Davart la sera d’infurmaziùn a Farera igls 31 d’october 2024 a las 19.30 en vagnidas introdutgeadas diferaintas tematicas. Tres puncts zentrals en stos: igl luvraduir comunal, la situaziùn da parcadi digl Magic Wood a las finanzas da Farera. Prest 30 parsùnas ân sarimno par la sera d’infurmaziùn an la viglia tgea da scola a Farera igls 31 d’october 2024 a las 19.30. La fegnamira da quella sera? «La mira da questa sera e da far egna preschantaziùn cumpleta da las sfidas c’igl vaschinadi da Farera cumbata», â igl president comunal, igl Markus Niederdorfer, managieu. Par el segi impurtànt ca Farera savess adigna puspe sa definir da nov. «Sco egn fenix or da la tschendra, dantànt e’gl ànc betg digl tut cler co quel fenix veza or», â’l getg igl president. Anavànt â’l raquinto c’igl vaschegn da Farera, c’â survagnieu bleara cunzessiùn da l’aua da las Ovras electricas digl Ragn posteriur, vegi gieu ple poca furtuna igls davos ons. Pigl on 2024 veza quegl cugls tschains d’aua schon puspe or ampo miglier. Ascheia â igl president infurmo davart diferaintas tematicas c’ocupeschan igl vaschinadi. Suainter mintga tematica â igl publicum savieu far amparadas near discutar par var diesch minutas. Egna da las tematicas da la sera la gievgia passada e stada igl luvraduir comunal a forestal. Igl Markus Niederdorfer â musso igl organigram digl parsunal. Durànt igl on passo â quel samido – igl dat ple poc parsunal actualmeing. Schon avànt diesch ons cun la «Strategie 2014 PLUS» lev’ign cumbater ca Farera vigni egna vischnànca durmantada. Tge c’e capito lua e sto ca plazas da lavur da las Ovras electricas digl Ragn posteriur egn curdadas davent. Par cumbater quella mancànza da lavurs, â Farera biagieu sieus agen luvraduir comunal a forestal. Dantànt dat igl agl preschaint otras sfidas: actualmeing en tres umens raspunsavels par tut las lavurs agl cumegn. Parsunal pigl gòld dat igl agl mumaint betga. Parve da quellas sfidas segi igl vaschinadi ear an cunversaziùn cugls luvraduirs comunals a forestals d’Andeer a Schons. Dantànt e egna fusiùn ànc per egn’ideia. Tge ca els – cun quegl e managieu igl president comunal da Farera anzemen cun la suprastànza – ân dezidieu, e da minimar las lavurs da sonda a dumeingia. Ascheia dat igl par exaimpel nign picet ple durànt la fegn d’eanda. Or digl publicum vean schon l’amparada: «Mo scha jou sto ir sei a Cresta-Farera la dumeingia, ad egna plànta e cupitgeada sen veia – dat igl alura survetsch da picet?» A par gliez e la rasposta clera a consequenta: «Na, quegl e nign cass da preascha, alura ston ign sacuntantar cun quegl.» Me sch’igl e propi egn cass d’urgenza – par exaimpel anzatgi ca sto ir tier igl miedi – alura fuss quegl pussevel. La tematica davart igl parcadi pigl Magic Wood e uon vagnida discutada blearas geadas. Parve da quegl e que punct a la sera d’infurmaziùn sto tras dabot. Sen la grafica c’igl Markus Niederdorfer â musso agl publicum e sto vasevel c’igl dat propi pocas pussevladads par biagear or parcadis. Ign â dantànt dumbro quànts auto ca vignan agl gi. Durànt la stagiùn da stad (zarcladur, fanadur ad avust) san quegl schon egn’ea easser 50 autos agl gi. Mobagn ear trànteraint dat igl anturn diesch autos agl gi. Tge c’ign sto ear cunsiderar e betga me da far daple parcadis, mobagn ear planisar quànta glieud c’igl teritori po vartir. Quel project vean alura ad easser egna tematica par la proxima sasida digl budget da Farera, â igl president comunal managieu. Igl vaschinadi da Farera â blears ons gieu furtuna cugl tschains da las Ovras electricas digl Ragn posteriur. Avànt tres ons dantànt â’gl do aschi poc’aua ca quels tschains en stos ple pocs. Uon vez igl puspe or miglier, mo igl vaschinadi â pitieu. Ear l’angulivaziùn da finanzas â contribuieu a quella situaziùn finanziala digl cumegn da Farera. Igl president comunal â previeu c’igl dat egna sanaziùn da la lingia industriala c’antscheva alura igl on 2029 a vean a custar trànter tres a quater miliùns fràncs. Dantànt e la devisa actuala pigl proxim tains da spargnear aschi blear sco pussevel. «La mia fegnamira», gi igl Markus Niederdorfer, «e da betga dar or raps scha nus vagn betga 1 000 000 fràncs da la vart, schiglioc eassan puspe an la val da larmas. An quella situaziùn lagn nus betga ple easser.» Dantànt â igl president comunal la visiùn da puspe dar aria agl fenix. Bagn pussevel ca quellas tematicas vignan ad ocupar igl president sco ear igls abitànts digl vaschinadi da Farera par igls proxims tarvaschegns. Anturn 30 parsùnas en stadas a la sera d’infurmaziùn da Farera.

L’otra fegn d’eanda e’gl aschi lientsch: La cumpagneia da Donat a conturn mussa sieus toc da teater c’els ân preparo igls davos mains. Igls tschentg acturs giojan egna cumegia an dus acts – «La serasontga an prievel» da Lukas Bühler – c’e vagnida translatada par rumàntsch. Igl publicum sa ir a vurdar igl toc par la prova prinzipala digl vendargis a la sonda sera. La FMR â visito l’ultima prova generala. Tschentg acturs da la cumpagneia da Donat a conturn ân preparo igl teater par uon. Sco adigna vean ear quel puspe giujieu par rumàntsch. La cumegia da Lukas Bühler, c’e vagnida translatada par rumàntsch sco «La serasontga an prievel», raquenta da tschentg parsùnas: igls cunsorts Risch, giujieu da Manuel a Melanie Eugster, la mama digl um – la Annalies ca vean giujieu digl Tizian Cantieni, igl famegl (Gian-Luca Michael) ad igl pardicànt, ca vean giujieu digl Flurin Battaglia. Igl teater vean giujieu an stiva da la famiglia Risch. Igl pur Steafan Risch â anzemen cugl famegl Hitsch ars egn butschegn vinars. Els lessan zupantar quegl da la duna digl Steafan, la pura Menga. Ella vean dascret sco cumandentra ad igls umens dovran anzatge da bien par lur serasontga. Par taner dascus quegl ân els zupo igl butschegn davo la talegna. Dantànt en las Pastgas avànt igl esch ad igl pardicànt ampeara la Menga da dar egn butschegn d’aua par banadir las feastas. Dantànt survean el – sacapescha par sbagl – igl butschegn cugl vinars. Igl Steafan a sieus famegl Hitsch amprovan da survagnir anavos que butschegn. A quegl e nut aschi sempel. An dus acts vean igl publicum a saver co quell’istorgia tgata la sia fegn. Dantànt e’gl cler c’igl Steafan ad igl Hitsch adossan egn grànd sforz par survagnir anavos lur butschegn cugl vinars. Betga me quegl, na – ear da taner dascus agl da la duna digl Steafan. Igl toc â blearas parts parschuadaintas ca fan siirameing rir igl publicum. Igl Hitsch cunteratatga la Menga c’e resoluta a salamainta dad el, cun la lingia, «Frauen am Steuer, ungeheur», near par rumàntsch «Cur c’egna duna manischa, fui ord veia sco la bischa». Egna da las szenas mussa igl Steafan anzemen cugl Hitsch ad els dazedan da telefonar agl pardicànt a sadar or sco Menga. Igl Hitsch manegia speart, cura c’igl Steafan antscheva a telefonar: «Ple òlt!» Cun egn’eada stat igl Stefan sen la mesa cugl telefon. Igl dovra egn tains antocen c’el realisescha c’igl Hitsch â managieu c’el dess bagliafar cun vusch ple òlta. Quella szena dat egna pintga investa, quànt blearas tgossas ca van falo sen la veia da conquistar anavos quel butschegn da vinars. Tgi c’â gust sen egna beala sera, plagn rir ad egna bùna cumpagneia, va a vurdar igl teater la fegn d’eanda. Igl Steafan stat sen mesa suainter c’igl Hitsch gi ad el «ple òlt!». Forza betga digl tut tge c’el â managieu cun quell’expressiùn. Igl famegl Hitsch, igl Steafan, sia duna Menga ad la Annalies maglian la supa ca l’Annalies â fatg (da san.). Igls cunsorts Risch ca vignan giujieu da Melanie a Manuel Eugster cun l’Annalies (Tizian Cantieni).

Igls 10 da november ân igls redacturs digl «Calender per mintga gi» preschanto l’ediziùn pigl 2025 a Glion. Quest’on â’gl do blearas contribuziùns da giuvens c’ân prieu part a la concurenza da la Plema d’or 2023. Igls scrivànts futurs ân trànter oter scret istorgias davart la tematica superforzas. Igl e puspe aschi lientsch: igl nov «Calender per mintga gi» e vagnieu preschanto a Glion la dumeingia passada. Daple ca 25 auturas ad auturs da la Surselva a la Sutselva ân contribuieu a la 104avla anada. An la part sutsilvana da quest’ediziùn dat igl ear contribuziùns da la Plema d’or 2023, egna concurenza par giuven scrivànts. Igls giuvens ân savieu scriver an diferaintas categoreias, las tematicas en dantànt stadas prescretas – egna da quellas: las superforzas. Egna da las tematicas da la Plema d’or e stada superforzas. Par quella â l’Eliza Liv Schneider da Ziràn scret «Igl giat tarmess giou da tschiel» ad â cuntanschieu igl savund rang. Quel text d’egna giuvna va propi a cor. Ella dascriva igl santimaint sco’gl e da ver pears la mama. A tge super­forza savess gidar qua? Exact, viagear a visitar igl mund digls morts. An que mund satgata la protagonista Lou alura ear, cura c’ella e stada a visitar la fossa da la mama. Ascheia po ella adigna visitar sia mama cugls pleds «Tschiel an pasch jou vi vagnir» a bandunar igl mund digls morts cun «Tschiel an pasch jou sto partir». Cur ca la protagonista riva alura a tgea spetga schon igl bab cun egn gatel c’el â cato sen mesa. La Lou â speart capieu tgi c’â tarmess igl gatel. Cun quell’istorgia â l’Eliza Liv Schneider raquinto d’egna tematica tresta, mo tge par superforza c’ign giavischass mintgatànt da ver. Ear igl text c’â gudagnieu igl amprem rang an la concurenza da la Plema d’or 2023 e vagnieu stampo pigl «Calender per mintga gi». El e vagnieu scret da la Livia Michael d’Andeer, ear davart la tematica superforzas. El sa tracta da tres unfànts c’antschevan a striunar an egna notg magica. Suainter c’els striuneschan l’antiera notg dezedan els ca quegl sto rastar egn sacret, betga ca la glieud tratgi c’els segian betga tschient. Anzemen cun egn um c’â num Murezi, lessan els catar adavur partge c’els san cun egn’ea striunar. Els vignan ear sessur, partge c’els ân forzas magicas, mo tge c’e betga cler e sch’els survivan. Quegl pon ign catar or sch’ign ligia l’istorgia «Davent da cura savainsa striunar?» agl «Calender per mintga gi» actual. «Igls tains vargieus» La 104avla anada digl «Calender per mintga gi» 2025 e cumparida. Preschantada e ella vagnida a Glion la dumeingia passada. Pigl redactur sursilvan, igl Manfred Veraguth, e quegl sto la 25avla ediziùn c’el â redigiieu. Igl cuntegn digl «Calender per mintga gi» digls texts sutsilvans e vagnieu redigiieu digl Johann Clopath. La part sursilvana d’uon e ampo sco vurdar an oters curtgegns. Igl dat diferaintas contribuziùns davart la regiùn, mobagn ear tematicas c’ân liac agl easter. Ascheia dat igl dus raports da vieadis agl exteriur, agl martgieu tudestg Würzburg digl Linard Candreia ad egn text d’egn vieadi agl Kirghistan ad Usbekistan da Giosch a Ruth Gartmann. La part sursilvana cumpeglia ear translaziùns da texts curts digl Franz Kafka. Par la Sutselva dat igl blearas contribuziùns digls giuvens c’ân partizipo a la Plema d’or 2023. Igl capetel da la cultura a natira cumpeglia tematicas digl conturn. Ascheia dat igl par exaimpel egn c’â num «Mumaints da la veta d’egn surmester da la Muntogna da Schons a la midada digl 19avel agl 20avel tschantaner», c’e vagnieu scret digl Sebastian Brändli. (fmr/ste) Igl Johann Clopath (redactur sutsilvan), igl Cristian Joos (c’e president da la Fundaziun «Calender per mintga gi») ad igl Manfred Veraguth (redactur sursilvan) (da san.) ân preschanto igl «Calender per mintga gi» la dumeingia passada a Glion.