Chest onn vignigl 40 onns tgi gl’è nia fundo a Surava en’interpresa innovativa cugl nom Misapor. Chella è sa spezialisada sen la producziun da stgema da vèder or da vèder vigl. La stgema vign duvrada scu material da construcziun per isolaziuns ve da bietgs e ve da veias e fundamaints. Dasperas Surava dattigl siva digl 2002 ena sagond’ovra da producziun, numnadamaintg a Dagmersellen (LU). An tot èn 60 ampluias vedlonder da procurar tgi 50 ​000 tonnas glas vigl vignan midos annualmaintg an en material da construcziun innovativ. La vendita dalla stgema da vèder vo per l’antiera Svizra anturn, an Tera tudestga, an Frantscha ed ena part er anc an otras teras. Igls divers products èn ecologicamaintg sobers essend tgi tigl vèder vigl sa tractigl dad en mineral. Igl vèder vigl digl antier cantun Igl vèder tgi reiva a Surava è ple u manc digl antier cantun Grischun. Cun excepziun dallas valladas taliangas. Las cloccas digl Grischun central, Coira e Tavo reivan cugl camiun an Val Alvra. No dalla Nagiadegna, giu dalla Surselva e no dad Arosa cugl tren. An tot èn chegl ca. 10 000 tonnas ad onn. La producziun annuala dalla stgema da glas a Surava è pero 12 000 tonnas. Damais stò neir ena part anc dad ordvart digl cantun. Numnadamaintg se dalla Bassa. Tar las structuras dall’interpresa Misapor sa tractigl dad ena societad acziunara cun la sedia a Surava. I dat dus lis da producziun. Damais Surava cun 12 000 t ad onn e Dagmersellen cun 38 000 t. A Surava è Ivan Sonder da Stierva siva digl 1. da fanadour 2021 manader da producziun. El è responsabel pigl persunal, per la qualitad dalla producziun, per igl mantignamaint digls indrezs e per tot las investiziuns. Eneda l’emda è el a Dagmersellen, noua tgi el sustigna lò las lavours da producziun. Eliminar materials esters Tar la nossa viseta a Surava ans ò Ivan Sonder mano tras igl plazzal da producziun e declaro igls divers pass davent dalla recepziun digl vèder vigl anfignen tigl transport davent da Surava. Igl vèder vigl reiva scu tgi el vign rimno tigls cumegns. An tottas calours ed er masdadas. El vign mess aint igl depot, noua tgi è normalmaintg ca. 1 000 t. Igl vèder vigl tgi vo ainten la producziun da stgema da vèder vign delibero igl amprem da materials esters. Chegl è igl amprem ena sorteida manuala: «Cò vogl per piglier or materials esters tgi savessan donnager las apparaturas e frenar u perfign interromper igl proceder da producziun», declera Ivan Sonder. Sessour passa igl vèder gio rot tras en creivel tgi separa puspe tocca estra scu aluminium, metal, cacungs etc. Per eliminar igl metal passa igl veder en magnet. «Ena part tgi vagn zont betg gugent aint igl vèder èn cacungs da plastic», punctuescha igl manader da producziun. La lavour a Surava vign liquidada cun 10 persungas. Tschintg lavouran adegna da de: igl manader da producziun, igl sies substitut e responsabel pigl mantignamaint digls indrezs, ena persunga per la separaziun manuala da material ester, ena persunga tgi cargia la stgema da vèder segls camiuns e metta igl glas vigl aint igl depot resp. sen la veia da producziun ed ena persunga tgi fò lavours da mantignamaint. Las otras tschintg persungas èn parteidas ainten la treis squadras da mintgamai otg ouras. E chegl 24 ouras an de e 365 deis ad onn. Chels survigileschan la producziun per gronda part an moda electronica. «Ia dung er peisa tgi mintga collaboratour septga far tot las lavours», è la devisa dad Ivan Sonder. Mular e siva scaldar Ed ossa anavant tar la producziun. Igl proxim pass è da siantar igl vèder tgi è tant scu pussebel sober. Ins peglia persiva igl tgod dallas pegnas da producziun. Ed ossa vign igl vèder mulo tar ena polvra fegna. Chegl succeda ainten en grond butschign tgi è plagn culas d’atschal. Vetiers alla polvra vignan mess 2% oters minerals tgi on, scu igl lavamaint tar igl pang, la vigour da dar daple volumen. Ossa vign la fregna messa sen treis tschintas parallelas tgi consistan or d’en metal spezial. La grossezza dalla «petta» è all’antschatta 15 – 20 mm e passa ossa las pegnas tgi scoldan sen ca. 1 000°C. Scu stgema da vèder sorta la «petta»cun ena grossezza da 50 – 75 mm. Chegl è igl product fitto. Cun sfardar rompa la stgema da vèder dall’atgna pressiun an tocca da 10 – 75 mm. Chegl vign alloura deponia sen ena motta ed è pront pigl transport sen chels plazzals, noua tg’el vign duvro. Ad onn èn chegl total 200 ​000 m³ sen tots dus lis da producziun e 65 ​000 m³ a Surava. Mintga camiun vign da carger 90 m³. Vot deir tgi mintg’onn von 730 camiuns u an media dus camiuns an de cun la stgema da vèder da Misapor per la Svizra anturn ed anc pi gliunsch. En material resistent La stgema da vèder ò differents avantatgs anvers oters materials tgi vignan duvros pigl madem scopo: el è fitg lev, el è relativamaintg stabil e reagescha positiv sen pressiun, el drenescha, el arda betg ed è per gronda part resistent sen reacziuns chemicas. Duvro vign Misapor principalmaintg scu material d’isolaziun da perimeter. Concret vot chegl deir tgi la stgema da vèder vign messa tranter igl taratsch e la platta da fundamaint dad en bietg, noua tgi las sias qualitads vignan an vigour. En oter scopo d’adiever è per veias, noua tgi igl material è ideal per isolar e per passar tratgs umids u paleis. La dumonda pigls divers products da Misapor è carschainta e graztga alla sia cumposiziun sainza ingredienzas sinteticas vignan els er recumandos dad uffezis cantunals e federals. «En grond avantatg digl noss product è er tgi cotras schliainsa grondamaintg igl problem cugl glas vigl. Da l’oter mang so stgema da glas tgi vign davent neir duvrada sainza problems ainten en oter li», concluda Ivan Sonder, igl manader da producziun dalla Misapor a Surava. La stgema da vèder sorta dalla pegna e rompa antras l’atgna tensiun da sasez an tocca da 10 – 75 mm. Igl manader da producziun dalla Misapor a Surava, Ivan Sonder (dretg) cugl sies substitut Andreia Caspar davant egna dallas treis pegnas. Egn digls amprems pass ainten la veia da producziun è da separar igl vèder rot da materials esters. Ena lavour manuala.

Cun la badigleida ò igl cumegn da Surses mess igl crap da fundamaint per en implant da sport tgi pò neir duvro igl antier onn. Las lavours da construcziun pigl implant da sport La Nars a Savognin on scumanzo. Cun la badigleida da glindesde passo ò igl cumegn da Surses mess igl crap da fundamaint per en li da sport pigl antier onn. Siva da tschintg onns vign discurria dall’ideia, ossa vign igl project realiso. Correspondent grond è igl plascheir tigls responsabels pigl project e represchentants digl cumegn da Surses, dalla Scola da skis Savognin e la CI La Nars scu tg’igl ò nom ainten ena communicaziun allas medias. «La miglra varianta pigl cumegn» Igl unic neivel agl orizont: la plazza da sport na vign betg ad esser pronta scu planisada gio igl december 2022 (la FMR ò rapporto l’emda passada). Igls impressaris vegian igls codeschs plagns e perchegl vignan las lavours etappadas. Pinavant vign igl project pi tger, igls 4,5 milliuns francs budgetos na tanschan betg perveia dalla carascheia generala ed igl material da construcziun. La dumonda digl credit supplementar vign preschento la fegn avost alla radunanza communala per mangs dalla votaziun all’urna igls 25 da settember. «Mintgigna dalla variantas per realisar igl project ò avantatgs e disavantatgs. Nous ischan persvadias, tgi chella veia seia la miglra pigl noss cumegn. I stat a nous a cor da scumanzar cun las lavours e metter en signal per la realisaziun digl implant da sport La Nars», uscheia igl mastral, Leo Thomann. (cdm/fmr) Badigleida a La Nars a Savognin: (da san.) aint igl tgavatera Gianni Carisch, Luzio SA, Patrick Thurner, represchentant CI La Nars, Linda Netzer, sviluppadra digl project, Simon Bergamin, manader digl project cumegn da Surses, Romeo Poltera, suprastant cugl departamaint construcziun, Leo Thomann, mastral, Lothar Künzli, manader Scola da skis Savognin.

Chest onn ò l’Ovra electrica Beiva igl giubileum da 90 onns. Cun en auto electric angraztga la societad agls commembers, clients, abitants e giasts per la fidevladad anvers igl travagl . Tgi Beiva ò en’atgna ovra electrica è betg ancunaschaint a mintgign. Chella ovra è per en po pi viglia tgi l’ovra electrica digl ewz a Tinizong. Ella è er pi viglia tgi igl Lai da Marmorera. Chel è nia surdo agl travagl igl 1954, l’Ovra electrica Beiva chella dattigl gio siva digl 1932. Varsaquants Bivians on fundo da lez taimp chella associaziun e construia cun ella l’ovra tgi sa catta a Stalveder. Betg ena festa scu cun 75 onns Damai ò igl travagl e la corporaziun chest onn igl giubileum da 90 onns. Per la suprastanza dall’Ovra electrica Beiva è sto cler tgi chel anniversari vegia da neir festivo. Chegl alloura betg scu tigl giubileum da 75 onns cura tgi chel anniversari è nia festivo cun ena gronda festa populara a Stalveder. Da festivar è cun ensatge persistent ed ensatge a lunga vista. Detg e fatg è gio è stada nascheida l’ideia da metter a disposiziun per en onn a mintgign e cunzont agls commembers dall’associaziun Impianti elettrici Bivio en auto electric. Cun Ubeeqo, igl Carsharing-Service dall’AMAG ed Europcar ò la corporaziun catto en partenari adatto per chel scopo. Siva digls 1. da fanadour 2022 sa catta segl parcadi da cumegn a Beiva en Skoda Enyak 4x4, tg’è pussebel da piglier a tschains. Igl auto electric è 100% electric, el ò ena battareia dad 80 kw ed eir ins pò cun el 460 kilometers eneda tg’el e cargea cun current. Per carger el dovrigl radond otg ouras. A Beiva sa catta digl reminent la pi ferma staziun per carger autos electrics. Fatg giu chint vign per oura e per kilometer A disposiziun stat igl vehichel electric betg angal per las persungas tg’èn commembras dall’associaziun, mabagn dastga mintgign far adiever dad el. Er igls giasts da Beiva on la pussebladad da piglier a tschains chel auto electric. Igl regal da giubileum dall’Ovra electrica Beiva pigls commembers è ensatge singular. Da piglier a tschains igl vehichel electric costa 100 francs per de e fatg giu chint vign per oura e per kilometer. Per eir cugl auto electric, per piglier a fit el e per reservar el è d’aveir en profil persunal tar la firma Ubeeqo tg’ins survign sur ena app. Lubientscha d’eir cun auto ed ena carta da credit èn basignevels. Access tigl auto ins ò sainza clav e sessour è angal da sa tigneir allas ordinaziuns tgi vignan dadas antras ena vousch eneda tg’ins è aint igl auto electric. 82% digl adiever annual La «Impianti elettrici Bivio» ò salvo la sia radunanza da giubileum. Igls Bivians èn fitg loschs sen lour atgna ovra electrica e chegl gio siva da 9 decennis. President dalla societad è siva digl 2008 Werner Wettstein. El è en om digl rom ed ena persunga tgi veiva per l’ovra electrica. Da preschaint ò la societad Ovra electrica Beiva 55 associias. La corporaziun ò gia en bung onn da gestiun 2021 cun antradas dad 1.177 milliuns francs. Igl retgav digl adiever dalla reit chel schea tar 520 ​000 francs e l’antrada dalla vendita da current chella monta a 667 ​000 francs. Tar las sorteidas è la compra da current, igls costs dalla reit, taxas e contribuziuns cun 730 ​000 francs la cefra ota. Amortisaziuns èn neidas fatgas per ena somma da 141 ​000 francs. Sa resulto è alla fegn en gudogn da 59 ​565 francs. Igl onn da gestiun ò la societad electrica vandia 5.5 milliuns kilowatts current (kWh) e da chels 4 milliuns dall’atgna producziun. Chegl vot deir tgi 82% digl current tg’è nia duvro a Beiva è nia dall’atgna ovra «Impianti elettrici Bivio». Scu tgi Werner Wettstein ò detg ò la societad investo igls davos onns anfignen ossa 1.1 milliuns francs per metter las lengias digl current sot tera. Chegl agl Camon, Val Beiva, Cavreccia ed actualmaintg a Stalveder ed alla Casa Bianca. El ò er oriento tgi anfignen igl 2027 vegian da neir ramplazzos tot igls dumbraders d’electric. A Beiva seian chegl 500 tocs. (fmr/gns) Sa legran dalla surdada digl auto electric. (da san.) Giancarlo Torriani, Werner Wettstein e Luzi Giovanoli dalla suprastanza Ovra electrica Beiva. Lovra electrica sa catta a Stalveder.

Er schi la Sala Segantini è stada averta igl 2021 angal seis meis perveia dalla pandemia è la vendita digls maletgs s’augmentada. An dus onns ò l’uniun da cattar en president u ena presidenta cun sa retrer Mark Batliner da chel uffezi. An en rom pi pitschen ò l’Associaziun Pro Segantini gia la radunanza generala 2022. Chella uniun è neida fundada avant 46 onns cugl intent da porscher ad artists indigens e d’orsoura ena sala d’exposiziun ed ena associaziun tgi segna er per la realisaziun dallas exposiziuns. Uscheia è la Sala Segantini gio prest en mez tschentaner en li da gronda muntada per la cultura ainten la regiun. President dall’Associaziun Pro Segantini è gio siva da diesch onns, Mark Batliner. El è er la persunga tg’ò fitg bungs contacts tar artists ed artistas dall’antiera Svizra. Dalla radunanza generala ò igl president benevento an spezial Leo Thomann igl mastral digl cumegn da Surses ed Urs Zurkirchen, igl co-parsoura dall’organisaziun turistica «Anavant Surses». Ena decisiun prudenta L’amprema exposiziun digl onn 2021 chella dall’artista Ursula Ochsé-Bergmann (sculpturas da crap) è stad averta angal en de. Sessour ò er la Sala Segantini a Savognin gia da sarar las sias portas perveia dalla maseiras cunter covid-19. Decidia è nia an collaboraziun cun l’artista da prolungar l’exposiziun anfignen alla fegn d’avost 2021. Chegl è stada ena decisiun prudenta, perchegl tgi las sculpturas da crap d’Ursula Ochsé-Bergmann on catto varsaquants novs possessours. Cun betg aveir li la «Tundeida» an en rom usito ò la Sala Segantini betg profito tant scu oters onns dall’occurrenza. Tuttegna ò l’expoisziun cun ovras da tagl da siluettas da Maja Bosshard catto pulita accoglientscha tar visitaders e visitadras dalla Sala Segantini, tgi sa catta aint igl center da Savognin. Pigls proxims dus onns èn igls artists e las artistas tgi exponan lour ovras alla Sala Segantini ple u manc ancunaschaints. Prest 2 000 francs daple Igl fiduziar Hans Peter Rosenberger ò preschento igl chint annual 2021 dall’Associaziun Pro Segantini. Chel sera tar antradas da 24 ​000 francs cun en gudogn da 1 040 francs. Avant en onn ò l’uniun anc gia fatg en deficit da 2 800 francs. Igl davos onn da gestiun èn nias vandias daple codeschs e daple cartas ainten la Sala Segantini. Igl retgav schea cò tar 1 700 francs ed è per 300 francs pi ot tgi anc igl onn avant. Maletgs ed ovras èn nias vandias per ena somma da 12 ​620 francs. Chegl èn prest 2 000 francs daple tgi anc igl 2020. Ensatge pi pacas antradas ò l’Associaziun Pro Segantini gia davart digls commembers, cun ena somma da 5 000 francs. Scu otras uniuns culturalas perda er ella dad onn tar onn a commembers. Menziuno seia tgi da gudagner novs commembers per l’uniun è tot oter tgi simpel. Nora Netzer da nov an suprastanza An tavla èn er stadas elecziuns dalla suprastanza dall’Associaziun Pro Segantini. Mark Batliner è nia confirmo scu president e chegl cun applaus. El ò pero communitgia tgi an dus onns sa reteria el da chel mandat ed el ò supplitgia igls preschaints da gidar cattar en successour u ena successoura per el. Actuar resta venavant Gion Nutegn Stgier. Sa retratga scu cassiera è Heidi Wenig, ella tg’è stada ples onns responsabla per las finanzas dalla Pro Segantini. Ella è betg angal sa retratga dalla suprastanza, mabagn er scu survigiladra dalla Sala Segantini. Ad ella suonda Nora Netzer, ena donna tg’ò interess per la cultura, pigl art ed er per litteratura. Tina Trenkwalder-Uffer resta venavant survigiladra dalla Sala Segantini. Sa vendan fitg bagn: cartas cun motivs digl artist Giovanni Segantini. Heidi Wenig (san.) ò surdo igl sies mandat da cassiera a Nora Netzer.

Ora da belezza, sportists e sportistas cun ena cundiziun immensa, passiun totala, en gudogn per l’antiera regiun ed a Beiva e Savognin en’organisaziun perfetga. Chegl è stada la davosa ediziun digl gigathlon tg’ò mano tras Surmeir ed er sa farmada an Surses. Antschet ò l’istorgia da success digl gigathlon igl 1998 cura tgi igl ewz, scu iniziant da chel event da sport, ò organiso l’occurrenza ansemen cun oters partenaris. Igls amprems onns digl gigathlon ò igl tratg dalla cursa mano da Vicosoprano a Turitg, quasi per lung dalla reit da current digl ewz. Cugls onns ò igl gigathlon alloura gia li an ples regiuns dalla Svizra e cuzzo ò chel betg angal dus deis, mabagn en’emda. Chest onn èn sa patricipos passa 2 500 participants e participantas a chel grond event multisportiv. Tar las ampremas ediziun digl gigathlon eran chegl anc vers 5 000 sportists e sportistas. Da preschaint èn betg blers sportists e sportistas digl Grischun stos alla partenza. Avant 20 onns eran dalla parteida er teams da Surmeir cugls frars Baselgia da Lantsch e cun ena gruppa Sursetters, Baltermia Peterelli, Niclo Lozza, Clemens e Margrit Poltera. Distanzas da 244 kilometers e 108 kilometers Pudia far igl gigathlon ò mintgign e gia la schelta ò el da far sulet igl maraton, anc cun ena persunga u an ena gruppa da tschintg sportists e sportistas. Igl è sto pussebel da far igl gigathon an en de u an dus deis. Igl lung tratg digl gigathon ò gia ena distanza da 244 kilometers ed igl pi curt è ia sur la distanza da 108.5 kilometers. Chest onn ò igl tratg mano da Turitg a Vicosoprano, damai digl pi grond li tgi reteria current digl ewz tigl li noua tgi igl current nescha. Igl gigathlon ò cumpiglia tschintg disciplinas. Sa nudar, correr, velo da cursa, bike e correr a muntogna. An Surses èn igls participants e las participantas rivos gnond da Wollerau cugl velo da cursa, sur Lai a Casti. Chegl èn stos 143 kilometers per tots e tottas tg’on fatg la pi lunga cursa. Tot igls oters on gia angal 55 kilometers, detg concret da Landquart a Savognin. Igl tratg cugl velo da muntogna ò mano da Savognin a Vicosoprano cun eir sur l’Alp Flex a Beiva e da lò sur igl Pass digl Set anfignen all’arrivada an Bergiaglia. Benjamin Ueltschi tg’ò gudagnea la concurrenza singula ò gia da Turitg a Vicosoprano 13 ouras e 39 minutas. Partias sulets alla cursa èn 127 participants sen la distanza da 244 kilometers. 32 on betg termino igl gigathlon ed on gia da dar se el. La gruppa tg’è stada amprema ainten la categoria cun tschintg sportists ò gia pigl tratg da 244 kilometers 11 ouras e 32 minutas. La pi sperta donna dalla categoria singul ò gia per chella distanza 16 ouras e 15 minutas. Fatg la cursa singula e lunga tar las donnas on 31 sportistas. Da chellas on seis do se la cursa avant tgi rivar a Vicosoprano. Hotels e camps occupos Igl tross digl gigathlon è betg angal passo tras Surmeir, na el è er sa farmo ainten la nossa regiun. Savognin è sto li d’arrivada digl tratg da velo da cursa e chegl agl plaz da scola a Grava. Eneda daple ò igl Club da Skis Savognin cugl president digl comite d’organisaziun Diego Casparin an collaboraziun cugl cumegn da Surses e l’organisaziun turistica Val Surses organiso an moda perfetga igl event da sport a Savognin. Igl è sa musso tgi igl comite d’organisaziun cun Diego Casparin, Werner Bühler, Orlando Caspar, Peter Baggenstos, Sandro Dönz, Martegn Netzer, Batist Spintasch e Giancarlo Torriani ò aint igl frataimp pulita experientscha per organisar en’occurrenza da sport pi gronda . Fitg angascheas e dalla parteida cun passiun èn stos betg angal els, mabagn er igls passa 70 voluntaris. Cun esser bler travagl a Savognin ed a Beiva igls dus deis digl gigathlon ò l’antiera val profito da chella occurrenza da sport. Da sonda sen dumengia davigl betg en letg liber per pernottar ainten en hotel an Surses. Occupos eran er igls plazs da campar e da tendas ed er igls restorants. Damai è igl gigathlon betg angal sto en success pigls organisatours locals, mabagn er ord vista turistica ed economica. Deir ins dastga cò tgi igl gigathlon ò purto bler e tgi la reclama antras chel è prest betg paiabla. Partenza a Savognin pigls bikers la dumang bod. Ia ègl orase dalla Cavreccia ed oragiu digl Pass da Set anfignen a Vicosoprano. Ia ègl orase dalla Cavreccia ed oragiu digl Pass da Set anfignen a Vicosoprano.

L’artista Deborah Kressebuch è ena persunga cun en’attatgedadad profonda tar la nateira ed er tar las muntognas. Fitg a cor stattan ad ella er animals, cunzont tgoras e nursas. 40 maletgs da nursas dattan alla Sala Segantini blera veta. En bel domber interessos digl art èn stos preschaints alla vernissascha cun maletgs da Deborah Kressebuch. L’absolventa dalla Scola d’art a Lucerna ò vetiers er frequento a Londra en studi d’art. La donna da 39 onns ò er gio gia plessas exposiziuns dallas sias ovras – tranter oter a Turitg, Hamburg, Kapstad e Milang. Cun eir ad alp scu pastra è l’amour tar la nateira e tar las muntognas anc neida pi ferma. Per esser preschainta alla vernissascha ò l’artista fatg en lung viadi e chegl da Zermatt a Savognin. La raschung è tg’ella è da preschaint pastra aint igl territori digl «Gornergrat» agl pe digl «Matterhorn». Lò è Deborah Kressebuch la pastra da 120 nursas dalla razza «Walliser Schwarznasenschafe». Chellas nursas cun cornas on inspiria l’artista da metter ellas an palpieri e da mussar uscheia la valour da chels animals. La pastra fotografescha las nursas e sen fundamaint da chels motivs malegia ella igls animals. An ena stad fetscha ella anfignen 1000 fotografias per aveir avonda motivs per metter an palpieri. An format quadrat Las aventuras ainten la nateira e mintga antop cun las tgoras e nursas conferman la belezza dalla cuntrada e la veta singulara da tgoras e nursas tgi passaintan la stad sen l’alp. Deborah Kressebuch ò grond respect anvers igl planet tera, l’ava, la gleisch, las muntognas ed er las sias 120 nursas. Digl reminent discorra ella set lungatgs, tranter oter er russ e schizont arab. Igls 40 maletgs da nursas èn tots an format quadrat e mintgign ò la maseira da 20 centimeters sen 20 centimeters. Ella malegia bagn sen palpieri, sessour vignan chels tatgeas sen lenn. Dasperas bleras testas dallas nursas ò l’artista er malagea angal las cornas dallas nursas «Walliser Schwarznasenschafe» u er angal parts dallas cornas. Deborah Kressebuch malegia cun aquarel, tusch e fleter. Cun vurdar pi stagn segls sias maletgs vign alla gleisch quant fegn tgi l’artista dessegna, mintga detagl ed ed er l’expressiun dall’antiera ovra. Magari dovra ella curt taimp per far en dessegn e magari anfignen en mez de. I seia er gio succedia tg’ella vegia cuntinuo cun dessignier en maletg en de pi tard, dei la pastra ed artista. Seia en maletg betg reuschia tenor igl sies intelletg e la sia interpretaziun alloura patta ella simplamaintg chel, manegia Deborah Kressebuch. Crappa digl «Gornergrat» Exponia ò l’artista er varsaquantas ovras cun muntognas vallesanas tg’ella ò malagea sen crappa. Chels dessegns on mintgign aint igl fons langa-nursa dall’unica nursa neira tg’è ainten la malgia sen l’alp sur Zermatt. Ples onns vegia ella dessignia igls pizs e las muntognas cun acril, dantant ossa betg ple schi savens. Las ovras exponeidas alla Sala Segantini chellas ò Daborah Kressebuch malagea cun tot en oter material. Igl è ena sort savlung tgi l’artista gudogna antras la crappa cattada cun eir a vurdar dallas nursas. La crappa da plessas calours vign martelada, mutada e pulverisada anfignen tgi dat ordlonder en polver cun da tottas sorts calours. Chel polver agiunta ella cun ena tscheira tgi dereiva dalla Brasilia e cun chel pigment vignan creos igls maletgs. L'exposiziun alla Sala Segantini cozza anc anfignen igls 23 d’otgover ed i vala da dar en tgit per vurdar las nursas e las muntognas messas an palpieri e crap da Deborah Kressebuch. Crap e langa-nursa dattan agls maletgs dallas muntognas l’atgnadad. Egn dis 40 maletgs da nursas. Deborah Kressebuch l’atrista e pastra è ena persunga plagn vitalitad.

Passa 300 km è Linard Candreia – igl autour surmiran – viando igl onn passo da Basilea anfignen Stierva. Las impressiuns, scuntradas casualas e fotografias digl sies viadi ò el documento e publitgia an en codesch dad 80 paginas. Igl anteriour scolast ò cumbino uscheia dus passiuns: viandar e screiver. Igl onn passo è Linard Candreia (64), igl autour surmiran, viando da Laufen aint igl cantun Basilea-Campagna anfignen a Stierva. Fatg ò el chegl an 22 etappas e sur passa 300 km. Las sias impressiuns ò el mess segl palpieri: «Impressionen einer Fussreise» sa nomna igl codesch da radond 80 paginas tg’el ò publitgia l’antschatta 2022. Igl n’è betg igl amprem codesch tg’igl scolast pensiuno ò publitgia. Egn da tal gener pero schon: «Chel codesch na so betg neir attribuia ad en gener litterar. Igl è ena cumbinaziun da text e fotografias. El rachinta d’antupadas tg’on fatg impressiun, d’edifezis, belas cuntradas e monumaints. En pêr ivettas da chegl tgi duess restar», dei Linard Candreia. «Ia veiv la plurilinguitad» El seia en tip da codeschs e screiver, en tip da muvimaint, manegia Linard Candreia concernent la sia motiviaziun. Ed uscheia è sa sviluppada l’ideia da viandar tras la Svizra. «Ia va m’accurschia, tg’ia na canosch betg schi bagn la Svizra.» Tgi el è exact viando da Laufen anfignen Stierva n’è nign gartetg. Carschia se è el a Stierva, ossa veiva el dantant gio varsaquants onns a Laufen: «Ia veiv la plurilinguitad, igl bab rumantsch, la mamma tudestga ed ossa vivainsa ainten en territori tudestg, agl our digl röstigraben. Ia va fitg gugent igls differents lungatgs e midar tranter chels corresponda alla mia realitad.» Radond 250 exemplars ò Linard Candreia laschea stampar an en’ediziun privata. «Ia sung digl aveis tg’ins stoptga documentar. Screiver igl codesch monta da far anc eneda igl viadi, simplamaintg an en’otra moda e maniera», dei Linard Candreia. Igl mument è Linard Candreia gio puspe sen viadi. «Impressionen einer Fussreise» è l’amprema part d’ena trilogia. El tradescha tg’el pudess sainz’oter s’imaginar da screiver ainten las proximas dus ediziuns er anc an oters lungatgs, tot tenor lis tg’el passa durant igls sies viadis. Igl feil cotschen da viandar duess pero restar igl madem scu tar sia amprema ruta: la seira è el mintgamai puspe turno cugls meds publics a tgesa. «Ia dorm gugent aint igl mies agen letg», tradescha igl autour. En tal concept ò pero er anc oters avantatgs: «Da treid’ora ins pò interromper. Ia na va er betg fatg en plan d’etappas davantor, mabagn mintgamai la seira avant definia la proxima ruta. Ia sung passo chels lis tg’ia va lia vaseir, va er eneda fatg svieidas. Bels lis vaia pudia galdeir dus gedas: alla fegn d’ena etappa ed all’antschatta dalla proxima etappa.» Far stem da detagls Igl sies codesch «Impressionen einer Fussreise» duess tenor Linard Candreia er dar igl impuls a l’egn u l’oter da far ensatge sumigliont. «Ia va gia fitg differentas antupadas casualas, chegl èn er stos igls puncts culminonts digl viadi», dei Linard Candreia. Uscheia ò el durant sia etappa tras la Ruinaulta scuntro treis anteriouras scolaras e scolars. Pero betg angal las antupadas mabagn er varsaquants edifezis e monumaints èn restos an bunga memorgia: «Schi te vast a pe, fast stem da differents detagls tgi te na vasessast forsa betg aint igl auto u segl velo. Per exaimpel versets rumantschs ve dallas tgesas an Surselva. Ni tranter Scharans e Tumegl vaia gia da scappar ainten differentas baselgias causa dalla plievgia, edifezis fitg bels ed impressiunonts.» Las impressiuns e scuntradas positivas predomineschan, e tuttegna resta forsa er l’egna u l’otra impressiun negativa sch’ins fò en viadi da 300 km. «Cunzont giu la Bassa, tranter Basilea e Turitg vign surbiagia an ena moda stravaganta. La Svizra survign massa beton, i vign construia a moda concentrada», explitgescha Linard Candreia. Tuttegna durmeir ordvart L’antschatta december 2021 – damai avant tgi l’amprema part da Laufen anfignen Stierva è stada publitgeida – è Linard Candreia gio puspe sa mess sen viadi: la viandada da Basilea anfignen Genevra è la proxima fegnameira. Ossa è el gio rivo anfignen Kerzers aint igl cantun Friburg. «Ia va ossa laschea ena largia e sung actualmaintg ad Yverdon. Igl muteiv è tg’ia less viandar da Kerzers anfignen Murten cun mia donna.» Ena gronda part digl sies viadis fò Linard Candreia sulet, las etappas zont attractivas vign el accumpagnea da sia donna. La trilogia less Linard Candreia fitar cun en viadi da Basilea a Chiasso. «Sch’ia sung anc fit avonda vessa perfign en’ideia per ena quarta tura. Ia faschess gugent igl viadi digls noss emigrants da Basilea a Paris ni gessa gugent cugl velo da Laufen anfignen Hamburg. Sen chels viadis vessa pero da durmeir ordvart», dei Linard Candreia cun en surreir. E tuttegna, igl turnar a tgesa dallas sias etappas igl on anritgia e cuntanto: «Cun turnar cugl tren sunga quasi mintga seira ma durmanto. Igl è en bel sentimaint da stancladad e te dormas simplamaintg migler, schi te n’ast betg angal la lavour spiertala.» Sen 80 paginas ò Linard Candreia documento las sias impressiuns digl viadi da Laufen anfignen Stierva. Sur 22 etappas e passa 300 km è Linard Candreia viando da Laufen anfignen Stierva. Linard Candreia segl Pass da Pigniu – egna dallas etappas tg’igl ò plaschia zont bagn.

Per la quarta geda ò li chesta stad l’occurrenza musicala «Hall im Stall» a Savognin, dantant betg aint igl rom usito mabagn on igls concerts li repartia sur ples emdas. Igls dus iniziaints digl festival, Roland Oehler e Rolf Kälin on tradia davart las raschungs persiva. Pinavant on els discurria davart igl nom tudestg «Hall im Stall» an pe da «Tuns e suns an clavo» e pertge tg’els vessan gugent Gianna Nannini ainten lour stalla. Amplaneir stallas viglias cun musica – chegl è igl intent da Roland Oehler (66) e Rolf Kälin (68), igls dus iniziants digl festival musical «Hall im Stall» a Savognin. Chest onn vo l’occurrenza ainten la quarta runda. Igl plang soura dalla stalla agl Stradung a Savognin porscha plaz per radond 100 persungas e davainta tribuna per 10 concerts repartias sur igls meis fanadour anfignen otgover. La pandemia sa fò anc adegna santeir L’amprema ediziun dall’occurrenza «Hall im Stall» ò gia li igl onn 2019. Ena fegn d’emda on bands da funk, jazz e blues incanto lour public. Uscheia tg’igls dus iniziaints èn sa decidias da cuntinuar– malgro la pandemia. D’organisar ossa per l’amprema geda igl festival sur ples emdas ò tenor igls iniziants ena bunga raschung: «Sch’ins fò ples concerts repartias sur l’antiera stad ò mintgign l’occasiun da pudeir visitar egn da chels ed ins catta pi tgunsch en termin cugls musicists», declera Roland Oehler. Chegl monta pero er daple sfeidas organisatoricas e finanzialas. Perchegl ò l’uniun da «Hall am Stall», tgi consista digl reminent digls dus iniziants, decidia d’investar ainten en agen indrez da tung tg’è ossa installo fix ainten la stalla. «Hall im Stall duess exister er anc an en pêr onns uscheia tg’igl ò valia la pagna da far chell’investiziun. I fiss er giavischevel, tgi oters organisatours, seian chegl uniuns u privats, pudessan organisar aint cò lour occurrenzas», dei Roland Oehler. Gronda motivaziun davart igls organisatours, en nov indrez da tung e diesch bands u actours singuls tgi fascharon chesta stad igl viadi a Savognin per incantar lour public – e tuttegna, las sfeidas n’èn betg davantadas pi simplas: «Differentas bands e furmaziuns on siva dalla pandemia en program fitg vast, blers concerts e festivals vignan ossa piglias siva. Uscheia tgi er nous vagn gia da desister da musicists tgi vessans tadlo gugent a Savognin perchegl tgi lour agenda è plagna. Chegl vala er pigl Chor viril Surses tgi vessans gugent lia lascher dar igl colp da partenza digl noss festival, scu gio avant quatter onns», dei Roland Oehler. Tranter musica populara e rock Catto on Roland Oehler e Rolf Kälin tuttegna diesch furmaziuns u actours singuls tgi duessan amplaneir la stalla agl Stradung – noua tgi Roland Oehler è siva da treis onns s’affitto cugl sies atelier grafic ed ena buteia da vegns. Tge sort festival da musica tgi «Hall im Stall» è, lessan igls iniziants betg defineir. «Nous faschagn la punt tranter musica populara e la gitarra da rock, i vartescha fitg bler. La musica stò simplamaintg eir a pro cun la stalla», declera Roland Oehler. L’antschatta ò fatg sonda passada Hillbilly Moon Explosion, egna dallas miglras bands da rockabilly digl mond. La cuntinuaziun fon tranter oter Shem Thomas, en musicist tranter pop, trap, reggae e folk tg’è davanto sagond tar The Voice of Switzerland ni Lucky Wüthrich, igl gitarrist da Philipp Fankhauser cun las sias atgnas canzungs. Pinavant èn da santeir artistas ed artists scu Lilly Martin, Marc Amacher ni Steve Hill. Tge tg’ins tschertga adumbatten segl line-up èn furmaziuns surmiranas: «Sper igl Chor viril vessans gugent er gia la band grischuna May Day, i vagn pero betg catto en termin», dei Roland Oehler. Organisar en tal festival è per el passiun uscheia tg’el sa starmainta er betg da contactar adegna puspe igls gronds stars dallas tribunas mundialas: «Ia va er gio scretg a Bob Dylan, Stephan Eicher, Philipp Fankhauser ni Gianna Nannini, ella tg’ò perfign eneda possedia ena tgesa a Savognin. Deplorablmaintg vaia betg anc survagnia raspostas u tgi von betg angiu cugl prietsch, ma ia ced betg», dei el cun en surreir. Igls indigens mantgan Igl ambiente spezial para tenor igls iniziaints er d’incantar igl public masdo tgi sa cumpona tenor els savens da giasts e possessours da sagondas abitaziuns, tge tg’igls dus iniziaints deploreschan. Uscheia seia er per exaimpel a Beiva, noua tg’els on gio organiso dus gedas ulteriours concerts da «Hall im Stall» strousch sto preschaint en indigen. Tg’ins organisescha chest onn igl festival angal anc a Savognin stetta dantant betg an chel connex mabagn causa tg’igl festival cozza ples emdas. Ègl forsa er igl nom tudestg da l’occurrenza tgi starmainta ainten en territori rumantsch resp. taliang? Roland Oehler: «La proposta rumantscha – tg’ia va do an incumbensa avant quatter onns ò an discurs cun differents indigens betg persvadia. ‹Hall im Stall – tuns e suns an clavo› è sto en nom fitg lung e blers eran dall’ideia tgi ‹Hall im Stall› seia simpel ed ancligibel per mintgign.» Igls dus iniziants digl festival da musica «Hall im Stall» ainten lour sala da concert – Roland Oehler e Rolf Kälin. L’avertura da «Hall im Stall» ò fatg chest onn Hillbilly Moon Explosion – ena band da rockabilly.

Avant 50 onns ò igl caputschign pader Mauro Jöhri gia a Beiva messa nuevela. Dami èn gio passos tschintg decennis siva dalla sia ordinaziun sacerdotala. Cun ena degna messa on paders, ameis e parochians festivo chel giubileum. Dumengia passada, en de scu or digl codesch, en suglegl plagn targlischour e las muntognas scu culissa adattada pigl giubileum da 50 onns siva dalla primiz da pader Mauro Jöhri. Er chel de dalla messa nuvela digls 4 da zarcladour 1972 è Beiva sa musso an en vistgia da festa ed er lò è la Roccabella, igl Piz Lunghin, igl Piz Scalotta, igl Piz Turba e tottas las otras muntognas stadas la culissa cun dar igl dretg vistgia agl primiz da fra Mauro. Chegl è betg ena casualitad, na chegl è igl conferm tgi igl pader bivian ò siva digl sies studi gia ed ò anc oz en grond cor per las muntognas, per sies li nateiv e per la sia patria. I dat strousch en piz aint igl territori da Beiva tgi pader Mauro Jöhri ò betg vasia digl pi ot punct pussebel, cun adegna esser sto en grond muntagnard. Bler igl schea fitg a cor, ma las muntognas chellas èn stadas l’antiera veta igl pi fidevel accumpagneder digl anteriour superiour digl urden digls caputschigns. 12 onns superiour digl urden caputschign Er cun viagier igls 12 onns scu «ministro generale» pigl antier mond e visitar passa 100 teras, las clostras ed igls 10 000 paders dalla rassa bregna ò igl pader da 75 onns mai amblido Beiva. Beiva igl sies li noua tg’el ò dastgea passantar en’unfanza simpla cun sies carezzos genitours barmeirs Jakob ed Elvira Jöhri-Lisignoli e la sia tgera sora barmeira Livia. Vasia ò el bler bel digl mond, dantant er tge tgi la povradad, la sgarschour ed igl piteir monta sen chest mond. An sies pled da bavegna ò igl pader bivian alloura er angraztgea agl Signer da pudeir festivar igl sies giubileum da 50 onns sacerdot lò noua tg’el vegia gia messa nuvela e lò noua tgi igls sies genitours ed er blers oters ameis ed ameisas reposan an pasch. I seia ena veira graztga da Dia da celebrar chella messa a Beiva cun igls sies miglers ameis, blers paraints ed ancunaschaints e cunzont anmez las muntognas, ò detg pader Mauro Jöhri. «El è sto igl noss guid da muntogna» Tignia igl preda durant la messa da festa ainten la baselgia da Son Giagl ò betg igl giubilar sez. Fatg chegl an ena moda simpatica, cordiala ed amabla ò pader Stefan, en grond amei da pader Mauro. L’educaziun exemplarica e la tenuta irreproschabla vegia el survagnia ed irto digls sies tgers genitours. Dalla mamma vegia el amprandia l’amour tar la litteratura. Igl bab, tg’era stradign, vegia blers onns vurdo tgi igl Pass digl Gelgia resta avert er igls anvierns cun blera neiv. Scu superiour digl urden da Son Francestg vegia fra Mauro er avert novs pass per mussar la dretga veia agls caputschigns e cun pacs pleds er da tgapeir l’incumbensa tgi mintga caputschign vegia d’aveir. «Eir lò noua tgi nign viglia eir». Igl predicatour ò detg tg’el sa regorda fitg bagn agls pleds da pader Mauro siva dalla sia elecziun scu «ministro generale». El vegia detg: «Carissimi fratelli, vusoters tots vez d’ampurmetter da duvrar chel maletg tg’am plai. El viglia esser igl guid tgi seia davant tar la soua. Nous tots vagn igl piz davant nous. An cuminanza vainsa d’eir amunt, chegl è la veta da nous confrars e la dretga veia per contanscher igl piz. Suandar alla proprietad da nossa veta – inspireida da Son Francestg. Chegl seia ena bela veia. Sche a tot igls confrars tgi la veta digls caputschigns seia da s’angascher per transfurmar igl mond per esser pi manevel agl evangeli. Chegl seia en bel viadi». Chellas parolas paran d’aveir fatg igl artg da Beiva e la veia dallas numerousas turas an muntogna tigl esser tranter igls confrars scu en bun e serious guid da muntogna. Graztga a pader Mauro seia l’egn u l’oter caputschign sto assignia en bel post da suglegl: ena famiglia, en ambiaint concret, scu igl paradis dallas sias muntognas, ò detg pader Stefan. «Te ist chegl tgi te dast», gist chel pansar cuntigna la veta digl pader bivian. Tar ena planta cun rieischs guleivas seia igl prievel tg’el srieischa. Chel tgi seia angraztgevel e pertschert dallas sias rieischs seia ferm, crescha cunter tschiel e porta retga fretga, ò detg igl predicatour. «Tger pader Mauro, angraztg fitg tgi te ist sto igl noss curaschous guid da muntogna ed accumpagneder tar las burascas dalla veta, vot deir tgi nous ischans sainza resalva pronts da veiver la premura». Schinavant en extract digl preda da pader Stefan, en preda tg’ò do alla messa anc daple glorgia. A pled è er nia Clemens Poltera, igl mastral baselgia digl cumegn catolic Surses. El ò cunzont angraztgea agl giubilar per sies angschamaint ecclesiastic durant las sias vacanzas alla Cavreccia, en taip tg’êl giolda e celebrescha gugent la messa ainten l’antiera val. Igl pi grond regal Do igl dretg vistgia da festa alla messa ò igl Chor viril baselgia Savognin cun cantar la messa lategna da Max Filke, ena messa tgi schea agl chor fitg bagn. Sot la direcziun da Gianign Arpagaus ed accumpagnea agl orgel da Dora Wenger ò igl chor eneda daple musso tge qualitad tgi totga tar chella furmaziun da cant. Per pader Mauro Jöhri è chegl sto igl pi grond regal, ò el fitg a cor igl cant viril ed anc daple las canzungs rumantschas. Sgulont pigl mond anturn e cun vurdar las muntognas da surangiu, chel taimp da sies uffezi scu superiour digls caputschigns, on las canzungs rumantschas adegna scursania igls sgols e cunzont livgia la malancuneia per sies Beiva, la Roccabella, igl Piz Lunghin, igl Piz Scalotta ed igl Piz Turba. Igl pader giubilar cugls concelebrants dalla messa da festa. (da san.) pader Ivan, pader Felicissimo, pader Mauro, pader Stefan e pader Luigi. Gabriele Giorgetta-Uffer an discurs cun pader Stefan. Ò canto igl trantercant avant igl evangeli, pader Ivan tgi dereiva da Malta. Ser Adam Pradela cugl pader da Beiva. Chegl vala er per Pietro ed Adelia Peduzzi, tg’èn er paraints cun pader Mauro Jöhri. Maria Pia e Valerian Signorell èn bungs ameis digl pader bivian. Paran d’aveir en raschieni pi allegrevel. (da san.) Alberto Giovanoli, pader Luigi ed Oscar Giovanoli. Tar Tona Netzer vo igl pader caputschgin gugent a far fagn alla Cavreccia. Gionign Arpagaus an discussiun cun pader Felicissimo Thalparna tg’ò 94 onns. Igl Chor viril Savognin cun pader Mauro Jöhri.

L’emda passada è ia a fegn an Austria igl turnier da ballape l’Europeada 2022. Chegl è en turnier cun equipas da minoritads linguisticas tgi dat an Europa. Dalla parteida è er stada la Rumantscheia cun dus teams, egn digls omens ed egn dallas donnas. Cun la squadra digls omens on er giuia treis giovens digl CB Surses. Per els è sto en’aventura ed ena bunga experientscha da giuier eneda sen camp internaziunal. Constato on els alloura tgi igl nivel è cò tuttegna anc pi ot tgi tigl campiunadi dalla 4. liga, noua tgi igl CB Surses gioia. L’equipa «Igls Rumantschs» è crudada or siva igls treis gis da qualificaziun cun esser ainten ena ferma gruppa cun Armens, Croats e Serbs. Gudagnea igl turnier tigls omens on igls Tiroles digl Sid e tar las donnas las Slovenas tgi veivan a Kärnten. (fmr/gns) Fatg ena bunga experientscha all’Europeada. (da san.) Adriano Simonet, Mauro Simonet e Livio Moreno Stäbler.

Per quatter mattas e tschintg mats tg’on fatg lour amprendissadi tar en menaschi an Surses, scumainza ossa pir dretg la veta professiunala. An en rom ampernevel èn igls anteriours amprendists ed amprendistas nias onoros a Savognin. L’onorificaziun digls amprendists è egna dallas activitads principalas dall’Uniun da mastirants e commers Surses. Chella onorificaziun dattigl gio prest 50 onns. Ella è an ena moda u maniera bler daple tgi angal en bel gest anvers amprendists, patrungs e genitours. Igl è ena bela occurrenza, noua tgi persungas giovnas stattan aint igl center, mattas e mats tg’on fatg en bung fundamaint per lour veta professiunala cun terminar cun success lour amprendissadi. L’onorificaziun è dantant er la caschung per patrungs, amprendists, amprendistas e genitours da far ena bilantscha da chels onns d’ena collaboraziun pi strètga. I dovra cunzont igls patrungs tg’èn pronts da piglier amprendists ed amprendistas ed alloura er igls genitours tg’èn durant igl amprendissadi da mintgign e mintgigna en ferm sustign e chegl an ples gros. Pleds d’angraztgamaint digl president Onorifitgias dall’Uniun da mastirants e commers Surses vi­gnan mintg’onn mattas e mats tg’on fatg cun success lour amprendissadi tar egna da chellas 100 firmas tgi appartignan all’uniun. Antschet ò l’occurrenza aint igl restorant Florian’s Weinstube a Savognin cun en pled da bavegna da Patrick Thurner, igl president dall’Uniun da mastirants e commers Surses. El ò cunzont gratulo allas persungas giovnas per aveir termino lour amprendissadi cun retschever igl diplom federal professiunal. Pleds d’angraztgamaint ò el er drizzo agls patungs e sa tgapescha er agls genitours. I seia plaschevel tgi er chest onn vegia en schi grond domber d’amprendists ed amprendistas fatg cugls examens finals professiunals ena bunga basa per lour veia da professiun. Aint igl Grischun on 700 mats e 1000 mattas termino igls davos dus meis lour amprendissadi. An Svizra èn chegl gist 80 000 persungas giovnas. Andrin Kubli, igl migler bostger digl cantun Gist otg differents amprendissadis on chellas mattas e chels mats da Surses fatg. Chegl conferma er quants bungs affars tgi vagn an nossa regiun e cunzont er quant vasta tgi la purscheida è an Surses per far en amprendissadi manual u en oter. Sa musso è er tgi igls amprendists e las amprendistas on fatg notas excellentas durant lour examens. Cun Andrin Kubli da Rona totga en mat aint igl Grischun tar chels tg’on fatg igl mi­gler examen da tots an lour amprendissadi. El ò termino igl sies amprendissadi da bostger cun la nota da 5,4 da total 30 bostgers. Tigls migler digl Grischun cun ena nota da 5,0 totga alloura er Noah Demarmels da Salouf, tg’ò fatg igl amprendissadi da scrinari aint igl affar da sies bab Roger Demarmels. I vagn er anc er en oter cumpogn da Surses, tg’ò fatg ena fitg bunga nota cugl examen professiunal. Chegl è Giuvan Stgier da Parsonz scu pour e la nota 5,5. El è betg nia onoro dall’Uniun da mastirants e commers Surses, cun betg tutgier l’agricultura tar ­l’uniun. An mintga cass mareta er el e mintgign digls oters tschintg mats e quatter mattas igl respect per lour prestaziun tigls examens. Las mattas ed igls mats tg’èn stos all’onorificaziun: (da san.) Vanessa Evangelista da Costa, Cristina Rossini, Luana Rodrigues de Oliveira, Melanie Wieland, Andrin Kubli, Noah Demarmels, Micael Pinto Funina e Romeo Janutin.

«Transit» sa nomna l’exposiziun speziala tg’igl Museum Regiunal Savognin mossa chest onn. Texts ed illustraziun dattan en’invista ainten l’istorgia ed igl svilup digl traffic tras Surses sur igl Pass digl Gelgia ed igl Set digls davos tschentaners. Scu mintg’onn preschainta igl Museum Regiunal Savognin er chest onn en’exposiziun speziala. An cumparegliaziun cun la davos’exposiziun cugl nom «moda» tg’era illustrada cun varsaquants objects è l’exposiziun «transit» pitost deditgeida a maletgs, cartas, illustraziuns e texts. «Surses è adegna sto impurtant pigl traffic e valeva pi bod scu egn digls pi impurtants passadis dallas alps», declera Aaron Bellini, curatour e president digl cunsegl da fundaziun digl museum, concernent igl intent dall’exposiziun actuala. Igl pi impurtant passadi dallas Alps Gio digls taimps precristians existevan las veias sur igl Pass digl Gelgia ed igl Pass digl Set. Igls Romans on biagia or igls pass ed on per part procuro per veias carrablas. La veia sur igl Set valeva alla’antschatta digl taimp medieval scu igl pi impurtant passadi ansomma dallas Alps. Tranter igl 19avel e 20avel tschentaner era la veia da Casti vers Savognin, igls Mulegns e Beiva per contanscher la Nagiadegna en’impurtant passadi per carotschas da posta. Persunalitads famousas scu per exaimpel Wilhelm Conrad Röntgen on pernotto aint igl hotel Liun agls Mulegns. Sper l’exposiziun permanenta èn siva digls 28 da zarcladour 2022 dus stanzas aint igl Museum Regiunal Savognin deditgeidas all’exposiziun speziala «transit». Ena stanza rachinta l’istorgia digl taimp medieval anfignen igl taimp dad oz. Uscheia per exaimpel l’istorgia digl rètg roman-tudestg Heinrich igl IV tg’è ia igl onn 1076 sur igl Pass digl Sett per eir tigl papa. Treis deis vegia el passanto davant igl casti digl papa a Canossa e supplitgia per sia represa. Igl papa igl veva exkommunitgia siva d’ena dispeta. La stanza rachinta cun texts e fotografias pero er varsaquantas episodas e scazis pi giovens. Perfign en retagl dalla Pagina da Surmeir cugl tetel «La posta da tgavals an Surses» digl onn 1988 è da cattar. Ni ena carta originala digl onn 1904 tgi tradescha, g’era perfign eneda previa da far en lengia digl tren tras Surses. En documaint pi nov è la dumbraziun d’autos tras igl tunnel digl Crap Ses. Chel demossa, tgi chella cefra è sa duplitgeida igls davos 40 onns. Igl 2021 èn an media passo mintga de 4936 vehichels tras chel tunnel. Studi da litteratura Responsabels per las exposiziuns aint igl Museum Regiunal Savognin è la suprastanza digl Cunsegl da Fundaziun. Varsaquants commembers libers ed interessos all’istorgia sa participeschan regularmaintg agl cuntign digl museum. «Las infurmaziuns e fotografias per l’exposiziun actuala vainsa per gronda part or dalla litteratura, seia chegl digl Sarvetsch archeologic Grischun, ni per exaimpel igl codesch ‹Wege im alten Rätien› dad Armon Planta tgi dat en’invista fitg detagleda. Origen ans ò do infurmaziuns tigl hotel Liun agls Mulegns e Romano Plaz ans ò mess a disposiziun bleras fotografias digl sies fundus», dei Aaron Bellini. Igl scazi da Burvagn La sagonda stanza rachinta davart igl transit durant igl taimp da bronz e digls Romans. Per exaimpel l’istorgia digl om da Cunter tg’ò catto igl 1786 ensatge tgi targlischiva: igl scazi da Burvagn – en mussamaint digl taimp digls Celts – tg’è nia vandia ad en aurer da Chiavenna. «Igls tgavamaints d’arom tg’ins ò fatg an Surses èn igls pi vigls tgavamaints tg’ins ò fatg ainten Alps. Chegl ò sa tgapescha gia da neir tranpsorto e chegl demossa, tgi stò aveir gia veias per transportar igl arom cun en tgar», declera Aaron Bellini. Er differentas cattadas tg'ins ò fatg tigl Crap Ses e segl Pass da Set laschan supponer, tg'igls Romans èn scuntros sen indigens durant lour campagna tras las Alps 15 avant Christus. L'exposiziun «transit» descreiva Aaron Bellini scu feil cotschen: «L’istorgia digl traffic an Surses cozza anc adegna, anc oz è la veia tras Surses da grond’impurtanza. Deplorablamaintg ègl oz angal anc ena veia da transit.» L’exposiziun «transit» è averta anfignen igl zarcladour 2023. Infurmaziuns e taimps d’avertura èn da cattar sot www.museumsavognin.ch L'exposiziun «transit» rachinta er digl taimp e svilup digls hotels an Surses. Anfignen tar l'avertura dalla veiadafier Coira-San Murezzan igl 1903/1904 nivan igls viagiatours manos cun carotschas sur Planeiras a Casti e sur igl Alvra u igl Gelgia an Nagiadegna. L'exposiziun mossa er ena fotografia digl tunnel digl Crap Ses tranter 1910 e 1920. Mintg'onn mossa igl Museum Regiunal Savognin en'exposiziun speziala.

Scu mintg’onn porscha Savognin Beiva Alvra Turissem er chest onn curs da rumantsch a Savognin durant las vacanzas da stad. Scu gio igls davos dus onns registreschan igls organisatours en augmaint d’annunztgas. En fatg plaschevel, er per la scolasta Petra Uffer. Scu coordinatoura è ella er responsabla da tschartger ulterioura magistraglia - ena gronda sfeida. Siva da radond 35 onns dat la scolasta Petra Uffer gio curs da rumantsch a Savognin. Chels on li mintgamai dus emdas durant la stad e sa drezzan tant a principants scu er ad avanzadas. Organiso vignan chels curs da Savognin Beiva Alvra Turissem. Petra Uffer n’è pero betg angal responsabla per l’instrucziun da singuls curs mabagn è ella er coordinatoura. Ella tschertga mintg’onn ulteriouras persungas d’instrucziun ed è uscheia intermediatoura tranter magistraglia, participants e participantas ed igl organisatour. Igl interess fiss avant mang Igls curs da rumantsch a Savognin scumainzan chest onn igls 18 da fanadour e cozzan dus emdas. Chellas sa cumponan da curs per principants scu er lecziuns cuntinuontas per avanzadas ed en curs da repetiziun e conversaziun. Savens turnan las persungas en onn pi tard e sa participeschan puspe agl curs per profunsar las ancunaschientschas. Chest onn on li mintg’emda quatter curs, singuls curs scu chel da repetiziun vignan perfign manos dobel. Sper l’atgna instrucziun ò Petra Uffer gia da cattar ulterioura magistraglia– ena sfeida, scu tgi ella tradescha: «Gl’è duvro 18 telefons anfignen tg’ia va gia ansemen la magistraglia. Chegl pero betg ord mancanza d’interess mabagn ord muteivs organisatorics. L’amprem’emda da curs ò li chest onn exact siva igl Openair Lumnezia. Blers giovens tgi fissan motivos d’instrueir on perchegl gia da sa perstgisar», dei Petra Uffer. Treis dumondas alla scolasta e coordinatoura Petra Uffer FMR: An cumparegliaziun cun las otras regiuns on gia li a Savognin er durant igls dus onns dalla pandemia igls curs da rumantsch a moda fisica. Scu vez vous passanto chels dus onns cun coordinar e dar curs da rumantsch? Petra Uffer: Nous vagn gia tantas annunztgas scu anc mai. Igl 2020 cura tgi la pandemia ò antschet èn s’annunztgeidas var 50 persungas ed en onn pi tard – igl 2021 – perfign radond 65 persungas. Chegl è per l’egna d’attribueir agl fatg tgi blers n’èn betg ias aint igl exteriour an vacanzas. Per l’otra vainsa er gia persungas dad otras regiuns tg’on visito igl curs da rumantsch a Savognin, perchegl tgi nous igls vagn fatg a moda fisica. Curs sur internet n’è betg tgossa da mintgign. E scu ègl chest onn, tgi vign chesta stad a Savognin per amprender rumantsch? Igl domber d’annuntgas è puspe s’augmento – i saron var 70 persungas. Chegl mossa, tg’igl interess è fitg grond e chegl fò plascheir. Per gronda part èn chegl persungas tgi on en’abitaziun da vacanzas ainten la regiun e tgi fon alloura en’emda curs. Igl muteiv è tg’igl rumantsch totga tar la nossa regiun, els vottan sa fatschantar en po cugl lungatg, forsa saveir liger la Pagina da Surmeir u la Revista digl noss Sulom, forsa er eneda saveir ruschanar en pêr pleds ainten vischnanca ni dumandar ensatge ainten buteia. Vous dez curs e coordinez la magistraglia gio siva da radond 35 onns. Scu vez observo igl svilup general digls curs da rumantsch sur tot chels onn? Chels curs dattigl siva dall’amprema scuntrada rumantscha igl 1985. All’antschatta era chegl mintgamai angal en’emda curs. Gl’è carschia adegna anavant, uscheia tgi vagn gia d’augmentar pi tard sen dus emdas. Sch’ia vard sen las mias glistas vainsa gia er gio igl onn 2018, 50 participantas e participants, igl 2019 dantant angal circa 35 persungas. Igls onns avant eran chegl adegna tranter 30 e 45 persungas. Damai, igl domber è s’augmento e nous vagn ossa bler daple gliout tg’igls onns avant la pandemia. Petra Uffer instruescha ed coordinescha gio radond 35 onns igls curs da rumantsch a Savognin. Igls curs da rumantsch a Savognin èn veapi dumandos. Chest onn sa participaron radond 70 persungas agls curs da stad.

A caschung dalla proxima radunanza communala da gievgia decida igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra davart dus credits an connex cun la bova da Brinzauls. Gievgia, igls 14-07-2022 ò li la proxima radunanza communala digl cumegn d’Alvra. Igl tema principal saron las finanzas. Aint igl cumplex da scola Cumpogna a Casti decida igl suveran davart treis credits. Scu tg’igl cumegn screiva aint igl messadi stattan dus da chels credits an connex cun la bova da Brinzauls. Cugl terz credit duess neir sanada la veia da gôt Vals ad Alvagni. I dovra analisas consecutivas Egn digls dus credits concernent la bova da Brinzauls pertotga analisas consecutivas. Igl credit brut monta ad 1,5 milliuns francs. Las examinaziuns geologicas digls davos treis onns on do sclarimaint davart la bova ed igls factours d’influenza. Igl project per analisas consecutivas dalla bova da Brinzauls less examinar, scu tgi la bova vign a sa sviluppar aint igl avigneir. Perchegl èn necessaris models da calculaziun dinamics. Las analisas consecutivas duessan scumanzar schi spert scu pussebel – previa a parteir da chest meis. Amprems rapports vignan spitgias la premaveira 2023. Pinavant decida igl suveran davart igl sagond credit tgi monta ad 1,4 milliuns francs an connex cugl project «galareia da drenascha». Sen basa dallas ancunaschientschas tg’ins ò anfignen ossa para la drenascha d’esser la maseira da sanaziun tgi ampurmetta igl pi grond success. Cun ena galareia da sondagi da 635 m èn neidas stgaffeidas an en amprem pass las cundiziuns basignevlas per ansomma pudeir drenar la bova da sotanse. Igl credit sa cumpona d’en studi davart la realisabladad, igl project d’exposiziun, surdada dallas lavours ed examinaziuns supplementaras. La fegnameira è d’elaborar igl project «galareia da drenascha» anfignen la fegn digl onn 2022 per tgi chel possa neir exponia all’antschatta digl proxim onn. Igl cumegn screiva, tgi cantun e confederaziun vegian mess an vista da sa participar agls costs cun contribuziuns da 90%. Igls ulteriours costs vignan repartias tranter igls participos agl project. Scu tgi la regenza grischuna ò scretg ainten ena communicaziun allas medias dall’emda passada ò ella concedia ena contribuziun cantunala dad 1,35 milliuns francs pigl project dad analisas consecutivas an connex cun la bova da Brinzauls. Dasper las analisas consecutivas seigl er planiso da sottametter agl Cunsegl grond en messadi per dumandar en credit d’impegn da radond 40 milliuns francs per construeir ena galareia da drenascha. En rendachint positiv Pinavant preschainta igl cumegn alla radunanza communala igl rendachint 2021. Igl chint economic sera cun en surple digl retgav dad 876 814 francs e schea sur igl surple d’expensas budgeto. Scu tg’igl cumegn screiva seia chel resultat positiv da declarar cun differentas circumstanzas tgi na seian betg stadas previsiblas. Cun la galareia da sondagi vignan stgaffeidas las circumstanzas basignevlas per realisar ena galareia da drenascha tgi duess drenar la bova da Brinzauls da sotanse.

En’organisaziun pigl ambiaint tgi fò recurs cunter en project turistic an ena regiun alpina – chegl è sto igl cass tar dus punts pendentas an Val Alvra. La Conferenza digls presidents dalla regiun vign tar la conclusiun: organisaziuns ordvart la regiun impedeschan veapi tals projects – en svilup tg’igls mastrals deploreschan. La FMR ò confronto Maren Kern, la manadra dall'uniun pigl ambiaint Mountain Wilderness cun chella critica. Igl avregl 2022 ò la Dartgeira administrativa digl cantun Grischun do suatientscha ad en recurs cunter igl project «Aventura Alvra» – en project turistic da dus punts pendentas sur la tgavorgia da Solas. Recurrentas èn stadas dus organisaziuns pigl ambiaint. Curt sessour ò igl cumegn d’Alvra decidia da trer anavant igl cass davant igl Tribunal federal – la procedura è anc pendenta. L’antschatta zarcladour 2022 è la Conferenza digls mastrals dalla Regiun Alvra sa scuntrada tar la tgavorgia da Solas per discutar davart igl project. Igl facit: la conferenza sustigna unisono igl project turistic dallas punts pendentas ed accentueschan ainten ena communicaziun allas medias tgi en tal project seia da grond’impurtanza economica per la regiun. Tenor igls mastrals freneschan organisaziuns ordvart las regiuns da realisar tals projects e tgi chegl promova uscheia la depopulaziun. La FMR ò confronto Maren Kern cun chella critica. Ella è manadra da Mountain Wilderness Svizra – egna dallas dus organisaziuns recurrentas. FMR: «Schi en project ainten regiuns muntagnardas pò neir realiso u betg vign influenzo veapi dad organisaziuns ordvart la regiun pertutgeida.» Uscheia igl facit dalla Conferenza digls presidents dalla Regiun Alvra an connex cugl project «Aventura Alvra». Ischas d'accord? Maren Kern: Chegl è en punct da vista. I dat bagn adegna puspe projects noua tg’ins scovra irregularitads. Sen basa statistica painsa pero betg tgi chels cass seian creschents. La nossa organisaziun cun 2500 commembers e commembers – tgi abiteschan digl reminent per part er ainten chellas regiuns – s'angascha pigl mantignamaint digl territori natural e chegl ainten l'antiera Svizra. Nous valetagn consciousamaintg igls singuls projects. Schi nous nign alla conclusiun tgi chegl na corresponda betg allas leschas valevlas alloura faschainsa adiever digl dretg da recurs. Ia less pero accentuar, tgi chegl è fitg rar, «Aventura Alvra» è egn digls treis recurs tgi vagn fatg an taimpra digls davos treis onns. La conferenza crititgescha tg'igl svilup da regiuns muntagnardas vigna freno antras tals recurs e tgi chegl promova en tant depopulaziun. Per ena regiun dattigl differentas veias per sa sviluppar. Construeir nova infrastructura n'è betg la suletta veia per promover l'economia. Nous ischan persvadias tgi ena nateira intacta è igl bagn igl pi custevel digl turissem e chegl valigl da mantigneir e betg surbiagier. Damai, tgenegnas fissan las otras veias an regiuns alpinas per sa sviluppar economicamaintg? I dat varsquants products e svilups tgi protegian la nateira e la cuntrada. Igl è d’obersvar en trend da turnar anvaos tigl tradiziunal e la valour dalla nateira. I vei grond potenzial tar l'industreia ed igls products regiunals, chegl è potenzial tgi na vign betg anc nizzigia avonda. Infrastructura tg'è gio avant mang duess neir revalourisada. Turissem vign savens cumbino cun nova infrastructura, i dat pero alternativas. Novs projects cun nova infrastructura vignan savens preschentos alla populaziun locala scu project sainz’alternativa, tenor igl motto: «I dovra chel nov complex da hotel ni chella nova pendiculara per spindrar igl turissem», chegl deplorescha. So en project scu «Aventura Alvra» damai ansomma neir realiso ed esser cumpatibel cun tot igls interess – seia chegl economic pero er pigl ambiaint? Schi vo persiva da mussar quant attractiva tgi la tgavorgia Solas e la cuntrada dalla punt da Solas èn, alloura è chegl perfranc pussebel. I dat differentas opziuns scu per exaimpel posts d'observaziun cun perspectivs, cun rangers tgi decleran la valour dalla cuntrada ni las speztgas d'animals, ni cun occurrenzas. L'opziun cun ena caverna artifiziala e dus punts pendentas n'è tenor nossa opiniun simplamaintg betg cumpatibla cun la lescha dalla protecziun dallas avas. Nous ischan pero nign'organisaziun pigl svilup turistic, nous savagn sulettamaintg dar tscherts impuls ed ischans an mintga cass averts per cooperar. Perchegl giainsa chest meis ansemen cugl biro pigl ambiaint tg'è angaschea digl cumegn a Solas per evaluar la situaziun agl li. La vischnanca ò tratg anavant igl cass davant igl Tribunal federal. Dattigl pigl project «Aventura Alvra» anc ena schanza? Chegl decida la dartgeira, nous na vagn nign'experientscha cun en cass sumigliaint. Gugent dainsa a Solas inputs per en project alternativ. A madem mument teira igl cumegn anavant igl cass. Damai, schi els vessan da survagneir raschung rastaron els tigl project uriund. Els von damai a dus binaris, e chegl n'è per nous betg schi simpel. Nous ischan pero persvadias tg'igls noss argumaints seian fundos e tgi la dartgeira decida a nossa favour. Maren Kern è manadra da Mountain Wilderness Svizra. L'organisaziun pigl ambiaint less proteger igls territoris alpins.

Igl caschiel d’alp dall’Alp Foppa sur Salouf totga tigls miglers. Igl onn passo ò chel caschiel gudagnea tar la premiaziun digl caschiel d’alp agl Plantahof. Chest onn è igl signung da chel caschiel Nik Yang, puspe sa domiciliia pigls meis da stad sen l’Alp Foppa per far caschiel. Per la FMR vaia fatg ena visita. «Ôr pigl caschiel d’alp 2021 dall’Alp Foppa» – chegl è stada la novitad concernent la premiaziun digl caschiel d’alp agl Plantahof tg’ia va ligia igl settember passo. En tgit sen la carta tradescha: i sa tracta dall’alp da Salouf sen 2000 m s.m. e manevel da Ziteil. Ed egn dus telefons dattan ulteriour sclarimaint: er chest onn vign fatg caschiel sen l’Alp Foppa ed igl signung è igl madem scu gl’onn passo. Muteiv avonda per trer aint igls calzers da muntogna ed eir ad alp. Tgi è chel signung? Tge è igl misteri per far igl miglier caschiel d’alp – igl signung, igl latg, igl li? Dumondas tg’ia less sclareir oz. 15 caschiels per de L’Alp Foppa consista d’en uigl per las vatgas ed en bietg annex tgi dat albiert a signungs e pasters, la caschareia sa catta sotaint. Gio las dus tavlas agl isch dalla caschareia tradeschan: gl’è betg sto igl amprem premi pigl migler caschiel. Ia splunt ed aintr. Ancunter vign en om, sen testa en cäpi cun l’inscripziun: VELOBLITZ. El sa preschainta scu Nik Yang, igl signung – e chegl perfign per rumantsch. La raschung è tgi Nik Yang (38) è carschia se a Castrisch ainten la Surselva. Nik Yang ò gist permangs da pasar ed angravar igls 15 caschiels tg’el ò fatg igl de avant: 11x7 per la data e 5,2 inditgescha la peisa. Durant tgi el peisa caschiel per caschiel vaia peda pigl mulestar cun tot las mias dumondas. Tge è igl recept per gudagner en premi – resp. pigl migler caschiel d’alp? «Nus vein semplamain giu bia cletg», rasponda Nik Yang cun totta calma. En bung caschiel è ena tgossa da team I seian differents factours tgi procuran per en bung caschiel d’alp, an amprema lengia pero en bung team, accentuescha Nik Yang: «Chel consista da pours, digl tgea d’alp, da famegls e pasters. Ulteriours factours decisivs per en bung caschiel, tgi nous savagn pero influenzar angal per part, è en bung latg, bungas pastgeiras, ena lavour sobra e las cundiziuns ainten caschareia ed ainten schler.» En tal premi confirmescha, tg’ins vegia fatg bunga lavour, dei el. «En premi è bel, pi bel è pero sch’igls pours on plascheir d’igl vender e la gliout ò simplamaintg plascheir da magler igl caschiel», accentuescha Nik Yang. Aint igl frataimp ò Nik Yang angravo tot igls 15 caschiels e nous giagn cun chels aint igl schler. Cun antrar am vign ancunter chella tipica savour da schler da caschiel. Igls regals èn gio pulit plagns. Siva digls 11 da zarcladour fò Nik Yang e sies team gio puspe caschiel, tranter 2,5 e 3 tonnas vegian els gio produtgia. Igl signung discorra adegna puspe digl «nous». Er schi el seia igl signung responsabel seiigl ena tgossa da team. Sper Nik Yang èn anc dus ulteriours pasters resp. zezens chesta stad sen l’Alp Foppa. Er schi mintgign vegia las sias incumbensas, ins geida l’egn l’oter. «Esser da bunga speranza» Ples tschents caschiels an differents stadis da madirar èn ordinos l’egn sper l’oter aint igl schler. Mintga de peglia Nik Yang mintga caschiel ainta mang ed igl unscha cun ena sort cultura tgi cuntigna en bulia, sal ed ava. Chella igl schurmegia cunter oters bulias, procura pigl process da madirar e tg’igl caschiel survigna en bung gost. «La mesadad d’en bung caschiel ins fò ainten caschareia, l’otra ainten schler», dei igl signung. Perchegl metta el igls caschiels er adegna puspe an en oter li, el seia persvadia tgi seia betg bung sch’igl caschiel resta adegna agl madem li. «Forsa è chegl igl misteri», am vo tras testa. «Damai en fulltime-job?», igl dumonda. «Ea, nous antschavagn las 4.00 e calagn las 19.00, set deis l’emda», dei Nik Yang. Anc ò igl signung betg sagea igl caschiel da chest onn. Scu pitschen act festiv reivan igls pours mintgamai la fegn fanadour sen l’alp ed alloura vign snizzo igl caschiel per l’amprema geda. Far caschiel è damai er en tschert risc. Tge, sch’el gosta betg agls pours? «Scu signung stost simplamaintg esser da bunga speranza. Te fast sur dus u treis meis ensatge per saveir en pêr meis pi tard scu tg’igl gosta propa», dei Nik Yang. 64 vatgas e 18 portgs Nik Yang ò anc adegna permangs dad unscher igls sies caschiels. Ia va damai peda da far anc l’egna u l’otra dumonda. Per exaimpel noua tg’el vegia amprandia a far en talmaintg bung caschiel? El tradescha tg’igl onn passo seia stada la sia amprema stad ansomma scu signung sen en’alp. Ia sung stupeida ed impressiunada. Sulettamaintg igl curs da signung agl Plantahof tgi cozza treis emdas ò el fatg avant la sia amprema staschung. Schi el vegia betg gia retegnientschas? «Ia na va betg schi blera tema. Gl’è ena bunga alp per antschever, l’è betg schi gronda», dei Nik Yang cun en pitschen surreir. Cun betg schi gronda manegia el las 64 vatgas ed igls 18 portgs – tgi dereivan cun pacas excepziuns da Salouf – tg’els tgiran sur igls meis da stad. Gl’onn passo on els produtgia 5,1 tonnas caschiel d’alp e 510 kg pantg. Damai, la mesadad dalla lavour per chesta staschung e gio fatga, am vogl tras testa. E tge suonda siva pigl signung da Salouf? «D’anviern sunga currier da velo a Berna», tradescha el. «Aha, perchegl igl cäpi cugl VELOBLITZ», pains ia. Las premiaziuns pigl caschiel on sa tgapescha er li chest onn. Ia va marveglias, sch’el chinta puspe cun en premi. «Na, schi bler cletg ins n’ò betg dus gedas», dei Nik Yang cun en surreir. E tuttegna, la mia visita ò musso, igls caschiels dall’alp Foppa vignan tgiros e cultivos cun passiun e premura. Ed ia na fiss betg surstada, schi chel caschiel tutgess er chest onn tigls miglers digls miglers. Igl signung Gio durant la si’unfanza tg’el ò passanto a Castrisch è Nik Yang (38) ia durant las vacanzas ad alp scu famegl. Pigl sies amprendissadi scu tagliacrappa è el scaso a Berna, noua tg’el abitescha anc oz. Pi tard ò el luvro scu architect ed alloura è el davanto currier da velo. «Per tot chels mastiers stost luvrar aint igl team e vurdar da betg far mengia blers sbagls», uscheia declera el igls tratgs communabels da sias differentas professiuns. La sia schlatta ò el da sia donna tg’è mez Svizra e mez Coreana. Ansemen on els dus unfants (14 e 12 onns). Er els passaintan tant taimp scu pussebel sen l’alp per sustigneir lour bab resp. om. (fmr/sab) L’Alp Foppa schea sur Salouf, manevel da Ziteil. Survart è da vaseir igl Piz Curver. Nik Yang unscha igls caschiels ainten schler. Mintga caschiel peisa ed angravescha igl signung Nik Yang en de siva la producziun cun data e peisa. Avant tgi eir segls regals ainten schler gioldan igls caschiels per 24 ouras en bogn da sal. La caschareia sen l’Alp Foppa cuntigna en butschign da 1300 liters per cascher. Mintga de unscha Nik Yang igls caschiels gio produtgias ed igls metta an en oter li. Gio passa 2,5 t caschiel èn chest onn nias produtgias sen l’Alp Foppa. Igl isch dalla caschareia tradescha: cò dattigl bung caschiel d’alp. Igls caschiels en de siva lour producziun.

Avant en onn è nia fundo igl fanclub da Sandro Simonet. An en onn è igl domber a commembers e commembras gist sa dublo. Igl schaner è puspe previa da far en viadi ad Adelboden per assister agl slalom dalla coppa mundiala. En bel domber a commembers è sto dalla parteida all’amprema radunanza digl fanclub da Sandro Simonet. Mano chella on igl cassier Giancarlo Lozza ed igl actuar Fabio Durisch cun esser Sven Brasser perveia da muteivs professiunal ordvart igl cantun. En bel gudogn Preschento igl chint annual ò Giancarlo Lozza. Tar antradas da stgers 7 000 francs sera igl amprem chint annual digl fanclub cun en gudogn da 2 200 francs. Cun prest 3 000 francs è la contribuziun annuala digls commembers e dallas commembras l’antrada principala. Sa mussada generousa avant en onn è er la Banca Raiffeisen cun paer ena somma pauschala da 500 francs a caschung dalla fundaziun digl fanclub. Tar las sorteidas è igl viadi tigl slalom dalla coppa mundiala 2022 ad Adelboden stada cun 3 600 francs la pi gronda somma. La contribuziun annuala resta scu anfignen ossa: 25 francs per commembers singuls, 50 francs per famiglias e 100 francs per affars. Adelboden resta aint igl program annual Per la nova staschung da skis 2022/2023 è previa da lascher far bandieras, placats e blatgas per sustigneir Sandro Simonet tar las cursas. Betg fatg chegl ins ò anfignen ossa cun betg anc esser cler schi Savognin Pendicularas SA resta venavant sponsour persunal digl skiunz da Casti tgi stat a Savognin. Sandro Simonet ò detg tgi anc seia betg decidia schi chel travagl sustigna el scu anfignen ossa. El seia pero da bunga speranza. Gio igl aton proxim è previa pigls commembers e las commembras ena viandada a Radons cun ena tschagna aint igl «Berghuus» ed alla fegn digl anviern en de da skis cun Sandro Simonet. Segl program stat igl schaner 2023 er igl viadi ad Adelboden per esser la dumengia tigl slalom live dalla parteida agl «Chuenisbärgli». Per antant betg anc Da preschaint restigl tigl fanclub Sandro Simonet er schi Livio Simonet, sies frar, è schizont commember digl cader B da Swiss Ski. An en onn tar la radunanza generala digl club duess chegl esser en tema, è nia detg alla fegn dalla radunanza generala 2022. Anc ins vigna a vurdar scu tgi Livio Simonet sa sviluppa la staschung da skis 2022/2023. I faschess forsa senn da far or digl fanclub da Sandro Simonet en Simonet’s fanclub. Treis dumondas a Sandro Simonet Scu vogl cun la gueriziun dalla vossa blessura? Sandro Simonet: Anfignen ossa sunga ple tgi cuntaint cugl decurs dalla stgompa. La reabilitaziun è eida anfignen ossa fitg bagn. Ia sung siva dall’operaziun digl schanugl an fitg bungs mangs, uscheia tgi vo mintga de migler. Ia va er gio puspe pudia scumanzar cugl trenamaint, dasper la terapia e tot igls exercezis tgi totgan tar la gueriziun. Alla fegn d’otgover vessa d’esser puspe an gamba, uscheia tg’ia dastg er eir puspe segls skis. Igls amprems slaloms dalla coppa mundiala èn pir igl december ed anfignen alloura spera d’esser puspe tar forzas. Da nov faschez betg ple part agl cader naziunal da Swiss Ski, mabagn appartignez agl cader C. Cun tge consequenzas? Finanzialmaintg ègl bagn ena midada, dantant chegl tgi pertotga la vart sportiva betg. Pispert tg’ia sung puspe fit trenescha venavant cugl cader da slalom, scu chegl tgi va er fatg igls davos onns. Chegl vot deir tg’ia trenesch cun Ramon Zenhäusern, Loïc Meillard, Daniel Yule, Luca Aerni ed er Tanguy Nef. Per me meida damai pac. Venavant vaia er igl madem trenader ed er igl madem serviceman e chegl vala fitg bler. Midar marca da skis è chegl forsa en tema? Na ansomma betg. Gist avant curt vaia prolungo igl contract cun la marca da skis Rossignol. Siva passa diesch onns fatscha bungas experientschas cun chella marca seia chegl tigls skis ed er tigls calzers. I constat tot ed ia survign er adegna igls pi novs skis, per staschung anfignen 20 pêra skis. Sandro Simonet Giancarlo Lozza (san.) e Fabio Durisch on mano la radunanza generala digl fanclub.

La radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra ò approvo gievgia seira sainza cuntervouschs differents credits. Tranter oter dus credits da totalmaintg 2,9 milliuns francs an connex cugl Rutsch da Brinzauls. 40 votantas e votants, damai 3% dalla populaziun digl cumegn d’Alvra èn sa radunos gievgia seira a Casti. La radunanza communala ò gia da decider davart dus ulteriours credits da totalmaintg 2,9 milliuns an connex cun la bova da Brinzauls. Igl suveran ò approvo tots dus sainza cuntervouschs e discussiuns. «Gl’è ena gronda solidaritad anvers Brinzauls», ò detg igl mastral Daniel Albertin anvers la FMR. Sclareir dumondas avertas Per l’egna ò igl suveran approvo en credit dad 1,5 milliuns francs per ulteriouras analisas dalla bova da Brinzauls. Scu tgi Christian Wilhelm digl Uffezi da gôt e prievels dalla nateira ò declaro agls preschaints, ins viglia sclareir dumondas avertas cun chellas analisas geologicas. Chegl pertotga per l’egna quant prubabla tgi ena gronda crudada seia e schi ena galareia da drenascha pudess influenzar la bova a moda positiva. Confederaziun e Cantun on mess an vista contribuziuns per 90% digls costs. Igl cumegn surpeglia 5%, igl Uffezi da construcziun bassa 3% e la Veiadafier retica 2%. Christian Wilhelm ò accentuo tgi per pudeir schliier la zona da planisaziun tgi vala pigl mument anfignen igl avregl 2023 seian necessarias chellas analisas. «A Brinzauls lavouran igls miglers geologs», ò detg Christian Wilhelm. Ins pò damai spitgier, tgi chella zona da planisaziun tgi s’extenda sur parts da Brinzauls, Vasarouls, Casti e Surava vigna schlieida igl proxim onn? Daniel Albertin: «Ia na crei betg, tgi saptgans schliier la zona da planisaziun igl avregl 2023. Igls resultats da chellas examinaziuns vainsa pir la fegn digl 2023. Ia sper naturalmaintg ferm tgi saptgans alloura schliier ella e tgi detta betg en augmaint dalla zona cotschna. Glez fiss fatal pigl noss cumegn.» Betg perder taimp Igl sagond credit dad 1,4 milliuns francs ò igl suveran approvo per projectar la galareia da drenascha. Las lavours per la galareia da sondagi, ed uscheia la basa per ansomma pudeir angrondaneir chella an ena galareia da drenascha, fettan igl mez avost 2022. Igl mastral ò menziuno, tg’ins vegia gio fatg seis da 14 perfuraziuns an direcziun bova: «Igl è plaschevel anfignen ossa, nous vagn catto ava», ò detg igl mastral. Schi sa mossa an futur tgi la drenascha funcziunga, duess la galareia neir angrondaneida an ena galareia da drenascha. Cun elaborar igl project da construcziun duess neir garantia, tgi las lavours pudessan scumanzar schi spert scu pussebel. Ena decisiun vign spitgeida la premaveira 2023. «Nous planisagn cun ancunaschientschas tgi nous speragn da survagneir», ò detg igl mastral. I seia pero da grond’impurtanza da betg perder taimp. Er per chel credit on Confederaziun e Cantun mess an vista da sa participar cun 90% agls costs. Scu tg’igls costs restents vignan repartias na seia betg anc cler. Credits da totalmaintg 37 milliuns Scu tg’igl mastral Daniel Albertin ò menziuno, èn nias approvos anfignen ossa credits da 37 milliuns francs per Brinzauls, da chels èn 3,7 milliuns ias a quint digl cumegn. Eneda daple ò igl mastral accentuo, tgi na saptga betg esser tgi chels costs vignan adegna surpurtos digl cumegn. Schi la galareia da drenascha vign realisada è da chintar cun ulteriours costs da 40 milliuns francs. Scu tgi la Regenza ò scretg ainten ena communicaziun allas medias ègl planiso da sottametter agl Cunsegl grond en messadi per dumandar chel credit. Scu tgi chels costs nissan repartias n’è betg anc cler. «Forsa vainsa igl grond cletg tg’igl Cunsegl grond surpeglia tot igls costs», ò detg Daniel Albertin. En chint plaschevel Las votantas ed igls votants preschaints on er approvo sainza cuntervouschs en credit brut da 380 ​000 francs per mantigneir la veia da gôt «Vals» ad Alvagni. Pinavant ò igl suveran approvo sainza cuntervouschs igl chint annual digl onn 2021. Chel sera cun en surple digl retgav dad 877 000 francs e chegl tar expensas da radond 15,7 milliuns francs. Budgeto è sto en minus da 630 ​000 francs. Igl chint positiv seia da declerar cun differentas circumstanzas tgi na seian betg stadas previsiblas. Bulletign d’infurmaziun Scu tg’igl cumegn screiva aint igl bulletign d’infurmaziun èn igls muvimaints dalla bova sur vischnanca per gronda part carschaints. Igl territori «insla» sglischa cun 12,5 m ad onn igl pi spert. Cunzont temporals vegian augmento las spertezzas, chegl tgi vala pruablamaintg er per temporals futurs. La vischnanca sglischa actualmaintg ple u manc constant 1,4 m ad onn. (cdm/fmr) Treis variantas per ena galareia da sondagi. Las perfuradas sotvart la vischnanca da Brinzauls duessan sclareir tranter oter dumondas avertas. Igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra Daniel Albertin.

Glindesde passo avant 30 onns è mort igl pictour artist Ludwig Demarmels. Per commemorar el ò gia li ainten la sia galareia a Romanshorn en de dallas portas avertas. Exponia è sto l’egn u l’oter maletg tg’ins veva anc mai vasia. Igls 18 da fanadour 1992 ò igl mond digl art grischun pers cun la mort da Ludwig Demarmels en om plagn vitalitad ed energeia. Pacas emdas avant tg’el vess dastgea festivar igl anniversari da 75 onns è sa saro per adegna igl cres dalla sia veta artistica. Anavos è restada en’ierta d’art da gronda valour, en scazi d’ovras ed en mussamaint da quanta attaschedadad tgi Ludwig Demarmels ò adegna gia tigl Grischun. Chegl er cun aveir siva digl 1951 dimora a Romanshorn, la sia sagonda patria. Pigl sies 75avel onn ò el gia fatg en bel regal a sasez. Ve dalla sia tgesa a Romanshorn ò el laschea far en angrondamaint cun atelier e salvs d’exposiziun. Or da chel bietg annex è alloura davantada siva la sia mort la galareia Ludwig Demarmels. Sto immens activ Ainten la sia veta da 75 onns è Ludwig Demarmels, vaschign da Salouf e naschia a Stierva, sto immens activ. Per survagneir la rancunaschientscha miritada ò el gia da luvrar fitg. Er chegl tgi pertotga da cattar igl sies agen stil e la sia atgna veia ò igl pictour artist investo bler taimp. Cun success ins dastga deir, è Ludwig Demarmels s’avanzo tar en pictour artist dumando, tschartgea e popular. Chegl betg angal ainten la sia regiun, la Svizra orientala ed igl Grischun, mabagn ainten l’antiera Svizra ed er sur igls cunfegns. L’activitad d’art è stada tar el immens gronda e chegl davent da 20 onns anfignen tar la sia mort cun 75 onns. An veir senn dus monds Igl sies dung e l’abilitad tigl art è sa musso tar Ludwig Demarmels cun luvrar an moda alternonta cun divers materials. Luvro igl pi bler ò el bagn cugl penel, dantant er antagls da lenn ò el fatg, litografias, reliefs, plasticas an lenn, betun, bronz e fier èn sa resultadas tigl pictour artist surmiran. Cun la viseta alla galareia Ludwig Demarmels a Romanhorn e cun vurdar pi stagn sen las vers 200 ovras exponeidas è nia pir dretg alla gleisch tg’igl pictour artist è sto influenzo da dus monds: la regiun poetica digl Lai digl Bodan, la sia dimora durant 40 onns ed igl mond alpin dalla sia unfanza cun la cultura, usits, tradiziuns, isanzas e betg igl davos er l’agricultura. Chegl è tot chegl tg’el ò er vivia, vasia e gia a cor anfignen tar la sia mort avant 30 onns. L’amour e la carezza tar Stierva, Surmeir ed igl mond muntagnard on adegna puspe influenzo fermamaintg Ludwig Demarmels ed inspiria el da metter chella an teila. Adegna da bunga luna Exact quantas ovras tgi dereivan da Ludwig Demarmels è nign tgi so. Tge tg’ins so è tg’el ò gia ena vitalitad immensa e tg’el è sto fitg creativ. Chint ins ò anfignen oz da vers 600 maletgs digl artist surmiran, pero vignan adegna puspe notiers ovras tg’ins canoscha betg. Uscheia er a Savognin, en purtret digl grond poet surmiran pader Alexander Lozza tgi visitaders digl de dallas portas avertas on piglia cun els a Romanshorn per igl mussar. Pi prubabel ò igl pictour artist da Stierva stgaffia tranter 1 000 e 1 400 ovras. Igl esser da Ludwig Demarmels è adegna sto frestg ed allegrevel, la sia lavour alloura adegna ple tgi seriousa. Sto preschaint è er igl mastral digl martgea Da commemorisar igl 30avel onn siva dalla mort da Ludwig Demarmels cun darveir per mintgign las portas dalla galareia a Romanshorn, è sto en giaveisch da Roswitha Demarmels, la vieva digl pictour artist. Varsaquants interessos digl art on catto la veia alla galareia e vasia tge ierta tgi Ludwig Demarmels ò laschea anavos scu perdetga dalla sia gronda lavour artistica. Incanto digl vasia e dalla gronda activitad digl pictour artist grischun è sto Roger Martin, igl mastral digl martgea da Romanshorn. Romanshorn seia igl martgea dalla furmaziun, digl art e digl muvimaint. Gist pigl art vegia er Ludwig Demarmels contribuia fitg bler, ò menziuno Roger Martin. Digl reminent dattigl a Romanshorn ena veia tgi sa nomna: «Ludwig Demarmels Strasse». Ludwig Demarmels, igl pictour artist surmiran, mort avant 30 onns. Mess an teila dad el igl 1976: igl usit da calonda mars. Ena part or digl maletg «Noss Sulom» malagea igl 1987. Egna dallas pi ancunaschaintas ovras da Ludwig Demarmels: flours 1986. Gion Peder, egn digls maletgs preferias digl pictour artist. Igl maletg datescha digl 1938. Chel purtret da pader Alexander Lozza è an possess privat d’ena persunga a Savognin.

Anc anfignen igls 1. d’avost 2022 resta la ruschnera agl Lai Barnagn e stat a disposiziun ad unfants ed er a carschias. La sglischadoira ò ena lunghezza da 100 meters ed ella ò dus vials. La pendenza dalla ruschnera schea tranter 7% e 10%. Cunzont la davosa fegn d’emda durant la festa d’unfants agl Lai Barnagn è sto bler travagl er tar la ruschnera. La sglischadoira vign manada d’Oliver Bühler ed igl sies team digl hotel Danilo a Savognin. El è igl iniziant da chella purscheida, tgi sa drezza sa tgapescha pitost a famiglias cun unfants. Adattada agl territori La ruschnera tgi sa catta a Savognin magna direct aint igl Lai Barnagn uscheia tgi l’aventura è per mintgign tgi vo oragiu sen ella anc pi gronda. Mess a disposiziun per ruschnar oragiu sen la ruschnera vignan rentgs da nudar e sainza chels è betg lubia da far adiever dalla purscheida. La ruschnera sa laschess schizont anc prolungar e chegl anfignen tar ena lunghezza da 200 meters. Chella a Savognin è neida adattada agl territori, tg’è scu fatg per chel scopo cun la sia leva pendenza. Per tgi igl antier menaschi marscha dovrigl quatter persungas. Ena persunga tgi fò la cassa, egna tgi sa catta tar la partenza, egna tg’è tar l’arrivada ed en survigilader general, detg oter en schinumno guardiabogn. La taxa per far adiever 60 minutas dalla ruschnera schea tar 15 francs per persunga. Pigl antier de ins paia ena somma da 45 francs. Unfants anfignen seis onns paian tschintg francs per en’oura. Sainza igl consentimaint digls genitorus dastgan igls unfants betg far adiever dalla sglischadoira. (fmr/gns) Per dus emdas en’attracziun agl Lai Barnagn: la ruschnera da 100 meters lunghezza.

El ò 26 onns, è da preschaint igl «Shooting Star» digl blues an Svizra. Chel ò el aint igl cor, ainten la sia olma ed er ainten la sia vousch. Ultra da chegl è Lucky Wüthrich en ghitarrist tgi fò surstar mintgign cun la sia varietad musicala. Egn digls puncts culminonts dall’occurrenza da musica «Hall im Stall» a Savognin è sto sonda seira. La pandigia digl clavo agl Stradung 26 è stada fullanda, schi fullanda scu anc mai siva tgi dat l’occurrenza da musica organisada da Roland Oehler. La raschung tg’igl interess pigl concert da sonda seira è sto schi grond è tgi Lucky Wüthrich è sa preschento cun la sia band agl auditori. Da preschaint è igl Bernes da 26 onns, vurdo naziunal, igl grond «Shooting Star» digl blues. Igl public adorescha igl blusunz e ghitarrist tg’è simpel, simpatic, cordial e plagn carisma. Er a Savognin è igl auditori sto incanto da Lucky Wüthrich, schi betg gist inamuro digl gioven musicist tgi dereiva da Thun. Maturitad ed eleganza Gio tigls amprems tungs e sungs da Lucky Wüthrich ò igl musicist da blues gudagnea an en colp la simpateia digl grond public. El è nia accumpagnea da quatter musicists da vaglia tg’on, cun lour saveida musicala, er contribuia bler tgi igl concert è davanto en veir deletg da blues. Pigls sies 26 onns ò Lucky Wüthrich ena vousch cun bler «Soul» scu darar santia e vetiers vign tg’el è en ghitarrist cun ena maturitad ed eleganza scu pac vasia. Mantgea ò er betg la sia preschientscha da tribuna e las sias abilitads scu «entertainer». La sia versiun digl blues è frestga, moderna, actuala e cun bler «Soul e Funk». Igl santia e vasia tigl sies concert è en resultat da professiunalitad, passiun e fermezza da caracter. Tar Lucky Wüthrich ins dastga an mintga cass deir tgi cun el sa sviluppa en pitschen giuvel digl blues tgi vign a far la sia veia e tgi sa lascha prest cumparagler cugl sies mentor e promotour, igl grond blusunz Philipp Fankhauser. El è er chel tg’ò vasia bagnbod tge talent da blues tgi sa zoppa davos Lucky Wüthrich ed uscheia er persvadia el da star sen chella veia. Genuin e scharmant An tots cass, las aspectativas digl auditori on Lucky Wüthrich ed er la sia band fenomenala ademplia digltottafatg. Ples gedas è sa testifitgia tgi cun el è sto en grond talent da blues sen tribuna, en musicist genuin, scharmant ed umilitevel. La sia expressiun cantica è betg stada ferma angal tar las melodias classicas da blues, mabagn er tar las balladas signeidas da bler «Soul». Er cun cantar ò igl Bernes adegna puspe tschartgea igl contact tigl auditori e siva da mintga melodia ò el gia en contact visual e simpatic tigl public. Tigl antier program da passa dus ouras ò betg mantgea igl blues cugls sies divers stils da «Soul, R&B, Funk ed Americana». Repeteidamaintg ò Lucky Wüthrich confirmo tg’el ò ena fitg gronda attaschedadad tigl blues e tar chella musica pi viglia. Impressiunontas alloura er las melodias tgi igl musicist da Thun ò mess sez an notas cun texts dallas experientschas fatgas ainten la sia veta da 26 onns. Tge potenzial tg’è avant mang tar Lucky Wüthrich è alloura er nia alla gleisch tigl cover «Billy King» da James Brown barmeir, interpreto gist uscheia scu schi igl grond star da blues american fiss preschaint e sen tribuna. Tgi Lucky Wütrich è en ghitarrist sensaziunal è sto da santeir durant l’antiera seira. El ò domino igl instrumaint cun ena varietad musicala, ena professiunalitad grondiousa, plagn passiun e plascheir. Gist uscheia tgi la seira da blues è davantada tar en’aventura musicala scu sch’ins fiss sto a New Orleans u a Chicago, las metropolas digl blues. Lucky Wüthrich cun la sia band sonda seira tar l’occurrenza «Hall im Stall».

Igls 22 da zarcladour 2005 vers seira. Anc adegna caleiras. La staziun da Basilea an en’otra atmo­sfera. Angal pacs èn an prescha e chels vignan igl pi tard sper igls binaris a percorscher tgi las proximas ouras partiro nign tren. Ena giovna an discussiun cun en ampluia dalla veiadafier. E tottanegna an­tschev’la a bargeir. Spitgia adumbatten segl amei ni sgola igl aviun sainza ella agl li da vacanzas? La cabinas telefonicas ainten la halla dalla staziun marschan oz. Colonnas spetgan davant las cabinas. I rigia disciplina scu an Engaltera. Sung betg igl sulet tgi parta sainza telefonign da tgesa. Er ia fatsch la fila per averteir igls mies. L’atmosfera alla staziun da Basilea è propi otra, en po misteriousa, ma en tant er pi cordiala: Persungas s’antopan casualmaintg e fon subito amiceztga. Chel currem steric ed automatic siva dalla lavour per far igl viadi ancunter tgesa è oz ramplazzo antras pausas e blera communicaziun. Antras mimicas e gèsts multifars. L’egn ni l’oter indigen explitgescha cun la sia saveida da lungatgs ed en viagiatour chegl tgi è succedia, ma nign vess smino: La Svizra, la tera digl urden, dalla precisiun, seriousadad, punctulitad veiva oz igl sies supergau. Igls trens pôssan. Igl Talianger digl sid da statura pintga, en pensiuno, s’infurmescha er. Cun en surreir segls lefs. El vegia betg an senn da viandar oz, el vegia angal gia marveglias. Per curiosità. En bab da famiglia less far igl affar, el cun igl sies toc cartung ainten l’aria tgi anveida agl sarvetsch da taxi privat an direcziun da Turitg. Sia feglia seia rivada a tgesa e rachinto digl supergau. Igl sies minibus privat porscha plaz per set persungas. Ed igl gudogn survigna la feglia per l’emda campestra en po tgera an Hollandia. Not macht erfinderisch. Las caleiras, la fola e las pacas vistas d’ena mi­gliour per las proximas ouras am fò neir igl appatet: ena pizza, ena birra e la lectura digl nov codesch da poesias «Fastitgs» da Gion Luregn Derungs ainten en restorant alla vischinanza dalla staziun. Chegl è musica e qualitad da veta … Siv’en’oura e mesa da return ainten la halla dalla staziun. La situaziun è anc adegna pressapac la madema. Pacas vistas da saveir turnar pigl mument a tgesa. Tottanegna la santupada cun en ancunaschaint tgi veiva er a Laufen (BL). Ampluia da banca a Basilea, en immigro, da Buenos Aires. Igl grond incap cugl current igl fetscha neir andamaint la sia unfanza an Argentinia. «Chegl cò capitava tar nous anc dètg savens.» Navot excepziunal. Augustin V. telefonescha alla donna tgi faro da taxista. Ansemen giainsa anc a bever ensatge. Igl camerier curtaschevel è digl Curdistan. Er el ò en surreir segls lefs. El è agl current. «Tar nous agl Curdistan capeta chegl mintga de!» A me ò igl de excep­ziunal ensacu plaschia. Ins fò igls sies partratgs ed ins stema puspe las presta­ziuns dalla veiadafier. I sa tgapescha navot da sasez. Cler, per tot chels tgi on gia igls 22 da zarcladour 2005 viadis pi lungs e malampernevladads ègl da star mal. Lour trumpada è tgapibla. Quest onn po La Quotidiana festivar ses anniversari da 25 onns. Ina rubrica regulara da la gasetta interruman­tscha è adina stada la «Columna» sin la davosa pagina. Perquai preschenta la FMR durant questa stad 25 columnas publitgadas durant ils davos onns. In columnist fidaivel è adina er stà l’autur e scolast Linard Candreia che stat a Laufen. El ha proponì da republitgar questa columna cumparida en gasetta il zercladur 2005. Linard Candreia...

La Skateline Alvra resta sarada er igl anviern proxim. Gio igl onn passo era igl percurs da patinar da treis kilometers tranter igl Bogn d’Alvagni e Surava rasto saro. Per la terza geda an fila resta la Skateline Alvra sarada la proxima staschung d’anviern. Scu tgi l’uniun digl percurs da patinar an Val Alvra screiva, dettigl grondas differenzas tranter las prescripziuns dallas leschas e tge tgi seia raschunevel per els scu uniun. Tranter oter dettigl novas prescripziuns puncto lescha da protecziun dallas avas ed er an connex cun reglar igl traffic. Igl problem seia cunzont reglar igl traffic, chegl tgi pretenda daple persunal. Per l’uniun, tgi fò la lavour per gronda part voluntariamaintg, fiss chegl mengia bler. En dilemma Per l’uniun seia la situaziun actuala en dilemma – ella viglia analisar la situaziun e sclareir, schi la Skateline possa puspe darveir an futur. L’uniun viglia cattar soluziuns pigl traffic, screiva la Südostschweiz. Per exaimpel cun crear parcadis ins seia an discussiun cugls proprietaris dallas pastgeiras agl manevel dalla Skateline. L’uniun seia er ve da tschartger persungas neutralas tgi saptgan mussar, scu tg’ins savess manar igl menaschi tenor las leschas valevlas, uscheia la Südostschweiz. Gio la terza geda La veia da glatsch tranter igl Bogn d’Alvagni e Surava è gio stada sarada igl anviern 2020 ed er igl anviern 2021. Cuntrari agl anviern 2020 ins ò igl davos anviern pero betg saro igl menaschi perveia dalla pandemia mabagn perveia d’ena dispeta tranter igl cumegn d’Alvra e l’uniun tgi magna la purscheida. La raschung per la dispeta è sto igl concept da menaschi per la Skateline. Siva tgi vaschignas e vaschigns eran sa lamentos tgi la veia seia davantada en disturbi, ò l’uniun inoltro igl zarcladour 2020 en concept agl cumegn. La rasposta digl cumegn è dantant pir neida igl otgover 2021, damai 15 meis pi tard. Aint igl screiver digl cumegn pretenda chel da far varsaquantas midadas tigl concept da travagl e da traffic per lezza staschung. Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Alvra veva detg, tgi la rasposta digl cumegn vegia bagn duvro en po mengia dei, la realitad seia pero tgi igl concept inoltro corresponda per part er betg allas ordinaziuns federalas e cantunalas dalla protecziun dallas avas. Chella lubescha betg da montar bietgs er temporars ainten tschertas zonas.

Dumengia seira è eida a fegn la 17avla ediziun digl festival da musica «Moon&Stars» a Locarno. La tribuna alla «Piazza Grande» è – scu gio tar las davosas dus ediziuns – neida produtgeida a Savognin tar l’interpresa Uffer SA. Siva digl 2004 dattigl igl festival da musica «Moon&Stars» a Locarno. Igl 2019 ed igl 2020 ò el betg gia li perveia dalla pandemia. Cugl taimp è l’occurrenza a Locarno s’avanzada tar egn digls pi impurtants events da musica an Svizra. Igl festival 2022, tg’ò li sot tschiel avert alla «Piazza Grande», ò cuzzo diesch deis ed è ia a fegn cugl davos concert, igl concert digl rapper svizzer «Stress». Mintga concert ò attratg anfignen 10 000 persungas per seira e chellas on procuro per en’immensa ambianza. Tranter oter ò concerto la gruppa svizra «Hecht», igl star taliang «Zucchero», igl cantadour engles «James Blunt» e la band tudestga «Die Toten Hosen», tgi nous numnagn las «Tgoschas mortas». Crudo an îgl è tgi tigl concert da chella gruppa eran tranter igl public er blers fans grischuns ed er blers fans digl Grischun central. Far la punt tigl Grischun ed an spezial tar Savognin ins dastga er cun discorrer dalla tribuna, las localitads digls schinumnos «VIPs» e stands da damagler e dabever. 15 Quadrins produtgias dalla firma Uffer SA a Savognin on fatg lour sarvetsch durant igl antier festival da musica «Moon&Stars». La demontascha cozza dus deis e dus notgs «Moon&Stars» è damai en’istorgia da success e chegl siva da 18 onns. Success ò er Enrico Uffer, igl patrung dalla Uffer SA, l’interpesa cun passa 80 ampluias, cun la producziun digls Quadrins. Antschet ò chel success igl 2014 ed an curt taimp èn igls moduls da lenn davantos an Svizra ena «marca» dalla Uffer SA. Igls Quadrins èn en product da qualitad, en mobel persistent ed els èn en object tschartgea. Igls moduls da lenn fon lour sarvetsch tar events da sport, arranschamaints culturals, scu objects d’abitar u per far vacanzas ed er per festivals da musica scu «Moon&Stars». Savens vignan igls Quadrins er duvros temporarmaintg, essend montos e demontos an pacs deis. Nias montos an diesch deis èn er igls 15 Quadrins per l’occurrenza da musica 2022 alla «Piazza Grande» a Locarno, inclusiv igls 12 elemaints da lenn per la nova tribuna. Angal an treis deis èn els nias demontos, pertge igl glindesde siva tgi «Moon&Stars» è sto a fegn ò igl plaz anmez Locarno gia d’esser puspe liber per la publicitad. Da demontar tribuna e Quadrins ò cuzzo dus deis e dus notgs. Ena nova tribuna Magnaproject è sto Diego Casparin, el tgi segna tar la Uffer SA per la realisaziun da ples projects cun moduls da lenn scu per exaimpel er igl hotel «JUFA» a Savognin. «Igl è sto ena lavour interessanta da construeir e da montar la nova tribuna tgi vagn fatg sen incumbensa digls organisatours dall’occurrenza da musica», dei Diego Casparin. Da chella tribuna ins vigna igls proxims treis onns a far adiever tigl festival da musica «Moon&Stars». Eneda tg’ella seia stada demontada ins vegia mess sot tetg igls elemaints da lenn ainten en magasign, anfignen igl fanadour 2023. «Ena part digls Quadrins demontos restan a Locarno e l’otra part vign manada a Savognin», ò menziuno Diego Casparin. Occupos cun la montascha dalla tribuna e digls Quadrins, per part da dus plangs, èn stos seis omens dall’Uffer SA e ples omens digls organisatours dall’occurrenza da musica internaziunala. Per demontar tribuna e Quadrins èn stos agl li quatter omens dalla Uffer SA ed en bel domber gidantras e gidanters da Locarno e conturn. Tar la nova tribuna e dallas varts dalla «Piazza Grande» ins vei ples Quadrins.

Tar en cumbat tranter treis catscheders ègl nia tigl teir da tgatscha annual dalla secziun. Igls treis catscheders on caschuno per ena pulita tensiun. Alla fegn on dus puncts differenza decidia a favour da Banadetg Baltermia. En post fix tar las activitads dalla Secziun da catscheders Surses ò er igl teir da tgatscha. Tiers tgi l’occurrenza annuala è publica, dalla parteida èn adegna angal commembers dalla secziun. Da preschaint ò chella 150 commembers A e 34 commembers B. La secziun è egna dallas 75 secziuns tgi appartignan all’Uniun cantunala digls catscheders da patenta. Cun 6 600 commembers è chella egna dallas grondas associaziuns tgi dat aint igl Grischun. La Secziun da catscheders Surses exista gio 83 onns. Parsoura dalla secziun è Bernhard Poltera (Sur), sesent a Son Murezza. Alla suprastanza fon anc part Mariella Cotti (Sur), Sarah Luisa Cadotsch (Savognin), Adriano Dosch (Cunter), Mitgel Arpagaus (Savognin) e Fabiano Rizzi (Beiva). Schefs da stand èn Severin Cotti (Sur) e Thomas Poltera (Rona). Els dus èn er chellas dus persungas principalas tg’on organiso igl teir da tagtscha 2022. Gio avant en onn segl podest Agl teir èn sa participos 25 catscheders. Sagettos èn nias otg colps sen la glioir e mintgamai dus schozs segl tgamutsch, segl capriol, segl portg selvadi e sen la muntanela. Igl resultat maximal tigl stetg sen la glioir schea tar 48 puncts. Mintgamai 20 puncts ègl pussebel da far cugl stetg segl tgamutsch, segl capriol e segl portg selvadi. Igl maximum tigl stetg sen la muntanela è tar diesch puncts. Per la rangaziun digl campiunadi annual chintan tot igls tschintg stetgs. Chegl vot deir tgi igl maximum schea tar 118 puncts. Campiun digl onn è nia Banadetg Baltermia (Salouf). Avant en onn era el gio sto segl podest cun neir vicecampiun dalla secziun, davos Gion Otto Jäger (Sur). Igl victour 2022, tg’ò 34 onns è en catscheder passiuno e dereiva d’ena famiglia noua tgi la tschatga ò ena gronda tradiziun. Banadetg Baltermia ò tratg fitg angulivo e gudagnea la concurrenza cun en avantatg da dus puncts. Cun Arnold Balestra (Cunter) è nia sagond en catscheder da 70 onns, damai ena «golp viglia» e cumpletto igl podest ò cun Andri Baltermia (Salouf), igl frar da Banadetg Baltermia, igl nov «rètg da teir» digls catscheders da Surses. Gudagnea igl stetg da tgatscha bassa ò Thomas Poltera (Rona) cun 45 puncts e tigl stetg da tgatsch’ota è sto sensom igl podest Leandro Jäger (Sur) cun 65 puncts da 70 puncts pussebels. BOX: Rangaziun campiunadi dall’uniun 1. Banadetg Baltermia, Salouf 102 puncts 2. Arnold Balestra, Cunter 100 puncts 3. Andri Baltermia, Salouf 100 puncts 4. Gaudenz Carisch, Riom 99 puncts 5. Leandro Jäger, Sur 99 puncts 6. Bernhard Poltera, Son Murezza 97 puncts 7. Curdin Baltermia, Salouf 97 puncts 8. Thomas Poltera, Rona 97 puncts Nia tratg tar l’occurrenza interna dall’uniun è er sen la scheba digl capriol.

Taimp da stad, taimp digl pass da vacanzas er an Surses ed an Val Alvra. La purscheida è fitg vasta e da chella vign fatg ferm adiever. La viseta tigl militer a Coira ò sviglia grond interess tigls unfants. Aint igl frataimp dattigl an Surmeir prest 30 onns igl pass da vacanzas dalla Pro Juventute. Li ò chel dus anfignen treis emdas ed igl interess per el è adegna avantmang. Tant an Surses scu er an Val Alvra è angal pussebel da realisar igl pass da vacanzas cun esser bleras persungas prontas da sa metter a disposiziun per la realisaziun dallas bleras purscheidas. L’offerta digls «curs» è multifara, schi vasta tg’è schizont da manar tras singulas purscheidas ples gedas. Savens ègl er uscheia tgi las organisatouras ed igls organisatours digl pass da vacanzas on da limitar igl domber tar varsaquantas offertas. Generous anvers igl pass da vacanzas èn er sa mussos chest onn igls cumegns da Surmeir, la banca cantunala e la banca Raiffeisen, igl EWZ e la cassa da malsangs «ÖKK» ed alloura er la Pro Juventute. La Veiadafier retica ed er Auto Da Posta Grischun ed igl bus da Coira sustignan fitg igl Pass da vacanzas. Igl pi grond maret on pero igls manaders e las manadras digls «curs», els ed ellas tgi prestan lavour voluntaria, gratuita ed er lavour exemplarica. Per unfant ins paia 30 francs per la participaziun allas purscheidas. 80 unfants an Surses – 130 unfants an Val Alvra An Val Alvra veva igl pass da vacanzas betg gia li igl 2020 perveia dalla pandemia. An Surses dantant bagn, sa tgapescha cun sa tigneir allas maseiras cunter covid-19. Ossa chest onn ins è puspe turno tar la normalitad e da chel fatg sa legran betg angal igls participants e las participantas digl pass da vacanzas, mabagn er las manadras ed igls manaders digls «curs». Danovamaintg è igl interess per la purscheida fitg grond e chegl an Surses scu er an Val Alvra. Da Surses sa participeschan 44 mattatschas e 35 mattatschs agl pass da vacanzas. An Val Alvra èn chegl an tot 130 unfants. Per la realisaziun dalla purscheida durant las vacanzas da stad segnan an Surses Sandra Baltermia, Tamara Sonder ed Amanda Thomann. An Val Alvra èn chegl Corsin Durisch, Monica Gerber Willi, Melanie Killing, Fränzi Pfaff e Nathalie Wirz. Sa participar alllas vers 40 purscheidas dastgan unfants da set anfignen 13 onns. Scu tgi Amanda Thomann dei ins vegia actualmaintg fitg blers unfants dallas annadas pi giovnas cun esser chellas annadas, annadas cun blers unfants, chegl tgi seia plaschevel. Ella dei er tgi cun excepziun da dus «curs» (Parc Ela e biatlon) seigl pussebel da manar tras tot igls oters 38 «curs» graztga agl grond interess persiva. An Val Alvra cozza l’occurrenza treis emdas ed an Surses èn chegl dus emdas. Fränzi Pfaff digl pass da vacanzas Alvra dei tgi a blers digls 40 curs ins vegia gia da renunztgier cun mantger igl interess per chels. Chegl tgi pertotga la participaziun seia betg mintga emda dallas total treis emdas stada occupada cumplettamaintg, chegl er cun esser bleras famiglias an vacanzas. Retratg vistgia e capalot Normalmaintg visetan participants e participantas digl pass da vacanzas en spital, ena banca, RTR, ena scrinareia u igls pumpiers. Fatg pizza vign er, i vign cuschino, zambergea ed er pastgea. Cumplettamaintg ensatge oter è alloura la purscheida noua tgi igls unfants dall’amprema anfignen la 6avla classa on la pussebladad da visitar per en de la scola da recrut a Coira, la «Inf RS 12». Dalla parteida ischan er nous stos, chel de cura tgi igl domber da recruts è s’augmento per en de da 700 dels sen prest 800. Preschaints eran unfants da Surses, dalla Val Alvra, dalla Lumnezia e dalla Cadi. Agl plaz dalla caserna èn igls mattatschs e las mattatschas nias beneventos e sessour nias partias tiers ad en detaschamaint. En veir gaudi on igls «giovens recruts» bagn gia cun survagneir igl dretg vistgia ed er igl capalot vetiers. Gia da sa disar on igls unfants alloura er agl «tung» da militer e naturalmaintg agls cumonds tgi totgan tar ena recruta. Sa divertias èn igls participants e las participantas digl pass da vacanzas er cun exercitar da salidar correct. Punct allas 12.00 ògl do giantar «Mir nach Marsch» ògl gia nom ples gedas durant igl antier de, en de tgi rastaro an bunga memorgia agls unfants. Impressiun ò fatg agls mats ed allas mattas tge urden tgi igls recruts on ainten las tgombras e chegl tgombras sainza televisiun. Visitada è er neida la partiziun digls malsangs ed activs on igls unfants dastgea neir tigl post dalla sanitad. Lò on las mattatschas ed igls mattatschs retschet las instrucziuns basignevelas digls recruts da sanitad. Instrucziuns pertutgont las armas da militer on er betg mantgea, en tema tg’è pitost sa drizzo agls participants digl pass da vacanzas. Tenor igl cumond digl de era igl giantar fixo sen las 12.00. Gianto è nia an cuminanza e gia da star on igls mats e las mattas an colonna, scu tgi totga tigl militer cura tgi dat ansolver, giantar e tschagna. Gianto cugls unfants ò er igl colonel digl stab general Marc Thomas Schibli, igl cumandant dalla scola da recrut 12. I seia da gronda impurtanza da mussar agls unfants l’armada, la sia valour e da neir an contact cun ella. L’armada vegia antras la ghera an Ucraina puspe bler daple muntada. 80% dalla populaziun svizra catta da preschaint tgi l’armada seia necessaria. Agl arsenal «Rossboden» cun tgars armos Igl punct culminont digl de è sto naturalmaintg per mintgign e mintgigna dad eir davent dalla caserna agl arsenal digl «Rossboden» cun tgars armos dalla marca «Piranha». Tigl areal da teir èn nias fatgs varsaquants girs cugls vehichels da militer. Girs tg’èn sa tgapescha stos pigls unfants la culminaziun digl antier de. Pi svelt e pi teiss tg’era e pi grond tgi igl plascheir è sto tigls mattatschs e tar las mattatschas. Cun avisar la partenza è igl de tigl militer ia a fegn, anfignen chel de tgi la recruta scumainza pir dretg pigls participants digl pass da vacanzas e forsa er per l’egna u l’otra matta. Curt avant tgi parteir cugls tgars armos davent dalla caserna anfignen tigl arsenal da teir a Coira. Sa divertias èn igls mats e las mattas cun pudeir far ples rundas cugls tgars armos. «Recrut» Valentino Disch. Tigl post dalla sanitad è igl interess er sto grond. Tar en recrut ò er la mondura d’esser correcta. Cuntaints siva igl bung giantar. (da san.) Jon Duri Farrér, Mauro Battaglia e Jeremia Bellini.

Eleganza, perfecziun, expressiun ed ena fegnezza nundetga digl ensemble da ballet, tg’ò laschea davantar la seira en’aventura da solt. Saltunzs e saltunzas dalla capitala franzosa on eneda daple incanto igl public cun lour ferm caracter da ballet. St. Petersburg, Amsterdam ed ossa Paris. Da chels lis ancunaschaints cun ballets tg’ins canoscha segl antier mond èn las furmaziuns da solt sa preschentadas chesta stad ainten la tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia. Tar saltunzas e saltunzs da renom internaziunal e tgi totgan mundial tar la classa superioura digl solt appartignan alloura er igls ballarins e las ballarinas dall’opera Paris. Pigl star-­coreograf Sébastien Bertaud èn igl Pass digl Gelgia e la tor cotschna lis tgi sa laschan ­cumparagler cun nigns oters, noua tgi igl sies ensemble da ballet sa mossa agl public. La tor cotschna seia la gronda cunterpeisa tar l’opera a Paris e gist chegl seia la raschung dad adegna puspe turnar. Per saltunzs e saltunzas seian las represchentaziuns ainten la tor cotschna an veir senn en oter mond, en paradis e cunzont angraztgevlas. Ballarins e ballarinas seian schi manevel agl public, chegl tgi seia igl cass angal ainten la tor ­cotschna sensom igl Pass digl Gelgia. Igl mond digl univers Tema central tar las producziuns da stad tigl Origen Festival Cultural è igl spazi. Agl spazi è er sa deditgia igl coreograf Sébastien ­Bertaud, detg pi concret agl spazi digl univers. Cugl ballet «Laniakea» tschertga igl coreograf da mussar tgi igl univers è navot oter tg’en orizont celestial ed en paradis infinit. Las treis saltunzas ed igls treis saltunzs interpreteschan alloura er la misteriousadad digl univers e mettan ella an connex cun l’impurtanza digl spazi dalla carstgangadad, tg’è da curta dirada. Da dastger parteir igl univers, veiver el e ­scuvreir chel, chegl è reuschia agl ensemble da solt exemplaric, graztga alla producziun da solt fenomenala e geniala. Esser per en taimp pi manevel allas steilas, agl orizont celestial ed agl univers lontan, chegl è propi sto pus­sebel cun esser perdetga dalla prestaziun da solt incredibla digls saltunzs e dallas saltunzas, «ètoiles», managea ampremas ballarinas ed amprems ballarins dall’opera da Paris. Chella eleganza ò angal Paris Art da solt, lungatg da solt, eleganza e belezza, chegl è Paris, chegl è igl ballet dall’opera dalla capitala franzosa. Plascheir, satisfacziun, cuntantientscha, solt classic e solt contemporan, tot chegl ò betg mantgea tigl ballet «Laniakea» tg’ò caschuno tigl public en veir entusiassem. La belezza da mintga muvimaint, l’eleganza da mintga manevra e la precisiun perfetga è eida bagn a pêr cun la musica. Schi bagn a pêr tgi las steilas targlischivan anc pi fitg segl tschiel saragn sensom igl Pass digl Gelgia. Agl preschento è nia agiunto ena gleisch pitost decenta, pi diffusa, gea schizont misteriousa. Fitg impressiunonta e da plagna expressiun è alloura er la musica, musica digls treis cumponists Philip Glas, ­Vikingur Olafsson e Johann Sebastian Bach. Siva digl vasia è pir dretg sto pertschert tgi igl univers è daveiras en orizont celestial cun en’immensitad tgi sa lascha interpretar igl pi simpel cun solt tg’ins ò d’aveir vasia e vivia, chegl graztga allas «ètoiles» da Paris.

Quels dis d'aulta e calira stad ei morts nies collega linguist Jachen Curdin Arquint-Bonorand ad Ardez cun 92 onns. Sesanflava el sin siu grondius prümaran, si «Munts», ni giun vischnaunca, en l'umbriva dalla Tuor Steinsberg? Seigi sco'i vegli. Dad omisdus loghens ha el saviu prender cumiau en pasch da sia vallada. Dil center ed igniv da famiglia da sia consorta Maria, e dil liug Susch turriu cun ils monuments e documents en crap ed en pergiamina romontschs dil temps da Duri Champell. Quei che deva en egl, ni meglier ell'ureglia, era il cul e cuors perfetg dil lungatg en las fuormas dil vallader, mo era il tudestg, empau sco tier Andrea Schorta, nies directur. Jeu quetel che sia partenza seigi sco in signal als Romontschs: Seigies attents – il mund entuorn Vus semida, Vossa tschontscha e faviala ei tut auter ch'en ballontscha. Oz dat ins dafertontier entscheins e rofass e lauda il romontsch muort sia reit linguistica multifara e tradiziun antiquissima romana. Mo ils glatschers e vadretgs sfundran, e loschas preits-crap sballunan a val cun fraccass. Mediums e televisiun lavuran da gust per e cun il romontsch ed illustreschan las scenas da films. Dasperas sefetga e sefultscha igl engles denteren cun insistenza e scatscha la «Chara lingua dalla mamma» pli e pli. L'Engiadina giavina. In ton dils jasters lessen sepatrunar da sias casas e da lur regress. A Susch era Jachen Curdin Arquint ius a scola tier siu agen bab, scolast primar. In emprendissadi da lungatg che ha menau el a Turitg (1949 – 1955) ed era a Firenze. Da 1953 era el a Segovia/Spagna. Sia dissertaziun «Zur Entwicklung der Volks- und Mittelschule in Graubünden» scriva el ils onns 1984/85. El saveva evaluar e declarar litteratura romontscha en perfecziun. Ins legi mo interpretaziuns da Cla Biert ni translaziuns en «prosa sursilvana». Siu lungatg era schi clars e perschuadents. Igl art dad Arquint ei quel da mussar las bellezia vias dil romontsch. Cun el havess la Ligia Romontscha entuorn 1950 giu ina schelta excellenta sco guid e menader dalla cultivaziun culturala e scolastica. Donn che la Ligia Romontscha ha munchentau quella rara caschun! Il pli grond schengetg ch'el ha fatg a sia patria linguistica ei stau 2015 il cudisch «Engiadina e Val Müstair – Ina gallaria cun 81 purtrets» dalla casa editoriala renomada Scheidegger & Spiess da Turitg. In plaid sin via da Jachen Curdin Arquint ord quest' ovra: «Teni ensemen Ladins e Romontschs sco il largau dils dschembers dil God da Tamangur! Vossa singulara cultura e Vies lungatg dependan da Vus e da Vies agir. Sia vusch decisiva e clara dat a nies lungatg mumma franc sustegn!» Alexi Decurtins, Cuera