Messadi davart il preventiv 2025

Preziau signur president dil parlament

Stimadas parlamentarias e stimai parlamentaris

El sequent presentein nus a Vus il preventiv per il quen da gudogn e sperdita ed il quen d’investiziun per igl onn 2025. El rom dil preventiv per il quen d’investiziun propona la suprastonza communala plinavon d’approbar plirs credits d’impegn. La suprastonza communala ha discutau ils 10 da settember detagliadamein il preventiv 2025 e deliberau el ils 24 da settember 2024 per mauns dil parlament.

Introducziun

La carischia annuala vegn a muntar era igl onn 2025 a circa 1 pertschien. Ils davos onns havein nus giu las suandontas carischias annualas che han caschunau in ferm augment dils cuosts:

onn

carischia annuala

2022

2.7 pertschien

2023

2 pertschien

2024

ins quenta cun ver 1.2 pertschien

2025

ins quenta cun ver 1.0 pertschien

Per biaras posiziuns d’expensas el quen da gudogn e sperdita, sco p.ex. las pagas, ei la carischia gia sefatga valer els quens annuals dils onns precedents. Per entginas posiziuns d’expensas, igl onn 2025 en special las prestaziuns d’informatica dall’administraziun communala, han ins constatau ina carischia retardada ed accumulada. Ils motivs ein ils sequents:

in augment dils prezis (ils producents da hardware e software han augmentau ils prezis successivamein ils davos onns, per part tochen 20%)

ina midada dils models da licenza (ils producents da software han transformau lur models da licenza successivamein ils davos onns en in model da «Named User» che pretenda ina licenza per mintga utilisad:ra, independentamein dalla relaziun d’engaschament)

in augment dils cuosts per la segirtad digitala (ils sistems vegnan colligiai adina pli fetg e ston esser contonschibels sur igl internet; quei augmenta la resca d’attaccas e la dimensiun dils donns ei potenzialmein pli gronda)

las sligiaziuns dad IT ein daventadas bia pli cumplexas

Las expensas totalas per ils survetschs dad IT ell’administraziun communala s’augmentan igl onn 2025 per rodund 30'000 francs sin 400'200 francs. Quei ei in augment da bunamein 9 pertschien cumparegliau cun il preventiv 2024. En quels 400'200 francs ei era l’IT dalla biblioteca communala e da scola cumprida. La biblioteca dispona dalla medema hardware sco l’administraziun communala. Il support vegn garantius dall’IT dil marcau da Cuera. Ina part dils cuosts dad IT dallas partiziuns da finanzas e dil provediment d’aua dad Ilanz/Glion vegn messa a quen sco tochen dacheu al Provediment d’aua piarsa Gruob. Dapi igl uost 2024 fa era il register funsil da Glion diever dils survetschs dad IT dil marcau da Cuera. La partiziun da finanzas dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion fa gia dapi 15 onns survetschs da contabilitad a basa da mandats per il register funsil da Glion. Dapi igl uost 2024 dispona il register funsil dalla medema software da finanzas sco la vischnaunca dad Ilanz/Glion. Aschia san ton il register funsil sco era la vischnaunca profitar da sinergias.

La cumpra dalla software CMI per la scola ei vegnida spustada digl onn 2024 sin igl onn 2025. El sectur dalla formaziun han ins preventivau 27'500 francs per quei intent. Ils 10'000 francs gia preventivai igl onn 2024 per far ils emprems sclariments en connex cun il project da CMI per la scola han ins buca duvrau. Il project ei repartius en duas parts: il project parzial 1 vegn elaboraus ensemen cun la partiziun da finanzas dall’administraziun communala, il project parzial 2 pertucca mo la CMI per la scola.

Ils prezis d’energia ch’eran s’augmentai a moda explosiva igl onn 2022 ein puspei sesbassai sil nivel da 2021. Igl onn 2024 ha la vischnaunca perquei saviu concluder in niev contract fix che vala tochen la fin 2029 per ils suandonts objects: fabrica d’oxigen, cantunament sid, cumplex da scola Paradiesgärtli, bogn aviert a Glion e serenera Sablun a Rueun. Per quels tschun baghetgs cumprein nus l’energia sin la fiera libra. Ils respargns en francs vegnan ad importar denter 150'000 e 180'000 francs cumparegliau cun il quen annual 2023. In factur decisiv en connex cun l’energia ei buca mo il prezi, mobein era la quantitad ch’ins retrai.

Ils 10.0 miu. francs capital jester pendents il schaner 2025, finanziai cun in tscheins da 0.01 %, ston vegnir refinanziai per in tscheins considerablamein pli ault. Ils tscheins dil settember 2024 semovan el rom denter 1.0 pertschien (cantun Grischun) ed 1.25 pertschien (bancas principalas). Plinavon vegn la vischnaunca dad Ilanz/Glion a duvrar ulteriurs mieds liquids per saver pagar las investiziuns buca finanziadas cun igl agen cash-flow. Quei augment da tscheins caschuna, cumparegliau cun igl onn 2023, in augment dils cuosts da tscheins da ver 185'000 francs ad onn, preventivaus ella funcziun 9610 tscheins. Visavi igl onn current 2024 ei quei in augment da ver 130'000 francs.

La revisiun parziala dalla lescha da scola tracta il Cussegl grond ella sessiun dil december 2024. Tenor il plan da termins duei la revisiun entrar en vigur igl 1. d’uost 2025. Il punct principal dalla revisiun parziala dalla lescha da scola ei l’adattaziun dallas tariffas da salari minimalas alla media dalla Svizra Orientala per las persunas d’instrucziun dalla scoletta, dalla scola primara e dalla scola secundara I. Las vischnauncas finanzieschan 90 % da quella salarisaziun supplementara. Malgrad la revisiun parziala dalla lescha da scola han las pagas totalas dallas persunas d’instrucziun per igl onn 2025 saviu vegnir reducidas levamein. L’assistenza dil di vegn amplificada naven digl onn da scola 2024/25 surtut per las scolaras ed ils scolars dil scalem primar da Ruschein e Rueun che van buca pli a casa sur miezdi. Il gentar vegn preparaus dall’Argo Glion e furnius a Ruschein resp. Rueun.

El preventiv 2025 eis ei da quintar vinavon cun aults cuosts da sanadad. La suandonta tabella dat ina survesta dils cuosts da sanadad dils onns 2022 tochen 2024 e dils cuosts futurs per ils onns 2025 e 2026:

Contribuziuns als spitals:

2022

2023

2024

2025

2026

Sana Surselva e Reit da sanadad Surselva

17'722

30'591

31'000

20'000

20'000

spitals ordeifer la regiun

620'559

569'553

650'000

650'000

630'000

Spital regiunal Surselva

189'100

803'322

977'293

530'000

621'000

total spitals

827'381

1'403'466

1'658'293

1'200'000

1'271'000

augment en CHF (visavi 2022)

0

576'085

830'912

372'619

443'619

augment en pertschien (visavi 2022)

100 %

170 %

200 %

145 %

154 %

Contribuziuns allas casas da vegls e da tgira:

2022

2023

2024

2025

2026

casas da vegls e da tgira

1'042'557

1'444'738

1'850'000*

1'950'000*

2'000'000*

total casas da vegls e da tgira

1'042'557

1'444'738

1'850'000*

1'950'000*

2'000'000*

augment en CHF

0

402'181

807'443

907'443

957'443

augment en pertschien

100 %

139 %

177 %

187 %

192 %

diember da cussadent:as

60

68

71

73*

75*

*cefras provisoricas resp. stimadas a basa dallas cefras actualas dil quen da gudogn e sperdita 2024, stan uost 2024.

Ils cuosts dallas casas da vegls e da tgira ein s’augmentai fermamein digl onn 2022 agl onn 2023 ed aunc ina gada agl onn 2024. La participaziun als cuosts dallas cussadentas e dils cussadents e dallas assicuranzas da malsauns ei denton restada tuttina. Ils cuosts supplementars vegnan finanziai dil Cantun cun ina participaziun da 25 % e dalla vischnaunca cun 75 %. La part dalla vischnaunca per di da tgira ei perquei s’augmentada igl onn 2024 visavi igl onn 2023 denter 11 % e 25 %. Plinavon havein nus in diember carschent da cussadent:as ellas casas da vegls e da tgira.

La nova stimaziun dallas immobilias cuntinuescha igl onn 2025. Las immobilias dil marcau da Glion ed era da singulas fracziuns ein gia vegnidas stimadas da niev igl onn 2024. Las consequenzas exactas e definitivas sin il recav el quen da gudogn e sperdita dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion vegnan a sefar valer pér els quens annuals 2025 e 2026.

Las taglias communalas generalas ein s’augmentadas per rodund 4 % ni 487'347 francs cumparegliau cun il quen annual 2023. La summa totala munta uss a 12'515'000 francs. Las taglias specialas ein carschidas per bunamein 500'000 francs ni ver 18 % sin 3'230'000. La gronda part digl augment ei vegnida preventivada per las taglias sin immobilias sebasond sin la nova stimaziun dallas immobilias cun consequenzas gia per il quen annual 2025.

Il quen da gudogn e sperdita 2025 cun expensas da 35'854'800 francs ed entradas da 35'948'200 francs quenta cun in recav da 93'400 francs.

La versiun actuala dil preventiv cuntegn ils suandonts budgets:

Spital Regiunal Surselva

Contribuziun da CHF 3'585'937 dall’ulivaziun da finanzas per igl onn 2025 (la Regenza ha determinau quella ils 20 d’uost 2024).

Regiun Surselva (part administraziun)

Ella versiun actuala dil preventiv mauncan ils suandonts budgets resp. ils budgets corrispundan aunc al stan digl onn 2023:

Regiun Surselva (part Center da formaziun Surselva)

Spitex Foppa

La premia dall’assicuranza da caussas (All Risk) sto vegnir negoziada da niev per igl onn 2025 pervia d’in augment massiv dallas premias 2025. Las assicuranzas da persunas restan igl onn 2025 tuttina aultas sco 2024. Sulettamein las tariffas dallas premias definitivas dall’assicuranza da persunas dalla SUVA ein aunc buc enconuschentas per ils survetschs tecnics ed il menaschi forestal.

Las amortisaziuns san vegnir calculadas pér suenter ch’il quen d’investiziuns ei vegnius approbaus.

Explicaziuns arisguard il preventiv per il quen da gudogn e sperdita 2025

Svilup dil persunal e dallas pagas

La carischia actuala munta a ver 1.5 %. Il cantun Grischun quenta sco gia menziunau cun ina cumpensaziun dalla carischia dad 1.0 pertschien per ils 01-01-2025. Il preventiv actual risguarda las pagas inclusiv la carischia dad 1.0 % ed in augment individual dallas pagas dad 1.0 %.

Naven digl onn 2025 vegnan las diarias dalla Cassa da cumpensaziun per las assicuranzas da malsauns e d’accident, la cumpensaziun dil gudogn e l’indemnisaziun da maternitad buca pli cudischadas sco recav el conto 4260.00, indemnisaziuns da tiarzs, mobein sco conto da reducziun dallas expensas 3010.09 per il persunal dall’administraziun e dil menaschi e 3020.09 per las persunas d’instrucziun.

Legislativa

En connex cun la revisiun dalla Constituziun han ins preventivau 20'000 francs per la cussegliaziun giuridica.

Executiva

Honorars per cussegliaziuns externas, expertisas

2025 han ins preventivau 15'000 francs per la secunda part dil process strategic. La suprastonza communala haveva approbau igl onn 2024 in credit da 30'000 francs. 15'000 francs ein planisai per igl onn 2024.

Administraziun communala

Honorars per cussegliaziuns externas, expertisas

Igl onn 2025 han ins preventivau 17'000 francs per ulteriurs pass da digitalisaziun. Da quels ein 8'500 francs reservai per implementar la nova versiun dad Innosolv, la software per la controlla da habitontas e habitonts e la facturaziun a quellas persunas. Per realisar il sistem da segirezia en tut ils menaschis communals han ins preventivau 32'500 francs.

Administraziun da construcziun

Cumpra da vehichels

La partiziun da planisaziun e construcziun sto remplazzar siu vehichel dall’annada 2005, perquei ch’el ha contonschiu la fin da veta. Il preventiv cuntegn 50'000 francs per remplazzar quel cun in vehichel electric. Ultra da quei ston ins installar ella Casa Cumin per 5'000 francs ina staziun da cargar e-autos (funcziun 0290).

Uorden e segirtad publica, defensiun

Damondas giuridicas generalas

Per la nova stimaziun dallas immobilias entras igl Uffeci cantunal per la valetaziun d’immobilias ston ins preventivar igl onn 2025 ina summa da 190'000 francs.

Part dil gudogn digl uffeci dil register funsil

La part dil gudogn digl uffeci dil register funsil ha saviu vegnir augmentada levamein sin 80'000 francs el preventiv 2025.

Investiziuns per ils pumpiers

Las pagas (sold) dils pumpiers ein vegnidas alzadas per 10'000 francs cumparegliau cun il preventiv 2024. Las investiziuns per apparats e maschinas ein era vegnidas augmentadas.

Formaziun

Las expensas nettas per la formaziun muntan ad 8'968'800 francs. Ver 65'000 francs ein preventivai supplementarmein per las taxas da scola als progimnasis a Cuera ed a Mustér sin fundament dil diember da scolaras e da scolars pli ault. 80'000 francs ein preventivai supplementarmein per il transport dallas scolaras e dils scolars. Las expensas nettas per la formaziun muntan igl onn 2024 a 9'143'000 francs suenter la deducziun dall’ulivaziun dallas grevezias da scola. L’ulivaziun dallas grevezias da scola vegnan cudischadas naven digl onn 2023 sco recav finanzial. Igl onn 2024 ei l’ulivaziun dallas grevezias da scola aunc stada preventivada ella formaziun.

Cultura, sport e temps liber

Contribuziuns alla biblioteca communala

La biblioteca communala e da scola ha giu in bien start ellas novas localitads el marcau vegl. Il meins d’uost 2024 ha ella saviu registrar in grond diember da novas commembras e novs commembers. Las expensas nettas ein preventivadas cun 100'000 francs.

Bogn aviert

Per il bogn aviert cun ustria han ins preventivau las expensas ed ils recavs en media dils davos onns.

Temps liber

El vegl stan da sittar a Glion ston ins remplazzar la pumpa da scladar e far differentas lavurs da manteniment, aschia ch’ins ha preventivau per quei ina summa totala da 70'000 francs. Ulteriurs 20'000 francs ein previ per sanar las tualettas «Tuf» a Siat.

Sanadad

Contribuziun als spitals

Gia menziunau ell’introducziun.

Contribuziun allas casas da vegls e da tgira

Gia menziunau ell’introducziun.

Contribuziun alla Spitex Foppa

Il preventiv 2025 dalla Spitex Foppa ei aunc buc avon maun. El vegn presentaus ed approbaus a caschun d’ina seduta da budget speciala il november 2024.

Segirtad sociala

Protecziun dalla giuventetgna

Per occurrenzas inclusiv la sessiun da giuvenils han ins preventivau 9'400 francs.

Agid economic

Actualmein san ins buca constatar in augment el sectur digl agid economic. Ei sa denton adina capitar che quel s’augmenta a moda relevonta sin fundament dalla situaziun economica.

Provediment, ulteriur

2025 han ins preventivau 5'000 francs dapli per la curatella professiunala dalla Regiun Surselva cumparegliau cun igl onn 2024.

Traffic

Vias communalas

Il preventiv total per las vias communalas corrispunda a quel digl onn 2024.

Luvratori communal

El conto 6190.3111.03 han ins preventivau 70'000 francs per remplazzar in vehichel dil luvratori communal. Il vehichel ha 10 onns, 73'000 km ed ha donns da ruina extrems sil schassis e sil plantschiu dalla cabina e dalla francada dil sez dil manischunz. Il vehichel vegn duvraus per il survetsch d’unviern ed ei aschia indispensabels. La primavera/stad 2025 eis ei probablamein puspei necessari da presentar el. El stadi actual vegn il vehichel buc a passar la controlla. In’inspecziun dil stadi da vart dil garaschist e stagner ha mussau ch’ins stuess investir per las reparaturas minimalas 16'000 francs. 60'000 francs ein preventivai per realisar in tetg per igl implont da recicladi a Glion e 20'000 francs per in palancau hidraulic da duas petgas el luvratori communal a Glion.

Protecziun digl ambient e planificaziun dil territori

Implont hidraulic

El conto 7101.3111.03 han ins preventivau 75'000 francs per remplazzar in vehichel inclusiv la boxa per il provediment cun aua. Il vehichel ha 16 onns, 165'000 km ed il schassis ei donnegiaus da ruina, ha segns da diever evidents, ei vegnius mantenius mecanicamein a moda regulara ed ha caschunau ils davos 8 onns en media cuosts da reparatura annuals da 3'400 francs. La primavera/stad 2025 eis ei probablamein puspei necessari da presentar el. El stadi actual vegn il vehichel buc a passar quella controlla. Las expensas per reparar el vegnan stimadas a 4'000 tochen 6'000 francs.

Allontanament d’auas piarsas (menaschi communal)

60'000 francs ein preventivai per inspecziuns televisivas dils canals a Sevgein.

Economia da rumien (menaschi communal)

13'500 francs ein preventivai per las lavurs da finiziun dalla deponia Gulatsch ch’ein vegnidas realisadas el rom dalla meglieraziun generala.

Protecziun digl ambient, ulteriur

35'000 francs ein preventivai per examinaziuns da deponias en loghens contaminai en differentas fracziuns dalla vischnaunca.

Economia publica

Agricultura

Per il project dalla protecziun dallas auas sin l’Alp Ruschein (Fops) eis ei da preventivar 20'000 francs per cussegliaziuns. Per remplazzar la tegia da pasturs sin l’Alp Duvin han ins preventivau 80'000 francs.

Meglieraziuns structuralas

Il manteniment dallas vias campestras e da funs ei s’augmentaus per 53'000 francs sin 226'000 francs cumparegliau cun il preventiv digl onn 2023.

Economia forestala

El conto 8200.3111.03 ein preventivai 50'000 francs per remplazzar in vehichel cun l’annada 2009 e 100'000 km. Il vehichel ha gronds donns da ruina. Il paraculp e tut ils paralozzas han ruosnas da ruina. Il vehichel ha segns da diever evidents, ei vegnius mantenius mecanicamein a moda regulara ed ha caschunau ils davos 5 onns en media cuosts da reparatura da 3'000 francs. La stad/igl atun 2025 eis ei probablamein puspei necessari da presentar il vehichel. El stadi actual vegn il vehichel buca pli a passar quella controlla. In’inspecziun dil stadi da vart dil garaschist ha mussau ch’ins sto quintar cun cuosts da reparatura minimals da 4'000 tochen 6'000 francs.

Turissem

El conto 8400.3141.07 han ins preventivau 65'000 francs per reparar la «Via dalla Greppa» Luven – Flond.

Electricitad

La vischnaunca dad Ilanz/Glion survegn 5.1 % dil recav dalla Corporaziun dallas vischnauncas concessiunarias dallas Ovras electricas Zervreila SA (KOKWZ). Tochen ils 30 da settember 2025 survegnin nus in prezi da 20.0 rp./kWh. Ins ei vidlunder d’elaborar in niev contract che vala naven digl 1. d’october 2025. La situaziun sin fiera ei semidada fermamein. Il recav net per kWh vegn a semover naven digl october 2025 en in rom considerablamein pli bass. Las entradas nettas realisadas igl onn 2021 ein ord vesta dad oz ina basa realistica per far in preventiv a liunga vesta. Igl onn 2021 muntava il prezi ad 1.5 rp./kWh. El preventiv 2025 savein nus aunc quintar cun in recav da totalmein 520'000 francs. Igl onn 2026 eis ei da far quen cun in recav dalla corporaziun da mo pli ver 65'000 francs.

Finanzas e taglias

Recavs fiscals en general

Ils recavs dils differents tips da taglia san variar fetg. Per far il preventiv ein perquei ils recavs totals prognosticai decisivs. Quels importan 15'745'000 francs ed ein ver 5 % sur la media dils buns onns fiscals 2020, 2022 e 2023. La forza fiscala per habitonta e habitont (entradas fiscalas per persuna dalla populaziun residenta) ei cun ina summa da 3'295 francs ver 2 % pli aulta che duront ils buns onns fiscals 2020, 2022 e 2023 (mira era la tabella, statistica dallas entradas fiscalas dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion). La pli gronda midada pertucca la taglia sin immobilias ch’ei vegnida preventivada cun ina summa dad 1'835'000 francs, quei ei ver 400'000 francs dapli ch’igl onn 2023 concludiu. Las stimaziuns definitivas digl Uffeci per la valetaziun d’immobilias muossan per igl uost 2024 in augment dalla valur en media da 30 %.

Entradas fiscalas da persunas natiralas e giuridicas

Grazia al svilup positiv dalla populaziun e dall’economia e grazia all’occupaziun cumpleina igl onn 2024 han las entradas fiscalas dallas persunas natiralas saviu vegnir preventivadas a moda levamein optimistica per igl onn 2025.

Il recav dallas persunas giuridicas ei vegnius preventivaus per igl onn 2025 cun la medema summa sco 2024.

Ulivaziun da finanzas e da grevezias

La contribuziun dall’ulivaziun da finanzas e da grevezias per igl onn 2025 importa 3'585'937 francs.

Glion, ils 07-10-2024, Rolf Beeli, menader finanzas ed Ursin Arpagaus, menader contabilitad

Explicaziuns arisguard il preventiv per il quen d’investiziun 2025

Il preventiv per il quen d’investiziun 2025 quenta cun expensas d’investiziun da 7'268'000 francs e cun entradas d’investiziun da 3'542'200 francs. Da quei seresultan investiziuns nettas da 3'725'800 francs.

Per crear transparenza concernent il stadi d’approbaziun dils singuls projects vegnan quels attribui ad ina dallas suandontas quater categorias:

Il credit d’impegn ei gia vegnius approbaus digl organ communal responsabel (anteriuras radunonzas communalas, parlament ni cuminonza dallas votantas e dils votants all’urna).

Il parlament communal approbescha il credit d’impegn ils 27-11-2024.

La cuminonza dallas votantas e dils votants all’urna deliberescha il credit d’impegn (> 1 miu. CHF), il parlament communal predeliberescha quel ils 27-11-2024.

Cogniziun ils 27-11-2024, la damonda per il credit d’impegn vegn fatga igl onn 2025, cura ch’il project detagliau ei avon maun.

Las propostas en connex cun ils credits d’impegn tenor categoria 2 e 3 vegnan declaradas el sequent el rom d’in messadi cuort.

6150 Sanar la Via Vitg / Via Consum Ruschein

Situaziun da partenza e mesiras

El vitg da Ruschein han biars conducts per aua da beiber ina vegliadetgna da varga 100 onns e ston vegnir remplazzai. Era per l’aua da plievgia e da neiv che vegn tschaffada oz sur il vitg ston ins anflar ina nova sligiaziun. Oz cuora quell’aua ellas canals dall’aua tschuffa cun diameters memia pigns. A media vesta duei quella problematica vegnir sligiada cun construir in niev conduct per aua da plievgia e da neiv che meina l’aua sur la spunda teissa da Curtgins, la Via Cavalè, la Via Vitg, la Via Consum e sur Vinal e Plaunca tochen el prefluent (lingia blaua sin la carta).

Igl onn 2025 eis ei previu da sanar il tschancun denter la Via Vitg e la Via Sut Catieni (lingia cotschna).

Cuosts approximativs

via cun illuminaziun publica	CHF 160'000
canalisaziun (7201)	CHF 180'000
aua da beiber cun staziun per reducir la pressiun (7101)	CHF 200'000
total	CHF 540'000

Finanziaziun

Negins mieds da tiarzs per sanar la via. Las subvenziuns per il conduct per aua da beiber ein menziunadas sut «conducts per aua da beiber ellas vias».

6150 Sanar la punt dil Rein a Glion

Situaziun da partenza e mesiras

La punt dil Rein Anteriur a Glion, ch’ei vegnida construida igl onn 1964 ed ha stuiu vegnir renovada gia igl onn 1977, survescha dapi l’avertura dil sviament da Glion 2016 mo pli al traffic local. El rom d’ina examinaziun detagliada igl onn 2023 han ins evaluau e giudicau il stadi dalla punt. La construcziun purtonta ha neginas munconzas considerablas. Ils donns principals sesanflan vid la cuvrida, il passadi dils vials, il cordun, ils scharniers e la balustrada.

La construcziun purtonta san ins en general classificar tenor il stadi 2 «acceptabel». Sin fundament dils donns da corrusiun vid la scaffa cavorgia, dil bischel da protecziun buc injectaus cumplettamein e dallas concentraziuns da clorid elevadas el betun da surcuvrida vid las extremitads dalla punt, sto il stadi denton vegnir consideraus en certs loghens sco «donnegiau». Il stadi dalla surstructura (stuppadira, cuvrida dil passadi dils vials, il cordun e la balustrada) ed il scharnier vegn classificaus sco «donnegiau» tochen «mal».

Sin fundament dils resultats s’impona ils proxims 5 onns ina renovaziun resp. in remplazzament dallas parts da construcziun ch’ein «donnegiadas» resp. «malas». Plinavon ston las fins dalla punt vegnir reconstruidas ed ils scharniers e las francadas ston vegnir concepi en ina moda ch’els ein accessibels ed aschia controllabels.

Sper il project da construcziun detagliau per sanar la punt duei era il diever hodiern dalla punt vegnir examinaus. Il vial ha ina ladezia da ver 12 m ed ei surdimensiunaus per il traffic local. Perquei duei era la concepziun resp. l’utilisaziun dalla punt vegnir evaluada en in project preliminar.

Cuosts approximativs

project per sanar la punt	CHF 60'000

project preliminar per concepir la punt	CHF 40'000
total	CHF 100'000

6150 Construir la fermada dil bus «Tuf», Siat

Situaziun da partenza e mesiras

Il parlament communal ha gia approbau in credit d’impegn da CHF 120'000 per la fermada dil bus «Tuf» a Siat. Suenter l’elaboraziun dil project e la submissiun dallas lavurs han ins stuiu constatar ch’ils cuosts per construir la fermada dil bus vegnan ad esser considerablamein pli aults.

Cunquei che Tuf a Siat ei ina fermada finala, spetga igl auto da posta mintgamai ver 10 minutas alla fermada. Il bus astga denton buca sefermar sin la via cantunala, perquei eis ei necessari da construir la fermada dil bus ordeifer la via cantunala. Plinavon astga in auto da posta era buc carrar anavos. Quei ein ils motivs per igl augment considerabel dils cuosts.

Cuosts approximativs suenter la submissiun (incl. TPV)

ur dil perrun	CHF 39'000
zona da fermada dil bus	CHF 235'000
illuminaziun publica	CHF 6'000
spustament dils molocs, baghetg existent	CHF 5'000
fundaments dalla casetta da spetga	CHF 8'000
casetta da spetga	CHF 40'000
total	CHF 333'000
./. credit d’impegn 2024	CHF 120'000
credit supplementar	CHF 213'000

L’adattaziun alla canalisaziun cuosta CHF 30'800 e vegn cudischada sur il conto 7201.5032.004 «mesiras PGAA». Ils cuosts da CHF 6'300 per adattar il conduct per aua da beiber vegnan cudischai sur il conto 7101.5031.019 «remplazzar ils conducts per aua da beiber da tut las fracziuns».

Il Cantun subvenziunescha 60% dils cuosts per construir igl ur dil perrun, 30% per construir la zona da fermada dil bus e 10% per baghegiar la casetta da spetga. En tut san ins quintar cun ina summa da CHF 98'700.

6150 Sanar passapeis a Glion

Situaziun da partenza e mesiras

La vischnaunca dad Ilanz/Glion ei responsabla sin ina lunghezia da ver 7.5 km per il manteniment dils passapeis. La gronda part da quels sesanfla egl intschess dil marcau da Glion. Entgins tschancuns sco quels dalla Via da Val S. Pieder ni dalla Via Sogn Martin ein en in schliet stan e ston vegnir sanai.

Cunquei ch’igl Uffeci da construcziun bassa dil Grischun remplazza la cuvrida da surfatscha ella part sura dalla Via Sogn Martin, fa ei senn da renovar era il passapei e da remplazzar il vegl conduct dad aua cun in niev e menar quel sur la Via Runcaleida, sco era da remplazzar las lingias da canalisaziun el passapei.

Passapei Sogn Martin

Cuosts approximativs

sanar il passapei	CHF 170'000

remplazzar ils conducts d’aua ellas vias	CHF 5'000
PGAA	CHF 30'000

total	CHF 205'000

Finanziaziun

Negins mieds da tiarzs. Las investiziuns da CHF 205'000.00 vegnan amortisadas duront 40 onns.

6190 Remplazzar il vehichel per il survetsch d’unviern a Siat

Situaziun da partenza e finamira

Il vehichel communal existent dalla marca Holder dall’annada 2013 ei vegnius duvraus avon la fusiun ella vischnaunca da Ladir da lezza gada. Naven dalla fusiun igl onn 2014 vegn la maschina duvrada a Siat per il survetsch d’unviern. Ella vegn utilisada a Siat sulettamein per il survetsch d’unviern. Aschia eis ei mintga atun/unviern necessari da reparar singuls donns. Per rumir la neiv a Siat ha la Holder memia pauca forza. Las vias ston per il solit vegnir rumidas da sisum engiu, quei ch’ei fetg inefficient. La maschina ei stada en funcziun scarsas 2200 uras ed ils cuosts per service, manteniment e lavurs da reparatura ein sesummai dapi 2017 a rodund CHF 81'500.

Descripziun dil project

Remplazzar il vehichel communal existent dalla marca Holder per il survetsch d’unviern a Siat. La nova maschina vegn duvrada en emprema lingia per il survetsch d’unviern ella fracziun da Siat. L’idea ei da cumprar in vehichel dalla marca Deuz-Fahr model 5115 DF TTV (4WS). Il tractur corrispunda al pli niev stan tecnic. El ha ina ladezia totala da mo 1632mm, quei ch’ei necessari per ch’el sappi vegnir duvraus ellas streglias stretgas da Siat. Quei tractur sa el futur era vegnir duvraus per segar las plazzas da ballapei, da scola e da temps liber. El posseda ina manischada a quater rodas cun differents modus eligibels. Las caracteristicas meglieradas simplificheschan la lavur en general, surtut denton las lavurs dil survetsch d’unviern ed ils viadis al liug d’acziun.

Cuosts

tractur

CHF 160’000

criec da neiv

CHF 22’000

fresa da neiv

CHF 32’000

stiarnasal

CHF 14’000

indrez da segar frontal

CHF 9’000

container tschetschapastget

CHF 19’000

summa intermediara

CHF 256’000

taglias totalas

CHF 21’000

prezi final

CHF 277’000

brat e rabat

CHF -47’000

summa d’investiziun

CHF 230’000

Finanziaziun

Negins mieds da tiarzs. L’investiziun vegn amortisada duront 8 onns.

Etappas e termins

Il vehichel vegn cumpraus 2025.

7101 Remplazzar ils conducts d’aua ellas vias

Situaziun da partenza e mesiras

El rom dallas suandontas mesiras da sanar las vias vegnan era ils conducts per aua da beiber remplazzai:

Ruschein, Via Vitg e Via Consum	CHF 200'000

sanaziun dil passapei Sogn Martin	CHF 5'000

total	CHF 205'000

Cuosts approximativs

ovra hidraulica (conto 7101)	CHF 205'000

./. contribuziuns dall’Assicuranza d’edifecis dil Grischun	CHF -20'000

investiziun netta	CHF 185'000

Finanziaziun

Las investiziuns nettas da CHF 205'000 vegnan amortisadas duront 40 onns.

7101 Conducts d’ovra el vitg da Siat

Situaziun da partenza e mesiras

Cun construir in niev conduct per aua da beiber vegn la colligiaziun circulara necessaria egl ost da Siat realisada. El medem foss eis ei era previu d’installar in niev conduct per aua tschuffa e da remplazzar il vegl conduct da PVC per aua da plievgia.

Cuosts approximativs per ils conducts

Siat, nr. 16	CHF 60'000

./. contribuziuns dall’Assicuranza d’edifecis dil Grischun	CHF - 6'000

investiziuns nettas	CHF 54'000

Ils conducts per aua tschuffa vegnan cudischai sur il conto 7201 «mesiras PGAA».

Finanziaziun

Las investiziuns nettas da CHF 54'000 vegnan amortisadas duront 40 onns.

7101 Remplazzar ils conducts d’aua da tut las fracziuns

Situaziun da partenza e mesiras

El rom da projects da construcziun da tiarzs ni era dalla vischnaunca eis ei adina puspei necessari da remplazzar conducts existents. Ils cuosts da quellas mesiras substitutivas vegnan stimai a CHF 75'000.

Cuosts approximativs

ovra hidraulica (conto 7101)	CHF 75'000

./. contribuziuns dall’Assicuranza d’edifecis dil Grischun	CHF - 7'000

investiziuns nettas	CHF 68'000

Finanziaziun

Las investiziuns nettas da CHF 68'000 vegnan amortisadas duront 40 onns.

7201 Mesiras el rom dil plan general d’allontanament d’aua

Situaziun da partenza e mesiras

Sebasond sin la legislaziun davart la protecziun dallas auas han ins elaborau per tut las fracziuns plans generals d’allontanament d’aua. Ils projects vegnan realisai tenor las directivas digl Uffeci per la natira ed igl ambient dil cantun Grischun. Sin fundament dallas examinaziuns fatgas decretescha quel mesiras che ston vegnir realisadas tochen alla proxima revisiun.

Per igl onn 2025 eis ei planisau da realisar las suandontas mesiras:

Siat, lingias da canalisaziun	CHF 50'000
Glion, lingias da canalisaziun Sogn Martin (passapei)	CHF 30'000
Ruschein, lingias da canalisaziun Via Vitg/Via Consum	CHF 180'000

Glion, sanaziuns digl intern da conducts	CHF 200'000

total	CHF 460'000

Cuosts approximativs

allontanament d’auas piarsas (conto 7201)	CHF 460'000

Finanziaziun

Las investiziuns nettas da CHF 460'000 vegnan amortisads duront 40 onns.

7202 Sanar la serenera da Rueun

Situaziun da partenza e mesiras

La serenera da Rueun tracta las auas piarsas dils vitgs da Rueun e Siat (vischnaunca dad Ilanz/Glion) e dils vitgs dad Andiast e Vuorz (vischnaunca da Breil/Brigels). Igl implont ei vegnius construius e mess en funcziun igl onn 1976/77. In’analisa digl onn 2018 haveva mussau grondas munconzas operativas e structuralas. 2019 han ins perquei approbau in credit da CHF 1'482'000 e realisau las lavurs planisadas ils onns 2020 tochen 2024.

Gia el plan general d’allontanament d’aua 2017 han ins constatau che las cundiziuns per la descarga dalla drenascha dils habitadis (sistem mischedau) vegnan buca risguardadas. Per mitigar la situaziun ha igl inschignier PGAA proponiu d’augmentar la quantitad d’aua che sto vegnir schubergiada da 40 sin 50l/s. Igl Uffeci per la natira ed igl ambient ha buc approbau quei igl onn 2021 ed ha pretendiu da construir in fossal supplementar per retener la plievgia. La construcziun da quei fossal supplementar era buca cuntenida el credit 2019. Ultra da quei han ins constatau ils davos onns ch’igl ei urgentamein necessari da sanar ils implonts per la producziun da calira. Ver 70% dil provediment cun energia dalla serenera vegnan mess a disposiziun dalla caldera da biogas ed ils 30% restonts d’ina caldera dad ieli (necessaria en temps cun temperaturas exteriuras freidas). Omisdus sistems da scaldar dateschan digl onn 2002 e ston vegnir sanai pervia da problems tecnics. La caldera da biogas vegn remplazzada entras ina nova e la caldera dad ieli vegn remplazzada cun ina pumpa da scaldar aria. Suenter ch’il fossal per retener aua da plievgia ei construius, eis ei aunc necessari da sanar il betun dils differents fossals e da remplazzar ils rumiders el fossal da serenar primar e secundar.

Cuosts approximativs (incl. TPV)

construir da niev il fossal da retenziun	CHF 580'000
remplazzar ils rumiders	CHF 240'000
remplazzar la producziun da calira	CHF 270'000
sanar il betun	CHF 160'000

total	CHF 1'250'000

Finanziaziun

Tenor la clav da repartiziun finanziescha la vischnaunca da Breil/Brigels 61.69% dallas investiziuns. Per il fossal da retenziun denton 50%, cunquei che la part d’aua clara dad omisduas vischnauncas munta circa a 50%, en total pia rodund CHF 700'000. Ils cuosts nets per la vischnaunca dad Ilanz/Glion importan aschia CHF 550'000.

Etappas

etappa sanar la producziun da calira 2025	CHF 270'000

etappa construir in niev fossal da retenziun e sanar il betun 2026	CHF 740'000

etappa remplazzar ils rumiders 2027	CHF 240'000

7410 Segirar las costas digl Ual Valdun, Rueun

Situaziun da partenza e mesiras

Duront igl eveniment d’aua gronda dil november 2002 ei igl Ual da Valdun erodius en siu letg, mo surtut ein era sias costas lateralas sbuadas per part fermamein. En consequenza han ins realisau differentas mesiras da reparaziun e da rempars. El sectur dil rempar d’itschal planisau (lingia cotschna) han ins lezza ga integrau ina dustonza da blocca da lenn ch’ei ussa smarschida e va plaunsiu en muschna.

En consequenza ei la via da quartier sesbassada en certs loghens e la segirtad per carrar sin la via cun vehichels pesonts ei buca pli garantida. Per frenar l’erosiun dallas costas e stabilisar la via, eis ei necessari da construir in rempar d’itschal ellas costas sura digl Ual Valdun.

Cuosts approximativs (incl. TPV)

rempar d’itschal	CHF 100'000

Finanziaziun

Questas mesiras vegnan subvenziunadas dil cantun Grischun previsiblamein cun 55% dils cuosts.

7900 Planificaziun dil territori/planisaziuns localas

Situaziun da partenza e finamira

Il project dalla revisiun dalla planisaziun locala inclusiv las propostas per las dezonaziuns ha la suprastonza communala deliberau igl atun 2022 per suttametter agl Uffeci per il svilup dil territori dil Grischun per l’examinaziun preliminara. Il project han ins inoltrau il schaner 2023. Il rapport digl uffeci respectiv ha la vischnaunca survegniu il settember 2023. Il Cantun ha attestau alla vischnaunca dad haver adempliu per gronda part las incumbensas. Sinquei ei il project vegnius surluvraus dil biro da planisaziun STW e dalla gruppa directiva installada. La suprastonza communala ha approbau il project la fin d’uost 2024 per mauns dall’exposiziun publica da cooperaziun. Quella ha liug la fin 2024, la deliberaziun el parlament e la votaziun all’urna succedan igl onn 2025.

Ultra dalla revisiun totala dalla planisaziun locala dat ei actualmein in’ulteriura procedura dalla planisaziun dil territori per igl areal Spaniu a Glion. 2025 savess ei esser necessari da realisar ulteriuras revisiuns parzialas pli pintgas dalla planisaziun locala che stattan en connex cun projects.

Plan da termins per la revisiun totala dalla planisaziun locala fasa VI

publicaziun informativa dils documents	sett./oct. 2024

exposiziun publica da cooperaziun (30 dis)	oct./nov. 2024

tractament dallas inoltraziuns	Q4 2024, Q1/Q2 2025

deliberaziun el parlament	Q3 2024

votaziun all’urna	secund semester 2025

approbaziun entras la Regenza	tochen la fin 2027

Cuosts planificaziun territoriala

revisiun totala planisaziun locala (fasa VI)	150'000.00

plan da quartier Spaniu Glion	160'000.00

diversas revisiuns parzialas planisaziun locala	20'000.00

total 2025	CHF	330'000.00

Finanziaziun

contribuziuns da tiarzs per il plan da quartier/RP PL	CHF	120'000.00

finanziaziun entras la vischnaunca (mieds generals)	CHF	210'000.00

8200 Projects PRA vias d’uaul 2025

Situaziun da partenza e finamira

Pervia dall'aura dat ei mintg'onn donns vid las vias d'uaul. La reparaziun da quels donns vegn resumada el quen d'investiziun sut il tetel PRA 2025 (project collectiv renovaziun ed avertura). La finamira da quei PRA ei da restabilir la funcziun ed il diever sco era la segirtad da carrar. En singuls cass sto era l'erosiun vegnir frenada ed impedida. Ultra da quei eis ei necessari da segirar las scarpas.

Per igl onn da budget 2025 eis ei planisau da realisar in project PRA:

Sanar la via d’uaul Ranasca Val Grep Stiafen, Pigniu

Il tschancun pertuccaus dalla bova ei vegnius segiraus el rom dall’avertura digl uaul a Pigniu cun ina dustanza da blocca da lenn cun garter da spundas. Quella sto ussa vegnir remplazzada cun ina preit cun petgas ancradas. Quella via ei necessaria per l'avertura digl uaul, mo era per carrar sin l'Alp Ranasca. Il project ei staus previus per igl onn 2024. Il Cantun ha denton buca saviu conceder las subvenziuns necessarias, aschia ch’ins ha spustau la realisaziun.

Problem

- la dustonza existenta per segirar la scarpa ademplescha buca pli sia funcziun

- il pei dalla scarpa ei ruschnaus

Finamiras dil project

- restabilir la funcziun e l'utilisabladad

- mantener la substanzia e prevegnir ad ulteriurs donns

Mesiras

- sanar la stabilisaziun dalla spunda cun ina preit cun petgas ancradas

- construir ina stresa da fundament e d'isada el sectur dil plazzal

Cuosts

CHF 150'000.00

(50% dils cuosts restonts sto la vischnaunca da Domat surprender)

Finanziaziun

Ins quenta cun ina tariffa da contribuziun da 66% resp. cun CHF 99’000. Las investiziuns nettas da CHF 25'500 vegnan amortisadas duront 40 onns.

Etappas e termins

Il project vegn realisaus 2025.

Proposta

Sin fundament dallas explicaziuns precedentas fa la suprastonza communala las suandontas propostas al parlament communal:

approbar il preventiv per il quen da gudogn e sperdita 2025;

approbar il credit supplementar da CHF 213'000 per la fermada dil bus Tuf, Siat;

approbar il credit d’impegn da CHF 205'000 per sanar il passapei;

approbar il credit d’impegn da CHF 540'000 per sanar la Via Consum/Via Vitg e nr. 107 a Ruschein;

approbar il credit d’impegn da CHF 230'000 per l’adattaziun annuala dil parc da maschinas;

approbar il credit d’impegn da CHF 60'000 per conducts d’ovra el vitg da Siat;

approbar il credit d’impegn da CHF 205'000 per sanar ils conducts d’aua ellas vias;

approbar il credit d’impegn da CHF 75'000 per remplazzar ils conducts d’aua en tut las fracziuns;

approbar il credit d’impegn da CHF 460'000 per mesiras PGAA;

approbar il credit d’impegn da CHF 550'000 per sanar la serenera Rueun;

approbar il credit d’impegn da CHF 100'000 per segirar las costas digl Ual Valdun, Rueun;

approbar il credit d’impegn da CHF 330'000 per la planificaziun territoriala/planisaziun locala, revisiun totala PL (fasa VI), plan da quartier Spaniu, Glion e diversas revisiuns parzialas PL;

approbar il credit d’impegn da CHF 150'000 per il project PRA igl onn 2025;

approbar il credit d’impegn da CHF 80'000 per la zona d’industria Rueun Vest, avertura viafier;

Glion, ils 7 d’october 2024	Suprastonza communala dad Ilanz/Glion

1

4