Gea ad ina refurma equilibrada e persvadenta da las dretgiras

L'organisaziun da las dretgiras en il Grischun duai daventar pli professiunala e pli effizienta. La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond è unanimamain da l'opiniun che l'organisaziun actuala na saja betg pli suffizienta per las pretaisas creschidas. Ins vul ussa meglierar la situaziun tar las dretgiras da l'emprim'instanza ch'èn d'impurtanza suprema per il funcziunar da la giurisdicziun.

Ina refurma da l'organisaziun da las dretgiras grischunas è tenor l'opiniun da la cumissiun predeliberanta dal cussegl grond urgentamain necessaria. Sut il presidi da deputà Andrea Brüesch ed en preschentscha dal cusseglier guvernativ cumpetent Peter Aliesch ha la cumissiun deliberà il messadi per la refurma da las dretgiras. Il project da la regenza vegn taxà sco proposta equilibrada ch'è en tuts reguards ina via media persvadenta tranter las structuras tradiziunalas e las adattaziuns necessarias. La cumissiun sustegna perquai il project da la regenza unanimamain en tut ils puncts essenzials.

Cun la refurma vul ins augmentar l'effizienza oravant tut tar las dretgiras da l'emprim'instanza, meglierar la qualitad ed accelerar las proceduras. Questas meglieraziuns vegnan fatgas en l'interess da tut las burgaisas e tut ils burgais. Ina giurisdicziun che funcziuna munta che las pretaisas da la populaziun vegnian tractadas e giuditgadas da las dretgiras a moda optimala e speditiva. La finamira n'excluda absolutamain betg l'elecziun da derschadras e derschaders laics. En il senn d'ina giurisdicziun manaivla al burgais duai ina furmaziun giuridica er en l'avegnir betg esser ina premissa per l'activitad en ina dretgira.

La cumissiun predeliberanta sustegna unanimamain l'opiniun ch'il project na duai betg vegnir collià ed engrevgià cun ulteriuras dumondas e revisiuns. Ella sa concentrescha cun tutta raschun sin la refurma da l'organisaziun giudiziala. La cumissiun ha la finamira clera da pussibilitar la realisaziun dal project da refurma ponderà, equilibrà ed accordà cun las relaziuns en il chantun Grischun. Quest'egliada sin l'integralitad pretenda ina tscherta reserva en cas da pretaisas ch'engrevgieschan il project sco unitad.

Puncts essenzials da la refurma da las dretgiras

Ils puncts centrals da la refurma proponida da las dretgiras concernan l'uffizi da mediatur, las cumpetenzas en la procedura penala, la repartiziun en districts sco era l'organisaziun da las dretgiras districtualas. Las propostas correspundentas èn per gronda part incontestadas. I sa tracta dals sequents puncts: -

La funcziun da mediatur vegn surdada al mastral. Ultra da quai resta quel derschader singul. Sias cumpetenzas vegnan modifitgadas in zic. Davart lur furma definitva datti differentas opiniuns entaifer la cumissiun. -

Las dretgiras cirquitalas e las giuntas da las dretgiras cirquitalas vegnan abrogadas e las cumpetenzas da dretg penal vegnan adossadas a las dretgiras districtualas resp. a lur giuntas. Per incumbensas administrativas dals circuls è uss en general cumpetent il cussegl cirquital.

- Per crear bunas premissas per ina giustia effizienta duain singuls districts vegnir unids ed adattads geograficamain per gronda part a las regiuns actualas. Quai pertutga ils districts Val Müstair ed En, Valragn e Mantogna sco era Glogn e Rain anteriur. Ultra da quai vegnan il Partenz ed il circul da Stussavgia adattads a la regiun.

- Per rinforzar las dretgiras districtualas duain quellas da nov vegnir elegidas directamain tras ils votants. Areguard l'organisaziun da las dretgiras districtualas propona la regenza ina soluziun pli flexibla e cun quai pli adequata.

Meglieraziuns tar la giurisdicziun gratuita e tar la separaziun da las pussanzas

La cumissiun predeliberanta propona ina nova reglamentaziun da la giurisdicziun gratuita. Grazia ad in nov urden da cumpetenza duai ins avair la controlla sur dals custs creschents sin quest sectur. La proposta da la cumissiun na chaschuna nagin spustament dals custs tranter il chantun e las vischnancas.

La cumissiun è da different avis en la dumonda, en tge dimensiun ch'il princip da la separaziun da las pussanzas en il chantun Grischun duai vegnir rinforzà. Ina maioritad da la cumissiun vul, sco la regenza, ina soluziun che tegna quint dals basegns da las vischnancas - oravant tut en regiuns periferas - e da la situaziun speziala da noss chantun. Cuntrari a quai propona la minoritad da la cumissiun ina separaziun stricta dals uffizis.

Il cussegl grond vegn a tractar il messadi da la regenza en sia sessiun da matg. A l'entschatta discuta e decida il parlament grischun davart differentas dumondas da princip. A basa da questas decisiuns vegnan alura deliberadas las singulas disposiziuns da la lescha. Sch'er il cussegl grond accepta la refurma da las dretgiras, vegnan ils votants grischuns a pudair decider en questa chaussa probablamain en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000. A las elecziuns cirquitalas dal matg 2000 fissan damai d'eleger ultra dals deputads en il cussegl grond be pli las funcziuns novas (mastral/mastralessa e substitut/a). L'entrada en vigur da la refurma è previsa per l'entschatta da l'onn 2001. La durada d'uffizi dals ulteriurs titulars (derschaders/derschadras cirquital(a)s e mediatur(a)s vegn prolungà enfin là.

Las propostas da la regenza davart la refurma da las dretgiras reprendan substanzialmain las soluziuns dal sboz preliminar ch'il president da la dretgira chantunala, Alex Schmid, ha elavurà sin incumbensa da la regenza. Sias propostas èn gia vegnidas sustegnidas d'ina cumissiun d'experts sut il presidi da cusseglier guvernativ Peter Aliesch. Ellas han chattà vasta accoglientscha en ina procedura da consultaziun extendida.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 19.05.1999