liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
La regenza propona la participaziun a la cunvegna interchantunala davart l'armonisaziun da la scola obligatorica

Il chantun Grischun duai sa participar a la cunvegna interchantunala davart l'armonisaziun da la scola obligatorica (concordat da HarmoS). Quai propona la regenza grischuna en sia missiva al cussegl grond. Quel vegn a tractar la fatschenta en la sessiun da favrer 2008.

Chantuns che sa participeschan al concordat da "HarmoS" s'obligheschan d'unifitgar las finamiras, ils cuntegns e las structuras da la scola obligatorica. Cun il concordat vegnan fixads per l'emprima giada cuntegns, finamiras e structuras sin champ naziunal. En l'avegnir vegn prendì en mira in plan d'instrucziun unifitgà sin plaun linguistic-regiunal. Ultra da quai duain ils uffants entrar en scola en tut ils chantuns suenter ch'els han cumplenì quatter onns. La differenziaziun tranter scolina e scola primara vegn abolida. La scola primara inclusiv la scolina dura da nov otg onns ed il stgalim secundar I dura trais onns.

Ultra da quai s'obligheschan ils chantuns che sa participeschan al concordat d'organisar l'instrucziun sin il stgalim da la scola primara en furma dad uras da bloc. Plinavant porschan els structuras dal di che correspundan als basegns da las scolaras e dals scolars. L'utilisaziun da quellas structuras è però facultativa e sto per regla vegnir pajada dals geniturs. In ulteriur punct impurtant dal concordat HarmoS è la coordinaziun da l'instrucziun da las linguas. L'emprima lingua estra vegn instruida il pli tard a partir dal 3. onn da scola dal sistem actual, ina segunda lingua estra il pli tard a partir dal 5avel onn da scola dal sistem actual (tenor il sistem dal concordat a partir dal 5avel ed a partir dal 7avel onn da scola). Ina da las duas linguas è ina segunda lingua naziunala, l'autra è l'englais. Per finir introducescha il nov concordat instruments per garantir la qualitad en il rom da standards da furmaziun impegnativs sin champ naziunal.

Per la regenza signifitgescha il concordat ina basa solida per il svilup dal sistem da scola svizzer sin il fundament da las structuras creschidas. Ils giavischs ils pli impurtants da la regenza èn vegnids resguardads. En connex cun l'armonisaziun dals plans e dals meds d'instrucziun pussibilitescha il concordat al chantun Grischun da resguardar adequatamain las spezialitads da la trilinguitad.

La conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica ha discutà ed ha deliberà unanimamain il concordat ils 14 da zercladur 2007. La cunvegna entra en vigur, cur che 10 chantuns èn sa participads a quella.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 07.12.2007
La regenza propona l'instrucziun d'englais a partir da la 5. classa

LL'instrucziun da las linguas estras en las scolas grischunas duai vegnir reglada da nov. En las scolas primaras dal chantun Grischun duai vegnir introducida l'instrucziun obligatorica da l'englais sco segunda lingua estra a partir da la 5. classa. Ultra da quai duai vegnir spustà il cumenzament da l'emprima lingua estra (rumantsch, talian u tudestg) sin la 3. classa (fin ussa 4. classa). Quai propona la regenza grischuna en sia missiva tar la revisiun parziala da la lescha davart las scolas popularas (lescha da scola) e da l'ordinaziun executiva tar la lescha da scola. Il cussegl grond vegn a tractar questa fatschenta en la sessiun d'avrigl 2008.

Questa soluziun areguard las linguas estras resguarda d'ina vart las recumandaziuns e las prescripziuns naziunalas. Da l'autra vart tegn ella cunzunt quint da la trilinguitad dal Grischun. L'onn 2004 ha il cussegl grond incumbensà la regenza da preparar las adattaziuns legalas per introducir l'englais sco rom obligatoric sin il stgalim da la scola primara.

La regenza è persvadida ch'i possia vegnir tschernida ina soluziun unitara areguard las linguas estras en il chantun Grischun mo, sch'i vegnan introducids ina lingua chantunala sco emprima lingua estra e l'englais sco segunda lingua estra en tut las regiuns linguisticas. Uschia s'avischinan las differentas regiuns linguisticas ina a l'autra e promovan la chapientscha per lur identitad, quai che vegn pretendì en la constituziun chantunala ed en la constituziun federala. Ultra da quai vegn simplifitgada la mobilitad interchantunala e vegn garantida l'egualitad da las schanzas . Midond al stgalim superiur han alura numnadamain tut las scolaras e tut ils scolars il medem nivel en englais.

L'emprima lingua estra duai vegnir spustada sin la 3. classa l'onn da scola 2010/2011. L'onn da scola 2012/2013 vegn alura instruì l'englais en la 5. classa. La furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun da la scola primara per introducir l'englais custa ca. 12 milliuns francs. Questa contribuziun chantunala vegn repartida sin ils onns 2008 fin 2014.

Ultra da quai prevesa la revisiun parziala da la lescha da scola d'introducir contribuziuns chantunalas als custs per las persunas che mainan scolas primaras, scolas realas, scolas secundaras e classas pitschnas . Per che questas contribuziuns possian vegnir concedidas, ston vegnir ademplidas premissas minimalas areguard l'engaschament, areguard la scolaziun ed areguard las obligaziuns da las persunas che mainan las scolas. Questas premissas èn fixadas en las directivas chantunalas. Ina direcziun da la scola che funcziuna bain gida a meglierar la qualitad da la scola. Pervia da las structuras spezialas en il Grischun, numnadamain cun bleras instituziuns pitschnas ch'èn responsablas per la scola, renunzia il chantun ad in'obligaziun d'introducir dapertut ina direcziun da la scola. El preferescha plitost in model d'impuls.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 12.12.2007
Il center d'expulsiun a Valzeina è en funcziun

Il chantun Grischun ha mess en funcziun ier la chasa da dimora per requirentas e per requirents d'asil a Valzeina, e quai suenter lavurs da preparaziun pli lungas. La chasa da dimora porscha plazza a circa 35 persunas e vegn duvrada ad interim sco center d'expulsiun.

Ier, gievgia, è la chasa da dimora per requirentas e per requirents d'asil a Valzeina vegnida messa en funcziun. Quai è capità senza problems, suenter che intginas adattaziuns architectonicas èn vegnidas fatgas. La chasa da dimora vegn duvrada sco center d'expulsiun. Alloschi a Valzeina survegnan persunas, da las qualas il termin da partenza è scadì. La dimora en il center d'expulsiun vegn duvrada per preparar il return en la patria u la partenza en in ulteriur stadi. En il center d'expulsiun vivan l'emprim 15 fin 20 persunas. El porscha dentant plazza per totalmain circa 35 persunas.

Gremi: uffizi da fatgs da polizia e da dretg civil

Funtauna: rg uffizi da fatgs da polizia e da dretg civil dal Grischun

Data: 14.12.2007
Il Grischun beneventa la cussegliera federala Eveline Widmer-Schlumpf

Il chantun Grischun fa gievgia, ils 20 da december 2007, in bainvegni uffizial a la cussegliera federala nov elegida Eveline Widmer-Schlumpf. Ultra da las occurrenzas per ils giasts envidads datti a Favugn in apero per la populaziun.

Mesemna, ils 12 da december 2007, è cussegliera guvernativa Eveline Widmer-Schlumpf vegnida elegida da l'assamblea federala plenara sco cussegliera federala. In di pli tard ha ella declerà ch'ella acceptia questa elecziun. Per appreziar ed undrar questa elecziun fa la regenza in bainvegni a la nova cussegliera federala en il Grischun. Las festivitads uffizialas han lieu gievgia, ils 20 da december 2007 a Maiavilla, a Cuira ed a Favugn. Il tren spezial da Berna arriva a las 13.40 a Maiavilla, nua ch'èn planisads ina emprima pitschna fermada ed in bainvegni tras il president da la citad Christian Möhr. Alura cuntinuescha il tren per arrivar a las 14.20 a la staziun da Cuira. En la chasa dal cumin-baselgia Titthof cumenza alura l'act festiv uffizial per ils var 500 fin 600 giasts envidads da Berna e dal Grischun. Suenter il bainvegni tras il president da la citad Christian Boner pledan il president da la regenza Martin Schmid sco er la nova cussegliera federala. Per l'accumpagnament musical da l'act festiv procura la filarmonia da chombra dal Grischun.

Suenter l'act festiv uffizial en il Titthof sa renda la delegaziun a Favugn, nua ch'i dat - a partir da las 16.45 - in apero sin la plazza avant la sala da gimnastica. A quest apero è la populaziun envidada cordialmain. Ils giasts envidads vegnan a sa render a las 17.30 en la sala da gimnastica per l'occurrenza uffiziala da la saira. La saira èn previs pleds dal president communal Markus Feltscher, da la presidenta da la confederaziun Micheline Calmy-Rey sco er da Barbara Janom Steiner, presidenta da la PPS dal Grischun. Per il rom musical da l'occurrenza da la sairada procuran differentas furmaziuns da Favugn. Questas festivitads vegnan projectadas sin ina taila gronda che sa chatta en l'aula vischina e pon uschia vegnir persequitadas da la populaziun che giauda là l'ustaria da festa. La saira returna il tren spezial a Berna.

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 18.12.2007
Concurrenza supplementara per promover la lavur culturala professiunala a partir da l'onn 2008

A partir da l'onn 2008 vegnan distribuids dapli daners tar la concurrenza per promover la lavur culturala professiunala en il chantun Grischun. Per quest intent stattan da nov a disposiziun 275'000 empè da 200'000 francs. En quest connex vegn la concurrenza dividida da nov en ina concurrenza per projects pli gronds ed en ina concurrenza per projects pli pitschens.

La concurrenza per promover la lavur culturala professiunala - ch'è vegnida organisada l'onn 2007 gia per la dieschavla giada - chatta adina in grond interess. Ils ultims onns è sa stabilisada ina cifra da circa 70 fin 80 candidatas e candidats.

Fin ussa vegnivan concedids stipendis libers e contribuziuns ad ovras en l'autezza da mintgamai maximalmain 20'000 francs. Quai ha gì la consequenza che projects qualitativamain buns, ma pli "favuraivels" èn vegnids dischavantagiads in pau. Per eliminar questas mancanzas e per distgargiar la concurrenza vertenta vegn la concurrenza dividida a partir da l'onn 2008 da nov en duas parts, e quai durant ina fasa da pilot da trais onns: en ina concurrenza per projects gronds ed en ina concurrenza per projects pitschens. La summa da 200'000 francs che steva a disposiziun mintga onn fin ussa, na vegn betg tutgada. Da nov stattan a disposiziun a partir da l'onn 2008 supplementarmain 75'000 francs ad onn per la concurrenza per projects pitschens. Qua vegnan surdads contribuziuns ad ovras e/u stipendis en l'autezza da maximalmain 10'000 francs.

La concurrenza existenta per projects gronds ha lieu er vinavant il mars, la nova concurrenza per projects pitschens ha lieu da nov il zercladur. Las cundiziuns da participaziun (colliaziun tematica cun il Grischun, domicil en il Grischun durant almain dus onns u dretg da burgais dal Grischun) ed ils criteris da qualitad (occupaziun seriusa, resonanza, relevanza ed autenticitad) restan ils medems.

La concurrenza per projects pitschens vegn valitada tras ina commembra u tras in commember da la cumissiun existenta per concurrenzas da la lavur culturala professiunala sco er tras ina represchentanta u tras in represchentant da la promoziun da la cultura dal Grischun. Durant la fasa da pilot vegn questa incumbensa surpigliada en spezial dad Esther Krättli Jenny, presidenta da la cumissiun da concurrenza, e dad Armon Fontana, promoziun da la cultura dal Grischun.

Gremi: uffizi da cultura

Funtauna: rg uffizi da cultura

Data: 09.01.2008
Da vischnancas e da regiuns

- Claustra: La revisiun parziala da la constituziun communala da la vischnanca da Claustra, concludida cun la votaziun a l'urna dals 25 da november 2007, vegn approvada.

- Luzein: La constituziun da la vischnanca da Luzein dals 15 da november 2007 vegn approvada.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

- Archiv cultural da l'Engiadin'ota: L'archiv cultural da l'Engiadin'ota survegn in sustegn finanzial unic da maximalmain 25'000 francs per las lavurs d'inventarisaziun dals relaschs da la famiglia Romedi, da la regiun da vacanzas da l'Engiadina sco er da l'artist Gaudenz Tester ch'èn planisadas per l'onn 2008.

- Festa svizra da musicistas e da musicists: La festa svizra da musicistas e da musicists da l'associaziun svizra da musicistas e da musicists dals 24 e dals 25 da matg 2008 en il Grischun vegn sustegnida cun ina contribuziun da 12'000 francs.

- Associaziun internaziunala da l'economia da chasa: Il congress mundial per il giubielum da 100 onns da l'International Federation for Home Economics, da la federaziun internaziunala da l'economia da chasa, dals 26 fin ils 31 da fanadaur 2008 a Lucerna vegn sustegnì cun ina contribuziun da 15'000 francs.

Fatgs dal persunal

Remo Fehr, domicilià a Fanas, è vegnì promovì sco manader da l'uffizi per la natira e l'ambient. El cumenza sia plazza a partir dal 1. da settember 2008 sco successur da Peter Baumgartner che va en pensiun per quest termin.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 10.01.2008
La regenza vul mantegnair il gimnasi inferiur

La regenza grischuna propona al cussegl grond ina revisiun parziala da la lescha davart las scolas medias. Questa revisiun parziala ha l'intenziun da mantegnair il gimnasi inferiur, ma er da meglierar la qualitad da la scolaziun gimnasiala. Er en il futur duai la scolaziun gimnasiala durar sis onns per uffants che cumenzan il gimnasi inferiur suenter la sisavla classa primara. Sch'il gimnasi vegn cumenzà suenter la segunda classa secundara, duain vegnir absolvids quatter onns fin tar la maturitad. Igl è previs ch'il cussegl grond vegn a tractar la fatschenta l'avrigl 2008.

Da nov vegn il cussegl grond a reglar il concept da la scolaziun gimnasiala en la lescha davart las scolas medias. En spezial vegn el a determinar, sch'i vegn purschì vinavant in gimnasi inferiur en il chantun Grischun ed a fixar la durada da la scolaziun gimnasiala. El ha incumbensà la regenza d'al suttametter pliras variantas per quest champ da regulaziun. Las variantas duain esser formuladas fin al stgalim d'ina lescha.

La regenza aveva dà en consultaziun tschintg differentas variantas. Da questas variantas fascheva part l'aboliziun dal gimnasi inferiur cumbinada cun ina scolaziun che avess durà quatter u tschintg onns fin tar la maturitad, la cuntinuaziun da la regulaziun vertenta cun in gimnasi da sis u da quatter onns sco er la proposta dals recturs cun in gimnasi da sis e cun in gimnasi da tschintg onns. Igl è er stà en discussiun da mantegnair il gimnasi inferiur en las regiuns, ma da desister d'in tal a Cuira.

L'evaluaziun da las posiziuns ha mussà che las vuschs che approveschan il gimnasi inferiur e quellas che al refuseschan sa tegnan circa la ballantscha. Las regiuns cun in ferm stgalim superiur da la scola populara pretendan plitost d'abolir il gimnasi inferiur, entant che las regiuns cun ina scola media s'expriman en favur d'in mantegniment da tal. Las partidas politicas vulan mantegnair il gimnasi inferiur a tschertas cundiziuns. Il model dals recturs ch'è vegnì mess en discussiun chatta il sustegn da las regiuns che han ina scola media, entant che las posiziuns or da las vals talianas refuseschan categoricamain quest model. Da pliras varts vegni pretendì da meglierar la qualitad da la scolaziun gimnasiala en il Grischun, da dar dapli profil al gimnasi inferiur e d'optimar la procedura d'admissiun da la scola populara al gimnasi.

Resguardond questas posiziuns propona ussa la regenza en sia missiva al cussegl grond da cumplettar il concept actual dal gimnasi cun elements dal model dals recturs. Ils cuntegns didactics al gimnasi inferiur (matematica, scienzas natiralas, latin) duain ademplir pretensiuns pli grondas e la procedura d'admissiun suenter la sisavla respectivamain suenter l'otgavla classa duai vegnir optimada. L'admissiun a la scola media commerziala u professiunala duai succeder ussa suenter l'otgavla classa. La regenza motivescha sia proposta er cun ponderaziuns da la politica regiunala ed accentuond l'impurtanza da las scolas medias per l'economia publica dals lieus da scola.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 10.01.2008
La regenza beneventa il program naziunal nutriment e moviment 2008-2012

La regenza grischuna sustegna il program naziunal moviment e nutriment 2008-2012 planisà da la confederaziun. La regenza è da l'avis ch'igl è da dar gronda prioritad a la politica da sanadad ed a la problematica creschenta da surpais per motivs da la e da l'economia publica. Quai scriva la regenza en sia resposta a l'uffizi federal da sanadad publica. La regenza sustegna las finamiras dal program da cumbatter a moda effectiva surpais e corpulenza spezialmain tar uffants e tar giuvenils. Da princip vegnan beneventads ils secturs d'agir e las finamiras fixadas per in proceder coordinà en l'entira Svizra. Cunquai che la promoziun da la sanadad e la prevenziun èn la finala sutamessas als chantuns po il program dentant - tenor la regenza - vegnir realisà cun success mo sch'el vegn fatg en stretga collavuraziun cun las autoritads chantunalas. Tranter auter ha il program la finamira da promover in nutriment equilibrà sco er il moviment ed il sport e d'optimar purschidas da cussegliaziun e da terapia.

Da vischnancas e da regiuns

Surava: Sin la via principala a l'entrada a l'ost dal vitg da Surava, ordaifer il vitg, vegn extendida la zona da sveltezza maximala da 50 km/h "limita generala" per circa 170 meters en direcziun d'Alvagni-bogn. Plinavant vegn introducida in'avantzona da 60 km/h d'ina lunghezza da ca. 225 meters.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

Teater da Cuira: Per la segunda part da la stagiun 2007/2008 (enviern/primavaira 2008) survegn il teater da Cuira ina contribuziun chantunala en la summa da 150'000 francs.

Federaziun grischuna per il sport: La contribuziun or dal fond da sport a la federaziun grischuna per il sport importa maximalmain 31'000 francs. Quest import vegn duvrà per il premi grischun per il sport, per realisar il parlament da sport, per metter a disposiziun ina infurmaziun giuridica e per l'activitad generala da la suprastanza l'onn 2008.

Tgira da monuments: Als custs per la restauraziun generala da la baselgia evangelica ad Igis-Landquart vegn pajada ina contribuziun da maximalmain 51'600 francs.

Projects da vias

La regenza ha approvà totalmain 14'936'000 francs per construir e per sanar ils suandants trajects da vias:

- via naziunala A13: lavurs d'impressari, punt dal Rain posteriur, Spleia vest

- via naziunala A13: renovaziun dal vial e dal sectur da traffic en il tunnel dal San Bernardin

- via naziunala A13: lavurs d'impressari per il tunnel dal San Bernardin, pregalaria nord

- via naziunala A13: lavurs d'impressari dal guaud da Cassana fin tar l'access da Nufenen

- via naziunala A13: lavurs d'impressari per la galaria dal guaud da Cassana

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17.01.2008
La cumissiun per furmaziun e cultura s'exprima a favur d'ina participaziun al concordat da HarmoS

Sut il presidi dal deputà Bruno W. Claus ha la cumissiun dal cussegl grond per furmaziun e cultura (CFC) predeliberà la missiva da la regenza tar la participaziun a la cunvegna interchantunala davart l'armonisaziun da la scola obligatorica (concordat da HarmoS) per mauns dal cussegl grond . A la sesida da la cumissiun è sa participà er il cusseglier guvernativ Claudio Lardi.

La cunvegna proponida da la conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica duai daventar in term impurtant en il svilup da la scola obligatorica en Svizra. In punct central dal concordat è da crear finamiras unitaras. Cun quai vegn fixà en tge sectur spezial che mintga uffant duai obtegnair ina furmaziun fundamentala durant la scola obligatorica. Per quest intent duain vegnir elavurads plans d'instrucziun unitars per mintga territori linguistic.

In segund punct central pertutga las structuras. Il temp da scola obligatoric duai vegnir definì - suenter l'entrada en las instituziuns da furmaziun obligatoricas suenter avair cumplenì quatter onns - cun ina durada da scolina e da scola primara da totalmain otg onns sco er cun la frequentaziun d'in stgalim secundar I da trais onns. Il Grischun ademplescha gia questa finamira. Sco punct impurtant vegn vitiers l'organisaziun dal di da scola. Uschia duai l'instrucziun sin il stgalim primar vegnir organisada en il futur en il rom dad uras da bloc. Plinavant duain vegnir purschidas structuras dal di confurmas als basegns.

In punct impurtant dal concordat da HarmoS è la coordinaziun da l'instrucziun da linguas. En quest connex duai vegnir instruida l'emprima lingua estra il pli tard a partir dal terz onn da scola e la segunda a partir dal tschintgavel onn da scola. Ina da las duas linguas è ina segunda lingua naziunala, l'autra è englais. A la fin dal temp da scola obligatoric duain vegnir intermediadas enconuschientschas cumparegliablas en omaduas linguas. A chaschun da la revisiun parziala da la lescha da scola en la sessiun d'avrigl 2008 dal cussegl grond vegn il Grischun a decider, tge lingua che vegn ad esser l'emprima lingua estra tempriva.

In ultim punct impurtant dal concordat pertutga l'introducziun d'instruments per garantir la qualitad ed il svilup sin plaun naziunal.

Suenter ch'igl è stà incontestà d'entrar en la discussiun dal project. Quel e spezialmain las consequenzas che resultan da quel per il chantun Grischun èn alura vegnidas tractadas detagliadamain. La finala ha concludì la cumissiun cun ina cuntravusch da recumandar al cussegl grond, che vegn a tractar il project en la proxima sessiun da favrer, da sa participar al concordat da HarmoS.

Persuna che dat infurmaziuns:

Bruno W. Claus, cumissiun per furmaziun e cultura, tel. 081 250 70 25

Funtauna: rg cumissiun per furmaziun e cultura

Data: 18.01.2008