liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Nov concept da salvament sin via cun 19 basas en il chantun

19 corps da pumpiers existents vegnan definids sco basas per il salvament sin via ed equipads correspundentamain. Els han da garantir il servetsch en cas d'urgenza sin l'entira rait da las vias chantunalas.

La regenza prenda enconuschientscha dal rapport da l'institut d'assicuranza d'edifizis (inspecturat da pumpiers) concernent il concept grischun da salvament sin via ed approva las sequentas 19 basas (en successiun alfabetica): Arosa, Bravuogn, Tavau-Plaz, Mustér, Glion, Claustra, Küblis, Lai, Puntraschigna, Poschiavo, Sta. Maria/Tschierv, San Murezzan, Savognin, Scuol, Segl, Silvaplana, Stampa, Zernez/Susch e Zuoz. Davent da questas basas duain vegnir liberadas eventualas unfrendas d'accidents uschè svelt e cun tant quità sco pussaivel da lur vehichels e pudair vegnir provedidas medicinalmain a temp.

Ils custs unics da 175'000 francs surpiglia l'institut d'assicuranza d'edifizis dal Grischun. Ils utensils da piunier basignads vegnan consegnads ad emprest e gratuitamain a las basas entras la protecziun civila. Ils custs periodics per la scolaziun e l'instrucziun supplementara da pauschal 40'000 francs per onn surpiglia l'uffizi da construcziun bassa. Ils custs d'acziun da las organisaziuns da las basas vegnan mess a quint als chaschunaders.

Las taxas per di per il tractament psichiatric s'augmentan

Suenter ch'igl è vegnì fixà davent da l'entschatta 1999 novas taxas cun la federaziun chantunala dals assicuraders grischuns da malsauns, adattescha la regenza correspundentamain l'urden da taxas per las clinicas Waldhaus (Cuira) e Beverin (Cazas) per pajaders autonoms. Las taxas per ils pazients chantunals vegnan augmentads retroactivamain sin l'entschatta da l'onn 1999 per var sis pertschient. Las tariffas per pazients d'ordaifer il chantun e da l'exteriur vegnan calculadas tenor la cunvegna davart ils ospitals da la Svizra orientala e na vegnan betg midadas per l'onn 1999.

Da las vischnancas

Cun pretaisas vegnan approvads definitivamain ils sequents dus projects da construcziun: Installaziun d'ina cuschina da scola en la chasa da pliras famiglias Meiliboda 2 ad Arosa (custs imputabels da 265'000 francs, contribuziun chantunala da construcziun da diesch pertschient) ed engrondiment da la chasa da scola primara a Cama (custs var 2.2 milliuns francs, contribuziun da construcziun da 18 pertschient). Da princip vegn approvà il project preliminar per la construcziun d'ina halla da sport e plurivalenta a Vicosoprano (custs imputabels da circa 1.7 milliuns francs, empermess vegn ina contribuziun da construcziun da 17.5 pertschient).

Ils statuts da la vischnanca burgaisa da Samedan vegnan approvads.

Per differents projects da construcziun da vias vegnan dads libers credits en l'import total da var 5.4 milliuns francs.

Fatgs da persunal

Sina Bardill, naschida 1966, da Luzein, domiciliada a Scharans-Cresta, daventa davent da l'entschatta da mars 1999 manadra dal post da stab per dumondas d'egualitad cun in pensum da 50 pertschient.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 04.02.1999
Ils 18 d'avrigl 1999 vegni votà unicamain davart la nova constituziun federala

La regenza prenda enconuschientscha dal fatg ch'i vegn votà dumengia, ils 18 d'avrigl 1999 unicamain davart il conclus federal pertutgant ina nova constituziun federala. Votaziuns chantunalas n'han betg lieu.

Da las vischnancas

La regenza approva la revisiun parziala da la planisaziun locala da Falera concernent la reducziun da la zona per la protecziun da la cuntrada e cun la cumplettaziun da la zona da pistas da skis en il territori Crest la Siala. Cun resalvas vegn approvada er la revisiun parziala da la planisaziun locala da Medel/Lucmagn concernent ina zona da deposits per material da construcziun, da stgav e da reciclagi.

Las revisiuns parzialas da las leschas davart las taxas da cura da Bondo, Castasegna, Soglio, Stampa e Vicosoprano vegnan approvadas.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 11.02.1999
Il Plantahof obtegna in nov directur

La regenza ha tschernì Peter Küchler sco nov directur dal Plantahof. Il pli tard l'entschatta da settember vegn el a surpigliar la successiun da Heinrich Meli

Peter Küchler, il directur novelegì da la scola agricula Plantahof, è naschì 1961, maridà e bab da dus uffants en la vegliadetgna da 12 e 14 onns e burgais da Kerns (OW). Suenter la terminaziun da ses studi sco inschigner agrar SPF ha Küchler absolvì plirs praticums en Svizra ed en l'exteriur, avant ch'el ha midà 1987 sco magister e cussegliader a la scola agricula Rheinhof Salez (SG). Ils accents da si'activitad d'instrucziun èn ils secturs da l'agricultura biologica, da la pedologia, da l'instrucziun davart il pavel ed il ladim, da la protecziun da l'aua e da la tratga da portgs. Dapi 1993 è el directur da la surmenziunada scola ed instruescha sin ils secturs da la politica agrara e da la teoria da manaschi. Da 1992 fin 1994 è Peter Küchler er stà docent per pedologia e protecziun dal terren a la scol'auta professiunala da Liechtenstein a Vaduz.

Peter Küchler daventa successur da Heinrich Meli ch'è entrà 1964 en servetsch dal chantun e ch'è vegnì elegì 1971 sco directur dal Plantahof. Meli ha occupà quest uffizi dapi l'entschatta d'avust 1972 e vegn ad ir en pensiun la stad vegnenta.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17.02.1999
Revisiun da la constituziun grischuna: lavurs progredeschan

Las lavurs vid la revisiun totala da la constituziun chantunala progredeschan bain. Tschintg gruppas da lavur tematicas han terminà lur incumbensa entaifer il termin e preschentan a la cumissiun per la constituziun in sboz formulà. Ils experts Tobias Jaag e Tomas Poledna da l'universitad da Turitg examineschan quest sboz en vista ad eventualas contradicziuns e malgulivezzas, alura vegn el discutà da la cumissiun.

A basa d'in emprim sboz dals dus perits han las gruppas da lavur discutà intensivamain tut las dumondas ed elavurà in agen sboz. Quest furma la basa per las discussiuns en la cumissiun per la constituziun. Puncts da discussiun essenzials furman per exempel las sequentas dumondas:

- Tenor tge reglas duain succeder las elecziuns en il cussegl grond?

- Co duai sa preschentar ina structuraziun effizienta ed adequata dal chantun? Duain ins furmar regiuns, u èn las structuras organisatorias existentas suffizientas er en il futur? Tge posiziun obtegnan ils circuls?

- Tge instruments pussibiliteschan a las burgaisas ed als burgais ina cooperaziun optimala ed effizienta en decisiuns dal stadi?

Finamira da la revisiun da la constituziun è ina lescha fundamentala che correspunda a la chapientscha actuala da la populaziun dal chantun. Er en l'avegnir sto il stadi esser abel d'agir e da schliar ils problems vegnents. L'organisaziun dal stadi è da concepir a moda manaivla ed adattada al burgais.

Sin la basa inoltrada da las gruppas da lavur vegn la cumissiun ad elavurar ses sboz da constituziun per mauns da la regenza. Las lavurs da la cumissiun duessan esser terminadas fin la fin da quest onn. En il rom d'ina vasta procedura da consultaziun che ha lieu l'onn 2000 pon tut las persunas ed organisaziuns interessadas prender posiziun tar il sboz per ina nova constituziun chantunala.

La cumissiun per la constituziun è vegnida instituida da la regenza per elavurar in sboz d'ina constituziun e per cumpilar in rapport explicativ. Ella vegn presidiada da cusseglier guvernativ Peter Aliesch. La cumposiziun da la cumissiun da 30 commembers ha ina basa vasta e tegna quint da la varietad dal chantun.

Gremi: departament da giustia, polizia e sanitad dal Grischun

Funtauna: rg cumissiun per la constituziun

Data: 18.02.1999
Decleraziun da taglia 1999-2000: L'atgna fittanza per la taglia federala vegn reducida

Las valurs da l'atgna fittanza valitadas en il chantun Grischun correspundan a las valurs da la locaziun da martgà. Questas stimaziuns han per consequenza che la valur da l'atgna fittanza suttamessa a la taglia è per la taglia federala directa sur il nivel d'auters chantuns.

Per pudair garantir in tractament egual da tut las persunas obligadas da pajar taglia ha l'administraziun federala da taglia approvà ina proposta da l'administraziun da taglia dal chantun Grischun per reducir las valurs da l'atgna fittanza.

Per la perioda da taglia 1999-2000 pon las valurs da l'atgna fittanza vegnir reducidas per la taglia federala directa sin 70 pertschient da la valur da la locaziun da martgà. La pauschala per il mantegniment da las immobiglias da 10 resp. 20 pertschient vegn calculada da questa valur reducida.

La novaziun sa referischa be sin la taglia federala directa. La valur da l'atgna fittanza per la taglia chantunala e communala è da declerar tenor las directivas en l'entruidament.

Decleraziuns da taglia gia inoltradas vegnan currigidas d'uffizi .

Gremi: departament da finanzas e militar dal Grischun

Funtauna: rg administraziun da taglia dal Grischun

Data: 23.02.1999
Situaziun da naiv e da lavinas: La regenza s'infurmescha permanentamain

La situaziun da lavinas è critica er en il Grischun. Parts dal stab directiv chantunal e dal stab directiv da la polizia per situaziuns extraordinarias sa scuntran regularmain, la regenza vegn infurmada permanentamain.

Ils stabs directivs dal Grischun èn en acziun dapi ier. Els s'infurmeschan regularmain davart la situaziun da naiv e da lavinas en tut las regiuns dal chantun. Per quest intent vegnan els sustegnids a moda efficazia dals servetschs communals da lavinas. Las infurmaziuns da quels servetschs vegnan coordinadas e registradas sin ina charta. Tar il stab directiv chantunal stat ultra da quai a disposiziun dapi ier in post d'infurmaziun avert da di e da notg per las vischnancas. La communicaziun permanenta tranter ils posts chantunals e communals è la basa per pudair giuditgar permanentamain la situaziun actuala e per pudair pigliar eventualmain las mesiras necessarias.

Ils stabs directivs dal Grischun garanteschan ultra da quai che la regenza grischuna è adina infurmada perfetgamain davart la situaziun actuala.

La situaziun dal mument sto vegnir considerada sco fitg critica. La populaziun vegn perquai supplitgada urgentamain d'observar strictamain tut las disposiziuns da las autoritads communalas.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 23.02.1999
Per il di naziunal da las chaglias sonda, ils 27 da favrer 1999:

Chaglias: Avainas da vita en la naiv

Uss che la cuntrada pausa sut ina grossa cuverta da naiv, "viva" la natira en las chaglias ed als urs dal guaud. Qua in per tips co ch'ins po perscrutar l'activitad d'enviern.

S'imaginai che Vus sajas in chavriel, ina vulp u ina lieur. Guardai ina giada or da fanestra: Nua vegnissas Vus a durmir? Nua a magliar? Quant lunsch vulessas Vus ir a tschertgar la maglia? Nua pudessas Vus as zuppar? Ah uschia, Vus restais sut questas cundiziuns pli gugent en Vossa stiva chauda. Quai pon ins chapir. Be - animals selvadis n'han nagina letga.

Sch'i na dat nagina naiv, alur pon ins tschiffar mieurs e pascular fitg bain sin la champogna. Ma chatta la vulp uss sias mieurs? Nua èn ils chatschs frestgs per vegnir rusignads dal chavriel e da la lieur?

Sche Vus laschais girar Voss'egliada sur la cuntrada, alur vegn ella a sa fermar sin il guaud, en las chaglias, sin il bostgam ed a las rivas dals uals - tut il rest è cuvert sut la naiv. Sin questas structuras sa concentrescha quests dis tut la vita.

Essas Vus interprendents? Sin ina spassegiada (eventualmain culs skis) pudais Vus uss tut simplamain scuvrir fastizs: Vus stuais be ir lung l'ur dal guaud, las chaglias ed ils uals. Quai vala surtut la paina, sch'igl n'ha betg pli navì il di avant.

Segiramain chattais Vus fastizs da la vulp e da chavriels, forsa er da la fiergna, da tschiervs, da lieurs u da mieurs. Sche Vus observais pli bain la chaglia, remartgais Vus tschert fastizs da maglia sco per exempel scorsa rusignada e brumbels mors giu. Per terra pudais vus scuvrir co che la vulp ha chavà ora mieurs. Chattais Vus romins mors giu? Guardai quels pli bain: han ins piclà or ils brumbelins? Rimnai puschas-pign ch'èn crudadas giu. Mieurs, stgilats, pitgalains u cruscharels maglian savens ils semins che sa chattan giusum las stgaglias. Savais Vus engiavinar tgi ch'ha maglià qua? Las mieurs rusignan bain, bain giusum las stgaglias, ils stgilats tiran ora las stgaglias, ils pitgalains las stgarpan ed il cruscharel las sparta.

Sche Vus vulais chapir meglier il linguatg dals fastizs, alur chattais Vus buns cudeschs en las librarias. Vus pudais er as laschar mussar ils misteris da las chaglias da dus spezialists. Sonda, ils 27 da favrer è il di naziunal da las chaglias. Per quest'occurrenza organisescha la protecziun svizra dals utschels in'excursiun da duas uras ad Almen (lieu da scuntrada a las 14.00 tar la fermada da l'auto da posta). In'annunzia n'è betg necessaria.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient dal Grischun

Funtauna: rg uffizi per la tgira da la cuntrada e la protecziun da la natira

Data: 25.02.1999
Consul general da la China fa ina visita al Grischun

Gievgia, ils 11 da mars 1999 fa il consul general da la China che residiescha a Turitg ina visita al chantun Grischun.

Il consul general chinais Duanben Li vegn accumpagnà dal viceconsul Jian Guan. Da vart da la regenza grischuna sa participeschan il president da la regenza, Klaus Huber, ed il chancelier, Claudio Riesen, a quest inscunter.

Sin il program figureschan in bainvegni en Chasa Grischa, in gentar communabel sco er ina visita tar l'Ems-Chemia.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 04.03.1999
Nova emprova per ina soluziun unifitgada d'informatica per ospitals grischuns

Il project d'ina soluziun unifitgada d'informatica per ils ospitals publics en il chantun vegn cumenzà da nov. L'autezza dals custs sco er aspects temporals han chaschunà che la soluziun da deplazzament ch'ins aveva prendì en vista per ils sis ospitals cun in'EED betg adattada per l'onn 2000 na sa lascha betg realisar.

La mesadad 1998 ha la regenza decidì d'unifitgar l'informatica dals ospitals, da deplazzar il manaschi e da midar enturn sin l'entschatta 2000 ils sis ospitals cun in'EED betg adattada per l'onn 2000 sin la plattafurma unifitgada.

En il decurs da l'elavuraziun dal project è sa mussà ch'ina midada a temp per ils sis ospitals en dumonda na po betg vegnir garantida. Ins ha perquai sistì las tractativas da contract respectivas cun il partenari d'Outsourcing (Outsourcing = deplazzament) evaluà per la creaziun ed il manaschi d'in sistem da tecnologia d'infurmaziun per las chasas da dimora ed ils ospitals grischuns. Quai ha per consequenza ch'ils problems d'informatica dals sis ospitals sut squitsch da temp ston vegnir schliads individualmain.

Oravant tut duas raschuns han chaschunà la sistida da las tractativas da contract. Ils custs da la soluziun d'Outsourcing per ils sis ospitals eran memia auts en cumparegliaziun cun las soluziuns individualas. Pervia dals credits supplementars ch'èn da pretender gia ordavant fissan ils consentiments impegnativs dals ospitals pir avant maun ad in termin che na permettess betg pli ina midada a temp dal sistem d'informatica.

En occasiun da sia sesida dals 2 da mars 1999 ha la regenza prendì enconuschientscha da l'interrupziun da las tractativas. En quest connex ha ella constatà expressivamain ch'ins vul persequitar vinavant la finamira da crear ina plattafurma unifitgada per datas e process dals ospitals grischuns. Il departament da giustia, polizia e sanitad vegn ad elavurar per mauns da la regenza in nov plan da project provisori per la realisaziun da la strategia d'informatica.

La situaziun da partenza midada pussibilitescha d'elavurar il project d'informatica senza squitsch da temp. Ultra da l'Outsourcing duain er vegnir examinadas autras soluziuns. Ils meds finanzials e da persunal ch'ins ha investì enfin uss vegnan ad esser nizzaivels per l'ulteriura elavuraziun dal project.

Gremi: regenza

Funtauna: rg departament da giustia, polizia e sanitad dal Grischun

Data: 05.03.1999
Nov cas da BSE en il chantun Grischun

Al cumenzament da quest onn han ins rinforzà la surveglianza da BSE en Svizra. Dapi quest termin vegnan suttamessas tut las vatgas ch'èn mortas u che ston vegnir mazzadas u stgannadas pervia da problems da sanadad al nov test da BSE da la firma svizra Prionics. Questas examinaziuns vegnan cumplettadas tras ulteriuras emprovas da controlla ed ultra da quai tras l'examinaziun prescritta da las vatgas vivas avant ch'ellas vegnan mazzadas (examinaziun dals aminals da maz). Cun quai dispona la Svizra d'ina surveglianza da BSE unica sin il mund.

Ier avain nus obtegnì la communicaziun ch'il test Prionics ha mussà in resultat da BSE positiv tar ina vatga mazzada il favrer sin in bain puril pli grond en il conturn da Cuira.

La vatga da tschintg onns era pir vegnida cumprada l'entschatta schaner 1999 en in auter chantun ed integrada en il muvel grischun; avant sia mort ha ella vivì sulettamain durant stgars dus mais en il Grischun. Malgrà tut ston vegnir exequidas las mesiras prescrittas da la lescha.

Causa ch'il animal pertutgà è naschì suenter il scumond da pavlar farina organica da 1990 (in uschenumnà cas da born after ban u BAB), ston vegnir mazzads e dismess tut ils animals tant en il manaschi grischun sco er en il manaschi puril d'origin da la vatga. Quai prevesa l'ordinaziun davart las mesiras immediatas limitadas temporalmain cunter la BSE en l'effectiv svizzer d'arments.

L'ordinaziun menziunada che na prevesa naginas reglamentaziuns excepziunalas è vegnida relaschada dal cussegl federal ils 13 da december 1996 e tutga tar il pachet da mesiras che duai garantir ch'ils effectivs svizzers d'arments sajan libers da BSE e che l'export d'arments duess puspè esser pussaivel.

Gremi: departament da l'intern e da l'economia publica dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da veterinari dal Grischun

Data: 11.03.1999
La nova ordinaziun davart las armas è deliberada per mauns dal cussegl grond

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sut il presidi da deputà Hans Sprecher, St. Antönien, ha deliberà dacurt, en preschientscha da cusseglier guvernativ Peter Aliesch, il messadi pertutgant l'ordinaziun executiva tar la lescha federala davart las armas, ils accessoris d'armas e la muniziun. Cun l'ordinaziun executiva vegnan fixadas las cumpetenzas e la procedura per exequir la nova lescha federala davart las armas, ils accessoris d'armas e la muniziun. Per quest'execuziun duain esser cumpetents er en l'avegnir il departament da giustia, polizia e sanitad e la polizia chantunala.

L'ordinaziun executiva daventa necessaria, perquai che la nova lescha federala davart las armas renda superpli il concordat dals chantuns da fin uss. Per ils chatschaders ed ils tiradurs da sport resultan da la nova lescha davart las armas be pitschnas midadas. Uschia sto p.ex. vegnir concludì in contract en scrit er per transferir ina arma tranter persunas privatas.

L'ordinaziun n'è per gronda part betg vegnida contestada. Ma la dumonda, sche uschenumnadas armas da softair e laserpointers pertutgan la nova lescha davart las armas è stada in motiv da discussiun. D'ina vart resulta da la documentaziun pertutgant la lescha federala davart las armas che las armas-giugaret na pertutgan er en l'avegnir betg la lescha davart las armas. Da l'autra vart èn las disposiziuns da la lescha federala davart las armas stipuladas a moda cumpletta sin quest sectur. En il rom da l'ordinaziun executiva n'han ils chantuns perquai betg pli la pussaivladad da far ulteriuras restricziuns tar la lescha federala u d'extender la definiziun tge utensils che valan sco armas. Abus sco ch'els han evidentamain stuì vegnir constatads en scolas, pon ins dentant cumbatter cun la legislaziun da scola.

Il sboz da l'ordinaziun vegn tractà dal cussegl grond en la sessiun da mars.

Gremi: departament da giustia, polizia e sanitad dal Grischun

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 23.03.1999
"Outsourcing" da l'informatica da la vischnanca da Tavau

L'uffizi d'informatica dal chantun Grischun e la vischnanca da Tavau vegnan en il futur a collavurar stretgamain. Quai è vegnì decidì dacurt en il parlament da la vischnanca da Tavau. Decisiv per quest pass è stada l'offerta cumplessiva da soluziuns per ils basegns d'in'administraziun communala, inclusiv las soluziuns effectivas per vischnancas sin il sectur dals fatgs d'abitants, taxas, finanzas euv. Ultra da quai è er garantida l'integraziun cun il program chantunal per la taxaziun da taglia EVA e la colliaziun cun l'internet ed e-mail.

En il decurs da quest onn fin il 2000 vegnan tut las applicaziuns transferidas en il center da calculaziun che vegn manà da l'uffizi d'informatica. Tavau e l'uffizi d'informatica èn colliads cun ina lingia d'auta prestaziun. Uschia ha l'administraziun communala adina access a sias datas e po sezza decider l'andament da ses process d'informatica.

Sco consequenza da questa repartiziun da lavur po la vischnanca sa deditgar meglier a sias funcziuns centralas e vegn sustegnida a moda professiunala durant ils proxims onns en tuttas dumondas d'informatica. Tavau spera er d'avair in aut profit economic tras quest "outsourcing".

Gremi: uffizi d'informatica dal Grischun

Funtauna: rg uffizi d'informatica

Data: 01.04.1999
Ir a pestgar en il Grischun: Nua prend jau la patenta?

(Retrair la patenta da pestga per la stagiun da pestga 1999)

Cun il sa svegliar da la primavaira luan naiv e glatsch ed ils pestgaders e las pestgadras s'allegran. Per preparar la proxima stagiun da pestga èsi er da prender la patenta.

Da nov vegnan emessas quest onn tut las patentas tras la surveglianza da pestga e tras il biro per passaports e patentas. En il Fegl uffizial dal chantun Grischun dals 8 d'avrigl 1999 èn publitgads ils lieus d'emissiun, las datas e las uras per retrair la patenta, e quai tenor ils districts da pestga.

Per retrair la patenta chantunala da pestga èn autorisadas quest onn (anc) persunas ch'han ademplì tranter auter il 16avel onn da naschientscha. Ina revisiun da questa e d'autras disposiziuns vegn fatga actualmain, ma n'è dentant betg anc en vigur.

Gremi: inspecturat da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg inspecturat da chatscha e pestga

Data: 06.04.1999