quest connex il di da la cultura a Puntraschigna sut il motto "evenimaint.rumantsch".

- Local da scola: Per endrizzar in local da scola per ina classa pitschna integrada survegn la vischnanca da Razén ina contribuziun chantunala da var 7000 francs.

- Nov passape: A Puschlav en il vitg po vegnir construì il nov passape per lung dal "borgo di Poschiavo" (zona San Bartolomeo). La contribuziun chantunala importa var 116'000 francs.

- Da la mazlaria al negozi da vischnanca: La regenza ha approvà in credit d'agid d'investiziun per midar la mazlaria a Schmitten (Ferrera) en in negozi da vischnanca ed ha ultra da quai concludì ina contribuziun chantunala da var 31'000 francs.

- Revitalisaziun dal Rom: Per la 33avla etappa ha la regenza approvà per la Società da meglioraziun Val Müstair ina contribuziun chantunala pauschala da 490'000 francs.

Projects da vias

- Per la midada da construcziun dal rimnader da grava da la "Maschänserrüfe" sper la A13 ha la regenza approvà var 1,2 milliuns francs.

chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 03.09.2003