La plazza da scoula a Zuoz es gnida deda libra ufficielmaing in venderdi avaunt ün’eivna in occasiun da l’avertüra da l’Archiv culturel d’Engiadin’Ota. Quella as preschainta zieva var ün mez an renovaziun scu lö d’inscunter modern, circundeda da mürins da betun gruogl. La plazza da scoula da Zuoz as preschainta uossa scu lö d’inscunter cun accents moderns, chi s’integrescha però bain i’ls contuorns istorics. Ils mürins da betun scu eir il palc cun s-chela spordschan a las scolaras e’ls scolars numerusas nouvas plazzas per fer la posa. E’l palc es gnieu druvo già quista dumengia saira per la prüma vouta in occasiun da la «Glüsch d’Advent 2024», la saira cur cha las iglüminaziuns da Nadel vegnan impizzedas a Zuoz cun ün pitschen marcho da craunzs d’Advent, vin chod e concertin dal cor viril Guardaval. Fin cha quista plazza ho pudieu fer ün tel serv ho que però düro ün temp. Ün sguard retrospectiv. Ün po scu in ün serragl Gusts sun gusts, ma la plazza da scoula a Zuoz d’eira fin quist meg pütöst ünguotta da bel e’ls iffaunts giuvaivan e passantaivan lur posa sün üna plazza torta. E la plazza d’eira circundeda d’üna saiv d’aluminium chi sumagliaiva ad ün serragl per bês-cha. Ils Zuozinghers e las Zuozingras as d’eiran bainschi consciaints dal stedi da lur plazza ed uscheja sun gnieus discus düraunt ils ultims decennis diversas idejas e progets per amegldrer la situaziun ed imbellir il lö d’inscunter centrel. Finelmaing chatto ün proget Uscheja es la plazza già la mited da l’an 2000 gnida modificheda üna prüma vouta, cur cha üna lingia da parkegis, chi’s rechattaiva a l’ur da la plazza, es gnida deda sü ed integreda illa plazza da scoula. Ün prüm proget d’imbellimaint es alura gnieu elavuro avaunt var 14 ans, ma es a la fin gnieu refüso da la radunanza cumünela in gün 2011. E quatter ans pü tard, in favrer 2015 as vaivan las Zuozingras e’ls Zuozinghers decis da tgnair il status quo da plazza da scoula. Ma la situaziun nun ho inavaunt na cuntanto a la populaziun ed al cussagl cumünel ed uscheja es la renovaziun da la plazza da scoula gnida integreda scu ün dals böts centrels dal palperi da strategia 2025. A la fin ho alura la radunanza cumünela appruvo in avuost 2022 ün proget per gualiver la plazza, cun la inramer cun mürs da betun gruogl e fabricher ün palc polivalent. Il proget es in seguit gnieu elavuro in detagl e quist an in marz ho la suprastanza cumünela da Zuoz fat la dumanda da güsta eir realiser tualettas publicas i’l murütsch da la chesa cumünela düraunt las lavuors da renovaziun da la plazza. Quista dumanda es gnida appruveda ed uscheja haun quist meg cumanzo las lavuors da renovaziun per la plazza, l’infrastructura suotterrauna da la plazza scu eir per la nouvas tualettas. Palc in funcziun già quista dumengia «Il böt d’eira da terminer la plazza cun la prüma naiv e que es a la fin eir reuschieu: La plazza da scoula es gnida deda libra al public be d’incuort in occasiun da l’avertüra da l’Archiv culturel d’Engiadin’Ota», disch Cristian Ferrari, cusglier cumünel da Zuoz sün dumanda da la FMR. El agiundscha cha las tualettas publicas in chesa da scoula vegnan pel mumaint auncha terminedas, uscheja cha quellas vessan da gnir inauguredas per la stagiun ota d’inviern, güst intuorn Nadel. Sguard sül nouv palc polivalent, chi collia las duos entredas da la scoula. La renovaziun da la plazza da scoula a Zuoz es termineda e quella es gnida deda libra in venderdi passo.

La seria ficziunela «L’ultim Rumantsch» dad RTR vain cuntinueda e las lavuors da filmer per la seguonda stagiun haun già cumanzo avaunt passa ün mais. Quista gövgia ho la FMR gieu l’occasiun da guarder davous las culissas dal set da film illa halla da glatsch a Cuira. Pel november 2025 vess la seguonda stagiun da gnir emessa. «Mascra es pronta. Silenzi e dai» – cun quistas instrucziuns maina il redschissur in ün dandet üna quietezza absoluta i’l ravuogl da statistas, actuors e la crew da filmer. Que’s pudess bod già taglier l’ajer in quist cuortischem mumaint plain tensiun, pochas secundas aunz cha las registraziuns cumainzan. E da quels mumaints do que numerus sül set da la seguonda stagiun da la seria ficziunela «L’ultim Rumantsch» da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR), chi vain filmeda daspö ils 5 november 2024 in tuot il Grischun. In quella vain cuntinueda l’istorgia davart la famiglia Durisch, chi posseda la pü granda chesa da medias grischuna, e chi’d es confrunteda cun dispüttas internas, problems finanziels ed intrigas. Passa 80 persunas sül set Quista gövgia es sto il 23evel di da registraziun da totelmaing 33 dis e que es gnieu filmo a Cuira illa halla da glatsch – meglder dit illa lounge dals sponsuors e VIPs. Cun passa 35 statists e statistas, 12 actuors ed acturas ed aunch’üna vouta uschè bgeras persunas chi faun part da la crew, as trattaiva que d’ün dals dis cun las pü bgeras persunas sül set da la seguonda stagiun da «L’ultim Rumantsch». Darcho da la partida es eir l’actura Marietta Jemmi, chi giouva la rolla da la Andrietta Durisch, e chi s’ho fermamaing allegreda per turner sül set da la seria rumauntscha. Ella disch: «Eau chat bel cha la glieud ho survgnieu gust vi da la seria e ch’ella vain cuntinueda. Ma eir cha’l public ho clappo gugent a nossas figüras e cha la glieud ho survgnieu buonder cu cha que vo inavaunt.» Sainza tradir memma da l’istorgia, ho Marietta Jemmi listess accentuo cha sia figüra fatscha ün «fich bel svilup» düraunt la seguonda stagiun e cha que la hegia motiveda auncha dapü da pudair cuntinuer cun sia rolla da la Andrietta Durisch. «Derasaziun enorm largia» «Nossa motivaziun da cuntinuer cun la seria es sainz’oter sto il grand success – e que na be in Grischun, dimpersè in tuot la Svizra. Que ho do üna derasaziun enorm largia e que d’eira propi impreschiunant», disch il directur dad RTR, Nicolas Pernet. El agiundscha cha püssas tschientmilli persunas hegian vis la prüma stagiun in televisiun u alura sün Play RTR, SRF ed oters chanels da la SRG SSR. Ed impü saja la la prüma stagiun da la seria steda «üna schanza per musser cha’l rumauntsch es aunch’adüna in vita ed üna part essenziela da la Svizra.» Il resun in generel es tenor Nicolas Pernet sto fich positiv, eir scha que ho do l’üna u l’otra vusch negativa. Vi da la prüma stagiun da «L’ultim Rumantsch» es nempe gnieu criticho cha que s’hegia masdo suvenz dialogs rumauntschs e tudas-chs e cha tels masdügls da linguas düraunt conversaziuns nu correspuondan a la realited rumauntscha. Promovieu discussiun «Que do però bgeras realiteds rumauntschas e quellas vulainsa eir musser cun nossa seria. Minchün ho ün’otra perspectiva ed a la fin es que sto bun cha nus vains eir promovieu üna pitschna debatta i’l muond rumauntsch davart da que», declera Nicolas Pernet. Che cha s’ho però tenor il directur dad RTR müdo uossa in occasiun da la seguonda stagiun es ch’üna persuna rumauntscha scoleda es permanentamaing sül set, la quela intervain e corregia sbagls per pudair garantir aunch’üna megldra qualited dal rumauntsch illa seria. «L’ultim Rumantsch» es vi da turner» L’istorgia da la famiglia Durisch, lur chesa da medias grischuna e las intrigas in famiglia vo inavaunt. La seria ficziunela «L’ultim Rumantsch» dad RTR vain causa il grand success da la prüma stagiun cuntinueda. Daspö ils 5 november 2024 vain perque darcho filmo in tuot il Grischun e quista gövgia esa gnieu registro a Cuoira illa halla da glatsch. Uossa ho la crew già pudieu filmer passa duos terz da tuot las scenas, uschè cha l’an chi vain po cumanzer las lavuors da taglier, adatter e finaliser. RTR fo quint dad emetter e publicher la nouva stagiun in november 2025. Marco Luca Castelli e Marietta Jemmi, duos dals actuors principels da «L’ultim Rumantsch». Fin in gövgia passeda sun già gnieus registros passa duos terz da tuot la seguonda stagiun da "L'ultim Rumantsch". Ils passa 35 statists e statistas survegnan auncha las ultimas instrucziuns aunz las registraziuns da la seguonda stagiun da «L’ultim Rumantsch». L'actura Marietta Jemmi cuort aunz il cumanzamaint da las registraziuns in gövgia passeda a Cuira.

La raspeda evangelica da l’Engiadin’Ota «refurmo» ho in occasiun da sia radunanza generela la fin da november decis da deliberer ün contrat da dret da fabrica per duos parcellas. Quellas as rechattan a Samedan e lo dess que der fin in var trais ans totelmaing 28 abitaziuns per indigens ed indigenas. «Scha nus realisessans progets sün egen quint, füss que ün sforz ed ün ris-ch cha nu rivessans da purter. Ma nus vulains listess pussibiliter cha que do dapü spazi d’abiter e perque essans pronts da metter a disposiziun nos terrain da fabrica», disch Lucian Schucan, il president da la raspeda evangelica da l’Engiadin’Ota «refurmo». A Samedan es la raspeda in possess da duos parcellas da fabrica attractivas cun insembel üna surfatscha da var 4500 meters quadrat. Que’s tratta da la parcella Cristansains – chi’s rechatta centrel vi da la Via San Bastiaun – e da la parcella Promulins, chi’d es güsta visavi da l’arena da glatsch. Düraunt ils ultims passa duos ans ho «refurmo» evaluo pussibels models per metter a disposiziun quistas duos parcellas da fabrica a Samedan. Ed uossa ho ella chatto üna soluziun ed ün partenari per pudair realiser nouvas abitaziuns pajablas per indigens. Cooperaziun «insembel» In occasiun da la radunanza generela da «refurmo» dals 28 november 2024 ho la raspeda evangelica nempe decis da suottascriver ün contrat da dret da fabrica per las duos parcellas. «Zieva cha la gruppa da lavur ho evaluo tuot ils pussibels partenaris ans vainsa a la fin decis per la ditta HRS Real Estate. Que es ün’interpraisa da la Bassa, chi’d ho già realiso numerus simils progets e chi’d es eir già steda activa in Engiadina», declera Lucian Schucan. El agiundscha cha la HRS Real Estate güda quasi a «parturir» la cooperaziun da fittaunza chi dess survgnir il nom «insembel». In ün prüm pass saja alura la HRS Real Estate in possess da tuot las partecipaziuns da la cooperaziun, in ün seguond pass dessan alura ils fittadins surpiglier quistas commembranzas. Duos chesas cun totel 28 abitaziuns Tenor Lucian Schucan ho la HRS Real Estate eir già lascho fer progets per las duos parcellas a Promulins e Cristansains. Uscheja es que previs cha que dess der sün mincha parcella üna surfabricaziun da püssas famiglias cun diversas grandezzas d’abitaziuns. Totelmaing voul la HRS Real Estate fabricher uscheja 28 nouvas abitaziuns sül terrain da fabrica da «refurmo» a Samedan. «Che cha’d es important a nus es cha que do propi abitaziuns inua cha que nu vain fat grand guadagn. Perque es que gnieu definieu ouravaunt cha’ls fits per las abitaziuns haun d’esser i’l terz d’immez dal median da tuot ils fits pajos a Samedan», declera Lucian Schucan davart üna da las pretaisas da refurmo, las quelas la raspeda pretenda da la HSR Real Estate per realiser ils progets. Realisaziun infra trais ans Tenor il contrat surdo «refurmo» il dret da fabrica per 99 ans a la HRS Real Estate. Per la peja survain la raspeda evangelica in lungia vista var 100 000 francs l’an scu fit pel terrain. «Sper il pussibiliter nouv spazi d’abiter vainsa nus eir ün’otra motivaziun da metter a disposiziun quist terrain. Cun quist fit pudainsa nempe eir diminuir noss cuosts d’immobiglias per var ün sesevel, chi’d es suot il strich pel mumaint tar var 600 000 francs l’an», declera Lucian Schucan. Tenor el vegnan uossa infurmos tuot ils offerents cha la chosa possa cuntinuer, uscheja cha’ls prossems pass paun gnir invios e cha’l proget po gnir termino da vart da la HSR Real Estate. Il contrat da dret da fabrica prevezza impü üna realisaziun dals progets infra trais ans zieva cha’l contrat es gnieu suottascrit. Per «refurmo» glivra uossa cò la fasa, inua ch’ella ho activmaing la controlla totela davart il process. Lucian Schucan disch: «Uossa vainsa be auncha d’observer, scha las cunvegnas vegnan tgnidas aint ed in cas reagir – uschigliö ans pudainsa darcho dedicher ad oters temas.» La parcella Promulins chi’d es in vicinanza da l’arena da glatsch. Lucian Schucan, il president da la raspeda evangelica d’Engiadin’Ota «refurmo». La parcella Promulins chi’d es in vicinanza da l’arena da glatsch. La parcella Cristansains a Samedan chi’s rechatta vi da la Via San Bastiaun. La parcella Cristansains as rechatta güsta a dretta da la via.

Prümas abitantas haun retrat lur nouva dmura D’incuort haun 17 seniors e senioras fat müdeda illa nouva chesa da chüra Du Lac a San Murezzan. RTR als es ieu a visiter ed a sentir il puls tar abitants e persunel. RTR/FMR Eir scha la nouva chesa da chüra Du Lac a San Murezzan Bagn ho già festagio sieu di da las portas aviertas la fin da settember da quist an, sun las prümas abitantas ed ils prüms abitants pür daspö passa ün’eivna in lur nouva dmura. Que’s tratta da 17 senioras e seniors chi haun retrat las prümas da totelmaing 60 plazzas illa nouva dmura d’attempos. Uossa cun la prüma vita illas staunzas es intaunt eir già il cafè sül prüm plaun da l’edifizi in funcziun e s’impla cun vita. Impü vain pel mumaint eir installeda la decoraziun festiva in chesa. Pitschnas chosas nu sun auncha perfettas Ma auncha nun es tuot uscheja scu cha que vess dad esser. «Zieva quels pochs dis cha la chesa es abiteda, sun difficulteds inizielas qualchosa normel», disch Seraina Trepp, chürunza i’l Du Lac. Tenor ella vegnan quistas piculezzas uossa successivmaing schliedas – las abitantas ed ils abitants peran però dad esser cuntaints, agiundscha Seraina Trepp. E que es tenor ella la chosa la pü importanta, siand cha tuot il proget es eir gieu realiso per els. Uras in cumpagnia E que conferma eir Maria Monegatti-Costa, üna da las prümas abitantas dal Du Lac. A la duonna da 93 ans haun fin uossa impustüt plaschieu las uras in cumpagnia illa nouva dmura giuvand insembel gös. «Que es üna bella chesa, ma que es uossa auncha tuot ester e nouv per me», disch Maria Monegatti-Costa. Impustüt vi da tuot la tecnica illa chesa s’ho la seniora il prüm auncha d’adüser. E dit in sieu pleds: «Eau nu sun cuntaintischma, ma cuntainta.» Düraunt la prosmas eivnas dessan alura eir las ulteriuras staunzas illa chesa da chüra Du Lac gnir implidas cun vita. Fin lo saron alura eir il «problemins iniziels» dals abitants scu eir dal persunel plaunet scholts. Maria Monegatti-Costa (93), üna da las prümas abitantas da la chesa da chüra Du Lac a San Murezzan.

La Conferenza da la plazza aviatica ho quista gövgia do glüsch verda per ün contrat da dret da fabrica cun la Rega scu eir per üna realisaziun dal nouv eroport scu tel in duos etappas. Davart il proget per la prüma etappa cun cuosts da var 68,5 milliuns francs decida la populaziun da l’Engiadin’Ota in avuost u settember 2025. Per la «Infra Plazza aviatica regiunela» – la possessura da l’infrastructura da la plazza aviatica regiunela Samedan – es que sto ün an pütöst turbulent. Impustüt zieva chi’d es gnieu public in lügl cha tuot ils gremis da la Infra dals ans 2017 – 2022 hegian surpasso lur cumpetenzas in connex cun la progettaziun per renover la plazza aviatica a Samedan. L’ultima Conferenza da la plazza aviatica da quist an – chi’d es steda quista göv­gia a bunura a San Murezzan illa chesa da scoula veglia – ho però musso cha’ls gremis actuels nu s’haun laschos irriter da tuot las turbulenzas ed haun fat lur lezchas. Cun las decisiuns da las presidentas e da las presidents cumünels da quista göv­gia haun finelmaing pudieu gnir invios pass importants per la planisaziun da la nouva plazza aviatica ed impustüt dal nouv eliport. Nouv eliport fin la fin dal 2026 «Nus essans fich cuntaints cun las decisiun da la conferenza dad hoz. Da l’otra vart es que listess ün resultat intermedier e nus vains auncha püs pass davaunt nus», disch Mario Cavigelli, president da la cumischiun administrativa da la Infra. Tenor el es però impustüt l’acconsentimaint per ün contrat da dret da fabrica traunter la Infra e la Rega «il pü important pass dals ultims ans». Impü sajan eir las declaraziuns d’intent traunter la Rega e las duos ulteriuras impraisas chi faron adöver da l’eliport – nempe la Heli Bernina e Swiss Helicopter – sün buna via, ma na auncha suottascrittas, uscheja Mario Cavigelli. Cun appruver il contrat da dret da fabrica vessan las lavuors da construcziun per la prüma etappa – nempe la realisaziun da l’eliport – da cumanzer l’utuon 2025 cul böt d’avrir il nouv eliport per la fin dal 2026. Quel proget vain finanzio da la Rega e cul contrat da dret da fabrica dess la Infra survgnir ün fit da 60 000 francs l’an pel terrain. Realisaziun in duos etappas Ma eir a reguard la plazza aviatica scu tela e la nouva infrastructura ho que do nouvas quista gövgia. Uscheja ho la conferenza decis cha la renovaziun e’l rimplazzamaint dals edifizis existents dessan gnir realisos in duos etappas e que tenor bsögn ed urgenza. L’etappa 2a prevezza ün nouv edifizi da gestiun cun üna zona da public, restorant, plazza da giuver e parkegi. Impü dess lo eir gnir fabricheda üna zona da transfer suot tet pels passagers scu eir ün ulteriur edifizi da gestiun cul tower ed üna halla per veiculs. Düraunt quista prüma etappa dess eir gnir realiseda üna garascha per veiculs da tanker, üna renovaziun dal hangar 3 ed üna nouva saiv intuorn l’areal. La construcziun da quists edifizis dess gnir realiseda in möd persistent fand adöver da lain e d’energias regenerablas. Uscheja dess resulter ün bilauntsch d’energia negativ. L’etappa 2b, chi prevezza ün ingrandimaint da la plazza da preparaziun per la partenza (tud. Vorfeld) scu eir üna sanaziun da la pista, es pel mumaint calculeda cun cuosts da 12,2 milliuns francs e dess gnir realiseda illa prüma mited dals ans 2030. Realisaziun fin dal 2031 Las investiziuns per la prüma etappa sun calculedas cun 68,5 milliuns francs e dessan gnir realisedas fin l’an 2031. In quist connex ho la conferenza eir do l’incumbenza a la cumischiun ­administrativa da preparer üna missiva da credit per mauns da la conferenza dals rapreschantants da las vschinaunchas scu eir üna missiva da model per mauns da las vschinaunchas fin in marz 2025. La populaziun da las singulas vschinaunchas da la Regiun Malögia dess alura decider u bain in occasiun da radunanzas cumünelas davart quist proget, u bain als 24 avuost u alura als 28 settember 2025 a l’urna in occasiun d’üna votaziun. «Nus vains eir dumando a la conferenza da survgnir la cunfinaunza illa prognosa culs cuosts – e que’s tratta tuottüna d’üna pulita cifra. Nus essans adüso i’l team actuel da tgnair aint telas prognosas per connexs e progets cumplexs», declera Mario Cavigelli. A reguard la finanziaziun da la prüma etappa cun cuosts da 68,5 milliuns francs es que previs cha las vschinaunchas surpiglian 27 milliuns francs, il Chantun dess üna contribuziun à fonds perdu da 6 milliuns francs, la Confederaziun ün credit da 6 milliuns francs. La vschinauncha da San Murezzan examinescha impü üna contribuziun supplementera à fonds perdu da 5 milliuns francs. Ils ulteriurs 24,5 milliuns francs vessan da gnir retrats scu chapitel ester tar bancas. Anuler missiva 2017 Scha’s calculescha uscheja ils cuosts totels da las duos etappas as riva a la fin sün ün’investiziun da passa 80 milliuns francs. Siand cha la populaziun da l’Engiadin’Ota vaiva l’an 2017 do glüsch verda per ün proget da renovaziun da 22 milliuns francs, ho quella missiva da gnir annulleda. La missiva dal 2017 prevzaiva impü ün proget bger pü pitschen e vess be cumprais tuot las sanaziuns las pü necessarias. La Infra voul però «render fit» la plazza aviatica pel futur e que cun ün proget cumplessiv. «La missiva 2017 es üna carica valabla invers la Infra e quella s’ho uossa da schoglier, uschigliö nu pudainsa lavurer inavaunt cun ün nouv proget – taunt cul nouv eliport scu neir na cul proget da renovaziun da la plazza aviatica», declera Mario Cavigelli. Perque haun las vschinaunchas da l’Engiadin’Ota da tratter la dumanda d’anuler la missiva 2017 in occasiun da radunanzas cumünelas düraunt meg fin lügl 2025. Üna nouva plazza aviatica fin dal 2031 In gövgia s’ho la Conferenza da la plazza aviatica Samedan chatteda l’ultima vouta per quist an ed ho güsta appruvo divers puncts importants. Uscheja esa gnieu decis da realiser la renovaziun da la plazza aviatica scu tela in duos etappas e que tenor urgenza. Per la prüma etappa, chi dess gnir realiseda fin dal 2031 e chi prevezza da rimplazzer la granda part dals edifizis, sun calculedas investiziuns da 68,5 milliuns francs. La seguonda etappa es calculeda cun cuosts da 12,2 milliuns francs e gnaro realiseda illa prüma mited dals ans 2030. (fmr/cam) Fin dal 2031 voul la Infra rimplazzer ils edifizis vegls da la plazza aviatica Samedan. Üna prüma visualisaziun da l’etappa 2a per üna nouva plazza aviatica a Samedan. Scha tuot vo bain, dess quel proget gnir realiso fin l’an 2031.

La vschinauncha da La Punt Chamues-ch ho elegieu quista fin d’eivna sia suprastanza cumünela. Peter Tomaschett es gnieu reelet scu president cumünel. In suprastanza cumünela sun uossa Simone Greder (reeletta), Cesira Brunner (reeletta), Gian Marco Hotz (reelet) e Damian Gianola (nouv). Piglio part a la radunanza d’elecziun haun 58 persunas. Que significha üna partecipaziun da 10 %. (rtr/fmr)

Daspö s-chars quatter mais ho il Lyceum Alpinum a Zuoz ün scumand da telefonins düraunt las uras da scoula (guarda La Quotidiana dals 5 da settember 2024). Invers RTR tira il rectur da la scoula media intaunt ün facit positiv: Oliver Hartwright disch ad RTR cha sia scoula mantgnaro il scumand da telefonins. La comunicaziun traunter scolaras e scolars s’hegia amegldreda daspö il scumand. Ed eir lur prestaziun in scoula. (rtr/fmr)

Illa radunanza cumünela dals 12 da december haun las votantas ed ils votants preschaints appruvo il preventiv 2025 da la vschinauncha Samedan. Cun que haun las preschaintas ed ils preschaints eir appruvo üna reducziun da las impostas cumünelas. Quellas chalan prossem an per 10 % sün 75 % da l’imposta chantunela, scu cha la vschinauncha scriva in üna comunicaziun da medias. Ultra da que ho la radunanza cumünela appruvo ün müdamaint tar la taxa da cura: invezza da quella vain introdütta üna nouva taxa d’allogiamaint. Cun quella nu vain pü taxo mincha pernottaziun, ma pauschelmaing la capacited d’allogis. Tenor la vschinauncha nu dess quist müdamaint dal sistem mner dapü entredas, ma ün schligerimaint administrativ. Finelmaing ho la radunanza cumünela eir dit schi ad üna reducziun da las taxas per il provedimaint d’ova e da l’ütilisaziun da las immundizchas. (cdm/fmr)

Sül traget da Montebello fin Bernina Suot dess il stradun gnir schlargio sül standard da set meters – e sül traget il pü stip vers insü dess que der eir üna via da velo. Al medem mumaint construescha la vschinauncha da Puntraschigna pro la stüerta da Montebello üna nouva plazza da panorama. Quai ho la Chanzlia chantunela scrit in üna comunicaziun da medias. Per quistas lavuors sun büdschettos s-chars 20 milliuns francs. Bundant 17 milliuns francs surpiglia il Chantun, il rest Puntraschigna. In connex culla correctura sun necessarias eir lavuors da rimplazzamaint e renatüralisaziun per l’Ova da Bernina sün ün traget da var 1,5 kilometers. Il let dal flüm sto per part gnir spusto e schlargio. Per quistas lavuors sun büdschettos ulteriurs 2,6 milliuns francs. (cdm/fmr)

L’hom vela dapü cu la duonna. Che? Cler, queco vezzast ­dapertuot illa natüra: Il tschierv ho cornas ed es bger pü pesant, il pavun ho üna bellezza da pennas … E la rauna? Insomma, il mes-chel rauna es pü pitschen cu la femna, quelo schi. Ma tar la rauna vela «klein aber fein». E cu es que tar la gillina? Lo vegnan bain mazzos millis da pulschins be già cha’d haun la disfurtüna dad esser mes-chels … Schi, cler, ma quecò nu poust quinter. Tar la ­gillina ho l’umaun müdo il scopo originel. L’umaun guarda be pü sülla producziun dad övs, quecò nu poust congualer cul andamaint natürel. Cha’l chöd illa natüra vess valieu dapü cu la gillina? In mincha cas, guarda be il chöd sulvedi u l’urugal! Tuot ün’otra preschentscha cu la gillina. U piglia nossa bes-cha grischuna da parada: il stambuoch! L’hom, eau manag il buoch, ho cornas straminablas ed ün pais impreschiunant. Figüra’t cha scu premi al Engadin Skimaraton gnissan dedas las cornettas d’üna chevra da stambuoch. Füss bain da’s trupager! Ma a me ün chatscheder ho dit ch’el preferiss la charn d’üna chevra … Quel nu s’inclegia, pover ignorant, sch’el craja cha la chevra vela dapü. Dafatta las reglas da chatscha tegnan quint da la püvalur dal mes-chel: Üna chevra da trais ans chi psaiva 25 kg ho custieu 160 francs. Il buoch però cun sieus 6 ans e 50 kg ho custieu 660 francs! Dafatta la ledscha da chatscha grischuna so cha’l buoch ­vela dapü. D’inuonder hest tü quists quistas cifras detagliedas? Quellas m’ho dit ultimamaing üna chatschedra chi ho per la prüma vouta pudieu ir a chatscha da stambuoch. Üna chatschedra? Schi, insomma üna duonnetta chi vo a ­chatscha. Aha? Oramai cha in Grischun il mes-chel vela dapü varo’l chatscheder eir da pajer dapü per la patenta? Tü sbattast. Tü … sbattast simplamaing. Göri Klainguti da Samedan è autur, pur e pictur.

Il Dun da Nadel pissera eir darcho quist an per sentimaints festivs tar las scolaras e’ls scolars ladins. Cun ün focus sün glüschs polaras, ün regalin ulteriur e cun sustegn da la scoula da Puntraschigna ho l’Uniun dals Grischs d’incuort publicho la 115evla ediziun dal cudaschin pel temp d’Advent. Per las scolaras e’ls scolars da l’Engiadina e la Val Müstair tuocha il Dun da Nadel tiers il temp d’Advent scu il vin chod pels creschieus. Al principi da quist mais d’eira que darcho uschè inavaunt e’l cudaschin pel temp d’Advent 2024 – chi vain edieu e publicho da l’Uniun dals Grischs (UdG) daspö 115 ans – es gnieu scumpartieu illas scoulas ladinas. Per l’ediziun actuela es Victoria Mosca – la copresidenta da l’UdG, redactura e respunsabla pel Dun da Nadel – darcho ida per sustegn d’üna intera scoula per metter insembel il cuntgnieu dal cudaschin d’Advent. Uscheja ho düraunt quist an la scoula da Puntraschigna – e que da la scoulina fin il s-chelin secundar – pissero per las ingiuvineras, istorgias, chanzuns, recettas e bger dapü chi sun da chatter i’l Dun da Nadel 2024. Las magia da las glüschs polaras Il Dun da Nadel actuel – scu üsito cuntegna el darcho la mited contribuziuns valladras e l’otra mited puteras – metta quist an ün focus speciel süllas glüschs polaras, las quelas sun traunter oter eir stedas visiblas quist an in Engiadina. Ma ils scolars e las scolaras da Puntraschigna nun haun be scrit diversas istorgias misticas in connex cun las glüschs polaras. Ellas decleran eir il fenomen da natüra magic e que’s chatta eir instrucziuns cu svess disegner las glüschs dal nord cun neocolor ed otras tecnicas. Nouva chanzun da Nadel e code QR Ün ulteriur highlight dal Dun da Nadel actuel es üna chanzun da Nadel cul titul «Bel e da valur». Quella ho il magister e commember da la gruppa da rock rumauntsch «Prefix», Curdin Urech, scrit e cumponieu. E skennand ün code QR i’l cudaschin as po güsta eir svess tadler la melodia da la chanzun sül telefonin e chanter ella cun las notas e’l text stampo. E cun ün «dun aint il Dun da Nadel» ho l’UdG pissero quist an per ün’ulteriura surpraisa in lur cudaschin d’Advent. In occasiun dal giubileum da 120 ans quist an ho la suprastanza nempe decis da regaler a mincha scolara e scolar ün bun da 20 francs per lur libraria, il Chesin Manella a Schlarigna. «Cun quista acziun nu vulainsa be celebrer nos egen giubileum, dimpersè eir darcho render pü cuntschaint e musser il Chesin Manella. Ils iffaunts dessan passer tar nus in butia e’s cler oura ün cudesch, discs u gös ed uscheja survgnir auncha ün ulteriur regalin da nus», uscheja Victoria Mosca. Il Dun da Nadel 2024 po gnir retrat i’l Chesin Manella a Schlarigna u alura online sülla pagina da web da l’Uniun dals Grischs: www.shop.udg.ch. Il Dun da Nadel 2024 metta ün focus süllas glüschs polaras.

Minchataunt placha qualchosa druvabel suot il bös-chin da Nadel, ma pelpü qualchosa cha’s nomna «originel» u «interessant», scha’s voul esser amiaivel. E’l punct culminant dals regalins indruvabels es tenor me da tuottas sort «kitsch». Decoraziuns cha s’ho alura adüna aposta da piglier our da s-chantschia cur cha la persuna chi ho regalo quist «kitsch» vain in visitas. Il regal da Nadel dal quêl ch’eau as quint uossa, vo cumplettamaing illa categoria «kitsch». Ma eir illa categoria surpraisas ed el ho pissero per ün «miracul» da Nadel persunel immez la sted a Montenegro. Tuot l’istorgia cumainza la prümavaira 2019. Zieva cha’ls genituors d’ün bun amih haun surpiglio la gestiun d’ün hotel a S-charl, sun eir eau in ün dandet gnieu ingascho scu servitur e d’he a la fin passanto lo quatter mais scu «Mädchen für alles». Melgrô ch’eau d’he insè ün magari grand interess per l’Engiadina, nu d’heja fin lo però mê udieu da quist S-charl. Per quel chi nu saun: Que as tratta d’ün lö zuppo in üna val laterela da l’Engiadina, var 13 km davent da Scuol. Ed al principi nu vaivi neir aspetto bger, ma S-charl m’es svelt creschieu a cour. In quist lö our d’ün temp pers, sainza rait da telefonins, cun sia natüra alpina unica, paraiva que da viver scu in üna carta postela. Quista bellezza ho eir inspiro ad ün artist chi’d ho conservo l’idil da S-charl in öli. Quel purtret pendaiva i’l restorant ed eau al sun passo millis da voutas düraunt mieu temp a S-charl. Gusts sun gusts, ma per me d’eira que simplamaing «kitsch». Trais muntagnas, ün pêr chesas, ün flüm e cò e lo ün bös-ch. Insè as pudess pittürer üna tela scenaria eir sainza mê avair vis S-charl, e listess as crees magari ün purtret chi sumaglia a quel chi penda i’l restorant. Ma que s’ho vis cha que es S-charl. Zieva duos mais intensivs plain lavur sainza interrupziun am d’heja allegro per ir in vacanzas desch dis cun la giuventüna da Zuoz. Nossa destinaziun: Budva in Montenegro, üna cited a l’Adria cun var 13 000 abitants. Già i’l tren a Turich e zieva düraunt il svoul d’he quinto a tuots da quist S-charl per nus incuntschaint e da mias aventüras düraunt la lavur. E cur cha’d essans finelmaing rivos zieva set uras viedi a nossa destinaziun finela d’heja be auncha survgnieu la resposta: «Basta cun tieu S-charl, gioda uossa las vacanzas per plaschair!» Dit e fat. Chaminand in chotschas cuortas e cun flip flops lung la marina da Budva ho però eir rendieu facil da schmancher S-charl. Ed uscheja d’heja decis ch’eau stöglia uossa cumanzer las vacanzas cun ün glatsch. Intaunt cha la granda part da la giuventüna da Zuoz d’eira già in ün local per piglier a fit töffins, d’eira eau auncha dadoura a manger a fin mieu glatsch. Cun mauns chi tachaivan e cun ün gust da stracciatella in buocha sun alura eir eau sto i’l modus da vacanzas e sun entro scu ultim in quist local. Ed alura, quist mumaint magic. Trais muntagnas, ün pêr chesas, ün flüm e cò e lo ün bös-ch. Vi da la paraid pendaiva precis il listess purtret da S-charl, quel dal restorant! D’eira que ün’illusiun? Gniva que da la chalur? D’heja forsa listess gieu üna biera da memma sül viedi da l’Engiadina a Budva? Cur cha d’he rendieu attent a mieus collegas al purtret da S-charl m’haune be ris oura e plaunet diagnosticho ün tschert fanatissem, scha na già ün defet psichic. Persvas chi nu saja be üna fatamorgana, d’heja dalum dumando al proprietari dal local dinuonder ch’el hegia quist purtret. «Eau d’he gugent las muntagnas e perque m’ho mia duonna avaunt ans regalo quel da Nadel. Cun quel suni adüna ün pô pü daspera a las Alp, ma eau nu savess inua cha que es», m’ho el respus. Cha que’s trattaiva a la fin propi dal listess purtret m’haun alura confermo mias collegas a S-charl il di zieva cun trametter üna foto da l’exempler in Svizra. Qualchosa da nu crajer. D’eira que ün miracul da Nadel? Forsa. Ma in mincha cas seja daspö lo cha que do tuottüna forsa chosas surnatürelas e cha tuot nun es da declarer. In quel sen as giavüschi bellas Festas e bgers miraculins, taunt da Nadel scu eir düraunt il minchadi düraunt l’an nouv. E scha survgnis ün regalin chi vo illa categoria «kitsch», schi alura nun esser dischillus. Forsa pissera quel ün bel di tar qualchün oter eir per ün miracul da Nadel, chi so?

Il producent e dj Massimo Gurini da Schlarigna nun es be d’udir in Engiadina, dimpersè eir i’ls clubs da nom e da pom sün tuot il muond. Avaunt passa ün’eivna ho’l pudieu suner il club «Ministry of Sound» a Londra ed ho uschè ragiunt ün ulteriur böt in sia carriera. Insembel cun la FMR ho Massimo Gurini do ün sguard inavous sün sia via artistica. Chi chi’d es ieu in sortida in Engiadin’Ota düraunt ils ultims 15 ans nu varo be üna vouta passanto üna not sül «dancefloor» intaunt cha Massimo Gurini (32) d’eira vi dal pult da dj. El ho nempe suno in tuot las discotecas, clubs ed in occasiun da diversas festas in Engiadina. Il producent e dj, chi’d es creschieu sü a Schlarigna, viva daspö il 2019 da la musica ed el es in gir sün tuot il muond per ingaschamaints i’ls clubs ils pü exclusivs. Als 20 da december 2024 ho el pudieu turner i’l club «The Ministry of Sound» a Londra ed ho pudieu giuver per la prüma vouta sül palc principel, l’uschè numneda «The Box». «Que’s tratta prubabelmaing dal palc cul pü enorm sistem da sound da quasi tuot il muond. Quist ingaschamaint d’eira darcho ün grand pass inavaunt – impustüt per mieu curriculum. Ed a la fin d’heja gieu ün milli gust da pudair suner lo», disch Massimo Gurini. Ün «dancefloor» in staunza Intaunt cha l’ingaschamaint in «The Box» a Londra markescha ün dals puncts culminants da la carriera da Massimo Gurini, uschè ho già sia carriera cumanzo in üna tscherta box. In l’eted d’ün teenager ho el nempe fabricho üna chesina da dj in sia staunza ed ho lo drizzo aint tuot per fer musica scu eir üna pitschna installaziun per l’iglüminaziun. «Mia staunza da durmir d’eira düraunt ün pêr ans üna discoteca cun let. Eau d’he bütto oura quasi tuot ed immez d’eira il dancefloor», s’algorda Massimo Gurini. In quista box u chesina da dj ho el treno numerusas uras e Massimo Gurini ho investieu pass per pass tuot ils raps e sieu temp liber per ragiundscher sieu grand sömmi, nempe da dvanter dj. Inspiro d’ün bun amih L’impuls per quist sömmi ho il Schlarignot survgnieu d’ün bun amih da giuventüna, nempe dad Enrico Pilatti. Già düraunt l’infanzia haun els duos passanto lur temp liber insembel e d’eiran suvenz in gir cul velo. «Nus duos vaivans üna tscherta concurrenza chi chi riva da modificher il velo cun installer da tuottas sorts robas, scu p.ex. otplededers. Ün bel di es Enrico gnieu intuorn üna stüerta a Schlarigna e vaiva grandischems uragliers intuorn culöz», s’algorda Massimo Gurini ed agiundscha: «Ed eau al d’he dumando che ch’el fatscha uossa cun quels». Sieu bun amih al vaiva respus ch’el saja uossa dj ed uschè vulaiva Massimo Gurini eir dvanter que. Svelt haun ils duos amihs fat progress ed haun eir survgnieu lur prüms ingaschamaints a San Murezzan i’l local d’inscunter da giuventüna e pü tard eir i’ls prüms clubs. Ma güsta cur ch’els haun pudieu festager ils prüms success, ho Enrico Pilatti clappo cancar. «Que d’eira in generel ün temp difficil per me. Enrico es alura eir mort zieva poch temp ed eau d’he güro ch’eau dvainta ün grand dj per el. Que es aunch’hoz üna da mias motivaziuns principelas», disch Massimo Gurini. In sortida, ma a lavurer Uschè ho el lavuro inavaunt vi da sieu grand sömmi ed intaunt cha oters passantaivan lur temp liber in sortida cun der oura raps, ho Massimo Gurini düraunt quel temp lavuro e guadagno raps. El disch: «Eau d’he reinvestieu mincha franc in nouv equipamaint e d’he da quel temp cumanzo a fabricher sü mia carriera. Zieva ün giarsunedi i’l Skiservice Corvatch d’heja eir adüna lavuro speratiers 100 %, ma eau d’he adüna savieu ch’eau vöglia dvanter mieu egen schef.» Il prossem grand pass per Massimo Gurini d’eira cur ch’el nun ho be pü gieu ingaschamaints scu dj in tuot l’Engiadina, dimpersè cur ch’el ho surpiglio la respunsabilited artistica per la discoteca Vivai a San Murezzan l’an 2018. Daspö lo nun è’l be il resident dj dal club, Massimo Gurini es eir l’agent e booker per tuot ils acts. «Uschè d’heja imprains a cugnuoscher ad enorm bgera glieud e d’he pudieu fabricher sü üna vasta rait da contacts», declera il dj engiadinais. Daspö quel an es el impü eir in gir süls palcs internaziunels ed ho fin hoz traunter oter suno a Miami, Ibiza, Londra, Teneriffa, Egipta e quasi in tuot l’Europa centrela scu eir a la Street Parade sün ün char. Daspö il 2019 es el eir sieu egen schef e viva da la musica. Eir scha’l dj ho adüna sviluppo inavaunt sieu stil da musica, es Massimo Gurini resto lojel a sieu gener predilet, il house. Hozindi però eir cun influenzas dal techno. «Eau sun ün perfecziunist» «Eau sun uossa ad ün punct cha que dvainta difficil da crescher be scu dj. Perque vessi da cumanzer a publicher finelmaing mias egnas chanzuns. Ma eau sun ün perfecziunist e vögl pür fer quel pass sch’eau sun 100 % persvas da mia prodot», disch Massimo Gurini. Perque es el sper la lavur davous ils «turntables» sül palc da dj eir a scriver e prodür sia egna musica. Perche cha sieu pü grand böt füss da lascher inavous musica chi’d ho tucho la glieud, da forsa üna vouta suner al festival «Burning Man Nevada» e cha’l public chaunta sias chanzuns düraunt sias concerts. «Ma il pü important es la sandet. Perque nu baivi e nu pigl neir na üngünas drogas, eir sch’eau füss predestino per que causa mieu job», disch Massimo Gurini ed agiundscha: «Perque prouvi da guarder uschè bain scu pussibel da me e que s’ho fin uossa eir verificho fich bain.» Da Schlarigna oura i'l muond Il Schlarignot Massimo Gurini es daspö passa 15 ans vi da fabricher sü üna carriera scu dj. Intaunt nu suna el be illas discotecas da l'Engiadina, dimpersè eir i'ls clubs da nom e da pom sün tuot il muond. Saja que a Miami, Teneriffa, Egipta u in quasi tuot l'Europa centrela - Massimo Gurini ho già gieu ingaschamaints dapertuot. Avaunt passa ün'eivna ho il dj indigen pudieu turner a Londra i'l club "The Ministry of sound" ed ho uschè pudieu ragiundscher ün ulteriur böt in sia carriera. In ün discuors cun la FMR ho Massimo Gurini repasso sia via artistica dals prüms ingaschamaints i'l local da giuventüna a San Murezzan fin süls palcs internaziunels. (fmr/cam) Il producent e dj Massimo Gurini in acziun. Massimo Gurini da Schlarigna nun es be a suner in Engiadina, el ho ingaschamaints sün tuot il muond. Daspö passa 15 ans lavura il dj engiadinais vi da sia carriera. Cò as vezza a Massimo Gurini a Londra avaunt passa ün'eivna i'l club "The Ministry of Sound".

Claudio Gotsch da La Punt es fotograf professiunel da bes-chas. Avaunt bundant ün an ho’l decis da der sü sia occupaziun cunvenziunela e da’s dedicher plainamaing a la fotografia. Sia specialited es l’uscheditta «black edition», purtrets fotografics da bes-chas isoledas da lur contuorns ch’el venda sün tuot il muond. Üna visita i’l studio d’ün perfecziunist fotografic. Ils duos chavriöls fotografos da Claudio Gotsch chi salüdan a viagiaturas e viagiatuors a l’entreda da Zernez. Guidand l’auto nu daun forsa niauncha in ögl ils placats cun bes-chas chi salüdan a quellas e quels chi aintran e sortan dal cumün da Zernez. Rivand da l’Engiadin’Ota sun que duos chavriöls isolos davaunt ün fuonz nair chi peran da’s der ün bütsch. Pelpü as passa infra secundas sper quel placat vi ed a nu resta bger temp per al contempler e reflecter che lavur cha’s zoppa davousvart: Ans d’experienza, uras in viedi e spettand per fer al dret lö ed al dret mumaint «clic». Ed alura elavurer auncha üna vouta düraunt uras ed uras il purtret al computer. Ils duos chavriöls sül placat a l’entreda da Zernez ho fotografo Claudio Gotsch da La Punt. Daspö passa 20 ans es la fotografia da bes-chas alpinas sia paschiun e sia professiun parziela – e daspö ün an uossa sia professiun cumplaina. In ün temp cha programs cun intelligenza artificiela saun creer purtrets chi nu sun pel laic bod pü distinguibels da foto grafias reelas ho Claudio Gotsch decis da der sü sia lavur tar üna sgüraunza e da’s dedicher plainamaing a la fotografia da bes-chas. «I nu vo be per estetica», disch il fotograf, «I vo eir per la sfida da documenter üna bes-cha illa natüra, in sieu lö da viver üsito.» Il squigliat, la vipra, la leivra alva – però eir il girun barbet, il capricorn, il tschierv e bgeras otras bes-chas pendan inramedas i’l studio da Claudio Gotsch scu cumprouva per millis e millis d'uras passantedas illa natüra, tuot sulet culla camera ed il teleobjectiv lio in stoffa da camufledi. Il girun barbet i’l svoul fotografo la prümavaira passeda sül Pass dal Fuorn. Pazienzcha e dedicaziun per la perfecziun Claudio Gotsch es creschieu sü a Zuoz e San Murezzan, ho fat il giarsunedi scu disegnadur da construcziun, ho lavuro sün plazzels da fabrica, in butias da sport e bgers ans per üna sgüraunza. Già da mat giaiva’l ad observer ils chavriöls tar las sterleras e pruvaiva da s’approsmer uschè daspera scu pussibel. Sia prüma camera d’eira ün regal da sieus genituors. Ad ir intuorn cun quella ho’l imprais autodidacticamaing. «Pü bod as mettaiva aint ün film, faiva dudesch fotografias e spettaiva zieva duos eivnas fin cha’l film d’eira sviluppo e las fotografias i’ls mauns», s’algorda Claudio Gotsch. «Hoz, cullas cameras digitelas, as fo que 2000 – 3000 fotografias düraunt ün’excursiun. La saira as guarda tres quellas sül computer, clegia oura las quatter u tschinch gratagedas ed as stüzza las otras darcho.» Cul svilup tecnic s’haun eir amegldredas las pussibiliteds fotograficas, ma zieva eir las pretaisas da Claudio Gotsch. «Cur ch’eau d’he cumanzo a fotografer d’he eau fotografo bger dapü e d’eira cuntaint bger pü svelt.» Hoz nu piglia’l niauncha pü oura la camera, scha la glüsch, la scena e la distanza nu tuornan. Cha que nu saja però listess na ün frust e ch’el gioda be listess quels mumaints. «Ma a’s voul bain gnir meglder e fer adüna pü bellas fotografias. Sch’eau so chi nu do üna buna fotografia, nu fetscha neir pü üngüna», commentescha il fotograf sieu svilup. «Fotografer es scu üna cuorsa d’autos», disch Claudio Gotsch. «Sainza ün bun auto nu’s guadagna, ma a’s sto auncha savair manascher quel.» E sainza üna buna camera ed ün teleobjectiv chi permetta da fotografer eir cun 20 – 30 meters distanza dal motiv nu gratagian bellas fotografias da bes-chas sulvedgias. Be il tempo, quel es cun fotografer bes-chas ün po oter cu tar üna cuorsa d’autos. Per Claudio Gotsch es que cler: «Chi chi voul fotografer bes-chas, sto fer attenziun da nu disturber quellas.» Per fer sias fotografias tschainta Claudio Gotsch eir desch fin quindesch uras suot sia cuverta da camufledi e spetta. «Mia devisa es: la bes-cha dess river tar me e na suotsur. Zieva nun è’la stresseda e que do las pü bellas fotografias.» Però minchataunt spetta’l eir uras ed uras invaun – eir que es part da la lavur scu fotograf. Ün tschierv da la «black edition»: «Purtrets nairs ed alvs haun qualchosa classic», disch Claudio Gotsch. Success internaziunel culla «black edition» Cha’l spetter as cunvegn, que muossan quellas fotografias chi haun purto a Claudio Gotsch il pü grand success: sia «black edition». Per quella isolescha il fotograf in uras ed uras da lavur al computer üna bes-cha da sieus contuorns. Mincha detagl, mincha singul pail isolescha el manuelmaing uschè precis scu ch’üngüna intelligenza artificiela nu so fer que intaunt. Que düra tuottafat eir intuorn 40 uras fin cha’d es perfet. «Per me nun esa ün’inscenaziun da la la bes-cha, ma ün’accentuaziun ed üna reducziun a l’essenziel», disch Claudio Gotsch. «In üna ‹black edition› vezzast tü mincha detagl da la bes-cha, tü nu vainst distrat d’ünguotta.» Sur üna gallaria d’art e fotografias venda Claudio Gotsch las fotografias da la «black edition» a cliaints sün tuot il muond. L’ideja per quella ho’l gieu cun spetter a l’ur dal god ad ün chavriöl. Quel es cumparieu cur cha’l sulagl tramuntaiva ed iglüminaiva be auncha il chavriöl ma na pü il god. «Que d’eira quasi üna ‹black edition› natürela», s’algorda Claudio Gotsch. «Il prüm d’he eau zieva pruvo da fer ulteriuras fotografias in quel möd, ma melavita nu sto ün tschierv no davaunt üna taila naira.» Uscheja cha Claudio Gotsch realisescha svess l’isolaziun da la bes-cha da sieus contuorns. Spetter sül luf Eir il luf integress Claudio Gotsch gugent auncha in sia «black edition», ma intaunt nun ho el auncha inscuntro quel. «Our da la perspectiva dal fotograf es que üna be-scha bella ed interessanta – eir üna sfida», disch el. «Ma eau incleg eir l’otra perspectiva. Per ün pur cha’l luf ho s-charpo üna bes-cha nun es que ünguotta da bel.»Ch’el hegia spetto lönch al luf, pruvo adüna darcho d’al fotografer – ma invaun. «Eau d’he do sü da fotografer il luf cun intenziun e spet ad ün inscunter per cas.» Sias aspettativas sun – natürelmaing – eir magari pretensiusas: «Eau al vögl fotografer sün 20 – 30 meters distanza, cun buna glüsch düraunt il di. E zieva stessa’l guarder auncha in mia direcziun. Que sun parameters difficils tar üna be-scha uschè tmücha.» Lungurus nu gnaro que per Claudio Gotsch però neir sainza inscunter cul luf. Duos fin trais voutas l’eivna vo el a fotografer illa natüra. «E sün mieu computer spettan auncha var 150 000 fotografias da gnir sortidas ed elavuredas.» Sper la «black edition» ho Claudio Gotsch creo eir üna «white edition»: Üna vuolp fotografeda sper S-chanf. Pazienzcha, paschiun e perfecziun Claudio Gotsch da La Punt es fotograf da bes-chas ed ho avaunt ün an decis da’s dedicher plainamaing a la professiun scu fotograf. In l’inscunter culla FMR quinta el da che chi dependa per fer bunas fotografias da bes-chas. Sia specialited sun las fotografias da la uscheditta «black edition». Que voul dir cha’l fotograf separa sieus motivs fotografics da lur contuorns cull’intenziun da preschanter la bes-cha in tuot sieus detagls e sainza distracziun. Quellas fotografias daun lavur davaunt il computer ed illa cuntredgia. «A nu vo be per estetica», disch il fotograf, «A vo eir per la sfida da documenter üna bes-cha illa natüra, in sieu lö da viver üsito.» (fmr/mst) Claudio Gotsch ho decis avaunt ün an da’s dedicher plainamaing a la fotografia.

Göri Klainguti - fotografà en occasiun dals Dis da litteratura 2024 a Domat, dals 2 e 3 da november 2024.