175.050

Lescha da vischnancas dal chantun Grischun (LV)

dals 17-10-2017 (versiun dals 01-07-2018)

Il cussegl grond dal chantun Grischun1),

sa basond sin l'art. 31 al. 1 da la constituziun chantunala2), suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 27 da zercladur 20173),

concluda:

1. Disposiziuns generalas

Champ d'applicaziun e da regulaziun

Art. 1 1 Questa lescha vala per las vischnancas politicas. Per las vischnancas burgaisas, per las regiuns e per las corporaziuns da vischnancas vala ella confurm al senn, uschenavant che la lescha na dispona expressivamain nagut auter.

2 La lescha regla ils tratgs fundamentals da l'organisaziun, da l'adempliment da las incumbensas, da la collavuraziun e da la fusiun da vischnancas sco er da la surveglianza chantunala.

Status giuridic da las vischnancas

Art. 2 1 Las vischnancas èn corporaziuns territorialas da dretg public cun atgna persunalitad giuridica.

Autonomia

Art. 3 1 Las vischnancas reglan independentamain lur fatschentas en il rom dal dretg surordinà. Il dretg chantunal las conceda ina libertad d'agir uschè gronda sco pussaivel.

2 En quest rom ha la vischnanca il dretg da legislaziun e d'administraziun.

1) PCG 2017/2018, 193 2) DG 110.100 3) pagina 187 * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch

1

175.050

Fracziuns

Art. 4 1 La sutdivisiun dal territori communal en fracziuns serva unicamain a la designaziun geografica.

Legislaziun

Art. 5 1 Las vischnancas reglan ils tratgs fundamentals da lur organisaziun e las cumpetenzas da lur organs en la constituziun communala; latiers tutgan tranter auter er las cumpetenzas finanzialas.

2 Disposiziuns impurtantas vegnan relaschadas en furma d'ina lescha, disposiziuns main impurtantas en furma d'ina ordinaziun.

3 Ils relaschs vegnan publitgads uffizialmain.

4 Las vischnancas actualiseschan lur relaschs en moda cunvegnenta en ina collecziun generalmain accessibla.

Infurmaziun da la publicitad

Art. 6 1 Las vischnancas infurmeschan periodicamain ed en moda adequata la publicitad davart fatschentas d'in interess general.

2 En vischnancas che introduceschan il princip da transparenza vegnan applitgadas las disposiziuns da la lescha davart il princip da transparenza, cun resalva da regulaziuns divergentas.

Responsabladad

Art. 7 1 La responsabladad per donns ch'ils organs communals e las ulteriuras persunas ch'èn en servetsch da las vischnancas chaschunan exequind lur activitad da servetsch, sa drizza tenor la lescha davart la responsabladad dal stadi.

Cumpetenzas penalas

Art. 8 1 En cas da cuntravenziuns cunter lur relaschs pon las vischnancas smanatschar cun multa. Resalvadas restan las disposiziuns penalas dal chantun e da la confederaziun.

2 Multas dastgan vegnir pronunziadas mo sin basa d'ina smanatscha penala ch'è fixada expressivamain en ina lescha.

3 Las disposiziuns generalas che valan per il dretg penal chantunal vegnan applitgadas confurm al senn er per las disposiziuns penalas da las vischnancas.

4 La procedura sa drizza tenor la lescha introductiva tar il cudesch da procedura penala svizzer.

2

175.050

2. Organisaziun

Art. 9 1 En il rom dal dretg surordinà pon las vischnancas s'organisar libramain.

Chaussas generalas

Art. 10

Organs communals 1. chaussas generalas

1 Ils organs obligatorics da las vischnancas èn la totalitad da las persunas cun dretg da votar, la suprastanza communala e la cumissiun da gestiun. La legislaziun chantunala speziala e las vischnancas pon prevair ulteriurs organs communals.

2 Las vischnancas pon remplazzar u cumplettar la radunanza communala cun in parlament communal.

3 En vischnancas senza parlament communal suttametta la suprastanza communala ed en vischnancas cun parlament communal il parlament a las persunas cun dretg da votar las fatschentas che duain vegnir deliberadas.

Art. 11

2. protocols a) protocollaziun ed exposiziun dals protocols

1 Ils organs communals fan protocols separads che infurmeschan almain davart ils conclus, davart ils resultats da las elecziuns sco er davart eventualas contestaziuns concernent la violaziun da disposiziuns da cumpetenza e da procedura. Ils protocols ston vegnir suttascrits da la protocollista u dal protocollist e – suenter l'approvaziun expressiva u taciturna – da la parsura u dal parsura.

2 Il protocol da la radunanza communala vegn publitgà il pli tard 1 mais suenter la radunanza en la moda ch'è usitada al lieu. Resguardond las disposiziuns davart la protecziun da datas dastgan ils protocols vegnir publitgads en medias electronicas.

3 Protestas cunter il protocol da la radunanza communala ston vegnir inoltradas en scrit a la suprastanza communala entaifer il termin d'exposiziun da 30 dis. Quellas vegnan tractadas a chaschun da la proxima radunanza communala, e sin quai vegn approvà il protocol.

b) invista

Art. 12 1 Dals protocols da las radunanzas communalas publicas e da las sesidas publicas dal parlament communal pon mintgina e mintgin prender invista.

2 Cun resalva da dretg communal divergent vegni mo permess da prender invista dals protocols da la suprastanza communala e da las ulteriuras autoritads communalas, sch'i pon vegnir fatgs valair interess degns da vegnir protegids.

3 Al dretg da prender invista poi vegnir satisfatg cun consegnar in extract dal protocol.

3

175.050

Art. 13

Persunas cun dretg da votar 1. chaussas generalas

1 En lur totalitad furman las persunas cun dretg da votar l'organ suprem da la vischnanca.

2 A norma da la constituziun exerciteschan ellas lur dretgs en la radunanza communala u a l'urna.

3 Il dretg da votar en chaussas communalas sa drizza tenor la constituziun dal chantun Grischun e tenor la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun.

4 Las vischnancas pon decider sche, sut tge premissas ed en tge dimensiun ch'ellas vulan introducir il dretg da votar e d'eleger en chaussas communalas per Svizras e Svizzers a l'exteriur respectivamain per persunas estras.

Art. 14

2. cumpetenzas intransmissiblas en vischnancas senza parlament communal

1 En vischnancas senza parlament communal na dastgan las persunas cun dretg da votar betg vegnir privadas da las suandantas cumpetenzas:

a)

b)

c)

d)

eleger la suprastanza communala e la cumissiun da gestiun;

relaschar e midar la constituziun communala e las leschas communalas;

approvar il preventiv ed il quint communal sco er fixar il pe da taglia;

decider da furmar ina corporaziun da vischnancas u da sa participar ad ina tala respectivamain da sortir d'ina tala;

decider da fusiunar cun autras vischnancas;

autras cumpetenzas tenor la legislaziun chantunala speziala.

e)

f)

Art. 15

3. cumpetenzas intransmissiblas en vischnancas cun parlament communal

1 En vischnancas cun parlament communal na dastgan las persunas cun dretg da votar betg vegnir privadas da las suandantas cumpetenzas:

a)

b)

c)

eleger il parlament communal e la suprastanza communala;

relaschar e midar la constituziun communala;

decider da furmar ina corporaziun da vischnancas u da sa participar ad ina tala respectivamain da sortir d'ina tala;

decider da fusiunar cun autras vischnancas;

autras cumpetenzas tenor la legislaziun chantunala speziala.

d)

e)

2 Las vischnancas decidan, sche las ulteriuras fatschentas tenor l'artitgel 14, ch'èn resalvadas a las persunas cun dretg da votar, èn suttamessas ubain al referendum facultativ ubain al referendum obligatoric.

4. dretgs politics

Art. 16 1 Ils dretgs politics en la vischnanca èn garantids a norma da la constituziun communala e da la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun.

4

175.050

2 En vischnancas cun radunanza communala po mintga persuna cun dretg da votar pretender che la suprastanza infurmeschia davart il stadi u davart la liquidaziun d'ina fatschenta communala. Il scleriment sto vegnir dà il pli tard en la proxima radunanza communala. L'infurmaziun po vegnir spustada u refusada, sch'ella stat en cuntradicziun cun interess considerabels da la vischnanca u da terzas persunas.

3 Il dretg d'iniziativa da las persunas cun dretg da votar vala per fatschentas ch'èn suttamessas al referendum obligatoric u facultativ.

5. procedura da votaziun e d'elecziun

Art. 17 1 En il rom dal dretg surordinà reglan las vischnancas sezzas la procedura da votaziun e d'elecziun. Subsidiarmain valan las prescripziuns da la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun.

6. votaziuns consultativas

Art. 18 1 Las vischnancas pon far votaziuns consultativas.

2 La procedura sa drizza tenor la procedura da votaziun ordinaria.

7. reponderaziun

Art. 19 1 In conclus da la radunanza communala u da la votaziun a l'urna po vegnir suttamess a tala da tut temp per al reponderar. Resalvads restan ils dretgs da terzas persunas.

2 Avant la scadenza dad 1 onn suenter l'entrada en vigur d'in conclus sto ina reponderaziun vegnir tractada mo, sche quella vegn concludida cun ina maioritad da dus terzs da las votantas e dals votants a chaschun da la decisiun da la fatschenta.

Votaziun a l'urna

Art. 20 1 En la constituziun communala vegnan designadas quellas fatschentas che vegnan decididas a l'urna.

2 Cun excepziun da las elecziuns sto la radunanza communala respectivamain il parlament communal tractar ordavant las fatschentas che vegnan decididas a l'urna e las deliberar per mauns da la votaziun a l'urna ensemen cun ina recumandaziun per la votaziun.

Art. 21

Radunanza communala 1. abilitad da decider, procedura

1 Mintga radunanza communala che vegn convocada confurm a l'urden è abla da decider.

2 Decisiuns dastgan vegnir prendidas mo davart objects da tractativa che figureschan sin la glista da tractandas, la quala è vegnida communitgada almain 10 dis avant la radunanza communala.

5

175.050

3 Sche quai è raschunaivel, sto la violaziun da disposiziuns da cumpetenza e da procedura vegnir contestada immediatamain. Cas cuntrari scroda il dretg da recurs.

2. publicitad, recusaziun

Art. 22 1 Las radunanzas communalas èn publicas.

2 Davart l'admissibladad da registraziuns u transmissiuns visualas e sonoras decida la radunanza communala. Mintga persuna cun dretg da votar po pretender che sias remartgas e ses votums na vegnian betg registrads.

3 L'exclusiun da persunas senza dretg da votar vegn ordinada, sche quai è necessari pervia d'interess publics u privats predominants per singulas fatschentas.

4 Ils motivs da recusaziun decisivs per las autoritads na valan betg per las participantas ed ils participants da la radunanza communala.

Art. 23

Parlament communal 1. cumposiziun, cumpetenzas

1 La constituziun communala fixescha en spezial il dumber da commembras e commembers e las cumpetenzas dal parlament communal.

2. publicitad

Art. 24 1 Las sesidas dal parlament communal èn publicas. L'exclusiun cumpletta u parziala da la publicitad vegn ordinada, sche quai è necessari pervia d'interess publics u privats predominants per singulas fatschentas.

Art. 25

Autoritads communalas 1. elegibladad

1 Mintga persuna cun dretg da votar po vegnir elegida en in'autoritad communala.

2 En la suprastanza communala ed en il parlament communal pon vegnir elegidas persunas che han – il pli tard il mument da las elecziuns – lur domicil en la vischnanca. Il domicil sto restar per l'entira durada d'uffizi en la vischnanca.

3 Per l'elecziun en ina cumissiun cun funcziun da cussegliaziun po il dretg communal pretender l'obligaziun d'avair domicil en la vischnanca.

2. elecziuns substitutivas

Art. 26 1 Sch'i resulta in post vacant pervia da l'extrada da la titulara u dal titular d'in uffizi durant la perioda d'uffizi currenta, sto vegnir fatga in'elecziun substitutiva per il rest da la perioda d'uffizi, nun che la proxima elecziun ordinaria haja lieu entaifer ils proxims 9 mais. Per l'elecziun substitutiva valan las medemas disposiziuns sco per las elecziuns ordinarias.

2 Sche las premissas per far in'elecziun substitutiva n'èn betg ademplidas, sa participescha in'eventuala substituta u in eventual substitut a las tractativas da l'autoritad per la commembra u il commember ordinari sortì.

6

175.050

3. elecziuns en differents uffizis

Art. 27 1 Sch'ina persuna vegn elegida en differents uffizis ch'excludan in l'auter, sto ella sa decider per in da quests uffizis.

2 Sch'i existan motivs d'exclusiun en il senn da l'artitgel 32 e sche las elecziuns han lieu il medem mument, è elegida quella persuna che ha survegnì dapli vuschs. Sche candidatas e candidats han survegnì tuttina bleras vuschs, decida la sort.

3 Sch'ina da las persunas, tranter las qualas igl exista in motiv d'exclusiun en il senn da l'artitgel 32, vegn elegida e sche la segunda persuna è en uffizi, senza che la reelecziun da la segunda persuna fiss necessaria a medem temp sco l'elecziun da l'emprima persuna, è l'elecziun nunvalaivla.

4. participaziun, abilitad da decider

Art. 28 1 Cun resalva da motivs perstgisabels èn las commembras ed ils commembers da las autoritads obligads da sa participar a las sesidas.

2 In'autoritad è abla da decider, sche almain la maioritad da sias commembras e da ses commembers è preschenta ed ha il dretg da votar.

5. obligaziun da votar

Art. 29 1 En cas da votaziuns e d'elecziuns en gremis da decisiun pitschens, sco per exempel en autoritads u en cumissiuns, è mintga commembra e commember obligà da votar e d'eleger. Resalvadas restan las disposiziuns davart la recusaziun.

Art. 30 1 Las tractativas da las autoritads n'èn betg publicas.

6. exclusiun da la publicitad

7. incumpatibilitad

Art. 31 1 In'emploiada communala u in emploià communal na dastga betg appartegnair a l'autoritad, a la quala ella u el è suttamess directamain. Sche la vischnanca na fixescha betg in grad d'occupaziun decisiv en quest reguard, vala mintga engaschament sco motiv d'incumpatibilitad.

2 Commembras e commembers da la suprastanza communala sco er emploiadas communalas ed emploiads communals en il senn da l'alinea 1 na dastgan betg appartegnair a la cumissiun da gestiun.

3 La constituziun communala po prevair ulteriurs motivs d'incumpatibilitad.

8. exclusiun

Art. 32 1 Persunas parentas e quinadas en lingia directa, fragliuns, conjugalas e conjugals sco er persunas che vivan en in partenadi registrà u che mainan facticamain ina communitad da vita na dastgan betg appartegnair a medem temp a la medema autoritad communala.

7

175.050

2 Ils medems motivs d'exclusiun valan er per appartegnair a medem temp a la suprastanza communala ed a la cumissiun da gestiun.

3 En la constituziun communala pon vegnir previs ulteriurs motivs d'exclusiun.

9. recusaziun

Art. 33 1 Las commembras ed ils commembers d'ina autoritad communala ston prender recusaziun, sch'i vegn tractada ina fatschenta, da la quala els sezs u ina persuna che stat cun els en ina relaziun d'exclusiun en il senn da l'artitgel 32 han in interess persunal direct per la fatschenta.

2 Las commembras ed ils commembers da la cumissiun da gestiun ston prender recusaziun, sch'i vegnan controlladas la contabilitad e la gestiun d'ina autoritad u d'in uffizi, a la quala appartegna ina persuna che stat cun els en ina relaziun d'exclusiun en il senn da l'artitgel 32.

3 En il sectur da la giurisdicziun sa drizza la recusaziun tenor las disposiziuns da la lescha davart la giurisdicziun administrativa.

10. obligaziun da discreziun

Art. 34 1 Las commembras ed ils commembers d'autoritads sco er emploiadas communalas ed emploiads communals e persunas privatas ch'adempleschan incumbensas publicas èn obligads a la discreziun en fatschentas ch'els han ademplì en lur posiziun uffiziala u da servetsch, uschenavant ch'igl exista in interess public u privat predominant da tegnair secret las fatschentas u sch'ina prescripziun speziala prevesa quai.

2 Davart l'aboliziun da l'obligaziun da discreziun d'ina commembra u d'in commember da la suprastanza decida la suprastanza en recusaziun da la commembra u dal commember pertutgà; davart l'aboliziun da l'obligaziun da discreziun d'ulteriuras persunas ch'èn suttamessas a tala, decida lur autoritad superiura.

Art. 35

Suprastanza communala 1. chaussas generalas

1 La suprastanza communala è l'autoritad directiva da la vischnanca. Ella planisescha e coordinescha las activitads communalas.

2 Ella maina e surveglia l'administraziun communala.

2. organisaziun

Art. 36 1 La suprastanza communala consista d'almain trais commembras e commembers.

Cun excepziun da la presidenta communala u dal president communal sa constituescha ella sezza.

2 Ella sto concepir l'activitad administrativa tenor princips organisatorics adequats.

8

175.050

3. cumpetenzas

Art. 37 1 La suprastanza communala ademplescha tut las incumbensas che n'èn betg attribuidas ad in auter organ tras il dretg surordinà u tras il dretg communal.

2 La suprastanza communala po relaschar ordinaziuns.

3 Sch'il dretg communal sto vegnir adattà al dretg surordinà e sche la vischnanca n'ha nagina libertad da regulaziun en quest reguard, po la suprastanza communala concluder la midada en atgna cumpetenza.

4 Ina decisiun davart ina da sias atgnas cumpetenzas dastga la suprastanza communala delegar ad in organ surordinà mo, sche quai è indispensabel per motivs objectivs e pervia d'ina situaziun extraordinaria.

4. obligaziun da predeliberaziun

Art. 38 1 La suprastanza communala sto tractar ordavant e far ina proposta per tut las fatschentas che ston vegnir suttamessas a la radunanza communala u eventualmain al parlament communal.

2 En cas da fatschentas d'ina impurtanza pli gronda per la vischnanca elavura la suprastanza communala ina missiva per mauns da las persunas cun dretg da votar u dal parlament communal ed als trametta a temp questa missiva respectivamain publitgescha la missiva en moda adequata.

5. represchentanza da la vischnanca vers anora

Art. 39 1 La suprastanza communala represchenta la vischnanca vers anora.

2 Per regla suttascriva la presidenta communala u il president communal ensemen cun in'ulteriura commembra u in ulteriur commember da la suprastanza u cun la chanzlista communala u il chanzlist communal en moda giuridicamain lianta las fatschentas en il sectur da cumpetenza da la suprastanza communala.

3 Cun resalva d'ina regulaziun communala divergenta pon las ulteriuras autoritads communalas designar sezzas la represchentanza che fa decleraziuns giuridicamain liantas envers terzas persunas.

6. delegaziun da cumpetenzas

Art. 40 1 Tras la constituziun communala u tras leschas communalas pon singulas cumpetenzas, ch'èn per ordinari chaussa da la suprastanza, vegnir surdadas ad autoritads spezialas u a cumissiuns spezialas.

2 Las incumbensas, las cumpetenzas e l'organisaziun da cumissiuns permanentas vegnan regladas en in relasch communal, uschenavant ch'i n'existan naginas prescripziuns surordinadas.

3 Per tractar singulas fatschentas che tutgan a lur agen champ da cumpetenza respectiv pon ils organs communals ordinaris nominar cumissiuns temporaras, uschenavant ch'i n'existan naginas prescripziuns surordinadas.

9

175.050

Art. 41

Cumissiun da gestiun 1. cumposiziun e constituziun

1 La cumissiun da gestiun sa cumpona d'almain trais commembras e commembers.

2 En vischnancas cun parlament communal dastgan las commembras ed ils commembers da la cumissiun da gestiun appartegnair al parlament communal.

3 La cumissiun da gestiun designescha ina presidenta u in president or da ses ravugl.

2. revisiun da quints e controlla da gestiun

Art. 42 1 Il pli tard suenter mintga clusiun dal quint annual controllescha la cumissiun da gestiun che la contabilitad e la gestiun da la vischnanca correspundian a las prescripziuns. Ella suttametta a la vischnanca in rapport en scrit e fa ina proposta.

2 Ultra da la cumissiun da gestiun po la vischnanca incumbensar expertas ed experts cun la revisiun da quints e cun la controlla da gestiun.

3. ulteriuras cumpetenzas

Art. 43 1 Per far controllas extraordinarias po la cumissiun da gestiun engaschar expertas ed experts.

2 En spezial per fatschentas cun consequenzas finanzialas po la suprastanza communala consultar e sa laschar cussegliar da la cumissiun da gestiun.

3. Facultad communala e finanzas

Facultad communala

Art. 44 1 Cun resalva da la proprietad renconuschida da la vischnanca burgaisa respectivamain d'auters proprietaris da dretg public è la facultad communala en proprietad da la vischnanca politica.

Art. 45

Facultad d'utilisaziun 1. cumposiziun, dretg d'utilisaziun

1 La facultad d'utilisaziun sa cumpona dad alps, da pastgiras da diever cuminaivel, da guaud, da sorts communalas, da dretgs da pasculaziun cumina, da dretgs da far laina e da dretgs da pasculaziun.

2 Il dretg d'utilisaziun han las abitantas ed ils abitants da la vischnanca.

3 Las vischnancas pon relaschar ulteriuras regulaziuns dal dretg d'utilisaziun confurm a lur relaziuns.

2. alienaziun

Art. 46 1 Bains immobigliars che appartegnan a la facultad d'utilisaziun da la vischnanca na duain betg vegnir alienads, sche quai restrenscha considerablamain la totalitad da las utilisaziuns publicas da medem gener.

10

175.050

2 Exceptadas da questa restricziun èn alienaziuns per ademplir incumbensas publicas u per realisar ovras d'interess public.

3 Il retgav da l'alienaziun da la facultad d'utilisaziun va sin in conto per il retgav or da la vendita da terren; quest conto è per regla destinà per procurar per ina cumpensaziun reala e per meglierar alps, pastgiras e manaschis da chasa.

4 Meds finanzials che derivan d'alienaziuns da facultad d'utilisaziun da la vischnanca burgaisa u da facultad d'utilisaziun che ha appartegnì gia il 1. da settember 1874 a la facultad d'utilisaziun da la vischnanca, dastgan vegnir retratgs dal conto per il retgav or da la vendita da terren mo sin basa d'in conclus concordant dals organs cumpetents da la vischnanca politica e da la vischnanca burgaisa.

5 Il conto per il retgav or da la vendita da terren vegn administrà da la vischnanca politica.

6 La medema posiziun sco l'alienaziun ha la constituziun da dretgs da construcziun e da funtauna sco er d'auters dretgs d'utilisaziun reals u persunals cun ina durada da 30 onns u dapli.

Finanzas e rapport

Art. 47 1 La gestiun da las finanzas ed il rendaquint sa drizzan tenor ils princips da la lescha da finanzas dal chantun Grischun sco er da l'ordinaziun da finanzas per las vischnancas.

2 Fin il pli tard la fin da settember da l'onn suandant ston vegnir inoltrads al departament il quint annual ch'è vegnì approvà da la radunanza communala u dal parlament ed il rapport da la cumissiun da gestiun.

4. Incumbensas

Princip

Art. 48 1 Las vischnancas adempleschan las incumbensas che las èn vegnidas surdadas sco er tut las fatschentas localas ch'il dretg chantunal na regla betg u betg definitivamain e che na tutgan betg al champ da cumpetenza da la vischnanca burgaisa.

Surpigliada d'incumbensas

Art. 49 1 Incumbensas che las vischnancas tschernan sezzas surpiglian ellas tras in relasch u tras in conclus da l'organ communal cumpetent.

2 Sche l'adempliment da las incumbensas chaschuna ina intervenziun en il status giuridic da las abitantas e dals abitants, dovri ina basa giuridica formala per pudair surpigliar las incumbensas.

Art. 50 1 Las vischnancas adempleschan sezzas lur incumbensas.

Responsabladad per las incumbensas

11

175.050

2 Ellas pon – per regla a maun d'in relasch u d'in contract – surdar l'adempliment da las incumbensas er a terzas parts e crear u sa participar ad organisaziuns da dretg public e privat.

3 La basa da surdada regla en spezial:

a)

b)

c)

d)

e)

il gener e la dimensiun da l'incumbensa;

la furma giuridica dal purtader da las incumbensas;

la finanziaziun;

la surveglianza;

en cas d'ina instituziun: l'organisaziun.

Surveglianza

Art. 51 1 Ils purtaders excorporads respectivamain l'adempliment da lur incumbensas èn suttamess a la surveglianza da la vischnanca.

5. Collavuraziun intercommunala

Art. 52

Chaussas generalas 1. furmas giuridicas

1 Per ademplir tschertas incumbensas pon las vischnancas collavurar en furma da contracts da dretg public cun e senza persunalitad giuridica u en furma da colliaziuns da vischnancas da dretg privat.

2. basa giuridica

las vischnancas participadas;

la furma giuridica da la collavuraziun;

il gener e la dimensiun da l'incumbensa cuminaivla;

la finanziaziun e la repartiziun dals custs;

la schliaziun respectivamain la terminaziun da la collavuraziun.

Art. 53 1 La collavuraziun premetta ina basa giuridica tranter las vischnancas che regla en spezial il suandant:

a)

b)

c)

d)

e)

2 La basa giuridica per la corporaziun da vischnancas e per l'instituziun cuminaivla regla ultra da quai lur organisaziun.

3 La basa giuridica garantescha en moda adequata ils dretgs da cundecisiun politics da las vischnancas participadas respectivamain da lur persunas cun dretg da votar.

3. obligaziun da collavuraziun

Art. 54 1 Sche interess publics impurtants pretendan quai, po la regenza obligar tschertas vischnancas da collavurar tenor l'artitgel 52 respectivamain da cuntinuar cun ina tala collavuraziun.

12

175.050

2 Sche la collavuraziun pretenda quai, preschentan las vischnancas in contract da collavuraziun entaifer in termin fixà. Sch'ellas na chattan nagina cunvegna, vegn il contract elavurà e concludì da la regenza.

3 Il dretg d'audiziun da las vischnancas è garantì.

4 La decisiun da la regenza è definitiva.

Art. 55

Corporaziun da vischnancas 1. noziun e furmaziun

1 La corporaziun da vischnancas serva ad ademplir ina incumbensa communala.

2 Ella è ina corporaziun territoriala da dretg public cun atgna persunalitad giuridica.

3 Ella survegn la persunalitad giuridica, suenter che las persunas cun dretg da votar da las vischnancas commembras han approvà ils statuts.

2. posiziun giuridica

Art. 56 1 En la dimensiun da sia incumbensa surpiglia la corporaziun da vischnancas la posiziun da las vischnancas associadas ed ha en quest sectur lur dretgs e lur obligaziuns.

2 Per l'incumbensa surpigliada po ella incassar taxas e contribuziuns sco er pretender eventualas subvenziuns.

3. organs

Art. 57 1 La corporaziun da vischnancas ha almain ils suandants organs:

a)

b)

c)

las persunas cun dretg da votar da las vischnancas commembras;

la suprastanza da la corporaziun;

la cumissiun da gestiun.

4. statuts

Art. 58 1 Ils statuts da la corporaziun reglan ils tratgs fundamentals da la collavuraziun da las vischnancas participadas.

2 Ultra dals champs da regulaziun tenor l'artitgel 53 cuntegnan ils statuts en spezial disposiziuns davart:

a)

b)

c)

il num, la sedia e l'intent da la corporaziun;

ils organs da la corporaziun e lur cumpetenzas;

ils dretgs da cooperaziun da las vischnancas commembras e da las persunas cun dretg da votar, cunzunt er lur cumpetenzas da far expensas;

la participaziun e l'extrada da vischnancas;

la responsabladad d'ina vischnanca suenter l'extrada;

la schliaziun da la corporaziun, l'utilisaziun da la facultad ed il pajament da debits.

d)

e)

f)

3 Las vischnancas commembras concludan davart ils statuts tenor la procedura decisiva da lur constituziun communala.

13

175.050

4 Midadas dals statuts che concernan l'intent da la corporaziun e l'incumbensa da la corporaziun ston vegnir approvadas da tut las vischnancas commembras.

Instituziun cuminaivla

Art. 59 1 Sche las vischnancas adempleschan ina incumbensa en furma d'ina instituziun cuminaivla, sa drizzan las pretensiuns envers la basa da surdada tenor l'artitgel 50.

Collavuraziun transcunfinala

Art. 60 1 En il rom da la collavuraziun intercommunala transcunfinala èn las vischnancas autorisadas da far – en fatschentas localas – contracts cun vischnancas vischinas extrachantunalas ed estras. Quests contracts ston vegnir communitgads a la regenza.

6. Fusiun da vischnancas e midada da cunfins communals

Princip e promoziun da fusiuns

Art. 61 1 Vischnancas pon fusiunar ina cun l'autra.

2 Il chantun promova la fusiun da vischnancas tras prestaziuns materialas ed immaterialas.

3 Suenter avair tadlà las vischnancas definescha la regenza spazis da promoziun.

Quels s'orienteschan tenor criteris ch'èn decisivs per la furmaziun da vischnancas fermas.

Contractivas da fusiun

Art. 62 1 La radunanza communala u il parlament communal po surdar a la suprastanza communala l'incumbensa da cumenzar cun tractativas da fusiun cun autras vischnancas. La suprastanza communala po er manar da sai anora talas tractativas.

2 Sch'ina vischnanca ha difficultads finanzialas, persunalas u organisatoricas duraivlas, po ella vegnir obligada da la regenza da cumenzar cun talas tractativas cun vischnancas entaifer il spazi da promoziun.

Art. 63

Contract da fusiun 1. princip

1 La basa per la votaziun davart la fusiun è in contract da fusiun en scrit.

2 Quest contract sto vegnir approvà da la regenza, ch'examinescha la legalitad dal contract. La decisiun da la regenza è definitiva.

2. cuntegn

Art. 64 1 Il contract da fusiun regla en spezial:

a)

las vischnancas participadas;

14

175.050

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

il num e la vopna;

ils tratgs fundamentals da l'organisaziun communala futura;

l'appartegnientscha da la nova vischnanca a la regiun ed al circul electoral;

la cumposiziun d'ina suprastanza transitorica;

las cumpetenzas per elavurar e per relaschar la constituziun futura ed eventualas ulteriuras basas giuridicas;

in eventual quorum;

la data da la fusiun.

3. procedura

Art. 65 1 Las suprastanzas da las vischnancas participadas explitgeschan a las persunas cun dretg da votar la procedura da votaziun ed il cuntegn da la votaziun en ina missiva en scrit.

2 Per las votaziuns en las singulas vischnancas vala il dretg communal respectiv.

4. ordinaziun da la regenza

Art. 66 1 La regenza po ordinar ad ina vischnanca da votar davart in contract da fusiun, sche sia cooperaziun para necessaria per furmar ina nova vischnanca entaifer il spazi da promoziun.

5. organs transitorics

Art. 67 1 Suenter l'entrada en vigur dal contract da fusiun è cumpetenta la suprastanza transitorica per las incumbensas da preparaziun e da coordinaziun da la vischnanca fusiunada.

2 Suenter l'entrada en vigur dal contract da fusiun furman las persunas cun dretg da votar da las anteriuras vischnancas il corpus da votantas e votants per ils fatgs da la vischnanca fusiunada.

3 Avant l'entrada en vigur da la fusiun ston vegnir relaschadas almain ina constituziun ed ina lescha da taglia per la nova vischnanca, nun ch'il contract da fusiun statueschia la surpigliada dal dretg existent.

6. valaivladad dal contract da fusiun

Art. 68 1 Cun resalva d'ina regulaziun divergenta pon disposiziuns dal contract da fusiun da princip vegnir adattadas sur la procedura legislativa communala ordinaria il pli baud 15 onns suenter l'entrada en vigur da la fusiun.

2 Cun resalva d'ina regulaziun divergenta pon disposiziuns dal contract da fusiun, che servan a la protecziun da minoritads, da princip vegnir adattadas il pli baud suenter 15 onns cun ina maioritad qualifitgada da dus terzs da las votantas e dals votants. Suenter la scadenza da 25 onns è in'adattaziun pussaivla cun ina maioritad simpla.

3 Avant la scadenza dals termins ston regulaziuns che divergeschan dal contract da fusiun vegnir approvadas da la regenza.

15

175.050

Art. 69

Effects giuridics da la fusiun 1. chaussas generalas

1 La vischnanca fusiunada è successura legala da las vischnancas fusiunantas. Ella surpiglia ils dretgs e las obligaziuns sco er las facultads ed il debits da tut las anteriuras vischnancas.

2 En la dimensiun da las regulaziuns vertentas surpiglia la vischnanca fusiunada la posiziun da las anteriuras vischnancas envers autras corporaziuns da dretg public u envers persunas privatas.

2. collavuraziun intercommunala

Art. 70 1 Las furmas da la collavuraziun intercommunala tranter las vischnancas fusiunantas sa schlian senz'auter cun la data da l'entrada en vigur da la fusiun.

2 Relaschs giuridics da la collavuraziun intercommunala ch'èn er vinavant necessaris per ademplir las incumbensas communalas da la vischnanca fusiunada, vegnan integrads en il dretg communal.

3 Er senza che las basas giuridicas correspundentas cuntegnian ina disposiziun explicita, po ina vischnanca – en cas d'ina fusiun da vischnancas – sortir da la collavuraziun intercommunala per la data da l'entrada en vigur da la fusiun, observond in termin da desditga d'almain 3 mais.

3. vischnanca burgaisa e dretg da burgais

Art. 71 1 Sche duas u pliras vischnancas fusiuneschan e sche almain ina da questas vischnancas ha ina vischnanca burgaisa, survegn er la vischnanca fusiunada ina vischnanca burgaisa, nun che tut las vischnancas burgaisas sajan vegnidas schliadas avant la fusiun.

2 Il dretg da burgais sa drizza tenor la vischnanca politica. Persunas cun dretg da burgais da las vischnancas fusiunantas survegnan il dretg da burgais da la nova vischnanca politica.

3 Entaifer 3 onns suenter l'entrada en vigur da la fusiun pon ellas dumandar – cunter ina taxa – ch'il num d'ina anteriura vischnanca burgaisa vegnia inscrit en il register da stadi civil en parantesas davos il nov dretg da burgais sco renviament a la derivanza.

Disposiziun tras il cussegl grond

Art. 72 1 Il cussegl grond po disponer la fusiun d'ina vischnanca cun ina u cun pliras vischnancas, sche:

a)

ina vischnanca n'è permanentamain betg en cas da satisfar a las pretensiuns da la lescha e d'ademplir sias incumbensas, perquai ch'ella ha paucas abitantas ed abitants u perquai che las forzas persunalas u las atgnas forzas finanzialas (resursas) èn insuffizientas;

16

175.050

b)

la cooperaziun da vischnancas refusantas è indispensabla per furmar ina nova vischnanca u per ademplir sias incumbensas, en cas ch'ina maioritad da las autras vischnancas pertutgadas ha approvà la fusiun.

2 L'indispensabladad tenor l'alinea 1 litera b vegn giuditgada en spezial sin basa da la geografia, dal svilup territorial, dal territori, dal svilup economic, da la funcziunalitad dals servetschs sco er da la contribuziun da la vischnanca a las resursas persunalas e finanzialas.

3 La procedura vegn instradada sin dumonda da la suprastanza transitorica da las vischnancas fusiunantas u tras ina disposiziun da la regenza.

4 Las vischnancas pertutgadas ston l'emprim vegnir tadladas.

5 Il conclus dal cussegl grond è definitiv.

Art. 73 1 La fusiun entra en vigur tras il conclus dal cussegl grond. Il conclus è definitiv.

Entrada en vigur

Cunfins communals

Art. 74 1 Las vischnancas pon fixar midadas da lur cunfins communals. Las cunvegnas ston vegnir approvadas da la regenza per esser valaivlas.

7. Surveglianza

Princip

Art. 75 1 Las vischnancas, las vischnancas burgaisas, las regiuns sco er ils purtaders da la collavuraziun intercommunala en il senn da l'artitgel 52 èn suttamess a la surveglianza chantunala.

2 Las vischnancas èn obligadas da cooperar tar la surveglianza.

Obligaziuns da las vischnancas

Art. 76 1 Sch'i vegnan constatadas irregularitads en ina vischnanca, procura l'organ communal cumpetent per ils scleriments necessaris e prenda las mesiras ch'i dovra.

Autoritads chantunalas da surveglianza

Art. 77 1 La surveglianza chantunala vegn exequida:

a)

b)

2 La surveglianza specifica sa drizza tenor las regulaziuns da las leschas spezialas.

da la regenza;

dals departaments.

17

175.050

Scleriment da surveglianza

Art. 78 1 Sin basa d'ina annunzia tenor il dretg da surveglianza u d'uffizi fa il post chantunal scleriments pli detagliads, sche:

a)

igl exista in suspect motivà che l'administraziun regulara vegnia disturbada u periclitada seriusamain tras in agir illegal dals organs communals u en autra moda; e la vischnanca na regla betg sezza la chaussa tenor l'artitgel 76.

b)

Mesiras da surveglianza

dar directivas;

abolir conclus illegals d'organs communals, sche quai è indispensabel;

pronunziar execuziuns d'uffizi.

Art. 79 1 Ultra da las mesiras previsas en la legislaziun chantunala speziala po l'instanza chantunala da surveglianza cunzunt:

a)

b)

c)

2 En cas che obligaziuns d'uffizi vegnan violadas grevamain u en cas ch'i vegn refusà repetidamain d'observar ordinaziuns da las instanzas chantunalas da surveglianza, po la regenza destituir commembras e commembers d'autoritads communalas da lur uffizi.

3 La regenza po relaschar sias ordinaziuns a las autoritads communalas cun renviar a la smanatscha da chasti da l'artitgel 292 dal cudesch penal svizzer.

Art. 80

Cumpetenzas da surveglianza spezialas 1. approvaziun da relaschs communals

1 Il relasch e la midada da la constituziun communala èn suttamess a l'approvaziun declarativa tras la regenza.

2 L'approvaziun d'auters relaschs communals sa drizza tenor las prescripziuns da la legislaziun speziala respectiva.

3 L'approvaziun n'excluda betg ch'ina prescripziun possia vegnir contestada tras in recurs.

Art. 81

2. surveglianza da las finanzas a) princip

1 La regenza surdat al departament la surveglianza da las finanzas da las vischnancas.

2 En il rom da la surveglianza da las finanzas vegni examinà en spezial, sch'i vegnan observads ils princips da la gestiun da las finanzas e dal rendaquint tenor la lescha da finanzas dal chantun Grischun sco er tenor l'ordinaziun da finanzas per las vischnancas.

3 Sche quests princips na vegnan betg observads, ordinescha il departament las retschertgas necessarias e propona a la regenza las mesiras basegnaivlas.

18

175.050

b) causals

Art. 82 1 Il post da surveglianza intervegn cunzunt tar ils suandants causals:

a)

b)

l'indebitament ha cuntanschì ina dimensiun critica u va en direcziun d'ina tala;

i vegn cumprovà in deficit da bilantscha u in tal sto vegnir temì pervia da la tendenza negativa tar l'atgna finanziaziun;

ils princips da la gestiun da las finanzas e dal rendaquint vegnan violads considerablamain.

c)

2 Sche vischnancas planiseschan da far expensas singulas u periodicas ubain da renunziar ad entradas e sche quai pudess augmentar l'indebitament ad ina dimensiun critica, ston ellas annunziar ordavant lur intenziun al post da surveglianza.

c) surveglianza speziala da las finanzas

Art. 83 1 Sin basa dal resultat d'in scleriment da la situaziun finanziala po la regenza suttametter ina vischnanca, ina vischnanca burgaisa, ina regiun u ina corporaziun da vischnancas ad ina surveglianza speziala da las finanzas.

2 Questa subordinaziun ha lieu sin trais differents stgalims d'intervenziun:

a)

b)

cussegliaziun ed assistenza;

assistenza cun cumpetenzas d'intervenziun pli vastas per il post da surveglianza, inclusiv l'approvaziun da conclus d'ina impurtanza finanziala pli gronda;

curatella.

c)

3 La regenza fixescha ils criteris e las mesiras dals singuls stgalims d'intervenziun.

Nominaziun d'ina cumissaria u d'in cumissari da la regenza

Art. 84 1 La regenza po nominar da sai anora u sin dumonda da la vischnanca ina cumissaria u in cumissari da la regenza per exequir mesiras da controlla, per liquidar dispitas a la buna, per restabilir in urden disturbà, per sclerir in fatg dispitaivel sco er per sustegnair e per cussegliar las autoritads communalas tar la liquidaziun da fatschentas difficilas.

2 Sch'ina autoritad communala n'è betg abla da decider u d'agir en il cas singul, po la cumissaria u il cumissari da la regenza prender ina decisiun en atgna cumpetenza empè da l'autoritad communala u cun la cooperaziun da tala.

3 Ils custs ston per regla vegnir adossads a la vischnanca.

4 Resalvadas restan las disposiziuns da la lescha davart la responsabladad dal stadi.

Curatella

Art. 85 1 Sche l'administraziun regulara d'ina vischnanca na po betg vegnir garantida en autra moda, po la regenza metter ina vischnanca sut curatella temporara e nominar per quest intent ina curatura u in curatur respectivamain ina cumissiun da curatella.

19

175.050

2 La regenza po er restrenscher la curatella a tscherts secturs da l'administraziun communala u a las cumpetenzas da singuls organs communals respectivamain da singulas autoritads communalas.

3 Cun ordinar la curatella vegnan las cumpetenzas dals organs communals respectivamain da las autoritads communalas transferidas a la curatura u al curatur respectivamain a la cumissiun da curatella.

4 La vischnanca sto restituir al chantun ils custs da la curatella.

8. Vischnancas burgaisas

Status giuridic

Art. 86 1 La vischnanca burgaisa è ina corporaziun da dretg public.

2 Sch'i n'exista nagina vischnanca burgaisa, ademplescha la vischnanca politica sias incumbensas.

3 La fundaziun da novas vischnancas burgaisas è exclusa.

Organisaziun

Art. 87 1 Ils organs da la vischnanca burgaisa èn las burgaisas ed ils burgais, ch'exequeschan lur dretgs a la radunanza da burgais u a l'urna, la suprastanza da burgais, che sa cumpona d'almain trais commembras e commembers, e la cumissiun da gestiun.

2 La vischnanca burgaisa convochescha almain ina giada per onn ina radunanza da burgais.

Dretg decisiv

Art. 88 1 La vischnanca burgaisa regla ils tratgs fundamentals da sia organisaziun en ils statuts.

2 Ils statuts sco er mintga midada da tals èn suttamess a l'approvaziun declarativa tras il departament. La decisiun dal departament è definitiva.

Proprietad

Art. 89 1 La vischnanca burgaisa è proprietaria:

a)

dals bains immobigliars e da las instituziuns che servan a l'agid social da las burgaisas e dals burgais, sche la vischnanca burgaisa ademplescha sezza las incumbensas dal provediment da las burgaisas e dals burgais u paja contribuziuns correspundentas a la vischnanca politica;

dals bains immobigliars, dals quals ella è inscritta en il register funsil federal sco proprietaria;

dals bains immobigliars, envers ils quals ella ha in auter status da proprietad cumprovà en moda giuridicamain suffizienta; u

b)

c)

20

175.050

d)

dals bains immobigliars ch'ella ha repartì fin il 1. da settember 1874 sco sorts da burgaisas e burgais.

2 La facultad burgaisa serva exclusivamain ad ademplir incumbensas ch'èn d'in interess public. Mintga distribuziun u repartiziun da retgavs u da facultad a las commembras ed als commembers da las vischnancas burgaisas è exclusa, cun excepziun d'ina utilisaziun en natiralias da pitschna valur.

3 Igl è scumandà d'externalisar la facultad da la vischnanca burgaisa ad auters subjects giuridics che a la vischnanca politica.

Cumpetenzas

Art. 90 1 La vischnanca burgaisa decida davart:

a)

b)

c)

la concessiun dal dretg da burgais communal;

l'administraziun da sia facultad;

il consentiment a la retratga da meds finanzials giu dal conto per il retgav or da la vendita da terren;

la fusiun cun la vischnanca politica.

d)

2 En il rom da ses meds s'engascha ella per il bainesser da la generalitad.

Quint annual e rapport da gestiun

Art. 91 1 Mintga onn ston las vischnancas burgaisas render quint davart tut lur finanzas.

2 Fin la fin da settember da l'onn che suonda l'onn da gestiun ston vegnir tramess al departament il quint annual approvà ed il rapport da la cumissiun da gestiun.

9. Regiuns

Princip

Art. 92 1 Las regiuns servan ad ademplir efficaziamain incumbensas da las vischnancas appartegnentas.

2 A norma da la legislaziun speziala adempleschan ellas plinavant las incumbensas che las vegnan attribuidas tras il chantun.

3 Ils conclus da las regiuns èn liants.

Status giuridic

Art. 93 1 En la dimensiun da las incumbensas surdadas ad ellas entran las regiuns en la posiziun da las vischnancas respectivas respectivamain dal chantun; cumprais è il dretg d'incassar taxas e contribuziuns e da pretender eventualas subvenziuns.

21

175.050

Surdada d'incumbensas

Art. 94 1 Las incumbensas vegnan surdadas da las vischnancas a la regiun tras ina cunvegna da prestaziun che oblighescha exclusivamain las vischnancas pertutgadas. La cumpetenza sa drizza tenor las cumpetenzas finanzialas respectivas.

2 La regiun e las vischnancas reglan las premissas per prender enavos ina incumbensa surdada.

Collavuraziun cun autras regiuns

Art. 95 1 Las regiuns pon ademplir cuminaivlamain las incumbensas che las èn vegnidas surdadas. Sch'i na vegn betg chattada ina soluziun consensuala, surpiglia la regiun cun las pli bleras abitantas ed ils pli blers abitants la responsabladad per l'organisaziun correspundenta, ed ella vegn indemnisada commensuradamain per quai.

2 Ils detagls vegnan reglads tras ina cunvegna da prestaziun.

3 En cas d'incumbensas surregiunalas po la regiun consultar la regiun vischina u singulas vischnancas. Las regiuns u vischnancas consultadas n'han nagin dretg da votar.

Organisaziun

la totalitad da las abitantas e dals abitants da la regiun cun dretg da votar;

la conferenza da las presidentas e dals presidents;

la cumissiun regiunala;

la cumissiun da gestiun.

Art. 96 1 Ils organs da la regiun èn:

a)

b)

c)

d)

2 Nua che las relaziuns giustifitgeschan quai, poi vegnir desistì da nominar ina cumissiun regiunala.

3 En regiuns senza cumissiun regiunala vegnan las incumbensas da la cumissiun ademplidas tras la conferenza da las presidentas e dals presidents u delegadas da quella al secretariat, sch'i sa tracta mo d'activitads administrativas.

Art. 97

Totalitad da las abitantas e dals abitants da la regiun cun dretg da votar

1 La totalitad da las abitantas e dals abitants da la regiun cun dretg da votar furma l'organ suprem da la regiun.

2 En spezial ha el las suandantas incumbensas:

a)

relaschar e midar ils statuts, che cuntegnan tranter auter il dretg da persunal che vala per las collavuraturas ed ils collavuraturs;

decider davart projects, cunter ils quals è reussì il referendum facultativ;

decider davart projects e davart fatschentas ch'èn vegnids suttamess da la conferenza da las presidentas e dals presidents per laschar prender ina decisiun;

b)

c)

22

175.050

d)

e)

decider davart iniziativas che pertutgan lur champ da cumpetenza;

decider davart expensas che surpassan las cumpetenzas d'auters organs; en quest connex pon ils statuts prevair il referendum facultativ.

3 Midadas dals statuts che concernan l'intent e las incumbensas da la regiun ston vegnir approvadas da la maioritad da las vischnancas.

4 Per auters relaschs e conclus dovri la maioritad da las votantas e dals votants.

Art. 98

Conferenza da las presidentas e dals presidents 1. cumposiziun, dretg da dar directivas

1 Da la conferenza da las presidentas e dals presidents fan part almain las presidentas communalas ed ils presidents communals da las vischnancas da la regiun u in'autra commembra respectivamain in auter commember da la suprastanza communala. En cas d'impediment pon els vegnir represchentads d'ina autra commembra u d'in auter commember da la suprastanza communala.

2 En regiuns cun main che tschintg vischnancas fa almain in'ulteriura commembra u in ulteriur commember da la suprastanza communala part da la conferenza da las presidentas e dals presidents. Votar votescha la presidenta communala u il president communal u, sche quella u quel na fa betg part da la conferenza da las presidentas e dals presidents, in'autra commembra u in auter commember da la suprastanza.

3 La suprastanza communala po dar directivas liantas a la represchentanza communala.

4 La conferenza da las presidentas e dals presidents nominescha or da ses ravugl ina parsura u in parsura e las substituziuns respectivas.

2. incumbensas

Art. 99 1 La conferenza da las presidentas e dals presidents ha principalmain las suandantas incumbensas:

a)

b)

c)

d)

e)

eleger la cumissiun regiunala, nun ch'i vegnia desistì da nominar ina tala;

eleger la cumissiun da gestiun;

relaschar prescripziuns d'execuziun per ademplir las incumbensas surdadas;

approvar il preventiv, il quint annual ed ils credits d'impegn;

decider davart expensas unicas e periodicas ch'èn disponiblas libramain tenor la regulaziun en ils statuts da la regiun.

2 La conferenza da las presidentas e dals presidents ha dal rest tut las cumpetenzas che na vegnan betg delegadas ad in auter organ tras il dretg federal u chantunal u tras il dretg da la regiun.

3. decisiuns, forza da las vuschs

Art. 100 1 Mintga conferenza da las presidentas e dals presidents che vegn convocada confurm a l'urden è abla da decider.

23

175.050

2 Tar elecziuns e votaziuns decida la maioritad da las vuschs represchentadas. En cas da paritad da las vuschs vegn l'elecziun decidida cun trair la sort, en cas da votaziuns vala la fatschenta sco refusada.

3 Tar elecziuns e votaziuns ha mintga vischnanca fin 1000 abitantas ed abitants ina vusch. Per mintga ulteriuras 1000 abitantas ed abitants u per ina part da quai survegn la vischnanca ina vusch supplementara. Ina singula vischnanca na dastga betg avair dapli vuschs che tut las ulteriuras vischnancas ensemen.

4 Sch'ina regiun vegn bloccada repetidamain en sia decisiun davart ina dumonda che sto vegnir reglada obligatoricamain, po ella dumandar il sustegn da la regenza.

In'eventuala decisiun da la regenza è definitiva.

Art. 101

Cumissiun regiunala 1. cumposiziun

1 La conferenza da las presidentas e dals presidents elegia ina cumissiun regiunala or da ses ravugl, nun ch'i vegnia desistì da nominar ina tala.

2 Per regla fa mo ina commembra u in commember da la medema vischnanca part da la cumissiun regiunala.

3 La parsura u il parsura da la conferenza da las presidentas e dals presidents fa d'uffizi part da la cumissiun regiunala e maina quella.

2. incumbensas

Art. 102 1 La cumissiun regiunala è l'autoritad administrativa da la regiun. Ella ha principalmain las suandantas incumbensas:

a)

eleger il secretariat, l'ulteriur persunal dal secretariat e l'ulteriur persunal regiunal tenor ils statuts;

represchentar la regiun vers anora;

preparar las fatschentas per mauns da la conferenza da las presidentas e dals presidents e formular las propostas correspundentas.

b)

c)

2 Ils statuts da la regiun reglan las ulteriuras incumbensas da la cumissiun regiunala.

3. conclus

Art. 103 1 La cumissiun regiunala è abla da concluder, sche la maioritad da sias commembras e da ses commembers è preschenta.

2 Ils conclus vegnan prendids en ina votaziun averta. Cun resalva da motivs da recusaziun è mintga commembra e commember obligà da votar.

3 En cas da paritad da las vuschs vegn l'elecziun decidida cun trair la sort, en cas da votaziuns decida la parsura u il parsura.

24

175.050

Cumissiun da gestiun

Art. 104 1 La cumissiun da gestiun sa cumpona da trais commembras e commembers da las cumissiuns da gestiun da las vischnancas da la regiun, ma da la medema cumissiun da gestiun communala dastga derivar maximalmain ina commembra u in commember.

2 La perioda d'uffizi dura 4 onns. Il temp d'uffizi maximal importa 12 onns.

3 Il pli tard suenter mintga clusiun dal quint annual controllescha la cumissiun da gestiun la contabilitad e la gestiun da la regiun per mauns da la conferenza da las presidentas e dals presidents. Il rapport da controlla sto vegnir publitgà en moda adequata en las vischnancas da la regiun.

4 En enclegientscha cun la cumissiun regiunala po la revisiun da quints vegnir surdada ad expertas ed experts privats.

Dretgs politics

Art. 105 1 Ils dretgs politics da la totalitad da las abitantas e dals abitants da la regiun cun dretg da votar èn garantids.

2 Almain in dieschavel da las abitantas e dals abitants cun dretg da votar da la regiun respectivamain in quart da las vischnancas dal territori da la regiun po pretender ina votaziun davart ina fatschenta ch'appartegna a sia cumpetenza.

3 Almain in dieschavel da las abitantas e dals abitants cun dretg da votar da la regiun po pretender ina votaziun davart ils conclus da la conferenza da las presidentas e dals presidents che suttastattan al referendum.

4 La procedura sa drizza subsidiarmain tenor las disposiziuns da la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun.

Art. 106

Finanzas 1. quint annual e rapport da gestiun

1 Mintga onn, fin il pli tard la fin da settember da l'onn suandant, sto la regiun render quint davart tut sias finanzas e suttametter in rapport da gestiun davart sia activitad.

Il rapport da gestiun è accessibel a la publicitad.

2 Suenter la finiziun da l'onn da gestiun ston il quint annual ed il rapport da gestiun vegnir tramess al departament fin il pli tard la fin da settember da l'onn suandant.

2. finanziaziun, contribuziuns communalas, responsabladad

Art. 107 1 Tant la finanziaziun da la regiun e las contribuziuns communalas sco er la responsabladad da las vischnancas per obligaziuns da la regiun vegnan regladas en ils statuts da la regiun.

25

175.050

Surveglianza

Art. 108 1 Ils statuts da la regiun sco er mintga midada posteriura ston vegnir suttamess a la regenza per l'approvaziun; la regenza controllescha la legitimitad dals statuts e da las midadas.

10. Disposiziuns finalas

Art. 109

Disposiziuns transitoricas 1. adattaziun dal dretg communal

1 Per adattar il dretg communal a l'artitgel 26 alinea 1, a l'artitgel 32 alinea 2 ed a l'artitgel 41 alinea 1 da questa lescha vegn concedì a las vischnancas in termin fin ils 31 da december 2022.

2. fracziuns

Art. 110 1 Fracziuns existentas dastgan exister vinavant.

2 Per la durada da lur existenza valan er vinavant las disposiziuns da la lescha da vischnancas dal chantun Grischun dals 28 d'avrigl 1974 (stadi dal 1. da schaner 2017) ch'èn decisivas per ellas.

3 Sch'ina fracziun vegn schliada, va sia facultad a la vischnanca politica.

Externalisaziuns da facultad n'èn betg admissiblas.

3. associaziuns burgaisas e corporaziuns burgaisas

Art. 111 1 Associaziuns burgaisas e corporaziuns burgaisas gia fundadas dastgan exister vinavant.

2 Per la durada da lur existenza valan er vinavant las disposiziuns da la lescha da vischnancas dal chantun Grischun dals 28 d'avrigl 1974 (stadi dal 1. da schaner 2017) ch'èn decisivas per ellas.

3 Sche l'associaziun burgaisa u la corporaziun burgaisa sa schlia, va sia facultad a la vischnanca politica.

4. fond da reservas per sorts da burgaisas e burgais

Art. 112 1 Per l'utilisaziun d'in fond da reservas per sorts da burgaisas e burgais vala er vinavant l'artitgel 80 da la lescha da vischnancas dal chantun Grischun dals 28 d'avrigl 1974 (stadi dal 1. da schaner 2017) entaifer il termin transitoric da l'artitgel 109.

2 Sch'igl è suenter eventualmain anc avant maun in fond da reservas, vegn quel attribuì a l'agen chapital da la vischnanca burgaisa.

26

175.050

Art. 113 5. dretg da burgais en cas da fusiuns da vischnancas 1 Persunas cun dretg da burgais da vischnancas che han fusiunà avant l'entrada en vigur da la lescha dal dretg da burgais dal chantun Grischun dals 13 da zercladur 2017, pon dumandar entaifer 3 onns suenter l'entrada en vigur da la lescha dal dretg da burgais dal chantun Grischun – cunter ina taxa – che lur dretg da burgais communal vegnia inscrit en il register da stadi civil tenor il dretg nov.

27

175.050

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus 17-10-2017

Entrada en vigur 01-07-2018

Element relasch

Modificaziun emprima versiun

Publicaziun en la CUL 2018-002

28

175.050

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element relasch

Conclus 17-10-2017

Entrada en vigur 01-07-2018

Modificaziun emprima versiun

Publicaziun en la CUL 2018-002

29