La regenza vul esser preparada sin ina recessiun pli ferma

Cun excepziun da las interpresas ch'èn dependentas da l'export n'è l'economia publica dal chantun Grischun fin ussa betg anc pertutgada grondamain da las consequenzas da la crisa finanziala ed economica mundiala. Per pudair agir immediatamain en cas che la recessiun durass pli ditg e daventass pli ferma, ha la regenza grischuna incumbensà ils departaments d'elavurar mesiras. Differentas mesiras ch'èn vegnidas concludidas pir dacurt gidan actualmain a stabilisar la conjunctura.

En il chantun Grischun è la recessiun fin ussa tut en tut anc cleramain pli debla che en auters pajais ed en autras regiuns: La branscha turistica ha gì in bun cumenzament da la stagiun d'enviern, en l'industria principala e secundara da construcziun è - tant sco che quai po vegnir giuditgà oz - l'occupaziun buna, e la quota da dischoccupaziun è schizunt sa reducida levamain il december 2008. Fin ussa èn en emprima lingia las interpresas ch'èn dependentas da l'export e l'industria da maschinas exponidas frontalmain a la crisa economica. En cas che la recessiun durass pli ditg e daventass pli ferma, exista dentant il privel che er las autras branschas na restan betg schanegiadas da la crisa.

Actualmain fan differentas varts propostas per stabilisar resp. per reanimar l'economia. L'ultim temp ha il chantun Grischun gia prendì differentas mesiras che gidan - tras lur vast effect - a stabilisar la conjunctura en spezial a partir da l'onn 2009:

- reducziun dal pe da taglia per 5% (en vigur dapi l'onn 2009)

- revisiun da la lescha da taglia l'onn 2006 (per part en vigur gia dapi l'onn 2008)

tranter auter augment da la deducziun per uffants; adattaziun da la deducziun dals custs per la tgira d'uffants; splitting parzial per conjugals; deliberaziun da la taglia sin l'ierta e sin donaziuns per las descendentas e per ils descendents directs; reducziun da la taglia sin il gudogn per persunas giuridicas

er vinavant in aut nivel d'investiziuns dal maun public (preventiv 2009 e plan da finanzas actualisà 2010 - 2013)

- revisiun da la lescha da stipendis l'onn 2006

tranter auter augment da la limita da vegliadetgna, dals stipendis maximals e da la durada, durant la quala ils stipendis vegnan pajads; nova regulaziun da la contribuziun dals geniturs; nova regulaziun concernent la consideraziun d'aliments e da rentas

- augment real dal salari sco auters manaschis da l'economia privata

Plinavant han numerusas investiziuns (p.ex. projects dals secturs da l'engrondiment d'ovras idraulicas e da l'hotellaria) e reducziuns dal pes da taglia en las vischnancas medemamain in effect vast e positiv sin la stabilitad da l'economia publica indigena en las regiuns. Ultra da quai ha il chantun fatg ils ultims onns retenziuns en la dimensiun da passa 200 milliuns francs per temps da conjunctura difficils. Quests daners pon vegnir impundids ils proxims onns per mesiras che han l'intent da sustegnair la conjunctura.

Malgrà las influenzas da la crisa finanziala ed economica na dastgan betg vegnir negligidas las cundiziuns generalas a pli lunga vista: Areguard la politica da finanzas vegn la libertad d'agir a sa reducir cleramain ils proxims onns per il chantun Grischun. Sut questa premissa duain vegnir prendidas mesiras conjuncturalas subsidiaras per sustegnair l'economia publica indigena mo, sch'ellas na chaschunan betg in nov indebitament dal stadi, sch'ellas n'han betg in effect che mantegna las structuras e sch'ellas sa fan valair en quellas branschas ch'èn effectivamain pertutgadas da problems d'occupaziun.

Per pudair agir immediatamain en cas che la recessiun durass pli ditg e daventass pli ferma, ha la regenza grischuna incumbensà ils departaments d'elavurar mesiras, resguardond quests aspects. Questas mesiras han en mira cunzunt quels secturs, en ils quals las investiziuns dal stadi han - ensemen cun las investiziuns da persunas privatas - in effect da multiplicaziun.

Dal rest ha la regenza endrizzà in monitoring per observar cuntinuadamain l'ulteriur svilup economic. Quest monitoring ha lieu en collavuraziun cun las federaziuns economicas grischunas.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

27.01.2009