Il Cor viril Guardaval ho in sanda, ils 6 avrigl 2024, sieu concert annuel. Il cor viril da las vschinaunchas da la Plaiv chaunta – suot la bachetta da la dirigenta Ariane Hasler – diversas chanzuns rumauntschas da tuot il Grischun – da la Surselva fin illa Val Müstair e da l’Engiadina fin i’l Surses. Il Cor viril Guardaval vo musicalmaing eir surour ils cunfins grischuns e svizzers. Tenor comunicaziun survegnan ils chantaduors sustegn dal cor da duonnas Viva Voice da Segl, chi rapreschaintan eir ün egen bloc. Il concert cumainza a las 17.00 illa baselgia San Luzi a Zuoz. Entreda libra, collecta. (cdm/fmr) Il Cor viril Guardaval invida quista sanda al concert annuel. Il chantaduors survegnan per quel sustegn dal cor da duonnas Viva Voice da Segl. Il Cor viril Guardaval invida quista sanda al concert annuel. Il chantaduors survegnan per quel sustegn dal cor da duonnas Viva Voice da Segl.

La decisiun d’avant 14 ans è stada ina gronda per Markus Hasler: ir en il Vallais e laschar l'enconuschent en il Grischun, las pendicularas da Breil, in post cun prestige politic, e surprender sco mainagestiun la societad da las pendicularas da Zermatt. L’emprim che vegn a salidar, sch’insatgi entra en il biro dal capo, è il chaun Malik. Sper la posiziun sco CEO da las pendicularas da Zermatt, è Markus Hasler ensemen cun ses chaun er en la squadra che tschertga persunas che vegnan en ina lavina u ch’èn idas a perder. Ed oz èn els dus sin pichet. Tratg or da la terra senza las ragischs «Cur che jau sun arrivà a Zermatt avant 14 ans, ma sentiva jau sco ina planta tratga or da la terra senza ragischs», sa regorda Markus Hasler. E tuttina saja quai stà la gista decisiun che ha procurà per ina massa bunas experientschas. «L’avantatg da n’enconuscher nagin e da betg avair la parentella en vischinanza è che ins po sa concentrar sin la lavur», uschia l’um cun postura sportiva e spiert fitg viv che na para betg da gia avair 64 onns. Suenter in zichel dapli che in decenni a Zermatt s’allegra el da pudair ir en pensiun. Uffizialmain vegn Markus Hasler pensiunà ussa, l’avrigl. Ma el resta anc a Zermatt fin la fin da l’onn, per pudair surdar la lavur a ses successur Martin Hug, ch’è anc fin la fin da l’onn president da vischnanca da Flem. Esser enconuschent n'è betg adina flot Markus Hasler tira en las stgarpas da muntogna, prenda sia giacca d’enviern, egliers da sulegl e la tschinta per Malik ed è gia sin via. Chaminond tras Zermatt salida el dretg e sanester. Markus Hasler enconuscha tuts, e tuts enconuschan el. «Jau m’allegr sin mia pensiun. Dad esser enconuschent n’è betg adina be flot.» Gist en ina vischnanca sco Zermatt cun radund 6000 abitantas ed abitants enconusch’ins svelt in l’auter e mintgin saja expert da pendicularas, constatescha Hasler cun ina tschegnada. Controlla dal plazzal da fabrica Ma avant che Markus Hasler po giudair sia pensiun bain meritada, datti anc avunda lavur per el: «Nus stuain remplazzar duas sutgeras, far vinavant cun noss project da schlargiament sin il piz dal Klein Matterhorn e gia bainbaud midain nus il biro», declera Markus Hasler chaminond dal biro vegl si vers il plazzal da fabrica dal biro nov. «Jau m’allegr oravant tut da pudair cumenzar a sortir tut il palpirom», conceda Hasler cun in rir sin bucca. Da temp en temp giaja el gugent a dar in sguard, co che las lavurs van vinavant. Passond giu da stgala, sur cabels e tras pulvra da lain, mussa Markus Hasler era nua cha la nova cafetaria per ils impiegads vegn. E declera magari superbi che la terrassa saja gist sin il tetg dal punct da partenza da la nova cabina per il Matterhorn-Express: Ina vista stupenta. E dal rest ina da las emprimas cabinas autonomas, declera il schef da 38 indrizs da transport. Ils lavurants san nua ch’il schef va Precis sco ses patrun sa era il chaun Malik precis nua atras ed entra senza problems en la cabina. Durant il viadi fin sin il piz dal Klein Matterhorn sin passa 3880 meters sur mar, dat Markus Hasler dentant respostas a la schurnalista da la FMR, discurra cun ses impiegads e salida tuts cun in fitg gentil «chau». El gida perfin giasts che na chattavan betg la dretga via per ir sin pista – in schef tras e tras. «Sche jau entra en ina cabina, lura sa derasa la novitad ch’il schef arrivia sin la muntogna magari svelt», di il capo. Il satgados cun la responsabladad è grev «Mia squadra da direcziun è sparpagliada per l’entir territori enturn. E sche nus avain sedutas ans chattain nus adina puspè en in auter lieu, magari er sin il cunfin da l’Italia, sche nus avain da discutar insatge cun noss partenaris dal sid.» Cun quai ch’el lavura fitg bler durant l’enviern, prenda Markus Hasler da temp en temp era la libertad dad ir cun skis durant il di da lavur. «Il pli gugent vom jau si cun l’emprima cabina culs lavurants e fatsch alura l’emprima lingia sin la pista durant ch’il sulegl leva.» Quai saja in dals bels muments. Tut en tut saja el fitg cuntent cun sia squadra da bundant 280 impiegads, constatescha il CEO: «Quai tutga era tar mia lavur dad avair responsabladad, da crear in bun clima da lavur, da guardar ch’ils impiegads sajan cuntents e ch’els lavurian gugent.» L’autra part da sia lavur saja il squitsch economic. Il travasch da l’interpresa custa di per di 300 000 francs, uschia Hasler. Era sch’el na saja betg l’interprendider che guardia di per di sin las cifras: «In sguard or da la fanestra da biro basta per vesair quanta glieud ch’è da viadi vers las pendicularas», declera Hasler cun ina tschegnada per agiunscher pli serius: «Jau na poss betg midar la cifra da quellas persunas ch’èn stadas a Zermatt.» Ma tge ch’el possia influenzar saja il futur, declera il mainagestiun dal pli grond territori da skis da la Svizra. Zermatt fa mintg’onn investiziuns tranter 30 e 50 milliuns francs. Ina part è per il mantegniment dals indrizs existents, ina part per ils indrizs da naiv. E la pli gronda part vegnia investida en il futur, di Markus Hasler. Zermatt gioga en in autra liga «Zermatt gioga en ina autra liga che tschels territoris da skis da la Svizra. Nossa concurrenza èn territoris sco per exempel Vail en l’America.» Sin quel martgà stoppian ins porscher dapli che be naiv durant tut l’onn. In da quels projects da prestige per il martgà internaziunal ha Markus Hasler gist inaugurà: Alpine X, la pli auta traversada da las Alps. Ina pendiculara che collia Zermatt cun Cervinia en l’Italia. Raquintond da quests projects e da sias visiuns ves’ins la passiun da Markus Hasler: sviluppar ideas e strategias per il futur, il pli gugent ensemen cun ses team. «E tuttina», conceda Markus Hasler cun in suspir da levgiament, «jau sun propi cuntent cur ch’jau poss surdar la responsabladad e la clav da l’interpresa a mes successur.» Ir sin turas da skis e pastgar «Era sche blers han il sentiment che jau na poss betg star senza far insatge, jau m’allegr da pudair far nagut.» Markus Hasler e sia dunna quintan da turnar a Breil il schaner da l’auter onn. Lura vuless el l’emprim giudair l’enviern en la Surselva e far in pèr gitas e suenter magari svelt ir per la patenta da pestgar. Markus Hasler, CEO da las pendicularas da Zermatt en la staziun da pendicularas la pli auta dad Europa Markus Hasler, CEO da las pendicularas da Zermatt cun ses chaun Malik en la Cabina Markus Hasler, CEO da las pendicularas da Zermatt davant il Matterhorn. Legendas: In project da prestige: Markus Hasler en la staziun da pendicularas la pli auta da l’Europa sin 3883 m s.m. fabritgada persistent per la natira, en lain e cun in indriz per far energia solara. Per il CEO Markus Hasler e ses chaun Malik tutg’il transport en ina cabina tar il mintgadi da lavur. Markus Hasler, CEO da las pendicularas da Zermatt procura ch’il transport en vischinanza dal «Horu» saja cumadaivel per tuts. .

Eau vuless der ün’invista da Nyepi, üna tradiziun speciela a Bali, e la congualer cul Chalandamarz, üna tradiziun importanta in Engiadina. Traversand quists ambiaints culturels, scuvrins nus cha quistas tradiziuns celebreschan il renaschimaint e la cumünaunza. Cun l’avicinaziun da l’an nouv tenor il chalender «Saka», as transfuorma l’isla da Bali tres üna seria da rituels da pürificaziun e da silenzi. In Engiadina vain la prümavaira bivgnanteda cun üna tradiziun chi resuna cun vulair sdasder la cuntredgia. Cumbain cha quistas celebraziuns sun muonds ourdglioter üna da l’otra, mettane in evidenza ils temas dal renaschimaint e da la reflexiun – ed ellas ans invidan da ponderer cu cha nus stimains il passagi dal temp e nossa plazza aint in quel. Nyepi, il Di da Silenzi da Bali, demuossa la profundited spirituela da l’isla. Dapü cu be üna festa dal «an nouv», es Nyepi ün di da quietezza cumpletta chi lascha tuot l’isla in silenzi. Da las 6.00 la damaun dal di da Nyepi fin a las 6.00 la damaun dal di zieva, as retira Bali in üna calma quasi surreela. Las vias, normelmaing plain vita, restan desertas. Üngün trafic, üngüns marchos vivaints, eir l’eroport interrumpa sia gestiun. Il silenzi nun es be fisic, ma piglia suramaun eir i’l ­muond digitel, cun emischiuns da televisiun interruottas e l’internet chi vain redüt rigurusamaing. A Nyepi as tegnan ils Balinais vi da quatter scumands fundamentels: Amati Geni (üngün fö u üngüna glüsch, cumprais l’electricited e cuschiner), Amati Karya (üngün lavur), Amati Lelunganan (na viager) ed Amati Lelanguan (üngün divertimaint). Quists scumands promouvan ün di dedicho a l’auto-reflexiun, meditaziun ed a la colliaziun cul divin, offrind üna posa temporara da la cuorsa permanenta da la vita moderna. Las famiglias as radunan in lur chesas, lur preschentscha vicendai­vla vain rinfurzeda tres il silenzi. Ad es ün di per contempler la natüra passagera da la vita, per nettager il spiert e l’orma, as preparand per l’an cun ün nouv sen da pürezza e nouvas intenziuns. Al cuntrari, in Engiadina, vain l’arriv da la prümavaira festagio cul Chalandamarz, üna tradiziun bain cuntschainta. Ad es ün temp cha la cumünaunza s’unescha per festager la fin da l’inviern. Adonta cha’ls detagls dal Chalandamarz sun cuntschaints, sia essenza da cumünaunza e renaschimaint resuna precis scu ils sentimaints vivieus düraunt il Nyepi da Bali, schabain in üna maniera pü festiva vers inour. Nyepi ans algorda vi da la pussaunza dal silenzi, chi’ns animescha da guarder vers inaint e chatter pêsch in se svess. Ad es ün concept chi po parair ester in nos muond hectic, ma sieu messagi es universel. Intaunt cha l’Engiadina bivgnainta la prümavaira cun bratscha avierta e cun algrezcha, exista forsa la pussibilited d’integrer ün mumaint da silenzi in nossa vita, in arcu­gnuschentscha da la posa sencha cha Nyepi spordscha als Balinais. Sandra Demonti è creschida si a Zuoz. Ella è proprietaria dad ina scola da sfunsada a Bali en Indonesia, viva però per part er a Montreal en il Canada. En la «Columna or dal mund» raquinta da temp en temp ina persuna da lingua rumantscha che viva a l’exteriur da ses mintgadi. Sandra Demonti

Ils ultims dis es sto il «Perl Season End Festival» a Segl Maria. Lo haun atletas ed atlets da passlung pudieu trener da cumpagnia, fer üna cuorsa aval sülla pista e giodair il temp insembel. La stagiun da passlung es finida, ed aunz cha las atletas ed ils atlets da passlung haun lur vacanzas e cumainzan alura cul trenamaint da la sted haun els pudieu passanter ils ultims dis da cumpagnia: trener insembel, giodair il temp e perfin fer üna cuorsa aval sülla pista sü Furtschellas. Quelo tuot in occasiun dal «Perl Season End Festival» a Segl Maria chi’d ho düro da gövgia saira fin dumengia bunura. L’evenimaint es gnieu realiso da l’anteriur atlet professiunel da passlung Curdin Perl. Passanter ün bun temp insembel Il festival ho gieu lö pella seguonda vouta ed ho spüert diversas activiteds, scu ün trenamaint da passlung, ün sprint, üna festa ed apunto üna cuorsa aval sülla pista culs skis da passlung. Passa 80 atletas ed atlets da passlung s’haun partecipos al festival, la granda part saja tenor l’organisatur giuvnots traunter 16 e 25 ans, ma a s’hegian partecipos eir curriduras e curriduors chi faun passlung per hobi. Per Curdin Perl saja que il festival ch’el as vess adüna giavüscho scu atlet activ ed uossa po el realiser quel insembel cun partenaris pella prosma generaziun da passlung. «Hozindi es tuot fich serius. A’s vo a las cuorsas, que do coola glieud lo, ma a nu s’ho il temp per giodair cus oters. Cò as po que passanter ün bun temp insembel», uscheja l’anteriur atlet professiunel da passlung. El agiundscha cha la cuorsa aval sülla pista saja divertenta, ma eir pretensiusa: «Que pera pachific, perque cha que vo ingiò. Pür al böt as bada quaunt pretensius cha que es sto.» Il traget cullas stüertas saja miss uscheja cha tuots possan ir zieva cun ün bun sentimaint illas vacanzas e sainza feridas. Culs skis da passlung giò da la pista Scu finischun da la stagiun d’inviern ho il «Perl Season End Festival» gieu lö ils dis passos a Segl Maria. Atletas ed atlets da passlung haun pudieu passanter ün pêr dis da cumpagnia. Sper ün trenamaint haun els eir gieu temp per giodair e pudieu parteciper ad üna cuorsa tuot speciela: Els haun fat üna cuorsa aval giò da la pista culs skis da passlung. Realiso il festival ho l’anteriur atlet professiunel da passlung, Curdin Perl, que già pella seguonda vouta. (fmr/aj) Fer culs skis da passlung üna cuorsa aval cun stüertas es pretensius, adonta cha que vo be ingiò. Fer culs skis da passlung üna cuorsa aval cun stüertas es pretensius, adonta cha que vo be ingiò. Curdin Perl (davaunt) culs voluntaris dal Perl Season End Festival.

Traunter Puntraschigna e Tirano nu vaun pel mumaint üngüns trens. Las lavuors da sgumbreda e da reparatura pervi d’üna bouda sül traget traunter Puntraschigna e Poschiavo haun cumanzo, ma düran pü lönch cu penso. La bouda hegia tenor üna comunicaziun da la Viafier retica dannagio fermamaing l‘infrastructura, uscheja cha que drouva püssas imsüras. Il traget da tren re­sta serro fin in venderdi, ils 12 avrigl 2024. A viagian bus da rimplazzamaint cun üna capacited limiteda. A saja da quinter cun retards. Pochs trens vaun pel mumaint da San Murezzan a Carvaglia. La Viafier retica arcumanda però da nu fer pel mumaint viedis da temp liber sur il Bernina. (rtr/fmr)

Las vschinaunchas da Zuoz e S-chanf haun düraunt desch ans collavuro a reguard ils lavuratoris cumünels e’ls uffizis forestels. Siand cha S-chanf ho do la desditta a quista cunvegna la fin dal 2023, varo mincha vschinauncha darcho ün egen lavuratori cumünel. S-chanf nun ho però vulieu finir la collavuraziun, dimpersè be adatter la cunvegna – a la fin nu s’ho chatto üna soluziun chi cuntainta a tuottas duos varts. A reguard ils uffizis forestels e las gruppas da lavur cumünelas collavuran las vschinaunchas da Zuoz e S-chanf daspö l’an 2014. Uschè maina il silvicultur da S-chanf ils duos uffizis forestels e’l mneder tecnic da Zuoz maina las gruppas da lavur cumünelas. Impü es la vart zuozingra eir respunsabla per l’infrastructura da las duos vschinaunchas – traunter oter eir pel provedimaint da l’ova. Quista collavuraziun vain regleda cun üna cunvegna, chi vess stuvieu gnir prolungeda zieva ün temp da prouva definieu a la fin da l’an 2023. Dal 2022 s’ho già üna vouta prolungio la cunvegna per duos ans cul böt d’adatter la collavuraziun surtuot illa sparta dal lavuratori. Scu cha la populaziun da Zuoz es gnida infurmeda a la radunanza cumünela dals 27 da marz 2024, ho il cussagl cumünel da S-chanf decis la fin da l’an 2023 da der la desditta a quista cunvegna da collavuraziun pertuchand la gruppa per lavuors cumünelas e la gestiun forestela. Zieva üna fasa transitorica fin als 30 avrigl 2024 ho darcho mincha cumün ün lavuratori cumünel. Dapü servezzan, listess cuosts «Our da nossa vista d’eira quista collavuraziun üna buna chosa e que s’ho pudieu trer a nüz bgeras sinergias. Ma la vart da S-chanf nu d’eira adüna cuntainta cun las prestaziuns a reguard la gruppa da lavur cumünelas», disch Patrick Steger, il chanzlist cumünel da Zuoz. Zieva diversas discussiuns d’eiran las duos vschinaunchas daperüna e Zuoz vess sviluppo inavaunt il servezzan e füss eir sto pront d’ingascher dapü persunel per cuntanter als bsögns da S-chanf. Ma tenor Zuoz nu vulaiva S-chanf as parteciper vi dals cuosts impü. «Uschè ho Zuoz accepto la desditta da la cunvegna per la fin dal 2023 e’l cussagl cumünel da Zuoz es sto perinclet da surpiglier las lavuors existentas per ün temp transitoric dals 1. schner 2024 fin ils 30 d’avrigl 2024», declera Patrick Steger. Grand territori cumünel Scu cha la vschinauncha da S-chanf ho declaro invers la FMR, as d’eira eir cuntaint cun la collavuraziun. E que s’hegia eir vulieu collavurer inavaunt cun Zuoz – ma cun adatter la cunvegna, uschè cha S-chanf survain ün’egna gruppa da lavur cumünela. Il president cumünel, Riet Campell, disch: «S-chanf, cun tuot sias fracziuns, ho ün grand territori e nus druvains ün egen uffizi tecnic in cumün per reagir meglder. Impü as po eir trer a nüz sinergias cul lavuratori forestel.» Cha S-chanf hegia perque fat la proposta d’adatter la cunvegna in quist punct e da vulair collavurer inavaunt cun Zuoz a reguard il forestel e’l provedimaint da l’ova. «Nus vains a la fin stuvieu der la desditta a la cunvegna per la fin dal 2023 e spettains üna resposta cu cha Zuoz voul collavurer inavaunt cul forestel e’l provedimaint d’ova», disch Riet Campell. Quista decisiun significha cha Zuoz scu eir S-chanf haun a partir dals 1. meg 2024 darcho minchün ün’egna gruppa da lavur cumünela scu eir ün egen lavuratori cumünel. Intaunt cha a Zuoz resta – a reguard l’uffizi tecnic – tuot scu üsito, dvainta a S-chanf il custodi Roman Graf il schef dal lavuratori cumünel cun duos lavuraints chi al sun suottamiss. «Il böt da la suprastanza es cha’l lavuratori dess prester in avegnir las lavuors da mantegnimaint da las vias, sendas e stabels, cultiver ils sunteris, gestiuner ils ‹molocs› e l’inviern eir der sustegn tar la rumida da naiv», declera Riet Campell. Silvicultur da S-chanf resta respunsabel Scu cha la collavuraziun futura a reguard il provedimaint d’ova guarda però oura a la fin, que es tenor il chanzlist da Zuoz auncha in discussiun. A reguard la collavuraziun forestela es la chosa ün pô pü cumplicheda, siand cha’l Chantun es eir auncha invout. Uschè do que contrats traunter las duos vschinaunchas e’l Chantun, chi defineschan cha’l silvicultur da S-chanf saja respunsabel pel revier da god, chi cumpiglia il territori da Zuoz e S-chanf. «Quista cunvegna resta e nu po be gnir desditta d’üna vart. Che cha’s müda in futur es cha la gestiun dal god – scu tagls etc. – es darcho chosa da las vschinaunchas per se», declera il chanzlist da Zuoz. Que voul dir cha Zuoz po decider svess scha las lavuors forestelas vegnan fattas da la gestiun forestela da S-chanf, u alura d’üna ditta externa. Fin als 30 avrigl 2024 es il lavuratori cumünel da Zuoz eir respunsabel per S-chanf – zieva haun darcho tuottas duos vschinaunchas egnas gruppas da lavur cumünelas. Vias separedas zieva desch ans Las vschinaunchas da Zuoz e da S-chanf haun collavuro daspö il 2014 a reguard ils lavuratoris cumünels e la gestiun forestela. Quista collavuraziun vain regleda cun üna cunvegna, chi vess stuvieu gnir prolungeda per la fin da l’an 2023. Siand cha S-chanf nu d’eira adüna cuntaint cun las prestaziuns a reguard il lavuratori cumünel – chi’d es suot la respunsabilited da Zuoz – ho la vschinauncha da S-chanf giavüscho d’adatter la cunvegna. A la fin nun haun las duos vschinaunchas chatto üna soluziun, uschè cha S-chanf ho do la desditta a la cunvegna. Zieva ün temp transitoric fin als 30 d’avrigl 2024, haun darcho tuots duos cumüns ün egen lavuratori cumünel. Ed eir a reguard la gestiun forestela es darcho mincha cumün respunsabel per se svess. Che chi nu po però gnir müdo es cha’l silvicultur da S-chanf resta inavaunt respunsabel pel territori da S-chanf e da Zuoz, causa chi’s tratta da cunvegnas cul Chantun. (fmr/cam)

In ündesch mais haun lö ils champiunedis mundiels da snowboard e da ski freestyle in Engiadin’Ota. Già daspö duos ans sun adüna darcho gnidas realisedas cuorsas tests süllas pistas. Da las experienzas dals tests e da las sfidas i’ls prossems mais e düraunt l’evenimaint ho il mainagestiun dal champiunedi mundiel, Milan Derouck, raquinto a la FMR. In marz 2025 es l’Engiadin’Ota il lö d’inscunter dal sport da freestyle: dals 17 fin ils 30 da marz 2025 haun lö a Corvatsch, Corviglia e San Murezzan ils champiunedis mundiels da snowboard e da ski freestyle. Skiunzas e snowboarders concuorran illas disciplinas slopestyle, halfpipe, big air, cross, slalom gigantesc parallel, slalom parallel, aerials e moguls. Totelmaing daregia 17 disciplinas. Già il 2023 ed il 2024 haun gieu lö illas regiuns da skis correspundentas cuorsas ed occurrenzas da test sün nivel da la coppa mundiela, da la coppa europeica e da la FIS. Uossa, zieva tuot las cuorsas da l’ultima stagiun d’inviern ed ündesch mais avaunt il grand evenimaint, es que temp per fer ün prüm facit e guarder quaunt inavaunt cha’ls organisatuors sun. Preparaziuns sun sün buna via D’incuort ho gieu lö üna seduta da coordinaziun dal comitè d’organisaziun cun partenaris instituziunels importants, que scriva il comitè in üna comunicaziun a las medias dals 4 d’avrigl 2024. La Federaziun da skis internaziunela (FIS) arcugnuoscha l’ingaschi stra­ordinari da l’organisaziun dals evenimaints da freestyle i’ls ultims ans e da la planisaziun da l’infrastructura necessaria. Sandra Spitz, directura da sport ed event da la FIS: «Eau vez cha’l comitè d’organisaziun as mouva cun grands pass vers il champiunedi mundiel. Ils prossems mais saron pel team auncha sfadius, ma nus badains üna granda paschiun ed ün grand entusiassem. Eau sun optimistica cha nus possan passanter i’l prossem marz ün champiunedi mundiel extraordinari organiso sün ot nivel.» Il comitè d’organisaziun ho quist inviern già investieu bger temp e paschiun. Las prepara­ziuns sun tenor la comunicaziun sün buna via. Milan Derouck, mainagestiun dal champiunedi mundiel da freestyle 2025 declera: «Ils prossems ündesch mais faron nus inavaunt ­tuot nos pussibel per pudair garantir ün mumaint decisiv pell’istorgia sportiva da l’Engiadina e da San Murezzan.» Sün dumanda da la FMR declera il mainagestiun ch’els nun he­gian survgnieu ün fich bun feedback be da la FIS, ma eir dad atletas ed atlets. «Nus stuvarons fer be meglioraziuns punctuelas, scu p.ex. optimer ils andamaints, uschigliö funcziuna tuot per granda part tenor ils concepts.» Fer tests sün pistas ed implaunts suot cundiziuns da concurrenza Pels organisatuors, pellas numerusas voluntarias e voluntaris, ma eir pellas pendiculeras es que important da fer ün test sün tuot las pistas e tuot ils implaunts chi vegnan ütilisos pels champiunedis mundiels suot cundiziuns da concurrenza. I’ls ultims dis es gnida realiseda la prüma concurrenza sün nivel da la coppa ­europeica illa nouva halfpipe cha’d es gnida fabricheda aposta pels champiunedis mundiels. «Uossa ho la halfpipe eir gieu si’inauguraziun suot cundiziuns da concurrenza. Uscheja pudains nus examiner tuot ils andamaints. Eir quist’experienza pudains nus piglier cun nus pel champiunedi mundiel», disch Milan ­Derouck ed agiundscha cha pür cun ün test as vezza que cu e cura cha’d es da preparer la mezzapüppa – per cha tuot ils partecipants e las partecipantas hegian las listessas cundiziuns. Eir otras disciplinas haun gieu lur prouva generela da concurrenza la stagiun d’inviern passeda, scu p.ex. las cuorsas da cross da skis e da snowboard da la coppa mundiela chi haun eir gieu lö pella prüma vouta a Corviglia la fin da schner ubain il finel da la stagiun dal slopestyle da freeski e da snowboard da la coppa mundiela a Corvatsch in marz. Tenor Milan Derouck pussibiliteschan tuot quistas concurrenzas da test dals ultims duos ans sper l’experienza eir da rinfurzer lur concepts. Üna planisaziun pü cumplexa scu sfida «La pü granda sfida düraunt ils champiunedis mundiels es cha fich bger capita il listess mumaint düraunt duos eivnas: nus vains trais lös, 17 disciplinas e passa 1200 atletas ed atlets. Nossas experienzas cha nus vains fat uossa tar occurrenzas grandas nu pudains nus surpiglier ün ad ün. Cun que cha nus vains bgeras disciplinas es la planisaziun pü cumplexa ed impü vains nus a disposiziun damain mezs finan­ziels», disch Milan Derouck. El explicha cha las resursas da materiel e da persunel ed eir il temp per coordiner tuot drouvan üna planisaziun detaglieda: «Nus stuvains stimer, che cha stu cura ster inua, per nu stuvair cumprer u piglier a fit tuot dobel.» Sün quista planisaziun vain que quista sted miss priorited. Impü stöglian els guarder da realiser il concept. Otras lavuors fin il prossem marz sajan da finaliser il persunel ed il program accumpagnant, da fer reclama pella cumprita da tickets e da render cun­tschaint il champiunedi mundiel da freestyle. Dapü infurmaziuns davart ils champiunedis mundiels da snowboard e da ski freestyle as chatta sün www.freestylestmoritz2025.ch. Champiunedi mundiel da freestyle 2025 Tuot las concurrenzas da snowboard e da ski freestyle chi haun gieu lö ils ultims duos ans in Engiadn’Ota vaivan traunter oter eir l’incumbenza da fer ün test in vista als champiunedis mundiels da freestyle chi vegnan realisos in marz 2025. Tenor Milan Derouck, mainagestiun dals champiunedis mundiels, güdan quistas experienzas a rinfurzer lur concepts. Ma ellas nu paun, scu cha Milan Derouck explicha, gnir surpigliedas ün ad ün: «Cun que cha nus vains bgeras disciplinas es la planisaziun pü cumplexa ed impü vains nus a disposiziun pü pochs mezs finanziels.» Il mainagestiun ho eir tradieu cu cha que guarda oura cullas preparaziuns e che sfidas chi spettan avaunt e düraunt ils champiunedis mundiels. (fmr/aj) La pista pel cross da skis e da snowboard a Corviglia es gnida testeda düraunt üna cuorsa da la coppa mundiela. Il slopestyle da snowboard ho realiso sieu finel da la stagiun d’inviern a Corvatsch. Eir quella occurrenza d’eira ün test pel champiunedi mundiel. La nouva halfpipe a Corvatsch ho gieu sia prüma concurrenza il principi d'avrigl.

Las vschinaunchas in Engiadina’Ota trattan in divers möds la manchaunza d’abitaziuns per indigens. Intaunt gira però dapertuot qualchosa e scha tuot ils progets actuels gnissan eir realisos ün bel di, stessan a disposiziun passa 200 prümas abitaziuns impü als indigens e las indigenas. La FMR do üna survista davart las imsüras e’ls progets per promouver prümas abitaziuns in Engiadin’Ota. Daspö la pandemia es la situaziun immobigliara in Engiadina gnida adüna pü acuta per indigens e daspö lo haun diversas vschinaunchas in Engiadina’Ota reagieu sülla problematica. La vschinauncha da Puntraschigna ho intaunt surpi­glio üna rolla da pionier in connex cun promouver spazi d’abiter per indigens (guarda box suotaint). Ma eir las ulteriuras desch vschinaunchas illa regiun s’occupan da la tematica e prouvan cun diversas imsüras e progets da s-chaffir spazi d’abiter per indigens. Ubain ch’ellas promouvan progets per abitaziuns sün egen terrain – u sül terrain da la vschinauncha burgaisa – u alura cha vegnan ­s-chaffidas las premissas planisatoricas per pussibiliter a privats da realiser progets cun abitaziuns primaras. A reguard las cifras actuelas haun las vschinaunchas in Engiadin’Ota in media üna quota da 36 % abitaziuns primaras. Madulain ho cun 22 % las pü pochas abitaziuns primaras e S-chanf cun 56 % las pü bgeras. Ma cu guarda que our concretamaing? – Che capita illas differentas vschinaunchas? Che progets do que? Scha’s quinta insembel tuot las abita­ziuns chi vessan da gnir fabrichedas i’ls prossems ans culs progets actuels, vess que da der passa 200 abitaziuns da diversa grandezza. La redacziun FMR do üna survista da tuot ils progets actuels. Üna cooperativa per Segl La vschinauncha da Segl d’eira la prüma in Engiadin’Ota chi’d es gnida activa dal 2022 in quista chosa ed ho cumanzo a tschercher üna soluziun per dapü spazi d’abiter per indigens. A la fin s’ho cristalliso our la cooperativa Lagrev, chi voul fabricher 18 prümas abitaziuns i’l quartier Seglias. Zieva cha la dumanda da fabrica es gnida inoltreda tar la vschinauncha da Segl in october 2023, ho que però do divers recuors cunter il proget. «Al principi da quist an s’ho la suprastanza cumünela da Segl decisa da sistir la dumanda da fabrica. Uossa essans vi da sclerir scha’l plan da quartier Seglias stu gnir adatto u na. Causa la dumanda da fabrica e’ls recuors s’haun mussos divers puncts debels dal plan da quartier già pü vegl», declera Barbara Aeschbacher, presidenta cumünela da Segl sün dumanda da la FMR. Progets e recuors sün maisa Ün simil cas scu Segl, però sainza cooperativa, as chatta a Silvaplauna, inua cha la vschinauncha voul realiser a Surlej il proget Foppas Ost. Quel prevezza 50 abitaziuns primaras i’l dret da fabrica, hotel e garascha – l’hotel gniss però fabricho d’investuors privats. Per realiser quel proget ho la radunanza cumünela da Silvaplauna eir appruvo üna revisiun parziela da la planisaziun locala in november 2023. Causa divers recuors cunter quista revisiun, es la regenza grischuna pel mumaint vi d’evaluer la situaziun e’l proget as retarda eir. Tenor la chanzlia cumünela da Bever, do que ün proget d’ün investur privat, chi voul fabricher 16 abitaziuns primaras. Ma siand cha que ho do recuors cunter quist fabricat, es il proget blocco pel mumaint. Mantgnair e fabricher prümas abitaziuns A San Murezzan – sün l’areal Du Lac e güst sper la nouva chesa d’attempos – voul la vschinauncha fabricher sün egen terrain 26 abitaziuns per indigens. Las lavuors da planisaziun sun gnidas scrittas our la fin favrer 2024 e scha tuot vo bain, voul San Murezzan cumanzer la prümavaira 2025 cun las lavuors da construcziun. Impü ho la vschinauncha comunicho la sted passeda da vulair gnir activa scu intermediatura per pudair mantgnair potenzielas seguondas abitaziuns scu prümas abitaziuns. In singuls cas vuless San Murezzan alura dafatta cumprer tschertas immobiglias per promouver spazi d’abiter per indigens. Indigens immez il cumün La prümavaira chi vain dessan tenor la vschinauncha da Schlarigna cumanzer las lavuors vi d’üna chesa cun ündesch abitaziuns per indigens. Il proget «Vietta Stredas» – chi ho guadagno la concurrenza d’architectura e chi’d es büdschetto traunter 7 milliuns ed 8 milliuns francs – dess gnir fabricho sün üna parcella da la vschinauncha immez cumün. Per quist proget ho la radunanza cumünela da Schlarigna appruvo la fin marz 2024 ün credit da planisaziun da 550 000 francs. Impü ho Schlarigna già la fin dal 2022 miss in vigur scu prüma vschinauncha üna ledscha per la promoziun da prümas abitaziuns. Il proget «Vietta Stredas» es traunter oter ün resultat da quista ledscha. Sül terrain da la vschinauncha burgaisa A Samedan voul la vschinauncha bur­gaisa realiser il pü grand proget in Engiadina’Ota fin uossa, nempe üna surfabricaziun moderna cun 70 abita­ziuns in trais edifizis. Que dess der abi­taziuns da 2,5 staunzas fin 5,5 staunzas. Quel proget cul nom «Palü» dess gnir fabricho sül terrain da fabrica a Promulins, chi’d es eir in possess da la vschinauncha burgaisa. Quella ponderescha a reguard la finanziaziun dal proget da funder üna cooperativa, voul dir cha eir persunas u instituziuns privatas pudessan as parteciper. Per realiser il proget «Palü» stu il plan da quartier Promulins auncha gnir appruvo da la vschinauncha, que chi vess d’esser il cas la fin da quist an. Il böt da la vschinauncha burgaisa es d’inoltrer l’an chi vain la dumanda da fabrica e da cumanzer dal 2026 cun la realisaziun. 27 abitaziuns sü vers l’Alvra A La Punt Chamues-ch dess que der – sün terrain da la vschinauncha ­politica e burgaisa – üna surfabricaziun cun 27 abitaziuns. Quellas duos parcellas as rechattan sur la staziun da la viafier in direcziun dal Pass da l’Alvra. Per quist proget ho la radunanza cumünela delibero la fin da december 2023 ün credit da 13,6 milliuns francs. La vschinauncha da La Punt voul fabricher svess e finanzier il proget cun piglier sü ün credit da la banca ed alura pajer il fit dal credit cun las entredgias dals fits da las nouvas abitaziuns. Impü es que eir previs da vender üna part da las abitaziuns, chi vessan d’esser prontas per la fin dal 2026. S-chaffir premissas a Zuoz, S-chanf e Madulain A Zuoz, S-chanf e Madulain nu do que pel mumaint auncha üngüns progets cumünels concrets per promouver il spazi d’abiter per indigens. Ma Zuoz ho l’an passo adatto il plan da quartier Curtin Plavaunt, inua cha privats haun l’intenziun da fabricher chesas per indigens. Impü nun ho Zuoz üngün egen terrain da fabrica. A S-chanf vain pel mumaint realiso ün proget d’investuors privats per abitaziuns primaras sün üna surfatscha da 2000 meters quadrats. Impü ho S-chanf auncha ses parcellas da fabrica da vender – ed a Chapella do que üna zona per fabricher chesas per indigens. Quintessenza Tuot las vschinaunchas in Engiadin’Ota sun gnidas activas e s’haun occupedas da la manchaunza d’abitaziuns per indigens düraunt ils ultims ans. Eir scha’ls divers progets saron auncha confruntos cun l’üna u l’otra sfida, muossan las circa 200 abitaziuns progettedas chi’d ho do muvimaint i’l marcho d’immobiglias per indigens. Ma scha quellas 200 abitaziuns bastan per il bsögn da spazi d’abiter dals prossems ans, que sto auncha scrit i’l tschêl engiadinais. Puntraschigna do tuot La vschinauncha da Puntraschigna nu d’eira la prüma in Grischun chi’d es gnida activa in connex cun la situaziun immobigliara in Engiadin’Ota, ma intaunt ho il lö al pè dal Bernina do plainamaing gas cun promouver spazi d’abiter per indigens – e que in püssas manieras. Puntraschigna ho constituieu l’an passo üna fundaziun cun precis quist scopo. Impü ho la vschinauncha politica – cun appruvaziun da la radunanza cumünela – cumpro üna parcella da fabrica davous il Rondo i’l december 2023. 700 partecipaziuns al questiunari Impü ho la suprastanza miss in discus­siun üna taxa directiva per seguondas abita­ziuns, chi ho traunter oter pissero per chos cotschens tals proprietaris pertuchos. «Fin la fin da favrer 2024 haun tuot las persunas invoutas – dimena la populaziun da Puntraschigna e’ls proprietaris da seguondas abitaziuns – pudieu parteciper ad ün questiunari in connex cun la taxa directiva. Las passa 700 respostas cha vainsa survgnieu vegnan pel mumaint elavuredas d’üna ditta specialiseda chi prepara ün’analisa», declera Jeannette Guadagnini, chanzlista da Puntraschigna. Ella agiun­dscha ch’üna gruppa da lavur cun tuot ils actuors invouts hegia gieu quist’eivna la tschanteda da partenza. Sün basa dals resultats dal questiunari – chi saron sün maisa in gün – ed egnas idejas, dess la gruppa da lavur alura elavurer imsüras pussiblas. Quellas vegnan alura suottamissas a la suprastanza ed a la populaziun. Controllas sistematicas Impü ho la suprastanza da Puntraschigna decis da fer ün’evaluaziun sistematica davart l’adöver da prümas abitaziuns. In quel connex survegnan tuot las chasedas, inua cha que nun es dal tuot sgür cu cha las immobiglias vegnan insomma druvedas, ün questiunari ed haun da cumpruver lur adöver. «Pel mumaint essans auncha vi dad evaluer chenünas chasedas chi vegnan in dumanda e nus essans vi da finaliser il questiunari correspundent. Quel gnaro tramiss düraunt quista prümavaira», declera Jeannette Guadagnini. Elavuro strategia per fundaziun Ed eir la Fundaziun da Puntraschigna – chi ho il scopo da mantgnair e promouver spazi d’abiter indigen illa vschinauncha – ho intaunt finaliso las lavuors preparativas ed elavuro üna strategia per la fundaziun. Tenor Jeannette Guadagnini vain la strategia preschanteda l’eivna chi vain a la suprastanza cumünela e düraunt la sted 2024 a la populaziun da Puntraschigna. Ella disch: «A la fin prouva Puntraschigna da chatter diversas vias per promouver spazi d’abiter pajabel per indigens, almain quellas vias chi staun illa cumpetenza da la vschinauncha.» (fmr/cam) Il proget Vietta Stredas a Schlarigna prevezza da fabricher ündesch abitaziuns primaras. La cooperativa Lagrev voul fabricher 18 abitaziuns primaras a Segl. Pel mumaint es il proget blocco causa divers recuors e la suprastanza cumünela ho sistieu la dumanda da fabrica. A Samedan voul la vschinauncha burgaisa fabricher var 700 abitaziuns, il pü grand proget actuel in Engiadin'Ota. Las vschinaunchas faun lur lezchas La tematica da la manchaunza d’abitaziuns pajablas muossa in Engiadin’Ota già diversas reacziuns da vart da la politica. Las ­vschinaunchas sun vi dal fer lur lezchas e sun gnidas activas. Intaunt sun planisedas passa 200 abitaziuns da Segl fin S-chanf. Martin Camichel/FMRLas ündesch vschinaunchas in Engiadin’Ota haun in media üna quota da prümas abitaziuns da 36 %. Da vulair promouver il spazi d’abiter per indigens – e d’augmanter quista quota – es intaunt gnieu discus in tuot las suprastanzas cumünelas. Üna rolla da pionier ho surpiglio la vschinauncha da Puntraschigna. Ella ho mno in discussiun üna taxa directiva per se­guondas abitaziuns, ella ho miss ad ir ün’egna fundaziun per promouver spazi d’abiter pajabel e controlla sistematicamaing l’adöver da prümas abitaziuns. «A la fin prouva Puntraschigna da chatter diversas vias per promouver spazi d’abiter pajabel per indigens, almain quellas vias chi staun illa cumpetenza da la vschinauncha», disch Jeannette Guadagnini, chanzli­sta da Puntraschigna. Ma eir las ulteriuras vschinaunchas da l’Engiadin’Ota haun cun diversas imsüras e progets reagieu a la situaziun im­mobigliara. Uschè dess que tenor il progets actuels der almain passa 200 abitaziuns da Segl fin S-chanf fin la fin da quist decenni. La FMR do üna survista dals progets per prümas abitaziuns in tuot l’Engiadin’Ota.

Las lavuors sül traget dal Bernina sun a fin. Scu cha la Viafier Retica (VR) ho comunicho transeschan ils trens daspö sanda darcho tuots tenor urari. Il traget traunter Puntraschigna e Poschiavo d’eira gnieu serro als 31 da marz per motivs da sgürezza. Causa üna bouda d’eira l’infrastructura gnida dannageda uschè ferm cha la VR ho stuvieu praster e lascher praster grandas lavuors per alluntaner tuot il materiel sülla lingia. (cdm/fmr)

In dumengia ho elet il suveraun da San Murezzan i’l seguond scrutini a Regula Cadalbert (AdC) scu commembra dal cussagl cumünel. Ella ho survgnieu 402 vuschs. Eir candido per quist post vaivan duos persunas: Adrian Ehrbar da la PLD ho survgnieu 340 vuschs e Moreno Triulzi da la PPS 106 vuschs. I’l seguond scrutini es a San Murezzan elet quel u quella chi ho las pü bgeras vuschs. A la tscherna s’haun partecipos, scu cha la vschinauncha ho comunicho, 35,8 % da las 2488 votants e votants cun dret d’eleger. (cdm/fmr)

Sün üna lungezza da var quatter kilometers s’ho distacho in dumengia bger materiel giò dal Piz Scerscen. Tenor registraziuns dal Servezzan seismologic svizzer sto la bouda s’avair distacheda dal Piz Scerscen e rudleda giò illa Val Roseg in dumengia a bunura. Scu cha la plededra da la Pulizia chantunela Anita Senti ho confermo invers RTR as tratta que d’üna granda bouda chi saja congualabla cun quella dal Piz Cengallo. Il materiel da crappa, glatsch è naiv ho lascho inavo stizis sün üna lungezza da bundant quatter kilometers. La bouda s’ho fermeda var 1,5 kilometers davaunt l’Hotel Roseg. Alpinists chi d’eiran in viedi per ascender il Piz Bernina haun annunzcho la granda bouda. Intaunt es que, scu ch’Anita Senti cuntinuescha, gnieu svulo sur tuot il territori, sainza avair chatto fastizs da persunas. Ch’infurmos sajan intaunt eir ils respunsabels da l’Uffizi da god e prievels da la natüra scu eir l’Institut federel per la perscrutaziun da naiv e lavinas SLF. Ulteriuras infurmaziuns davart las dimensiun da la bouda do que a partir da lündeschdi. (rtr/fmr)

Üna grandischma bouda illa gruppa dal Bernina in Engiadin’Ota nun ho gieu tenor las prümas cugnuschentschas üngünas consequenzas pü melas. Umauns nu sun gnieus ferieus scu chi pera üngüns. Illa Val Roseg as scumparta il materiel da la bouda sün üna lungezza da passa 5,6 kilometers. «La bouda es gnida giò dal Piz Scerscen sün passa 3600 m s.m. in dumengia a las 06:56», ho dit Gian Peter Niggli, il president cumünel da Samedan, sün dumanda da differentas medias. Il territori da la bouda in vicinanza da la vschinauncha da Puntraschigna as rechatta sün territori cumünel da Samedan. Il volüm da quista bouda enorma vain stimo sün passa ün milliun meters cubics. Cun que correspuonda ella in circa a la grandezza da la bouda da Bondo in Bergiaglia da l’an 2017. «La crappa e gera illa Val Roseg, cha la bouda ho mno da suringiò eir cun bgera naiv, fuorma üna vetta da püs meters grossezza», ho infurmo Gian Peter Niggli, «üna bouda da quista dimensiun do que fich d’inrer.» Üngüns indizis d’umauns pertuchos «Svouls per chatter victimas in dumengia nun haun do üngüns indizis chi sajan gnieus sepulieus umauns da la bouda», ho dit Anita Senti da la pulizia chantunela a l’agentura da noviteds Keystone-SDA. Scu cha la respunsabla per las medias ho cuntinuo nu sun gnieus chattos üngüns stizis in quel reguard e chi nu detta neir na üngünas annunzchas da persunas sparidas. «Ils alpinists chi haun pernotto i’l local d’inviern da la chamanna dal CAS Tschierva sun in sgürezza: «A’s suos-cha suppuoner cha da quellas uras la bunura bod nu d’eira üngün in gir in quel territori sepulieu da la bouda», ho declaro il president cumünel Niggli. Las autoriteds scussaglian da fer gitas illa Val Roseg ed in vicinanza da la bouda. Serreda nun es la val però. «Per fer quelo es il territori bger memma grand», ho el dit invers la Posta Ladina. La situaziun vain analiseda Cha la vschinauncha Samedan analisescha la situaziun insembel cun l’Uffizi chantunel per god e prievels da la natüra per in seguit decider eventuelas imsüras, ho explicho il president cumünel da Samedan. «A’s guardaro cu chi sto cul prievel e cha’s fuorma eventuelmaing ün lej illa val causa l’effet da serra dal bger materiel da la bouda», ho’l cuntinuo, «ma in prüma lingia es que eir da guarder che fer cun las sendas da spassager sepulidas.» Scu cha la secziun Bernina dal Club Alpin Svizzer (CAS) scriva sün sia pagina d’internet sun pertuchedas da la bouda las sendas d’access süllas chamannas Tschierva e Coaz. Eir las traversas dal vadret da Tschierva vers il Piz Roseg, il Piz Scerscen ed il Piz Aguagliouls sun tanghedas. «Particuler sün tuot il muond» La Posta Ladina/Engadiner Post ha discurrieu cun Martin Keiser . Quel maina la cumischiun da prievels tar l’Uffizi chantunel per god e prievels da la natüra. Tenor Keiser es üna bouda cun 5,6 kilometers lungezza «eir sün nivel globel» qualchosa extraordinari: «Quista lungezza es da declarer cun la bgera naiv e glatsch i’l materiel da la bouda.» Eir el ho dit cha’s possa congualer la bouda in Val Roseg cun quella da Bondo. «Que ch’es oter illa Val Roseg es cha nus vaivans in dumengia auncha bgera naiv bletscha süls ots», ho explicho il perit Martin Keiser, «causa quista naiv es la bouda sglischeda uschè ün grand töch our da la val.» (pl/fmr) Illa Val Roseg ho que do in dumengia üna bouda sün üna lungezza da passa 5,6 kilometers. Granda furtüna illa Val Roseg Zieva la bouda in dumengia a bunura a las set giò dal Piz Scerscen as preschainta la part dadains da la Val Roseg cun üna fatscha cumplettamaing nouva. L’enorma bouda cun tuot sieu materiel s’extenda sün passa 5,6 kilometers. «Nus essans ouravaunt tuot cuntaints ch’üngünas persunas nu sun gnidas feridas», disch il president cumünel Samedan Gian Peter Niggli . Quaunta crappa ch’es gnida giò dals ots nu’s lascha tenor l’Uffizi chantunel da god e prievels da la natüra auncha brich dir, chi saja be sgür cha que sajan passa ün milliun meters cubics. Uscheja es la bouda giò dal Piz Scerscen congualabla cun quella da Bondo in Bergiaglia da l’an 2017. (pl/fmr)

La corporaziun Pumpiers Plaiv ho ardublo il numer da commembras e commembers da l’an passo a quist an. Il cumandant, Roman Parli, s’allegra fich da quist müdamaint e declera che cha que significha pels Pumpiers Plaiv. L’an 2003 es gnida creeda la corporaziun Pumpiers Plaiv: Las vschinaunchas da La Plaiv, voul dir S-chanf, Zuoz, Madulain e La Punt Chamues-ch haun fusiuno lur pumpiers ad üna corporaziun per tuot las quatter vschinaunchas. Quista corporaziun vaiva dal 2023 45 commembras e commembers. Il cumandant da pumpiers Roman Parli declera ch’els stessan tenor la planisaziun da pumpiers avair almain 75 persunas. «L’an passo essans nus ieus sur ils cudeschs e vains stüdgio cu müder que», ­discha’l. Grazcha ad ün müdamaint da la ledscha da pumpiers al principi da quist an, haun ils Pumpiers Plaiv uossa 100 commembras e commembers. Cu vo que insomma? E che consequenzas ho que pels pumpiers? 600 impè da 300 francs Tenor ledscha dals Pumpiers Plaiv sun daspö quist an tuot las persunas traunter 19 e 45 ans da las vschinaunchas da S-chanf, Zuoz, Madulain e La Punt Chamues-ch obliedas da fer il servezzan da pumpiers. Tuot quels chi nu faun quist servezzan stöglian pajer üna taxa da cumpensaziun. Quella d’eira fin la fin da l’an passo 300 francs. Danouvmaing import’la 600 francs, dimena il dobel. Que ho gieu scu consequenza cha 55 nouvas persunas s’haun annunzchedas pel servezzan da pumpiers. «Ad es fich allegraivel dad avair uossa taunt dapü commembras e commembers», intuna Roman Parli e declera ch’els nu vessan mê spetto tauntas nouvas persunas. Tschertas persunas sun tenor il cumandant directamaing darcho gnidas deliberedas dal servezzan da pumpiers: «Quellas illas eteds chi vessan stuvieu ster be cuort temp ed eir quellas chi saun be inglais, perque cha la sgürezza nu füss alura garantida.» Prubabelmaing as müdaro il numer da commembers sün l’an chi vain darcho: «Tscherts badaron cha corporelmaing nu vo que da fer il servezzan da pumpiers. Alura do que forsa tscherts chi faun müdeda», uscheja sia prognosa. Tals 100 commembers tuochan, scu cha Roman Parli declera, dal rest eir tscherts voluntaris chi füssan deliberos dal servezzan pervi da l’eted, ma chi sustegnan inavaunt als pumpiers. Consequenza: manchaunza da materiel e da cader e dapü cuosts Tauntas persunas impü significha tenor Roman Parli eir cha’ls Pumpiers Plaiv haun stuvieu cumprer dapü materiel: «A manchaivan s-charpas, chaplinas, guaunts e vstieus da pumpiers.» Ch’impü stöglia la corporaziun da pumpiers pajer las controllas tal meidi da mincha nouva persuna ed eir ün nouv local cun üna gardaroba per cha tuots hegian plazza. La consequenza: Que cuosta arduond 43 000 francs dapü e la corporaziun Pumpiers Plaiv vaiva büdschetto l’an 2024 sainza quistas ulteriuras expensas. Perque ho ella dumando a las vschinaunchas correspundentas dapü sustegn finanziel per quist an. Ün’ulteriura consequenza da taunts commembers es tenor il cumandant cha’l cader da pumpiers mauncha. El declera cha’ls sudos, pumpiers normels, stöglian fer desch exercizis düraunt ün an. Quels dal cader 15 exercizis, els investeschan dimena dapü temp. Cha la glieud nu saja però pronta da fer dapü. Uossa cha’ls pumpiers haun il dobel commembras e commembers do que tenor il cumandant natürelmaing auncha dapü lavur: «Da quella sfida ans occupains nus però gugent. Nus essans fich cuntaints dad avair uossa taunts commembers e da pudair mantgnair nos corp da pumpiers», es sieu facit. Pumpiers Plaiv haun ardublo il numer da commembras e commembers L'an passo vaiva la corporaziun Pumpiers Plaiv 45 commembras e commembers da las vschinaunchas da La Plaiv, S-chanf, Zuoz, Madulain e La Punt Chamues-ch. Per augmenter quista cifra es gnida fatta ün’adattaziun da la ledscha da pumpiers. A s’ho augmanto la taxa da cumpensaziun per persunas chi sun obliedas da fer il servezzan da pumpiers e nu vöglian fer quel. La consequenza: quist an ho la corporaziun 100 commembras e commembers, dimena il dobel. Ün fat fich allegraivel, scu cha’l cumandant dals Pumpiers Plaiv disch. El raquinta impü eir che cha que significha pella corporaziun, nempe manchaunza da materiel e da cader ed eir dapü cuosts chi nu d’eiran büdschettos per quist an. (fmr/aj) Ils Pumpiers Plaiv preschaintan lur nouvs vstieus. Els haun stuvieu cumprer bger dapü da quels vstieus cu planiso, perque ch’els haun quist an arduond 50 nouvas commembras e commembers.

L’Uniun dals Grischs (UdG) – chi festagia quist an sieu 120 anniversari – ho invido in sanda passeda a la radunanza generela a Cinuos-chel. Cun üna nouva pagina d’internet, nouvas occurrenzas e diversas publicaziuns po l’UdG guarder inavous sün ün bun an 2023. Our da vista finanziela – cun ün deficit extraordinari da var 28 000 francs – nu d’eira il 2023 però ün success. Uossa dess gnir evaluo cu cha’l futur dal Chesin Manella a Schlarigna – chi’d es in possess da l’UdG – pudess guarder oura. Per la radunanza generela ho mincha commember e commembra da l’Uniun dal Grischs (UdG) survgnieu a l’entreda da la sela da l’Hotel Veduta a Cinuos-chel üna charta da votaziun. Bgeras da quellas nun ho la UdG però stuvieu scumpartir in sanda passeda ed uschè sun be güst rivos 16 da totelmaing 199 commembers e commembras a la radunanza generela. Dand ün sguard inavous sün l’an passo ho la suprastanza pudieu rapporter da divers success. Ma finanzielmaing ho ün deficit da var 28 000 francs pissero cha’l success dal 2023 vegn relativo magari. Perque es la suprastanza da la UdG gnida incumbenzeda da la radunanza generela d’evaluer l’adöver futur dal Chesin Manella a Schlaringa, chi’d es in possess da l’UdG. Dicziunari e poetry slam ün success «Il resun a reguard la nouva homepage es per la granda part sto positiv, impustüt la visibilited sül telefonin vain stimeda. Intaunt vainsa eir pudieu müder auncha piculezzas chi nu funcziunaivan al principi», disch Victoria Mosca, la presidenta da l’UdG. Ella agiundscha cha la homepage vegna per granda part druveda pel dicziunari. E per quel dicziunari ho l’UdG intaunt eir già survgnieu passa 500 propostas per pleds e müdamaints. «Perque vain quist an realiseda üna cumischiun linguistica, chi chüra tuot la lavur in connex cul dicziunari. Uschè es eir già gnieu miss ad ir ün newsletter digitel, chi infurmescha davart ils müdamaints e las noviteds», declera Victoria Mosca. Eir la seguonda granda novited dal 2023 – nempe l’introducziun dals poetry slams – es tenor la suprastanza sto ün grand success. Quist format vain quist an cuntinuo e riva eir our da la val, nempe a Bravuogn. Investiziuns extraordinarias Per realiser la nouva homepage, vaiva l’UdG cumpro dal 2022 ils drets vi dal dicziunari da Gion Tscharner per 30 000 francs. Que d’eira previs da scriver giò infra trais ans minch’an 10 000 francs per quist’investiziun. Causa la situaziun finanziela nu d’eira que però pussibel da fer que dal 2023. Traunter oter vaiva la UdG var 12 000 francs damain entredas i’l Chesin Manella. Impü ho eir stuvieu gnir investieu dapü i’l mantegnimaint da l’immobiglia. Suot il strich ho l’UdG fat – causa investiziuns extraordinarias – ün deficit da 28 000 francs per l’an da gestiun 2023. «In conguel cul preventiv es que ün grand import, ma nus vains vis che chi’d es tuot ieu quist an cun tuot noss progets. Perque d’eira que eir difficil da calculer ün büdschet», disch Vicoria Mosca. Ella agiundscha però cha la suprastanza as saja consciainta da las lezchas ch’ella hegia uossa in connex cun quist deficit. Vender u der a fit il Chesin Manella Il Chesin Manella – chi cuntegna la libraria da l’UdG – ho in seguit eir do l’occasiun per ün pêr discussiun traunter dals commembers e las commembras da l’UdG. Uschè ho la presidenta infurmo cha que sajan gnieus fats divers sclarimaints in connex cun l’edifizi causa la situaziun finanziela da la gestiun da la libraria. «Que es ün tema chi nun occupa be a nus, que es già gnieu tratto da diversas suprastanzas aunz nus. Intaunt vainsa pudieu evaluer la situaziun ed ün vendita u der a fit il Chesin Manella füss tuottüna pussibel», declera Visctoria Mosca. Ma inua gess alura a finir la libraria? Scu cha la presidenta da l’UdG ho infurmo, saja la Chesa Planta Samedan fich interesseda dad integrer quella in lur edifizi. Plazza per la libraria dess que a partir da quista sted illa localiteds da l’Archiv culturel Engiadin’Ota, chi fo da sted müdeda a Zuoz. «Siand cha las localiteds sun magari veglias ed ümidas, füss la Chesa Planta eir pronta da las saner. In seguit pudess alura l’UdG piglier a fit divers locals», disch Victoria Mosca. Scu cha quista collavuraziun pudess guarder oura, que vain pel mumaint auncha sclarieu dals actuors invouts. Co-presidi e nouva suprastanza Siand cha la Chesa Planta as voul etablir scu center da cumpetenza per la lingua e cultura rumauntscha, chattess l’UdG ün degn nouv tet per lur libraria a Samedan. Da que es eir Victoria Mosca persvasa: «A Samedan as vess eir ün lö pü centrel per la libraria cu uossa a Schlarigna e que’s pudess druver diversas sinergias cun la Chesa Planta», declera Victoria Mosca. Uschè ho la radunanza generela incumbenzo la suprastanza da approfundir ils sclarimaints in connex cul Chesin Manella. Sper ils sguards inavous ed inavaunt, ho que eir do duos müdamaints illa suprastanza da l’UdG. Romedi Conradin ho demischiuno zieva och ans e vain in futur rimplazzo da Jon Duri Pult. Impü ho eir Violanta Rominger do la desditta zieva ün an e mez e Carmen Baumann ho surpiglio il sez vacant. Ultra da que ho la radunanza generela da sanda passeda eir appruvo cha que dess in futur esser pussibel cha l’UdG vegna mneda d’ün co-presidi. La prosma granda occurrenza da la Uniun dals Grischs es alura in gün 2024 a Nairs, cur cha l’uniun festagia sieu 120evel anniversari. Success cun progets – ma deficit finanziel A Cinuos-chel – al cunfin idiomatic traunter il puter ed il vallader – s’haun in sanda passeda chattos la commembras e’ls commembers da l’Uniun dals Grischs (UdG) per la radunanza generela. Dals 199 commembers sun be güst rivos 16 a Cinuos-chel per survgnir ün sguard inavous sün l’an 2023 scu eir ün sguard inavaunt i’l futur da l’uniun ladina. L’an passo es sto ün success a reguard il progets, scu p.ex. la nouva pagina da web, il dicziunari e nouvas occurrenzas. Ma finanzielmaing ho l’UdG serro giò l’an passo cun ün deficit da 28 000 francs. Uschè es la supra­stanza da l’UdG gnida incumbenzeda da la radunanza generela d’evaluer il l futur dal Chesin Manella a Schlarigna, chi’d ho eir gieu var 12 000 francs damain entredgias l’an passo. Il Chesin Manella – chi’d es in possess da l’UdG e chi cuntegna la libraria da l’UdG – pudess in futur gnir vendieu o do a fit. La libraria da la UdG pudess per la peja chatter ün nouv tet a Samedan illa Chesa Planta. (fmr/cam) La nouva suprastanza da l’Uniun dals Grischs: Jon Duri Pult, Fadrina Hofmann, Carmen Baumann, Victoria Mosca, Gianna Duschletta. La suprastanza da l‘Uniun dals Grischs es gnida incumbenzeda d‘evaluer il futur dal Chesin Manella a Schlarigna, chi'd es in possess da l'UdG. In sanda passeda s’ho chatteda l’Uniun dals Grischs a Cinuos-chel per la radunanza generela.

In mardi saira ho la Engiadina Turissem SA salvo sia radunanza generela a Schlarigna. Il rapport da gestiun ed il quint annuel sun gnieus appruvos. Düraunt la radunanza generela da la Engiadina Turissem SA, chi ho gieu lö in mardi saira a Schlarigna, haun las acziunarias ed ils acziunaris accordo las dumandas dal cussagl administrativ ed appruvo il rapport da gestiun ed il quint annuel. Las cifras preschantedas d’eiran bunas. Ill’intera regiun da Malögia ho que do 1,7 milliuns pernottaziuns düraunt l’an 2023. In conguel cul record da l’an 2022 es resulto ün minus dad 1,5 %. Nouva strategia da turissem cun innovaziuns digitelas Scu la pü granda vschinauncha da l’Engiadin’Ota ho San Murezzan contribuieu dapü cu ün terz al preventiv da l’organisaziun. Uossa cha San Murezzan nun es pü i’l acziunariat es quista contribuziun crudeda davent. Tenor il büdschet sajan las contribuziuns da las vschinaunchas da l’Engiadin’Ota per l’an 2024 tar 6,5 milliuns francs. L’an 2023 d’eiran quistas contribuziuns auncha tar 10,3 milliuns francs. Per der cuntrapais a quist tagl finanziel relevant, dessan tenor ils respunsabels tscherts progets gnir redüts. Eir scha las organisaziuns turisticas vaun vias separedas, lavurna eir in avegnir insembel. Per exaimpel exista già uossa üna cunvegna, inua cha l’Engiadina Turissem SA surpiglia la digitalisaziun da las destinaziuns, e l’organisaziun da turissem da San Murezzan dess surpiglier la commercialisaziun internaziunela eir da l’Engiadin’Ota. La radunanza generala da la Engiadina Turissem SA cullas acziunarias ed ils acziunaris.

Il parlamaint da San Murezzan ho refüso dad entrer sülla dumanda per ün credit supplementer per l’ospidel regiunel a Samedan. Il parlamaint da San Murezzan ho refüso in si’ultima seduta dad entrer sülla dumanda per ün credit supplementer per l’ospidel regiunel a Samedan. Las infurmaziuns sajan manglusas ed els las hegian survgnieu memma tard, sun stos ils imbüttamaints principels our dal gremi. La necessited d’ün ospidel pella regiun saja evidainta, la maniera cu cha que es gnieu fat squitsch hegia però procuro per disfidaunza illa populaziun. Autocritica mancha Vuschs our dal parlamaint haun eir suottastricho cha nu basta da fer simplamaing ün avis generel a la situaziun problematica d’ospidels in Svizra. Cha’l parlamaint nun es entro sülla tractanda nu saja però da chapir uscheja, cha’s metta in dumanda la necessited da l’ospidel illa regiun. As fatscha eir quint cha’l credit vegna appruvo, però pür cur cha tuot las cifras detagliedas sajan sün maisa, uscheja il tenor. Il cussagl da fundaziun, il cussagl administrativ e la direcziun da l’ospidel haun uossa temp ün mais per preschanter cifras detagliedas davart la situaziun actuela da l’organisaziun, scu eir davart ils plauns concrets cha sun instrados cul process da la transfurmaziun. Il cussagl cumünel da San Murezzan trattaro la dumanda pel credit in sia prosma seduta dals 29 meg 2024. Il parlamaint da San Murezzan ho refüso da tratter üna dumanda d’ün credit supplementer per l’ospidel a Samedan in sia ultima seduta.

Tuot in üna vouta d’eira’l darcho cò: l’inviern a Belgrad. La naiv a sfrach nun ho be surprais ils automobilists. Eir ils bös-chs e frus-chers nu d’eiran pronts. Suot il pais da la naiv bletscha s’inclinan els fin giò per terra. Sur la via davaunt chesa rumpan dafatta ün pêr rams e stiran giò ün dals cabels chi collian üna chesa cun l’otra. Electricited, telefon ed internet, tuot passa tres üna salata da cabels sur las vias vi. Ed uossa nu funcziuna pü noss internet! Ad es fingià s-chür e la naiv crouda d’ün cuntin. Ma il tip da la firma publica dal internet riva tuottüna tres la naiv cun sieu autoïn ed ün clap s-chela sül tet. Be stut guardi our da fnestra cu cha quist bun hom süsom s-chela repara il cabel. Zieva pochs mumaints fo’l segn e l’internet funcziuna darcho. Che dalet! Ma che diamper fo’l uossa? Cun sia lampa da giglioffa glüscha’l sülla via e tschercha qualchosa. Uschè vegn’eir eau dadoura cun mia lampa per dumander, sch’el druvess agüd. Tuot dispero raquinta’l: «Eau d’he marido aunz duos eivnas ed uossa d’heja pers mieu anè da nozzas!» Insembel tscherchainsa e tscherchainsa ... e pelvair, eau vez üna pitschna splendur melna suot l’ultima vetta da naiv fras-cha: l’anè d’or. Ils ögls dal collega dal internet glüschan: «Can I take you in my arms?» dumanda’l. Eau sun surprais, ma dun da schi cul cho. El am piglia in sia bratscha per üna bella pezza. La naiv, la glüsch, l’anè da nozzas e la brancleda – scu in ün film da kitsch, m’impais eau. E stögl rir. Cò am vegn adimmaint ün’otra brancleda ün pô main romantica, forsa, per na dir ün pô pü penibla. Ella m’es capiteda da cler bel di ed immez la cited veglia. Mia söra d’eira sün visitas. Insembel chaminains tres la zona da peduns plain butias e cafels. Illa sumbriva dals bels edifizis da stil austriac-ungarais sunan musicists lur melodias tradiziunelas. In ün dandet sbregian duos tips mieu nom, vegnan vers me ed am abratschan fermamaing cun ün grand surir. Els portan vstieus dad üna cuntschainta marca da biera tudas-cha e davos els sto ün charin plain butschins e chaistas da la medemma biera. Mia söra es tuot perplexa. Eau cugnuosch a Dejan e Sinisa dal club da ballapè. Els d’eiran güsta in quel mumaint sün tura per furnir la marchanzia ad ün restorant i’l center. Zieva avair sclarieu la situaziun inviers mia söra, disch ella cun ün fin surrir: «Tü at hest già integro bainin, nischi?» Ivar Trippolini viva cun sia famiglia a Belgrad e lavura en il sectur da la digitalisaziun. En la «Columna or dal mund» raquinta da temp en temp ina persuna da lingua rumantscha che viva en l’exteriur da ses mintgadi. Ivar Trippolini viva cun sia famiglia a Belgrad e lavura en il sectur da la digitalisaziun.