liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Resalvas pertutgant la nova lescha davart la dretgira federala

L'atun passà ha il departament federal da giustia e polizia tramess en consultaziun in sboz per ina nova lescha federala davart la dretgira federala. Las novaziuns han per mira da distgargiar la dretgira federala. Concret vegnan proponidas las sequentas mesiras:

- Il sistem dals meds legals duai vegnir simplifitgà radicalmain cun introducir in recurs unifitgà.

- Recurs che na satisfan betg a tscherts criteris duain pudair vegnir declerads per inadmissibels en ina uschenumnada procedura da preexaminaziun.

- La dretgira d'assicuranza vegn integrada en la dretgira federala.

- I vegn creà ina dretgira administrativa federala ed ina dretgira penala federala independenta.

- Ils chantuns vegnan obligads da stabilir da princip autoritads giudizialas sco preinstanzas da la dretgira federala. Quellas han da giuditgar sin il sectur dal dretg civil e penal sco segunda instanza e sco instanza superiura.

- La dretgira federala fungescha er sco dretgira federala constituziunala cun examinar precedentamain decrets federals, cumbain che quels sajan cumpatibels cun ils dretgs constituziunals e cun il dretg internaziunal.

Da princip beneventa la regenza grischuna bain las novaziuns proponidas. Ella è dentant decididamain encunter las instanzas dublas sin il sectur dal dretg civil e penal. Cun quai vegniss intervegnì en l'autonomia d'organisaziun dals chantuns, quai ch'avess considerablas consequenzas per il Grischun. L'organisaziun giudiziala grischuna pudess strusch schliar quels problems. Empè che la dretgira federala vegniss distgargiada cun questa novaziun, daventassan las proceduras anc pli lungas e la giustia vegniss strapatschada supplementarmain. La surchargiada da la dretgira federala na dastga betg vegnir dada vinavant als chantuns. Ulteriuras resalvas formulescha la regenza pertutgant las restricziuns d'access a la dretgira federala. I na dastga betg vegnir surlaschà a la dretgira d'eleger, tge cas da dretg ch'ella vul tractar.

Credits per la construcziun da vias

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun dat la regenza liber credits en l'import total da var 25.5 milliuns francs.

Fatgs da persunal

La fin da december 1997 èn ids en pensiun:

- Diegeo Rueda, Cazas, tgirunz auxiliar a la clinica psichiatrica Beverin.

La fin da schaner van en pensiun:

- Josef Casanova, Lumbrein, manader da construcziun tar l'uffizi districtual da construcziun bassa 6, Glion, e

- Josef Plangger, Mut, vier tar l'uffizi districtual da construcziun bassa 7, Tusaun.

La regenza engrazia a quels collavuraturs per ils servetsch prestads en favur dal chantun.

Da las tractandas da la regenza - Data da consegna: Gievgia, ils 22 da schaner 1998

Data: 29.01.1998

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun
La regenza sa scuntra cun ils uffiziers superiurs da l'armada

Mardi, ils 10 da favrer 1998 sa scuntra la regenza cun ils uffiziers superiurs da l'armada. Sin il program stattan in bainvegni en la sala da la regenza, in apéro en il tschaler statal e silsuenter in gentar communabel. Quella scuntrada serva a la tgira dals contacts ed ad ina discussiun libra. La rolla d'ospitant vegn surpigliada da la regenza grischuna e dal cumandant cirquital colonel Ferdinand Marty, entant che las sequentas persunas vegnan spetgadas sco giasts:

- cumandant da corp (cdtC) Hansulrich Scherrer, schef dal stab general

- cumandant da corp (cdtC) Simon Küchler, cumandant dal corp d'armada da muntogna 3

- divisiunari (div) Valentino Crameri, cumandant da la divisiun da muntogna 12

- divisiunari (div) Martin von Orelli, substitut dal schef dal stab general

- brigadier (br) Erhard Semadeni, cumandant da la brigada territoriala 12

- brigadier (br) Bruno Gähwiler, cumandant da la brigada da fortezza 13

- brigadier (br) Fritz Meisser, fin uss substitut dal cumandant da la divisiun da muntogna 12

Data: 5.02.1998

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun
Viadis ecologics spargnan carburant ed augmentan la segirezza sin via

L'uffizi d'energia dal Grischun organisescha in'emna da scolaziun ensemen cun il ressort per carburants da l'Energia 2000, e quai dals 16 fin ils 20 da favrer 1998 a Cuira. Igl ha num da viagiar ecologicamain. Quai gida a reducir il consum da carburant ed ad augmentar la segirezza sin via.

Ultra da vehichels che consuman pauc carburant, gida en emprima lingia in cumportament conscient en il traffic a reducir il consum da carburant e la contaminaziun da l'ambient sco er ad augmentar la segirezza sin via. Ils uschenumnads viadis ecologics èn ina pussaivladad simpla ed efficazia per reducir il consum da carburant per 10 fin 20 pertschient. Las reglas d'emprima impurtanza dal nov stil d'ir cun auto a moda prevesenta èn: charrar cun paucs turs, midar gir il pli pauc pussaivel ed evitar manevras andetgas da franar e d'accelerar.

En plirs curs da perfecziunament vegn mussà da viagiar ecologicamain a manischunzs professiunals, magisters d'ir cun auto ed ad experts da l'uffizi per il traffic sin via. L'offerta da scolaziun sa drizza spezialmain als manischunzs da la Stadtbus SA e dals autos da posta dal Grischun sco er als commembers da la federaziun dals magisters d'ir cun auto dal Grischun/Liechtenstein. Ils curs vegnan dads da spezialists dal center per la segirezza sin via a Veltheim, els intermedieschan la basa teoretica la pli nova e pussibiliteschan la realisaziun pratica en simulaturs d'ir cun auto.

In simulatur d'ir cun auto stat a disposiziun al publicum

L'emna da scolaziun vegn cumplettada cun in aperitiv d'energia en la scola d'inschigners STS a Cuira. Quest aperitiv ha lieu ils 18 da favrer 1998 a las 17.00. En questa chaschun vegnan a rapportar differents referents cumpetents davart il niz dals viadis ecologics. Ultra da quai vegn il scrivant da la citad a preschentar il concept dals bus da la citad da Cuira.

Sco program per enramar l'aperitiv d'energia vegnan ils simulaturs d'ir cun auto a star a disposiziun al publicum tranter las 15.00 e las 17.00 per far viadis da prova. Cun quests viadis pon ins mussar che tras in cumportament adattà en il traffic e senza restrenscher la mobilitad ins possia contribuir ina part per ademplir las finamiras da l'Energia 2000.

Il program d'acziuns da l'Energia 2000 ch'ha lieu en tut la Svizra vul stabilisar ed alur reducir il consum d'energia e il sbuf da CO2 sco er augmentar la part da las energias regenerablas.

Data: 13.02.1998

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun
Augment dals incendis da funs e da guaud - Setgira - privel d'incendi!

Ils davos dis han ils corps da pumpiers grischuns stuì cumbatter incendis da guaud e da funs en differents lieus. Il motiv per quels eveniments privlus è stà adina in cumportament uman sbaglià.

Mo a Degen ed a Seewis èn brischadas 6 hectaras pradas, bostgam e guaud. Il motiv per quest privel spezial d'incendi è la setgira constanta e la mancanza d'ina cuverta da naiv protegenta fin en autezzas mesaunas. L'impuls per quels incendis è dentant stà adina in cumportament uman sbaglià. Tgi che fa fieu en il liber sut talas circumstanzas, agescha per greva negligientscha ed sto star bun per il donn chaschunà.

L'inspecturat forestal e la polizia da fieu sa drizzan perquai cun in appel urgent a la populaziun da na betg far fieu en il liber fin las proximas precipitaziuns. En il pastg ed en il fegliom setg pon las flommas sa derasar a moda explosiva e disfar pastgiras, chaglias ed en vista a las relaziuns actualas er ils guauds fin en autezzas mesaunas. Ultra da la derasaziun privlusa e nuncalculabla dal fieu disfà mintga incendi da guaud e da funs er nundumbraivels animals che vivan en la terra e lur spazi da viver.

Inspecturat forestal dal chantun Grischun

Uffizi da polizia da fieu dal chantun Grischun

Data: 17.02.1998

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun
Revisiun da la constituziun: Cun schlantsch a la lavur

Cun grond schlantsch ha la cumissiun per reveder la constituziun cumenzà mez favrer sia lavur. Ella ha tschentà finamiras ambiziusas.

A chaschun da l'emprima seduta ha la cumissiun per reveder la constituziun fixà sut il presidi da cusseglier guvernativ dr. Peter Aliesch la maniera da lavurar e da proceder. Ella è unanimamain da l'opiniun ch'in sboz preliminar concret per ina nova constituziun chantunala duessi esser avant maun per ina lavur da cumissiun efficazia. Mo aschia po la cumissiun discutar da rudien tut las dumondas e tuttina lavurar efficaziamain. Cun la formulaziun dal sboz da lavur vegnan incumbensads prof. dr. Tobias Jaag e DP dr. Tomas Poledna ch'èn gia stads incumbensads sco experts per la revisiun totala da la constituziun chantunala. La cumissiun per reveder la constituziun planisescha da discutar il sboz l'emprim en gruppas da lavur ed alur en la cumissiun.

Sco mussavia per ils experts ha la cumissiun discutà ils champs essenzials da la constituziun. Il sboz da lavur ha da porscher in spectrum vast per pussibilitar uschia ina discussiun a fund. Differentas novaziuns duain esser cuntegnidas en variantas da princip. A basa dal sboz da lavur che duai esser avant maun la fin da matg vegn la cumissiun a discutar las propostas a fund ed elavurar ses sboz da la constituziun per mauns da la regenza.

A l'entschatta da la lavur han ils commembers da la cumissiun per reveder la constituziun laschà explitgar ils dus experts il spazi d'agir dals chantuns tar la revisiun totala da la constituziun chantunala. Plinavant han ils experts explitgà il basegn d'agir concret ch'els han fixà en lur giudicat.

La cumissiun per reveder la constituziun è vegnida nominada da la regenza per elavurar in sboz per ina constituziun e per rediger in rapport explitgant. La cumposiziun da la cumissiun da 30 persunas resguarda tut ils cerchels e tegna quint da la diversitad dal chantun.

Funtauna: rg

Data: 03-03-1998
Adattar il dretg grischun da finanzas als novs svilups

Dacurt è sa scuntrada ina cumissiun dal cussegl grond sut il presidi da deputà Ernst Nigg ed en preschientscha da cusseglier guvernativ Aluis Maissen, schef dal departament da finanzas e militar, per predeliberar la revisiun da la legislaziun davart las finanzas dal chantun Grischun.

En tut duai il nov dretg da finanzas vegnir adattà als novs svilups. Ina da las meras fundamentalas da la revisiun è da crear ina basa moderna per ina politica da finanzas progressiva e confurma a la conjunctura. Ins na vul betg cuntanscher ina politica da conjunctura activa, mabain che la grevezza fiscala e ch'il svilup dals custs en il senn d'ina stabilisaziun a media vista da la quota statala, restian uschè constants sco pussaivel. Ina tala politica finanziala ha in effect anticiclic e contribuescha da mitigiar ils svilups conjuncturals extrems. Questa revisiun da la lescha pretenda il medem mument ina revisiun parziala da la constituziun chantunala. Tar ils novs princips impurtants tutga er che las finanzas chantunalas ston vegnir equilibradas a media vista e ch'in strict limit d'indebitament vegn introducì. Per experiments limitads dals novs models da gestiun administrativa (NPM, project da GRiforma) vegn creada plinavant la basa legala en furma d'in artitgel d'experiment. Tras quel obtegna il cussegl grond cumpetenzas spezialas per la procedura e la furmaziun dals projects da pilot dal NPM. En pli duain vegnir acceptads en la lescha davart las finanzas er princips da subvenziun, per ch'il cussegl grond e la regenza possian diriger a moda efficazia las contribuziuns. Ina pussaivla reducziun limitada da las contribuziuns tras il cussegl grond ch'è integrada en quests princips, è vegnida concipida pir sco davosa mesira dal budget, per il cas ch'ils ulteriurs elements da direcziun n'avessan betg success. La finala duai vegnir creada ina basa legala suffizienta per la cassa da pensiun chantunala e per ulteriuras instituziuns chantunalas d'assicuranza, che cumpiglia la pussaivladad da sa far independentas pli tard.

Suenter ina lunga discussiun è la cumissiun vegnida a la conclusiun che la revisiun producescha in dretg da finanzas modern e concentrà sin il necessari. Quest dretg vegn a permetter al cussegl grond, a la regenza ed a l'administraziun, da diriger las finanzas e da reagir spert sin las circumstanzas midadas. La politica da finanzas confurma a la conjunctura vegn fixada meglier en la constituziun ed in limit d'indebitament efficazi vegn introducì. Giavischs impurtants da moziuns vegnan resguardads en il project. En tut creescha la revisiun la basa, tenor l'opiniun da la cumissiun, per che las finanzas dal Grischun restian equilibradas er en il futur. La cumissiun predeliberanta ha relaschà perquai in bun project gulivà senza propostas da midadas per mauns dal cussegl grond. Il cussegl grond vegn a tractar la fatschenta en la proxima sessiun da mars.

Gremi: Cumissiun predeliberanta finanzas

Funtauna: rg Departament da finanzas e militar

Data: 03-03-1998
"Rait sociala dal Grischun", in program d'intervenziun e d'occupaziun per persunas senza gudogn e manglusas

L'uffizi dal servetsch social ha creà en collavuraziun cun l'uffizi per industria, mastergn e lavur in program d'intervenziun e d'occupaziun per persunas che na benefizieschan pli da l'indemnisaziun da dischoccupaziun e per retschaviders da prestaziuns da l'agid social, che vegn numnà "rait sociala dal Grischun".

Pervi che las midadas cuntinuantas da la structura economica, van a perder ulteriuras plazzas da lavur. Numerusas forzas da lavur che na vegnan pli duvradas ston perquai vegnir sustegnidas da l'assicuranza da dischoccupads, eventualmain da l'agid social.

Il dumber da las persunas ch'han stuì pretender in agid social l'onn 1997, è puspè s'augmentà envers ils onns precedents. Medemamain han las vischnancas ed il chantun stuì pajar dapli prestaziuns da sustegn.

La dischoccupaziun, ils problems actuals sin il lieu da lavur, il quità da perder la plazza da lavur u da na benefiziar pli da l'indemnisaziun da dischoccupaziun, èn ils temas centrals per las persunas che dumondan agid dals servetschs socials. Perquai ha l'uffizi chantunal dal servetsch social en collavuraziun cun l'uffizi chantunal per industria, mastergn e lavur creà in program d'intervenziun e d'occupaziun per persunas che na benefizieschan pli da l'indemnisaziun da dischoccupaziun e per retschaviders da prestaziuns da l'agid social, che vegn numnà "rait sociala dal Grischun".

Gia il studi davart la povradad "Povradad e problems socials en il Grischun" ch'è vegnì publitgà 1996 ha constatà che las lutgas sin ils secturs da la lavur, l'abitar e dals contacts socials chaschunan povradad a lunga vista. Perquai èn la lavur, l'abitar ed ils contacts socials centrals per reintegrar ils pertutgads.

La "rait sociala dal Grischun" duai pussibilitar en emprima lingia l'integraziun sociala e professiunala.

Suenter in scleriment detaglià da la situaziun vegnan intermediads programs d'occupaziun adattads. En structura duain quels sumegliar il pli ferm pussaivel ad in'occupaziun normala. Lur finamira è l'integraziun respectivamain la reintegraziun en la vita da mintgadi professiunala. En stretga collavuraziun cun ils uffizis dal servetsch social, las vischnancas e cun ils collavuraturs da la partiziun per mesiras sin il martgà da lavur dal UCIML vegni cusseglià ed assistì als pertutgads.

Mesiras intenziunadas da furmaziun cumpletteschan las duas purschidas da "lavur ed assistenza". Scolaziun e perfecziunament duaian gidar ad integrar ils pertutgads puspè en la procedura da lavur.

La "rait sociala dal Grischun" ha entschavì sia lavur mez da favrer 1998.

Gremi: Departament da giustia, polizia e sanitad

Funtauna: rg Uffizi dal servetsch social

Data: 06.03.1998
Contribuziuns culturalas

La regenza conceda contribuziuns e dat garanzias da deficit en l'import total da 89'000 francs als sequents projects culturals ed a las sequentas instituziuns culturalas:

Per laa restauraziun da la chasa da corporaziun dals cusunzs a Cuira che vegn utilisada da la "Klibühni. Das Theater" sco chasa publica da teater.

A l'associaziun chantunala da chant dal Grischun per promover il chant sin tut ils stgalims per organisar las emnas da chant per chors da scolars e da giuvenils sco er curs professiunals.

Al circus d'uffants Lollypop per ses programm 1998.

Da las vischnancas

La regenza approvescha ina nova zona da mastergn per in nov manaschi da producziun concludida da la vischnanca da Müstair e cun pretaisas ina revisiun parziala da la planisaziun locala da Domat.

Approvada vegn la revisiun parziala da la lescha da taglia da Tschappina.

Per differents projects da construcziun da vias vegnan dads liber credits da total var 3.2 milliuns francs.

Gremi: Regenza

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 12-03-1998
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond tracta il relasch d'ina lescha davart la scol'auta professiunala da pedagogia

Sut il presidi da deputà Hans-Peter Pleisch, Tavau, ed en preschientscha da cusseglier guvernativ Joachim Caluori, schef dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, ha ina cumissiun predeliberanta dal cussegl grond tractà dacurt la lescha davart la scol'auta professiunala da pedagogia. La cumissiun ha concludì unanimamain d'entrar en chaussa e recumonda al cussegl grond da tractar quest project en la proxima sessiun da mars.

La lescha davart la scol'auta professiunala da pedagogia (LSAP) ch'è vegnida concipida sco lescha da basa concisa prevesa da midar las scolaziuns actualas al seminari en talas da l'instrucziun d'orientaziun pratica a la scol'auta professiunala da pedagogia. Uschia vegni creà la basa per ina renconuschientscha svizra dals certificats finals da scolaziun da persunas d'instrucziun per la scolina, per la scola primara sco er per lavurs da maun e tegnairchasa. L'instituziun d'ina scol'auta professiunala da pedagogia tenor dretg chantunal rinforza il chantun Grischun sco lieu da furmaziun e d'economia e pussibilitescha ina scolaziun d'auta qualitad per las persunas d'instrucziun tudestgas, rumantschas e talianas. Cun sviluppar ulteriurmain il model grischun pon ins eliminar differents mancos da las scolaziuns actualas, spezialmain cun separar l'instrucziun da furmaziun generala e quella da la pratica professiunala.

La prescolaziun per persunas d'instrucziun da scolina sco er da lavurs da maun e tegnairchasa vegn ad esser ina scola media da diplom terminada, quella per la scolaziun a persuna d'instrucziun da scola primara è cun preferenza la maturitad gimnasiala, ma l'admissiun a la scolaziun da magisters è garantida er per persunas che vulessan emprender questa professiun suenter in emprendissadi pratic.

La lescha davart la scol'auta professiunala da pedagogia creescha ultra da quai la basa necessaria per ina stretga cooperaziun tranter il chantun e la partiziun da seminari a la scola media evangelica da Schiers.

La cumissiun ch'ha deliberà il project da lescha cun in per propostas per midadas per mauns dal cussegl grond, è ensemen cun la regenza da l'avis che tras l'instituziun d'ina scol'auta professiunala da pedagogia tenor il dretg chantunal, vegnia prendida il dretg mument la dretga via per la futura furmaziun tudestga, rumantscha e taliana dals magisters en noss chantun.

Gremi: Cumissiun predeliberanta

Funtauna: rg Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Data: 12.03.1998
Il tschancun da la viafier da l'Alvra en la Val Bever vegn protegì meglier encunter lavinas

La viafier da l'Alvra da la Viafier retica (VR) passa tant da la vart dal nord sco dal sid tras differents laviners. L'entschatta da quest tschientaner èn perquai vegnids construids il medem temp sco la viafier er ils emprims rempars da lavinas. En il decurs dal temp èn quels vegnids amplifitgads e cumplettads successivamain, per part er tras implantaziuns e cultivaziuns. Malgrad questas lavurs hai dà adina puspè interrupziuns dal traffic tras lavinas.

Ils mirs da rempar sin l'intschess da la spunda "Alpetta" en la Val Bever ston vegnir sanads urgentamain. Aifer ils proxims diesch onns èn renovaziuns e cumplettaziuns generalas inevitablas. Per questas lavurs vegni quintà cun custs da var 6.7 milliuns francs. In'emprima etappa da realisaziun vegn entschavida quest onn. Ella vegn a durar quatter onns ed a custar var 2.7 milliuns francs. La finanziaziun succeda per 65 pertschient tras la confederaziun, per 25 pertschient tras il chantun e per 10 pertschient tras ils patruns da fabrica.

Agid umanitar

Il chantun Grischun sustegna en il rom da sias pussaivladads finanzialas agids da svilup e da catastrofas a l'ester. La regenza conceda contribuziuns correspundentas en l'import total da 25'000 francs a las suandantas instituziuns resp. als suandants projects:

- ovra d'agid svizra dals lavurers (OASL) per il project da svilup "UCA San Ramón" en la Nicaragua,

- servetsch dals Svizzers a l'ester dal departament federal dals affars externs per las subvenziuns 1997/1998 a las societads svizras d'agid a l'ester,

- agid als leprus Emmaus da la Svizra per il project "COIMBATORE" en l'India dal sid,

- agid a la Rumania da Malans,

- gruppa da lavur agid a la Rumania da Vaz,

- Caritas da la Svizra per il project "Internat Juan XXIII", Cochabamba, Bolivia,

- Terre des hommes da la Svizra per il program da svilup "Agid rural a sasez" en Tansania, e

- organisaziun mundiala encunter la tortura per il program d'acziuns 1998.

Da las vischnancas

La regenza approva da princip il project preliminar per la construcziun nova da duas chasas da gruppas per la chasa d'uffants Gott hilft a Zizers. Als custs imputabels da ca. quatter milliuns francs vegnan garantidas contribuziuns chantunalas da construcziun da 20 pertschient.

Approvadas vegnan las revisiuns parzialas da la constituziun communala da Pignia e da la lescha da taglia da Bravuogn sco er la nova lescha davart las taxas da cura da Valragn.

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun vegni dà liber credits d'in import total da ca. 2.5 milliuns francs.

Fatgs dal persunal

Flurin Caviezel-Hidber, naschì 1956, da Valendau, domicilà a Panaduz daventa incumbensà per dumondas da cultura e da meds tar il secretariat dal departament da cultura e protecziun da l'ambient. Caviezel è musicolog, istoricher e musicist. El succeda a Christian Brosi ed entra en uffizi l'entschatta da matg 1998.

Gremi: Regenza

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 19.03.1998