La notg silla sonda vargada ha ei barschau en ina casa cun pliras habitaziuns a Flem. Ils habitonts e visitaders han saviu bandunar il baghetg. Sco quei che la Polizia cantunala dil Grischun communichescha, han persunas che bandunavan la casa e habitonts d’ina autra habitaziun constatau entuorn las 00.30 in incendi en ina habitaziun. Ladinamein ein las persunas ellas autras habitaziuns vegnidas informadas ed evacuadas. Il medem mument ei era il survetsch da slavament vegnius alarmaus. Ils 16 commembers dils Pumpiers Flem han giu spert sut controlla igl incendi e han saviu stizzar il fiug. In um da 51 onns ch’era ella habitaziun digl incendi ei vegnius tgiraus d’in team dall’ambulanza dil Spital regiunal Surselva da Glion. Cun simptoms d’ina tussegaziun da fem eis el vegnius transportaus en accumpignament da sia dunna el Spital cantunal Grischun a Cuera. Il donn caschunau digl incendi munta varga diesch melli francs. La Polizia cantunala dil Grischun sclarescha ils motivs digl incendi. Sin fundament dils emprems indezis eis ei da supponer ch’ina maschina da lavar vischala savessi esser il motiv persuenter. La cuschina pertuccada digl incendi.

Il luf ch’ei vegnius sittaus ils 19 da schaner 2022 a Sumvitg/Cumpadials era buca dil triep da Stagias ed era buca d’in auter triep grischun. Quei ha ha l’examinaziun da DNA entras il Laboratoire de biologie de la conservation dall’Universitad Losanna cumprovau. Quei scriva igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun en ina communicaziun. Ei setracta dil luf mascal M196 cun ina vegliadetgna da treis onns. Quei luf ha giu scarpau in vadi a Mompé Medel ils 3 d’october 2021. Il luf ei vegnius sittaus dalla survigilonza da catscha damai ch’el era s’avischinaus pliras ga a persunas, era enteifer il territori habitau. In ulteriur luf cun emettur Sco quei ch’igl uffeci scriva plinavon, ei in luf giuven dil triep da Stagias vegnius equipaus cun in emettur da GPS la notg dils 26 sils 27 da mars 2022. Gia igl avrel 2020 era ei reussiu alla survigilonza da catscha da narcotisar il bab dil triep da Stagias e d’equipar quel cun in emettur. Sco quei ch’igl uffeci scriva, va il temps dalla funcziunalitad da quei emettur a fin las proximas jamnas. Sin fundament dil luf giuven che porta uss in emettur sa il triep vegnir survigilaus vinavon.

La radunonza communala da Val Stussavgia ha surdau la concessiun per la cava da glera a Bergli alla Cuminonza d’offerents Bergli. Quella consista da quater interpresas: Gruppa Calanda SA, Brunner Forst SA, Transports Buchli SA e Transports Johannes Gredig. 104 votantas e votants ein stai presents, 87 han votau per la Cuminonza Bergli. Sco quei ch’il president communal Lukas Züst ha detg sin damonda dalla FMR, ha la fatschenta caschunau negina discussiun. Ils meinis erien pli u meins fatgs, era pervia dalla transparenza che la suprastonza communala hagi purschiu. Ella ha numnadamein publicau las cundiziuns dils treis offerents principals sin sia homepage. Aschia ha in e scadin saviu giudicar sez, tgeinina che seigi la megliera offerta ord sia vesta. La suprastonza communala ha examinau ils documents inoltrai per la cava da glera Bergli e cussegliau a vischinas e vischins d’acceptar l’offerta dalla Cuminonza Bergli. Vegnan ils 300 000 meters cubic glera dalla cava vendi ils proxims 30 onns, incassescha la vischnaunca la summa da rodund 2,5 milliuns francs. Part da quella summa ei era la contribuziun da concessiun unica da 150 000 francs. La surdada dalla concessiun dalla cava da glera a Bergli era stada tractandada alla radunonza communala gia igl atun vargau. Lu era la fatschenta denton vegnida returnada alla suprastonza communala cull’incarica da reponderar ella. Concediu plirs credits La radunonza communala ha plinavon concediu in credit brut da 400 000 francs per la construcziun, respectivamein la sanaziun dalla via d’uaul Sculms. La vischnaunca sto surprender rodund 80 000 francs da quels cuosts, la cumpart principala porta il cantun. Vegnius approbaus ei era in credit supplementar da rodund 24 500 francs per la sanaziun dil reservuar Bäch, sco era in credit brut da 57 000 francs per la sanaziun d’in plaz cun molocs amiez Versomi. In credit da 175 000 francs ei vegnius sbursaus per la sanaziun dil plaz spel tancadi a Valendau. La cava da glera a Bergli en Val Stussavgia.

Christina Daletska (37) viva dapi 18 onns en Svizra. Suenter emprems studis da musica en sia patria eis ella seperfecziunada en Svizra, surtut el cant. Ella s’engascha pils dretgs humans e dapi che l’uiara ell’Ucraina ha entschiet, eis ella ina dallas pli tschercadas adressas per Ucrainas ed Ucrains: «Il mument eis ei fetg stregn, jeu sun al cunfin da quei ch’jeu poss. Mo jeu stoss s’engaschar. Nus tuts stuein esser sco furmiclas. Mintgin da nus fa senn en ina tala situaziun.» Entras ella ei la gruppa da 44 affons e dunnas vegnida la sonda avon otg dis a Mustér. Christina Daletska che habitescha el cantun Argovia ei serendida gliez di a Landquart e ha silsuenter accumpignau il carr dall’Ucraina entochen sisum la Surselva. Christina Daletska ei ina cantadura mezzosopran tschercada per concerts sigl entir mund. A Falera e Mustér eis ella sepresentada cun occasiun d’in concert classic per la fin digl onn. Telefonar e coordinar L’enconuschenta cantadura ed amabassadura ufficiala da «Amnesty International Schweiz & Art for Amnesty» ei daventada aschidadir la plattafuorma d’in reit da contacts: «Entras mia professiun musicala enconuschel jeu bia glieud e biars enconuschan mei. Aschia funcziunan ils contacts ed jeu sun dapi jamnas en contact cun fugitivs, respectiv cun centers per requirents d’asil. Per cletg sai jeu far quella lavur, sch’jeu fuss engaschada professiunalmein per exempel en in biro mass quei buca.» Sia mumma viva ella vischinonza da Lemberg el vest dall’Ucraina e dad ella vegn ella informada regularmein davart la situaziun: «En cumparegliaziun cun Mariupol ei il nord dalla tiara en ina situaziun aunc relativ migeivla.» «Jeu sesentel obligada da segidar» Silla damonda daco ch’ella s’engaschi a tala moda e maniera di Christina Daletska: «Quei ei circa sco da dumandar tei daco che ti tilies flad. Jeu sesentel obligada da s’engaschar. Tgei fagesses ti sche Putin fuss cheu en Svizra?» Quei seigi siu caracter ed aschia seigi ella carschida si: «Jeu s’engaschel per gestadad e per che mintgin sappi viver sia veta senza ch’el vegni attaccaus. Sche quei fuss aschia fuss nies mund in auter.» Igl optimissem ha sfendaglias Silla damonda, co ella vesi igl avegnir dall’Ucraina di Christina Daletska: «Jeu sun in carstgaun cun optimissem, mo jeu hai piars quel empau. Sill’Ucraina spetga in grev temps.» 30 onns hagi la tiara dau breigia da sesviluppar, da sedistaccar da quei ch’ei stau: «S’imaginescha in giuvenil che vegn ella pubertad e lu vegn el violaus. L’Ucraina era sin ina fetg buna via, ussa ei tut empaglia.» Cun quei manegia ella l’infrastructura, mo lu era ils carstgauns: «Biars piteschan psichicamein da quella situaziun e vegnan a duvrar aunc ditg tgira, sch’els survegnan insumma quella. Nossa glieud ella tgira selegrava che l’unda da Covid-19 era sin secalmar ed ussa vegn l’uiara. Biars che lavuran ella tgira pon buca pli.» Garanzias da pauc Ed ussa vegn Christina Daletska sin in punct decisiv: «L’Ucraina haveva il tierz grond arsenal d’armas atomaras sin quest mund. Ella ha surdau quel e ha survegniu empermischuns persuenter. Nua ein quellas e quels che han dau quellas garanzias?» Ella appellescha alla communitad internaziunala da procurar che l’Ucraina vegni protegida igl avegnir. In cumpromiss – per exempel da desister digl ost, pia dalla regiun Donbas en favur dils Russ – pudessi esser ina soluziun, denton sulettamein cun claras garanzias. Mo era lu seigi ella buca perschuadida ch’ei dessi buca puspei in’attacca russa en diesch onns: «Ei dat ruaus mo sche la Russia semida.» Avon biebein in’jamna ei Christina Daletska arrivada cun 44 affons e dunnas dall’Ucraina a Mustér. Christina Daletska ei in’enconuschenta e fetg tschercada cantadura mezzosopran. Ella batta denton era cun gronda perschuasiun pils dretgs humans.

Ils votants e las votantas dil cantun Grischun elegian ils 15 da matg 2022 per l’emprema gada il parlament cantunal tenor il niev sistem da proporz dubel. 491 persunas candideschan per 120 posts el Cussegl grond, en quei senn in niev record. Forsa ch’enqualin sedamonda tgei che quei munta. La risposta ei atgnamein sempla, ei va per vuschs da partida. Pli baul eri aschia ch’ils loghens catolics, pia la gronda part dalla Surselva votaven per la PCD ed ils loghens reformai ella tendenza plitost per la PPS, PLD ni PS. La midada da sistem d’eleger ha il cantun Grischun buca fatg cumpleinamein ord atgna voluntad, anzi la decisiun dalla Dertgira federala ha obligau il cantun d’instradar ina votaziun en caussa. Ins astga buca emblidar ch’il pievel grischun ha renviau quella midada otg gadas dapi 1937. Pil solit era ei tochen ussa aschia, ch’in politicher stueva fadegiar giu sias arbagias gl’emprem enteifer la vischnaunca e sch’el secumprovava vegneva el lu honoraus cun in post sco deputau. Cul niev sistem sa quei denton midar cumpletamein e persunas che han aunc mai fatg exprientschas el mintgadi politic ein tuttenina ella funcziun d’in parlamentari cantunal. Ils votants e las votantas dalla Surselva (denter quels sesanflel era jeu sco persuna che viva egl exteriur) che voteschan – priu il cass – per ina partida seniastra ni dretga cun lur gliesta, rinforzan buca mo quella, anzi ei sminueschan la partida dil center. Entras quella constellaziun nova vegn ei a vegnir el futur aunc bia pli grev d’anflar ina soluziun ni cumpromiss che respecta la veglia dall’entira populaziun tier decisiuns politicas. Mia recumondaziun fuss da metter en la gliesta 5 ell’urna ils 15 da matg 2022. Panaschar e cumular ei senz’auter aunc adina pusseivel. Walter Andriuet/Samaesan Tailanda

1994 ei Daniel Monn da Mustér vegnius eligius sin Prau cumin sut la claustra a Mustér sco deputau. El ha representau il Cumin dalla Cadi duront ina perioda d’uffeci el Cussegl grond ed ei staus il davos deputau dil cumin il pli sisum la Surselva ch’era buca commember dalla Partida cristiandemocratica, oz Allianza dil Center. La Cadi ha il dretg sin quater sezs el parlament cantunal. Ina midada dat ei aschia ni aschia: Gabriela Tomaschett-Berther da Trun seretila. 12 onns eis ella stada commembra dil Cussegl grond. Denter auter eis ella stada commembra dalla cumissiun per sanadad e fatgs socials. La «lavina nera» ei periclitada Cul niev sistem electoral dil cantun Grischun semidan las pusseivladads da reussir dallas partidas pintgas. Consequentamein emprovan tuttas da contonscher aschi biaras vuschs sco pusseivel. Spiarder san en sesez mo las partidas grondas. El Cumin dalla Cadi candideschan 13 persunas sin quater da tschun gliestas. Negins candidats proponan ils Verd liberals. «Quella constellaziun pretenda da nus da contonscher denter 70 ed 80% dallas vuschs per salvar nos quater mandats. Mo era lu eis ei pusseivel che nus sperdin in ni l’auter mandat el cumin. Ussa va ei per gliestas e buca per persunas», di René Epp che recandidescha sco deputau e ch’ei president dalla partida circuitala dall’AdC. El seigi da buna speronza ch’ei reusseschi da tener ils quater mandats: «Salvar quels ei ina gronda sfida.» El ei deputau dapi 2014, Clemens Berther e Diego Deplazes, medemamein dall’AdC, dapi 2018. Da niev per l’AdC candidescha Fabian Collenberg da Sumvitg. Total 13 candidatas e candidats Sco l’Allianza dil Center candidescha era la Partida populara svizra cun quater candidats. Cun Silvio Schmid ha la partida ina persuna ch’ei bein enconuschenta ella regiun, surtut els cerchels turistics. Daco eis el sedecidius per la PPS e buca per l’Allianza dil Center: «Jeu hai giu contact culs exponents dall’AdC. Els havevan gia occupau lur gliesta da quater candidats. Damai ch’jeu sun adina puspei era staus en contact cun politichers dalla PPS, sco per exempel la cussegliera naziunala Magdalena Martullo-Blocher, sun jeu sedecidius per lezza partida. Jeu less denton puntuar, ch’jeu less s’engaschar en emprema lingia per la regiun. Jeu sun buca il politicher da partida, mo el Cussegl grond pretenda ei d’esser commember d’ina fracziun sch’ins vul sevolver.» Sco quei che Silvio Schmid di, eis el staus pli baul cuortamein commember dalla PCD. Nums che crodan medemamein si ella gliesta dallas candidatas e dils candidats pil Cussegl grond ella Cadi ein igl anteriur secretari general dalla Lia Rumantscha Urs Cadruvi che candidescha pils liberals sco era Martin Kreiliger dil Project uaul da muntogna ch’ei silla gliesta da PS e Verds. Candidatas e candidats dil Cumin dalla Cadi Gliesta 01 PS & Verda Martin Kreiliger (1966), inschignier ETH, guid da muntogna, Mustér. Quirina Lechmann (1986), cantadura d’opera, scolasta da lungatgs, Domat. Matthias Schmuki (1993), scolast, Mustér. Gliesta 02 PLD Urs Cadruvi (1973), directur da spital, Maiavilla. Ivo Maissen (1975), meinafatschenta, Mustér. Gliesta 03 PPS Ronnie Decurtins (1992), pur, Trun. Marcel Pöhl (1993), caluster, Rabius. Silvio Schmid (1959), expert da turissem, Sedrun. Annemarie Spescha (1952), ustiera pensiunada, Mustér. Gliesta 05 AdC Clemens Berther (1964), specialist da direcziun, deputau, Segnas. Fabian Collenberg (1992), canzlist communal, Sumvitg. Diego Deplazes (1973), secretari dalla Lia Rumantscha, deputau, Rabius. René Epp (1982), president communal, deputau, Mustér.

La Societad grischuna per la perscrutaziun dalla natira (SGN) ha premiau pliras lavurs da matura fatgas al gimnasi ed internat dalla claustra da Mustér. Mia Bandli vegn honorada per sia lavur davart il recav da carn tiels jaks, Manuel Tuor survegn il premi per sia lavur davart il sistem da POGBA che prognostichescha il potenzial da giuvens talents da ballapei. Omisdus maturands han obteniu in premi da promoziun. La SGN s’engascha sil sectur dalla promoziun dalla lavur dils giuvenils per aschia sensibilisar quels per las scienzias naturalas. Il premi da promoziun ei vegnius surdaus uonn per la siatavla ga. El ei dotaus cun 500 francs. Sco quei che la claustra da Mustér scriva plinavon egl «e-Disentis» digl avrel 2022, han Ramon Carabelli, Lorenzo Martinoli, Bianca Russi e Luca Zanetti, medemamein dil gimnasi a Mustér, obteniu premis da renconuschientscha dalla societad.

Il venderdis e la sonda vargada han l’Uniun samaritana Mustér, la Giuventetgna Cadi, la vischnaunca da Mustér e la Fundaziun «Tür auf – mo vinavon» rimnau rauba pils fugitivs dall’Ucraina. L’acziun ei vegnida coordinada cun «ukrainehilfe.gr». In e scadin ha saviu purtar sacs da durmir, madrazzas, cozzas ni era victualias ed artechels da higiena alla staziun dalla Viafier retica a Mustér. Da quella pusseivladad ha fetg bia glieud dalla regiun fatg diever. Las gidontras ed ils gidonters han giu da far ils mauns pleins per sortir e magasinar la rauba. Sco quei ch’il meinafatschenta da «Tür auf – mo vinavon», ser Christoph Zingg, ha detg enviers la FMR, ha la glieud purtau surtut madrazzas e resti da letg, mo lu era vivonda: «Nus havein survegniu fetg bia rauba, igl ei sensaziunal co la glieud segida.» Ils proxims dis han ils fugitivs che han dimora ella regiun la pusseivladad d’eleger quei ch’els basegnan. L’ulteriura rauba va allura als cunfins dalla Pologna e l’Ucraina nua che fetg biars fugitivs sesanflan il mument. La rauba vegn sortida ed emplunada.

Sco biaras autras instituziuns ei era il museum a Trun staus pertuccaus ils davos dus onns dil coronavirus. Sco quei che la presidenta dalla Fundaziun Cuort Ligia Grischa, Justina Simeon di, ha quei temps denton era giu in effect positiv, numnadamein sillas frequenzas: «Normalmein havevan nus ella media 1600 frequenzas per onn, quels dus onns havein nus giu 3600.» Perencunter han differents arranschaments ch’eran previ – denter auter en connex cull’exposiziun speciala d’Alois Carigiet (1902 – 1985) – buca saviu vegnir organisai. Avon dus onns ha il museum aviert l’emprema exposiziun speciala cun ovras digl artist indigen. Lu ei ina part dil relasch da maletgs d’Alois Carigiet da Walter e Gertrud Gartmann-Köppel staus el center. Igl onn vargau ei l’exposiziun allura vegnida cumpletada cul «Cabaret Carigiet». L’exposiziun speciala d’uonn ch’ei vegnida aviarta la sonda e che cuoza entochen la fin d’october 2022 ei probabel l’interessanta e fascinonta. Alois Carigiet - igl inscenatur Da 1923 entochen 1939 ha Alois Carigiet giu in atelier sco graficher a Turitg. El occupava tschun persunas. «En quei temps ha el buca mo creau numerus placats, mobein era mess sin via professiunala ina generaziun da formaders da placats en Svizra che ha era fatg furore egl exteriur», di Stefan Witschi, il curatur dallas exposiziuns specialas d’Alois Carigiet a Trun. Il Sursilvan ha formau placats denter auter per la Pro Juventute, per l’Exposiziun naziunala svizra 1939, per S. Murezi e la Fabrica da ponn Trun. El ha denton buca mo creau placats per fatgs commercials, mobein era politics. «Alois Carigiet era in amitg dils carstgauns. Per quei motiv eis el era s’engaschaus per gestadad», puntuescha Stefan Witschi. Aschia ha el formau 1932 in placat davart la paupradad sin incarica digl Agid proletaric als affons ni 1939 in encunter la finamira dalla politica da reducir las pagas. «Allegro con Spirito» Ils placats han fatg enconuschents Alois Carigiet e spert eis el era vegnius incaricaus da scaffir picturas muralas. Pliras fetg enconuschenas ein da veser aunc oz. Aschia quella el Muraltengut a Turitg digl onn 1951. Quella pictura cul tetel «Allegro con Spirito» ei da veser el museum a Trun ell’exposiziun speciala en fuorma d’in’animaziun cun musica da Luis Balzer. Per quella pictura ha Alois Carigiet giu schau inspirar d’in concert cun musica da Joaquin Rodrigo, denter auter cun in toc che purtava il tetel «Allegro con Spirito». Bein ina dallas pli enconuschentas ovras muralas digl artist sursilvan ei quella ella sala dil Cussegl grond a Cuera da 1959. Quella muossa la reuniun dallas treis ligias, il svilup e la veta el Grischun. Rodund dus onns ha el luvrau vid quella: «En sias ovras muralas segidavan siu frar Zarli ni Mattias Spescha, mo il bia luvrava Alois Carigiet persuls vid quellas», di Stefan Witschi. Bein enconuschenta ei denton era sia lavur artistica vid il «Schwarzer Adler» a Stein am Rhein. Mo era en Surselva porta bein enqual baghetg la pictura d’Alois Carigiet. Recaltgau buna reputaziun «Sias ovras dalla pictura murala han dau ad Alois Carigiet il grad da sia grond’enconuschientscha», di Myriam Walter ch’ei stada concuratura dall’exposiziun speciala. En sia responsabladad ein ils texts bein capeivels ed informativs davart las ovras exponidas uonn el museum a Trun. 50 artists erien s’annunziai per scaffir la pictura murala el Muraltengut a Turitg, Alois Carigiet hagi gudignau quella concurrenza. «La pictura murala ha purtau gronda reputaziun ad el, mo ils gas tussegai dallas coluras han engreviau sia sanadad pli tard», constatescha Myriam Walter e puntuescha: «Cullas fotografias dalla pictura murala d’Alois Carigiet ell’exposiziun speciala savein nus dar ina survesta da sia grond’ovra. Quellas picturas stevan denton adina era el connex architectonic dils baghetgs pertuccai. Gliez savein nus buca intermediar cheu.» Quell’exposiziun che Justina Simeon ha saviu arver la sonda encunter sera el Museum sursilvan Cuort Ligia Grischa a Trun vegn franc ad attrer danovamein bia glieud. Mo buca mo quei: Ella ei in ulteriur accent davart l’impurtonza digl art d’Alois Carigiet, mo era dalla casa all’entrada dil vitg ch’unescha historia, cultura ed art. Cun musica da violina d’Oana Camartin e Christian Barenius ha la vernissascha survegniu la sonda ina nota musicala festiva. Alois Carigiet – igl inscenatur Il pictur-artist Alois Carigiet ha buca mo illustrau cudischs d’affons e malegiau maletgs. El ei era staus in tschercau dessignader da placats ed era culla pictura murala ha el recaltgau buna reputaziun. Da quels secturs da lavur sefatschenta l’exposiziun speciala ch’il Museum sursilvan Cuort Ligia Grischa a Trun presenta entochen la fin d’october. La sonda ha la vernissascha giu liug ed a quella ha la presidenta dalla fundaziun e dalla cumissiun da menaschi, Justina Simeon, saviu beneventar bia glieud. (fmr/hh) Pagina x L’exposiziun speciala ei fetg varionta e dat in’impressiun digl entir spectrum da lavur dil pictur-artist oriund da Trun. Il «Schwarzer Adler» a Stein am Rhein culla pictura murala digl artist sursilvan. Il placat per la Fabrica da ponn Trun ei bein in dils enconuschents d’Alois Carigiet. La vernissascha la sonda vargada ella sala dils derschaders dalla Cuort Ligia Grischa ha cattau grond interess. Fotografia dalla pictura murala ella sala dil Cussegl grond a Cuera. In da numerus placats formai d’Alois Carigiet. La presidenta dalla Fundaziun Cuort Ligia Grischa, Justina Simeon ensemen cun Myriam Walter e Stefan Witschi (da sen.) che han formau l’exposiziun speciala.

Cun clar pli ha il suveran d’Ilanz/Glion detg gie la dumengia a duas fatschentas suttamessas alla votaziun all’urna. Cun 539 GIE encunter 147 NA han votantas e votans acceptau in credit supplementar brut da 1,5 milliuns francs, sco era in tal 800 000 francs, per sanar vias da funs dalla fracziun Ruschein. Cun 577 GIE encunter 112 NA ei in credit brut da 2,8 milliuns francs per la sanaziun dil provediment d’aua da Siat vegnius approbaus. Cun rodund 20,5 pertschien ei la participaziun alla votaziun stada fetg magra.

Las empremas 15 minutas ei il giug ulivs senza pli grondas schanzas. Ella 19. minuta sietta Andriu Alig volley naven da 20 m ella crusch dretga dil al 0:1. Cuort pli tard marca Lumnezia il 0:2 suenter in bi siet da distanza da Dario Capaul. Tusaun/Cazas vegn en quella fasa dil giug aunc tier duas bunas caschuns da far in gol, omisdus siets van denton surora. Paucas minutas pli tard ha Gion Ursin Alig discletg che siu culp cul tgau va ella traversa suenter in corner. L’entschatta dalla secunda mesadad ha Lumnezia in’ulteriura fetg buna caschun da marcar il tierz gol, denton vegnan ils da casa da sedustar encunter plirs siets gest avon lur gol. Ella 70. minuta scarpetscha in giugadur lumnezian aschi disfortunau ch'igl attaccader croda ed igl arbiter muossa sil punct. Nico Bundi lai a Fabio Casanova negina schanza e scursanescha sin 1:2. Las davosas minutas vegn il giug pli grobs ed ils Lumnezians emprovan da schar cuorer giu l’ura. Ella 95avla minuta aulzan ils da Tusaun/Cazas il bal sur la defensiun ora e Vendim Gashi marca il 2:2 naven d’ina posiziun ord giug suspectada. Ils Lumnezians han mussau ina fetg buna prestaziun egl emprem giug dalla runda da primavera e han mo cun grond discletg munchentau la victoria. Quei muossa ch’il cumbat encunter la relegaziun ei aunc gitg buca decidius. 3. ligia, gruppa 1 Tusaun-Cazas – Lumnezia 2:2 (0:2) Cazas, plazza da ballapei St. Martin – 100 aspectaturs. Gols: 19. Andriu Alig 0:1; 26. Dario Capaul 0:2, 75. Nico Bundi (penalti) 1:2, 94. Vendim Gashi 2:2. Tusaun/Cazas: Emre Akca, Christof Spörri, Dario Rüedi, Yanik Brot, Tizian Rupf, Aaron Patt, Andri Grischott, Pascal Patt, Nico Bundi, Diego Raho, Luca Michael. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Tizian Casanova, Gion Ursin Alig, Mauro Cadonau, Paul Alig (76. Pascal Derungs), Andriu Alig, Toni Vinzens, Dino Blumenthal (71. Nando Blumenthal), Dario Capaul (63. Rafael Cabalzar), Attila Truffer. Remarcas: Lumnezia senza Matias Alig, Noé Capaul, Manuel Casanova, Remigi Collenberg e Filipe Bastos. Cartas melnas: Tusaun/Cazas 1, Lumnezia 2.

Suenter 94 intensivas minutas audan ins a Pustget ina deliberaziun collectiva; finalmein ha Trun/Rabius dumignau da gudignar encunter la AC Valposchiavo. Bia aua ei flessegiada dil Rein giuadora entochen che quei ei puspei reussiu, ton pli gronda ei la cuntentientscha. Gia dall’entschatta enneu regalan las duas equipas nuot ina a l’autra. Igl ei la partida spitgada cun dabia emoziuns (5 cartas melnas per Puschlav), quei ch’ei savens il cass cu ei va encunter l’equipa dil sid da nies cantun. Suenter 26 minutas nezegia Marcello Raselli in’inattenziun dall’equipa da casa e sieta en avantatg ils Puschlavins. Ellas empremas 45 minutas ei la partida relativ uliva, quei semida denton suenter pausa. Il CB T/R dat uss il tact dil giug e controllescha la partida. Quei meina ella 56. minuta tiegl emprem gol. Patrizio Decurtins plazzescha il bal bellezia ella reit. A Puschlav gartegia ei insumma buc pli da sedeliberar ed els laian cheutras smaccar ella defensiun. Trun/Rabius lai circular bein il bal ellas atgnas retschas e freda la puorla ch’igl ei pusseivel da contonscher quei di dapli ch’in remis a Pustget. E veramein, paucas minutas avon la fin il 2:1 per l’equipa da casa. A Daniel Pfister gartegia ei da semetter atras encunter la ferma defensiun da Puschlav e da marcar cun in bi siet il secund gol per il CB T/R. Naturalmein che la fasa finala ei hectica, denton lai Trun/Rabius barschar giu nuot pli e tegn aschia ils treis puncts fadigiadamein ella Cadi. Trun/Rabius ei aschia gia dapi siat giugs da campiunadi senza terrada e salida dil 4. rang ella tabella. (cdm/fmr) 3. ligia gruppa 1 Trun/Rabius – Valposchiavo 2:1 (0:1) Pustget, Trun – 170 aspectatur(a)s. Gols: 26. Marcello Raselli 0:1, 56. Patrizio Decurtins 1:1, 87. Daniel Pfister 2:1. Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Mirco Pfister, Damian Schmed, Livio Janka, Sandro Orlik; Beat Cadruvi (46. Silvan Muoth), Salvatore Stagliano (61. Daniel Pfister), Denis Monn (46. Clau Berther), Mathias Flepp; Patrizio Decurtins (91. Ramon Orlik), Gianin Derungs (69. Remo Alig). Valposchiavo: Omar Viviani; Luca Cristiano, Alessandro Fiorina, Massimiliano Fiorina, Saran Rampa; Mattia Cathieni, Alessandro De Campo, Mattia Merlo, Mauro Crameri; Nicola Pola, Marcello Raselli. Remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff ed Orlando Monn.

La neiv ed il freid han mess il program da giugs dil campiunadi da ballapei regiunal dalla fin d’jamna sil tgau. Pliras partidas han stuiu vegnir refretgas. Ella 2. ligia regiunala ei sulettamein in giug vegnius daus. Denter ils giugs refretgs s’auda era quel da Schluein Glion ordeifer encunter Herisau. Perencunter han quater giugs da 3. ligia saviu vegnir dai, dus da quels cun participaziun sursilvana. Trun/Rabius ha gudignau sia partida a casa encunter Valposchiavo. Ils dus gols ella secunda mesadad dil giug han decidiu la scuntrada en favur dils Sursilvans. Cun quei success cumplein ed il punct recaltgau avon in’jamna encunter Tusaun-Cazas s’avonza Trun/Rabius sil quart rang dalla tabella. Il secund punct el campiunadi current dalla 3. ligia ha Lumnezia recaltgau ordeifer encunter Tusaun/Cazas. Quei punct ei impurtonts surtut per la morala dall’equipa che s’avischina aschia ella tabella a Weesen e Surses. Ins astga esser spanegiaus sil decuors dil campiunadi ord vesta dalla squadra sursilvana. Schluein Glion batta Laax El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ha Schluein Glion battiu Laax. Cun quei success rinforza Schluein Glion il plaz amiez la tabella. Laax ei vinavon sil davos plazs, mo il disavantatg enviers Vaz-sut che ha spiars il giug encunter Cuera 97, munta sulettamein treis puncts. In remis ha Danis/Tavanasa contonschiu a casa encunter la secund’equipa da Valposchiavo. Cun quei punct recaltgau la sonda ha Danis/Tavanasa saviu sedistanziar aunc in tec pli fetg dalla cua dalla tabella, pertgei tuttas equipas plazzadas mender han spiars lur giugs la fin dall’jamna. El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 5. ligia han negins giugs saviu vegnir dai pervia dalla schliat’aura. Medemamein ein biars giugs dil campiunadi dils juniors vegni refretgs. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Mels – Winkeln 1:0 1. Mels 13/27; 2. Herisau 12/22; 3. Dardania S. Gagl 11/21; 4. Vaduz 11/21; 5. Abtwil-Engelburg 11/18; 6. Ruggell 11/17; 7. Winkeln 13/15; 8. St. Magrethen 12/14; 9. Au-Berneck 12/13; 10. Domat 12/13; 11. Montlingen 12/9; 12. Schluein Glion 12/6. 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Uznach 2:1 Tusaun-Cazas – Lumnezia 2:2 Trun/Rabius – Valposchiavo 2:1 Eschenbach – Landquart 7:3 1. Eschenbach 13/30; 2. Bogn Ragaz 12/29; 3. Valposchiavo 13/23; 4. Trun/Rabius 13/21; 5. Tusaun-Cazas 13/20; 6. Glaruna 12/18; 7. Landquart 12/17; 8. Sargans 12/17; 9. Uznach 12/17; 10. Surses 12/8; 11. Weesen 12/4; 12. Lumnezia 12/2. 4. ligia, gruppa 1 Schluein Glion – Laax 3:0 Panaduz – Bogn Ragaz 2:0 Cuera 97 – Vaz-sut 2:1 Danis-Tavanasa – Valposchiavo 2:2 Domat – Schlarigna 0:0 1. Panaduz 10/20; 2. Domat 10/19; 3. Cuera 97 10/19; 4. Valposchiavo 10/19; 5. Schluein Glion 10/16; 6. Schlarigna 10/14; 7. Danis-Tavanasa 10/12; 8. Bogn Ragaz 10/10; 9. Vaz-sut 10/8; 10. Laax 10/5. Juniors A1, gruppa 1 Rebstein – Bogn Ragaz 4:3 Widnau – Eschenbach-Wagen 1:2 Juniors A2, gruppa 1 Vaduz – Balzers 2:3 Vaz-sut – Buchs 3:8 Triesen – Mels 4:1 Juniors Youth League B, gruppa 1 Rheintal – Gossau 1:4 Juniors C promoziun, gruppa 1 Walenstadt – Domat 0:3 Rapperswil-Jona – Glarnerland 4:1 Juniors C1, gruppa 1 Ruggell – Grischun central 2:0 Mels – Tavau 1:1 Domat – Flums 0:8 Juniors C2, gruppa 1 Vaz-sut – Cuera 97 5:0 Valposchiavo – Landquart 1:2 Juniors D elita, gruppa 1 Glarnerland – Surselva 4:4 Juniors D1, gruppa 1 Valposchiavo – Cuera 97 a 3:7 Grischun central a – Landquart 10:0 Juniors D2, gruppa 1 Panaduz b – Cuera 97 c 3:4 Domat d – Grischun central c 8:0 Juniors D2, gruppa 2 Trübbach – Vaduz b 1:10 Balzers b – Domat c 11:0 Cuera 97 b – Val Tamina 3:3 Damas 2. ligia, gruppa 1 Triesen – Au-Berneck 5:1 Tusaun-Cazas – Domat 4:0 Widnau – Linth-Schwanden 3:0 Rapperswil-Jona – Romanshorn 2:1 Damas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Flums-Walenstadt 4:1 Ei vegn puspei dau ballapei Per las pli biaras equipas activas ha – ni meglier detg havess – la runda da primavera dil campiunadi da ballapei regiunal entschiet la fin dall’jamna. La neiv ha denton fatg in streh atras il program da giugs, bein enqual partida ha stuiu vegnir spustada. Buca aschia il giug dalla 3. ligia denter Trun/Rabius (monduras cotschnas) e Valposchiavo. A Trun/Pustget ein las duas equipas semesiradas e la megliera fin han ils indigens giu. In remis ha Lumnezia contonschiu ordeifer encunter Tusaun-Cazas. (fmr/hh) Trun/Rabius - Valposchiavo 2:1. El giug da 3. ligia la dumengia suenter miezdi ha Trun/Rabius (monduras cotschnas) battiu Valposchiavo. Ell’emprema mesadad han ils attaccaders poschiavins fatschentau pliras ga la defensiun dils Sursilvans.

Plazzas da giugs ein magnets, buca mo per affons, era per mummas e babs. La plazza da termagliar dil Paradisgärtli a Glion ei ina dallas pli frequentadas dalla regiun. La vischnaunca investescha uonn 300’000 francs per quella e per la plazza da giugs a Rueun. Plazzas da giugs ein spazis publics che s’audan tier l’infrastructura e purschida da standard d’ina vischnaunca. En quella dad Ilanz/Glion dat ei actualmein 12 talas. Dano Schnaus, Riein e Pigniu ha mintga fracziun silmeins ina. Tuttas ston denton vegnir renovadas. A Schnaus vegn ei a dar il proxim futur ina nova plazza, quei giustifichescha il carschen d’affons. A Rueun, agl ur dil quatier da habitar Fersal, investescha la vischnaunca aunc uonn bunamein 100'000 francs per la generaziun pli giuvna dalla fracziun. Uniun privata ha surdau a vischnaunca Per la plazza da giugs Paradisgärtli a Glion ha la vischnaunca reservau uonn 200'000 francs. Las cefras attestan ch’il project agl ur digl uaul sper il Glogn ha prioritad. Bunamein 400 affons dallas annadas 2005 tochen 2021 vivan a Glion. Per geniturs cun carrotschas ed affons pigns ei il Paradisgärtli in areal tschercau. Cheu van biars a spass, da tuttas uras entaupan ins glieud denter casa da scola e bogn Fontanivas. Ella planisaziun locala ei quei territori da recreaziun attribuius alla zona d’uaul. Cheu ha in’uniun privata baghegiau avon circa 20 onns ina plazza da giugs. Daferton ha quella returnau alla vischnaunca la responsabladad. La plazza da giugs da Glion vegn sanada cumplettamein. Situada agl ur digl uaul dil Paradis ei il Paradisgärtli in liug idillic e schurmegiaus. Igl ei in magnet che trai naven da baul la primavera tochen tard gl’atun. L’uniun privata era seformada aposta cugl intent da baghegiar quei implont. Il marcau haveva mess a disposiziun il terren. Cun agid da numerus sponsurs ed en lavur cumina han ils commembers construiu ina plazza cullas pli diversas attracziuns. Marscheicla, sablunera e ruschnera tonscha dagitg buca pli per in spazi da divertiment. Reiver, ballontschar, element cun sablun ed aua, zups, trampolin, punts da sugas e cadeinas e bia auter s’audan tiel parc dils pigns. Tuttas 12 drovan remedura Malgrad tutta tgira san isaglia ed implonts da quei claus rumper, il lenn sa vegnir leischens e malsegirs, sugas ed isaglia ein exposts a tutt’aura. Gl’aspect dalla segirtad, prevenziun d’accidents e responsabladad han survegniu muntada essenziala, ina plazza da giugs sto corrispunder a normas legalas. Avon treis onns ha il Post da cussegliaziun per la prevenziun d’accidents (BfU) inspectau quella dil Paradisgärtli e constatau ch’ella duvrass urgentamein ina remedura. Sin fundament dall’expertisa ha la vischnaunca surdau ad ina cumissiun l’incumbensa d’elaborar in concept per las plazzas da giugs. Quella cumissiun ha constatau che la vischnaunca sto sanar tuttas 12 plazzas existentas e che Schnaus drova ina nova. Tgei schabegia culla baracca dasperas? Daferton vegn il «parc da divertiment» dil Paradisgärtli renovaus cumplettamein. Sco quei che Andreas Pfister informescha, vegn la plazza da giugs inaugurada vendergis, ils 3 da zercladur. Gest dasperas ha gl’anteriur mulin da Glion, la Neumühle, baghegiau avon decennis in magazin. La baracca drova il Museum regiunal Surselva oz sco deposit da material. Biars spassegiaders che circuleschan el Paradieswäldli ein dil meini ch’ei fagessi senn d’integrar quella baracca el menaschi dalla plazza da giugs. Ella cumplettass idealmein la purschida dalla plazza da giugs, ins savess duvrar ella sco caffè, suosta ni kiosk pign. En cerchels da geniturs discutesch’ins dapresent da quell’idea. «Igl ei zona d’uaul. Renovaziuns ni midadas da néz ein suttapostas ad ina lubientscha cantunala», renda Andreas Pfister attent. Quei munta ch’in project eventual prendess tut in’autra dimensiun. Il menader dalla partiziun planisaziun e construcziun dalla vischnaunca Ilanz/Glion savess tuttavia s’immaginar ina midada da néz dil baghetg. Buca pil paradis dils pigns, mobein pil paradis dils giuvenils. «A nus maunca in spazi da s’entupar per giuventetgna. Quei baghetg s’adattass per quei intent», gi Andreas Pfister. El aschunta ch’ins savessi cumplettar cheutras la purschida per in’autra gruppa d’utilisaders. A Glion discutesch’ins dapi in temps era da construir in pumptrack, ina pista per velos, skaters e scooters per affons e giuvenils. Nua ha ei plaz per lezza a Glion? «Ella vegn baghegiada sigl areal da sport existent a Fontanivas», declara Andreas Pfister. En quei liug dat ei oz gia divers stabiliments per sport e temps liber: tennis, bogn, ballapei, beachvolley, vitaparcours. Ed egl anteriur stan da sittar el medem territori tgira la canorta Igniv ils affons pigns.

La vischnaunca da Schluein ha giu in bien onn da gestiun 2021. Quei muossan las cefras che la suprastonza communala presenta el messadi per mauns dalla radunonza communala. En’in’jamna, ils 12 d’avrel, ha l’executiva envidau alla radunonza da calonda mars. Il quen current 2021 muossa in cashflow da 1'180'508 francs. Cun entradas da 3'782'575 ed expensas da 2'962'434 resta in gudogn schuber da 820'140 francs. Quei resultat semuossa cun in pei da taglia da 50% dalla taglia cantunala sempla. Amortisaziun han ins saviu far ella valeta da 187'089 francs. La vischnaunca da Schluein sa cunquei mussar in agen capital da 18'942'481 francs. Il quen dallas investiziuns 2021 siara cun expensas da 1'343'608 francs ed entradas da 429'158 francs. Schluein ha giu in bien onn 2021 Alla radunonza da calondamars vegnan ils da Schluein a prender posiziun tier la revisiun parziala dalla planisaziun locala. La lescha davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun, entrada en vigur igl 1 d’avrel 2019, ha consequenzas era per la vischnaunca da Schluein. Quella sto buca reducir sias zonas da baghegiar, denton adattar ellas allas novas pretensiuns legalas. Las novas prescripziuns sforzan da mobilisar terren da baghegiar e d’ulivar avantatgs e disavantatgs. Duront il temps d’exposiziun dils 4 da fevrer tochen ils 5 da mars 2022 ha la populaziun saviu prender envesta el project e far objecziuns leutier. Sco quei che la suprastonza scriva en siu messadi ha ella retschiert sis posiziuns. Quater talas pertuccan parcellas che eran da niev attribuidas alla zona verda. En connex culla revisiun desista da suprastonza d’ina midada da zona. Objecziuns dalla vart dalla protecziun dalla cuntrada propona la suprastonza communala da refusar, la protecziun dalla cuntrada vegni realisada avunda tenor las prescripziuns dil Cantun. Plinavon ha la radunonza communala da prender posiziun pertuccont conceder in dretg da baghegiar alla firma Enserta AG. Quella vul aquistar ina surfatscha da 6100 m2 ella zona d’industria Isla. La societad ei vegnida fundada avon in onns. Ella vul duvrar la surfatscha a Crap Gries per elaborar e rumper crappa sco era reciclar material.

Dumengia proxima elegia il suveran da Sumvitg ses gremis politics pil trienni 2022 – 2025. Pil presidi communal che daventa vacants suenter la demissiun d’Armin Candinas da Rabius stattan dus candidats a disposiziun: Marc Cathomas da Val e Patrick Schaniel da Sumvitg. Demissiunau dalla suprastonza communala han ils geraus Giusep Bearth da Sumvitg, Flurin Berther da Rabius, Robert Candinas da Surrein e Marcus Duff da Cumpadials. Per quels quater posts ein treis candidats sin gliesta ufficiala: Rest Andriu Bearth da Sumvitg, Cornelia Cathomas da Surrein e Gion Battesta Huonder da Cumpadials. Mo buca mo la suprastonza communala ei d’eleger dumengia proxima, mobein era la cumissiun da quen e gestiun. Demissiunau da quella ha Manuela Schnoz da Rabius. Per quella recandideschan Michele Damiano da Rabius e Rafaela Vincenz da Sumvitg. A disposiziun per l’elecziun en quella stat da niev Andri Bearth da Rabius. Per la cumissiun da baghegiar candideschan Samuel Decurtins da Rabius (niev), Otto Deplazes da Surrein (niev) sco era ils dus veders Ulrich Forster da Surrein ed Erwin Monn da Sumvitg. Seretratgs da quella ein Davide Beer da Rabius e Sonja Veckmans da Sumvitg. Ton per la suprastonza communala sco per la cumissiun da quen e gestiun e la cumissiun da baghegiar vala dumengia igl absolut pli. Eligibels ein era candidats ch’ein buca silla gliesta ufficiala.

Venderdis, ils 8 d’avrel 2022 allas 20.00 presentan il Forum cultural Tujetsch e la suprastonza communala da Tujetsch il project per in baghetg pigl «Archiv cultural Tujetsch». La presentaziun ha liug ella Sala Cristalla dalla halla da sport e cultura a Sedrun. Dapi rodund 20 onns sefatschenta il Forum cultural Tujetsch dil patratg dalla construcziun d’in archiv cultural per la Val Tujetsch. In niev stausch ed impuls per la realisaziun hagi la grondiusa donaziun d’in miez miliun dil convischin Norbert Berther dau. Cun Gion Caminada ei vegniu engaschau ina persunalitad renconuschida ed enconuschenta per la planisaziun digl archiv. Suenter il naufragi digl emprem project che prevedeva in’unitad cul museum La Truaisch, eis ei vegniu cuntinuau cul project ed ussa sa quel vegnir presentaus alla publicitad. Igl ei previu in project silla parcella spel museum. Sper igl architect vegnan exponents dil forum e dalla vischnaunca a dar plaid e fatg venderdis sera.

La Via Alpina meina en 342 etappas e pressapauc 5000 km atras otg tiaras. Bunamein la mesadad da quella distanza ha Christina Ragettli – la sora dil campiun mundial da freeski Andri Ragettli – surmuntau tut persula. Cun sacados, ina cuschinetta da gas e tenda ha ella priu il viadi sut ils peis. El cudisch «Von Wegen» descriva ella quella grond’aventura. La FMR ha discurriu cun Christina Ragettli che presenta sia publicaziun ils proxims meins cun prelecziuns en plirs loghens dil Grischun. Christina Ragettli: 2363 km essas Vus serendida tut persula atras las Alps. Tgei vegn spontan endamen a Vus sche Vus patertgeis vid quell’aventura? Igl ei schon interessant – jeu hai vuliu ir ellas muntognas e haver aschi pauc contact culla civilisaziun e cun carstgauns. Oz constateschel jeu che las scuntradas cun carstgauns jasters ed amitgs che han visitau mei han enrihiu il pli fetg miu viadi. Naturalmein che la regurdientscha ei ina cumbinaziun da tut: Carstgauns ch’ins entaupa sin viadi, ils guardiacamona, viandonts, purs mo era igl esser persula en tenda, far bogn ell’aua freida dils lags alpins e persequitar ils capricorns. Mo era ils schliats dis ein stai ina buna experientscha, els han instruiu mei d’appreziar aunc pli fetg ils buns dis. Ferdaglia, nebla, plievgia ed era enqual mal ha accumpignau Vus da Triest a Monaco atras sis tiaras. Tgei leis Vus raquintar cun quei cudisch? Cura ch’jeu hai lantschau miu blog hai jeu survegniu biaras damondas, co ins parti en ina tala aventura. Naturalmein ch’jeu dun en miu cudisch «Von Wegen» enzacons tips pratics co planisar in viadi aschia e tgei ch’ins sa far enten viandar. Quei ei denton buca mo in cudisch per viandonts. Jeu raquentel da mias interessantas scuntradas cun glieud jastra, da situaziuns curiosas ni era da muments difficils e schizun d’in techelin mal il cor. Mia finamira ei da procurar per in divertiment pil lectur ed inspirar el da crer vid ses siemis. Sch’jeu sai far quei viadi, lu sa ensesez mintgin far el, pertgei jeu sun buca excepziunalmein fitta ni ferma e tuttina hai jeu purtau miu sacados sur la part centrala dallas Alps entochen Monaco. Il cudisch senumna «Von Wegen». Daco gest quei tetel? Il tetel «Von Wegen» ei in’idea da mi’editura. Jeu sun ida immediatamein da cor cun quel. Il tetel ha enzatgei rebelic ed el ha da far cun vias – cun vias da viandar. Ei ha dau bein enqual vusch critica en miu ambient social cura ch’jeu hai raquintau all’entschatta ch’jeu vegli viandar plirs meins. Buca tuts ein stai dil meini che quei seigi ina bun’idea ed era buca tuts han manegiau ch’jeu seigi habla da far quei. En mias retschercas ella fasa dalla planisaziun hai jeu anflau pauc davart la ruta dalla Via Alpina ed insumma negins rapports d’experientscha da dunnas. Cun quei cudisch less jeu far veseivlas las dunnas en aventuras da muntogna e motivar da realisar ils siemis (da tuttas specias) ch’ins ha. Igl ei stau Vies siemi da surmuntar la Via Alpina. Tgei qualitads drova ei per ina tala prestaziun extraordinaria? Avon ch’jeu sun partida erel jeu dil meini ch’ins stoppi esser in carstgaun extrem fit e cun buna cundiziun per surmuntar la Via Alpina cun 175 000 meters differenza. La fin finala hai jeu constatau che la psica ei stada ina bia pli gronda sfida. Il pli savens persula, da plievgia e ferdaglia, cametg e tun ni era la fom van vid la substanzia – mo pli fetg vid l’emoziun. Per quei motiv drova ei bia perseveronza e da saver morder en temps dirs, haver inschign organistori enten planisar las rutas e las etappas. Mo lu era da prender las dretgas decisiuns ellas muntognas per exempel concernent la segirtad. Las sfidas ellas muntogna astgan buca vegnir sutschazegiadas, schegie ch’ins viandescha sin sendas marcadas e paran d’esser ina grevezia plitost pintga. Ins sto acceptar sesez sch’ins ei aschi ditg persuls. Vus carezeis la natira e l’aventura, dat ei ulteriuras semegliontas ideas? Damai ch’jeu hai giu la stad 2020 ina surdosa da viandar, hai jeu investau silsuenter dapli temps el reiver. Questa stad less jeu ir sil Péz da Dufour, leu sundel jeu gia stada ina ga. Sper l’activitad da reiver less jeu aunc viandar quater jamnas il fenadur. Jeu hai en mira ina part cotschna dalla Via Alpina ch’jeu hai stuiu scursanir 2020 per motivs da temps pervia da corona. Quella part sesanfla en Tiaratudestga e Liechtenstein ed ei fetg biala. Jeu selegrel fetg sin quei tschancun. In’ulteriura aventura ein las prelecziuns da miu cudisch questa stad. En vesta a quellas sundel jeu empau agitada. L’intervista ei vegnida menada a scret. Cuort e bien Christina Ragettli Vegliadetgna: 29 onns, silla Via Alpina 27 onns. Habitescha a Flem. Stadi civil: Ledia. Professiun: PR & communicaziun. Hobbis: Ir cun skis, reiver, reiver ellas muntognas, viandar. Christina Ragettli ha realisau siu siemi Avon dus onns ei Christina Ragettli da Flem viandada nuninterruttamein duront quater meins silla Via Alpina. Ella ha absolviu 2363 km ed ei serendida a pei atras sis tiaras da Triest entochen Monaco. Cun quell’aventura ha ella vuliu s’allontanar empauet dils carstgauns, mo ella retrospectiva constatescha ella: «Gest las sentupadas cun glieud jastra sco era cun amitgs ed enconuschents che han visitau mei duront quei temps, ein stadas enzatgei dil pli fascinont sin quei viadi.» Quels dis cumpara il cudisch «Von Wegen» ed en quel dat la sora dil campiun mundial da freeski, Andri Ragettli, in’investa en quei viadi: Da dis da plievgia, ferdaglia e sulegl, mo era da dolur. Christina Ragettli ei buc ina sportista extrema, ella ei ina dunna giuvna che ha realisau siu siemi cun sacados e tenda. En in’intervista culla FMR relata ella enqual detagl dil cudisch e seregorda aunc ina ga da sia grond’aventura. (fmr/hh) Christina Ragettli ei viandada silla Via Alpina. Frontispezi dil cudisch "Von Wegen" Christina Ragettli ei viandada avon dus onns 2363 km silla Via Alpina.

Andrin Beeli ei separticipaus la davosa jamna da mars alla pli gronda cuorsa da MTB dil mund. Cun siu partenari da cuorsa Severin Disch da Tavau ha el absolviu il prolog e las siat etappas sco 26avel da 600 teams. Turnaus ell’Europa eis el cun experientschas tut specialas. 681 kilometers e 16'900 distanza d’altezia ei il pensum. Tgi che separticipescha agl ABSA Cape Epic sto esser dirs cun sesez e pertscharts ch’el va in’jamna tras parvis ed uffiern. «Schon dagitg eri in da mes siemis da separticipar a quella cuorsa», gi Andrin Beeli. Onn vargau ha il ciclist da Sagogn communicau ch’el termineschi sia carriera sco sportist da professiun e commember dall’equipa Scott. El renunzi buca a cuorsas, el prefereschi denton las liungas distanzas. L’entschatta mars ha gl’anteriur ciclist d’elita Severin Disch da Schiers a Tavau contactau el e dumandau sch’el havessi buca tschaffen da far il Cape Epic cun el e representar la destinaziun Tavau Claustra. Quella caschun culla liunga distanza ha Andrin Beeli buca vuliu schar ir. Dar si ei buca stau opziun Andrin Beeli ha giu da laguoter puorla al Cape Epic 2022 Avon dus onns havevan il comite d’organisaziun annullau l’occurrenza – in gi avon la partenza. Pils atlets ch’eran semtgai alla partenza era quei stau ina gronda trumpada. Uonn ha negina pandemia saviu lavagar la pli gronda cuorsa da mountainbike dil mund. «Quella vala sco Tour de France dils ciclists da muntogna», declara Andrin Beeli. L’jamna vargada eis el turnaus dil Cape Epic cun in’experientscha speciala. La cuorsa meina sin trutgs spuretgs, ils atlets absolvan diras ascensiuns da 20 minutas tochen in’ura, engiu va ei spertezia tochen 60 km l’ura, ins sto dar adatg extrem ed esser presents mentalmein. Il sportist sursilvan ei leds e ch’igl ei gartegiau da tener la dira. El havess giu motivs da capitular, e quei gia all’entschatta dalla cuorsa. «In gi avon il prolog sesentevel jeu fetg schliet, il magun rebellava. Jeu havess buca saviu s’immaginar dad absolver ina cuorsa dad otg gis», raquenta el. Ina dallas cundiziuns dil Cape Epic eis ei ch’il team da dus sto absolver la cuorsa ensemen, ins astga mai esser pli che duas minutas in ord l’auter, schiglioc dat ei in castitg en fuorma d’in supplement da temps. Malgrad las difficultads cul magun ha Andrin finiu il prolog cun siu partenari da cuorsa cul 26avel plaz da 600 squadras. Ina da quellas Nino Schurter e Lars Forster, in’autra ils dus Lumnezians Norbert Cavegn e Ronny Cavegn. «Morder» ei stau la devisa «L’emprema etappa ei stada diraglia», raquenta Andrin Beeli. Naven dalla 90avla minuta hagi el stuiu ir tras gl’uffiern. «Mo il tgau mava, il rest dil tgierp buc» ha el sentiu. Diltuttafatg spossaus e dehidraus hagi el contonschiu l’arrivada. Patertgar vid ulteriuras etappas pareva utopic. Dar si fuss denton stau la davosa opziun, el ha patertgau vid siu partenari da cuorsa e probabel era vid siu pensum sco ambassadur grischun ell’Africa dil sid. «Morder» ei la devisa d’in sportist che absolva liungas distanzas. Laguoter massa puorla e temperaturas da 35 tochen 40 grads ei stau sfidas supplementaras da quella cuorsa. Suenter ch’el haveva giu empau appetit la sera ha el emblidau gl’uffiern. Dalla secunda tochen la siatavla etappa eis el sesentius regeneraus. L’etappa treis ha il team grischun finiu sco 21avel, e la quarta eran il team denter ils emprems diesch. Severin Disch ha giu in discletg cun ina roda. Nino Schurter e Lars Forster han gidau da reparar aschia ch’igl ei stau pusseivel da cuntinuar e finir l’etappa. La tschunavla han els finiu sco 18avels e la sisavla sco 15avels. La sisavla ha menau a Stellebosch, ina destinaziun turistica enconuschenta dall’Africa dil sid, la siatavla finala a Val de Vie, in resort turistic gigantic plein villas e cunfinaus d’ina seiv gigantica da segirtad. «Quella cuorsa ha era mussau il cuntrast immens da reh e pauper en quella tiara», raquenta Andrin Beeli. Dallas 600 squadras ha ina tiarza stuiu dar si la cuorsa. Il team Disch/Beeli ha teniu la dira e contonschiu il 26avel rang. Mintgaton freina il tgierp ed il material l’ambiziun. Gudignau il ABSA Cape Epic 2022 ha il duo tudestg Gregor Egger/Lukas Baum. Il team Schurter/Forster ei vegnius novavel. Nino Schurter ha gudignau duas gadas, 2017 e 2019, il Cape Epic. Ella rangaziun finala anfl’ins era ils nums dil team mischedau Björn Tschenett ed Alessia Nay sco 142avels.

La nova teleferica Flem Express ei ligiada vid in plan da termins. Oriundamein eri previu ch’igl entir implont Flem-Camona da Segnes-Ils Cugns seigi finius silla stad 2023. Il recuors d’in proprietari da terren blochescha ussa il plan ambizius. «Schi gitg che quei recuors ei buca giu da meisa, essan nus bloccai», manegia Claudio Deplazes. Il meinagestiun dalla Cassons SA deplorescha ch’igl ei buca pusseivel da tener il program da baghegiar oriund. Il plan era sportivs ed ambizius, buca il davos perquei che tuts eran d’accord. Vischnaunca da Flem e la Regenza grischuna han lubiu ils plans ed il project, l’interpresa Bartholet ha semtgau las cabinas novas, era il persunal fuss disponius e semtgaus da dar l’emprema badelada. Vischnaunca en contractivas In proprietari da terren freina ussa la dinamica. Per saver dar la concessiun definitiva al Flem Express pretenda gl’Uffeci federal da traffic tuttas formalitads ed ils documents suttascrets. Ina suttascripziun maunca. «Dapi gitg essan nus en discuors intensivamein culla persuna. Siu recuors sedrezza denton buca direct encunter la pendiculara», puntuescha Claudio Deplazes. Il Flem Express metti il proprietari buca en damonda. Quella persuna vul buca suttascriver il dretg da trapass necessari schi gitg ch’el ei aunc en contractivas culla vischnaunca pervia d’ina autra caussa dispiteivla. Flem Express, la nova cabina ellas hallas dalla firma Bartholet a Flums Metter sut squetsch la vischnaunca cun ina extorsiun ei buca pusseivel. «Actualmein resta nuot auter che da spitgar e da haver pazienzia», puntuescha il meinagestiun. Ils 19 d’avrel 2022 fuss stau previu da dar festivamein l’emprema badelada. Quei ei ussa nunpusseivel. Il cussegl d’administraziun dalla Cassons SA ha decidiu vendergis vargau da midar il plan d’etappas. «L’inauguraziun vegn stuschada per in onn», declara Claudio Deplazes. Ei fuss stau previu da demontar questa primavera la sutgera Flem-Foppa-Naraus. Quella resta ussa en funcziun per la stagiun da stad 2022. Ha la stuschada dils termins buca era connex cull’uiara ell’Ucraina e culla fiera da material ch’ei vegnida bia pli malsegira? La firma che baghegia las cabinas hagi empustau gl’itschal pli baul, quei seigi buca in problem. Ina certa influenza negativa hagi la pandemia tonaton giu silla logistica e sillas preparativas, rispunda Claudio Deplazes. Il factur decisiv seigi effectivamein il recuors pendent. En quei reguard ein las autoritads da Flem plidentadas il pli fetg, bia dependa dallas contractivas cul proprietari da terren. Il meinagestiun dalla Cassons SA ei optimistics da saver inaugurar il december 2024 il Flem Express.

Avon 70 onns deva ei en la Cadi in um che mava cun in carret per las vischnauncas dalla Surselva entuorn e cumprava, transportava e vendeva mobilias d’occasiun. Nus numnavan el il «Josef da mobilias». Sia vischina, nossa Tresa, filosofa en biaras caussas dalla veta, scheva magari: «Tgi che ha suppias e meisa e létg e scaffa en casa drova neginas mobilias d’occasiun pli. Per mei sa il Josef ir cun siu hardumbel o Raveras!» Quei era a sias uras la deponia da rumians, miardas e caussas malnizeivlas d’odur nunattractiva a Mustér. «Ina buna occasiun» vala denton en temps persistents e da valur durabla sco ozildi pér endretg enzatgei. Bunas occasiuns envidan nies regl d’acquistar aunc adina pli al cumprar che al duvrar. Ina buna caschun surmeina nus tgunschamein da risguardar il prezi pli che il basegns. Pia laian ins ni sbrigar ni svanir ina favoreivla occasiun ed ina caschun empermettonta, mobein ins emprova simplamein da profitar. Il plaid «occasiunal» perencunter manegia oz ina caschun che sepresenta pli per cass che per calculaziun. La logica davostier ei: Ins daventa activs «demai che l’occasiun seporscha!» Aschia ha Georg Friedrich Händel, il grond cumponist tudestg-britannic, scret ensemen cun in da ses librettists la stad digl onn 1745 in «occasional oratorio», vul dir in oratori d’occasiun. Operas e teaters vegnevan untgi d’in publicum pietus e pietistic. In oratori era musicalmein en sesez buca enzatgei auter che ina opera cun solists, chor ed orchester. Mo che la historia raquintada sebasava sin la bibla, vul dir sin il Vegl ni il Niev Testament. Naven cun ils dieus grecs e romans e cun heroxs antics sco Alexander il Grond e Julius Caesar! Ins vuleva veser ussa sin tribuna cuntegns pli serius ed edificonts. Sco la liberaziun dils Gedius ord l’Egipta, l’historia dil retg Saul e dil retg David, ni quella da dunnas valerusas sco Judith ed Esther. Cheu rumpa ora ina uiara, ni plitost ina insurrecziun. Ils Stuarts dalla Scozia, ils schinumnai «Jacobits» vulan catschar il retg engles Georges II. ord uffeci e remplazzar quel cun in dils lur. Georg Friedrich Händel freda l’occasiun da far enzatgei en favur da siu retg, dispona entuorn ses plans da producziun previ e scaffescha en cuortissem temps siu niev «oratori occasiunal» che ha sia premiera a Londra ils 14 da fevrer 1746. Igl ei ina declaronza da fideivladad enviers siu retg ed in truament total da tut ils inimitgs ed adversaris che han mo uiara e destrucziun en lur visier. Händel fa quei che el fa savens cu il temps a disposiziun ei cuorts. El «engola» tut quei che ei pusseivel, sche era mo da sesez ord cumposiziuns anteriuras. Mo la finala ha el era aschia in stupent «oratori occasiunal» en treis parts avon maun. Quel survescha al mument e fa tutta honur a siu suveran, mo era al cumponist. Aschia tschenta Händel alla fin dall’ovra la supplica primara digl imperi engles: «God save the King, long live the King». Era ina cumposiziun mo occasiunala po far plascher ed animar. Jeu hai tedlau suenter liung temps puspei inagada igl «Occasional oratorio» da Händel. En quel dat ei ina aria dalla sopranista cun ina passascha, nua che ella conta: «War shall cease, welcome peace – L’uiara duei tschessar, la pasch seigi beinvegnida.» Occasiunalmein san ins oz buca far auter che schar ir ils patratgs en l’Ucraina. Iso Camartin è autur e publicist. El è stà tranter auter professer per litteratura e cultura rumantscha a Turitg. Iso Camartin

Il circuit electoral da Razén includa las vischnauncas Domat, Panaduz e Razén. Cun 10'448 habitonts ha quel il dretg sin siat sézs el parlament cantunal. Per quels candideschan 29 persunas. Tuttas tschun partidas ein representadas. Igl ei treis vischnauncas cun profundas ragischs cristiandemocraticas. Domat, Panaduz e Razén ein colligiadas cul casti da Razén. 1819 ein Razén, Panaduz e Domat secumprai libers digl imperi austriac. L’enclava habsburghesa ha influenzau la politica conservativ-catolica. Quei ei buca semidau cu Werner Oswald ha elegiu Domat sco domicil da sia fabrica. La Hovag ha influenzau il svilup economic e demografic, denton strusch muentau il bloc politic. Ei ha dau niev vent, la PCD ha denton manteniu sia posiziun. Atgnamein entochen oz. La profilada Quei savess semidar ils 15 da matg 2022. Domat, Panaduz e Razén dumbran 10'448 habitonts, Suenter Cuera, Tschun Vitgs ed Engiadin’aulta eis ei il quart-grond dils 39 circuits electorals. Ils davos quater onns ha la PCD, oz AdC, occupau sis dils siat sézs. Beatrice Baselgia, l’anteriura presidenta communala, representa dapi 19 onns ils interess socialdemocratics. Ella candidescha per ina ulteriura legislatura a Cuera, la deputada profilada dalla PS ei ina ferma cavalla e sto strusch temer sia reelecziun. Ferton che la PBD dominescha el vitg vischinont da Favugn, existenta ella buc da tschella vart dil Rein. La dominonza dalla «nova» AdC a Razén, Panaduz e Domat ei actualmein sin ballontscha. Las elecziuns cul sistem niev muenta il bloc. Candidatas e candidats giuvens d’autras partidas stauschan. La AdC sto defender treis sezs. Inagada quel dad Elita Florin-Caluori, la presidenta communala da Panaduz che cala suenter 16 onns. Remo Cavegn, era el politicher da num da Panaduz, ha stuiu remetter siu mandat suenter ch’el ei daventaus president dalla Dertgira cantunala. La tiarza persuna che maunca el cumbat actual ei Cornelia Märchy-Caduff da Domat. Suenter 12 onns stat ella buca pli a disposiziun. Giuvens plein slontsch Ils presidents communals da Razén e Domat, Reto Loepfe ed Erich Kohler, candideschan perencunter per ina proxima legislatura, lur gliesta ha concurrenza giuvna e plein slontsch. Quellas da PPS, PS e PLD, includan bia glieud sut 40 onns. Dils siat candidats dalla PPS ein tschun denter 33 e 40 onns. Cun Ronny Krättli ei gl’actual president dil cussegl communal da Domat sisum quella gliesta. Silvia Bisculm Jörg, commembra dalla suprastonza communala da Domat, emprova da gudignar in secund mandat per la PS e Manuela Fetz, ina giurista da 32 onns, vul tener il mandat per Panaduz. Ella ei denton buca silla gliesta dalla AdC, mobein dalla PLD. El cumbat electoral dil circuit da Razén emprova eran ils verd-liberals da gudignar vuschs ed in mandat. Treis persunas cun profil variont e representativ candideschan sin quella gliesta. Candidaturas dil circuit Razén Gliesta 1 PS & VERDA Beatrice Baselgia, 1956, deputada, Domat Nicolas Zogg, 1982, inschignier digl ambient e hortulan, Panaduz Silvia Bisculm Jörg, 1971, fisioterapeuta e geraua, Domat Livia Benesch, 1995, spindrera, Razén Luna Weggler, 1997, scolasta scalem superiur, Domat Martijn van Kleef, 1974, scolast primar, Domat Ruban Sharmilan, 1998, student d’architectura, Domat. Gliesta 2 PLD Manuela Fetz, giurista, Panaduz Daniel Christoph Derungs, 1972, meinagestiun, Domat Stephan Schwager, 1966, meinagestiun, Domat Jürg Rodigari, 1968, meister-hortulan, Domat Armando Schär, 1986, professer, Domat Gliesta 3 PPS Ronny Krättli, 1980, interprendider, Domat Ruben Durisch, 1972, tecnicher e gerau, Domat Stefan Theus, 1986, administratur da finanzas, Domat Diego Krättli, 1989, fiduziari, Domat Melanie Sommer, 1988, mecatronichera, Panaduz Marco Wiesendanger, 1987, logisticher, Panaduz Grazia De Patre, 1966, administratura, Domat Gliesta 4 Verd-liberala Martin Gieriet, 1970, interprendider, Panaduz Livia Solèr, 1996, visaschista, Mustér Alex Nietlispach, 1961, meister-signun, Panaduz Gliesta 5 AdC Erich Kohler, 1961, president communal, Domat Reto Loepfe, 1960, president communal, Razén Philipp Ruckstuhl, 1962, meinagestiun, Domat Jürg Heini, 1969, impressari, Panaduz Anita Decurtins-Jermann, 1961, scolasta da religiun, Domat Riccarda Lemmer-Epli, 1973, scolasta, Razén Laura Caluori, 1992, meinaproject, Panaduz.

Dapi plirs onns coopereschan ils clubs da ballapei da Laax, Lumnezia, Schluein Glion, Rueun, Danis-Tavanasa, Trun/Rabius e Sedrun/Mustér el trenament dallas junioras e dils juniors. Il motiv per la collaboraziun ei sempels: Il diember d’affons ei sesminuius ils davos onns e biars clubs vegnan aschia buca pli da formar equipas pil campiunadi. Abstrahau da quei factur en sesez negativ, dat ei denton era in positiv: Ils megliers san dar denter els en ina categoria pli aulta e san aschia vegnir promovi. Quels che dattan ballapei plitost pil divertiment ed esser da cumpignia, ein dalla partida en categorias meins aultas, mo han tuttina la pusseivladad da dar in campiunadi. Ina clara structura Ils siat clubs da ballapei ein s’organisai ella Gruppa d’interess per promover il ballapei dils juniors en Surselva. Dapi che quella ei formada vegnan mintgamai denter 170 e 200 junioras e juniors trenai. Igl ei affons naven dallas empremas classas primaras entochen giuvenils egl emprendissadi ni ina scola professiunala. A basa d’in contract, reglaments e carnets da duers vegnan las incaricas dil tgamun dalla gruppa e dils trenaders reglai. Al tgamun ei ina cumissiun culs presidents dil clubs suandada d’in team da menaschi ed ils trenaders. «Dapi 2019 ei la structura vegnida adattada ed optimada successivamein. Aschia havein nus per exempel viu ch’igl interess da surprender ils posts dil president dalla cumissiun e dil coordinatur ei buca gronds. L’idea era che quels posts mondien en roda», di Daniel Carigiet che presidiescha la gruppa. 16 trenaders procuran ils trenaments dils juniors da differentas ligias e categorias. Anflar quels ei medemamein buca sempel. «Il mument havein nus in diember sufficient, mo pigl atun vegnent tscherchein nus aunc enqualin. Survegnir persunas qualificadas per quels posts ei relativamein grev», di Roland Casutt ch’ei coordinatur digl entir menaschi da juniors. «Nus duvrassen in instructer» Schegie ch’ina part dils trenaders ha in diplom sco trenader, lavuran auters cun in manual. «Tuts fan il pusseivel, mo ei fuss bien sche nus havessen in instructer che savess serender las seras als trenaments e dar cussegls. Ina persuna che fa quei lu praticamein mintga sera stuess haver in’aulta qualificaziun, quei che pretendess era in’indemnisaziun. Quei savein nus denton buca selubir», di Roland Casutt. Tuts funcziunaris dalla cuminonza d’interess – inclusiv ils trenaders – lavuran gratuitamein. Sulettamein ina pauschala per spesas vegn messa a disposiziun. «Nus havein menau discuors cun instanzas politicas dalla regiun e cull’Uniun da ballapei grischuna, senza denton haver success. Sche nus secumparegliein culla scola da musica che vegn sustenida finanzialmein dil maun public, havein nus semplamein in grond disavantatg», puntuescha Daniel Carigiet ch’ei era president dall’Uniun sportiva Danis-Tavanasa. «Ei va era senza fusiunar» La finamira dalla cuminonza ei da dar als affons e giuvenils la pusseivladad da dar ballapei e da semesirar cun camerats dalla medema vegliadetgna. «Il plascher duei star el center, vul dir: Affons scolai e buca resultats», puntuescha Roland Casutt. Ils ambiziunai seigien per ordinari era ils megliers, mo era ils auters dueigien saver guder il sport. Ton Daniel Carigiet sco Roland Casutt constateschan che la collaboraziun denter ils clubs e lur responsabels funcziuna fetg bein: «Ei va era senza fusiunar. Ils clubs els differents vitgs ein impurtonts, mintgin enconuscha mintgin e sa aschia animar in ni l’auter da vegnir a dar ballapei. Quei mument che tut ei centralisau ei quei bia pli grev.» In dils problems ein ils viadis ch’ils juniors – gest tenor vegliade­tgna – ston far als trenaments. Tenor Daniel Carigiet sa quei buca vegnir impediu, surtut era sch’ins emprova dar formar las equipas tenor la fermezia dils giugadurs: «Nus empruein veramein da far tut il pusseivel per ch’ils viadis seigien buca memia liungs e numerus, mo ei va buca adina.» Il diember da junioras e junioras en Surselva duess star constants ils proxims onns. In’equipa da junioras? Il ballapei da dunnas ei sesviluppaus positivamein ils davos onns, era en Svizra. La Surselva dispona d’ina gruppaziun cun Domat. Dalla Surselva sezza dat in’equipa da dunnas ella 4. ligia e sco ei vesa ora il mument savess ei esser pusseivel ch’ei dess prest era in’equipa da junioras. «Sche zaco pusseivel lessen nus formar igl atun in’equipa sulettamein cun buobas. Nus havein ussa 17 ella vegliadetgna da junioras D/E, pia ella vegliadetgna entuorn 12 onns. Quella dess lu encunter ils buobs, mo savess lu sepreparar pil campiunadi da buobas en in ni dus onns», di Daniel Carigiet. Ei seigi previu da menar discuors culs geniturs en quei connex. El campiunadi cun buobs astgan las buobas esser in onn pli veglias che lezs. Collaboraziun culs juniors funcziuna Ils clubs da ballapei dalla Surselva collaboreschan stretgamein sil sectur dils juniors. Las stentas semuossan lu era els resultats, schegie che quels han buc emprema prioritad. «Il plascher da dar ballapei stat el center», di Roland Casutt ch’ei conresponsabels per la cuminonza d’interess. La collaboraziun denter ils clubs seigi fetg buna e muossi ch’ei drovi buc fusiuns per promover il ballapei. Empau fastedis caschuna la problematica dils trenaders. Ei seigi grev d’anflar in diember sufficient e leutier cun buna qualificaziun, di il president dalla cuminonza, Daniel Carigiet. Tuts lavuran voluntariamein e senza indemnisaziun. (fmr/hh) Ils juniors ein igl avegnir dils clubs da ballapei, era en Surselva. Roland Casutt (sen.) e Daniel Carigiet ein al tgamun dalla collaboraziun dils clubs da ballapei dalla Surselva sil sectur dils juniors.

Il cussegl da vischnaunca da Tujetsch ha decidiu unanimamein la mesjamna sera da prolunghir il dretg da baghegiar per l’interpresa Loretz SA ella zona da mistregn a Drun. Il contract ei valeivels entochen ils 31 da december 2052. Acceptau ha il parlament communal era in credit d’impegn ell’altezia da rodund 202 000 francs per las mesiras da sanaziun previdas sin l’Alp Val Giuv. La fatschenta vegn suttamessa al referendum facultativ. Igl ei necessari da far differentas lavurs da renovaziun e remplazzament pertuccont la puschinera, il tumbin d’entrada sco era d’ereger ina pintga serenera. L’Alp Val Giuv/Cuolm Val ei dil reminent la suletta alp da mulscher sin intschess dalla vischnaunca da Tujetsch. L’infrastructura dall’alp Val Giuv/Cuolm Val ei vegnida eregida igl onn 1975. Ils davos onns ein las prescripziuns, denter auter pertuccont igl ambient, semidadas. Sin fundament da quellas ein las mesiras da sanaziun e cumpletaziun dall’infrastructura ell’alp necessarias.

Sin in plaz artificial cuort, stretg e da fetg schliata qualitad ha Schluein Glion spiars claramein siu secund giug da primavera encunter Herisau. Ils giugadurs da casa che treneschan e dattan era ils biars da lur giugs sil plaz artificial han nezegiau quei avantatg e buca schau grondas schanzas als hosps, ils quals vegnevan all’entschatta strusch da fitgar pei sil terren nunusitau e bletschs dalla plievgia. Il giug ha entschiet sco gleiti usitau per Schluein Glion: gia en l’emprema minuta ei il 1:0 curdaus sin in siet da distanza ed otg minutas pli tard steva ei gia 2:0 per Herisau. Plaun, plaunsiu ein ils Sursilvans lu vegni empau meglier el giug e suenter in corner ha Martijn Egger stuschau la balla sur lingia e scursaniu il resultat. Quei success ha denton buca purtau gronda euforia a Schluein Glion. Gia en la proxima attacca da Herisau ei il 3:1 curdaus. Simon Gallmann ha deviau in pass dalla vart dretga egl agen gol ed ella 31avla minuta ha Marvin Müller astgau sittar siu emprem gol, medemamein sin ina flanca neu dalla vart dretga. Ella 38avla minuta ha Sattar Afzali mussau ch’el ei in fin ed agil giugadur. Sin pign plaz ha el cuglienau dus adversaris e terminau l’acziun cun in siet ferm e precis el cantun bass dretg. Tgi che ha quintau che quei gol detti niev anim all’equipa ei vegnius trumpaus pulitamein. Gia ella proxima attacca ei numnadamein il proxim gol per Herisau curdaus e puspei ei la flanca vegnida dalla vart dretga ed il gol ha l’ala seniastra astgau sittar. Suenter pausa ei il giug lu vegnius pli ruasseivels. All’equipa da casa ein las forzas svanidas empau e Schluein Glion ha vinavon giu breigias cul plaz e las relaziuns. Omisduas equipas han aunc sittau in gol – Herisau naturalmein suenter ina flanca dalla vart dretga, Schluein Glion cun in bi siet da distanza da Sattar Afzali. Pils giugadurs da Schluein Glion vala ei d’emblidar quella sera malgartegiada aschi prest sco pusseivel e da seconcentrar sil proxim giug, che ha liug sonda a casa encunter Abtwil Engelburg. Las relaziuns sil pastg a Schluein vegnan segir ad esser meglieras, era sch’il plaz a Crap Gries ei sedestadaus pér dacuort ord la sien d’unviern. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Herisau - Schluein Glion 6:3 (5:2) Kreckel. – 45 aspectaturs. – Arbiter: Kilic. Gols: 1. Zigerlig 1:0; 9. Thönig 2:0; 24. Egger 2:1; 25. autogol (Gallmann) 3:1; 31. Müller 4:1; 38. Afzali 4:2; 40. Müller 5:2; 61. Uemit 6:2; 88. Afzali 6:3. Herisau: Rosenfelder; Zigerlig (62. Yildirim), Machado Ramalho, Susic, Thönig; Kurzbauer (76. Loprete), Tolino (69. Staub), Uemit; Gomes Goncalves (60. Casado), Gavrilovic (69. Messmer), Müller. Schluein Glion: Hornacek; Gallmann (67. Leblebici), Camenisch, Egger, Büchler; Coray (46. Stabile), Sgier, Livio Derungs; Deplazes (51. Neves Lopes), Afzali, Vinzens (70. Gomes Machado). Remarcas: Cartas melnas: 49. Deplazes (reclamar). Schluein Glion senza Bundi, Gianluca Casutt, Dermont, Matthias Derungs, D’Atria (tuts blessai), Cabalzar, Michel, Violi (absents) e Cavegn (serraus). – 90.+4. siet ella traversa entras Sgier. – Corners: 8:5.

Il parlament communal d’Ilanz/Glion ha approbau la nova lescha per la promoziun dalla sanadad, la prevenziun ed il sport. Aschia pon tuttas uniuns da sport dumandar la vischnaunca per in sustegn igl avegnir. Entochen ussa era ei buca reglau tgi che pudeva quintar cun sustegn. Ilanz/Glion ei ina gronda vischnaunca cun pliras uniuns da sport. Igl avegnir pon quellas inoltrar damondas per sustegn, ton pil sport da giuventetgna sco era per infrastructura. Dapi la fusiun ha la vischnaunca manteniu en quei connex la pratica dallas vischnauncas veglias. Aschia vegnevan las damondas per sustegn inoltradas sulettamein dallas uniuns ch’obtenevan sustegn gia daditg. Integrada ella lescha nova ei era la prevenziun e la sanadad. Quei fetschi senn, pertgei che sanadad e sport seigien colligiai stretgamain, puntuescha la suprastonza communala. Aboliu leschas Plinavon ha il parlament decidiu d’abolir pliras leschas che fan negin senn pli. Surtut pertuccont il forestalesser eran pliras leschas buca pli vertentas. La vischnaunca ha reglau ils fatgs forestals sur igl entir intschess communal. Il proxim temps vul la vischnaunca midar ni abolir ulteriuras leschas: aschia per exempel pertuccont damondas da parcar ni era concernent ils fatgs da baghegiar. Sco la presidenta communala Carmelia Maissen di, eis ei era la finamira da surluvrar pliras leschas. La lescha da pumpiers ei vegnida revedida ed approbada unanimamein. In punct dalla revisiun pertucca il concubinat. Persunas che vivan tschun onns ni pli ditg ensemen san dumandar per ina persuna la dispensa dall’obligaziun da prestar survetsch da pumpiers.

Suenter diesch onns han ils Desertina Bulls puspei saviu separticipar cun in’equippa al campiunadi da giuvnas tochen e cun 16 onns. Cun in cader dad endisch giugaduras han ellas giu da semesirar cun differentas equipas dalla Svizra. La gronda part han ellas giu da giugar encunter equipas da Turitg, Turgovia e Sogn Gagl. Ina runda da campiunadi han ellas era giu a casa a Mustér. Igl ei stau in dils highlights per las giuvnas sursilvanas d’astgar giugar avon igl agen publicum. Ei era da quintar che quei vegni ad esser ina fetg greva sesiun perquei che fetg paucas giuvnas han dau unihoc ils davos onns. Aschia muncava il svilup egl unihoc tier las giuvnas e cunzun era l’experientscha. Las duas trenadras Selina Giger e Noemi Zanin han denton preparau fetg bein l’equipa silla sesiun da campiunadi. Quei ei lu era semussau el campiunadi. Senza saver tgei che spetgi, han ellas giugau runda per runda e han saviu far novas experientschas. Buna raccolta da puncts Era sche la savida era buca la medema sco quella d’autras equipas han ellas adina saviu tener petg cugl adversari e mintga singula ha saviu far in bien svilup. Cun in fetg bien spért d’equipa ein ellas vegnidas da vilentar e mudergiar pliras equipas. La fin finala han ellas gudignau quater giugs e fatg dus paris ed aschia terminau la sesiun cun diesch puncts sil novavel plaz. Quei para forsa buca dad esser massa puncts, sch’ins risguarda denton che las giuvnas dattan pér dappi in entochen dus onns unihoc e han aunc mai dau campiunadi avon, ei quei ina fetg buna raccolta. Cun empau dapli experientscha havess ei tochen il davos aunc tunschiu per in ni l’auter punct dapli cunquei ch’entgins giugs ein vegni spiars mo per pauc. L’autra stagiun junioras A La proxima sesiun ein ils Desertina Bulls loschs da puspei saver dar campiunadis cun ina equipa da junoras A. Quei ei ina categoria nua che giuvnas tochen e cun 18 onns astgan dar campiunadi ed aschia han ils Bulls in cader da 14 giuvnas per la proxima sesiun. Nus selegrein gia da veser il svilup da mintgina la proxima sesiun e da puspei ir per puncts. E naturalmein cun il motto: Ina per tuttas, tuttas per ina. La squadra dallas junioras dils Desertina Bulls han giu in buna stagiun.

La runda d’atun dil campiunadi da ballapei regiunal survegn tempo. Suenter la davosa fin d’jamna cun biars giugs refretgs pervia dalla schliat’aura, duessen las pli biaras squadras vegnir en funcziun questa sonda e dumengia. Schluein Glion ha dau la mesjamna sera a Herisau il giug che ha stuiu vegnir refretgs la davosa fin d’jamna. La scuntrada encunter il secund dalla tabella ei vegnida spiarsa cun 3:6. Encunter Abtwil-Engelburg sepresenta sonda sera ina caschun d’augmentar il conto da puncts. Encunter l’equipa songagliesa han ils Sursilvans spiars igl atun cun 1:7. Schluein Glion sepresenta questa primavera denton cun in tschuppel buns giugadurs novs, aschia ch’ins astga spitgar cun tensiun sin quella partida a Crap gries. Segn da veta da Lumnezia L’equipa da Lumnezia ei partida cun optimissem ella runda da primavera dil campiunadi dalla 3. ligia e promt eis ei reussiu da recaltgar in punct ordeifer enunter Tusaun-Cazas. Sonda suentermiezdi suonda il giug ordeifer encunter Valposchiavo. Giugs el Puschlav ein per ordinari fetg cumbattivs, mo daco duess ei buca reussir als Lumnezians da recaltgar leu in ni l’auter punct? Ina fetg buna partenza cun quater puncts els emprems dus giugs ha Trun/Rabius giu. Sonda sera ei l’equipa dalla Cadi hosp da Sargans che ha quater puncts dameins sin siu conto. Trun/Rabius ha saviu seposiziunar claramein ell’emprema mesadad dalla tabella e sa dar ils giugs vegnents senza grond squetsch. Laax astga gia far pausa Suenter la terrada ordeifer encunter Schluein Glion astga l’equipa da 4. ligia da Laax gia far l’emprema pausa da primavera. Schluein Glion ha da serender el Puschlav. La secunda formaziun da Valposchiavo ha mussau ina fetg buna prestaziun igl atun vargau e ha treis puncts dapli sil conto che Schluein Glion. Danis-Tavanasa ei partiu el campiunadi da primavera cun in remis encunter Valposchiavo. Sonda sera suonda il giug ordeifer encunter Bogn Ragaz. Ils Songaglies han dus puncts dameins sil conto. Cun ina victoria savess Danis-Tavanasa far in impurtont pass en direcziun dil miez dalla tabella, cun ina terrada curdass ella davos Bogn Ragaz sigl otgavel rang. Runda cumpleina ella 5. ligia L’emprema runda cumpleina da questa primavera vegn dada la fin d’jamna ella gruppa 1 dalla 5. ligia. Il capogruppa Mladost retscheiva Union Trin ed il secund dalla tabella, Tusaun-Cazas, ei hosp da Danis-Tavanasa. Il tierz dalla tabella, Sedrun/Mustér, retscheiva Trun/Rabius. Las duas equipas han tuttina biars puncts. Rueun ei hosp dalla latiarna cotschna Panaduz. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Herisau – Schluein Glion 6:3 Winkeln – Herisau so. 16.30 Au-Berneck – St. Margrethen so. 17.00 Schluein Glion – Abtwil-Engelburg so. 18.00 Montlingen – Mels du. 14.00 Domat – Dardania S. Gagl du. 15.00 Vaduz – Ruggell du. 16.15 Au-Berneck – Montlingen mes. 20.00 3. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Lumnezia so. 15.00 Glaruna – Eschenbach so. 17.00 Tusaun-Cazas – Bogn Ragaz so. 17.00 Sargans – Trun/Rabius so. 18.00 Uznach – Landquart du. 14.00 Weesen – Surses du. 15.00 4. ligia, gruppa 1 Vaz-sut – Panaduz so. 17.00 Bogn Ragaz – Danis-Tavanasa so. 17.30 Cuera 97 – Domat du. 13.30 Valposchiavo – Schluein Glion du. 14.00 5. ligia, gruppa 1 Rueun – Mladost 2:2 Trun/Rabius – Danis-Tavanasa 4:1 Sedrun/Mustér – Trun/Rabius so. 17.00 Danis-Tavanasa – Tusaun-Cazas so. 17.00 Panaduz – Rueun so. 18.00 Mladost – Union Trin so. 18.00 Juniors A1, gruppa 1 Surselva – Uznach du. 13.00 Altstätten – Rebstein du. 13.00 Appenzell – Widnau du. 14.00 Bogn Ragaz – Eschenbach-Wagen du. 14.00 Juniors A2, gruppa 1 Triesen – Schlarigna so. 13.30 Balzers – Vaz-sut du. 13.00 Mels – Vaduz du. 13.00 Buchs – Landquart du. 13.30 Junioras Youth League B, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – Rorschach-Goldach so. 12.00 Cuera 97 – Zuzwil so. 13.00 Gossau – Teufen so. 14.00 Rheintal – Surselva so. 15.00 Brühl – Eschen/Mauren so. 16.00 Juniors B1, gruppa 1 Mels – Walenstadt so. 14.00 Sargans – Glarnerland so. 15.00 Grischun central – Tavau so. 15.00 Sevelen – Linth 04 du. 14.00 Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Rapperswil-Jona so. 13.30 Appenzell – Walenstadt du. 12.00 Juniors C1, gruppa 1 Triesenberg – Buchs ve. 19.30 Sargans – Domat so. 13.15 Ruggell – Tavau du. 13.00 Flums – Surselva giev. 18.15 Juniors C2, gruppa 1 Sevelen – Valposchiavo so. 13.00 Panaduz – Vaz-sut so. 13.00 Cuera 97 – Bogn Ragaz so. 13.00 Landquart – Surselva b so. 14.00 Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Uznach so. 09.00 Surselva – Toggenburg Tavanasa so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Mels – Valposchiavo so. 12.00 Cuera 97 – Sargans so. 12.00 Landquart – Domat so. 12.30 Cuera 97 – Domat mes. 15.30 Juniors D2, gruppa 1 Panaduz – Grischun central so. 10.00 Grischun central – Surselva Cazas so. 11.00 Orion Cuera – Domat so. 15.00 Cuera 97 – Tavau so. 16.00 Panaduz – Orion Cuera mes. 19.00 Juniors D2, gruppa 2 Mels – Trübbach so. 10.00 Val Tamina – Tavau so. 10.00 Vaz-sut – Domat so. 11.00 Cuera 97 – Balzers so. 14.00 Vaduz – Bogn Ragaz du. 11.00 Damas 2. ligia, gruppa 1 Linth-Schwanden – Uzwil so. 19.00 Romanshorn – Tusaun-Cazas so. 19.15 Bütschwil – Triesen so. 19.15 Au-Berneck – Widnau du. 11.00 Domat – Ebnat-Kappel du. 17.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Tusaun-Cazas du. 11.00 Vaz-sut-Cuera – Buchs du. 16.00 Sattar Afzali ha marcau dus gols per Schluein Glion a Herisau. Tucca el era sonda sera encunter Abtwil-Engelburg?

L’Uniun da dunnas da Laax ha entschiet gl’atun 2019 in’occurrenza ch’ei sesviluppada sco purschida tschercada e nizzeivla. Alla buorsa d’artechels d’affons dalla fin da settember han varga 500 artechels midau maun. Suenter ha corona interrut ina cuntinuaziun. Ussa dat l’uniun da niev in stausch e las organisaturas han preparau minuziusamein la buorsa 2022. Quella porscha artechels per primavera e stad. Vendergis e sonda proxima setransforma la halla da gimnastica dalla Scolaviva enta Grava en ina gronda casa da cumpra aposta per artechels d’affons. Il vendergis prendan las organisaturas encunter la rauba che vegn presentada sonda dallas 09.30 tochen las 14.00. Buca mo vestgadira stagiunala naven dils calzers tochen teils t-shirts, calzers da viandar, era sézs pigl auto, fazalets per purtar nievnaschi, tripptrapps, carrotschas, giugs e bia auter anfl’ins alla buorsa d’artechels d’affons a Laax. L’Uniun da dunnas da Laax dat gronda peisa alla qualitad. Aposta per la buorsa ha ella creau in fegl d’informaziun detagliau cun reglas ed avis logistics per mummas che vulan dar vinavon artechels da lur affons. La vestgadira che vegn presentada e vendida ei dallas grondezias 50 tochen 176, calzers tochen grondezia 37. Alla buorsa da Laax enqueran ins denton adumbatten rauba dalla stagiun vargada, pia artechels da skis e d’unviern, era buca soccas ed animals da plesch.(fmr/abc) La buorsa d’artechels d’affons a Laax ei sonda, dallas 09.30 tochen las 14.00, ella halla da gimnastica Scolaviva. Vesta ella buorsa dil settember 2019 a Laax.

La vischnaunca burgheisa da Laax ei vidlunder da preparar duas fatschentas impurtontas. Ina pertucca il hotel che la gruppa Fortimo vul baghegiar a Murschetg. L’autra ei il project dalla «ustria burgheisa» a Nagens Sura. Mesjamna ha la suprastonza burgheisa informau la radunonza generala dil stan actual. «Ussa sun jeu perschuadius che nus havein anflau la sligiaziun», ha Reto Gurtner manegiau il settember 2020. El ha manegiau lezza gada la nova colligiaziun da Flem en direcziun Arena tectonica Sardona. Lezza gada Reto Gurtner dau alla radunonza generala dils burgheis da Laax ina survesta dil «Masterplan28» dallas pendicularas Arena Alva. Gurtner ei sez burgheis da Laax ed involvaus dubel e treidubel ella planisaziun. Ussa, dus onns e miez pli tard, ei quella avanzada. Mesjamna sera ha il president dil cussegl d’administraziun dalla gruppa Arena Alva confirmau quei. Il material per la pendiculara nova da Flem tochen la camona da Segnes e vinavon culs dus bratschs encunter Nagens Sura ed encunter Ils Cugns ei empustaus. Gurtner ha confirmau alla radunonza burgheisa ch’ins stoppi actualmein aunc spitgar sin ina decisiun pertuccont in recuors. Ina persuna privata freina actualmein il plan da termins ambizius dalla Arena Alva. «Ei va per ina midada da zona a Flem», ha Reto Gurtner tradiu. L'ustria sil punct panoramic La vischnaunca burgheisa da Laax ei involvada directamein en quei project grond. Naven dalla camona da Segnes vegn ina lingia dalla pendiculara nova a menar tochen a Nagens Sura. Igl ei ina distanza d’aria da sulettamein 750 meters, la lingia meina tras l’imposanta Platt’Alva. Sin 2170 m.s.m. vegn la nova staziun da muntogna sin territori da Laax ad esser. Las pendicularas da Flem havevan baghegiau en quei liug la staziun da muntogna d’in runal. Il bratsch niev a Nagens Sura vegn a remplazzar la pendiculara Startgels-Il Grisch/Grauberg. L'anteriura staziun Nagens Sura ei in liug da survesta el territori d'alp denter Laax e Flem. El liug dalla staziun nova sin 2170 m.s.m. dat ei era ina ustria da muntogna. Sin quei punct attractiv cun panorama en tuttas direcziun vul la vischnaunca burgheisa realisar la «ustria burgheisa». Ei fuss previu ch’ella baghegiass gl’implont ed affittass quel allas pendicularas Arena Alva. Il president dils burgheis da Laax, Vitus Dermont, ha explicau mesjamna il proceder alla radunonza. Gia avon in onn haveva el informaula planisaziun drovi empau dapli temps. Per empristar daners hipotecars pretendan las bancas garanzias e tschentan cundiziuns rigurusas. «Tut drova aunc empau dapli temps per quei. En in onn essan nus semtgai», ha Vitus Dermont getg, e Reto Gurtner ha confirmau ch’ins vegli preparar en quei senn las contractivas pertuccont quell’ustria nova. La vischnaunca burgheisa vegn ad investar denter dus e treis milliuns francs per quei project persistent. Suenter Pastgas 2023 vegn entschiet La vischnaunca burgheisa ha aunc en vesta in auter project, in pli grond. Era da quel ha il president dils burgheis orientau. Suenter che la radunonza burgheisa haveva dau onn vargau glisch verda, ha la suprastonza suttascret il contract pil dretg da baghegiar da 99 onns culla gruppa Fortimo. Il contact culs frars Philipp e Remo Bienz da Sogn Gagl seigi buns ed entelgieivels, ha Vitus Dermont confirmau. «Tut ei suttetg», ha el getg en connex culla parcella da 2800 m2 denter Val Draus e hotel Laaxerhof. Ins hagi sligiau ils puncts che eran aunc en discussiun, per exempel nua e co remplazzar las tualettas publicas, il plazs dalla rimnada da rumien ed ils parcadis per bus. tti in cumplex cun 400 letgs per giuvens e per famiglias. Per motivs legals ha la suprastonza aunc buca saviu mussar als presents ils plans. Gl’uost 2022 vegn Fortimo ad inoltrar la damonda da baghegiar. Suenter Pastgas 2023 entscheivan las lavurs da construcziun e sil december 2024 vegn il hotel niev aviarts. La gruppa Fortimo investescha denter 40 e 45 milliuns francs per quei niev resort da vacanzas tenor il concept «Revier» e «Privà» dall’interpresa songagliesa. Quella fatschenta culla parcella a Murschetg garantescha alla vischnaunca burgheisa per 99 onns entradas annualas da minimalmein 72'000 francs. La gruppa Arena Alva vegn a gestiunar il niev menaschi gastro-turistic.

La communicaziun el Fegl ufficial cantunal da ier ha enqualin forsa stuiu leger duas gadas: La Desertina Verlag und Logistik AG va el concuors. Gl’uffeci da stumadira e concuors dalla Regiun Plessur ha publicau quell’annunzia cun vigur dils 6 d’avrel 2022. Quei munta che crediturs dalla firma sappien inoltrar lur pretensiuns enteifer in meins, vul dir tochen ils 9 da matg 2022. L’interpresa ha ina liunga historia ed ei colligiada stretgamein culla stampa grischuna. La casa editura Desertina – ina famusa sparta dall’interpresa Condrau – ei vegnida incorporada 1997 ella Casanova Druck und Verlag AG. Quella ha giu duront decennis incaricas dil Cantun. Ella ha ediu il Fegl uffecial cantunal e giu la responsabladad per la logistica dils mieds d’instrucziun dallas scolas grischunas. Igl onn 2016 ha la Casanova Druck und Verlag AG retschiert il num «Desertina Verlag und Logistik AG», quei mument ei l’interpresa sedeliberada dalla sparta stampa. La nova interpresa Casanova Druck Werkstatt AG producescha vinavon alla Via Rossboden 33 a Cuera, ferton che la Desertina Verlag und Logistik AG ha bardigliau alla Via dalla Caserna 1 a Cuera.(fmr/abc)

A Tenna en Val Stussavgia ei vegniu construiu orda la sennaria veglia ina cuminonza da habitar per seniors. En in baghetg tut da lenn indigen ei vegniu endrizzau habitaziuns, combras da durmir, combras da tgira e localitads per viver la cuminonza. «Il hospezi da Tenna ei buca ina casa da vegls el senn classic. Nus essan ina cuminonza da habitar per senioras e seniors.» Quei ha igl ini­ziant e gestiunari dil hospezi, Othmar Arnold getg alla FMR. «Nus havein buca inventau enzatgei niev ch’i dat negliu. Per nossas regiuns ei il hospezi da Tenna denton in novum. Auter ei era tier nus, ch’il persunal ha dapli peda da s’occupar cun las cussadentas ed ils cussadents.» Ed in ulteriur avantatg seigi che las cussadentas ed ils cussadents dil hospezi seigien surtut indigens e s’enconuschien dapi decennis. Sulettamein sil sectur dalla rehabilitaziun ni da vacanzas detti ei era tscheu e leu cussadents dalla Bassa che vegnien el hospezi. Tenor Othmar Arnold che ha luvrau duront plirs onns en la tgira, ei la gruppa en mira persunas atempadas ni era pli giuvnas che stattan ella davosa fasa dalla veta. «Nus recepin era persunas ch’ein aschi malsaunas e che san perquei buca viver persulas a casa pli. Nus essan endrizzai per la purschida da palliativecare. Quei vul dir che nus accumpignein persunas tras la davosa part dalla veta. La preparaziun silla mort ei in tema che s’auda semplamein tier ina cuminonza sco la nossa.» Per saver corrispunder als basegns da palliative care dat Othmar Arnold gronda peisa alla scolaziun suplementara da sias collaboraturas e da ses collaboraturs. Da restar en igl hospezi sche zaco pusseivel entochen alla fin dalla veta seigi ina cunvegnientscha cullas cussadentas e cussadents. Igl iniziant e gestiunari Othmar Arnold seregorda dils pli emprems pass dil project. La glieud da Tenna miravi uiersch cura ch’ins discurrevi dils plans per ina cuminonza da habitar. «Ina persuna ha dumandau mei inagada daco che nus veglien construir cheu a Tenna ina casa da hippis.» La sceptica hagi cuzzau tochen alla fin dallas lavurs da construcziun. Per perschuader la populaziun dil basegns dil hospezi da Tenna hagi l’uniun purtadra adina puspei organisau occurrenzas d’informaziun. Habitontas e habitonts hagien saviu far dumondas, mirar ils plans ed aschia vinavon. D’ina habitonta derivi per exempel era l’idea digl access sur la terrassa. Quella idea hagi ins saviu suprender ord d’ina sera d’informaziun publica. La construcziun hospezi da Tenna ha custau 3,8 milliuns francs. 60 % dis daners ein donaziuns. 40 % ha l’uniun hospezi Tenna finan­ziau. Othmar Arnold ha getg cun ina certa loschezia che da quels 60 % donaziuns vegnien 80 % dalla Val Stussavgia. «Malgrad la sceptica da l’entschatta e remarcas sco l’allusiun a la casa da hippis hai jeu resentiu ina gronda bunaveglia da possibilitar quei project.» Per Arnold ei quei ina cumprova ch’il project ha in fetg bien fundament. Il hospezi da Tenna ei vegnius baghegiaus principalmein cun material da construcziun indigen. Sco quei ch’il gesiunari Othmar Arnold ha confirmau, seigi 76% dil material ch’ins hagi duvrau per construir il hospezi dil Grischun. Plinavon retraigi el products dils producents dils purs indigens dalla Val Stussavgia. En quei mument che Arnold ha getg quels plaids hai scalinau. Sin porta steva ina dunna cun in hazer canaster cun piziultas. «Quei datti aunc savens tier nus che enzatgi prepara enzatgei pil hospezi a casa», ha il gestiunari getg. Surselva In grond project en in vitget Sis onns hai duvrau naven dall’idea entochen all’avertura dil Hospezi da Tenna. En sis onns ha igl anteriur pur e tgirunz diplomau Othmar Arnold planisau, fundau l’uniun Hospezi Tenna, organisau la finanziaziun e fatg lavur da perschuasiun surtut tier la populaziun indigena. Quella ei stada sceptica all’entschatta. Oz ei la gronda part dallas cerca 115 habitontas e habitonts loschs da lur hospezi che ha era purtau nova veta en il vitget dalla Val Stussavgia. Il project che ha custau 3,8 milliuns francs porscha dimora a habitontas e habitonts dalla regiun che vulan passentar la davosa part da lur veta en in ambient famigliar e da maneivel da lur da casa. (fmr/mg) Pagina 5

Il venderdis sera ha il Forum cultural Tujetsch orientau la populaziun davart il project d’in baghetg pigl archiv cultural. Quel duei vegnir erigius silla parcella dil Museum La Truaisch a Sedrun, gest sur ils dus faners. Il stausch decisiv per quei project ei vegnius dalla donaziun da 520 000 francs da Norbert Berther. Cun quella sa bunamein ina tiarza dils cuosts vegnir cuvretga. Ils 11 da matg 2022 decida il cussegl da vischnaunca da Tujetsch davart la contribuziun da 500 000 francs. Quella decisiun croda el rom dil preventiv. Ils ulteriurs rodund 600 000 francs duein allura vegnir rimnai entras il Forum cultural Tujetsch che porta il project. Privats ed instituziuns vegnan plidentai il proxim temps. «Aschispert che la finanziaziun ei garantida entschevin nus cullas lavurs da baghegiar. La finamira ei da far l’entschatta la primavera 2023», di André Schmid, president dil Forum cultural Tujetsch. In baghetg ord lenn Per l’architectura digl archiv cultural segna Gion A. Caminada. Igl architect lumnezian bein enconuschent per sia lavur che va a prau cullas isonzas, il maletg dil vitg e che risguarda ils materials indigens, realisescha in baghetg ord lenn: «Igl ei ni casa ni clavau», di Gion A. Caminada. La part principala veseivla vegn construida en stric. Il baghetg ei tratgs alla liunga e duei esser contonschibels ton dalla vart su sco sut si naven dil Museum La Truaisch. Il plaz denter ils baghetgs dil museum ed igl archiv duei survir ad arranschaments. Igl archiv cultural sez duei consister da duas alzadas. Suten la tecnica dalla casa ed in luvratori. «Leu nua ch’ei vegn produciu zatgei eis ei veta, leu dat ei savida e valetas», puntuescha igl architect. L’alzada su duei consister d’ina entrada adattada denter auter per aperos, localitads pigl archiv, biro e tualettas sco era ina sala davon ora cun vesta sil vitg: «Igl achiv cultural duei esser aschidadir ina combra da scazis sco quei ch’ils faners giusut eran sco scazis per la vivonda dils animals.» Il project ch’ei vegnius presentaus alla publicitad sedifferenziescha essenzialmein dall’emprema idea. Gliez baghetg ord crap fuss vegnius plazzaus gest spel museum e colligiaus cun lez. El prevedeva buca mo localitads pigl archiv cultural, mobein el sutterran era bia spazi per cristallas e minerals. Quei project ei denton buca vegnius persequitaus vinavon, denter auter suenter che la suprastonza communala ha concludiu da buca sustener el igl onn 2019. El tgau dapi 1998 L’idea d’in project per in archiv cultural ei pli che 20 onns veglia. En quei temps ei il volumen da rauba ch’igl archivar Tarcisi Hendry ha survegniu e rimnau carschius considerablamein. Ina part da quellas perdetgas dil temps vargau dalla Val Tujetsch sesanflan egl archiv communal, autras en casa da scola. «Bia ei aunc pachetau en scatlas da bananas, damai ch’jeu hai buca il plaz da deponer ei endretg», di Tarcisi Hendry che s’engascha sco paucs auters el Grischun per l’ierta culturala e historica da sia vischnaunca. «Culla realisaziun dil baghetg pigl archiv cultural mussassen nus respect per la rihezia da nossa cultura. Ei fuss igl emprem baghetg spirontamein per quei intent el cantun Grischun», puntuescha igl anteriur scolast. Igl archiv cultural conserva buca mo documents a scret sco cudischs, brevs e diaris da privats, fotos e films, mobein era scapuliers, in capetsch da batten, cameras da fotografar veglias, cartas da vivonda dil temps d’uiara ni era medaglias e rauba da scola. Cun in techet luschezia relata Tarcisi Hendry era dalla pli veglia bibla sursilvana digl onn 1648 che sesanfla medemamein en possess digl archiv cultural. Il fiug per quei project lai era il president communal Martin Cavegn sentir: «Nus stuein nezegiar la caschun da quei project e porscher in dign plaz a nossa ierta culturala. Sche nus havein milliuns francs per vias e canalisaziun, havein nus era daners per quei project fascinont. Grazia al sustegn da Norbert Berther «Cudischs e cultura han accumpignau il Norbert Berther duront si’entira veta. El ei staus in um dalla lavur tgeua, mudests, mo cun grondas habilitads. El ha fatg igl autur e rapportader», scriva Tarcisi Hendry el necrolog per Norbert Berther la fin digl onn vargau en La Quotidiana. Il trapassau ha fatg alla vischnaunca da Tujetsch ina donaziun da 520’000 francs per in archiv cultural. Norbert Berther ei naschius ils 29 da december 1940 a Camischolas. Suenter la scola fundamentala ha el frequentau il gimnasi Maria Hilf a Sviz e ha silsuenter terminau la scolaziun a scolast secundar a Friburg. Mo gia suenter haver instruiu in onn a Cazas mida el professiun. Igl onn 1967 entscheiva el a luvrar a Cuera ella Bibioteca cantunala e quella lavur dat ad el satisfacziun e cuntentientscha e cuoza la finala tochen alla pensiun. El sescolescha a bibliotecari diplomau a Turitg. Sia lavur da diplom ei stada la Bibliografia dalla musica romontscha (1986). Viadis el lontan e cant eran sias predelicziuns. Culla pensiun eis el secasaus a Zarcuns. Leu eis el s’engaschaus per la cultura tuatschina. El ha rimnau fetg biars documents davart la val. Quella documentaziun cumpeglia cudischs, artechels, scartiras, broschuras, fotografias ni era registraziuns da tut gener - tut registrau detagliadamein. Quella perdetga dalla val ha el regalau agl Archiv cultural Tujetsch. Norbert Berther ei morts ils 17 d’october 2021. In baghetg pils scazis culturals Quei che para oz nunspectacular e strusch dign da vegnir manteniu sa esser en 100 ni 200 onns da gronda valeta culturala. Quei ch’ei vegniu scret e viviu avon onns ei aschidadir l’ierta d’in pievel. A quella dat il Forum cultural Tujetsch gronda peisa. Duront onns vegn rimnau, registrau e conservau documents e rauba da pli baul culla consequenza, ch’il plaz adattau persuenter ei buca pli avon maun. Ussa duei in baghetg persuenter gidar ord las miserias. Il venderdis ei quei project dil Forum cultural Tujetsch vegnius presentaus alla publicitad. Il baghetg digl architect Gion A. Caminada duei vegnir realisaus silla parcella dil Museum La Truaisch a Sedrun. La construcziun per gronda part ord lenn duei custar rodund 1,6 milliuns francs. Ils proxims meins duei la finanziaziun vegnir reglada cumpleinamein. 520 000 francs persuenter derivan d’ina donaziun da Norbert Berther ch’ei morts igl atun vargau. (fmr/hh) Visualisaziun dil baghetg che duei vegnir plazzaus sur ils dus faners dil Museum La Truaisch. Tarcisi Hendry ed André Schmid dil Forum cultural Tujetsch presenten il model digl archiv cultural ensemen cugl architect Gion A. Caminada (dretg). Norbert Berther

Amiez il complex da hotel la Therme, il bogn terma l da Val S. Pieder.... Unanimamein ha la radunonza communala da Val sogn Pieder decidiu da cumprar il bogn termal e ha acceptau ton il document dalla nova fundaziun sco il contract da servitut cun la Priora Suisse SA da Remo Stoffel. La radunonza communala dil vendergis vargau ha terminau ina historia emoziunala che ha entschiet avon diesch onns. Denter 120 e 130 votantas e votants dalla vischnaunca da Val sogn Pieder ein separticipai il vendergis vargau alla radunonza communala. «Quei ei bia per ina vischnaunca da circa 1000 habitonts», gi il president communal Stefan Schmid. Il diember da persunas stadas presentas il vendergis vargau ei in bienton sur la ­media dalla participaziun allas radunonzas communalas da Val. E tuttina ha la radunonza dil vendergis vargau per bia buca pudiu carmalar tonta glieud sco a caschun dalla radunonza communala dils nov da mars 2012. La halla polivalenta ei avon diesch onns stada emplenida en­tochen el davos encarden. «In mussament che las emoziuns ein tschessadas duront ils diesch onns vargai», constatescha ­Stefan Schmid. Avon diesch onns ha il suveran da Val dau suatientscha all’offerta digl investur indigen Remo Stoffel e vendiu la terma a lez. E survegniu persuenter denter auter ina nova halla polivalenta. Buna discussiun Ed en quella nova halla polivalenta ha la radunonza dil vendergis vargau giu da tractar sulettamein ina fatschenta. Dar suatientscha alla proposta dalla supra­stonza communala da puspei prender en possess il bogn termal per in prezi simbolic dad in franc. Ed installar la Funda­ziun bogn termal da Val ch’ei responsabla da segirar l’existenza dil bogn a liunga vesta. Il dretg da nezegiar il bogn schai vinavon els mauns dalla Priora Suisse SA. Il president communal Stefan Schmid discuora dad ina buna discussiun e da diversas damondas neu dil suveran pertuccont il document da fundaziun ed il contract da servitut cun la Priora Suisse SA. «Damondas che han pertuccau detagls sco il temps d’avertura ed auter.» Il president communal conceda che la radunonza havessi saviu renviar la fatschenta. «Igl ei denton buca realistic che novas contractivas havessan purtau fretg.» In’egliada el messadi per mauns dalla radunonza communala muossa che la fatschenta ei el detagl detg cumplexa. «Perquei havein nus era contrahau tschun onns alla ­liunga.» Ils arguments dil president communal paran da haver perschuadiu ils presents alla radunonza communala. ­Ella ha dau suatientscha unanimamein alla proposta dalla suprastonza. Era ils adversaris d’antruras ein cuntents Per Stefan Schmid eis ei impurtont ch’ils adversaris d’antruras dalla vendita dalla terma da Val a Remo Stoffel san sustener la soluziun actuala. E ch’ils indigens san far diever dil bogn termal duront 270 gis ad onn per in prezi reduciu. «Il contract da servitut garantescha che la terma vegn mantenida.» Sin donn e cuost dalla Priora Suisse SA. Stefan Schmid quenta ch’il bogn termal basegni ina ni l’autra remedura. «Quei ei normal suenter 25 onns.» Plascher ha il president communal ch’igl architect dalla terma, Peter Zumthor, fa part al cussegl da fundaziun. «Sia savida ei impurtonta per il bogn.» Il president dalla vischnaunca da Val regorda che la fundaziun sappi era menar sezza il bogn priu il cass che la Priora fuss ord in motiv ni l’auter buca pli habla da far quei. «Il bogn termal da Val ei essenzials per nus e nossa economia.».

Bunas novitads per las amitgas ed ils amitgs dil cant. Il Chor cecilian da Trun organisescha la proxima fiasta da cant districtuala ils 15 da zercladur 2024 a Trun. Ils representants dil chor han presentau lur visiuns dalla proxima fiasta cantica en Surselva alla radunonza da delegai dil district da cant il vendergis vargau a Breil. Igl onn 2024 marscha buca pauc ella vischnaunca da Trun. Las preparativas per las festivitads che regordan al giubileum da 600 onns Ligia Grischa s’avonzan. E part da quels arranschaments ei la proxima fiasta da cant dil District da cant Surselva. Quei ha il president dil Chor cecilian da Trun, Rico Schwarz, dau d’entellir il vendergis vargau a caschun dalla radunonza dils District da cant Surselva a Breil. «Il chor cecilian ei promts d’organisar quella ­fiasta e nus selegrein da beneventar a Trun ils 15 da zercladur 2024 numerusas cantaduras e cantadurs.» Secapescha che la proxima fiasta da cant en Surselva sa nezegiar las resursas che ­vegnan installadas aposta per las festivitads da 600 onns Ligia Grischa. «Cun la sala da cultura, la halla polivalenta e la baselgia parochiala posseda Trun las localitads necessarias per porscher als chors ils loghens adattai per sepresentar al publicum.» Menziunau ha Rico Schwarz era la gronda tribuna planisada amiez il vitg da Trun per il giug festiv dalla fiasta da 600 onns. Il Chor cecilian da Trun dumbra 40 cantaduras e cantadurs e vegn dirigius da Gion Gieri Tuor. Che Trun sa organisar fiastas da cant ha la vischnaunca gia mussau igl onn 2012 cun la Fiasta da cant cantunala. Il Chor cecilian ei buca sulet involvaus ell’organisaziun dalla fiasta a cant. Planisaus ei in concert da gala da cuminonza cun il chor Cantus Firmus ils 15 da zercladur 2024. Plascher ch’ei dat puspei ina fiasta da cant Plascher ch’igl ei reussiu d’anflar in chor promts d’organisar la proxima fiasta da cant en Surselva ha era la suprastonza dil District da cant Surselva tgamunada da René Buchli da Laax. El ch’ei dapi treis onns en uffeci ha menau il vendergis vargau sia emprema radunonza da delegai. Denton buca la davosa, el sco l’entira suprastonza inclus la cumissiun da musica ein vegni reelegi cun applaus. Per la cumissiun da musica sto il district da cant ir alla tscherca da successuras ni successurs per Daniel Pally ed Albert Spescha che han annunziau da star la davosa ga a disposiziun. Daniel Pally ha giu plascher ch’il district ha pudiu organisar il camp da cant per affons e giuvenils igl onn vargau malgrad corona. A quei camp da cant han buca meins che 85 affons e giuvenils fatg part, aschia ch’il proxim camp ei gia planisaus. E quei ils dus entochen ils tschun d’uost 2022 cun in concert final. Da cuminonza cun la Scola da musica Surselva prevedan il district da cant e l’Uniun ceciliana Surselva da porscher uras da cant els vitgs cun ils chors locals. «Nus vegnin a presentar duas variantas che cunte­gnan siat ni mo quater uras instrucziun da cant.» La plipart dils cuosts surprendan il ­district da cant e l’uniun ceciliana. Plascher da cantar e concertar Exprimiu siu plascher ch’ils chors exerciteschan puspei e sepresentan al publicum ha la presidenta dall’Uniun da cant cantunala, ­Lucrezia Bärtsch. Ella ha annunziau il vendergis vargau a Breil ina scuntrada speciala a Jenins. Normalmein vegnan veteranas e veterans da cant undrai a caschun dalla radunonza da delegai. Demai che quellas ein curdadas ils dus onns vargai vegnan las cantaduras ed ils cantadurs che han contonschiu las ar­bagias da veteran envidai il zercladur a Jenins. «Per cantar e star da cumpignia», sco Lucrezia Bärtsch ha getg. Ed aunc in auter motiv legra la presidenta dalla uniun cantunala: «Buca meins che 40 chors grischuns separticipeschan u alla Fiasta da cant federala a Gossau ni al Festival federal dils chors da giuvenils e d’affons a Winterthur, fiastas planisadas el decuors dil meins matg.» E secapescha ha il ­district da cant undrau il vendergis vargau a Breil sias veteranas e ses veterans. Els han re­tschiert las arbagias meritadas ed ein vegni delectai cun pliras canzuns dil Chor viril Breil sut la bigetta dad Andrea Veraguth de Groot. Il chor viril che ha organisau la radunonza dil District da cant Surselva.

Il resultad dall’elecziun communala ei clars. Partick Schaniel ha retschiert dabai sustegn dil suveran daSumvitg per il presidi communal Il niev president communal da Sumvitg senumna Partrick Schaniel (Sumvitg). El ei vegnius elegius la dumengia vargada cun 398 vuschs gia egl emprem scrutini. Per contonscher igl absolut pli eran 270 vuschs necessarias. Igl ulteriur candidat ufficial Marc Cathomas (Surrein) ha retschiert 57 vuschs e 62 vuschs ein idas a Giusep Bearth (Sumvitg). Sco geraus ein vegni elegi Rest Andriu Bearth (Sumvitg) cun 460 vusch, Cornelia Cathomas (Surrein) cun 382 vuschs e Gion Battesta Huonder (Cumpadials) cun 447 vuschs. La cumissiun da gestiun dalla vischnaunca da Sumvitg secumpona da Andri Bearth (niev) Michele Damiano e Rafaela Vincenz. Ferton che Samuel Decurtins (niev), Otto Deplazes (niev), Ulrich Forster ed Erwin Monn fuorman la cumissiun da baghegiar. In secund scrutini vegn ei en scadin cass aunc a dar ella vischnaunca da Sumvitg per cumpletar la suprastonza communala. Ina candidata ni in candidat per il quart sez en suprastonza ha muncau egl emprem scrutini. Satisfatgs dil resultat Il nievelegiu president communal Patrick Schaniel ei satisfatgs da siu resultat d’elecziun e dall’aulta partizipaziun all’elecziun communala, sco el ha getg viers la FMR. «Il bien resultat dall’elecziun dat anim da surprender quei uffeci.» Sco anteriur canzlist communal enconuscha Partrick Schaniel sia vischnaunca e sa nua ch’ei dola beinduras. Il post da president communal da Sumvitg ei dotaus cun ina plazza da 50%. Il nievelegiu president communal vegn a reducir sia plazza tiel Cantun, denton buc per la mesadad, sco el sincera. «Miu temps liber ei programmaus ualti stretg ils proxims onns.» Patrick Schaniel gi che ses dus affons hagien surpassau la sava dil 20avel onn da naschientscha, aschia ch’ei seigi pli sempel da s’organisar en famiglia.Insumma buca trumpaus dil resultat da votaziun ei il secund candidat ufficial per il post da president, Marc Cathomas. «Jeu erel da bial’entschatta cunscients da haver negina schanza en quella elecziun.» Marc Cathomas ei perschuadius ch’il suveran da Sumvitg ha fatg ina buna tscharna cun Patrick Schaniel. «Jeu gratuleschel ad el e sai confermar da sustener el en sia nova incarica.» S’enriclaus dad insumma haver candidau ei Marc Cathomas tuttavia buc. «Jeu hai fatg in pér interessantas experienzas el decuors dallas duas jamnas vargadas.» Marc Cathomas valetescha sesez per in tip spontan ed aschia hagi el dau suatientscha al giavisch dad in pintga gruppaziun da candidar per il presidi communal. Empau cumbat electoral davos igl umbrival ufficial ha ei para tuttina aunc dau el ravugl dalla elecziun communala per il preisidi da Sumvitg. Aschia san ins declarar las 62 vuschs ch’igl anteriur gerau Giusep Bearth ha retschiert per il presidi communal. In resultat perschuadent per il nievelegiu president communal da Sumvitg, Patrick Schaniel.

Era el secund giug a casa dalla runda da primavera ha ei buca tunschiu a Schluein Glion per ina victoria. En in giug cun pauc bialas cumbinaziuns dad omisduas varts han las duas equipas partiu ils puncts, per Schluein Glion che stuess exnum recaltgar puncts per migliurar il plaz ella tabella ei quei dus puncts memia pauc. Per inaga eis ei reussiu a Schluein Glion da buc incassar in gol all’entschatta dil giug, mobein d’ir en avantatg. Rafael Deplazes ei vegnius frenaus ella zona da puniziun cun in foul e ha gest sittau sez il penalti bass e segir sper il goli vi ella reit. Mo ina minuta pli tard ha Abtwil-Engelburg denton saviu egalisar. Suenter in siet ella traversa ha Temsegen Sabit reagau il pli spert e spediu la balla cul tgau en gol. La secunda mesadad han ils da casa stuiu entscheiver senza Rafael Deplazes e Tiziano Vinzens ch’ein curdai ora muort blessuras. Ed ei ha buc entschiet bein pils indigens. Gia ell’emprema minuta ha David Hornacek piars la balla ordvart la zona da puniziun e dau la caschun a Reto Nef da marcar igl 1:2. Ei ha duvrau in mument entochen che l’equipa ch’ei vegnida menada en quei giug da Patric Casutt, ha magunau quella frida. Ils hops han giu en quella fasa ina, duas pusseivladads da marcar. Ella 82avla minuta eis ei persuenter reussiu a Schluein Glion d’egalisar. Murat Leblebici ha tuc cun in siet cul tgau sin ina flanca neu dalla vart dretga mo la traversa, la balla rebattida ha Marino Cavegn sittau da gol en. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Schluein Glion – Abtwil-Engelburg 2:2 (1:1) Crap Gries. – 190 aspectaturs. – Arbiter: Aliji. Gols: 14. Deplazes 1:0 (penalti); 15. Sabit 1:1; 46. Nef 1:2; 82. Cavegn 2:2. Schluein Glion: Hornacek; Egger (33. Gallmann), Gian Sgier, Livio Derungs, Büchler; Cavegn, Michel, Vinzens (46. Leblebici), Deplazes (46. Coray); Afzali, Stabile (89. Andri Sgier). Abtwil Engelburg: Altermatt; Gehrig, Sturzenegger (77. Messmer), Klarer, Isler; Spescha, Nef, Renato Gröli (75. Reich), Koller (63. Ledergerber); Mattias Gröli, Sabit. Remarcas: Cartas melnas: 18. Egger (foul), 44. Altermatt (foul), 54. Gian Sgier (foul); 66. Derungs (foul), 90. Leblebici (foul), 90.+ 4. Messmer (foul). Schluein Glion senza Bundi, Gianluca Casutt, D’Atria, Dermont, Matthias Derungs (blessai), Cabalzar e Violi (absents). Corners: 3:7.

Ella siatavla minuta metta il goli da Puschlav a tiara Gion Ursin Alig ella zona da puniziun ed igl arbiter muossa sil punct. Attila Truffer surpren la responsabladad e fa il gol al 0:1. Tschun minutas pli tard han ils Poschiavins dabien in corner. Il goli lumnezian vegn impedius d’in adversarvi ella zona da tschun ed il bal va sin lingia directa en gol. Tut il reclamar dils hosps gida nuot aschia ch’il resultat ei 1:1. Ella 20. minuta vegnan ils Poschiavins buca da spedir naven il bal suenter in corner, il siet che suonda da Dario Capaul tucca in agen giugadur e va lu en gol. Igl arbiter decida che quei giugadur era en ina posiziun ord giug ed il gol quenta buc. Suenter mesura laian ils Lumnezians passar in bal travers che setschenta els peis a Mauro Crameri. Lez cugliuna il goli ed ils indigens van en avantatg. Ella 38. minuta perdan ils hosps il bal a miez il plaz duront baghegiar si, aschia che Mattia Cathieni survegn il bal. Lez muossa pertgei ch’el ei il caposettagols en gruppa 1 dalla 3. ligia e marca il 3:1 cun in bal plazzau el cantun seniester. Suenter il te cumbatan omisduas equipas vinavon entochen ch’igl arbiter schula giu il giug. Gols crodan denton negins pli. 3. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Lumnezia 3:1 (3:1) Poschiavo, plazza da ballapei Cortini. – 60 aspectatur(a)s. Gols: 7. Attila Truffer 0:1 (penalti), 12. Marcello Raselli 1:1, 30. Mauro Crameri 2:1, 38. Mattia Cathieni 3:1. Valposchiavo: Omar Viviani; Daniele Rossi; Alessandro Fiorina; Massimiliano Fiorina; Luca Cristiano; Mattia Cathieni; Alessandro De Campo; Oscar Cortesi; Mauro Crameri ; Mattia Merlo; Marcello Raselli. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Manuel Casanova, Gion Ursin Alig, Mauro Cadonau, Paul Alig (70. Nando Blumenthal), Andriu Alig, Toni Vinzens, Pascal Derungs (45. Rafael Cabalzar), Dario Capaul (80. Paul Alig), Attila Truffer. Remarcas: Lumnezia senza Matias Alig, Noé Capaul, Tizian Casanova, Dino Blumenthal, Remigi Collenberg e Filipe Bastos. Cartas melnas: Valposchiavo 2, Lumnezia 1.

Meglier sa la partida buc entscheiver per Trun/Rabius; la lontschetta gronda dall’ura haveva aunc buc dumignau duas ga entuorn che Daniel Pfister setta en avantatg l’equipa dalla Cadi suenter bi pass da Gianin Derungs. Las empremas 20 minutas s’audan lu era al CB T/R cun duas ulteriuras fetg bunas schanzas. Plaunet anfla denton era Sargans el giug, aschia ch’igl ei ina partida ulivada avon pausa. La secunda mesadad entscheiva bunamein sco l’emprema; igl ei buc giugau quater minutas ch’ei ha num 2:0 per Trun/Rabius entras Gianin Derungs sin bi pass da Patrizio Decurtins. Il CB T/R vegn sfurzaus pauc pli tard da far duas midadas muort blessuras pintgas e quei gest en ina fasa che l’equipa da casa entscheiva a smaccar pli e pli fetg. Quellas midadas paran da procurar per empau malsegirtad tier Trun/Rabius, aschia che Sargans vegn d’egalisar enteifer duas minutas. Suenter quels dus gols sepeglia il CB T/R puspei, cheutras dat ei ina partida interessanta cun schanzas per la victoria sin omisduas varts. Ella propi davosa secunda vegn Remo Alig aunc tier ina biala acziun, fallescha denton il gol per millimeters. Ils fans dall‘equipa da casa sco era dils hosps sgratan en collectiv ils cavels en quei mument, quei fussi aunc stau. Mo tut priu e malgrad che Trun/Rabius menava 2:0 ei il remis segir reclis. Aschia resta Trun/Rabius gia otg giugs senza terrada. Vinavon va ei en duas jamnas a Pustget encunter Weesen. 3. ligia, gruppa 1 Sargans – Trun/Rabius 2:2 (0:1) Riet, Sargans. – 120 aspectatur(a)s. Gols: 2. Daniel Pfister 0:1, 49. Gianin Derungs 0:2, 60. Kevin Willi 1:2, 62. David Becker 2:2. Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Denis Monn, Ramon Orlik (55. Damian Schmed), Livio Janka, Sandro Orlik; Daniel Pfister (58. Remo Alig), Silvan Muoth, Mathias Flepp (64. Salvatore Stagliano), Clau Berther; Patrizio Decurtins, Gianin Derungs. Sargans: Claudio Dosch; Sandro Willi, Benjamin Weber, Rahulan Sivalingam; Kevin Willi, David Becker, Marco Giordano, Sven Mathis, Fabian Schai; Chris Tanner, Marco Walser. Remarcas: Trun/Rabius senza Beat Cadruvi, Fabio Caduff, Orlando Monn e Mirco Pfister.

Per saver sedistaccar dalla cua dalla tabella drova Schluein Glion urgentamein in tschuppel puncts. La sonda sera ei la squadra da Corsin Cavegn stada datier da contonscher l’emprema victoria questa primavera, mo la fin finala ei puspei resultau (mo) in remis. Ella situaziun che la squadra dalla Foppa sesanfla il mument drova ei victorias. Tuttina: Dus remis els davos treis giugs selaian veser. Lumnezia e Surses spiardan Trun/Rabius ha recaltgau in punct a Sargans e resta aschia sil fetg bien quart plaz dalla gruppa 1 dalla 3. ligia. Dapi otg giugs ei la squadra da Donat Albin e Philippe Vincenz senza terrada ed ella s’avischina alla finamira stagiunala da seplazzar denter ils megliers dalla ligia. Danovamein ina respectabla prestaziun ha Lumnezia mussau. Bein ei resultau ina terrada ordeifer encunter Valposchiavo, mo la squadra da Giacun Vinzens ha mussau ch’ella ha survegniu niev slontsch ed optimissem. Damai che Surses ha spiars il giug ordeifer encunter Weesen, sesanflan ussa gest duas equipas grischunas alla cua dalla tabella. Ina dad ellas, forsa schizun omisduas, vegnan a stuer prender la via ella 4. ligia questa primavera. Interessanta constellaziun Alla testa dalla gruppa 1 dalla 4. ligia sesanflan uss quater equipas cun tuttina biars puncts: Domat, Panaduz, Cuera 97 e Valposchiavo. Las davosas siat rundas astgessen vegnir interessantas. Che Valposchiavo ha buc surpriu igl emprem plaz dalla tabella ei il meret da Schluein Glion che ha contonschiu in remis encunter ils Poschiavins. L’equipa dalla Foppa schai sulettamein treis puncts davos il quartet dalla testa. Ina terrada ha Danis-Tavanasa incassau ordeifer encunter Bogn Ragaz. L’equipa dalla Cadi sesanfla ussa sigl otavel plaz. Interessanta ei la situaziun era alla testa dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 5. ligia. Tenor puncts spiars ein Mladost, Tusaun-Cazas e Sedrun Mustér praticamein silla medema lingia. Mladost ha stuiu secuntentar cun in remis encunter Union Trin e Rueun ha recaltgau in punct tier la latiarna cotschna Panaduz. Danis-Tavanasa ha giu negina schanza a casa encunter Tusaun-Cazas. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Winkeln – Herisau 3:3 Au-Berneck – St. Margrethen 3:0 Schluein Glion – Abtwil-Engelburg 2:2 Montlingen – Mels 2:1 Domat – Dardania S. Gagl 2:3 Vaduz – Ruggell 4:0 Au-Berneck – Montlingen mes. 20.00 1. Dardania S. Gagl 13/27; 2. Vaduz 13/27; 3. Mels 14/27; 4. Herisau 14/26; 5. Abtwil-Engelburg 13/19; 6. Ruggell 13/17; 7. Au-Berneck 13/16; 8. Winkeln 14/16; 9. St. Margrethen 13/14; 10. Domat 13/13; 11. Montlingen 13/12; 12. Schluein Glion 14/7. 3. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Lumnezia 3:1 Tusaun-Cazas – Bogn Ragaz 1:1 Sargans – Trun/Rabius 2:2 Uznach – Landquart 3:1 Weesen – Surses 3:1 1. Bogn Ragaz 13/30; 2. Eschenbach 13/30; 3. Valposchiavo 14/26; 4. Trun/Rabius 14/22; 5. Tusaun-Cazas 14/21; 6. Uznach 13/20; 7. Glaruna 13/18; 8. Sargans 13/18; 9. Landquart 13/17; 10. Weesen 14/10; 11. Surses 13/8; 12. Lumnezia 13/2. 4. ligia, gruppa 1 Vaz-sut – Panaduz 3:2 Bogn Ragaz – Danis-Tavanasa 5:1 Cuera 97 – Domat 1:1 Valposchiavo – Schluein Glion 1:1 1. Domat 11/20; 2. Panaduz 11/20; 3. Cuera 97 11/20; 4. Valposchiavo 11/20; 5. Schluein Glion 11/17; 6. Schlarigna 10/14; 7. Bogn Ragaz 11/13; 8. Danis-Tavanasa 11/12; 9. Vaz-sut 11/11; 10. Laax 10/5. 5. ligia, gruppa 1 Danis-Tavanasa – Tusaun-Cazas 1:7 Panaduz – Rueun 1:1 Mladost – Union Trin 1:1 1. Mladost 10/21; 2. Tusaun-Cazas 9/19; 3. Sedrun/Mustér 8/16; 4. Trun/Rabius 9/16; 5. Union Trin 9/15; 6. Rueun 10/15; 7. Danis-Tavanasa 10/6; 8. Lumnezia 8/4; 9. Panaduz 9/2. Juniors A1, gruppa 1 Surselva – Uznach 7:1 Altstätten – Rebstein 3:2 Appenzell – Widnau 6:1 Bogn Ragaz – Eschenbach-Wagen 2:1 1. Surselva 1/3; 2. Appenzell 1/3; 3. Au-Berneck 1/3; 3. Altstätten 1/3; 5. Rebstein 2/3; 6. Eschenbach-Wagen 2/3; 7. Bogn Ragaz 2/3; 8. Tavau 1/0; 9. Uznach 1/0; 10. Widnau 2/0. Juniors A2, gruppa 1 Triesen – Schlarigna 3:1 Balzers – Vaz-sut 3:6 Mels – Vaduz 3:1 Buchs – Landquart 3:1 1. Buchs 3/6; 2. Triesen 3/6; 3. Vaz-sut 3/3; 4. Mels 3/3; 5. Balzers 3/3; 6. Schlarigna 2/0; 6. Landquart 2/0; 8. Vaduz 3/0. Panaduz ha retratg l’equipa. Junioras Youth League B, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – Rorschach-Goldach 5:4 Cuera 97 – Zuzwil 2:1 Gossau – Teufen 6:2 Rheintal – Surselva 2:2 Brühl – Eschen/Mauren 2:2 1. Gossau 3/9; 2. Tobel-Affeltrangen 2/6; 3. Brühl 3/5; 4. Uzwil-Henau 2/4; 5. Cuera 97 2/4; 6. Abtwil-Engelburg 2/3; 7. Eschen/Mauren 2/2; 8. Surselva 2/1; 9. Rorschach-Goldach 3/1; 10. Rheintal 3/1; 11. Teufen 3/1; 12. Zuzwil 2/0. Juniors B1, gruppa 1 Mels – Walenstadt 2:4 Sargans – Glarnerland 2:3 Grischun central – Tavau 0:3 Sevelen – Linth 04 4:6 1. Tavau 1/3; 2. Linth 04 1/3; 3. Glarnerland 1/3; 4. Sevelen 2/3; 5. Walenstadt 2/3; 6. Eschenbach-Wagen 0/0; 6. Landquart 0/0; 8. Sargans 1/0; 9. Mels 1/0; 10. Grischun central 1/0. Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Rapperswil-Jona 0:8 Appenzell – Walenstadt 4:1 1. Rapperswil-Jona 2/6; 2. Wagen-Eschenbach 1/3; 3. Appenzell 1/3; 4. Cuera 97 1/3; 5. Domat 2/3; 6. Montlingen 1/1; 6. Toggenburg 1/1; 8. Bogn Ragaz 1/0; 9. Walenstadt 2/0; 10. Glarnerland 2/0. Juniors C1, gruppa 1 Triesenberg – Buchs 3:7 Sargans – Domat 11:0 Ruggell – Tavau 0:0 Flums – Surselva giev. 18.15 1. Ruggell 2/4; 2. Sargans 1/3; 3. Flums 1/3; 4. Buchs 1/3; 5. Tavau 2/2; 6. Mels 1/1; 7. Surselva 0/0; 8. Grischun central 1/0; 9. Triesenberg 1/0; 10. Domat 2/0. Juniors C2, gruppa 1 Sevelen – Valposchiavo 8:1 Panaduz – Vaz-sut 3:10 Cuera 97 – Bogn Ragaz 1:7 Landquart – Surselva b 4:0 1. Landquart 2/6; 2. Vaz-sut 2/6; 3. Sevelen 1/3; 4. Bogn Ragaz 1/3; 5. Surselva a 0/0; 6. Surselva b 1/0; 7. Panaduz 1/0; 8. Valposchiavo 2/0; 9. Cuera 97 2/0. Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Uznach 7:1 Surselva – Toggenburg 2:5 1. Rapperswil-Jona 1/3; 2. Toggenburg 1/3; 3. Glarnerland 1/1; 4. Surselva 2/1; 5. Panaduz 0/0; 6. Uznach 1/0. Juniors D1, gruppa 1 Cuera 97 – Sargans 5:1 Landquart – Domat 1:7 Cuera 97 – Domat mes. 15.30 1. Cuera 97 2/6; 2. Grischun central 1/3; 3. Domat 1/3; 4. Sargans 2/3; 5. Buchs 1/1; 5. Mels 1/1; 7. Schlarigna 1/0; 8. Valposchiavo 1/0; 9. Landquart 2/0. Juniors D2, gruppa 1 Panaduz – Grischun central c 3:1 Grischun central b – Surselva b 6:3 Orion Cuera – Domat 9:2 Cuera 97 – Tavau 2:9 Panaduz – Orion Cuera mes. 19.00 1. Tavau 1/3; 1. Orion Cuera 1/3; 3. Grischun central b 1/3; 4. Domat 2/3; 5. Panaduz 2/3; 6. Cuera 97 2/3; 7. Surselva c 0/0; 8. Surselva b 1/0; 9. Grischun central c. Juniors D2, gruppa 2 Mels – Trübbach 7:0 Vaz-sut – Domat 14:0 Cuera 97 – Balzers 0:4 Vaduz – Bogn Ragaz 6:0 1. Vaduz 2/6; 2. Balzers 2/6; 3. Mels 1/3; 4. Vaz-sut 2/3; 5. Bogn Ragaz 2/3; 6. Val Tamina 1/1; 7. Cuera 07 2/1; 8. Tavau 0/0; 9. Trübbach 2/0; 10. Domat 2/0. Damas 2. ligia, gruppa 1 Linth-Schwanden – Uzwil 0:5 Romanshorn – Tusaun-Cazas 2:0 Bütschwil – Triesen 4:0 Au-Berneck – Widnau 0:1 Domat – Ebnat-Kappel 5:3 1. Tusaun-Cazas 13/29; 2. Widnau 13/28; 3. Uzwil 12/26; 4. Triesen 13/21; 5. Romanshorn 12/18; 6. Bütschwil 12/17; 7. Domat 13/16; 8. Ebnat-Kappel 12/12; 9. Au-Berneck 13/12; 10. Rapperswil-Jona 12/11; 11. Linth-Schwanden 13/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Tusaun-Cazas 4:2 Vaz-sut-Cuera – Buchs 2:2 1. Buchs 11/17; 2. Vaz-sut-Cuera 11/14; 3. Flums-Walenstadt 12/12; 4. Mels 11/11; 5. Schlarigna 10/7; 6. Tusaun-Cazas 11/6; 7. Surselva 10/1. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors regiunal, gruppa 1 Vaz-sut-Landquart – Tusaun-Cazas 0:0 Schluein Glion – Bogn Ragaz 2:1 Mels – Tavau 0:0 1. Schluein Glion 1/3; 2. Vaz-sut-Landquart 1/1; 2. Tavau 1/1; 2. Tusaun-Cazas 1/1; 2. Mels 1/1; 6. Flums-Walenstadt 0/0; 6. Lusitanos de Samedan 0/0; 8. Bogn Ragaz 1/0. Gianin Derungs ha marcau il secund gol per Trun/Rabius.

«Jeu hai survegniu ina bun’impressiun dall’instrucziun da medias ella scola populara a Mustér. Tenor miu manegiar funcziuna quei fetg bein», ha cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini detg enviers la FMR suenter sia viseta. El ha saviu seperschuader che medias ei in tema gia en scoletta e ch’il scalem primar lavura lu gia en ina fuorma ordvart creativa cullas pusseivladads tecnicas che stattan a disposiziun. In ulteriur pass pli anavon ein las scolaras ed ils scolars dil scalem superiur. Instrucziun da medias vul dir capir las apparaturas e las pusseivladads che quellas porschan. Mo lu era las specias da medias naven dallas tradiziunalas entochen allas digitalas, sco era las schanzas ed ils prighels che quellas ensiaran. Ina part dil mintgadi «Ins senta che las pusseivladads da diever dallas medias s’audan gia tiel mintgadi», constatescha il cau dil departament d’educziun, cultura ed ambient. Pli baul era ina stanza d’informatica il liug per quell’instrucziun, oz ein medias sco tablets ni era laptops per gronda part integradas en mintga stanza da scola. «Ei dat secapescha aunc adina differenzas denter las scolas, pia talas ch’ein gia fetg lunsch cun quell’instrucziun ed autras meins», di Chantal Marti-Müller. Igl uffeci porschi denton il sustegn necessari. «Enteifer las scolas dependa ei secapescha era dalla promtadad dil meinascola, dils magisters e dil cussegl da scola con bein ch’in tal modul dil Plan d’instrucziun 21 vegn realisaus. A Mustér ei quei reussiu bein», puntuescha Parolini. Biars affons fugitivs Sin damonda dalla FMR han ils dus exponents dalla scola populara dil Grischun era priu cuortamein posiziun pertuccont entginas damondas en connex culla scolarisaziun dils affons ucrains ch’arrivan sco fugitivs el cantun Grischun. «Igl ei en quei senn ina planisaziun rullonta. Mintga di arrivan ulteriurs. Ei drova ina buna coordinaziun e cooperaziun digl uffeci d’emigraziun cun quel da scola e sport», accentuescha Jon Domenic Parolini. «Ina buoba va gia a scola tier nus, ulteriurs vegnan a suandar il proxim temps. Il mument ein rodund 40 affons dall’Ucraina a Mustér ed integrar quels en in menaschi cun rodund 200 scolars ei buca sempel. Nus sentin denton il sustegn dil cantun», accentuescha il meinascola Roger Tuor. Davart igl uffeci da scola ei il cantun engaschaus en quella damonda denter auter culs inspecturs da scola. Parolini e Marti-Müller en scola Il Plan d’instrucziun 21 cumpeglia era in modul da medias. En quel emprendan tuts scalems dalla scoletta entochen la secundara/reala da sefatschentar dallas pusseivladads che quellas porschan. Per saver con bein che quei rom vegni instruius ha il cau dil departament d’educaziun, cultura ed ambient, cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini, visitau il gliendisdis la scola populara a Mustér. Ensemen culla menadra digl Uffeci dalla scola populara, Chantal Marti-Müller, ha el assistiu a pliras lecziuns. «Jeu hai survegniu ina bun’impressiun dalla lavur che la scola populara da Mustér presta», puntuescha il minister da scola. Sin damonda dalla FMR ha el era priu cuortamein posiziun davart la scolarisaziun dils affons fugitivs dall’Ucraina. L’integraziun da quels ella scola populara seigi ina sfida ed in’incumbensa rullonta dil proxim temps. (fmr/hh) Duront ina lecziun da medias ella 5avla classa primara a Mustér. Da sen. il scolast Gion Tenner, il president dil cussegl da scola Simon Bergamin, igl inspectur Vigeli Jacomet, Chantal Marti-Müller e cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini.

Dapi generaziuns discuor’ins a Glion d’ina colligiaziun directa sil Péz Mundaun. Quella visiun vegn ussa in tec pli concreta. Ina gruppa da lavur cullas vischnauncas Ilanz/Glion, Lumnezia e Sursaissa Mundaun ei seformada ed ha instradau ina studia da realisabladad. La finamira seigi d’etablir il Péz Mundaun sco destinaziun d’excursiuns sco era da sviluppar la regiun entuorn il Mundaun, declara la presidenta communala da Ilanz/Glion, Carmelia Maissen ell’informaziun. Sia vischnaunca, ensemen cun quella dalla Lumnezia e quella da Sursaissa Mundaun, han instradau ils emprems pass concrets per realisar ina pendi- ni funiculara sil Péz Mundaun. Ier han els tarmess allas medias ina informaziun en caussa. Cun quei project veglien ins dar impurtonts impuls economics, augmentar las pernottaziuns, valurisar il turissem ed optimar la qualitad da viver, scrivan las autoritads dallas treis vischnauncas. Il cuolm verd: péz Mundaun, 2064 m.s.m. Treis vischnauncas tgamunan Il project sebasa sin ina visiun. Il mitos dil Mundaun ha entschiet gia entuorn 1860. Alpinists havevan scuvretg il cuolm situaus sin 2064 m.s.m. Il panorama, il territori surveseivel, sco era ina pintga elecziun da menaschis gastronomics caracteriseschan oz il Péz Mundaun. Naven da Cuolm Sura meina ina sutgera direct sil péz. Il traffic motorisau maunca era buc. Da Luven, da Surcuolm e da Morissen anora san ins far turas sin vias panoramicas. La colligiaziun directa naven da Glion – senza motor – maunca entochen oz. Las treis vischnauncas cun pliras partenarias vulan midar quei. Dalla partida ein Surselva Turissem SA, il post per la promoziun dall’economia dalla Regiun Surselva, las pendicularas Sursaissa Mundaun e la cuminonza d’interess dils proprietaris da secundas habitaziuns. Per realisar la visiun han ins fundau dacuort la cuminonza d’interess «Rein & Péz». Ilanz/Glion, Lumnezia e Sursaissa Mundaun han surpriu il tgamun, cullas partenarias vulan ellas schar elavurar in studi dalla realisabladad. L’incarica han els surdau a Claudio Deplazes ed il biro Provisio SA. Gl’econom promoviu ha divers mandats sco meinaproject e cussegliader d’interpresas en Surselva. Denter auter meina el il project dalla colligiaziun Flem-Arena tectonica Sardona. La costa encunter ost dil péz Mundaun, cun vesta sur la Foppa. La gruppa d’interess vul sclarir las pusseivlads e skizzar variantas digl access direct sil Péz Mundaun. Damondas centralas ein la lingia dil trasse ed il sistem dalla pendiculara. «Suenter che la realisabladad seigi sclarida suondien ils contacts cullas gruppas pertuccadas sco vischins, organisaziuns per la protecziun digl ambient e proprietaris da terren. Per la presidenta communala da Ilanz/Glion ei la responsabladad enviers la natira in factur decisiv. «Igl ei la resursa pli preziusa dil turissem en Surselva», declara Carmelia Maissen. Ei seigi ina impurtonta devisa da s’avischinar alla cuntrada cun tut quitau. Dalla bial’entschatta stoppien ins accordar tutta impurtonza alla tgira e protecziun dalla cuntrada e natira per realisar la visiun «Rein & Péz». Termins ein daferton aunc fixai negins. Agl ur Ei drova in liung flad Augustin Beeli/FMR Sch’ins mira da Breil en direcziun sidost dat il péz Fess en egl. Il Mundaun davontier para sco in biet oradem in fil. Absolutamein nuot spectacular. Era mirau ord la Lumnezia dattan Crap da Flem e Crap Mats, en egl, il Mundaun ei in plattiu sur Morissen. E tuttina ei quel dapi haheias in mitos. Il Péz Mundaun, 2064 m.s.m., s’auda tier l’identitad dalla Surselva. En direcziun Cadi vesan ins da gis clars tochen las Alps Bernesas. El sid ei la Lumnezia giudapeis, el funs e nordost l’entira Foppa. Egl ost tonscha l’egliada tochen il Reticon en Purtenza. Buca per nuot han ils emprems turists dau a il surnum «Bündner Rigi» a quei cumpogn. Ina pendiculara Glion-Péz Mundaun ei buca in puccau encunter cuntrada e natira. Ina pendi- ni funiculara ha schanzas da vegnir realisada – sch’il project s’accorda cullas leschas. La finanziaziun vegn buca ad esser il problem, plitost palius e pastiras. Bia dependa co e nua la lingia vegn planisada. In project bombastic havess segir neginas schanzas. In modest e nunstravagau, cun risguard sin natira, ambient e cuntrada, perencunter bein. Il Mundaun mereta ina colligiaziun directa. Apparentamein vegn mo in sistem tecnic ecologic e persistent en damonda. Ina pendiculara remplazzass bia traffic motorisau en quei territori. Igl ei neras uras d’instradar in project Glion-Péz Mundaun. Ei pudess esser in’ovra da referenza dil 21avel tschentaner. Ussa ni mai pli. Ei drova pass pigns ed in liung flad, ed igl ei da sperar ch’ils iniziants hagien quei. Mo memia gitg astgan studias ed expertisas buca cuzzar. Fuss donn per tuttas stentas.

La vischnaunca da Laax prosperescha: Quei cumprova il quen digl onn vargau, quel muossa in gudogn schuber da 5'108'145 francs. Il quen 2021 seigi claramein megliers che quel dil 2020, san ins leger el rapport annual che la suprastonza communala ha repartiu l’jamna vargada allas casadas. Il rendaquen 2021 siara tier entradas da record da 21'503'793 ed expensas da 14'862'548 francs cun in cashflow da 6'641'245 francs. Da quei ha la vischnaunca fatg amortisaziuns ella valeta da 1'533'100 francs. Taglias sin gudogn da schischom Malgrad Corona – ni forsa gest pervia dalla pandemia – ein las entradas dalla vischnaunca s’augmentadas. Las taglias ein la fontauna d’entradas pli impurtonta dalla vischnaunca da Laax. Quei sectur muossa entradas da 13'221'267 francs. Contribuiu al bien quen han las taglias specialas. Gl’onn 2020 haveva la vischnaunca incassau 4'574'582 francs talas taglias specialas. Gl’onn 2021 ha la contabilitad communala registrau 1'903'555 francs dapli, numnadamein 6'478'137 francs. Ferton che las taglias sin facultad, las entradas dalla taglia alla fontauna e la taglias da schischom ein s’augmentadas mo levamein ein quellas silla taglia sin gudogn da schischom s’augmentas per 50% sin 1'936'853 francs. Il turissem ei daferton il post da cuosts pli grond dalla vischnaunca da Laax. Per quei sectur ha ella dau ora 3'380'746 francs. La cumpart pli gronda ei la contribuziun alla societad Flem Laax Falera Management da 2'275'580 francs. Quella summa cumpenseschan las entradas dallas taxas da hosps da 2'681'020 francs ensemen cun 366'313 francs dallas taxas da turissem. En siu rapport trai il president communal Franz Gschwend ina bilanza generala digl onn vargau. «Nus disponein d’ina infrastructura moderna ed essan in liug da habitar e da vacanzas zun attractiv», scriva el e menziunescha il diember da 2113 persunas che habitavan ils 31 da december 2021 permanentamein a Laax. Denter quels ein 14 nievnaschi. Ils numerus secund-indigens che hagien dislocau duront la pandemia lur homeoffice a Laax figureschien perencunter buca ella statistica, els contribueschien medemamein che l’economia locala flureschi gl’entir onn. Culla distribziun usitada dil quen en fuorma da carnet stampau envida la suprastonza communala las votantas ed ils votants alla radunonza da calonda mars da Laax. Quella ei fixada silla sonda suentermiezgi dils 23 d’avrel 2022. La casa da commerci e mistregn Pardanal a Laax.

Pervia da lavurs da construcziun e da cuvrida sto il tschancun dil stradun dalla Via Bovas entochen Cavardiras vegnir serraus da mardis, ils 19 d’avrel entochen venderdis, ils 4 da november 2022. Sco quei che la partiziun da traffic dalla Polizia cantunala dil Grischun communichescha, exista ina pusseivladad da sviament sur Mustér – Pardomat – Cavardiras. Pedunzs e ciclists pon passar il plazzal.

Trun Cultura ha cumprau la Casa Carigiet cun agid d’in donatur. Proximamein levan ins entscheiver cullas lavurs da sanaziun. «Per puder realisar quei project mauncan il mument denton aunc ils daners», di Lisa Schmidt-Candinas, l’actuara dall’uniun. Ei seigi buca prudent d’entscheiver cullas lavurs da rumida, era sch’ils daners per quellas lavurs fussien avon maun. Stuer far silsuenter ina pausa fussi buca bien pils mirs dil baghetg. Ei seigi impurtont da mantener la substanzia, di Lisa Schmidt-Candinas. Per sanar la casa paterna dils artists Alois e Zarli Carigiet duvrass l’uniun rodund 5,5 milliuns francs. Quella summa seigi l’uniun ussa vid tschercar. Plinavon seigi l’uniun en contact cul cont Luca Padulli che ha finanziau la cumpra dallas casas Carigiet e Desax. «Entochen ussa ha l’uniun buca dumandau lez per sustegn finanzial, quei che pudess denton succeder», di Schmidt-Candinas. Pusseivel da terminar la sanaziun sin 2024? Ina dallas finamiras da Trun Cultura era ei da finir la sanaziun dalla Casa Carigiet sil giubileum da 600 onns dalla Ligia Grischa il 2024. Quei seigi aunc adina la finamira, mo els stoppien restar realistics. Sch’els hagien allura entschiet cullas lavurs stoppien ins gia esser cuntents, perquei che la tscherca da daners seigi difficila, surtut duront in temps da pandemia e d’uiara cura ch’ei detti autras prioritads che per la cultura. «Probabel ei quella finamira buca realistica», di Lisa Schmidt-Candinas. Tonaton detti ei in aspect positiv: «Aschia ha ei dau in pli stretg contact cul Museum sursilvan Cuort Ligia Grischa ed il futur duei ei era dar ina collaboraziun denter las casas ch’ein quasi vischinas.» Mo la visiun da crear a Trun in center da l’art grischun ed era in center digl art architectonic seigi senz’auter realistica. Era il Spazi Spescha ell’anteriura fabrica da ponn da Trun seigi sin buna via, mo era leu detti ei il mument aunc da sclarir pliras caussas avon ch’ins possi realisar il project. Mo els sperien ussa fetg ch’ei detti signals positivs dallas rodund 60 fundaziuns dumandadas per sustegn finanzial. La Casa Carigiet a Trun. Ils daners per la sanaziun mauncan.

Dapi sia fundaziun ils 21 d’uost 1997 – pia avon 25 onns – ha il Forum cultural Tujetsch sviluppau ina vast’activitad. El ha rimnau 520 000 francs per sustener ni realisar agens ni projects da tiarzs. Tut en tut ei quei stau dapli che 80. Il novissim project ei quel d’in baghetg pigl archiv cultural silla parcella dil Museum La Truaisch a Sedrun. Ina retscha da cudischs El decuors dad uonn lantschescha el denton aunc in ulteriur project. Ils proxims onns vul il forum edir ina partida cudischs cun temas specials davart la historia e la cultura tuatschina. L’emprema ediziun ei previda silla fin da quest onn. El tematisescha la lavur dils vischlers Deragisch da Bugnei. Sco quei che Tarcisi Hendry di, duein cudischs davart las cristallas ed ils minerals dalla val suandar e lu in ulteriur cun fotografias veglias da glieud e cuntrada da pli baul. Las fotos duein vegnir accumpignadas da legendas. Mintga dus onns vul il forum empruar d’edir in cudisch. «Quei ei secapescha era ina damonda finanziala. Nus quintein cun cuosts per in cudisch mintgamai denter 15 000 e 20 000 francs e quei sto era vegnir finanziau», puntuescha Tarcisi Hendry. Format ed ediziun ein il mument aunc temas da discussiun. Clar ei denton ch’il cuntegn dils cudischs duei esser per romontsch e tudestg, eventualmein era cun annexas en auters lungatgs. Vischala bein enconuschenta Ch’ei deva a Bugnei all’entrada el territori habitau dalla Val Tujetsch in vischlaria ei buca pli enconuschent a mintgin. Persuenter dat la vischala producida leu aunc adina perdetga da quei mistregn, denter auter en collecziuns el Museum La Truaisch a Sedrun, en claustra a Mustér ed el Museum retic a Cuera. Mo era las famiglias descendentas dils Deragischs da Bugnei possedan aunc bein enqual toc. Bab e fegl Sep Antoni Deragisch – omisdus purtavan il medem num – han produciu vischala ord tiaracotga il 19avel e l’entschatta dil 20avel tschentaner. Ei dat denton buca mo vischala sco perdetga dils «Hafners da Bugnei», mobein era documents sco per exempel la publicaziun da pader Notker Curti dalla claustra da Mustér, davart la vischlaria a Bugnei cul tetel «La Fabrica da vischala da tiaracotga a Bugnei». Mo lu han era Andreas Heege e Tarcisi Hendry perscrutau l’interessanta activitad professiunala dils Deragisch ed avon in onn ha Livia Deragisch – ina descendenta dad els – dedicau sia lavur da matura alla vischlaria tuatschina d’antruras. Cudisch cun pliras parts «Il cudisch che nus prevedin vegn partius en plirs capetels. Aschia vegn tematisau la famiglia dils Deragischs, la situaziun da viver dil 19avel tschentaner e lu era in’interpretaziun dil cudisch casseglier dad els», di Tarcisi Hendry. Sut la marella pren la publicaziun era finessas dalla vischlaria sco per exempel ils buls sco mussament per lur lavurs. Igl ei previu d’edir il cudisch cun text romontsch sco tudestg. «Sche tut va tenor plan, duess el cumparer sin Nadal e duess cuntener rodund 200 paginas», di Tarcisi Hendry. Dallas atgnadads culturalas da Tujetsch Tujetsch ei buca mo enconuschent sco liug dil sport sin neiv, mobein era pervia da sia rihezia da minerals e cristallas. Mo era historicamein e culturalmein ei la val reha da bein enqual particularitad. Quellas less il Forum cultural Tujetsch far pli enconuschentas ils proxims onns en ina retscha da cudischs. Silla fin da quest onn eis ei previu da presentar l’emprema publicaziun. Ella tematisescha il «Hafner da Bugnei». Decennis alla liunga han bab e fegl Sep Antoni Deragisch produciu vischala e vendiu quella lunsch sur ils cunfins dalla regiun ora. (fmr/hh) Il spectrum da vischala ch’il «Hafner da Bugnei» produceva ei gronds. Nossa foto muossa ina part dalla collecziun en possess dalla claustra da Mustér.

Ell’actuala perioda d’uffeci vegn nossa regenza grischuna confruntada cun sfidas inimaginablas. Ord ina retrospectiva astgein nus vischinas e vischins attestar che nies guvern diregia nies cantun cun in bien maun. Per gronda part eis el en biars affars schizun in bien exempel pils auters cantuns. Quei agir affirma che nossa actuala Regenza harmonisescha fetg bein. Sin proposta dalla Regenza metta il Cantun ils proxims onns grondas summas da daners a disposiziun per reducir il consum d’energia e per producir dapli energia regenerabla. Quella decisiun procura per bia lavur per nossas interpresas regiunalas, reducescha il CO2 e l’independenza digl exteriur. Tala decisiun ha ella priu avon l’invasiun ell’Ucraina. Plinavon ha la Regenza communicau ad uras ch’il cantun Grischun seigi buca promts da prolunghir las concessiuns dallas ovras hidraulicas cur ils contracts da dretg crodan. Cun far diever dils dretgs dil retuorn a tschep restan ils gudogns el cantun e tier las vischnauncas cumpigliadas. Quella decisiun dat era per nos implonts ellas periferias bunas perspectivas. Sin fundament dallas constataziuns e numnai fatgs meretan tuts candidats cumprovai da vegnir reelegi per ina proxima perioda. Tgei ha la PPS (SVP) prestau duront l’a ctuala perioda? Sin plaun federal han nos cussegliers federals ord mia vesta agiu cun bia inschign duront ina maisudida crisa. Tier mintga decisiun ha ei dau divergents meinis e discussiuns e quei ei tier ina democrazia pli che necessari. Denton ha la PPS fatg duront igl entir temps ina politica destructiva, criticau e disfamau tuts gremis, schegie ch’ella ei ina cumpart dall’executiva federala. Cun quella tenuta eis ei nunpusseivel d’anflar cumpromiss. Consequentamein eisi sin plaun federal vegniu bloccau biaras fatschentas impurtontissimas. Sin plaun cantunal ha quella partida strusch anflau raschuns d’opponer. Tier la virola encunter il Covid eis ei cun «bravura» reussiu als adherents da quella partida ch’ils responsabels cantunals han ord differentas smanatschas stuiu desister da virolar voluntariamein ils affons en casas da scola a Cuera. Enstagl che la suprastonza da quella partida – alla quala era igl actual candidat per la Regenza Hug apparteneva – fuss sedistanziada da quels manifestants ed era exclaus las enconuschentas persunas ord siu gremi, han ei nuncapeivlamein schizun priu partida per quei affar. Ed ussa, tier las organisaziuns da propaganda, haiel cun snavurs stuiu constatar ch’igl ein vegnius envidaus en sco referents plirs simpatisants dil tiran Putin en biaras regiuns dil Grischun. Sche la crudeivla uiara ell’Ucreina cuoza mo aunc in pèr meins, stuein deplorablamein quintar culla proxima crisa mundiala. Ei vegn a reger sigl entir mund aunc pli gronda paupradad e fomaz. Ord las explicaziuns numnadas sedamondel jeu schebein il candidat da quella partida ei «habels» da cooperar en in gremi executori e schebein igl ei pli prudent da buc’eleger candidats da quella partida els gremis cantunals? Co stat ei cun igl engaschi dallas dunnas? Nus havein sin plaun communal segiramein pliras dunnas ch’ein hablas ed era promtas da surprender mandats politics. Senza igl engaschi dallas dunnas vegn ei igl avegnir ad esser fetg difficil d’ademplir tuts survetschs en vischnauncas ed instituziuns. Denton, per ch’ei reusseschi d’integrar las dunnas ella politica drov’ei ina megliera tgira d’affons, meglieras cundiziuns sil camp da lavur e leutier era dapli sustegn dils patruns. Nus savein esser loschs che silmeins nossa regiun sa presentar ina candidata cumpetenta e cumprovada per in mandat ella regenza grischuna. La candidata Carmelia Maissen ha gia bia experienza sin palancau communal, regiunal e cantunal. Resumond proponel da reeleger tuts candidats cumprovai e vitier la capavla candidata Carmelia Maissen e duvrar oravontut la gliesta 5 tier las elecziuns dils 15 da matg.

Ils 15 da matg 2022 ein votantas e votants da nies cantun clamai all’urna per eleger nossas representantas e nos representants el Cussegl grond. Uonn vegn votau per la legislativa l’emprema ga tenor in niev sistem: numnadamein secund in proporz dubel. Tenor quel quenta primarmein mintga vusch da partida. El cumin dalla Cadi stattan quater candidats dalla Allianza dil Center a disposiziun pils quater mandats: Treis deputai veders: Clemens Berther, Diego Deplazes e René Epp dall’Allianza dil Center. Els ein propi indigens, vivan cun lur famiglias en nies cumin ed ein s’engaschai fetg per nossa regiun ed era el Cussegl grond. Fabian Collenberg, dall’Allianza dil Center, ei ina giuvna persunalitad. El ei zun renconuschius e pertscharts dil potenzial, denton era dallas sfidas per nossa regiun. Perquei recamondel jeu la gliesta 5 cun tut ils candidats dalla Allianza dil Center sco representants dalla Cadi el Cussegl grond. Ultra dall’elecziun dil Cussegl grond ei la tscharna dalla Regenza il pli grond eveniment politic d’uonn el Grischun. L’Allianza dil Center ei en ina situaziun e posiziun ferma ed ulteriuramein aunc favorisada cun saver proponer gest dus capavels candidats ed ina candidata per la Regenza. Cun cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini, igl um cumpetent dalla scola e cultura, e cusseglier guvernativ Marcus Caduff, versaus ell’economia. Vitier vegn Carmelia Maissen, ina dunna che ha recaltgau vastas experientschas e cumpetenzas professiunalas sin plaun communal e regiunal sco presidenta dalla vischnaunca d’Ilanz/Glion e deputada. Cun els candideschan treis perschuadentas persunalitads e tras els havein nus in ferm trio ella Regenza. Perquei: si cun els. Gabriela Tomaschett-Berther, Trun, deputada dall’Allianza dil Center Cadi

La davosa fin d’jamna ei stau a Zug la Bruna 2022, l’exposiziun naziunala da biestga brina. Igl ei la pli impurtonta manifestaziun dalla tratga da biestga brina digl onn. La Elisa, ina vacca da 12 onns dad Andrea Arpagaus-Carigiet, ei elegida sco «Miss Lebensleistung». «Igl ei la vacca brina classada il pli ault pusseivel da quellas da prestaziun aulta che vivan aunc»: Quei ha il cau dils experts dall’associaziun Braunvieh Schweiz, Stefan Hodel, confermau sin damonda dalla FMR. L’Elisa, ord il nuegl dad Andrea Arpagaus-Carigiet, ei la campiunessa dalla Bruna 2022. Ei seigi in animal excepziunal ch’ei detti fetg dar, ha Stefan Hodel era confirmau. Dacuort ha sia possessura bardigliau da Falera a Dardin. Ils organisaturs dalla Bruna 2022 havevan dumandau sch’ella fuss promta da presentar aunc ina gada als experts l’Elisa. Il num entir dalla vacca naschida ils 12 d’uost 2010 a Falera ei «Adrians Jongleur Elisa». BRUNA 2022: BS Kühe ab 4. Lakt., Abteilung 32, Abteilungssiegerin Cun quella eran Adrian ed Andrea Arpagaus separticipai avon tschun onns alla Bruna 2017 a Zug. Els eran turnai cun ina campiunessa svizra dallas vaccas da prestaziun aulta. Cun 110'000 kg eis ella registrada els cudischs da tratga sco megliera da tuts temps dil raz brownsuisse. Gl’allevatur Adrian Arpagaus ei morts il settember 2019 suenter greva malsogna. Ad el ha Andrea dedicau il viadi culla vacca alla Bruna 2022. Pervia dad el hagi ella seschau perschuader da far il viadi a Zug. Alla Bruna 2022 han ils experts giudicau 271 vaccas e 70 genetschas da prestaziun aulta dil raz brownsuisse, e 200 vaccas da latg e 50 genetschas dil raz original brin. Igl ei la selecziun suprema dils nuegls dall’entira Svizra. L’Elisa ha defendiu siu tetel cun 97 da maximal 99 puncts. Ella gliesta da rangaziun dallas varga 30 partiziun anfl’ins ulteriurs animals ord nuegls grischuns e sursilvans. Dallas vaccas cun prestaziun da varga 50'000 kg latg ei la Sarina, ord il nuegl da Guido Bucheli-Caduff da Segnas vegnida secunda. Ina renomada vacca sursilvana ei turnada cul tetel da campiunessa ella partiziun dallas vaccas en tiarza lactaziun. La Calimera, ord il nuegl da Paul e Simona Caduff da Morissen, ei enconuschenta ella tratga da biestga brownsuisse. Sias empremas experientschas el rudi ha ella fatg allas exposiziuns en Lumnezia. Guido Bucheli-Caduff ei turnaus culla campiunessa svizra Paula. Quella vacca ella secunda lactaziun ha fatg ils pli biars puncts da tuttas 12 finalistas da sia partiziun.

Quels gis ha ina gruppa d’interess cullas vischnauncas Ilanz/Glion, Lumnezia e Sursaissa Mundaun lantschau ufficialmein il project d’ina pendiculara da Glion sil Péz Mundaun. La FMR ha rimnau zacontas reacziuns. «Quei havess’ins stuiu far bia pli baul. Ussa eis ei propi neras uras», «Pér ussa ina studia dalla realisabladad? Lu va quei gie aunc 20 onns», «Finalmein eis ei public», «Cun tontas leschas ed uffecis ch’ei dat ozilgi vegn eis ei ina utopia», «Quei stuess esser semtgau schon sigl unviern proxim»: Quei ein tschun commentaris e remarcas ch’ins ha udiu ier a Glion e contuorn. La populaziun pren generalmein notizia cun plascher dall’iniziativa ch’ei ufficialmein sin meisa. Tut tgi ch’ins damonda beneventa la partenza ufficiala dil project Rein&Péz. Ins auda resalvas ed era optimissem opportunistic. Termins ha la gruppa d’interess buca dau enconuschent, era buca dapli detagls. Memia biars facturs malsegirs freinan l’euforia pil project. Ils iniziants scrivan d’ina visiun che duei seconcretisar. Staziun sper staziun Las damondas nua, cu, con cuosti e tgi paga ein buca sin meisa. Gl’emprem drova ei ina studia dalla realisabladad. La presidenta communala da Ilanz/Glion, Carmelia Maissen declara ch’il niev access al Péz Mundaun naven da Glion vegnessi a rinforzar Glion e sia rolla da center dalla regiun, ensemen cullas duas vischnauncas vischinontas Lumnezia e Sursaissa Mundaun. «Quei access pussibilitescha ina mobilitad sin basa dil traffic public, in basegns che vegn a crescher il futur», aschia Carmelia Maissen. La costa encunter ost dil péz Mundaun, cun vesta sur la Foppa. Roland Zegg, il fundatur dil biro da cussegliaziun turistica GrischConsulta, conferma la constataziun dalla presidenta da Glion. Sin damonda dalla FMR declara el: «Quei ei in bien project. Mintga pendi- ni funiculara che parta direct dalla staziun dil tren el territori da muntogna fa senn per la mobilitad». Exempels dat ei divers, aschia ella Part-sura bernesa cun Grindelwald e Wengen. Roland Zegg precisescha ch’ei vegni ad esser decisiv nua che la staziun a val dalla colligiaziun Glion-péz Mundaun seigi planisada. «Dapertut nua ch’ins sa sortir dil tren ed ir direct ella pendiculara sil cuolm ei quei in grond plus», manegia gl’expert dil turissem. Roland Zegg numna dus auters exempels: «Fiesch-Eggishorn ella part-sura dil Valleis ei in grond success, medemamein Unterterzen-Flumserberg». Dad Unterterzen san ils skiunzs che vegnan cul tren da Turitg entrar direct dil Lag Rivaun el territori da skis». La vischinonza d’ina staziun dil tren culla staziun a val d’ina pendiculara seigi mo d’avantatg per in territori e per la mobilitad, concluda Roland Zegg. El enconuscha buca detagls dil project Glion-Mundaun, puntuescha denton l’interdependenza da tren e pendiculara sil cuolm. Ina vusch opponenta Ei dat aunc in auter exempel en quei reguard, numnadamein l’arena da skis Andermatt-Sedrun. Projects novs sedrezzan en tuttacass tenor las normas dalla persistenza e dall’ecologia. «Nus vulein realisar quei project en stratga collaboraziun cullas organisaziuns per la protecziun digl ambient e quei gia elavurond las variantas pusseivlas», puntuescha Carmelia Maissen, la plidadra dalla gruppa d’interess. Ina dallas organisaziuns, il WWF Grischun, ha la FMR contactau pertuccont ina emprema posiziun. «La vischnaunca Ilanz/Glion ha informau nus dil project. Nus havein priu notizia da quel, savein pil mument denton buca s’exprimer en caussa», gi Cilgia Schatzmann, collaboratura scientifica dil WWF Grischun. Els vegnien a far quei cu la studia seigi finida ed a disposiziun, aschia Cilgia Schatzmann. Ella renda denton attent: «Da principi pretendein nus schon daditg in stopp da novas colligiaziuns turisticas en vallàs e cuntradas aunc intactas». Plascher da visiuns Il Péz Mundaun (amiez la foto) ei in sparun denter Lumnezia e Reinanteriur. Tgei manegian las Pendicularas Grischun dil project ch’ei lantschaus ufficialmein en Surselva? Martin Hug, il president dall’uniun grischuna dallas pendicularas ei reservaus. El gi: «Da principi prendein nus buca posiziun tier projects da nos commembers. Noss’associaziun ha denton adina plascher da visiuns innovativas e projects che sviluppeschan vinavon il turissem». Lantschau il project Rein&Péz han treis vischnauncas, ensemen cun plirs acturs da turissem ed economia dalla Surselva amiez. In da quels ein las pendicularas da Sursaissa. Gl’access naven da Glion direct sil cuolm purtass avantatgs a quell’interpresa ch’ei activa da tuttas stagiuns sil ed entuorn il Mundaun.

«Sco ina glisch ella notg» ei in film impressiunont che tracta gl’alcohol ella vegliadetgna. Cu ella vegn pensiunada, dat ella en ina ruosna: Carla, ina commercianta d’immobiglias ha luvrau biars onns cun grond success ella branscha. Sia veta professiunala ha dominau, gl’um ha bandunau ella, ed era la feglia ei ida ord via alla mumma ch’encureva mo il success professiunal. L’actura Christane Hörbiger gioga el film «Wie ein Licht in der Nacht» la Carla. Suenter la pensiun daventa gl’alcohol siu tgeu accumpignader. La gruppa «Kino per seniors» presenta quei film damaun gievgia suentermiezgi, ils 14 d’avrel, allas 13.45. Ella pausa e suenter stat Patrick Lippuner, pedagog social e cussegliader da dependenza, a disposiziun per discutar d’in tema che vegn tabuisaus. Reservaziuns da plaz: 079 632 29 44.

Oz festivein nus Venderdis sogn. En nossa tradiziun in di che nus seregurdein dalla mort da Jesus. La crusch stat el center. Jeu seregordel bein vid ils plaids ord mi’affonza: «Mirei il lenn dalla crusch che porta salit al mund.» – Cruschs dat ei biaras, veseivlas e nunveseivlas en nies mund. Gliez ei capeivel. E «salit»? – «Heil» per tudestg? Forsa s’avischinein nus al plaid «salit» cun agid da treis maletgs ord la via dalla crusch. Quels maletgs stattan el center dalla meditaziun dad oz. Gl’emprem maletg ei «Jesus croda sut la crusch». – Ils biars da nus ein gia stai en quella situaziun: jeu sun giun plaun, senza speronza, senza curascha e forza e senza perspectiva, daco adina jeu? – Tut para van, senza senn. Oz patratgel jeu cheu era vid tut quels carstgauns che ston viver en situaziuns d’uiara e da fomaz. En special vid ils carstgauns ell’Ucraina che vivan en temas e suppressiun. Situaziuns vanas per nus tuts. E tgei fagein nus? – Nus essan consterni, vilai e savein egl emprem mument buca co reagar. Il meglier en da quellas situaziuns ei da semplamein far. Vegnir activs. Activs sco Simon da Cirena che gida Jesus a purtar la crusch. Nus vegnin en acziun. Ed acziuns ha ei dau biaras en nos vitgs. Igl ei in bi mirar co pign e grond segida. Cun bunas ideas vegn rimnau rauba e daners. Ei semuossa ina gronda solidaritad cun quels carstgauns che piteschan. Ei va a nus datier. Quella solidaritad fa nus pli rehs. Suenter liung temps, nua che mintgin ei staus empau da siu persei, dat ei nova cuminonza. Ei dat sentupadas ed il segidar fa bein, quietescha e lai anavos fastitgs. Era quella situaziun anflein nus ella via dalla crusch. Veronica porscha spontanamein in sudari a Jesus. Lez imprima sia fatscha, lai anavos fastitgs. Quels fastitgs consoleschan, dattan forza e curascha. Cun nossas acziuns spontanas savein nus zvar buca midar gl’entir mund. Mo, daguot e daguot fan puoz – nus midein enzatgei el pign mund. Nus dein speronza e formein cuminonza. Nus vivin quei che nus desiderein. Numnadamein il viver en pasch. Atgnamein fuss tut schi sempel. Nies esser, nies tgierp ei gia program. Veis vus gia fatg persenn che vus saveis, cun vies tgierp, formar ina crusch? Stei inaga sin peis ed arvei vossa bratscha. – Enragischaus cun la tiara stun jeu cheu sidretg. Miu tgau sestenda viers gl’univers, colligiaus cun Diu. Mia bratscha stendida colligia mei culs carstgauns, cugl entir mund. En miu esser sun jeu colligiada, jeu piardel buca il sutapeis. Jeu vegn tenida e purtada. In bi maletg, la crusch piarda la stgiradetgna dalla mort e fa plaz alla speronza, alla glisch. Andrea Cathomas-Friberg da Dardin è scolasta da scolina e catecheta.

Las biaras equipas dalla 2. ligia regiunala – inclusivmein Schluein Glion – san far pausa sur Pastgas. Per Schluein Glion ha il campiunadi da primavera entschiet cun dus remis ed ina terrada. Per puder bandunar la zona dalla relegaziun drova ei denton victorias els proxims giugs. Culs dus puncts recaltgai ei l’equipa dalla Foppa s’avischinada als pli stretgs concurrents senza denton saver surdar la latiarna cotschna. Semegliontamein sepresenta la situaziun per Lumnezia alla cua dalla 3. ligia. Els dus giugs da primavera d’entochen ussa ha Lumnezia contonschiu in punct. Gliendisdis proxim ha la squadra da Giacun Vinzens la caschun da festivar l’emprema victoria stagiunala. Hosp a Vella ei Uznach che schai el miez dalla tabella. Las prestaziuns che Lumnezia ha mussau ordeifer encunter Tusaun-Cazas, respectivamein Valposchiavo, ein empermettentas: Lumnezia sa tener petg allas autras equipas da 3. ligia. Program reduciu En tuttas ligias vegn dau sur Pastgas per gronda part scuntradas che han stuiu vegnir refretgas. Gest duas partidas absolva la squadra da Laax: Questa sera ordeifer encunter Panaduz e gliendisdis sera a casa encunter Schlarigna. Ferton che Panaduz schai il mument sil secund plaz dalla tabella, ei Schlarigna el miez da quella. Laax drova urgentamein puncts per restar en 4. ligia era igl onn vegnent. El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 5. ligia vegn dau treis giugs sur Pastgas. Gia questa sera semesiran Union Trin e Sedrun/Mustér. Omisduas equipas sesanflan ell’emprema mesadad dalla tabella e han aunc adina schanzas sin in rang davontier ella tabella. Lumnezia retscheiva Panaduz. Igl ei il giug dils dus davos dalla tabella. Cun ina victoria savessen ils Lumnezians s’avanzar ella tabella e vargar la secund’equipa da Danis-Tavanasa. En acziun vegn gliendisdis suentermiezdi era il capogruppa Mladost encunter Panaduz. In punct pils juniors B Ils juniors B dalla Surselva che separticipeschan alla Youth League – la pli aulta ligia da juniors dalla Svizra orientala – han absolviu entochen uss dus giugs. La raccolta ord quels ei in punct. Questa sera suonda il giug encunter Eschen/Mauren che ha contonschiu entochen ussa dus remis ed ei vischin ella tabella. Ils Sursilvans che vegnan trenai da Giuseppe Janotta, Giacun Vinzens ed Erwin Carigiet aviseschan ina victoria en quei giug avon agen publicum a Schluein. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – Domat giev. 20.00 3. ligia, gruppa 1 Glaruna – Eschenbach giev. 20.00 Lumnezia – Uznach gl. 15.00 4. ligia, gruppa 1 Panaduz – Laax giev. 20.00 Laax – Schlarigna gl. 18.00 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Sedrun/Mustér giev. 20.00 Lumnezia – Panaduz so. 17.00 Panaduz – Mladost gl. 16.00 Juniors A1, gruppa 1 Tavau – Altstätten gl. 12.00 Appenzell – Surselva gl. 13.30 Juniors Youth League B, gruppa 1 Surselva – Eschen/Mauren Schluein giev. 20.30 Rorschach-Goldach – Surselva so. 13.00 Zuzwil – Eschen/Mauren so. 14.00 Gossau – Tobel-Affeltrangen so. 14.00 Rheintal – Cuera 97 so. 15.00 Juniors B1, gruppa 1 Landquart – Eschenbach-Wagen gl. 15.00 Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Appenzell so. 13.30 Juniors C1, gruppa 1 Flums – Surselva giev. 18.15 Juniors C2, gruppa 1 Surselva – Panaduz Trun so. 14.00 Vaz-sut – Landquart mar. 20.00 Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Surselva so. 13.30 Uznach – Surselva gl. 14.00

«Quei project da film ed exposiziun sefatschenta dalla historia culturala dalla Val Medel. Ils temas ein aschi varionts sco la val sezza», scrivan ils iniziants – Albert Lutz, Daniela Kienzler, Rico Tuor e Gabriel Venzin-Marty – el flyer sco invitaziun alla presentaziun dil project. Els quater fuorman gest la suprastonza dall’unin che senumna tuttina sco il project: La Vitrina. Informaziun publica L’informaziun ha liug da Gliendisdis-Pastgas suenter miezdi allas 15.00 ella halla da gimnastica a Curaglia. «En quei arranschament d’informaziun lessan nus orientar l’emprema ga la populaziun davart noss’idea. Nus lessen era saver il meini da vischinas e vischins davart quei project ed envidar els da separticipar», di Daniela Kienzler. A quell’informaziun eis ei era previu da mussar in tschuppel fotografias dalla Val Medel da pli baul ch’ein insumma buc ni mo pauc enconuschentas. L’avertura dall’emprema stalla cun ina part dall’exposiziun duei succeder igl onn vegnent. Temas aschi differents sco la val La Vitrina duei unir documents historics sco fotos, films e raquens da pli baul cun material da film niev. «Aschia sedat ina vasta collecziun da documents da films che raquentan la historia dalla veta e la lavur ella val dall’entschatta dil 20avel tschentaner», puntueschan ils iniziants. Ils temas da quellas medias duein esser aschi differents sco la val sezza, el center duei il film star. «1996 ei il cudisch davart la vischnaunca da Medel cumparius ed el ei exausts. Quei project cheu duess esser en ina fuorma la cuntinuaziun da quel, semplamein cun in auter caracter», di Daniela Kienzler. Fotos e films en clavaus Igl entir material rimnau e realisau duei vegnir mussaus en pliras stallas repartidas sigl entir intschess dalla val. Tuttas sesanflan sper la reit da sendas, duein esser libramein accessiblas e senza entrada. Mintga stalla duei vegnir dedicada ad in tema: Sper films, fotos duei quei era esser objects ni eventualmein era art, staziuns d’audio e giug. Aschia duein ils viandonts saver serender da clavau tier clavau e sedivertir dalla varietad dalla Val Medel en fuorma d’in «museum aviert». Leu duein las historias dalla veta e dil mintgadi dalla glieud da pli baul ed oz vegnir presentadas en ina fuorma mediala varionta. Sper la historia dalla val duein era temas actuals, perspectivas e sfidas esser ina part dall’exposiziun. Fotos nunenconuschentas In’interessanta part dall’exposiziun ein fotografias e films vegls, denter auter fotos fatgas da Rudolf Zinggeler (1864–1954). El ha fatg 150 fotos dalla Val Medel l’entschatta dil 20avel tschentaner. Ellas duein aschidadir esser il punct da partenza per exempel per discuors da generaziuns, denter giuven e vegl. L’exposiziun duei denton era mussar fotos ord archivs da famiglia, dal Dicziunari Rumantsch Grischun, la Fundaziun da fotos Grischun ni era da differents archivs e museums e dalla Scola politecnica federala Turitg. 260 000 francs per emprema etappa Albert Lutz che meina il project e ch’ei president dall’uniun La Vitrina, ei staus directur dil Museum Rietberg a Turitg ed ei burgheis da Medel. Sut l’egida dad el vegn in’emprema etappa dil project – l’exposiziun en in clavau el vitg da Curaglia – ad esser aschidadir l’emprova generala pil concept general. Igl ei previu d’arver quella part il fenadur 2023. In dils emprems pass che l’uniun vul far ussa ei – sper sefatschentar dil project sez – la finanziaziun da quell’emprema etappa. Il preventiv per quella quenta cun cuosts da 260 000 francs. Senza l’atgna prestaziun e la contribuziun dalla vischnaunca ha ei num ussa da cuvierer 186 000 francs. L’uniun spera sil sustegn da privats ed instituziuns. Naven dil 2024 duein suandar ulteriuras etappas. Exposiziun davart Medel en clavaus L’uniun La Vitrina da Curaglia vul organisar in’exposiziun decentrala en clavaus sper la senda da viandar en Val Medel. Leu duei vegnir mussau fotos e films vegls, presentau raquens e raschienis denter las generaziuns dalla val. Cun auters plaids: regurdientschas dalla veta da pli baul d’ina vart e quella dad oz da l’autra vart. Sut l’egida d’Albert Lutz, burgheis da Medel ch’ei staus directur dil Museum Rietberg a Turitg, duei l’exposiziun vegnir realisada en successivamein en etappas. In’emprema duei vegnir aviarta igl onn vegnent en in clavau a Curaglia. Per quella rimna l’uniun ussa daners, ils cuosts approximativs per l’emprema etappa importan 260 000 francs. Da Gliendisdis-Pastgas orienteschan ils iniziants la populaziun da Medel davart il project. (fmr/hh) La veta el vitg da Curaglia entuorn 1910. Avon biebein 100 onns a Curaglia: umens vid resgiar lenna. Affons e carschi avon casa a Curaglia avon biebein 100 onns.

Da quei ch’ei schabe­giau ils davos dis della veta de Jesus da Nazareth relatan ils quater evangelis canonics, tuts screts da gedius e d’ambients gedius, ual sco quei che discipels, giuvnals, giuvnalas e la mumma de Jesus eran ge­dius. E tuts quater evangelists raquentan relativamein tard dils schabetgs entuorn Jesus, vul dir denter ils 70 ed ils 100 s. Cr., pia suenter pliras generaziuns. La differenza denter gedius che suon­davan Jesus e quels che suandavan buca el era denton daventada adina pli evidenta e s’exprimeva en tuns pli e pli era polemics, sco quei che nus havein saviu constatar p.ex. ella discus­siun sur dils «vers fegls dad Abraham» egl evangeli da Gion (cap. 8 ed autro). Mo en quellas divergenzas san ins buca constatar quei ch’ei daventau pli tard igl antigiudaissem ni schizun antisemitissem, setractava ei cheu gie da discussiuns da gedius encunter gedius. Pér cu las cuminonzas cartentas en Jesus ein seconstituidas sco «baselgia» cun atgnas structuras hierarchicas (el 2. e 3. secul), ha ei dau, els egls dils cristifideivels, ord quei ch’era la «claque» entuorn igl aultsacerdot Caifas semplamein «ils gedius». Quels, «ils ge­dius», grevan il «crucifige» encunter il profet da Nazareth. E da cheu era il pass pigns viers igl antigiudaissem tout court. Plaun a plaun ei quel carschius e s’entschalius, oravontut cu las cuminonzas cristianas ein daventadas baselgia cun atgna hierarchia, lu aunc imperiala, cun tut ils privilegis sut ils imperaturs Constantin (306-337) e Teodosi (379-395), e cu la baselgia imperiala ha pretendiu ch’ella seigi il «ver Israel», artavla dellas empermischuns. Cheu entscheivan las persecuziuns dils gedius che van tochen sin nos dis. Ed aschia vegn la passiun de Jesus interpretada cun categorias religiusas dil Tempel. La mort de Jesus daventa il sacrifeci sanguinus della crusch che reconciliescha il carstgaun puccont cul Bab etern. Ils ministeris della cuminonza surprendan la funcziun da sacerdots. In svilup che porta la verdad della crusch de Jesus damaneivel della blasfemia: che la mort de Jesus vid la crusch seigi il sacrifeci vulius da Diu per dar ad el satisfacziun dils puccaus. Tgei Diu fuss quei? E tgei bab? Quellas ideas dil «sacrifeci della crusch», popularmein banalisadas, ein per part aunc adina vivas. Denton: quei dil «sacrifeci sanguinus» e de «Jesus sco aultsacerdot» che porscha sigl altar della crusch sesez sco unfrenda a Diu – nuot de quei anfl’ins els raquents dils evangelis. Dil saung che fuss currius sco segn dell’immolaziun – bu’ plaid, è buc tier la corunaziun cun spinas. Pér pli tard, ella devoziun populara, ei quei vegniu si e dau vinavon egl art figurativ. Co Jesus ha acceptau e capiu siu murir – quei savein nus buc. Forsa che Jesus ha saviu s’identificar en sia passiun e mort cul «survient da Jahve» della profezia dil profet Isaia 53, che plaida digl «um dellas dolurs» (v. 3). Ils evangelis raquentan mo da siu clom: «miu Diu, pertgei has bandunau mei?» – ni, tier Marc, semplamein d’in griu. Ils apostels sezs, pia quels ch’eran pli damaneivel dad el, ein fugi, sedesperai. Per els veva Jesus fatg nau­fragi. Nuot d’ina stilisaziun religiusa-sacrificala edificonta de quei davos mument. La mort turpegiusa vid la crusch romana, cun la claque da Caifas che fageva beffas, culs «gaffeurs» d’indigens hierosolimitans e pelegrins vegni a Jerusalem per celebrar il Pesach, pia tut quels che mavan sperasvi riend e commentond – quei ei en sesez la realitad de quei di dell’execuziun. Mo plaun a plaun ha la cardientscha viu quei auter. Quei um da Nazareth, in unicum ella historia humana, siu messadi, sia critica della religiun opprimenta e della morala manzesera, sias enzennas per ils paupers e malsauns, per la puraglia della Galilea tschi­tschada o dallas taglias dil Tempel, siu priedi dellas beadadads universalas e dil Diu che lai plover sur gests e malgests – de quei dattan ils evangelis perdetga; e tut quei ei Jesus sez en sia persuna. Il dun che Dieus ha sfarlatau – sco Maria de Betania siu custeivel parfum – per dar als carstgauns la veta, senza sedumandar sch’ins vessi buca saviu far tut quei «pli bienmarcau». Jesus ha acceptau sia mort per che siu messadi, sia ovra, ed el sez vivien; sustratgs allas pussonzas religiusas (Caifas) e politicas (Pilatus) ch’han ridiculmein mess guardias dormulentas avon sia fossa. Ursicin G.G. Derungs è autur rumantsch ed in observader critic dals svilups socials e politics. El viva a Milaun. Ursicin Gion Geli Derungs

Sonda ei puspei inagada stau exposiziun sil plaz a Pustget. Igl ei il liug perfetg per ina sentupada dils allevaturs da biestga. Ils commembers dall’Uniun da tratga da biestga Cadi han presentau 100 tgaus agl expert Paul Caduff. Avon quater onns ha el astgau giudicar al premi naziunal dalla biestga brina a Zug. Ed avon in’jamna eis el turnaus dalla Bruna 2022 cun ses agens animals premiai. L’exposiziun da sonda a Trun ei stada per Paul Caduff, pur ed allevatur da Morissen, ina incumbensa interessanta. «Jeu hai viu oz biestga da buna qualitad. Il principal per mei ei da constatar che buca mo singuls, mobein tuts sedattan breigia per la tratga», ha el analisau sonda suentermiezdi. Pliras vaccas ch’el hagi viu seigien da qualitad naziunala. «Jeu constateschel cunzun ch’ils allevaturs han quitau da lur animals buca mo il gi d’exposiziun», il premi a Trun seigi in spieghel da quei che schabegi gl’entir onn ora ellas stallas. La gruppa d'affons da Breil che ha presentau sia stiarla ord il nuegl da Marcel Albin. L’Uniun da tratga da biestga Cadi ha organisau la 18avla exposiziun da biestga a Trun Pustget. Suenter ina interrupziun da quater onns ein numerus visitaders separticipai alla sentupada purila. Tut che ha gudiu ils contacts, dad ir libramein tras las retschas culla biestga rentada vid las lattas, da seser ensemen ella tenda e da serimnar entuorn il rudi. Davontier la Alicia cun siu patrun, Gaudenz Cathomen. el rudi dall'exposiziun a Trun. Il comite d’organisaziun cul president Carli Tuor e Simon Cajacob sco meinafatschenta e cassier, gl’actuar Andreas Küttel-Rensch ed ils commembers dil comite Heimo Degonda e Mario Seiler han dau peisa a mintga detagl. Cul plaz a Pustget han els giu a disposiziun l’infrastructura principala. L’aura ei stada ideala, buca memia freid e bletsch sco savens gl’avrel. Gnanc il vent ha saviu disturbar la fiasta purila cun pulenta e groma. Paul Caduff ha mirau e taxau la constituziun digl animal, sia «carrossaria», co gl’iver ei pendius si el venter, tetels plazzai bein, butschida adattada, canvialas, ligiom central, la harmonia dil tgierp. Quels ed aunc auters criteris ein stai decisivs pil giudicament. La Alicia cun siu patrun Gaudenz Cathomen (dretg) ed il sponsur dil premi Miss Ischi, il veterinari Urs Propst che va en pensiun. Rangaziun dall’exposiziun a Trun Pustget (emprems rangs, total 100 animals) Stiarlas naschidas 15-10-2020-11-7-2021 Malta, Stefan Küttel-Rensch; 2. Molina, Hans Herger; 3. Inissa, Hans Herger; 4. Riviera, Roc Muoth. Mugias naschidas 24-10-2019 – 5-9-2020 Noelia, Hans Herger; 2. Mona, Stefan Küttel-Rensch; 3. Irene, Hans Herger. Mugias naschidas 11-4-2019 – 11-10-2019 Sanja, Stefan Küttel-Rensch; 2. Bea, Marcus Schmidt, 3. Vroni, Hans Herger; 4. Simona, Marcus Schmidt. Genetschas fatg vadi 1-1-2021 – 23-9-2021 Sinta, Mario Seiler-Sax; 2. Belinda, Mario Seiler-Sax; 3. Paloma, Walter Maissen; 4. Cortina, Gaudenz Cathomen. Genetschas fatg vadi 29-9-2021 – 29-1-2022 Sina, Carli Tuor; 2. Paula, Marcus Schmidt, 3. Jolanda, Heimo Degonda; 4. Odessa, Walter Maissen; 5. Gladiola, Marcus Schmidt. Vaccas 2. lactaziun, fatg vadi 19-8-2021 – 15-11-2021 Bionda, Marcus Schmidt; 2. Palma, Stefan Küttel-Rensch; 3. Soraja, Marcel Flepp; 4. Tiba, Carli Tuor. Vaccas 2. lactaziun fatga vadi 17-11-2021 – 24-1-2022 Adria, Carli Tuor; 2. Karamba, Adrian Seiler; 3. Pedrosa, Marcel Flepp; 4. Clarida, Gaudenz Cathomen; 5. Kanada, Adrian Seiler. Vaccas 3. lactaziun fatg vadi 4-9-2021 – 28-10-2021 Siera, Carli Tuor; 2. Belinda, Marcus Schmidt; 3. Angelina, Mario Seiler-Sax; 4. Nora, Marcus Schmidt. Vaccas 3. lactaziun fatg vadi 11-11-2021 – 2-1-2022 Alicia, Gaudenz Cathomen; 2. Kutla, Heimo Degonda; 3. Norina, Marcel Flepp; 4. Tamara, Giusep Demont-Tuor; 5. Alpina, Paul Mathiuet. Vaccas 4. lactaziun Tussi, Carli Tuor; 2. Enziana, Marcus Schmidt; 3. Selina, Mario Seiler-Sax; 4. Anabel, Marcus Schmidt. Vaccas 5. – 11avla lactaziun Violetta, Marcus Schmidt; 2. Nasa, Carli Tuor; 3. Rimera, Marcel Albin; 4. Hortensia, Vitus Pelican; 5. Zelanda, Paul Fry. Cup da menaschi Carli Tuor, Rabius; 2. Mario Seiler, Breil; 3. Hans Herger, Sumvitg. Ulteriurs menaschis: Gaudenz Cathomen, Heimo Degonda, Marcel Flepp, Walter Maissen, Marcus Schmidt, Adrian Seiler, Stefan Küttel. Bi iver vaccas giuvnas Belinda, Mario Seiler; 2. Sinta, Mario Seiler; 3. Clarida, Gaudenz Cathomen. Bi iver vaccas veglias Alicia, Gaudenz Cathomen; 2. Tussi, Carli Tuor; 3. Siera, Carli Tuor. Campiunessa mugias Malta (bab Blooming-ET), Stefan Küttel-Rensch; 2. Noelia (Leooox), Hans Herger; 3. Molina (CR7-ET), Hans Herger. Miss Ischi 2022 Alicia, bab Biver, Gaudenz Cathomen; 2. Tussi (Arrow), Carli Tuor; 3. Sinta (Phil), Mario Seiler.

Il project da voluntaris pil survetsch da protecziun dallas muntaneras cuntinuescha: Quei communichescha Patrizio Decurtins da Trun, il responsabel da «Pasturs Voluntaris». Il project da pilot il 2021 seigi staus in success. Ils voluntaris seigien stai en acziun duront 88 dis sin nov menaschis. Leu hagien els gidau d’exequir las mesiras da proteger las muntaners encunter ils animals scarponts. Ils resuns seigien stai, cun paucas excepziuns, positivs. Gidonters voluntaris dall’entira Svizra e dalla Tiaratudestga hagien gidau cun grond engaschi ils purs cun far seiv, midar pastiras e per ulteriuras lavurs dalla protecziun dallas muntaneras. Ils resuns dils purs e dils voluntaris, sco era l’evaluaziun dil project «Pasturs Voluntaris», han animau da cuntinuar. Sco quei che Patrizio Decurtins communichescha, entscheiva il project 2022 miez zercladur cun probablamein silmeins 120 voluntaris. «Pasturs Volunaris» porscha puspei ina contribuziun directa per la coexistenza dall’agricultura da muntogna ed ils animals da rapina gronds. Per ch’in menaschi sappi profitar da mauns gideivels e digl agid da persunas voluntarias, stoppi el realisar silmeins ina mesira da schurmetg renconuschida e pagar ina taxa annuala simbolica. Sch’in tal menaschi ademplescha las cundiziuns, sa el dumandar gl’entir onn sustegn dils Pasturs Voluntaris. Conform al motto «communablamein pil schurmetg dallas muntaneras» tilan tuts vid il medem sughet. Voluntaris ord territoris urbans gidan purs da muntogna da dumignar las sfidas cul schurmetg dallas muntaneras. Ils voluntaris gidan da far seivs, els miras da tgauns e nuorsas e prestan ulteriurs survetschs che dueien descargar ils menaders dils menaschis. Quei va denton buca senza ina scolaziun fundamentala obligatorica. En tut porscha il project «Pasturs Voluntaris» tschun cuors d’introducziun sin menaschis en Surselva ed a Tavau. Il diember da participonts ei plafonaus sin 140 voluntaris. «Nus nezegein las experientschas digl onn da pilot, ils cuors vegnan ad esser pli effizients e drizzai pli intensiv alla pratica», declara Patrizio Decurtins. El spera sin biaras annunzias per quei survetsch a favur dall’agricultura. Tschercai ein cunzun voluntaris domiciliai els cantuns Grischun e Glaruna. «Indigens ein fetg dumandai, oravontut per engaschis cuorts. Interessai san s’annunziar pils cuors naven d’ussa.(fmr/abc) Las damondas ein da far ella pagina d’internet www.pasturs-voluntaris.ch. Ulteriurs sclariments dat il meinaproject Patrizio Decurtins, 078 420 08 01, adressa mail: info@pasturs-voluntaris.ch Pasturs Voluntaris gidan era da zavrar nuorsas.

Sil mulin da Schnaus eis ei duront la stagiun freida ruasseivel. Da Pastgas sededesta il liug solitari dil paus d’unviern. Suenter dus onns interrupziun pervia dalla pandemia han pign e grond puspei saviu guder e star pacific sin ed entuorn gl’areal. Ueli e Cecilia Giger e lur famiglias han puspei envidau all’occurrenza tradiziunala dalla dumengia da Pastgas. Igl ei stau la 22avla gada ch’els porschan la sentupada cun pintgas attracziuns en quei liug idillic. Ferton ch’ils gronds san guder l’emprema gada dalla stagiun deletgs culinarics dil grill e visitar il mulin historic, astgan ils pigns encurir ils ignivs ed ovs da Pastgas ch’ein zuppai per liung la senda botanica. Sco quei che Ueli Giger ha getg sin damonda dalla FMR, ei la viseta dil mulin da Schnaus dapi varga 20 onns per differentas famiglias d’indigens e hosps ina gronda tradiziun. Il mulin da Schnaus exista dapi varga 150 onns. Avon zacons onns eis el turnaus en possess dad Ueli Giger. Siu urat Arnold ha fundau il mulin ed entschiet a producir il renomau criec da Schnaus.(fmr/abc) Beat Zurfluh (dretg) viseta cun ses affons dapi varga 20 onns l'occurrenza da Pastgas el mulin da Schnaus.

Mesjamna avon Pastgas ha la scola primara da Sagogn organisau l’acziun usitada da rimnar rumien en ed entuorn il vitg. Uonn ei il «recav» staus modests. Malgrad quei fatg positiv ein affons dall’emprema tochen sisavla classa sevilentai. La midada dil clima ei in tema omnipresent, ellas medias, en famiglia… ed era en scola. Il consum senza cunfins ed il plastic che setschenta ella mar ei il problem dil 21avel tschentaner. Ella schubra Svizra ei quei buca il grond, en nossa tiara ein pign e grond sensibilisai pli ferm che avon 40-50 onns. Ils affons creschan si oz cun discussiuns d’ecologia, dallas resursas limitadas e cull’admoniziun da haver quitau da clima ed ambient. Savens ei la generaziun giuvna quella che admonescha. Aschia scolaras e scolars da Sagogn. Mesjamna suentermiezgi ha il persunal d’instrucziun organisau per e cun els in gi d’acziun pil vitg. L’emprema e secunda classa, la tiarza e quarta sco era la tschun- e sisavla han rimnau rumien. Equipai cun sadialas e vons ein las treis gruppas idas per sendas, vias e scarpas sin diversas rutas. Els ein selegrai dall’acziun, per l’ina eis ei in’activitad ora el liber, per l’autra san els ch’ella fa senn. En ed entuorn il vitg ein els i a catscha da stumbels da cigarettas, pupials, emballadis da plastic e metal ed auter pli. Glieud ignoranta fiera naven ni lai anavos diltut sper bauns e per liung sendas dad ir a spass. Uonn seigi la catscha da rumien stada plitost magra enviers auters onns, han las scolastas getg sin damonda dalla FMR. Atgnamein in fatg legreivel. Ils scolars seigien stai surstai – bunamein empau trumpai – con pauc ch’els hagien rimnau. Quei sappi esser in indezi che la glieud seigi pli sensibilisada. Ina gruppa da scolars ei tuttina turnada cun «trofeas» ch’ein dadas en egl: El nord dil vitg, encunter il stradun digl Alpsu, han els priu ord las scarpas divers uviarchels da rodas e bischels da metal. Las fueinas e plazs da grillar a Plaun Pigniel e Spaleus, ed era las rutas da bike e sendas da viandar, eran pigl auter detg schubras. Quei che ha vilentau ils affons ein ils stumbels da cigarettas. En scola han els empriu che quei material sesligia ni cumpostescha buc. Entgins ch’ein s’irritai han remarcau cun raschun che stubels da cigarettas sappien tgunsch caschunar in barschament.

Vendergis vargau ha Gion Giusep Derungs festivau siu 90avel gi da naschientscha. Gest sin quei gi dils 15 d’avrel 2022 han Luzius ed Edith Hassler presentau il project finiu dall’ovra cumplessiva dil cumponist. Las cumposiziuns ein ussa digitalisadas cumplettamein.. Igl ei in arcun plein musica. En tut cumpeglia l’ovra 2400 fegls cun notas e partituras, igl ei 800 numras repartidas en 15 capetels. Ei seigi veramein ina legreivla constellaziun, ed el hagi giu enorm plascher d’astgar far quella lavur, ha Luzius Hassler manegiau. Gievgia suentermiezgi han el e sia dunna Edith beneventau tier els a casa a Cuera il cumponist Gion Giusep e sia consorta Antonia. Il pèr ei staus envidaus a caffè. Per l’ina per tgirar l’amicezia e guder la buna cumpignia. Per l’autra per mussar il «Register da cumposiziuns Gion Giusep Derungs». Il cumponist che ha festivau da Vendergis sogn il 90avel gi da naschientscha ha giu grondas marveglias da veser tgei ch’ei schabegiau cul material ch’el ha surdau a Luzius Hassler. Quel ei sepurschius il 2018 da transcriver sil computer tuttas cumposiziuns fatgas a maun. Zavrau ed ordinau perfetg Luzius Hassler, Edith Hassler, Antonia Derungs-Schatz e Gion Giusep Derungs (da sen.) Suenter che la lavur ei finida, ha Luzius Hassler saviu returnar al cumponist ils 20 ordinaturs ch’el haveva retschiert avon quater onns. «Quei che Gion Giusep Derungs ha furniu a mi ei stau top qualitad, tut ordinau e zavrau a moda perfetga», ha Luzius Hassler confirmau. Gl’anteriur scolast da musica, dirigent da chors e musicist ha envidau la FMR pigl act dalla surdada dall’ovra cumplessiva digitalisada. «Luvrau vid quei haiel buca mo jeu. Mia dunna Edith ha contribuiu fetg bia», puntuescha el. Duront che dunna Edith ha preparau il caffè, han Gion Giusep ed Antonia Derungs priu plaz avon il computer. 2400 paginas ein elaboradas, canzuns per chor viril, per chors mischedai., per chors d’affons e cumpignia. Ed aunc bia auter. «Quei ei ina lavuruna», remarca Gion Giusep Derungs. Luzius ed Edith Hassler han digitalisau quei ch’il cumponist ha fatg davos las culissas, persuls al clavazin. «Igl ei in cletg ch’ins sa aunc dumandar il cumponist», manegia Luzius Hassler. Cun 90 onns ha quel manteniu la demanonza che ses cantadurs e sias cantaduras enconuschan: El ei il scolast d’ina certa dignitad, il mussader disciplinau. Ins sa s’immaginar la cumparsa digl expert, cumponist, dirigent e cantadur. Ses anteriurs cantadurs dil Chor viril Surses e dil chor Ligia Grischa raquentan cun stema e respect da Gion Giusep Derungs. «El era in stregn e pretensius, mo cun el havein nus empriu bia e cantau fetg bugen», han divers tradiu alla FMR. Il lungatg-mumma, quel dil cor Luzius Hassler ha sez era dirigiu il Chor viril Surses. Il 2001 ha el surpriu quel da Curo Mani che haveva menau quel 15 onns – sco successur da Gion Giusep Derungs. Il Lumnezian da Surcasti ha dirigiu 18 onns ils Sursetters, da 1967 tochen 1985. Igl ei stau onns fritgeivels, cun registraziuns da plattas fonograficas, concerts e producziuns. Culla medema dinamica ha el menau silsuenter la Ligia Grischa. Il contact cun Surses ha el manteniu sco dirigent dil Chor maschdo da Surmeir. «Igl ei donn che quei chor exista buca pli», remarca Gion Giusep Derungs. La gronda part da sia ovra cumplessiva ei dedicada al cant romontsch. «Il lungatg-mumma e quel dil cor», ha el remarcau cuortamein el decuors dalla sentupada. Tgei schabegia ussa dil reminent culla datoteca gigantica da Gion Giusep Derungs? Luzius Hassler declara: «Atgnamein duvrass ei mo pli ina pagina d’internet ed in survetsch d’access per in e scadin». Il register da cumposiziuns – ina fontauna Dallas varga 800 numras dat ina casualmein en egl: «L’apoteca da casa» ch’el ha cumponiu il 2009 cun texts da nums da medicaments. Arranaschaments da musica solistica sco «Eulenweger Trio», per flauta, clarinetta e fagott en siat parts, ovras ciclicas e cantatas sco p. ex. il giug festiv 1969 digl institut s. Giusep a Glion, 1978 «La glisch dalla libertad» pil giubileum da Laax ein exempels digl arcun da Gion Giusep Derungs. La lavur da digitalisar l’ovra cumplessiva descriva Luzius Hassler suandontamein: «Igl ei stau sco da pachetar ora da Nadal in pac suenter l’auter». «Il lag alpin», «Ils vagants», «Sur igl èr» ein tetels ch’ins anfla egl emprem dils 15 capetels. Igl ei cumposiziuns per chor viril fatgas 1960 cun texts da Gian Fontana. Tochen 2017 ein tschiens suandadas. Al transcribent ha Gion Giusep Derungs confirmau che 70 pertschient seigien aunc mai vegnidas presentadas. Il cumponist ha mess schuber e bein en ordinaturs finadina ovra. Luzius Hassler e sia dunna Edith han luvrau cul program da musica «Finale». Il mars 2022 han els endatau las davosas notas. Il grond dils capetels ei quel dalla musica da baselgia. En tut eis ei 136 tetels. Cun Gion Martin Pelican e Wendelin Caminada haveva Gion Giusep Derungs fatg part dalla cumissiun da musica dil Decanat Surselva, quella ha ediu 1981 il cudisch da cant Alleluja. Ils 15 capetels Il register cumpeglia 602 cumposiziuns e tetels ch’ein classai cun varga 800 numras: I. Chor viril a capella (96) II. Chor mischedau a capella (85) III. Chor viril cun accumpignament (10) IV. Chor mischedau cun accumpignament (8) V. Lieder für Männerchor (11, tud.) VI. Lieder für Gemischten Chor (18, tud.) VII. Chor da dunnas (7) VIII. Chor d’affons, scola, cumpignia (91) IX. Giugs cun cant (Giugs cun cant (3) X. Sologesang, Duette (33) XI. Cant e musica da baselgia XII. Arranschaments (47) XIII. Zyklische Werke, Kantaten (25) XIV. Solo- und Kammermusik (25) XV. Orchester (7) Il cumponist ed anteriur dirigent ha gest cumpleniu ils 90: Gion Giusep Derungs, naschius 15-4-1932.

L’jamna sontga ein cumbinada tiels cristians cun rituals e ceremonias. Ina da quellas ei la via dalla crusch. Ils da Sevgein ein i quella meditond dil vitg tier la caplutta da sontga Fossa. «Dad ina staziun a l’autra mein nus en silenzi e schein ir tras il tgau e setschentar quei che nus havein udiu», ha la celebranta Flurina Cavegn-Tomaschett declarau all’entschatta. Vendergis sogn, allas 10.00, ei in triep umens, dunnas ed affons da Sevgein e Castrisch s’entupai sil Piaz – aschia numnan els lur plaz-cadruvi – per ir la via dalla crusch. Igl ei la ceremonia ch’ils catolics fan da vendergis sogn. Dils reformai ei il vendergis sogn il pli ault ed ell’entira Europa eis ei in firau cumandau. L’assistenta pastorala dalla pleiv da Sevgein ha rendiu attent ch’ins seregordi quei gi dalla via dalla crusch che Jesus seigi ius avon 2000 onns. «Per sentir aunc meglier, forsa era per vegnir pli datier a quei ch’el ha sentiu, celebrein nus la via dalla crusch giuado el liber», ha la celebranta explicau. Da Vendergis sogn tuccan ils zenns buca. Ils affons han giu il gaudi da sgarar. Sen. il crest da s. Fossa. La dunna da Pilatus Il ritual original consista da 14 staziuns ch’ils cartents absolvan per ordinari en baselgia. En Surselva dat ei oz mo pli a Trun ed a Sevgein ina via cun sontgets ora el liber. Quella a Trun meina dil vitg en carauns sin Nossadunna dalla Glisch, quella da Sevgein dil vitg si tier la caplutta da sontga Fossa. Per lezza ha Flurina Cavegn elegiu uonn ina celebraziun che metta el center las dunnas che han accumpignau Jesus sin sia via dalla crusch. Inagada ei quei Maria, sia mumma. Lu raquentan ils evangelists da Maria Madleina, ina dallas cumpognas da Jesus. «Ed aunc bia autras fuvan leu, ellas eran vegnidas cun el a Jerusalem», scriva gl’evangelist Marc. Quel numna era ina Veronica che ha purschiu in sudari agl um ch’il pievel haveva catschau els mauns da Pilatus. La passiun e mort ha entschiet cun arrestar Jesus egl iert dallas ulivas. Enstagl da far tuttas 14 staziuns ein ils cartents da Sevgein sefermai sis gadas naven dil Piaz tochen la caplutta da s. Fossa. All’emprema staziun han els tedlau quei che gl’evangelist Mattiu ha scret: «Ferton che Pilatus seseva a dertgira, ha sia dunna fatg gir ad el: Buca semischeida els fatgs da quei um gest, pertgei jeu hai giu bia da pitir oz en siemi pervia dad el». La dunna haveva giu ina notg senza ruaus e sentiu intuitiv che quei Jesus seigi nunculponts. Ella ha buca saviu perschuader siu um Pilatus. Arrivada avon la caplutta da sontga Fossa. Il simbol dil cor scarpau Cun plirs simbols ein ils participonts dalla via dalla crusch caminai meditond dil crest siado. La purgameina ei stada il simbol dil messadi che la dunna da Pilatus ha vuliu dar a siu consort. E la teila cotschna ha simbolisau il sudari. Veronica ha giu la curascha da dar quel al torturau che purtava sia greva crusch dil Calvari siado. «Veronica, ti has mussau empatia ed eis stada curaschusa. Lai emprender mei da tei, da buca seserrar enviers il pitir dils auters, dad esser activa, cu auters ein passivs». Il simbol dallas scalgias ha duiu render attent allas dunnas che ha accumpignau Jesus. Ellas eran perschuadidas dil messadi dalla pasch che quei um haveva entschiet a perdegar. Ussa eran tuttas speronzas disfatgas. Ellas eran perschuadidas da sia innocenza e havevan giu la curascha da restar cul humiliau, tochen sut la crusch. La tschunavla staziun ei stada avon la caplutta, per la sisavla ein ils participonts entrai. Leu ha la celebranta rendiu attent al sufrir dalla mumma da Jesus. Ins s’immagineschi ina mumma che sto mirar tier co siu fegl vegn crucifigaus. Il simbol da quella staziun ei stau in cartun en fuorma da cor scarpau. Sontga Fossa era dil reminent pli baul in enconuschent liug da pelegrinadi. Tochen 5000 cartents vegnevan mintg’onn a Sevgein per survegnir en quei liug confiert e curascha pil mintgagi.

Il Lumnezian Carli Elvedi, dotaus cun ina vusch singulara, ei bein staus in dils pli reputai cantadurs laics dil Grischun. Cun sia vusch bassa e voluminusa eis el staus en­tochen en aulta vegliadetgna ina ferma petga per plirs chors. Dacuort ha il Radio Romontsch dedicau al cantadur e solist trapassau in’impressiunonta emissiun che ha mess en evidenza sias eminentas qualitads musicalas. Carli Elvedi ei morts l’entschatta fevrer a Cuera en siu 90avel onn, suenter cuorta e greva malsogna. Naschius e carschius si ei Carli Elvedi a Cumbel en Val Lumnezia el ravugl d’ina gronda fami­glia da nov affons da mistral Murezi Elvedi e Tresa nata Jörger da Val S. Pieder. Ella casa paterna sin Cadruvi a Cumbel menava la famiglia in vast menaschi che cumpigliava posta, stizun ed ustria. Il talent musical ha Carli cumpatg survegniu en tgina. Siu bab Murezi ei staus decennis alla liunga in valent dirigent ed organist a Cumbel ed emprem dirigent dil Chor viril Lumnezia. In frar dalla mumma, il caplon Josef Jörger, veva ina vusch profunda sco’l zenn grond da Val. Da buob cudizzavi ei magari Carli d’imitar siu aug cun siu organ sc’in orcan, tradeschan ses fargliuns. Sco affon vischin dil Plaz Cadruvi seregordel jeu mez aunc bein ch’ei vegneva cantau e sunau stedi ell’Ustria dalla Posta, seigi quei el ravugl fami­gliar ni en cumpignia culs hosps. Cun las pusseivladads da scolaziun dad oz vess Carli Elvedi cumpatg giu las premissas necessarias per far ina splendida carriera musicala. Activitad professiunala Carli ei denton sedicidius auter. Suenter la scola primara a Cumbel e la secundara a Vella, ha Carli frequentau in onn il gimnasi a Sviz. Quei studi ha apparentamein nuota propi plaschiu – ed el tuorna a casa ed absolva in emprendissadi da dessignader da construcziun aulta tier l’interpresa Maissen a Glion. Strusch finius gl’emprendissadi survegn Carli damondas da planisar casas novas, denter auter la casa pervenda e quella dil pasterner a Cumbel, ina casa a Vattiz ed ina incarica parziala per la Casa da scola nova a Vella. Suenter quellas experienzas sil sectur da construcziun aulta, selai Carli fascinar per la construcziun bassa. El entra el biro da planisaziun Lutz a Cuera e frequenta il Tecnicum a Burgdorf ch’el terminescha sco inschignier HTL. Suenter in engaschament professiunal a Winterthur tuorna Carli a Cuera el biro d’inschignier Schneider nua ch’el ei staus engaschaus entochen sia pensiun 1997. En quella funcziun ha el denter auter era planisau e survigilau plirs projects da meglieraziun en Lumnezia ed exequiu lavurs d’inschignier vid il niev Center da scola sport e cultura Cuschnaus. Malgrad la dimora a Cuera ha Carli Elvedi adina tgirau buns contacts cun ses parents a Cumbel e culla Val Lumnezia, alla quala il trapassau ei adina staus zun attaschaus. Cant e musica sco hobi Era sche la veta professiunala ha la finala menau Carli Elvedi sin auters camps, ein cant e musica restai ses hobis preferi. Gia sco giuvenot fa el part dil Chor viril da Cumbel e dil Chor viril Lumnezia. El suna denton era ella Musica da Cumbel e suenter che quella ha calau d’exister ella Musica da Vignogn. Cun sia cumparsa gronda e lingiera e sia pareta nobla fuva Carli era in excellent actur silla tribuna da teater che vegneva tgiraus da quei temps cun grond anim e success a Cumbel. Per biars da sia posa restan las inscenaziun da «Inescadin», «Igl um en grisch» etc. nunemblideivlas. A pèr culla clamada absolva Carli differents cuors per perfecziunar la vusch a Turitg ed a Vaduz. Sco siu frar Pius resda, seigi il dirigent dil Chor da vallada da lezzas uras Gion Giusep Derungs (05) staus pauc incantaus da quella perfecziun, manegiond ch’ils experts hagien «lavagau sia vusch naturala». Era a Cuera, nua che Carli ei secasaus definitivamein suenter la maridaglia cun Irena Quinter, ei la vusch profunda da Carli Elvedi spert vegnida scuvretga. El entra el Quartet viril grischun (direcziun Gion Antoni Derungs) e fa part duront decennis ton dil Chor dils Larischs (direcziun Marcus Zarn) sco dil Chor dil dom (direc­ziun Hanspeter Rechsteiner). El cooperescha denton era ellas operas da Gion Antoni Derungs ed Opera Viva Sursaissa. Sco solist sepresenta el meinsanual sin tribuna da concert ensemen cun differents chors. Ses solos sco «Miu vitg natal», «Allas hirundellas», «Il badugn» etc. ein daventai legendars. A mi persunalmein resta il concert da 1996 el Teater dil marcau da Cuera sut il tetel «Schubertiade» dil Chor viril Lumnezia e la Filharmonia dil Grischun cun Carli Elvedi sco solist en buna memoria. Carli gudeva buca mo las producziuns sin tribuna, anzi era la cumpignia suenter concert, nua che siu solo «Im tiefen Keller» da siu grond idol Ivan Rebroff astgava buca muncar. Igl onn 2000 ha la regenza grischuna undrau la prestaziun ed igl engaschament extraordinari da Carli Elvedi pil cant cun in Premi da renconuschientscha. Ils Romontschs vegnan a mantener il bassist legendar Carli Elvedi en buna memoria. A sia consorta Irena, a sias duas feglias Ursula e Christina ed a ses treis fargliuns exprimin nus sincera condolientscha.

Ernst Sieber era ina persuna bein enconuschenta en Svizra ed era sisum la Surselva. Sias stentas en favur da glieud senza in albiert ein serasadas entochen a Mustér. Igl anteriur cusseglier naziunal (1991– 1995) ha numnadamein giu menau a Cavardiras ina casa – il Pign Padua – per persunas en pitgiras. Quei dacasa per reconvalescenza e reintegraziun era vegnius cumpraus dall’Uniun Refugi Grischun ed ei staus plirs onns en possess da quella. Buca lunsch naven da Cavardiras Buca lunsch naven da Cavardiras – el Center Aua Viva a Mustér/Raveras – renescha l’activitad d’Ernst Sieber. Igl ei denton in’activitad ch’ei pauc enconuschenta a bia glieud. Ser Ernst Sieber malegiava numnadamein era. «Sia collecziun cumpeglia rodund 400 maletgs. Els ei en possess dalla famiglia», di Christoph Zingg, reverenda dalla Pleiv evangelica Cadi e meinafatschenta dalla Fundaziun Tür auf – mo vinavon. Quella ha organisau l’exposiziun da 13 maletgs davart la passiun da Cristus el Center Aua Viva. Ella cuoza en­tochen ils 6 da zercladur 2022. Activitad pauc enconuschenta «Il di ora s’engaschava Ernst Sieber ella pastoraziun ed ell’assistenza da persunas senz’albiert – la notg malegiava el. Quellas duas activitads cumpletavan ina l’autra», constatescha Christoph Zingg. El malegiava carstgauns, animals e cuntradas. In tschuppel da sias ovras cun acril sin teila da juta tractan denton era la passiun da Cristus. 13 da quels maletgs ein da veser el Center Aua Viva. «Per mei ein sias ovras il spieghel da si’olma. Sia cardientscha ei da veser els maletgs exponi», di Christoph Zingg. En siu atelier ad Euthal tancava Ernst Sieber apparen­tamein la forza per sia lavur ella pleiv e las gassas. La collecziun ch’ei vegnida messa a disposiziun dalla famiglia d’Ernst Sieber per l’exposiziun a Mustér va bein a prau culla sala construida cun lenn ed arschella a Raveras: Igl ei maletgs expressivs cun colurs decentas che muossan en emprema lingia la dolur – in temps pensiv. Enten contemplar quels daventan ins pertscharts dall’aveina e persunalitad sensibla dil pictur-artist . La passiun da Cristus Ernst Sieber ha malegiau quels maletgs da 1950 entochen 2014, pia sur in temps da buca meins che 64 onns. Tonaton ein els fetg identics en lur expressiun, savens muossan els Cristus vid la crusch e ­glieud en malencurada. «Quei liung temps d’activitad muossa che la passiun da Cristus ha accumpignau el per veta duronta», di Christoph Zingg. In’ovra fetg interessanta ei quella da Cristus vid la crusch cun baghetgs da Turitg el funs. Ella porta il tetel «Es ist vollbracht». «Quella retscha da maletgs davart la passiun ein ina part speciala dalla lavur artistica d’Ernst Sieber. En els daventan ins pertscharts con profunds ch’el era attaschaus a Cri­stus», concluda Christoph Zingg. L’exposiziun el Center da cuminonza Aua Viva a Mustér/Raveras po vegnir visitada mintga di cun excepziun dil gliendisdis e dalla gievgia mintgamai naven dallas 13.30. Reactivau l’Arena La Fundaziun Tür auf – mo vinavon che vegn dil reminent presidiada da Robert Cajacob da Mustér, s’engascha sin differents secturs dalla societad, aschia per exempel ell’organisaziun Giuventetgna Cadi ni la canorta d’affons pigns Lumpazi. Ella organisescha denton da temps en temps era arranschaments specials. Ussa ha ella era puspei activau l’Arena. Sut il tetel da quella vul la fundaziun porscher igl avegnir danovamein occurrenzas da tempra sociala, culturala ni era politica. L’Arena duei esser ina plattafuorma per tematisar tabus, mo era per informar e promover il dialog denter posiziuns cuntrarias. «En sesez dueva quell’exposiziun cun maletgs d’Ernst Sieber esser igl emprem arranschament dall’Arena reactivada. La fin finala eis ei denton stau in’acziun da rimnar vivonda e rauba pils fugitivs dall’Ucraina che ha fatg l’entschatta d’ina nova retscha d’occurrenzas dall’Arena», constatescha Christoph Zingg. Il re verenda ch’era pictur-artist Ernst Sieber (1927–2018) era buca mo reverenda reformau e persuna engaschada nunstunclenteivlamein per glieud senza in albiert. El malegiava era, surtut la notg. Cun quell’activitad tancava el energia per sia lavur dil mintgadi. Rodund 400 maletgs ein en possess da sia famiglia. 13 da quels ein da veser el Center Aua Viva a Mustér. Ei setracta da maletgs che tematiseschan la passiun da Cristus. En quellas ovras digl artist ch’ei morts avon quater onns, ei sia ferma cardientscha da veser. «Per mei ein sias ovras il spieghel da si’olma», di Christoph Zingg, meinafatschenta dalla Fundaziun Tür auf – mo vinavon ch’organisescha l’exposiziun. Ils maletgs cun acril sin teila da juta ein fetg expressivs. (fmr/hh) Ernst Sieber en siu atelier ad Euthal. 13 maletgs d’Ernst Sieber davart la passiun ein exponi a Mustér/Raveras. Il meinafatschenta dalla Fundaziun Tür auf – mo vinavon, ser Christoph Zingg, ha aviert la mesjamna sera l’exposiziun cun maletgs d’Ernst Sieber.

Lumnezia ha entschiet bein il giug encunter Uznach e dominau las empremas 20 minutas. Suenter ina mes’ura ein ils hosps vegni empau meglier el giug. Igl ei stau uliv ed omisduas equipas han giu caschuns d’ir en avantatg. Ella 68. minuta gudogna Remzi Junuzi il cumbat giu sper la lingia e vegn da stuschar anavos il bal a Philipp Steiner che sieta en avantatg l’equipa d’Uznach. Lumnezia vegn da reagar e Danilo Blumenthal fa igl 1:1 suenter ina biala midada. Cuort suenter vegn Dario Capaul tier ina buna caschun d’ir en avantatg, piarda denton il cumbat encunter il goli d’Uznach. L’ura haveva vargau la 90. minuta cura che Philipp Steiner vegn da far siu secund gol suenter in bal liung dil goli dad Uznach. Ella 94. minuta dil giug ha Morris Scherz lu aunc decidiu il giug cun in culp cul tgau suenter in culp liber. Pils Lumnezians eis ei stau dir da spiarder quei giug pér ella prolungaziun ed ei vegn neunavon memorias dil giug d’avon duas jamnas encunter Tusaun-Cazas, nua ch’els han era incassau gols suenter il temps regular dil giug. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Uznach 1:3 (0:0) Vella, Plazza da ballapei Bual. 100 aspectaturs. Gols: 68. Philipp Steiner 0:1, 80. Danilo Blumenthal 1:1, 90+1 Philipp Steiner 1:2, 90+4 Morris Scherz 1:3. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Tizian Casanova, Gion Ursin Alig, Mauro Cadonau, Paul Alig (60. Pascal Derungs), Andriu Alig, Toni Vinzens, Dario Capaul, Manuel Casanova, Attila Truffer (75. Nando Blumenthal). Uznach: Lukas Fritschi, Simon Steiner, Besar Abdi, Andrin Elsener, Meris Fakikj, Andrin Widmer, Morris Scherz, Philipp Steiner, Bajram Elezi, Claudio Bernet, Fitim Elezi. Remarcas: Lumnezia senza Matias Alig, Dino Blumenthal, Noé Capaul, Remigi Collenberg e Filipe Bastos. Cartas: Lumnezia 1, Uznach 2.

Cuort avon Pastgas ha giu liug l’occurrenza publica dall’Allianza dil Center Cadi a Mustér ella Sala Peter Kaiser dalla claustra. La gronda raspada ha saviu tedlar interessants referats dalla candidata e dils candidats per la Regenza grischuna. Aschia ha Marcus Caduff referiu davart la depopulaziun, il svilup economic e turistic. Jon Domenic Parolini ha informau davart las actualitads sil sectur dalla scolaziun, cultura e sport e la candidata Carmelia Maissen ha dau entgins interessants inputs davart las sfidas en connex cun la mobilitad. Avon che la discussiun da podi culs candidats dalla gliesta 5 ha giu liug ha cusseglier naziunal Martin Candinas aunc purtau entginas novitads da Berna. Il podi culs candidats René Epp, Clemens Berther, Diego Deplazes e Fabian Collenberg sco era culla candidata ed ils candidats per la Regenza ha igl anteriur deputau Placi Berther moderau. Ils presents han silsuenter aunc saviu guder empau temps da buna cumpignia tier in bien aperitiv. La candidata ed ils candidats dall’Allianza dil Center han informau e discussiunau a Mustér.

Colligiar surfatschas ecologicas per promover la biodiversitad: Il Center d’agricultura Surselva tematisescha quels projects da colligiaziun duront igl onn 2022 a caschun da tschun scuntradas. Las empremas scuntradas ein la fin d’avrel a Vrin ed a Castrisch/Sevgein. L’agricultura gioga ina impurtonta rolla per mantener la biodiversitad ed in maletg intact dalla cuntrada. La Confederaziun ha scaffiu in vast instrumentarium per promover la biodiversitad ell’agricultura via la politica agrara. L’ordinaziun per ils pagaments directs cuntegn pretensiuns mininalas che pertuccan l’ecologia che puras e purs ston ademplir per retscheiver su­stegn statal. Ed ei dat contribuziuns supplementaras per tgirar surfatschas ch’ein impurtontas per la natira. Contracts denter il maun public representaus digl Uffeci per natira ed ambient ed ils singuls menaschis reglan la cultivaziun da quellas surfatschas. L’agricultura ha da cuminonza cun las vischnauncas ed accumpignai da biros specialisai per damondas ecologicas scaffiu aschinumnadas reits per colligiar surfatschas impurtontas per la biodiversitad. Mantener la survesta da tuttas mesiras per promover cuntrada ed ecologia ein per puras e purs ina pulita sfida e quei vala per da dretg per la publicitad. Informar la publicitad Purtar empau glisch el cagliom vul il Center d’agricultura Surselva da Mustér, sco quei che Tabea Baumgartner dat d’entellir. Principalmein quei che pertucca ils projects da colligiaziun. Tabea Baumgartner menziuna ch’ils purtaders dils projects hagien atgnamein giu igl intent d’informar la publicitad davart las stentas da promover la biodiversitad ell’agricultura. «Quei ei denton buca succediu.» Perquei ha il Center d’agricultura priu las hottas enta maun ed inoltrau agl Uffeci per natira ed ambient in project d’informaziun. Ed igl uffeci ha dau suatientscha alla damonda. «El decuors digl onn 2022 instradein nus en tschun vischnauncas scuntradas publicas che porschan in’egliada ella muntada dils projects da colligiaziun.» Las empremas occurrenzas ein gia organisadas. «Ils 22 d’avrel sefatschentein nus a Vrin principalmein cun utschals che cuan el prau.» La guardiacatscha Pirmina Caminada ei dalla partida ed ina representanta dad in biro per damondas dalla ecologia. «Nus vulein mussar ils fretgs dallas stentas da cultivar ils praus a favur dalla biodiversitad.» Ils 24 d’avrel stat il spazi da viver ella cultura da puma el center e quei a Ca­strisch e Sevgein. «Il Center d’agricultura organisescha quella scuntrada da cuminonza cun l’Uniun da pumicultra Surselva.» Autras scuntradas ei planisadas. Aviarts per adattar la cultivaziun Martin Camenisch digl ecobiro Camenisch & Zahner tgira projects da colligiaziun en Surselva ed accumpogna ils menaschis purils. El fa stem ch’ils purs ein senz’auter aviarts e promts dad adattar la cultivaziun da surfatschas da valur ecologica. «Als purs eis ei impurtont da saver cultivar las surfatschas ecologicas a prau cun tschellas parcellas.» Martin Camenisch regorda ch’ils purs hagien gia pli baul segau certs praus sulet mintg’auter onn. «Quei ei per els nuot niev.» Impurtont per l’ecologia ei per exempel da buc segar l’entira parcella e schar tscheu e leu ina sdrema. «In tagl vegn sursiglius e la sdrema sa per exempel vegnir segada da risdiv.» Martin Camenisch gi che l’emprema fasa dils projects da colligiaziun seigi terminada en Surselva. «Igl avegnir vegn ei a dar sulet in project per l’entira Surselva.» Il specialist per fauna e flora explichescha ch’ei seigi la finamira d’augmentar la qualitad ecologica dallas surfatschas sutamessas als projects da colligiaziun.» Augmentar la qualitad vul buca gir che nus veglien integrar dapli surfatschas el project.» Tgi che giavischa dapli sclariment da Martin Camenisch en caussa projects da colligiaziun sa separticipar alla scuntrada dils 30 d’avrel a Castrisch/Sevgein. Leu ei il specialist per damondas dalla ecologia medemamein dalla partida. Ulteriuras informaziuns e s’annunziar per las scuntradas da Vrin e Castrisch/Sevgein san ins sin www.agricultura.ch Scaffir in spazi da viver per plontas e specias Martin Camenisch digl ecobiro Camenisch/Zahner declara ch’ei detti specias che drovien mo in pèr meters quadrats per viver e semultiplicar. Autras specias drovan denton in pli grond spazi e quei spazi sesprovan ils projects da colligiar da metter a disposiziun. Las surfatschas ecologicas sco per exempel palius ni biotops ston esser bein repartgidas ella cuntrada e colligiadas cun corridors. Per che las diversas specias hagien a disposiziun il spazi necessari da ­viver per semantener. «Perquei discurrin nus da projects da colligiaziun.» Cun adattar la cultiva­ziun dallas surfatschas eis ei pusseivel da meglierar la qualitad da viver per diversas specias per part periclitadas. Promover la biodiversitad cun cultivar specificamein las surfatschas da valur ecologica sco per exempel il prau schetg ella vischinonza da Vella. Foto Martin Camenisch

L’Uniun da fauturs e fauturas dalla Cuort Ligia Grischa ha salvau sia radunonza generala. Igl onn vargau ei staus pulpius cun activitads da tuttas sorts. Suenter ina interrupziun da dus onns – pervia da corona e las consequenzas pandemicas – ha ei puspei dau dacuort ina radunonza generala dall’Uniun da fauturs e fauturas dalla Cuort Ligia Grischa ella sala da dertgira a Trun. 2020 eisi stau negina radunonza ed igl onn vargau ina tala sin via da correspondenza. Midada el presidi Per l’emprema gada ha il niev parsura, Daniel Tuor, anteriur president communal e deputau, Trun, fatg als 29 presents in simpatic beinvegni. Suenter 10 onns alla testa veva Esther Simeon, Trun, giu abdicau sco presidenta. Dapi la fundaziun dall’Uniun, 2003, eis ella stada en suprastonza, igl emprem sco actuara e suenter sco parsura. La suprastonza ha giu priu cumiau avon in onn dalla presidenta partenta cun ina pintga fiastetta, engra­ziond ad Esther Simeon fetg per siu grond e liung engaschi per l’Uniun da fauturs e fauturas e la Cuort Ligia Grischa insumma, ni sco ils da Trun dian: il «Hof», cun surdar uss in matg fluras. La zun premurada cassiera, Dora Candinas, ei sestentada cun success da mantener igl importo dallas contribuziuns dils commembers – da biebein 20 000 francs – sco entrada principala dall’Uniun. Quei ei era reussiu. In considerabel importo da 25 000 francs ha l’Uniun concediu igl onn vargau per realisar in archiv da conservar ils maletgs da nos artists: Alois Carigiet, Matias Spescha, Gieri Schmed e sora Gielia Degonda. Il quen siara per 2021 cun in deficit da biebein 5000 francs. La facultad muntava alla fin digl onn vargau a varga 20 000 francs. Uonn ei vegniu concediu – sin damonda dalla Fundaziun – 15 000 francs per sanar e restaurar il local, nua che la biblioteca dalla Romania sesanflava. Ils cuosts totals ein calculai cun 40 000 frs. Aschia han ins saviu gudignar spazi per exposiziuns. El center – ovras da nos artists La zun activa presidenta dalla Fundaziun Cuort Ligia Grischa, Justina Simeon, ha saviu rapportar d’in’activitad considerabla ch’ei sesplegada sut l’egida dalla Fundaziun digl onn vargau. Ei ha setractau d’ina roscha arranscha­ments e diversas purschidas. Ella ei fetg engrazieivla all’Uniun dils fauturs per il considerabel agid concedius ils onns vargai. Duront ils onns da corona ei il diember da visitaders carschius sin varga 3000. Avon era ei ella media ca. 1600. Specialmein accentuescha la presidenta dalla Fundaziun l’exposiziun d’uonn cun ovras d’Alois Carigiet. Il pictur-artist da Flutginas vegn presentaus sco inscenatur spirtus da preits, fatschadas, placats e maletgs. La vernissascha ha giu liug dacuort. En connex cun quella exposiziun dat ei ina entira retscha d’occurrenzas guidadas. Purschida generusa e preziusa L’Uniun da fauturs e fauturas dalla Cuort Ligia Grischa, che sa festivar igl onn proxim siu 20. anniversari, vegn tgamunada bein, ei fetg engaschada e raccolta renconuschientscha per innovaziuns ed indrezs, en ed entuorn casa, ch’er ella ha possibilitau, aschia che la Cuort Ligia Grischa ei daventada ton preziusa sco ­attractiva. Ins fuss denton satisfatgs, sch’ella cattass aunc dapli interess, diever e visetas tras nossa glieud sco quei ch’ils visitaders ed inte­ressai d’ordeifer fan quei stediamein.

Ditg ha ei viu ora aschia sco sch’ils Lumnezians savessen recaltgar in, forsa schizun tuts treis puncts encunter Uznach. Mo lu ein las minutas dalla prolungaziun vegnidas e quellas ein stadas en favur dils hosps. Lumnezia resta aschia tier dus puncts e sil davos plaz dalla tabella, mo gia dumengia proxima seporscha ina nova caschun da recaltgar puncts a casa encunter Sargans. Ella gruppa 1 dalla 4. ligia ha Laax spiars cun 0:7 encunter il capo­gruppa Panaduz. In ulteriur giug per Laax – da Gliendisdis-Pastgas a casa encunter Schlarigna – ei vegnius refretgs. Ella gruppa 1 dalla 5. ligia ein pliras scuntradas vegnidas dadas ils davos dis. Union Trin ha battiu Sedrun/Mustér ed ei ussa sil tierz rang dalla tabella. Il capogruppa Mladost ha spiars encunter la latiarna cotschna Panaduz. Per Panaduz ei quei stau l’emprema victoria el campiunadi current. Tenor puncts spiars ei il secund dalla tabella Tusaun-Cazas ussa classaus meglier che Mladost. En in ulteriur giug ha Lumnezia festivau ina victoria encunter Panaduz ed ei ussa da niev sil siatavel plaz dalla tabella. La secunda victoria el secund giug da questa primavera han ils juniors A dalla Surselva saviu festivar. Quella ga ha la squadra da Mario Arpagaus e Nic Sgier battiu ordeifer Appenzell. En quei giug ein buca meins che 12 gols curdai. Aunc buca propi sin turas ein ils juniors B dalla Surselva vegni. La fin dall’jamna da Pastgas ha ei dau la tiarza terrada el quart giug. Quella ga ha la squadra spiars ordeifer encunter Rorschach-Goldach. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Abtwil-Engelburg – Domat 4:2 1. Mels 14/30; 2. Dardania S. Gagl 13/27; 3. Vaduz 13/27; 4. Herisau 14/26; 5. Abtwil-Engelburg 14/22; 6. Ruggell 13/17; 7. Au-Berneck 14/17; 8. Winkeln 14/16; 9. St. Margrethen 13/14; 10. Domat 14/13; 11. Montlingen 14/10; 12. Schluein Glion 14/7. 3. ligia, gruppa 1 Glaruna – Eschenbach 2:3 Lumnezia – Uznach 1:3 1. Eschenbach 14/33; 2. Bogn Ragaz 13/30; 3. Valposchiavo 14/26; 4. Uznach 14/23; 5. Trun/Rabius 14/22; 6. Tusaun-Cazas 14/21; 7. Sargans 13/18; 8. Glaruna 14/18; 9. Landquart 13/17; 10. Weesen 14/10; 11. Surses 13/8; 12. Lumnezia 14/2. 4. ligia, gruppa 1 Panaduz – Laax 7:0 1. Panaduz 12/23; 2. Domat 11/20; 3. Cuera 97 11/20; 4. Valposchiavo 11/20; 5. Schluein Glion 11/17; 6. Schlarigna 10/14; 7. Bogn Ragaz 11/13; 8. Danis-Tavanasa 11/12; 9. Vaz-sut 11/11; 10. Laax 11/5. 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Sedrun/Mustér 2:0 Lumnezia – Panaduz 4:2 Panaduz – Mladost 3:1 1. Mladost 11/21; 2. Tusaun-Cazas 9/19; 3. Union Trin 10/18; 4. Trun/Rabius 9/16; 5. Sedrun/Mustér 9/16; 6. Rueun 10/15; 7. Lumnezia 9/7; 8. Danis-Tavanasa 10/6; 9. Panaduz 11/5. Juniors A1, gruppa 1 Tavau – Altstätten 1:0 Appenzell – Surselva 5:7 1. Surselva 2/6; 2. Au-Berneck 1/3; 3. Appenzell 2/3; 4. Rebstein 2/3; 5. Altstätten 2/3; 6. Eschenbach-Wagen 2/3; 7. Tavau 2/3; 8. Bogn Ragaz 2/3; 9. Uznach 2/0; 10. Widnau 2/0. Juniors Youth League B, gruppa 1 Surselva – Eschen/Mauren 2:4 Rorschach-Goldach – Surselva 3:0 Zuzwil – Eschen/Mauren 1:2 Gossau – Tobel-Affeltrangen 1:0 Rheintal – Cuera 97 5:3 1. Gossau 4/12; 2. Eschen/Mauren 4/8; 3. Cuera 97 4/7; 4. Tobel-Affeltrangen 3/6; 5. Brühl 3/5; 6. Uzwil-Henau 3/4; 7. Rorschach-Goldach 3/4; 8. Rheintal 4/4; 9. Abtwil-Engelburg 2/3; 10. Teufen 3/1; 11. Surselva 4/1; 12. Zuzwil 3/0. Juniors B1, gruppa 1 Landquart – Eschenbach-Wagen 4:2 1. Tavau 1/3; 2. Landquart 1/3; 3. Linth 04 1/3; 4. Glarnerland 1/3; 5. Walenstadt 2/3; 6. Sevelen 2/3; 7. Sargans 1/0; 8. Eschenbach-Wagen e Mels 1/0; 10. Grischun central 1/0. Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Appenzell 3:1 1. Rapperswil-Jona 2/6; 2. Wagen-Eschenbach 1/3; 3. Cuera 97 1/3; 4. Appenzell 2/3; 5. Domat 2/3; 6. Bogn Ragaz 2/3; 7. Montlingen e Toggenburg 1/1; 9. Glarnerland 2/0; 10. Walenstadt 2/0. Juniors C1, gruppa 1 Flums – Surselva 2:1 1. Flums 2/6; 2. Ruggell 2/4; 3. Buchs 1/3; 4. Sargans 1/3; 5. Tavau 2/2; 6. Mels 1/1; 7. Surselva 1/0; 8. Grischun central 1/0; 9. Triesenberg 1/0; 10. Domat 2/0. Juniors C2, gruppa 1 Surselva – Panaduz 1:6 1. Landquart 2/6; 2. Vaz-sut 2/6; 3. Sevelen 1/3; 4. Bogn Ragaz 1/3; 5. Panaduz 2/3; 6. Surselva a 0/0; 7. Surselva b 2/0; 8. Valposchiavo 2/0; 9. Cuera 97 2/0. Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Surselva 13:3 Uznach – Surselva 3:3 1. Rapperswil-Jona 2/6; 2. Toggenburg 1/3; 3. Surselva 4/2; 4. Glarnerland 1/1; 5. Uznach 2/1; 6. Panaduz 0/0.

Venderdis, ils 22 d’avrel 2022 allas 20.00 vegn informau ella Sala a Curaglia davart la damonda, schebein la Val Medel drovi igl avegnir ina stizun dil vitg. La gruppa da lavur «Pro Stizun dil vitg» informescha davart la situaziun actuala e soluziuns pusseivlas pigl avegnir. Sco quei che la gruppa cun Gabriel Venzin-Marty, Anna Acton, Andrea Durschei, Albert Pally e Philippe Steiger scriva en in flyer, duein ils basegns futurs d’ina stizun vegnir dilucidai. La stizun dil vitg el center communal a Curaglia vegn menada dapi rodund tschun onns d’Anna Acton. (fmr/hh) La stizun dil vitg a Curaglia.

Il cussegl da vischnaunca da Trun ha approbau unanimamein il quen communal 2021. Il quen current siara cun in surpli d’entradas da rodund 730 000 francs, il gudogn avon amortisaziuns importa 1,3 milliuns francs. La vischnaunca ha fatg investiziuns netto da pressapauc 1,4 milliuns francs. Cheutras ei il deivet netto dalla vischnaunca s’augmentaus per exact 100 francs per habitont sin totalmein 2,4 milliuns francs. Las investiziuns principalas fatgas igl onn vargau pertuccan la contribuziun al Runal la Péra (100 000 francs), la Via Dalisch – Via Chilgieri (471 000 francs), igl acquist dalla maschina communala (122 500 francs) sco era l’investiziun ella Via Munt (834 000 francs) e la Via Nadels – Via Rost (260 000 francs). Garantir la segirtad publica Intensivamein ei il cussegl da vischnaunca sefatschentaus il mardis sera dalla lescha da polizia. En vesta alla tractaziun da quella ha la suprastonza communala constatau: «Duront ils davos onns havein nus adina puspei stuiu far per senn ch’ei maunca mieds legals per mantener e proteger igl uorden public. Cun ina lescha da polizia che cumpletescha la legislaziun federala e cantunala less la suprastonza communala mantener la segirtad publica ed igl uorden public, garantir la segirtad da persunas ed animals e proteger igl ambient e la proprietad da donns e prighels.» Denter auter duei vegnir relaschau in scamond da fiugs artificials e bengals e quei cunzun per las fiastas digl 1. d’uost e da Silvester. Il motiv principal persuenter ei la protecziun dils animals, mo lu era per impedir incendis pli gronds e che la natira vegn engreviada da rumien. Medemamein duei vegnir risguardau ella lescha il ruaus public da firaus e dumengias. Sco dis da ruaus locals fixescha la lescha ils firaus da s. Giusep, Sontgilcrest, Nossadunna d’uost e Numnasontga. Il cussegl da vischnaunca ha repassau criticamein ina part dalla lescha. El ha decidiu ina secunda lecziun per aschia dar allas cusseglieras ed als cussegliers la caschun d’inoltrar propostas a scret. (cdm/fmr/hh) Igl uorden public duei survegnir ina basa legala a Trun.

In pli bi liug per passentar la pensiun che Soliva savess ei strusch dar. Buca mo perquei che l’ucliva ei fetg sulegliva, mobein era perquei ch’ella porscha ina survesta magnifica sur la Val Medel. Da cheu anora empeila Albert Lutz il proxim temps il project da cultura dall’uniun La Vitrina. Historia e cultura stattan el center da quel – leutier ideas e visiuns per dar il damogn allas sfidas futuras. Tut quei en clavaus vegls agl ur dallas sendas da viandar. Rodund 60 persunas han dau suatientscha agl invit dall’uniun La Vitrina da gliendisdis Pastgas. Ella halla da gimnastica a Curaglia ha quella informau davart siu project da cultura. «Jeu sun staus surstaus conta glieud ch’ei vegnida», di Albert Lutz (67), anteriur directur dil Museum Rietberg a Turitg (1998 – 2019) ch’ei president dall’uniun. Entochen avon treis onns eis el sefatschentaus en gliez museum digl art dall’Asia, Africa, America ed Oceania – uss serenda el sillas sendas historicas e culturalas dalla Val Medel. «Avon in temps ha Rico Tuor ch’era lu president communal, dumandau mei sch’jeu havessi buc in’idea per in bien project cultural per la val. Per motivs finanzials vegn in museum strusch en damonda, persuenter ein ils biars clavaus vits vegni spert endamen a mi», di Albert Lutz ch’ei carschius si a Cuera e che ha era frequentau quater onns il gimnasi dalla claustra da Mustér avon che far matura a Turitg. Bia savida En in discuors cun Albert Lutz che ha promoviu en art dall’Asia Orientala, sentan ins spert: El sa tgei ch’el vul ed el sa nua ch’el ha da rugadar e s’informar per arrivar a sia finamira. Da quei davent’ins pertscharts vesend las gravuras, skizzas e fotos veglias ch’el presenta. Aschia per exempel ina carta geografica svizra da 1496 che menziunescha Medel. Mo lu era bellezia maletgs vegls dalla val fatgs da Louis Bleuler avon pli che 200 onns ni las fotos fatgas da Rudolf Zinggeler denter 1907 e 1935 ella Val Medel. «Ei dat era interessants documents dalla construcziun dall’emprema via sur il Lucmagn ni dil project da viafier sul pass igl onn 1847», di Albert Lutz, il fegl digl enconuschent inschi­gnier Albert Lutz ch’ei carschius si a Curaglia e secasaus silsuenter a Cuera. Ei dat denton era bellezia fotos dallas tradiziuns dalla Val Medel, per exempel fotos dalla Dumengia dil Carmel 1910: «Ei dat fetg bia interessants documents ch’ein digns da vegnir mussai als indigens mo era als hosps da vacanzas.» Ier ed oz Ferton che bein enqual clavau en Val Medel ei vegnius negligius ed ei daventaus l’unfrenda dall’aura, ein biars bein manteni. Plirs da quels vul l’uniun La Vitrina che consista sper Albert Lutz era da Daniela Kienzler, Rico Tuor e Gabriel Venzin-Marty nezegiar per l’exposiziun: «Nus fagein l’entschatta en in clavau el vitg da Curaglia. Leu lein nus mussar il svilup dalla val, mo lu era schar vegnir a plaid habitontas e habitonts sco era persunas d’ordeifer.» Albert Lutz che passenta ina part da siu temps da pensiun en sia casa a Soliva sper la caplutta dedicada a s. Pieder, vesa ch’il potenzial per ina seria da temas davart la val ei fetg gronds: «Quei entscheiva tier l’agricultura e va sur las tradiziuns religiusas, la construcziun dallas vias ed il traffic, ovras hidraulicas ni era il lungatg, il commerci e la professiun.» Ils proxims meins vegn luvrau vid l’emprema part che duei cuntener ton ina part da pli baul sco dad ussa: «La glieud duei saver s’informar, discussiunar e semplamein guder quei che nus exponin.» Previu ell’emprema part ein denter auter intervistas cun glieud che sa raquintar zatgei e films cuorts davart la val. Tut quei vegn cumpletau cun documents vegls dalla val che muossan il svilup da quella. Integrar lien less Albert Lutz era ina scena dil teater «Monas e minas», la historia digl assassinat digl avat, screta da pader Maurus Carnot. Ils cuosts Per quell’emprema part dall’exposiziun che duei vegnir aviarta en rodund in onn, sto l’uniun La Vitrina rimnar 180 000 francs sper l’atgna lavur. «Quei ei probabel buc aschi sempel, mo nus sperein ch’ei reusseschi», di Albert Lutz. L’emprema stalla el vitg a Curaglia duei far la partenza d’exposiziuns en ulteriurs clavaus entuorn il vitg. Pass per pass e tenor mieds finanzials duei l’exposiziun crescher aschia. Albert Lutz en sia casa che ha pli che 200 onns a Soliva. Biars documents digns da vegnir mussai L’uniun La Vitrina vul organisar ina retscha d’exposiziuns en Val Medel. Sco loghens persuenter duein clavaus vegls survir. El center dall’exposiziun che duei vegnir realisada en etappas sur plirs onns stat la cultura e la historia dalla val. Cun Albert Lutz ei ina persuna alla testa dall’uniun e dil project che sa bia dalla cultura e ch’ei era cudischius cull’organisaziun d’exposiziuns. Pressapauc 20 onns eis el staus directur dil Museum Rietberg a Turitg. «Ei dat fetg bia interessants documents davart la Val Medel ch’ein digns da vegnir mussai als indigens mo era als hosps da vacanzas», constatescha Albert Lutz che ha ina casa a Soliva. Grazia a sia savida e sias relaziuns ein gia biars documents promts per vegnir semtgai per l’emprema part dall’exposiziun en in clavau el vitg da Curaglia. Quell’emprema part d’ina retscha d’exposiziuns duei vegnir aviarta igl onn vegnent. Films, intervistas e fotos dad ier ed oz duein star el center e mussar co la glieud viveva pli baul e co ils habitonts dad oz vesan igl avegnir dalla Val Medel. (fmr/hh)

Jeu mon bugen cul tren, fetg bugen. La cuorsa dil tren ha enzatgei ruasseivel. Il tren rocla en in ritmus regulau ch’ei sco fatgs per leger ni per cupidar e semiar – ni per entupar persunas interessantas. Jeu erel el tren per S. Gagl e legevel in cudisch. Visavi mei seseva in um els megliers onns. Nus vein dau il tgau e salidau in l’auter. Jeu vess giu mustgas d’entscheiver in discuors. Mo el ha priu scochemai ina lavur ord sia mappa ed ha entschiet a leger. Jeu vess plitost detg: a curreger. Jeu ughegiavel denton buca propi da sepusar anavon per veser dapli. In tec marve­glias ei bien, denton memia ei da memia. Ton hai jeu viu: El fageva notizias agl ur. «Quei ei segir in scolast», hai jeu tertgau. Jeu hai lu cuntinuau cun la lectura da miu cudisch. Mo quei che jeu fagevel schiglioc aschi bugen, veva quei mument negin valzen. La concentraziun muncava. Jeu miravel spel cudisch vi sin quei um cun siu rispli. Jeu sai buca declarar pertgei, mo jeu vess saviu stoda bugen, schebein quei um seigi in scolast ni buc. In scolast sco jeu. Mintgaton alzava el l’egliada, mirava tut agrado e pareva da patertgar e reflectar. Alzava magari il fegl e fitgava si’egliada sin in passadi. E lu ina cuorta egliada da finiastra or. E sco sch’el vess scuvretg tuttenina enzatgei tut aparti, fa el ina notizia pli liunga agl ur. Mo metta aunc in’enzenna da damonda alla fin. Forsa ch’el repassa in’atgna lavur ni fa in lectorat per enzatgi. Jeu hai mirau da finiastra or, sco quei che jeu fagevel savens el tren. Igl ei bi da veser co casas e cuolms, planiras e plontas sgolan spersavi e svaneschan el lontan. Mo mia egliada retuorna adina puspei tier quei um che legia e curregia e savess esser scolast. Tuttenina ha el priu ord il sac dadens da siu tschiep in rispli tgie­tschen, ha suttastrihau in passadi e nudau enzatgei. Gie, quei sto esser in scolast. Mo el veseva buca propi or da scolast. Denton, co ves’in scolast or? E munta in rispli tgie­tschen en sac gia ch’ins seigi scolast? Curios. Pertgei curregian ils scolasts pil pli cun tgietschen? Buca tuts, denton biars. Buca che jeu vessi enzatgei encunter la colur cotschna. Il cuntrari. Mo marcar sbagls cun tgie­tschen… Ei quei bien per la morala dallas scolaras e dils scolars?, sedamondel jeu oz. Denton: Ch’ei seigi lu tgie­tschen ni verd, mellen ni blau, enzaco sto ei esser nudau. E la colur dat en egl. Marveglias vess jeu giu, schebein quei um cun ses rispials ei in scolast ni buc. Mo jeu vevel buca la curascha da dumandar. Ed el fageva insumma buca stem da mei. Sco sche jeu fuss buca staus presents. Inaga ha el priu ord sia mappa in cudisch pli gries – ina specia da vocabulari – ed ha mirau suenter enzatgei, consultau in cavazzin. In tec sco jeu hai astgau, hai jeu contemplau vinavon da quei met e discus quei um che repassava ina lavur e fageva notizias agl ur. Tuttenina aulza el ­si’egliada, mira sin mei tut agraden e damonda: «Essas Vus scolast?» Arnold Spescha da Cuira/Pigniu è stà conrectur a la Scola chantunala a Cuira – nua ch’el è stà blers onns scolast, scolast gimnasial. Arnold Spescha

Ellas vischnauncas Falera, Laax, Sagogn e Schluein s’avonzan las preparativas per entscheiver gl’onn da scola 2022/23 sco menaschi communabel e fusiunau. La plazza dil menader strategic ei occupada, medemamein quella dalla direcziun e dils dus meinascolas. Falera, Laax, Sagogn e Schluein ein vidlunder da fusiunar lur menaschis da scola. Suenter che tuttas quater radunonzas han approbau il december vargau ils statuts dil construct niev ha quella da Schluein fatg sco emprema il proxim pass. Ella ha approbau gl’uorden da scola ed il niev reglament disciplinar. A Laax ei la fatschenta tractandada per sonda proxima, Falera e Sagogn vegnan a far quei las proximas jamnas. Ina persuna externa presidiescha Per incumbensa dallas quater vischnauncas han ils dus meinaprojects Martin Mathiuet e Josef Willi fatg las preparativasper la fusiun aschia ch’il menaschi da scola vegn ad esser semtgaus sigl 1 d’uost 2022. Sin damonda dalla FMR ha Martin Mathiuet confermau ch’il president dalla cumissiun da scola seigi elegius, medemamein la direcziun generala sco era dus meinascola. Sco president dalla cumissiun strategica havevan ins encuretg ina persuna externa che meina il post en fuorma da mandat. Quei post confidan ins a Giuseppe Puopolo, domiciliaus a Mauren el Principadi da Liechtenstein. El meina actualmein la FKB, ina gronda cassa da malsauns el Principadi. Puopolo ha vasta experientscha da menar ed organisar, el fa part da divers cussegls d’administraziun, el presidiescha era l’Associaziun per pedagogia curativa dil Sarganserland-Werdenberg, purtadra dalla Scola da pedagogia curativa a Trübbach. Giuseppe Puopolo presidiescha la cumissiun da scola ch’ei responsabla per la strategia dil consorzi, cun el fan ils gerai da scola dallas quater vischnauncas part da quei gremi. Sco menader operativ digl entir menaschi ei Gion Caviezel elegius. Gl’um dall’annada 1965 ei carschius si a Cuera, ha denton stretgs ligioms famigliars cun Luven e discuora era romontsch. El surpren ina plazza parziala sco directur general d’in menaschi cun 50 persunas d’instrucziun e bunamein 400 affons. Gion Caviezel ha liunga experientscha pratica sco scolast, el ei staus menader dalla scola da Cuera ed inspectur el cantun Turgovia. La direcziun generala dil consorzi niev surpren el igl 1 d’uost 2022. La Scolaviva Laax survegn structuras organisatoricas professiunalas. La plazza da menader dalla scola primara Laax-Falera e dil scalem superiur surpren Otmar Graf da Domat. Era el ha vastas experientschas ella branscha dall’educaziun, ed el discuora medemamein romontsch. Tiel Parc Ela ha el menau tochen uss ils projects da scola. Carla Berther-Brunold surpren il post da coordinatura dallas scolas Sagogn e Schluein. La scolasta vegn ad empunir ils fils enteifer la direcziun cun sias enconuschientschas localas e dil lungatg romontsch. Mo aunc in post ei vacants enteifer l’organisaziun operativa: Actualmein enquera il consorzi aunc ina persuna per la plazza dil secretariat dalla scola. Il post da clav sto vegnir occupaus sigl 1 da fenadur 2022.

Tedlar musica sa esser ina recreaziun – el vér senn dil plaid. Cun plattas fonograficas ord sia collecziun sa Arnold Spescha ruassar e guder, mo era cumparegliar. Savens eis ei musica classica. Il grammofon ha accumpignau el da pign ensi. Oz essan nus carstgauns circumdai da tuns e suns. Musica ei cumbinada cun consumar. Ins va a cuorer, metta si uregliers selai accumpignar da musica. Da tuttas uras san ins tedlar musica da differentas fontaunas audiofonas. Ir a spass cul grammofon va denton buc. Igl ei la moda da tedlar propi sapientivamein, forsa era celebrar l’audiziun. Quei fa Arnold Spescha savens cu el pren giu dalla cruna da plattas in’ovra. Cu el metta quella sil taglier dil grammofon e la musica entscheiva, sa el propi star eri e far in paus. Emprema dalla 5avla La platta fonografica da standard ha il format quadrau 31 sin 31 centimeters. Arnold Spescha teidla bugen e savens musica da sias plattas. El ei carschius si a Pigniu en ina casa nua ch’ins udeva e fageva musica. Il bab Giacun Gieri Spescha era scolast, trumpetist militar, dirigent ed organist. «Miu bab haveva gia plattas ed in grammofon ch’ins stuveva buca pli midar guila», raquenta gl’anteriur prorectur dalla Scola cantunala a Cuera. Da 1969 tochen 2004, pia 35 onns, ha el instruiu franzos, talian e romontsch. Il lungatg seigi staus sia professiun, la musica sia pissiun. Quei conceda Arnold Spescha duront ch’el presenta sia platta fonografica preferida. Quella ha il tetel «Sinfonie Nr. 5 c-moll op. 67». Il frontispezi muossa la mesastatua dil cumponist Ludwig van Beethoven (1770-1827). En scartira nera sin funs mellen san ins leger ch’igl ei ina registraziun dils Berliner Philharmoniker cul dirigent Karl Böhm. Produciu quella platta ha la «Deutsche Grammophon Gesellschaft» l’entschatta dils onns sissonta. Arnold Spescha cull'emprema platta dalla 5avla sinfonia da Beethoven ch'el ha retschiert avon 60 onns. 260 versiuns da 260 dirigents El ha dirigiu musicas militaras, ha menau la musica dil marcau da Cuera, ei staus expert a nundumbreivlas fiastas da musica federalas, cantunalas e regiunalas. «La musica ha enrihiu enorm mia veta», lai Arnold Spescha valer. Sia clamada era il lungatg, il temps liber la musica. Sia consorta Lisabet conferma quei, el sez menziuna sia affecziun per la musica classica. Cun quella sparta para el da haver ina relaziun speciala. El posseda ina gronda collecziun da plattas grondas da 33 girs. «Mia pissiun da plattas ha entschiet da Nadal 1962», raquenta el. Retschiert quella ha el sco student da 21 onns che absolveva l’Academia da musica a Turitg. El decuors dils 60 onns ch’ein suandai ei la collecziun da plattas carschida. Ellas crunas en ina stanza da sia casa a Cuera anfl’ins tut, dad a tochen z, dad Albinoni tochen Wagner. «La pli veglia ei da 1905 cul dirigent ungares Arthur Nikisch», gi il collecziunader. Quel ha menau il renomau orchester da Berlin da 1895 tochen 1922. La registraziun fonografica s’auda tier la specialitad dalla specialitad: La 5avla da Beethoven. Da quellas posseda Arnold Spescha 260 registraziuns, cun 260 divers dirigents. «La tschunavla ei mia pli gronda passiun», tradescha gl’anteriur scolast gimnasial alla FMR. La part culs tuns famus d’entschatta «ta-ta-ta-taaaaaa», gl’allegro con brio, s’auda tiels tuns pli populars dalla classica. Il passiunau um dalla musica teidla, cumpareglia, gauda las differentas fuormas d’interpretaziun. La tschunavla cun Herbert von Karajan, cun Karl Böhm, cun Leonard Bernstein e 250 auters. L’interpretaziun cun Bernstein plaigi ad el meglier che quella cun Karajan, manegia Arnold Spescha. Arnold Spescha avon sia collecziun da plattas fonograficas. Cun dirigents svizzers dat ei fetg paucas registraziuns. En sia collecziun da plattas e discs cumpacts cul renomau toc posseda el ina cun in dirigent romontsch. Avon zacons onns ha Gion Gieri Tuor dau in concert sinfonic culla tschunavla da Beethoven. Il collecziunader sa pia cumparegliar Tuor cun Karajan. Siu studi all’Academia da musica a Turitg ha Arnold Spescha dil reminent terminau cun ina lavur davart la semantica dalla musica. Igl ei enzatgei ch’ins associescha da principi cul lungatg e buca culla musica. Semantica ha connex cun lunas, atmosferas, intuiziun. Gest l’entschatta dalla tschunavla, il «ta-ta-ta-taaaa» da Beethoven, cumpeglia talas informaziuns.

Dapi l’entschatta d’avrel san ins visitar a Laax ella casa da cultura Cularta in’exposiziun culla tematica dallas troccas. Ils artists Luis Coray e Naomi Arpagaus han retschiert ina «harta alva». Quei ch’els muossan ei ton interessant sco misterius. «Tgei ha quei da far cun troccas?» sedamonda in u l’auter che selai intimar da visitar la Cularta. Sper il parcadi principal, denter vitg e lag, ei la casa da cultura a Laax situada en in liug priviligiu. Duront che la Cularta ei aviarta, carmalan actualmein gronds placats cun hartas da troccas ils passants. Entrar spontanamein ei denton buca da cussegliar. Per visitar quell’exposiziun duess’ins quintar silmeins in’ura e mesa. Lu san ins emprender, guder e filosofar. «Sche Vus veseis enzatgei, lu mirei vinavon» gi Luis Coray, gl’artist da Laax cusseglia d’entrar e da seschar inspirar. Luis Coray e Naomi Arpagaus, circumdai da troccas. Il giuvenessengi Ils curaturs dall’exposiziun «Troccas – Tarotkarten» ella Cularta ein Yvonne Gienal e Remo Arpagaus. Tier la tematica han els han dau a Luis Coray ed alla giuvna studenta d’art Naomi Arpagaus – era ella da Laax – ina «carte blanche». Las duas alzadas dalla casa ein buca surcargadas cun ovras. Ins sto semplamein entrar cul gust da seschar menar. L’exposiziun ei informativa e misteriusa. Ch’ins detti troccas sigl entir mund ei strusch enconuschent en Surselva. E ch’il giug hagi connex cull’astrologia era buc. En ina nischa dalla sala ein varga 30 scatlas cun hartas da Tarot exponidas. Ei dat tarot egipzian, tarot per orachels, hartas per «leger il wor», sco Luis Coray declara,in’expressiun ch’ins udeva pli baul en casas romontschas. Dallas differentas culturas han ils dus artists seschau influenzar. Ina gronda part dallas lavurs exponidas ein da Luis Coray. El muossa maletgs che han connex cun troccas. Per exempel quel dallas 22 arcanas grondas, ina grondiusa ovra ch’el ha realisau ensemen cun Yvonne Gienal. Da Coray vesan ins in maletg d’acril sin teila cul tetel «Il giuvenessen di». Naomi Arpagaus muossa entagls en linol e stampas. Ella ha seschau inspirar dallas figuras, dalla roda dalla veta per exempel. Ella contribuescha era cun ina installaziun participativa. Vid ina meisa plein colurs, ina meisa dil pictur-artist, envida ella da seser e far in auter giug: baghegiar ina casa cun hartas, metter sill’emprova la pazienzia e la perseveronza. Enamiez la sala ha ella creau sin in teppi ina collecziun da divers objects che associeschan cun requisits dallas figuras da troccas. Ins vesa in tgiern, in ruog, in tgiet, ina latiarna, figuras da marionetta, ina spada. Tut ei rasau ora sin in teppi tgietschen cun muster folcloristic. Ina part dallas arcadas dallas troccas, creadas da Luis Coray ed Yvonne Gienal. Intermediar art Duront la viseta ha Luis Coray remarcau ch’ei savessi esser sia davosa exposiziun. El ha dau gl’impuls da baghegiar la Cularta. Buca per el, mobein per enrihir la cultura da Laax. Quei ch’ei gartegiau, la casa da cultura ei instituziunalisada e buca d’ignorar. Naomi Arpagaus ei engaschada ferm el program accumpignont. Per tuttas classas dalla scola primara e scalem superiur ha ella menau workshops. Ils affons e giuvenils han luvrau cun differents materials, linol, fotografias, collaschas e colurs. Quell’intermediaziun d’art fa Naomi Arpagaus el plaunterren dalla scoletta veglia, in liug zun adattau per tals projects. Buca da surveser e surudir ei l’installaziun audiofona el zulèr dalla Cularta. Leu audan ins il tun original d’in giug da troccas cun tschintschar, cun Vitus Dermont, Peder Camathias, Meinrad Cathomen ed Urs Gautschi. Vitus Dermont ha scret in carnet plascheivel per introducir principiants el giug sursilvan. Troccas ei buca in striegn – mo tuttina eis ei striegn, quellas stoda figuras misteriusas. Ina installaziun cun associaziuns cun requisits, objects e simbols dallas troccas.

Suenter esser stada engaschada duront quater onns sco directura da Sedrun Mustér Turissem banduna Simona Barmettler la regiun sisum la Surselva la fin d’october 2022. Sco quei ch’ella ha detg sin damonda dalla FMR hagien motivs persunals menau a quella decisiun: «Miu partenari viva ella Svizra Centrala ed ei era engaschaus leu professiunalmein. Per quei motiv sun jeu sedecidida da far la midada.» La decisiun da bandunar Mustér Sedrun seigi buca stada sempla: «Jeu hai investau bia energia el svilup da Sedrun Mustér Turissem. Las bialas regurdientschas alla regiun vegnan a restar.» Avon che surprender la direcziun operativa tier Sedrun Mustér Turissem era Simona Barmettler stada engaschada plirs onns tier Grischun Turissem. (fmr/hh) Simona Barmettler vesa siu avegnir ella Sviza centrala.

La dumengia suenter la fiasta da Pastgas retscheivan biars affons da confessiun catolica l’emprema ga la s. communiun. Quella tradiziun deriva digl emprem temps dils cristians. Els vegnevan battegiai la notg da Pastgas e targevan en quei di in vestgiu alv. Quel purtavan els duront in’entira jamna. Lu astgavan els passar l’emprema ga agl altar e retscheiver il paun dalla veta. Cun quella caschun mettevan els puspei giu il vestgiu alv. Il vestgiu alv ei aunc restaus per quei di da fiasta dils premcommunicants. Ord quei motiv vegn il di savens era numnaus Dumengialva. E puspei eis ella cheu, la teila alva che ha accumpignau mes patratgs sur tut ils dis da fiasta. Curdada en egl era ella a mi enten leger igl evangeli da Pastgas. Jeu manegel cheu la teila alva, il lenziel, che schischeva giun plaun en la fossa vita. Il lenziel, el qual Jesus era vegnius zugliaus per metter en fossa. La teila era ussa danvonz. Mo mei veva ella enzaco pigliau. E tuttenina vesel jeu en quei toc teila autras teilas che vevan giugau ina rolla ils davos dis dalla veta da Jesus. P.ex. la teila che Jesus veva duvrau la sera dalla Sontga Tscheina per schigentar ils peis a sias giuvnalas ed a ses giuvnals. Ni la teila da Veronica, la dunna curaschusa che steva alla via dalla crusch. Ella veva tunschiu la teila a Jesus per schubergiar giu il suadetsch, sias larmas e siu saung. La teila ha denton era mussau a mi il vestgiu da Jesus che la schuldada veva scarpau naven dad el e repartiu denter els. Ed jeu hai sentiu: Quella teila era dapli che mo la teila per enzugliar il defunct Jesus. Ella cunteneva sia DNA. Ella cunteneva siu survetsch al proxim, sias larmas, siu saung, siu pitir. Denton leu, en la fossa, mussava ella vi sin la levada. La teila dil pitir e dalla mort era daventada ina teila dalla veta! Mo cun la DNA da Cristus manegel jeu buca sia ierta genetic-biologica, mobein quella dalla cardientscha. Quella, che Jesus ei buca restaus en la mort, mobein ch’el ei levaus alla veta. E che exact quei stat era avon a nus cristianas e cristians che targein en cun il batten il vestgiu da Cristus. Schidadir in vestgiu cusius ord ils lenzeuls da Jesus. Quei ei era il vestgiu dils affons che retscheivan quels dis l’emprema ga la s. communiun, il vestgiu da Dumengialva. Jeu giavischel ad els ed a nus cristians da tuttas confessiuns, che nus purteien cun plascher e perschuasiun nies vestgiu cun la DNA da Cristus. Flurina Cavegn-Tomaschett da Breil è teologa ed assistenta pastorala. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Il quen dalla vischnaunca da Mustér pigl onn 2021 siara cun in gudogn da rodund 160 000 francs e quei tier ina sviulta da 17,3 milliuns francs. Sco quei che la suprastonza communala scriva el messadi per mauns dalla seduta dil cussegl da vischnaunca da l’autra jamna, ha la situaziun cul coronavirus buca giu in effect negativ sils recavs da taglia. Aschibein tier las taglias communalas generalas sco era tier las taglias specialas seigien ils recavs schizun s’augmentai en cumparegliaziun cul quen 2020. El quen 2022 vegni quei probablamein buca pli ad esser il cass, pertgei en lez s’effectueschi l’emprema ga la reducziun dil pei da taglia da 10%. Il quen d’investiziuns dalla vischnaunca pigl onn 2021 siara cun expensas da pressapauc 2,7 milliuns francs ed entradas da 1,57 milliuns francs. Cheutras sedattan investiziuns da netto 1,14 milliuns francs. Las pli grondas investiziuns fatgas igl onn vargau pertuccan l’economia publica sco la meglieraziun, vias forestalas, senda Cuolm da Vi–Stgeinas, ils emprests al Center Fontauna pil project cumplessiv e pils indrezs da protecziun encunter il fiug ellas localitads dalla protecziun civila. Mo lu era la sanaziun dalla Via Acletta/Pardi, dalla Via Run e dalla Via Funs-Dado sco era projects da canalisaziun. Il cussegl da vischnaunca tracta il quen communal 2021 l’autra jamna. (fmr/hh) La vischnaunca da Mustér ha fatg igl onn vargau investiziuns da netto 1,14 milliuns francs.

Suenter ina buna partenza el campiunadi dalla 4. ligia ei la squadra dil Club da ballapei Laax curdada igl atun pli e pli dalla tabella giu. Giugadurs blessai e da quels che han badunau la squadra han engreviau la situaziun. Il trenader ad interim Nathan Gartmann dat nova morala alla squadra ch’ei stada sil precint da vegnir retratga dil campiunadi questa primavera. Ils davos onns ei il CB Laax staus u alla testa dalla 5. ligia ni alla cua dalla 4. ligia. Suenter in ulteriur retuorn ella 4. ligia la primavera vargada han ils responsabels avisau in plaz denter ils tschun emprems dalla gruppa 1 dalla 4. ligia. Ils resultats ellas empremas scuntradas ein allura era stai empermettents. Els emprems giugs encunter Panaduz e Danis-Tavanasa ha Laax contonschiu mintgamai in punct. Miez settember ei allura suandada ina victoria ordeifer encunter Bogn Ragaz, mo dapi lu ha l’equipa buca pli reussiu. Dapi lu ha ei dau sis terradas ina suenter l’autra. In pign cader Per Nathan Gartmann (30) da Falera che ha surpriu il post da trenader ad interim questa primavera ha quella seria negativa plirs motivs: «Plirs giugadurs ein seblessai en quei temps, auters han bandunau la squadra per dar ballapei en autras equipas. Aschia ei il cader sereducius.» La situaziun ei stada quest unviern talmein precara ch’igl ei schizun vegniu fatg ponderaziuns da retrer ella dil campiunadi dalla 4. ligia. «Aschi lunsch eis ei denton buca vegniu», di Nathan Gartmann che s’engascha gia per la secunda ga sco trenader tiel CB Laax: «Jeu sai far quei sulettamein perquei ch’jeu sun sez blessaus. Giugadur e trenader ensemen va buca bein.» Sigl atun vegnent spera el puspei da saver dar ballapei ella squadra e ch’ei reusseschi al tgamun dil club d’anflar in trenader. Il cader dil CB Laax dumbra il mument 15 giugadurs, da quei era ina partida giuvens. Far tut il pusseivel Schegie che Laax schai cun tschun puncts sil davos plaz dalla tabella cun sis puncts retard sil secund davos Vaz-sut, patratga Nathan Gartmann buca vid la relegaziun: «Nus fagein tut il pusseivel per restar en 4. ligia. Quei lein nus denton buca far per sforz e cun finamiras nunrealisticas, mobein cul plascher da dar ballapei. Quei ei quei ch’ils giugadurs vulan.» El sa era daco che Laax ha buca survegniu constanza ils davos onns el campiunadi suenter che la promoziun dalla 5. ella 4. ligia era mintgamai reussida: «Las ambiziuns dils trenaders ein adina stadas bia memia grondas. Quellas han priu la motivaziun a beinenqual giugadur.» Ei seigi vegniu dau memia bia peisa als buns giugadurs enstagl da mirar che tuts sappien dar ballapei e sappien aschia s’avanzar. La consequenza da quella filosofia: «Quei mument ch’entgins buns ein stai blessai ni han bandunau il club ei il success buca pli staus contonschibels.» Nathan Gartmann ha scarpau il ligiom cruschau igl atun e sesanfla ella reconvalescenza. El spera da saver returnar ella squadra en vesta allas preparativas pil campiunadi digl atun vegnent. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Mels – Au-Berneck ve. 20.00 Abtwil-Engelburg – Winkeln so. 16.00 St. Margrethen – Vaduz so. 16.00 Dardania S. Gagl – Schluein Glion so. 16.30 Herisau – Montlingen so. 18.00 Ruggell – Domat du. 16.00 3. ligia, gruppa 1 Sargans – Surses 0:0 Landquart – Bogn Ragaz 0:4 Bogn Ragaz – Valposchiavo so. 15.30 Surses – Glaruna so. 17.00 Landquart – Tusaun-Cazas du. 14.00 Trun/Rabius – Weesen du. 15.00 Lumnezia – Sargans du. 15.00 Eschenbach – Uznach du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Panaduz – Cuera 97 so. 16.00 Danis-Tavanasa – Vaz-sut so. 16.00 Domat – Laax so. 17.30 Valposchiavo – Schlarigna du. 14.00 Schluein Glion – Bogn Ragaz du. 16.00 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Panaduz ve. 19.30 Trun/Rabius – Mladost so. 14.00 Rueun – Lumnezia so. 16.00 Tusaun-Cazas – Sedrun/Mustér du. 14.00 Juniors A1, gruppa 1 Uznach – Appenzell so. 15.00 Rebstein – Au-Berneck so. 17.00 Tavau – Surselva du. 12.00 Eschenbach-Wagen – Alstätten du. 13.30 Widnau – Bogn Ragaz du. 16.00 Juniors A2, gruppa 1 Schlarigna – Buchs du. 12.00 Vaz-sut – Mels du. 14.00 Landquart – Balzers du. 16.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Rheintal – Teufen so. 11.00 Surselva – Brühl Vella so. 14.00 Zuzwil – Tobel-Affeltrangen so. 14.00 Uzwil-Henau – Gossau so. 15.00 Eschen/Mauren – Abtwil-Engelburg so. 15.30 Juniors B1, gruppa 1 Linth 04 – Mels so. 15.00 Glarnerland – Grischun central so. 16.00 Tavau – Sevelen du. 14.00 Eschenbach-Wagen – Sargans du. 15.30 Juniors C promoziun, gruppa 1 Glarnerland – Montlingen so. 14.00 Walenstadt – Bogn Ragaz so. 15.00 Wagen-Eschenbach – Appenzell so. 15.30 Rapperswil-Jona – Cuera 97 so. 16.30 Juniors C1, gruppa 1 Surselva – Sargans Glion so. 11.00 Buchs – Grischun central so. 13.00 Mels – Ruggell so. 13.00 Tavau – Flums so. 14.00 Juniors C2, gruppa 1 Surselva b – Sevelen Tavanasa so. 11.00 Bogn Ragaz – Panaduz so. 13.30 Vaposchiavo – Surselva a du. 14.00 Juniors D elita, gruppa 1 Panaduz – Rapperswil-Jona so. 10.00 Glarnerland – Toggenburg so. 10.00 Juniors D1, gruppa 1 Domat – Schlarigna so. 13.30 Sargans – Mels so. 14.00 Buchs – Valposchiavo so. 15.00 Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Surselva c Trun so. 11.00 Tavau – Grischun central c so. 12.00 Domat – Grischun central b so. 15.30 Surselva b – Orion Cuera Tavanasa mes. 19.00 Surselva c – Grischun central b Laax mes. 19.00 Juniors D2, gruppa 2 Trübbach – Val Tamina so. 10.00 Bogn Ragaz – Mels so. 10.00 Tavau – Cuera 97 so. 10.00 Domat – Vaduz du. 11.00 Damas 2. ligia, gruppa 1 Triesen – Domat so. 18.00 Ebnat-Kappel – Romanshorn so. 19.15 Widnau – Bütschwil du. 11.30 Uzwil – Au-Berneck du. 13.00 Tusaun-Cazas – Rapperswil-Jona du. 16.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Vaz-sut-Cuera so. 19.00 Buchs – Surselva du. 13.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Schluein Glion ve. 20.00 Tusaun-Cazas – Lusitanos de Samedan ve. 20.00 Vaz-sut-Landquart – Tavau ve. 20.00 Bogn Ragaz – Mels mar. 19.30 Nathan Gartmann ha surpriu ad interim il post da trenader da Laax. Il CB Laax resta realistics Suenter ina partenza empermettenta el campiunadi da ballapei regiunal dalla 4. ligia igl atun vargau ei la squadra da Laax curdada pli e pli dalla tabella giuadora. Dapresent sesanfla ella sil davos plaz cun sis puncts retard sil secund davos Vaz-sut ed ei periclitada dalla relegaziun. Giugadurs blessai e tals che han bandunau il club igl unviern faciliteschan buca la situaziun. «Jeu less puspei procurar ch’il plascher da dar ballapei stetti el center dall’equipa», di Nathan Gartmann da Falera. El ha surpriu a cuorta vesta il post da trenader ed ademplescha quel entochen la stad. Il squetsch silla squadra seigi buca staus buns e hagi era priu empau il tschaffen pil ballapeit. La finamira – era sch’ella ei greva da contonscher – ei da restar vinavon en 4. ligia. Quella vul Nathan Gartmann contonscher cun in cader che dumbra sulettamein 15 giugadurs. Sonda sera ei l’equipa da Laax hosp dalla secunda squadra da Domat. (fmr/hh)

Sil pli tard igl onn 2026 vul la cadeina da hotels Mövenpick che s’auda al concern Accor, arver il hotel Acla da Fontauna a Mustér. Il project «Mövenpick Living Disentis», calculaus cun investiziuns da rodund 100 milliuns francs, vegn realisaus dall’Immo Invest Partner SA. Primavera proxima duei il hotel vegl vegnir spazzaus e las lavurs pil niev entscheiver. Biebein 300 persunas ein serendidas il venderdis sera ella halla da tennis dil Center Fontauna per s’informar davart ils projects turistics ch’ein sin rucca a Mustér. Bia niev ei buca vegniu communicau dils protagonists principals dalla sera, mo tuttina in impurtont tierm: La primavera 2023 duein las lavurs pil hotel niev ad Acla da Fontauna entscheiver. Ina gronda part dil material che deriva dil hotel vegl che vegn spazzaus duei vegnir reciclaus el liug e reutilisaus pil baghetg niev. «Las lavurs vegnan a cuzzar denter dus onns e miez e treis onns», di Fredy Ganz, menader dil management da construcziun dall’Immo Invest Partner SA. «Nus selegrein sin Mustér» La Immo Invest Partner SA ch’ei possessura digl areal cul hotel Acla da Fontauna eregia l’infrastructura nova cun hotel e habitaziuns. Silsuenter surlai ella il menaschi dalla hotellaria a Mövenpick, ina da biaras cadeinas da hotel dalla gruppa Accor. Mövenpick vegn allura a menar il hotel e ha gia ella fasa dalla construcziun in plaid el capetel pertuccont formaziun da combras, habitaziuns e sectur da gastronomia. «Nus selegrein fetg da vegnir a Mustér ed en ina destinaziun ch’ei sesviluppada fetg bein ils davos onns», di Alusch Amoghli dall’Accor. La gruppa meina 5200 hotels sigl entir mund, porscha en tut 760 000 combras. Ella ei la tiarza gronda cadeina da hotels globala. Mövenpick ch’ei ina dallas marcas dall’Accor, meina en Svizra 77 hotels cun rodund 9000 letgs. 300 000 emploiai Tut en tut occupa Accor varga 300 000 emploiai sigl entir mund. «Leu nua che nus essan representai luvrein nus cun glieud indigena e nezegiein ils products locals e regiunals. Quei s’auda tier nossa filosofia, pertgei il hosp s’identifichescha culla glieud che lavura el hotel e culs products ch’el sa consumar leu. Nus lein nezegiar il know-how local», puntuescha Alusch Amoghli. Mo era ecologicamein fa Accor sforzs: «Entochen la fin da quest onn dat ei negin plastic pli en nos menaschis.» Accor Live Limitless – aschidadir in club – dumbra 70 milliuns commembras e commembers sigl entir mund. Els vegnan informai regularmein dalla purschida d’Accor: «65 milliuns nezegian activamein nossa purschida.» Accor fa vendita activa en 170 tiaras. Ils hotels da Mövenpick ha Accor surpriu avon biebein treis onns. Novs hotels era ell’Italia Alusch Amoghli ei perschuadius che Mustér vegn ad esser ina bun’adressa: «Mercure che s’auda medemamein all’Accor baghegia treis hotels novs el nord dall’Italia. La fiera el sid ei interessanta e sa generar novs hosps per Mustér.» Avon che quei seigi aschilunsch cuoza ei denton aunc rodund quater onns. Quei temps vul la gruppa denton nezegiar per far las preparativas per ina buna partenza dil hotel niev a Mustér. Quel duei cuntenter 197 combras, leutier 61 habitaziuns da vacanzas administradas. Plinavon eregia e venda la Immo Invest Partner SA 30 habitaziuns secundaras. Igl ei pusseivel d’ereger quellas damai ch’il plan d’areal d’Acla da Fontauna era concepius ed approbaus avon la votaziun davart las secundas habitaziuns. Rodund 100 milliuns francs duein vegnir investai sin quei areal naven da primavera proxima. «Nus essan leds che nus savein far ussa la planisaziun en detagl ed entscheiver cullas lavurs primavera proxima. Nus essan empau ella situaziun d’in sportist che trenescha per sia concurrenza e sa lu ir finalmein alla partenza», puntuescha Fredy Ganz dall’Immo Invest Partner SA da Glattbrugg. Gronda peisa dat la gruppa era al Center Fontauna: «El ei per nus da grond’impurtonza, surtut era il glatsch artificial.» Ulteriuras grondas investiziuns Il venderdis sera ei buca mo vegniu orientau davart ils plans sigl areal dil hotel Acla da Fontauna, mobein era davart las lavurs vegnentas dil Center Fonauna e las investiziuns che las Pendicularas Mustér SA fan ils proxims onns. Marcus Weber – il possessur dalla maioritad dallas aczias dallas pendicularas – ha dilucidau in tschuppel projects ed accentuau la buna collaboraziun cullas autoritads dallas vischnauncas da Mustér e Tujetsch. Sco quei che Clemens Berther dalla cumissiun da baghegiar dil Center Fontauna ha saviu orientar, entscheivan las lavurs da sanaziun e cumpletaziun dil center ils 2 da matg 2022. Il president communal René Epp ha suttastrihau il venderdis l’impurtonza da plirs gronds projects che marschan il mument, surtut quels da Marcus Weber e dall’Immo Invest Partner SA, mo era dil Center Fontauna e l’idea da far il center dil vitg pli attractivs. «Nus selegrein da vegnir a Mustér» Il niev hotel Acla da Fontauna a Mustér duei vegnir menaus da Mövenpick. Il contract denter quella cadeina da hotels che s’auda alla gruppa Accor e l’Immo Invest Partner SA che baghegia il hotel ei sut tetg. En in onn duein las lavurs da spazzar il hotel e baghegiar il niev entscheiver. Hans Huonder/FMR Cun tensiun han rodund 300 persunas spitgau il venderdis sera ella halla da tennis dil Center Fontauna sillas novissimas informaziuns concernent il project dil hotel Acla da Fontauna a Mustér. Il pli niev: La primavera 2023 duei il hotel vegl vegnir spazzaus e las lavurs pil cumplex niev cun plirs baghetgs vegnir lantschadas. Rodund treis onns vegn la construcziun a cuzzar, silsuenter surpren Mövenpick l’infrastructura. Mövenpick ei ina da biaras marcas dalla gruppa Accor che meina 5200 hotels sigl entir mund. «Nus selegrein da vegnir a Mustér», ha il representant dall’Accor, Alusch Amoghli, detg il venderdis sera. La destinaziun da turissem cun Mustér, Sedrun ed Andermatt seigi sesviluppada fetg bein ils davos onns. Ella vegni ad esser interessanta era pil nord dall’Italia. Leu eregia Mercure – medemamein ina cadeina da hotels che s’auda all’Accor – il mument treis hotels novs. Il niev hotel Acla da Fontauna a Mustér cun habitaziuns administradas e secundaras vegn a custar rodund 100 milliuns francs. Ils representants dall’Accor/Mövenpick e dall’Immo Invest Partner SA. Davos da sen. Frenc e Dzek Djordic. Davon da sen. Alusch Amoghli, René Epp, Franz Hidber, Fredy Ganz e Svetislav Djordic. Visualisaziun dil project ad Acla da Fontauna cul hotel davontier e las casas cun habitaziuns davostier. Agl ur «Living Disentis» enstagl veta el vitg? Hans Huonder/FMR Onns alla liunga eis ei stau (memia) ruasseivel a Mustér. Suenter la construcziun dallas pendicularas e dil hotel Acla da Fontauna avon 50 onns sco era il Center Fontauna diesch onns pli tard, eis ei vegniu viviu dallas arbagias contonschidas. Bein ha ei dau ina ni l’autra activitad ed interessenza privata entochen ch’in niev svilup ha entschiet avon entgins onns a S. Catrina. Ed ussa duei era il hotel Acla da Fontauna vegl finalmein far plaz ad ina nova surbaghegiada. La consequenza da quei svilup positiv ei ina concentraziun dils menaschis turistics ad Acla da Fontauna e S. Catrina sco era ad Acletta culla Reka: El vitg, nua che las habitaziuns da vacanzas eran pli baul e nua che la gastronomia locala e las stizuns sesanflan, eis ei vegniu ruasseivel e vegn probabel aunc pli ruasseivel sche quei slontsch vegn buca nezegiaus. Ei tonscha buca cun far pli attractivs il vitg ed era buca cun in tuc-tuc, in sulet auto cun tracziun electrica gratuit per in e scadin. Ei drova urgentamein ideas per colligiar bein e prudent cun mieds dil traffic public «Living Disentis» cul vitg da Mustér. Cass cuntrari ha il coc dil vitg nuot da quei svilup desiderau. In bus local che circulescha regular ed era entochen la sera empau pli tard ei ina soluziun. Tschella ei da procurar per dapli colligiaziuns da viafier sil tschancun dalla staziun entochen Acla da Fontauna. Daco buca in vagun da viafier special ch’animescha pign e grond da far quei viadi en paucas minutas d’Acla da Fontauna atras il tunnel – che savess vegnir inscenaus – entochen el center dil vitg. Mo lu dess ei era soluziuns modernas sco bus pigns che circuleschan regularmein dil vitg entochen Acla da Fontauna e forsa schizun la stad a Fontanivas. Bus cun tracziun d’electro che fan lur survetsch senza ch’in manischunz stoppi esser al guvernagl. Daco buca zatgei propi innovativ cun caracter ecologic e persistent? Per impedir che la veta dil mintgadi svaneschi ord il vitg drova ei ussa projects concrets che cumbineschan la fascinaziun pil viadi culla viseta dalla purschida el vitg. Leu dat ei numnadamein da veser bein enqual caussa sco cumpletaziun cullas activitads da sport e gastronomia a «Living Disentis» – ad Acla da Fontauna, S. Catrina ed Acletta.

Las Liricas Analas ha tschaffau il publicum la sonda sera al concert final a Cuera. E buca schau dar quei publicum sin in viadi musical sur dus decennis. In viadi cun bia beat, tensiun e divertiment che ha cuzzau entochen mesanotg. Tgi ch’ei buca staus la sonda sera el Loucy a Cuera ha munchentau l’experienza con tensivs e divertents in cumiau sa esser. Per Liricas finalas han ils treis protagonists dalla analas ils MC «Orange» alias Renzo Hendry, «Jusht», Johannes Just e «Flepp» alias Roman Flepp titulau sonda sera l’atgna gruppaziun. Els ha mussau a caschun dalla davosa runda dad aunc adina haver il beat el saung, il ritmus ella comba. E quei che ha intimau probabel il pli fetg il publicum: Il grond plascher e tschaffen dallas Liricas da sepresentar sin tribuna. Quei che las Analas han presentau sonda notg a Cuera ei stau tut auter ch’in program obligatori, in per forsa aunc promover il davos album. Naven dalla emprema secunda, naven digl emprem tact han ils treis rappers, susteni dil DJ David Suviez, tschaffau il publicum. Per buca pli schar dar, e quei entochen mesanotg buca. Las Liricas han tschaffau quei publicum ord cadeina sin in viadi musical sur dus decennis. Ella formaziun dall’emprema ura Remarcabel che la musica dalla Liricas Analas po entusiasmar buca mo ils adherents dalla band dall’emprema ura. Biars giuvenils sediverti la sonda sera ella unda e ritmica dalla musica dallas Analas eran strusch ord la stratscha cu las Liricas ein sepresentadas avon 20 onns l’emprema ga. Lu cu ellas ein vegnidas ord il tschaler da Sedrun. Antruras aunc en tschun, cun «Spoon» Adrian Candinas e «pddp» Puis Venzin e lur DJ «Gionson» alias Gion Soliva. E quels protagonists dall’emprema ura ein medemamein sepresentai sin tribuna e las Analas cumpletas han arundau in concert extraordinari. «Nus pudein buc pli», ha Jusht tradiu veseivlamein stunclentaus dil maraton musical da Cuera. Nus pudessan aunc dapli Liricas Analas, vein denton capientscha ch’igl ei da calar cura ch’igl ei il pli bi. Vossa musica resta, ils concerts vegnan a muncar. In datti aunc per plascher da quels che han in bigliet per il proxim Open Air Lumnezia.

Ils 10 scolars dalla quarta e tschunavla classa dalla scola primara da Schluein ein curri buca meins che 114 kilometers e recaltgau 4909.80 francs. Daners che las scolaras ed ils scolars surdattan all’ovra caritativa UNICEF a favur dils fugitivs minorens ell’Ucraina. «Scolast, astgein nus aunc cuorer ina runda.» Motivar ha il scolast Renato Alig buca stuiu il vendergis vargau las diesch scolaras e scolars dalla quarta e tschunavla classa dalla scola primara da Schluein. Fiug e flomma ein els stai da cuorer a favur dils fugitivs dall’Ucraina. Ils vendergis vargau buca meins che quater rundas da mintgamain in kilometer el contuorn dil luvratori communal da ­Schluein. Alla fin dall’occurrenza ha in dils scolars astgau nudar il total da 114 kilometers e la biala summa da bunamein tschunmelli francs sil placat pendius vid la preit dil luvratori communal. Sponsurar kilometers «Nus havein envidau la populaziun da sponsurar ils kilometers.» Pli bia kilometers e pli biars daners che stattan a disposiziun als fugitivs. «Biars han era pagau ina summa fixa a favur da nies project.» Tenor Renato Alig in project che ha entschiet l’entschatta avrel. Ils scolars ein curri la «runda dil barun» naven dil luvratori communal entochen il casti da Löwenberg ed anavos duront differentas lecziuns da sport e d’etica. Entschiet a trenar han las scolaras ed ils scolars gia igl atun, sco quei che lur pagina d’internet tradescha. Midau intent Renato Alig tradescha ch’el e ses scolars hagien atgnamein previu da rimnar daners per la biodiversitad ni per la protecziun dils animals. «Pervia dalla situaziun ell’Ucraina essan nus sedecidi da cuorer per ils fugitivs.» L’idea d’antruras da lantschar ina acziun a favur dalla natira ni dalla protecziun d’animals ei spustada e buca satrada. Informaziuns tgei che succeda exact cun ils daners porscha la pagina digitala dalla quarta e tschunavla classa. Igl UNICEF, ina organisaziun d’agid humanitar dallas Naziuns Unidas, sustegn affons e lur famiglias ella Ucraina ed ella tiaras vischinontas cun aua ed urdeins da sanadad e higiena. Il sustegn sedrezza primarmein als basegns dils affons silla fugia. Aschia ch’ils affons da Schluein ein curri per ils affons dall’Ucraina. Las scolaras ed ils scolars dalla quarta e tschunavla classa dalla scola primara da Schluein ein loschs dalla summa recaltgada a favur digl agid humanitar. Foto Andreas Cadonau

Alla radunonza generala dalla Selva il vendergis vargau a Vrin ha ei dau in cumbat per in sez en suprastonza. La radunonza ha preferiu il president communal da Flerden, Daniel Bürgi al capo dalla vischnaunca da Valsot, Victor Peer. In segn da malaveglia viers la strategia dalla Selva da reducir las selvaschinas. La Selva, l’uniun dils possessurs d’uaul dil Grischun ha envidau il vendergis vargau alla radunonza annuala a Vrin. L’uniun tgamunada da Leo Thomann ha tractandau elecziuns e giu da far la tscharna per in niev suprastont. Il president dalla Selva ha proponiu sco representant dallas valladas dil sid il capo communal da Valsot, Victor Peer. E priu, empau surstaus, per enconuschientscha ch’ei ha dau ina ulteriura proposta ord il miez dalla radunonza. Ina proposta per il selvicultur e president communal da Flerden, Daniel Bürgi. Quella candidatura para dad esser stada beinpreparada. Daniel Bürgi ei vegnius elegius cun 125 vuschs sco niev suprastont visavi a Victor Peer che ha nudau 91 vusch. Daniel Bürgi remplazza il suprastont partent Gian Cla Feuerstein ella suprastonza dalla uniun dils possessurs d’uaul. E quels possessurs ein el Grischun per regla las vischnauncas. Reducir las selvaschinas L’elecziun da Daniel Bürgi ella suprastonza dalla Selva ha da far cun la strategia da reducir las selvaschinas els uauls grischuns. Selvaschinas ch’impedeschan en certas regiuns ch’igl uaul po seregiuvnar perquei che las tscharvas maglian bugen plontinas giuvnas. La Selva ha elavurau ina strategia per reducir las selvaschinas. «La strategia muossa ella dretga direcziun.» Quei ha il nievelegiu suprastont dalla Selva concediu avon la delegaziun dils possessurs d’uaul seradunai a Vrin. Tuttina ei vegniu ord il miez dalla radunonza propostas per «precisar» la strategia, sco quei ch’il nievelegiu suprastont Daniel Bürgi ha getg viers la FMR. La radunonza ei claramein stada d’accord da cumpletar la strategia, malgrad ch’il president dalla Selva, Leo Thomann ei dil meini che la suprastonza dalla Selva hagi gia risguardau las pretensiuns fatgas a caschun dalla davosa radunonza annuala. Fastitgs dil luf Enteifer ils selviculturs grischuns, e tier quels appartegn era Daniel Bürgi, dat ei para buca paucs che vesan il luf sco mied adattau da reducir las selvaschinas els uauls grischuns. «Il luf va leu nua che las tscharvas seconcentreschan e donnegieschan igl uaul e spuenta quellas tscharvas empau en tuttas direcziuns.» Il pareri dil selvicultur e president communal da Flerden anfla buc exnum sustegn ell’agricultura ed era strusch tiels catschadurs. La damonda dalla FMR sch’ei hagi tenor siu pareri memia bia catschadurs ella suprastonza dalla Selva ha Daniel Bürgi buca snegau. Leo Thomann ch’ei vegnius reelegius unanim per ina ulteriura perioda d’uffeci al tgamun dalla Selva deplorescha che la candidatura da Daniel Bürgi seigi buca vegnida communicada pli baul. Per el eis ei impurtont che tut ils meinis ein representai ella suprastonza dalla Selva. «Igl ei in tec malemperneivel sch’ins enquera in candidat e quel vegn la finala buc elegius.» Ch’igl ei necessari da reducir las selvaschinas els uauls grischuns ei era Leo Thomann perschuadius. «Nus vulein contonscher quella finamira communablamein cun tuttas instanzas e gruppaziuns.» Quei vul era gir da cuminonza cun las ca­tschaduras ed ils catschadurs. «Nus duvrein ils catschadurs per reducir las tscharvas.» Il luf persuls vegn strusch a dumignar quei. Hanlegiar cun certificats Igl uaul gioga in’impurtonta rolla ella protecziun dil clima grazia a sias pusseivladads dad ­arcunar il gas carbonic CO2. La lenna che crescha arcunescha C02 e quei vala medemamein per lenna duvrada per construir edifecis. La pusseivladad d’arcunar il gas carbonic generescha sut certas circumstanzas novas entradas als reviers forestals. Els san vender certificats, che documenteschan il quantum dil gas arcunau ella lenna, a firmas ed interpresas che san grazia quels certificats ulivar l’atgna bilanza da CO2. Il cau digl Uffeci d’uaul e prighels dalla natira, Urban Maissen ha declarau alla radunonza dalla Selva las premissas che ston esser ademplidas per saver vender certificats. Felix Lüscher, dalla corporaziun d’uaul Oberallmeind el cantun Sviz, ha explicau sias experienzas da hanlegiar cun certificats. Sia corporaziun cun 9000 hectaras uaul generescha 250 000 francs ad onn ord il hanletg cun certificats. (fmr/ac)

Mesjamna, ils 27 d’avrel 2022 presenta la Surselva Romontscha en collaboraziun cull’Acziun Romontscha da Domat l’ediziun 78 da «Nies Tschespet». Igl arranschament entscheiva allas 20.00 ella Sentupada a Domat. L’ediziun «L’odur dalla tiara» ei in’ovra da pliras auturas e plirs auturs, denter auter da Leontina Lergier-Caviezel ed Arnold Spescha ch’ein presents quella sera. La sera vegn embellida musicalmein dalla gruppa «Ils Galiots». La moderaziun fa il president dalla Surselva Romontscha, Alberto Palaia, alla fin vegn purschiu in apero. (fmr/hh)

Era sch’ei ha puspei tunschiu mo per in remis: l’equipa da Schluein Glion ha mussau a S. Gagl encunter Dardania ina buna morala ed ina buna prestaziun e recaltgau silmeins in punct entras in gol d’Aron Büchler ella 92. minuta, il qual ei vegnius survius ideal da Gian Sgier. Il dus defensurs han pia procurau pil remis, in mussament che l’entira equipa ha exnum buca vuliu ir a casa cun mauns vits e ha cumbattiu cun grond engaschi entochen alla fin. Ed ei havess per pauc aunc tunschiu per dapli: ella pli davosa minuta ei Marino Cavegn numnadamein aunc inagada mitschaus dalla defensiun, suenter esser curius igl entir giug stediamein anavon ed anavos ha el denton buca giu la forza pli da stuschar la balla spel goli vi, aschia che lez ha saviu pigliar ella. Quei fuss naturalmein stau il punct culminont en in giug nua che Schluein Glion ha stuiu desister sin plirs giugadurs da tschep muort blessuras ni absenzas. Perquei ha l’equipa rinforzau la defensiun e giugau cun spertas cunterattaccas, las qualas han buc plaschiu aschi bein all’equipa da casa. Tuttina ei lezza ida en avantatg entras Rohollah Afkari ella dudischavla minuta. Aunc avon la pausa eis ei reussiu a Schluein Glion d’egalisar exactamein cun ina cunterattacca. Sattar Afzali ei vegnius lantschaus dalla vart dretga ed ha saviu cuorer persuls encunter gol. El ha viu che Murat Leblebici era silla medema lingia e ha surviu la balla a lez, aschia che lez ha saviu marcar siu emprem gol per Schluein Glion. Suenter pausa ha lu igl emprem igl arbiter surpriu la rolla principala el giug. Suenter 56 minutas ha el schulau in penalti suenter in’intervenziun da Gianluca Coray, il qual ha claramein tuccau la balla e buca igl adversari. Schizun ils aspectaturs indigens ein stai tut perplexs da quei schul che negin havess spitgau. Afkari ha nezegiau il penalti e marcau siu secund gol. Cuort pli tard ha igl arbiter aunc inagada mussau sil punct da penalti, quella gada era igl attaccader silmeins vegnius tuccaus levamein dil defensur avon ch’el ei seplacaus per tiara vi. Quei penalti ha Afkari vuliu nezegiar per marcar siu tierz gol, mo quella ga ha Flurin Capaul mess en il veto. El ei siglius el dretg cantun ed ha teniu il siet ed aschia dau a sia equipa la pusseivladad d’egalisar ellas davosas minutas. Beat Dermont 2. ligia regiunala, gruppa 1 Dardania S. Gagl - Schluein Glion 2:2 (1:1) Gründenmoos. 190 aspectaturs. Arbiter: Sidler. Gols: 12. Afkari 1:0, 38. Leblebici 1:1, 57. Afkari 2:1 (penalti), 90.+2. Büchler 2:2. Dardania: Albrecht; Berisha (46. Nesimi), Briner, Gashi, Ibrahimi (66. Sinani); Beqiraj, Estifanos, Morina (67. Salvatore), Djelassi (55. Canoski), Preniqi (71. Redzepi); Afkari. Schluein Glion: Capaul; Gallmann, Coray, Gian Sgier, Büchler; Michel, Egger, Gomes Machado, Cavegn, Leblebici (65. Stabile); Afzali (90.+2. Andri Sgier). Remarcas: Cartas melnas: 66. Afzali (reclamar), 84. Gomes Machado (foul), 90.+1. Redzepi (foul), 90.+5. D‘Atria (reclamar). Schluein Glion senza Bundi, Gianluca Casutt, Deplazes, Dermont, Matthias Derungs, Vinzens (tuts blessai), Livio Derungs (serraus), Cabalzar (trenament da preparaziun) e Violi (absents). 68. Capaul tegn in penalti sittaus da Afkari. Corners: 7:3.

La partida entscheiva mal per l’equipa da casa; igl ei buc dau quater minutas ch’ils hosps dil cantun S. Gagl van en avantatg suenter in corner ed entras Mike Jud. Insumma ei Weesen dall’entschatta enneu bia pli presents che Trun/Rabius. Igl ei beinspert veseivel ch’ils hosps – che cumbattan encunter la relegaziun – vulan per tut prezi recaltgar puncts a Pustget. Il CBT/R vegn mo plaunet ella partida ed entscheiva suenter in quart d’ura finalmein a separticipar al giug. Suenter ina biala e sperta acziun sin l’ala tauscha Gianin Derungs il bal a Daniel Pfister e lez sietta igl 1:1 per Trun/Rabius. Mo il gol mida buc bia, Trun/Rabius controllescha uss meglier la partida, denton van fetg biars pass ellas combas digl adversari. All’entschatta dalla secunda mesadad il medem maletg; Trun/Rabius ha il bal, mo fa pauc ordlunder. Ella 58. minuta vegn Weesen tier ina buna pusseivladad cun in culp liber ord 22 meters e Zino Coppola nezegia tala cun in ferm e plazzau siet ella reit. Trun/Rabius aulza uss la cadenza, mo vinavon vegnan ils bals piars bia memia tgunsch. Ch’il plaz a Pustget ei buc pli in teppi ei enconuschent, perduna denton buc ils biars bals falli. 12 minutas avon la fin sto in giugadur da Weesen ir cun mellen/tgietschen en cabina. La schanza per Trun/Rabius? Na, gest la proxima acziun meina tier in penalti dispiteivel pils hosps e Noël Gehrig aulza il resultat sin 1:3. Il CBT/R fiera uss tut anavon, mo quei senza succes. Trun/Rabius havess quei di era buc fadigiau d’ir per puncts. Igl ei stau ina dallas fleivlas prestaziuns dalla sesiun. Che tala ha gest stuiu succeder a casa avon ils agens fans e quei suenter otg partidas senza terrada, ei donn. (cdm/fmr) 3. ligia gruppa 1 Trun/Rabius – Weesen 1:3 (1:1) Pustget, Trun. 190 aspectatur(a)s. Gols: 4. Mike Jud 0:1, 19. Daniel Pfister 1:1, 58. Zino Coppola 1:2, 80. Noël Gehrig (penalti). Trun/Rabius: Mauricio Cathomas; Mirco Pfister (81. Toni Cathomas), Damian Schmed, Livio Janka, Sandro Orlik; Salvatore Stagliano (72. Silvan Cajacob), Clau Berther, Daniel Pfister, Silvan Muoth (46. Beat Cadruvi); Patrizio Decurtins, Gianin Derungs (66. Remo Alig). Weesen: Martin Mächler; Dario Büsser, Noël Gehrig, Sven Popp, Andreas Briker; Marco Tramontana, Zino Coppola, Mike Jud, Ailton Dervishi; Roman Eicher, Michel Büsser. Remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff, Mathias Flepp, Denis Monn, Orlando Monn e Ramon Orlik.

Il vent era ferms quei gi a Bual e l’equipa che haveva la cuida da haver il vent el dies era en avantatg. Ell’emprema mesadad ei quei stau Lumnezia. Ella 20. minuta vegn Andriu Alig tier ina schanza. Il goli da Sargans lai rabatter il bal, Danilo Blumenthal po tier el, siu siet va denton sur il gol ora. Avon pausa ha ei dau negins gols. Suenter il te havevan ils hosps da Sargans il vent el dies e Lumnezia ha giu pli gronda breigia da sedefender. Ella 55. minuta vegn Dario Capaul tier ina buna schanza, el vegn denton buca da sittar ferm e plazzau avunda per surmuntar Claudio Dosch el gol da Sargans. Tschun minutas pli tard sietan ils hosps il bal ella petga. Ella 60. minuta ei il bal ella reit dils Lumnezians, igl arbiter dat denton buca il gol pervia d’ina posiziun ord giug. Ella 88avla minuta vegn Toni Vinzens mess a tiara gest avon la zona da puniziun. Pascal Derungs sieta il culp liber bein plazzau el cantun ault seniester sur il mir ora, il goli da Sargans parescha denton cun bravura quei siet. Ella prolungaziun schula igl arbiter in foul per Sargans dalla vart. L’equipa da Sargans dat ina flanca che Sven Mathis vegn da sittar en gol al 0:1. Gest suenter quei gol schula igl arbiter giu la partida e Lumnezia statt puspei cheu cun mauns vits. En treis da quater giugs ha Lumnezia survegniu gols e spers puncts suenter la 90. minuta. Quei lai tschentar la damonda schebein l’equipa ei forsa cundiziunalmein buca en in bien stan. Lumnezia ha denton in pign cader e sch’ils sulets dus giugadurs che san vegnir midai han gia dau il gi avon 90 minutas culla secund’equipa, han els grev da dar novs impuls. Pascal Derungs 3. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Sargans 0:1 (0:0) Vella, Plazza da ballapei Bual. 30 aspectaturs. Gols: 90+1 Sven Mathis 0:1. Lumnezia: Fabio Casanova, Danilo Blumenthal, Manuel Casanova, Gion Ursin Alig, Mauro Cadonau, Paul Alig (80. Rafael Cabalzar), Andriu Alig, Toni Vinzens, Dino Blumenthal (65. Nando Blumenthal), Dario Capaul, Pascal Derungs. Sargans: Claudio Dosch, David Becker, Sven Mathis, Chris Tanner, Benjamin Weber, Nico Wickli, Valentino Zollino, Marco Walser, Kevin Willi, Sandro Willi, Marco Giordano. Remarcas: Lumnezia senza Matias Alig, Dino Blumenthal, Tizian Casanova, Attila Truffer, Noé Capaul, Remigi Collenberg e Filipe Bastos. Cartas: Lumnezia: 2, Sargans: 2.

La Pro Stizun dil vitg ei fetg cuntenta cul resun dils presents alla sera d’informaziun dil vendergis vargau ella sala dalla casa da scola a Curaglia. Cun ina associaziun vulan ils promoturs dalla stizun el vitg dar niev slontsch al local da vendita a Curaglia ch’els valetescha sco in impurtont liug da sentupada per la Val Medel. Gabriel Venzin fa part alla gruppa da lavur Pro Stizun dil vitg ed el gi dad esser staus surstaus che tonta glieud ha dau suatientscha agl invit dil vendergis vargau. «Nus havein buca quintau cun tontas persunas.» In fatg che Gabriel Venzin valetescha per in bien omen per il futur dalla stizun da Curaglia. La Pro Stizun dil vitg che secumpona sper Gabriel Venzin dad Anna Acton, Andrea Durschei, Albert Pally e Philippe Steiger. «Nus havein envidau la populaziun per informar e discussiunar igl avegnir dalla stizun da Curaglia.» Gabriel Venzin gi ch’ils presents hagien exprimiu la clara veglia da mantener la stizun. Quella veglia dat curascha alla gruppa da lavur da cuntinuar. Gabriel Venzin gi che la structura actuala cun ina GmbH che porta la stizun ei buca ideala. «Nus vulein fundar ina associaziun per repartger l’incumbensa sin pliras schuialas.» Sin l’entschatta digl onn 2024 vul la nova associaziun surprender la stizun dil vitg. «Entochen lu lein nus aquistar commembers e rimnar daners.» E la gruppa da lavur vul era s’engrondir. «Gest pertuccond l’informaziun vulein nus far dapli.» La vischnaunca sustegn la stizun Incantaus dil resun dalla scuntrada d’informaziun ei era il president communal da Medel/Lucmagn, Claudio Simonet. El ha ludau il bien clima e la buna discussiun alla sera d’informaziun e buca schau dubis vid la tenuta dalla vischnaunca da s’engaschar per la stizun. Claudio Simonet regorda allas biaras instituziuns che la vischnaunca ha piars el decuors dils decennis vargai. «La stizun dil vitg vulein nus mantener.» Per il president communal ei buca sulet il local da vendita impurtonts. «Igl ei impurtont d’haver in liug en vischnaunca nua che la populaziun s’entaupa e sa ver endamen.» Adina puspei ha la vischnaunca susteniu finanzialmein la stizun. «Quei ei succediu enteifer las pusseivladads finanzialas dalla suprastonza.» Claudio Simonet sclauda buc ch’il suveran da Medel/Lucmagn ha da decider in gi davart ina contribuziun pli gronda per la stizun sche quei havess dad esser necessari. Buca far schliatta cunscienzia Giavischar che la stizun resta el vitg ed ir a cumprar en ella stizun dil vitg ei magari dua pèra caultschas. Da quei fatg ei Gabriel Venzin cunscients. «Nus vulein denton buca far schliatta cunscienzia alla glieud.» Per il commember dalla gruppa da lavur eis ei clar ch’ins va ozilgi a far cumissiuns ordvart. «Igl ei denton pusseivel da far quei e tuttina demussar solidaritad cun il vitg e far ina part dallas cumissiuns el vitg.» Entochen 800 000 francs sviulta fa la stizun da Curaglia per onn. E vid la lavur dalla gestiunaria dalla stizun, Anna Acton, dat ei nuot da dubitar. «Ad ella eis ei reussiu d’augmentar la sviulta ils davos onns per 20 entochen 30 pertschien.» Gabriel Venzin ei optimistics: «Nus essan dil meini ch’ei dat aunc in ton spazi ensiviars.»

In punct per Schluein Glion, negins per Lumnezia e Trun/Rabius. Ton per Schluein Glion sco per Lumnezia vegn la situaziun alla cua dallas tabellas dalla 2., respectivamein dalla 3. ligia plaun a plaun critica. Il sulet success cumplein dallas equipas activas ei reussius questa fin d’jamna a Danis/Tavanasa cun ina victoria a casa encunter Vaz-sut. Schluein Glion camina d’in remis a l’auter. La fin d’jamna ei reussiu in 2:2 ordeifer tier Dardania S. Gagl, ina dallas fermas squadras dalla gruppa 1 dalla 2. ligia regiunala. Igl ei bein in impurtont punct el cumbat encunter la relegaziun, mo damai che Montlingen e Domat han medemamein recaltgau puncts la fin d’jamna, semida pauca alla cua dalla tabella. Tuttina: Ils resultats els davos giugs ein fetg empermettents ed igl ei mo ina damonda dil temps, entochen che la squadra dalla Foppa gudogna puspei. Sonda sera ei Ruggel hosp a Crap Gries ed encunter quella squadra duess ina victoria esser bein pusseivla. Terradas per Lumnezia e Trun/Rabius El campiunadi dalla 3. ligia han Lumnezia e Trun/Rabius saviu sepresentar avon agen publicum. Igl adversari a Vella ei Sargans staus, ina squadra che schai el miez dalla tabella. Lumnezia ha denton buca anflau il recept final per marcar in gol e ha aschia spiars quella scuntrada. Damai che ton Weesen sco Surses han gudignau lur giugs, ei la distanza tiels ulteriurs concurrents ella relegaziun carschida. Gest encunter Weesen ha Trun/Rabius spiars. La squadra dalla Cadi ch’ei stada questa stagiun ina bastiun a casa, ha buca saviu perschuader, resta denton malgrad quella terrada el miez dalla tabella. Victoria per Danis/Tavanasa Grazia alla victoria la sonda suentermiezdi a casa encunter Vaz-sut sa Danis-Tavanasa sedistanziar claramein dils davos dalla tabella. Per la squadra da Danis-Tavanasa ei quei stau l’emprema victoria da questa primavera suenter il remis encunter Valposchiavo e la terrada ordeifer encunter Bogn Ragaz. In remis ha Schluein Glion contonschiu a casa encunter la squadra songagliesa da Bogn Ragaz, ferton che Laax ha spiars ordeifer encunter Domat. Aschia resta Laax – che retscheiva mesjamna sera l’equipa da Schlarigna – sil davos plaz. Tusaun/Cazas perschuada Tusaun/Cazas ha battiu la dumengia Sedrun/Mustér el campiunadi dalla gruppa 1 dalla 5. ligia. Aschia resta la squadra dil Grischun Central vinavon senza terrada en quest campiunadi. Mladost che ha gudignau ordeifer encunter Trun/Rabius ha bein dus puncts dapli sin siu conto, mo ha era dau dus giugs dapli. Rueun e Lumnezia han giugau pari, Union Trin ha spiars encunter Panaduz che sa aschia surdar la latiarna cotschna a Danis-Tavanasa. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Mels – Au-Berneck 2:1 Abtwil-Engelburg – Winkeln 2:1 St. Margrethen – Vaduz 3:2 Dardania S. Gagl – Schluein Glion 2:2 Herisau – Montlingen 0:2 Ruggell – Domat 1:1 1. Mels 15/33; 2. Dardania S. Gagl 15/31; 3. Vaduz 15/27; 4. Herisau 15/26; 5. Abtwil-Engelburg 15/25; 6. Ruggell 15/19; 7. St. Margrethen 15/18; 8. Au-Berneck 15/17; 9. Winkeln 15/16; 10. Domat 15/14; 11. Montlingen 15/13; 12. Schluein Glion 15/8. 3. ligia, gruppa 1 Bogn Ragaz – Valposchiavo 5:1 Surses – Glaruna 2:1 Landquart – Tusaun-Cazas 2:1 Trun/Rabius – Weesen 1:3 Lumnezia – Sargans 0:1 Eschenbach – Uznach 3:0 1. Bogn Ragaz 15/36; 2. Eschenbach 15/36; 3. Valposchiavo 15/26; 4. Uznach 15/23; 5. Sargans 15/22; 6. Trun/Rabius 15/22; 7. Tusaun/Cazas 15/21, 8. Landquart 15/20; 9. Glaruna 15/18; 10. Weesen 15/13; 11. Surses 15/12; 12. Lumnezia 15/2. 4. ligia, gruppa 1 Panaduz – Cuera 97 6:0 Danis-Tavanasa – Vaz-sut 3:1 Domat – Laax 5:1 Valposchiavo – Schlarigna 2:2 Schluein Glion – Bogn Ragaz 2:2 1. Panaduz 13/26; 2. Domat 12/23; 3. Valposchiavo 12/21; 4. Cuera 97 12/20; 5. Schluein Glion 12/18; 6. Schlarigna 11/15; 7. Danis-Tavanasa 12/15; 8. Bogn Ragaz 12/14; 9. Vaz-sut 12/11; 10. Laax 12/5. 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Panaduz 1:4 Trun/Rabius – Mladost 0:1 Rueun – Lumnezia 2:2 Tusaun-Cazas – Sedrun/Mustér 4:2 1. Mladost 12/24; 2. Tusaun/Cazas 10/22; 3. Union Trin 11/18; 4. Trun/Rabius 10/16; 5. Sedrun/Mustér 10/16; 6. Rueun 11/16; 7. Lumnezia 10/8; 8. Panaduz 12/8; 9. Danis-Tavanasa 10/6. Juniors A1, gruppa 1 Uznach – Appenzell 4:5 Rebstein – Au-Berneck 1:2 Tavau – Surselva 0:2 Eschenbach-Wagen – Alstätten 2:2 1. Surselva 3/9; 2. Au-Berneck 3/9; 3. Appenzell 3/6; 4. Eschenbach-Wagen ed Altstätten 3/4; 6. Bogn Ragaz 2/3; 7. Rebstein 3/3; 8. Tavau 3/3; 9. Widnau 2/0; 10. Uznach 3/0. Juniors A2, gruppa 1 Schlarigna – Buchs 0:4 Vaz-sut – Mels 0:3 Landquart – Balzers 7:0 1. Triesen 4/9; 2. Buchs 4/9; 3. Mels 4/6; 4. Landquart 3/3; 5. Vaz-sut 4/3; 6. Balzers 4/3; 7. Schlarigna 3/0; 8. Vaduz 4/0. L’equipa da Panaduz ei vegnida retratga. Juniors Youth League B, gruppa 1 Rheintal – Teufen 7:4 Surselva – Brühl Vella 3:4 Zuzwil – Tobel-Affeltrangen 0:3 Uzwil-Henau – Gossau 0:1 Eschen/Mauren – Abtwil-Engelburg 1:0 1. Gossau 5/15; 2. Brühl 5/11; 3. Eschen/Mauren 5/11; 4. Tobel-Affeltrangen 4/9; 5. Cuera 97 4/7; 6. Rheintal 5/7; 7. Uzwil-Henau 4/4; 8. Rorschach-Goldach 4/4; 9. Abwil-Engelburg 4/3; 10. Zuzwil 5/3; 11. Teufen 4/1; 12. Surselva 5/1. Juniors B1, gruppa 1 Linth 04 – Mels 3:4 Glarnerland – Grischun central 4:0 Tavau – Sevelen 1:0 Eschenbach-Wagen – Sargans 6:1 1. Tavau 2/6; 2. Glarnerland 2/6; 3. Landquart 1/3; 4. Mels 2/3; 5. Eschenbach-Wagen 2/3; 6. Linth 04 2/3; 7. Walenstadt 2/3; 8. Sevelen 3/3; 9. Sargans 2/0; 10. Grischun central 2/0. Juniors C promoziun, gruppa 1 Glarnerland – Montlingen 4:1 Walenstadt – Bogn Ragaz 0:2 Wagen-Eschenbach – Appenzell 5:2 Rapperswil-Jona – Cuera 971:2 1. Wagen-Eschenbach 2/6; 2. Cuera 97 2/6; 3. Rapperwil-Jona 3/6; 4. Bogn Ragaz 3/6; 5. Domat 2/3; 6. Appenzell 3/3; 7. Glarnerland 3/3; 8. Toggenburg 1/1; 9. Montlingen 2/1; 10. Walenstadt 3/0. Juniors C1, gruppa 1 Mels – Ruggell 1:2 Tavau – Flums 5:1 Domat – Triesenberg 2:6 1. Ruggell 3/7; 2. Flums 3/6; 3. Tavau 3/5; 4. Buchs 1/3; 5. Sargans 1/3; 6. Triesenberg 2/3; 7. Mels 2/1; 8. Surselva 1/0; 9. Grischun central 1/0; 10. Domat 3/0. Juniors C2, gruppa 1 Surselva b – Sevelen 4:1 Bogn Ragaz – Panaduz 2:1 Vaposchiavo – Surselva a 3:1 1. Landquart 3/7; 2. Vaz-sut 3/7; 3. Bogn Ragaz 2/6; 4. Sevelen 2/3; 5. Panaduz 3/3; 6. Valposchiavo e Surselva b 3/3; 8. Surselva a 1/0; 9. Cuera 97 2/0. Juniors D elita, gruppa 1 Panaduz – Rapperswil-Jona 0:6 Glarnerland – Toggenburg 0:5 1. Rapperswil-Jona 3/9; 2. Toggenburg 2/6; 3. Surselva 4/2; 4. Glarnerland 2/1; 5. Uznach 2/1; 6. Panaduz 1/0. Juniors D1, gruppa 1 Domat – Schlarigna 1:2 Sargans – Mels 1:5 Buchs – Valposchiavo 7:3 1. Mels 3/7; 2. Cuera 97 3/7; 3. Buchs 2/4; 4. Domat 3/4; 5. Grischun central 1/3; 6. Schlarigna 2/3; 7. Sargans 3/3; 8. Landquart 2/0; 9. Valposchiavo 3/0. Juniors D2, gruppa 1 Surselva b – Surselva c 5:3 Tavau – Grischun Central c 12:1 Domat – Grischun Central b 3:4 Surselva b – Orion Cuera Tavanasa mes. 19.00 Surselva c – Grischun Central b Laax mes. 19.00 1. Tavau 2/6; 2. Orion Cuera 2/6; 3. Grischun Central b 2/6; 4. Surselva b 2/3; 5. Cuera 97 2/3; 6. Domat 3/3; 7. Panaduz 3/3; 8. Surselva c 1/0; 9. Grischun Central c 3/0. Juniors D2, gruppa 2 Trübbach – Val Tamina 4:0 Bogn Ragaz – Mels 3:3 Tavau – Cuera 97 3:1 Domat – Vaduz 2:6 1. Vaduz 4/12; 2. Balzers 2/6; 3. Mels 2/4; 4. Bogn Ragaz 3/4; 5. Tavau 1/3; 6. Vaz-sut 3/3; 7. Trübbach 3/3; 8. Val Tamina 2/1; 9. Cuera 97 3/1; 10. Domat 3/0. Damas 2. ligia, gruppa 1 Ebnat-Kappel – Romanshorn 1:2 Widnau – Bütschwil 1:4 Uzwil – Au-Berneck 1:2 Tusaun-Cazas – Rapperswil-Jona 2:2 1. Tusaun/Cazas 14/30; 2. Widnau 14/28; 3. Uzwil 13/26; 4. Triesen 13/21; 5. Romanshorn 13/21; 6. Bütschwil 13/20; 7. Domat 13/16; 8. Au-Berneck 14/15; 9. Ebnat-Kappel 13/12; 10. Rapperswil-Jona 13/12; 11. Linth-Schwanden 13/3. Damas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Vaz-sut-Cuera 3:0 Buchs – Surselva 5:0 1. Buchs 12/20; 2. Mels 12/14; 3. Vaz-sut-Cuera 12/14; 4. Flums-Walenstadt 12/12; 5. Schlarigna 10/7; 6. Tusaun/Cazas 11/6; 7. Surselva 11/1. Las equipas da Gams e Schwanden-Linth ein vegnidas retratgas. Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Schluein Glion 0:0 Tusaun-Cazas – Lusitanos de Samedan 3:0 Vaz-sut-Landquart – Tavau 2:1 1. Tusaun/Cazas 3/7; 2. Schluein Glion 2/4; 3. Vaz-sut-Landquart 3/4; 4. Tavau 2/3; 5. Bogn Ragaz 2/3; 6. Flums-Walenstadt 2/1; 7. Mels 1/0; 8. Lusitanos Samedan 1/0.

Dacuort ha il club da golf Buna Vista Sagogn publicau siu rapport annual. Gl’onn 2021 ei staus il secund-meglier dapi l’avertura il 2008. Actualmein dumbra il club 735 commembras e commembers activs. Gl’onn 2020 ha la gestiun registrau entradas per prestaziuns e furniziuns da 2'150'431 francs. Igl ei stau gl’onn da Corona che negin ha bandunau la Svizra e tuts han passentau las vacanzas ella tiara. E cunquei era consumau e dau ora ils daners ell’atgna tiara. Igl onn suandont, il 2021, ei la situaziun semidada levamein. Pervia dalla pandemia e sias circumstanzias ein las entradas sereducidas per 113'200 francs. La summa d’entradas da 2'037'231 francs ei malgrad quei respectabla. Esser lucs ed emprender Denter il Rein ed ils vitgs Sagogn e Schluein ei la plazza da golf. La plazza da golf Sagogn-Schluein, construida 2007 digl architect engles John Chilver ha contonschiu in renum sco implont nunconvenziunal, quella plazza pretenda da giugaduras e giugadurs certas premissas. Per l’ina ston ins esser en fuorma, pertgei la plazza ei pretensiusa ton tecnicamein sco dalla topografia. Tgi che absolva las 18 ruosnas en in temps da quater uras fa ina prestaziun mentala sco fisica. Ils verds, pia leu nua che mintga balla setschenta suenter duas ni pliras fridas, ein ondulai e nunregulars. Pils juniors che entscheivan baul a dar golf, eis ei sco d’entscheiver ad ir cun skis. Ils biars affons fan quei ch’ei da far: esser lucs, seschar empalar ed emprender. Tgi ch’empren d’affon da dar golf, ha in avantatg. «Cun gronda motivaziun havein nus saviu entscheiver ils 12 da matg 2021 ils trenaments. Duront 15 jamnas havein nus saviu trenar sil plaz ed en quei temps dar sis turniers», scriva il menader dalla partiziun dils juniors, Urs Welti. Il program da promoziun da G+S ha susteniu quels 124 affons, mats e mattas da siat tochen 21 onns. Wolfgang Gruber presidiescha la cumissiun dalla plazza. El ha il contact pli intensiv cul menader dils cultivaders, il head greenkeeper Kurt Deflorin. Dapi ch’el fetschi part da quella cumissiun, sappi el era claramein daco che quel insisti da spitgar cun arver la plazza la primavera, remarca Gruber en siu rapport. Ina plazza da qualitad superiura sappien ins buca semplamein consumar, quella seigi suttaposta allas relaziuns meteorologicas e dil clima, dil schetg e dil bletsch. «Kurt Deflorin carezza ‘sia’ plazza e vul mo il meglier per quella – e cunquei era per nus», puntuescha Wolfgang Gruber. Las sfidas ch’ina tala plazza, situada sin 750 m.s.m. e geologia cumplexa, pretendi ch’il head greenkeeper detti buca liber gl’implont memia baul. Occupaziun sin livel comfortabel La stagiun 2021 ei stada la 14avla ella historia dil club. Sco quei che Christian Capaul scriva als commembers en siu rapport annual, eis ei stau in legreivel. «Grazia allas mesiras moderadas havein nus saviu dar golf senza pli gronda limitaziuns», scriva el fagend allusiun alla pandemia. L’activitad sportiva ora el liber ha strusch giu consequenzas negativas pil club Buna Vista Sagogn. Enviers gl’onn precedent 2020 han ils responsabels sentiu ina differenza: «El menaschi da giugar silla plazza havein nus registrau ina reducziun enviers gl’onn da record. Igl ei denton tuttina stau il secund meglier resultat», rapporta il meinagestiun Claudio Plaz. L’occupaziun hagi contonschiu in livel comfortabel. «Nus stuein buca far quitaus che la plazza savess esser vita, l’occupaziun generala ha contonschiu ina valur comfortabla», scriva il manager Claudio Plaz. Gl’onn vargau ha el saviu beneventar 23 commembers novs.

La staziun da Glion setransforma dad onn tier onn e quei svilup cuntinuescha ils proxims quater onns. Gl’onn 2026 inaugurass Renato Fasciati, il directur dalla Viafier retica, bugen la staziun ultramoderna da Glion. Quei ha el puntuau gliendisgis a caschun d’ina orientaziun. La Viafier ei vidlunder da restructurar e modernisar cumplettamein la staziun da Glion. Il november 2018 han votantas e votants dalla vischnaunca Ilanz/Glion approbau all’urna in credit dad otg milliuns francs per quei intent. «La vischnaunca sezza sto finanziar da quei denter 2,5 tochen treis milliuns francs», ha la presidenta communala Carmelia Maissen explicau als presents. Gliendisgis ha la suprastonza communala da Ilanz/Glion envidau la populaziun ad ina sera d’informaziun en connex cun ina votaziun communala. Ils 15 da matg ha la cuminonza all’urna da decider d’ina revisiun parziala dalla planisaziun locala. Ei setracta buca digl entir territori communal, mobein digl areal dalla staziun. Igl ei formalitads legalas ch’ein necessarias per che vischnaunca e Viafier retica sappien entscheiver a baghegiar. Il tact da mes'ura ed ils Capricorns «Tochen la fin dil 2022 sperein nus che la Regenza hagi approbau ils mieds dalla revisiun», ha la presidenta communala manegiau. Gl’emprem denton, ils 15 da matg, la populaziun da prender posiziun, lu suondan ils temps ordinaris da publicaziun. Tochen gl’atun 2026 vuless la Viafier retica realisar sia nova staziun ultramoderna da Glion. Gia gl’atun eis ei previu d’entscheiver a baghegiar la via nova pigl access alla staziun nova dils autos da posta. Per quei intent ston ins disfar la remisa veglia. Il directur dalla Viafier retica, Renato Fasciati, ha rispundiu ina damonda en quei connex. Sco el ha getg hagien ins demontau en auters loghens pliras talas remisas e deponiu ellas per reconstruir en auters loghens. Ina visualisaziun dalla staziun nova da Glion. Vesta da ost viers vest. Ils davos onns ei il directur dalla Viafier retica staus savens a Glion. Sco el ha getg vegn la remisa a far plaz alla staziun nova dils autos da posta. Fasciati ha rendiu attent ad ina plivalur che sia interpresa scaffescha. «Naven digl onn 2026 savein nus porscher naven da Glion gl’urari da mes’ura encunter Cuera e Turitg, e naven da 2028 il medem en direcziun Mustér», ha el confermau. Ils novs trens Capricorn circuleschien gia oz tras la Ruinaulta e tochen Mustér. «Glion daventa in nuv central dil traffic public. El selegri fetg sin quella nova staziun da Glion, «perquei ch’igl ei ina dallas principalas dil Grischun», ha el dau d’entellir. In cubus sidretg ed in tschentau Sche tut va sco previu sa l’interpresa remplazzar ils onns 2025 e 26 la staziun veglia construida 1965 cun in baghetg modern ed adattau als basegns. Gia il december 2020 han ils partenaris vischnaunca e Viafier retica presentau il project-victur dalla concurrenza d’architects. Gudignau quel ha il biro Giubbini da Cuera. Janine Vogelsang, la presidenta dalla giuria, ei tada presenta all’informaziun da gliendisgis sera a Glion. La staziun nova consista da dus cubus, in vertical ed in horizontal. El tschentau da treis alzadas vegn il Center da formaziun Surselva a s’installar naven digl onn da scola 2026 cun sias scolas. El cubus sidretg cun siat alzadas dat ei spazi per biros e survetschs, mo era per habitaziuns. El plaunterren vegnan ils spurtegls, ina passarella denter plazza dalla staziun e binaris ed in’ustria respectiv caffè. «La plazza dalla staziun san ins guder egl avegnir senza traffic», ha Janine Vogelsang declarau. Tiel survetsch niev s’auda era in secund sutpassadi dils binaris. Passagiers che partan ed arrivan cugl auto da posta han access direct a quei sutpassadi ost ch’ei dat alla staziun nova da Glion. Pertgei drova ei ina revisiun? La Viafier retica (VR) posseda a Glion binaris, parcadis e divers baghetgs inclus quel dalla staziun. La vischnaunca Ilanz/Glion ei responsabla per la nova staziun dils autos da posta e pil territori a Pendas. Quei areal enter binaris dil tren ed il Rein consista da treis parcellas: la gronda ei en possess dalla vischnaunca politica, l’autra s’auda alla societad burgheisa da Glion, la tiarza ei uaul e buca pertuccada dalla revisiun. Avon che las possessuras san inoltrar damondas da baghegiar sto il territori esser attribuius alla dretga zona. La staziun sezza culs baghetgs novs sto far part dalla zona centrala, la staziun dils autos da posta da quella per baghetgs publics. Pil parcadi planisau P+R a Pendas drova ei ina zona da parcar. E las parcellas Pendas da vischnaunca politica e societad burgheisa dueien vegnir en ina zona per stabiliments publics dil temps liber. Igl ei la premissa per utilisar egl avegnir la surfatscha da Pendas. La zona da temps liber planisada a Pendas cumpeglia rodund 1,2 hectaras. En vesta alla transformaziun dalla staziun sa quella surfatscha survir ad intents publics multifars. Ina dallas ideas eis ei da revaletar quei territori cun pussibilitar gl’access direct al Rein per tuts.

Il meinafatschenta Ivo Maissen (47) da Mustér candidescha sco deputau pil Cumin dalla Cadi. El ei in da dus candidats dalla Partida liberaldemocrata silla gliesta 2. La FMR ha intervistau el el rom dalla seria d’intervistas culs candidats selecziunai cun trer la sort. Treis damondas ad Ivo Maissen. FMR: En biaras regiuns dil Grischun mauncan habitaziuns pagablas per indigens. Co savess ins sligiar quei problem? Ivo Maissen: Quei problem ei la consequenza dall’iniziativa dallas secundas habitaziuns e dalla lescha per la planisaziun dil spazi. Leutier ei igl interess da glieud dalla bassa per spazi da viver ellas muntognas carschius duront il temps da corona, quei che ha catschau ad ault ils prezis. Ils prezis ed il sforz da stuer reducir la surfatscha dalla zona da baghegiar han consequenzas negativas pils indigens. Tier projects novs cun casas da pliras habitaziuns stuess vegnir pretendiu che singulas da quellas han grondezias era per famiglias. Mo aschia savein nus porscher a nossa glieud spazi da viver. Spazi da viver munta era dapli habitonts e ha in effect sils plazs da lavur. Medemamein stuessen cantun e vischnauncas incassar pli aultas taglias da persunas dalla bassa che renoveschan e nezegian ina habitaziun ni casa veglia sco secunda proprietad. Ils glatschers dil Grischun ein luai ils davos quater decennis per la mesadad. La midada dil clima ei ina realitad. Tgei sa il Grischun far? La midada dil clima ei era ina schanza pil Grischun. Jeu patratgel vid il sectur dalla producziun d’energia cun vent, sulegl ed aua. Sche nus lein garantir il provediment cun energia era igl avegnir senza che quel vegni limitaus, stuein nus nezegiar las resursas avon maun. Medemamein sto il stadi scaffir las cundiziuns da rama per ch’ei seigi pusseivel per exempel d’installar fotovoltaica sin tetgs senza ch’ei detti resalvas da tuttas varts. Sche nus lein contonscher las finamiras dalla strategia d’energia ston tuts esser promts da far in pass en favur da l’auter. Tgei tema politic schai a cor a Vus, per tgei lessas Vus s’engaschar el parlament grischun? A mi schai la regiun a cor. Jeu e mia dunna havein anflau la via sisum la Surselva damai che nossas ragischs familiaras ein cheu. In da mes camps d’engaschament fuss da promover las pusseivladads da producir energia, in auter il camp medicinal. Tenor miu manegiar ha nossa regiun in bien potenzial per in provediment medicinal per exempel per persunas cun bournout ni demenza. Mo lu era per sportists che vulan trenar cheu per exempel sut survigilonza d’in miedi, concret en connex cun ina diagnostica da prestaziun. Tenor miu manegiar fuss quei ina schanza era turistica pil temps denter las stagiuns aultas. La FMR ha tratg la sort da 15 da totalmein 491 candidatas e candidats pil Cussegl grond e lai rispunder quels e quellas treis damondas mintga di tochen la fin d’avrel. L’elecziun cantunala ei ils 15 da matg 2022. Co la FMR ha tratg la sort san ins veser sin in video che la redacziun sa en cass metter a disposiziun sin damonda. Ivo Maissen, Mustér.

Nus astgein puspei ir en stizun! Tut senza star davon porta e spitgar da vegnir en roda. Senza maltractar nos mauns cun lo­ziuns desinfectontas ordavon e suenter e senza mascrina. Davon ils regals as­tgein nus puspei prender peda da paregliar la rauba avon che far nossa schelta. Nus astgein schar inspirar e surmenar ad ina delicatessa ni da zatgei che dat gest en egl e savess maneivel esser ni daventar nizeivel. In ver deletg, suenter haver eligiu ed empustau meins alla liunga online ni stuiu supplicar confami­gliars e vischins meins vulnerabels da far nossas cumpras jamnilas. Tgei plascher, da puspei astgar palandrar atras las stizuns! D’astgar emplenir tschaler e tgaminada e schelentera cun victualias frestgas. Tut quei ch’ei vanzau dallas provisiuns fatgas all’entschatta dalla pandemia, eisi ussa da dismetter perposta da datums ch’ein curri giu. Sche numdadiu! Victualias, medicaments, cosmetica – sin ton sco mintga product che nus cumprein, anflein nus in datum ch’ei sil current. Che sa cura ch’il latg ei aschs ed il paun mischs e cura che la pischada ei ron­tscha e la carn nungudibla. Nungetg patent! La finala enconuscha buca pli mintgin il fried dad ovs marschs e da carn lavagada. Ton che nus savein esser bi leds che concerns furneschan lur products tut a pèr cun la data da scadenza. Nus essan nuota pli dependents digl agen nas enten arver igl emballadi, e stuein buca far in studi per vegnir sissu, con gitg ed en tgei moda ch’ins sa conservar victualias. Zun nizeivel eisi bein era da saver ordavon cura che medicaments piardan lur effect. Quell’uisa savein nus remplazzar il product ad uras. Igl ei da far la segira – ins sa gie mai, sch’ei vegn d’engrau zacu. Che products cosmetics midan cul temps colur e textura, savein nus prudents consuments gia dagitg. Ton ch’igl ei matei da supponer ch’ils products fetschien en quei mument dapli donn ch’auter a nossa pial fina e sen­sibla. Pia, furdibal – el rumien cuntut! Mintgina e scadin fa stem enten far cumissiuns. Cheu schein nus lu nuota per la breigia! Masseras da vaglia ein adina precautas e cuschiniers da luverdis e da dumengias pareglian minuziusamein ils datums nudai sigl emballadi. L’entira raspada da quels che sesentan clamai e cumpetents da prender entamaun palutta e cazzetta, va cun egls aviarts atras stizun ed ils magliafins fan controlla dubla e treidubla. Sbittond ils products cun datums che cuoran giu ils proxims gis, rugadein nus neuado ils scarnuzs e pachetadis dalla pli davosa retscha el regal. Alla tscherca da jogurts aunc pli frestgs e da latg grad mulsch, targein nus ora ils gronds truchets ella partiziun da latgiras. Senza retenientschas. Nus fagein tut il pusseivel. Essan guess buca l’empudientscha dils muns da vivonda e dad auters products che setschentan gi per gi sil compost ed el rumien perquei ch’il datum ei spiraus. Na propi buc! Leontina Lergier-Caviezel è autura e viva en la vischinanza da Berna. Leontina Lergier-Caviezel, autura rumantscha

Tenor la Societad svizra dils producents da garnezi ha l’uiara ell’Ucraina neginas consequenzas per il provediment da garnezi da paun en Svizra. Tier il graun da pavel ei la situaziun pli malguessa. Tier biars purs procura l’uiara ell’Ucraina per damondas davart il futur dil provediment da garnezi da pavel. La FMR ha discurriu cun dus purs da Falera che semnan per l’emprema gada garnezi. Quei denton buca per motivs da scartezia. «L’uiara ell’Ucraina ha ina influenza marginala silla fiera svizra», ha Pierre-Yves Perrin, il gestiunari dalla Societad svizra dils producents da garnezi, getg alla FMR. Quei ch’ins enconuschi aunc buca seigien ils prezis per la logistica. «Ils prezis dall’Uniun europeica (UE) ein aults perquei ch’igl ei pli difficultus da transportar il graun pervia dall’uiara. En Svizra duvrein nus denton buca bia graun dallas tiaras dalla UE. Ins sa pia dir, che nossa situaziun seigi stabila per 2022.» Il meinagestiun dils producents da graun Pierre-Yves Perrin ha negina tema che las consumentas ed ils consuments svizzers vegnien restrenschi en lur isonzas e pussaivladads da cumprar paun. Ei detti negins motivs da far quitaus pervia dils products da garnezi da paun.«Ils prezis dil graun vegnan ulivai entras la contingentaziun. En quei cass savein nus quintar cun avunda graun per prezis pagabels. Ed alla fin finala dispona la Confederaziun gie era aunc da reservas obligatorias.» Sche la Svizra veglia denton producir dapli agen graun per far paun, lu basegni ei era novs cumpraders per quels products, ha Perrin detg. Tier il graun da pavel sepresenta la situaziun empau auter: Ils prezis creschan ed ein fetg aults. Tenor il gestiunari dils producents svizzers da garnezi vegnan quels prezis ad influenzar ils prezis da carn. «Quei vegn ad esser la realitad inevitabla, e cunquei ina schliata novitad per las consumentas ed ils consuments», di era il president da l’Uniun purila grischuna Thomas Roffler ch’ei surstaus che l’agricultura survegn buc informaziuns directas da cantun e Confederaziun pertuccont la seminaziun. Per gl’auter di Roffler, che la raccolta da garnezi seigi dependenta da l’aura. «Il volumen dalla raccolta variescha mintg’onn fetg pervia da facturs che nus producents svizzers savein buca influenzar.» Thomas Roffler ha detg alla FMR, che l’agricultura drovi biabein in onn per planisar la seminaziun digl onn proxim. Midar quei plan sco da volver la clav-casa seigi buca pusseivel pils purs. Dalla medema idea ei era Baptist Spinatsch, cussegliader puril al Plantahof. Las pusseivladads d’argumentar la producziun da garnezi el Grischun seigien avon maun, ha Spinatsch detg alla FMR. Per sclarir il proceder da semenza 2023 hagi l’Uniun purila grischuna contactau las organisaziuns professiunalas, ha Thomas Roffler aschuntau. Ei detti proximamein discours cun l’Un­iun dils muliners svizzers. «Igl ei era da discutar la situaziun dils prezis culs cumpraders dil graun.» Roffler ei optimistics ch’ils purs grischuns ein promts da sustener la producziun da graun da tut gener per evitar largias el provediment. Surselva Cultivar graun ei puspei actual La cultivaziun da graun ei puspei pli actuala, era tier l’agricultura da muntogna. Ils prezis carschents dil graun da pavel pervia dall’uiara ell’Ucraina ein tier ils purs dil Grischun denton negin argument per arar dapli praus e semnar garnezi. La cultivaziun da garnezi daventa pli attractiva perquei ch’ei dat vendiders e producents ch’ein alla tscherca da garnezi. Il Plantahof, Bio Grischun e la societad Gran Alpin vulan promover la cultivaziun dil garnezi alpin. La FMR ha discurriu cun dus purs da Falera. Gion Cathomen e Raimund Blumenthal ein sedecidi da producir questa stad graun ed han arau avon paucs dis in da lur terrens. Omisdus purs han in contract cun in cumprader che promova la cultivaziun dil graun grischun. Ton Cathomen sco era Blumenthal han denton era getg, ch’els hagien arau per regiuvinar lur parcellas e pli tard puspei saver duvrar quellas sco praus da fein. (fmr/mg) Pagina 7 Atgna producziun ni import Il graun che la Svizra drova per producir paun (furment, seghel, spelta, furment dubel e furment d’in graun) vegn raccoltaus per gronda part en Svizra. Imports da garnezi da paun datti practicamain mo enteifer il contingent liber da dazi da 70 000 tonnas che la Svizra ha, ni dallas zonas libras da dazi en la regiun entuorn Genevra. La surfatscha dils ers da graun en Svizra munta a 144 000 hectaras. Tier il garnezi da pavel munta la producziun svizra a circa 50% (senza soja). L’autra mesadad vegn importada. Graun da far biera e da pavel a Falera Sch’in pur grischun ara in da ses praus e semna graun quels dis, lura ei quei buc exnum pervia dalla munconza da graun ni pervia dils prezis nunpagabels. La cultivaziun da garnezi s’udeva pli baul tier il menaschi puril sco il caschiel sils macruns. Novissimamein ei la cultivaziun da graun apparen­tamein puspei pli tschercada. Sur il vitg da Falera, si Badugns, ha il pur Gion Cathomen arau ina surfatscha da 80 aras. El vegn a semnar graun da pavel. Aschia sappi el regiu­vinar la teila dil prau e da medem mument cultivar garnezi. Gion Cathomen producescha siu graun da pavel per la Landi che se­gna sco cumpradra e vendidra dil product. Spigias da graun cultivescha uonn era Raimund Blumenthal a Falera-Grava. El experimentescha cun ina specia da garnezi da bio per far biera. El separticipescha d’ina incumbensa dalla societad Gran Alpin. Sco quei che Raimund Blumenthal ha detg alla FMR, seigi quei l’emprema gada ch’el semni graun. Era sia motivaziun seigi ei sper la produc­ziun da saver arar e regiuvinar il sulom d’agricultura sin ina surfatscha da 50 aras.

Nus astgein viver en libertad. Jeu sai dir aviartamein miu meini, sai eleger mia religiun, decider sche jeu vi dar in organ ni buc. E sch’enzatgei plai buc, sai jeu ir a demonstrar. Con libra che jeu sun propi, realiseschel jeu pér en cumparegliaziun cun quels che vivan en autras tiaras. Gnanc da patertgar tgei che vegn leu tut controllau e scumandau. Jeu seregordel dil siemi ella canzun da Reinhard Mey «Über den Wolken muss die Freiheit wohl grenzenlos sein». Mo il cantadur ha sbagliau. Libertad infinita dat ei buc. Era buca sur ils nibels. Jeu sesentel en mintga cass meglier culs peis sin tiara, che en in aviun diesch kilometers plinensi ell’aria. Ed insumma ei nossa libertad dependenta da nossa situaziun e nossas pusseivladads. Jeu sai mo far in viadi, sche jeu hai il temps ed ils mieds persuenter. Jeu sai mo surprender ina lavur che corrispunda a mi. E sche jeu sedecidel dad ir dretg, sai jeu el medem mument buc ir seniester. Leutier dat ei forsa aunc patratgs sco: «Hai jeu uss propi decidiu endretg e fatg il meglier ord ina situaziun? E tgei tratgan auters, sche jeu ditgel miu meini?» Oz sto tut esser politicamein correct. Tgei astg’ins dir, sco single, sco um, sco mumma? La libertad ei limitada e periclitada. Tut secund tgei che schabegia entuorn mei, tut secund tgei ch’in auter carstgaun decida ni tgei normas che valan ella societad, sesentel jeu immediat restrenschida. Ei fa perquei senn da patertgar aunc en in’autra direcziun. Jeu sun buca mo libra da zatgei, sco da squetsch ni autoritads. Mobein era libra per zatgei. Libra per sedecider, per s’engaschar, per gir «gie» ni «na». Enzatgi ha inaga cumparegliau la veta en libertad cun il current electric. Igl electric circulescha denter dus pols, in positiv ed in negativ. Nossa veta ei era plein tensiun e sestenda denter plirs pols. Per exempel denter sfida e ruaus. Ni denter mei e tei. Propi liberai essan nus, sche nus vesein ils differents pols buca sco concurrenza. Jeu sai esser libra, era sche jeu stoi desister da privilegis ed acceptar auters meinis. Jeu sun lu libra per sustener ina idea ni in carstgaun. Naturalmein, ils impuls e desideris restan. Perquei cunvegn ei dad adina puspei daventar cunscients, nua che nus savein tuttina dar fuorma e decider ella veta. Ina veta plein tensiun e libertads. Anja Felix-Candrian è plevonessa a Trin. Ellaviva cun sia famiglia a Sagogn. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasettada l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udirmintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita ecretta». En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Il cantun dat allas partidas politicas ina lubientscha pauschala da pender si placats sper las vias cantunalas els vitgs duront ils cumbat electoral. Mo buca tuttas vias principalas che meinan tras il vitg ein vias cantunalas. In fatg che ha procurau per irritaziun a Falera. La midada dil sistem d’elecziun dil parlament grischun semuossa era opticamein. Dapli candidatas e dapli candidats garegian in sez el Cussegl grond. Consequentamein pendan dapli placats che fan attent cun fotografia e cuort slogan electoral allas habilitads dallas persunas promtas da schar eleger. Gia la fin da schaner 2022 ei igl Uffeci da construcziun bassa sedrizzaus cun ina brev allas vischnauncas e partidas grischunas per far attent allas reglas da giug per pender si placats per liug dallas vias cantunalas e naziunalas duront il cumbat electoral. Lubientscha pauschala enteifer il vitg Il cantun conceda a tuttas partidas grischunas ina lubientscha pauschala da pender si placats per liung dallas vias cantunalas enteifer ils vitgs. E quei senza che las partidas ston inoltrar ina damonda. La lubientscha pauschala vala naven dils 10 da mars entochen ils 15 da matg 2022, il gi ch’il suveran grischun elegia il parlament. Buca tuttas vias che meinan tras ils vitgs grischuns ein vias cantunalas sco per exempel a Falera. «La via cantunala cala avon l’entrada dalla vischnaunca, la via tras il vitg da Falera ei via communala.» Quei gi il president communal, Wendelin Casutt e constatescha che la lubientscha pauschala digl Uffeci da construcziun bassa per pender si placats vali atgnamein buc per il vitg da Falera. Quei sa la plipart dils habitonts da Falera e singuls han intervegniu tiegl Uffeci da baghegiar communal ch’ils placats politics pendien en vischnauca senza lubientscha. Consequentamein ha igl Uffeci da baghegiar da Falera schau allontanar ils placats. Turnau a pender si ils placats Daferton pendan ils placats puspei el vitg da Falera. Wendelin Casutt gi da haver incaricau ils luvrers communals da turnar a montar ils placats. Il president communal pren denton en schurmetg siu uffeci da construcziun. «Formalmein ha igl uffeci agiu correct, da principi drova ei ina lubientscha per pender si placats e reclamas en vischnaunca.» La vischnaunca da Falera vul denton buca far la pareta d’impedir il cumbat electoral per il parlament grischun. E perquei eis ella s’adattada agl usus cantunal ed accepta la reclama politica entochen il gi d’elecziun. Wendelin Casutt puntuescha che negins placats seigien vegni donnegiai. «Ed igl ei era buca stau in’acziun a disfavur dad ina ni l’autra partida.» Per discussiun han parolas politicas pendidas si aschidadir sur notg enzanua els vitgs gia pli baul caschunau, era en autras vischnauncas. Principalmein duront votaziuns pli tensivas ed emoziunalas. S’agitescha in ni l’auter convischin previa dad ina tala acziun scalina per re­gla il telefonin dil president ni dalla presidenta communala. Wendelin Casutt manegia che quei vegni era a schabegiar tier el. «Perquei che nus havein puspei montau il placats.» Pertucca sulet la visibladad Partick Bargetzi ei responsabels tiegl Uffeci da construcziun bassa per la polizia da construcziun da vias e gi che la lubientscha pauschala dil cantun per pender si placats vali enteifer ils vitgs sulet per la visibladad neu dalla via. «La damonda d’astgar pender il placat vid in candelaber dalla cazzola da via ni vid ina seiv ston las partidas ni ils candidats drizzar als possessurs da quels indrezs.» Ils candelabers s’audan per regla allas ovras electricas ni en certs loghens era allas vischnauncas. E Patrick Bargetzi conceda ch’ei detti vitgs, per regla fracziuns, nua che la via tras il habitadi seigi communala. Quei vala era per Falera. «La via cantunala cala all’entrada dil vitg da Falera.» La lubientscha pauschala dil cantun vala mo per las vias cantunalas enteifer ils vitgs. Tgi che vul plazzar in placat ordeifer in vitg egl intschess dalla via cantunala ni naziunala drova ina lubientscha dil cantun. E quella dat ei mo excepziunalmein.

Jeu sai buca quescher pli. La verdad sto finalmain vegnir detga! Buc aunc puspei ina dunna che vegn buca renconuschida per sias prestaziuns! Ei va per il rumantsch grischun. Dumengia vargada haiel viu il film «Heinrich Schmid – il bab dal rumantsch grischun». Gie, Schmid era in super tip ed ha fatg bia per il romontsch. Mo la vera inventadra dil RG ei ina dunna. Lein numnar ella A. B. da C. Igl entir num lessel buc numnar; ei dat para contracts da discreziun ed jeu temel consequenzas giuridicas. Quella A. B. ei naschida 1929 ell’Engiadina Bassa. Sco giuvna eis ella s’inamurada en in plevon, zuar era in cun ragischs engiadinesas, mo engaschaus en ina pleiv en Surselva. Negin problem, ha la valladra A. B. tertgau, quei ein gie era Romontschs. Mo beinspert ha ella encurschiu che la glieud dil vitg veva magari legher cun siu lungatg. Surtut sur dils «ö»’s ed «ü»’s fagevan ei sgnoccas, aschia che A. B. ha schau naven quels vocals. Ella ha sedau breigia da s’adattar agl idiom sursilvan. Mo per quels stoda plurals irregulars haveva ella negina pazienzia. «In chavriel, dus chavriels» – e basta! Ni fuss ei forsa «cavriel»? Insumma era A. B. ina huslia, mo buca la pli exacta. Tgei emporta ei co quella chosa – ni «caussa»? – lein gir: «chaussa» senumna exact. Culla grammatica fageva ella il medem: Tegniu? Tegnü? – Lein gir: «Tegnì». Aschia ha ella sviluppau in romontsch tut agen. A siu contuorn pli stretg ei quei gnanc curdau si. Cu ella steva pli tard a Cuera e mava cun sias amitgas romontschas da tut las regiuns el Café Maron tertgavan las Sursilvanas che A. B. discuori engiadines e quellas dall’Engiadina udevan in dialect sursilvan. Pér Bernard Cathomas dalla Lia Romontscha, cu el seseva il schaner 1982 per schabetg el Maron vid la meisa sper A. B., ha immediat fatg stem: Quei eis ei! Quei ei quei superromontsch che nus duvrein, ina mischeida da tut ils idioms cun ina grammatica sempla! Igl ei gartegiau ad el da discuorer cun A. B. persula per presentar ad ella sia idea: Publicar il lungatg dad A. B. sco «Rumantsch Grischun». A. B. ha fatg gronds egls, mo leva bugen far part, semplamein pli bugen senza attenziun publica. Ed era Cathomas saveva: ina dunna, buca studiada, dall’Engiadina – quei accepta la glieud mai e pli mai! Ei drova in um sco representant dil niev lungatg, in studiau, buca dalla regiun. Il professur Heinrich Schmid da Turitg ei vegnius endamen ad el. Schmid, adina prompts da gidar, ha detg tier dad esser la «persuna alibi» per il RG. Aschia ein A. B. e Schmid sesi in pèr gadas ensemen. A. B. deva ina paterlada e Schmid notava las expressiuns e la grammatica. Suenter mo sis jamnas eran ei a fin culla lavur. Cuort han ei aunc discussiunau cun Cathomas, sch’ins deigi propi communicar quei dallas sis jamnas ni sche quei dess dubis vid la historia dalla creaziun dil RG. Plein rir ein ei vegni alla conclusiun: «Lein dir ei. Aschia tratg’ins ton pli ch’il RG vegni dad in professur genial e buca dad ina sempla dunna!» Ed il rest dalla historia ei enconuschenta. Annatina Foppa da Favugn abitescha e lavura a Berna. Igl è segir mo in grond schabetg che sia nona sa numna A.B. e stat a C. Annatina Foppa da Favugn abitescha e lavura a Berna....

Christian Albin ei carschius si a Caltgadira sur Trun. Leu ella baselgia da Nossadunna dalla Glisch eis el s’inamuraus els tuns dall’orgla ed aunc oz eis el fascinaus da quels instruments. La gruppa englesa da rock «Deep Purple» ei vegnida fundada 1968 e vala sigl entir mund sco ina dallas bands da rock cul success commercial il pli grond. Tipic per lur stil ein ils marcants tuns da ghitarra e cant, las improvisaziuns e buc il davos ils tuns dall’orgla da Hammond. Gest quellas orglas fascineschan igl electricist e telematicher Christian Albin. Realisau il siemi Gia da buobet eran orglas enzatgei nundetg interessant per el: «Jeu semiavel gia lu da sunar orgla, da quei temps era organist denton in uffeci che praticamein mo scolasts astgavan ni stuevan surprender tier nus. Oz prendessan ei cun mauns a Diu in organist, era in ch’ei buc scolast», manegia igl um da 63 onns riend. Sin ina moda ha el tuttina saviu realisar siu siemi. Enstagl da sunar orgla ei siu hobi il pli grond quel da pinar e restaurar orglas da Hammond per sesez e per clientella. Duront siu temps liber ei Christian Albin reparader d’orglas electromecanicas/magneticas e rinforzaders cun tubulars. Enqual model venda el, d’auters vul el buca pli sedistaccar. Igl um che viva dapi 29 onns a Sedrun ei enconuschents per sias orglas e siu dun da pinar quellas. Musicistas e musicists portan denton era bugen ad el lur rinforzaders sch’ei dat in problem, principalmein tals per ghitarras. Empriu autodidacticamein L’affonza da Christian Albin e ses quater fargliuns pli giuvens ei stada influenzada dalla mort prematura dil bab. Cu el haveva endisch onns ei il bab sedisgraziaus tier in tragic accident e la mumma ha giu da mirar persula per ses affons. «Mia sora pintga haveva mo dus onns, igl ei propi buca stau sempel, da quei temps dev’ei buc gronds sustegns per vieuas ed orfans», seregorda Christian Albin che ha gia baul giu da surprender dabia responsabladad. In pèrli da Trun hagi perfin fatg amogna a sia mumma d’adoptar in ni dus da ses affons pigns: «Quei era ina famiglia beinstonta ed ei havessen probabel giu bien, mo per nossa mumma ei quei per cletg buc vegniu en damonda. Aschia essan nus carschi si en relaziuns plitost paupras, mo havein almeins saviu restar ensemen.» Secapescha ch’ei ha buca tunschiu per massa extras sco per exempel emprender da sunar clavazin ni orgla, enzacontas uras da ghitarra ha il fegl musical denton astgau guder e quei ei stau in bien fundament per emprender da sunar ghitarra electrica e pli tard aunc auters instruments a moda autodidacta. Ghitarrist dalla band Arizona Las generaziuns che han aunc saviu guder ils saults els vitgs e las fiastas d’uaul seregordan probablamein aunc dalla band Arizona da Trun che fageva musica da divertiment. Il repertori tunscheva da rock entochen schlaghers e musica populara. Gia cun 13 onns fageva Christian Albin part da quella sco ghitarrist. «Duront il temps da scola hai jeu astgau ir enzacontas ga cun mes collegas a sunar a caschun da seras da sault. Jeu havevel survegniu ina lubientscha speciala», raquenta il fan dalla musica da divertiment cun egls tarlischonts. Il plascher per la musica ei buca da surveser ed era en stiva dat ei in cantun musical cun ina «Jukebox» dils onns 60 e vid la preit pendan plattas d’aur e platin dad Elvis Presley. La sfida gronda ei anflar il sbagl Las orglas sesanflan en ina garascha, models pli vegls dils onns 50 e pli novas, mo era rinforzaders – tut drova ina reparatura ni restauraziun pli gronda. Quella lavur fa Christian Albin en in’ulteriura garascha. Empriu co pinar las orglas ha el – sco il sunar – a moda autodidacta. Cu el arva l’orgla e muossa igl intern da quella pon ins s’imaginar che quei ei tut auter che sempel. Il specialist d’orglas da Hammond ei denton mudests e manegia: «Quei ei nuota aschi nausch, jeu hai semplamein stuiu leger bia schemas e far experiments.» Sco igl um culs cavels liungs ligiai tier in chic di, ei la sfida gronda quella d’anflar ils sbagls: «Jeu hai bunamein pli bugen sch’ei va insumma buc che sch’ei va buca endretg. Quei ei pli sempel da reparar.» Survegnir il material per reparar las orglas veglias seigi negin problem. Quel vegni denton pil solit dall’America ed il transport cuosti savens dapli che la tocca. Ina Hammond B3 portabla ha el perfin baghegiau ensemen diltuttafatg ord tocca veglia: «Quella hai jeu vendiu ad ina band giuvna per in prezi d’amitgs, ei han giu plascherun.» Ulteriuras informaziuns: http://hammond-sounds.ch Il cantun musical ella stiva da Christian Albin a Sedrun culla «Jukebox» dils onns 60. Quella Hammond B3 portabla ha Christian Albin baghegiau ensemen ord tocca veglia.

La Banca Raiffeisen Cadi sa mirar anavos sin in fetg bien onn da fatschenta 2021. La summa da bilanza ei carschida per 5,4% sin 636,7 milliuns francs ed il gudogn annual per 7,9% sin 477 000 francs. Pervia dalla situaziun malguessa dalla pandemia han ils organs directivs dalla banca decidiu gia igl unviern da desister era uonn d’ina radunonza cun preschientscha fisica. Consequentamein vegnan las decisiuns danovamein pridas a scret. Quels dis obtegnan las associadas ed ils associai dalla Banca Raiffeisen Cadi il rapport da fatschenta pigl onn 2021. En quei document ei era definida la procedura da votaziun per quest onn. Entochen ils 31 da matg 2022 han las commembras ed ils commembers peda da votar a scret, ils 8 da zercladur 2022 vegn la banca a publicar ils resultats dalla votaziun. Quels vegnan ad esser veseivels silla pagina d’internet. Gudogn da miez milliun In sguard el rapport annual muossa che la Banca Raiffeisen Cadi ei stada igl onn vargau trasatras silla via da success. En special pertucca quei era il gudogn annual da 477 000 francs. El ei carschius per 7,9%. «Cul gudogn realisau sa la banca rinforzar danovamein il bien fundament da capital ed ei aschia bein preparada pils proxims onns», constateschan il president dil cussegl d’administraziun Vigeli Jacomet ed il parsura dalla direcziun Alfons Quinter el rapport annual. Dil gudogn annual duein pressapauc 420 000 francs flessegiar ella reserva legala, biebein 55 000 francs duein vegnir impundi pil tscheins dil capital d’associaziun. Ella reserva legala flessian aschia 9% dapli ch’igl onn 2020. «Igl optimissem davart la revitalisaziun economica sco era la confidonza en nossa cumpetenza da cussegliaziun ha menau tier in augment dil volumen da transacziuns tier nossas clientas e nos clients. Quella cumpetenza e fermezia duei esser la basa pil svilup dalla fatschenta da provediment ed investiziuns tenor la strategia Raiffeisen 2025», constateschan ils dus exponents dalla banca. 17% dapli recav Il recav da fatschenta ei per 17% pli aults ch’igl onn precedent. El contonscha 7,95 milliuns francs. Per 1,5% ein ils cuots da fatschenta s’augmentai levamein sin 3,78 milliuns francs. Il resultat da fatschenta munta aschia 3,9 milliuns francs. Quei resultat vegn engreviaus da cuosts extraordinaris da biebein treis milliuns francs en fuorma da reservas tgeuas libras. Ferton ch’ils cuosts da persunal ein sereduci per 2,5% ha ei dau in augment da 7,5% tiels cuosts da material. La relaziun dils cuosts tiel recav ei semigliurada levet enviers igl onn precedent ed ei vinavon sin in bien nivel. Ils deposits dalla clientella ein s’augmentai per 6,6% sin 486,9 milliuns francs. Cun 95,2% contonscha la refinanziaziun d’emprests cun daners da clientella in’aulta quota. Midada el cussegl d’administraziun En vesta alla radunonza generala da quest onn ha Emil Pally da Curaglia inoltrau la demissiun sco commember dil cussegl d’administraziun. Sco niev commember da quel propona il cussegl d’administraziun Manuel Flepp da Mustér. El ei fiduziari diplomau e dapi 2021 partenari dalla Confidar Fiduziara SA a Glion, ei maridaus e bab da treis feglias. Cefras indicativas (en milliuns francs) Summa da bilanza: 636,7 +5,4% Emprests a clients: 511,2 +2,7% Deposits da clients: 486,9 +6,6% Recav da fatschenta: 7,95 +17,0% Cuosts da fatschenta: 3,78 +1,5% Gudogn annual: 0,48 +7,9% Diember da commembers: 4708 +0,9% La sedia principala dalla Banca Raiffeisen Cadi a Mustér.

Tgi che fa ina spassegiada a Soliva – la biala e sulegliv’ucliva ella Val Medel – sa strusch surveser il nanin che beneventa il viandont all’entschatta dil vitg. El fa la pareta d’esser la guardia digl uclaun, pertgei da leu anora ha el la survesta sur l’entira val. E tuttina fa el – sco ils pli biars nanins – ina pareta cuntenta e satisfatga. (fmr/hh) Il nanin sin crappa cavigliada cun inschign ad ina teissa piramida.

Barba-crap crescha silla tabla da via a Sagogn. Glieud ch’ei savens ora ella natira, per exempel alpinists, bostgers ni spassegiaders, enconuscha ella: la barba-pegn ni la barba-crap. Igl ei enzatgei sco mescal, fa denton part d’ina atgna specia enteifer la flora. Il num latin dallas barbas ei «Lichen». Il lungatg romontsch distingua nua ch’ellas creschan, sin plontas ni sin crappa. La barba-crap cheu silla fotografia ha elegiu ina simbiosa speciala: Ella ei secasada sin ina tabla en in quatier a Sagogn. Gl’onn 2008 han ins montau quella tabla dalla Via Plaun Larisch a Sagogn, e cuort sisu han ins saviu observar co la barba ha entschiet a sederasar. 14 onns pli tard surcrescha ella pli e pli la tabla. Ei pari ch’ella hagi scumbigliau la tabla cun in crap. Ella natira viva la barba savens sin in organissem en fuorma d’ina cuminonza simbiotica. Forsa ch’il plaid «larisch» ha plaschiu talmein a quella barba-crap cheu. Igl ei ina specia fetg derasada. En Svizra dat ei dil reminent varga 1770 specias da barbas, e buca mo barba-crap e barba-pegn. Sper ils bulius ed ils mescals ein las barbas ina atgna specia dalla flora. Dapli dallas barbas mira www.swisslichens.wsl.ch.(fmr/abc) Barba-crap crescha silla tabla da via a Sagogn.

Las destinaziuns da vacanzas da Mustér Sedrun ed Andermatt rinforzan lur collaboraziun. Sco quei che las duas regiuns turisticas scrivan en ina communicaziun als mieds da massa, succeda quei cun ina carta da hosps communabla che vegn era purschida en fuorma digitala. Per quella carta che vegn purschida naven digl emprem da matg 2022 ei vegniu scaffiu in QR-code pil telefonin ni ch’ei era stampaus sin in voucher. Gia naven d’ina emprema pernottaziun profiteschan ils hosps da vacanzas da differentas reducziuns da prezis e bons. Als hosps stattan duas differentas cartas a disposiziun. La Carta Cristalla cuntegn pliras reducziuns e bons, la Carta d’aur includa era il viadi cullas pendicularas d’Andermatt entochen Mustér per prezis reduci e quei per hosps che pernotteschan ella regiun dapli che dus dis. «Las cartas da hosps digitalas cun las pendicularas d’Andermatt, Sedrun e Mustér ein in element che colligian e rinforzan la cooperaziun dallas organisaziuns turisticas», di Simona Barmettler, meinafatschenta dalla Sedrun Mustér Turissem SA. (cdm/fmr) La carta da hosps d’Andermatt, Sedrun e Mustér sa ussa era vegnir retratga en fuorma digitala.

La Regenza ha approbau il project «Engrondaziun dallas lavineras Crap Stagias» dalla vischnaunca da Medel e ha deliberau persuenter ina contribuziun cantunala da maximalmein 608 000 francs. Il territori dil project sesanfla denter Curaglia e Platta e vegn realisaus en quater etappas da construcziun. El duei vegnir terminaus igl onn 2025. La finamira dil project ei da garantir la protecziun dil territori habitau dalla fracziun da Platta e dalla via cantunala. Per quei intent duei vegnir construiu otg retschas da lavineras temporaras cun ina lunghezia totala da 460 m. Ultra da quei duei vegnir plantau plontas el territori pertuccau. Cun realisar quei project pon las rescas existentas – en special pils edifecis exponi fermamein – vegnir reducidas considerablamein. (cdm/fmr) El territori sur Platta duei vegnir realisau novas lavineras.

Cun treis remis en quater giugs ha Schluein Glion giu in’enschatta cuntenteivla el campiunadi da ballapei dalla 2. ligia da questa primavera. Per puder sedistaccar dalla cua dalla tabella drova ei denton victorias ellas proximas scuntradas. Ina caschun da recaltgar treis puncts ei dada questa fin d’jamna el giug da casa encunter Ruggell. Els 15 giugs dil campiunadi dalla gruppa 1 dalla 2. ligia regiunala d’entochen ussa ha Schluein Glion contonschiu ina victoria e tschun remis. Nov giugs ein vegni spiars. La suletta victoria datescha dils 9 d’october 2021 encunter St. Margrethen. Tuttina: Suenter che la squadra ei vegnida rinfozada quest unviern e suenter che Corsin Cavegn ha surpriu sco trenader la responsabladad per l’equipa, ei reussiu entgins success remarcabels. Aschia ils remis encunter ils dus emprems dalla tabella, Mels e Dardania S. Gagl. Sonda sera ei Ruggell hosp a Crap gries. Encunter quell’equipa ha Schluein Glion spiars il settember vargau cun 0:2. Sin fundament dallas prestaziuns mussadas dalla squadra dalla Foppa questa primavera, duess ina victoria esser bein pusseivla. Ei fuss treis puncts che fagessen fetg bein e che fussen in ulteriur pass per tuttina aunc far il segl ord la zona dalla relegaziun. Trun/Rabius e Lumnezia ordeifer El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 3. ligia ei l’equipa dalla Lumnezia hosp da Weesen. Quei ei probablamein la davosa schanza da Lumnezia sa salvar las speronzas per tuttina aunc restar ella 3. ligia. Sper Surses ei Weesen numnadamein aunc il sulet adversari che batta encunter la relegaziun. Suenter la terrada nunspitgada a casa encunter l’equipa da Weesen, ei Trun/Rabius hosp da Glaruna sonda suenter miezdi. L’equipa dalla Cadi ha quater puncts dapli sin siu conto che Glaruna, aschia che Trun/Rabius va sco favorit en quei giug. Igl atun ha Trun/Rabius spiars cun 2:3 a casa encunter quei adversari. Il mument da far revantscha ei pia arrivaus. El campiunadi dalla 4. ligia ei sulettamein in’equipa sursilvana en acziun questa fin d’jamna. Schluein Glion ei hosp da Vaz-sut. Ferton che Schluein Glion ha segirau in plaz el miez dalla tabella, batta Vaz-sut aunc encunter la relegaziun. La distanza tier Laax che schai sil davos plaz e che ha spiars la mesjamna sera encunter Schlarigna, munta sis puncts. Mladost – Tusaun/Cazas Plaun a plaun crodan era las decisiuns concernent la promoziun en ina ligia pli aulta, aschia era ella gruppa 1 dalla 5. ligia. Sonda sera retscheiva il capogruppa Maldost il secund dalla tabella Tusaun/Cazas. Igl ei il giug dallas duas equipas che battan per la promoziun, las autras ein gia distanziadas pulit. Union Trin che schai sil tierz plaz retscheiva la secunda squadra da Lumnezia e Sedrun/Mustér dat siu giug da casa encunter il davos, Danis-Tavanasa. Trun/Rabius che schai il mument sil bien quart plaz dalla tabella, serenda a Panaduz, il secund davos dalla tabella. Quarta victoria pils juniors A? In’excellenta partenza el campiunadi ha la squadra dils juniors A dalla Surselva giu. El campiunadi dalla categoria A1 ha l’equipa da Mario Arpagaus e Nic Sgier gudignau tuts treis giugs d’entochen ussa. Questa fin d’jamna ei il giug encunter Rebstein sil program. Rebstein ha gudignau entochen ussa in da treis giugs. Ins astga esser spanegiaus silla prestaziun dils Sursilvans en quei giug. 2. ligia regiunala, gruppa 1 Mels – St. Margrethen so. 16.00 Winkeln – Dardania S. Gagl so. 16.30 Au-Berneck – Herisau so. 17.00 Schluein Glion – Ruggell so. 18.00 Montlingen – Abtwil-Engelburg du. 14.00 Domat – Vaduz du. 15.00 3. ligia, gruppa 1 Glaruna – Trun/Rabius so. 17.00 Valposchiavo – Landquart so. 17.00 Sargans – Bogn Ragaz so. 18.00 Weesen – Lumnezia du. 14.00 Surses – Eschenbach du. 15.00 Tusaun/Cazas – Uznach du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Laax – Schlarigna 1:4 Panaduz – Domat so. 16.00 Vaz-sut – Schluein Glion so. 17.00 Bogn Ragaz – Schlarigna so. 17.30 5. ligia, gruppa 1 Union Trin – Lumnezia ve. 19.30 Sedrun/Mustér – Danis-Tavanasa so. 17.00 Panaduz – Trun/Rabius so. 18.00 Mladost – Tusaun/Cazas so. 18.00 Juniors A1, gruppa 1 Altstätten – Bogn Ragaz du. 13.00 Au-Berneck – Eschenbach-Wagen du. 13.00 Surselva – Rebstein Glion du. 13.00 Appenzell – Tavau du. 13.45 Uznach – Widnau du. 14.00 Juniors A2, gruppa 1 Mels – Landquart du. 13.00 Triesen – Vaz-sut du. 14.00 Balzers – Schlarigna du. 14.00 Juniors Youth League B, gruppa 1 Surselva – Teufen Schluein so. 12.30 Cuera 97 – Eschen/Mauren so. 13.30 Rheintal – Uzwil-Henau so. 14.00 Gossau – Zuwil so. 14.00 Tobel-Affeltrangen – Rorschach so. 15.30 Abtwil-Engelburg – Brühl du. 13.00 Juniors B1, gruppa 1 Sargans – Walenstadt so. 15.00 Grischun central – Eschenbach-Wagen so. 15.00 Landquart – Linth 04 so. 16.30 Glarnerland – Tavau du. 14.00 Juniors C promoziun, gruppa 1 Bogn Ragaz – Wagen-Eschenbach so. 13.30 Montlingen – Cuera 97 so. 15.00 Walenstadt – Rapperswil-Jona so. 16.00 Appenzell – Toggenburg du. 11.45 Domat – Glarnerland du. 12.00 Juniors C1, gruppa 1 Grischun central – Domat Lai so. 13.00 Sargans – Flums so. 13.15 Ruggell – Buchs so. 14.00 Triesenberg – Surselva mes. 18.00 Buchs – Sargans mes. 19.15 Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Surselva b Degen so. 11.00 Panaduz – Cuera 97 so. 11.30 Landquart – Bogn Ragaz so. 15.00 Surselva a – Sevelen Glion mes. 18.30 Juniors D elita, gruppa 1 Rapperswil-Jona – Glarnerland so. 10.00 Toggenburg – Uznach so. 13.30 Surselva – Panaduz Schluein so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Buchs – Sargans so. 10.00 Mels – Grischun central so. 12.00 Schlarigna – Landquart so. 14.00 Juniors D2, gruppa 1 Grischun central b – Panaduz Tusaun so. 10.00 Surselva c – Domat Schluein so. 11.00 Grischun central c – Cuera 97 Tinizong so. 13.00 Orion Cuera – Tavau so. 16.00 Juniors D2, gruppa 2 Mels – Domat so. 10.00 Cuera 97 – Trübbach so. 14.00 Tavau – Balzers so. 15.00 Damas 2. ligia, gruppa 1 Romanshorn – Triesen so. 19.15 Rapperswil-Jona – Ebnat-Kappel du. 11.00 Bütschwil – Uzwil du. 11.30 Domat – Widnau du. 17.00 Damas 4. ligia, gruppa 1 Schlarigna – Buchs du. 14.00 Vaz-sut-Cuera – Tusaun/Cazas du. 16.00 Surselva – Mels Tavanasa du. 16.00 Seniors 30+ regiunal, gruppa 1 Tavau – Schluein Glion ve. 20.15 Lusitanos Samedan – Mels ve. 20.30

Bruno Cadonau da Vuorz/Darums ha entschiet per passatemps a construir models da casas, clavaus, tegias da cuolm e dad alp. Biars da ses edifecis cuntegnan regurdonzas persunalas da casas gia dagitg spazzadas egl intschess da Vuorz/Darums. Ils baghetgs exponi ella vischinonza dalla via che meina ad Andiast carmala ils passants. «Duront che las ustrias ein stadas serradas vai jeu tuttenina buca saviu tgei prender a mauns.» Bruno Cadonau viva cun sia dunna Babetta Cadonau a Vuorz/Darums sper la via che meina ad Andiast. El ha giu duront corona in pro­blem da passatemps sco biars auters pensiunai. Bruno Cadonau ei seregurdaus da siu temps da buob nua ch’el ei staus els onns 50 dil tschentaner vargau fumegl en Val Schons. «Nus buobs fagevan leu cun roma canasters per transportar gaglinas.» Bruno Cadonau ha buc en­tschiet a far canasters avon dus onns, mobein models da casettas, clavaus e faners, tegias da cuolm e dad alp. Edifecis che resdan l’atgna historia El drova festa da coller per construir ses edifecis miniaturs. «La collera che crescha giun Pardilla ella val dil Rein ei la megliera, ella sestorscha buc.» Bein construescha il pensiunau ord il coller sechentau cassettas per utschals ed edifecis creai tenor l’atgna fantasia. Bruno Cadonau fa denton era casas e tegias d’alp che han ina stretga relaziun cun sia atgna veta e quella da ses antenats. Concret setracta ei dils baghetgs che sesanflavan antruras a Vuorz/Darums, nua che sia famiglia ei carschida si. Ba­ghetgs svani che Bruno Cadonau ha reconstruiu en miniatur ord sia regurdonza. Cun bia carezia ed en enconuschientscha dils detagls. «Quella casa cheu sesanflava gest leu giusut nua che quels dus pumers creschan ussa.» Bruno Cadonau tegn in da ses models enta maun, in mudest casetg sco ei deva aunc biars antruras. «En quella casa ei miu bab carschius si.» Pli tard ha la famiglia da Bruno midau casa buca lunsch naven giu sper il Flém. «En ina casa ch’era stada malamein donnegiada dalla bova d’anno 1927.» Buca mo bunas regurdonzas Ed en quella casa stada donnegiada dalla bova ei Bruno Cadonau carschius si. «Jeu hai buca mo bunas regurdonzas da quei temps.» Era il model da quella casa tegn el enta maun cu el raquenta dallas meins bunas regurdonzas. «Lu existeva il lag da Breil aunc buca e da gronda dracca sederscheva l’aua dalla Val Frisal sper nossa casa vi.» Il fracass dall’aua e dalla crappa schai aunc oz ad el ell’ureglia. «Lu haveva ei num da prender il tapet sut bratsch ed ir a durmir en in clavau sur via.» Era quella casa exista oz sulet sin fotografias ed en miniatur, il model da Bruno Cadonau. La regurdonza ed in pin­tga skizza tonschan al pensiunau per construir ses models. Denter quels era biaras tegias dad alp. Tegias ch’el enconuscha perquei ch’el ha passentau dapli ch’ina stad en quellas hettas. «Cun siat onns sun jeu staus l’emprema ga ad alp.» Biaras stads ein suandadas. L’exposiziun carmala Visavi a sia casa ell’entrada dil nuegl ha Bruno Cadonau exponiu ina schelta da sias lavurs. Ellas crodan en egl als passants e beinenquala da sia ovra ha el gia vendiu, ni regalau. Ils prezis ein mudests. «Jeu manegiel da fadigiar dus francs l’ura.» Biaras uras passenta Bruno en siu pign luvratori vid ses edifecis. Mintga slonda sto el far cun agen maun e cavigliar ellas sil tetg. E Bruno Cadonau ha gia construiu models sin empustaziun. «Jeu vai glieud ch’ei vegnida cun fotografias dad in edifezi per schar construir in model.» Proximamein vegn la lavur buca a muncar ed in problem dil passatemps ei definitiv sligiaus.