La vischnaunca Lumnezia ei vidlunder da realisar la via forestala Uaul Zuord. La colligiaziun en in territori spuretg denter Silgin e Surcasti vegn slargiada ed adattada. La FMR ha dau in’uatga sil plazzal. Quella muossa che la via survescha buca mo alla raccolta da lenna. Ella resta denton reservada al traffic plaun e forestal. Ei seigi in impurtont habitadi dil tgiet d’uaul, puntuescha l’inschigniera forestala Patrizia Kälin. Mesjamna endamaun ha ella fixau cul selvicultur dalla Lumnezia Dominik Möller in termin da signar in tagl da lenna. La raccolta en quei territori vegn el futur ad esser pli sempla, pertgei il forestalesser ha a disposiziun ina «dretga» via forestala, adattada per camiuns e maschinas modernas. «Onn vargau havein nus entschiet cun quei project, gl’october 2023 haveva la radunonza communala dau il credit necessari», declara Martin Sgier. El ei il responsabel pil forestalesser dalla vischnaunca Lumnezia. Cuort avon che las lavurs dil project «Uaul Zuord» entscheiven, aschunta il gerau, hagi la radunonza lubiu aunc in credit supplementar. En tut investescha la vischnaunca ina summa da bunamein 1,8 milliuns francs per quella via.Text. Traversar treis vals La FMR ha dumandau Martin Sgier da mussar co las lavurs s’avonzien vid quei project. Mesjamna ha el fatg ina guidada el territori. «Quel includa in perimeter da raccoltar lenna da 130 hectaras», explichescha il gerau. Sco el gi, ei gl’Uaul Zuord buca in uaul da schurmetg, perquei subvenziunescha il Cantun «mo» 47 % dils cuosts. Oraden Silgin, en direcziun nordost e Surcasti, han las interpresas entschiet las lavurs dil secund onn da construcziun. Il tschancun naven da Luera Sut e tras la Val Zuord vegn renovaus ed adattaus als basegns. Per far quei ha la vischnaunca stuiu rumir la lavina che sederscha mintga primavera a val culla marschauna. Uonn seigi ella buca schi grossa sco ils auters onns, han ils habitonts dils «hofs» constattau. Ils traxs han tuttina stuiu liberar ina cozza da varga treis meters per che las maschinas sappien circular sur gl’ual dalla Val Zuord. Ils onns novonta havevan ins tschentau il letg da quel sin ina platta da betun. Cun ina distanza da 1355 meters ei il project da via plitost in pign. Il trasse meina denton tras spundas teissas d’uaul, tras teis vals e geologia da plattamorta. Val Zuord, Val Gronda e Val Salischeida ein drizzadas viers nord. Pil selvicultur Dominik Möller eis ei in territori custeivel. «La costa umbrivauna furnescha lenna ch’ei carschida plaun e ch’ei perquei da fetg buna qualitad», declara el duront l’uatga. Oriundamein era il perimeter cumpigliau sin territori da treis vischnauncas, Lumbrein, Vignogn e Surcasti. Ina dretga via d’uaul ei mai stada in tema, tochen la fusiun dallas vischnauncas lumnezianas. Lu ei in project vegnius en discussiun, quel ha denton buca giu emprema prioritad. Sch’ina vischnaunca vul profitar digl uaul e trer a néz quel sco fontauna d’entradas, eis ei indispensabel investir egl access. Suenter pliras emprovas eis ei gartegiau als responsabels dil forestalesser da perschuader la radunonza communala da lubir investiziuns per quei intent. Buca stradun surdimensiunau La gronda part dallas lavurs ha l’interpresa da construcziun fatg la stad vargada. Sco quei ch’il meinabaghetg Guido Gartmann ha declarau alla FMR, sto ina via forestala corrispunder a certas normas. Gia ils camiuns seigien oz 2.50 meters lads, gi el ed explichescha vinavon: «Treis meters ei la ladezia dalla via, lu aunc la chinetta da 50 centimeters». El ha capientscha che la populaziun taxescha la via nova d’uaul sco stradun surdimensiunau. Cuort suenter la construcziun, cu las spundas ein aunc niuas, dat quella in aspect corrispundent. Il meinabaghetg renda attent ch’ins hagi duvrau per las spundas viers il cuolm 1500 m2 teila da cocos. Quei material tegni pli gitg che la teila da juta ch’ins duvravi pli baul per curclar talas scarpas. Entupau all'uatga, da sen. Patricia Kälin, Dominik Möller, Guido Gartmann, Martin Sgier ed il praticant digl uffeci forestal cantunal, Jannic Casal (da sen.). En tschun onns ei la via tras gl’Uaul Zuord integrada ella natira e fa part da quella. La planisaziun digl implont niev ha vischnaunca Lumnezia surdau dil reminent a Fabian Caminada, in giuven inschignier da construcziun da Vrin. Sco quei che Martin Sgier conferma, survescha la via tras gl’Uaul Zuord bein al forestalesser, denton buca mo. «Naven dalla primavera tochen gl’atun ein fetg biars ciclists e viandonts cheu sin quei tschancun», sa el. E schizun animals, naven dalla biestga che va ad alp, lu da notg selvaschina, lufs tschervers, e, sco Patrizia Kälin ha declarau all’entschatta dalla viseta, tgiet e gaglina d’uaul. Sin quei tschancun dado Silgin vegn la via rinforzada viers la val. Sura il vitg da Lumbrein. La via ei lada e lartga. Quei aspect vegn a semidar en cuort temps, cu la vegetaziun surcrescha las scarpas. Il trax cul tradel da furar crappa schubregia la preitcrap da plattamorta. Davon las restonzas dalla lavina dalla Val Zuord. Martin Sgier avon la scarpa enseminada e curclada cullas teilas da cocos. La via va giuaden ella Val Gronda. Seniester entscheiva il territori da Surcasti.

Onn vargau ha la Ligia Romontscha, il center da cumpetenza dil quart lungatg naziunal, saviu instradar in project a distanza. La purschida sedrezza a giuvenils dallas scolas superiuras e gimnasis dall’entira Svizra. Sper l’instrucziun da romontsch a distanza includa il cuors in’jamna cumpacta el territori romontsch. La FMR ha visitau participontas e participonts ch’ein quest’jamna en Surselva. «Igl ei l’emprema gada che nus essan sevesi fisicamein. Autruisa ei quei ‘mo’ avon il monitur dil computer, regularmein duas gadas ad jamna», ha Sara Simonet detg ella stanza d’instrucziun. Leu eis ella a meisa cun dus scolars, Matteo e Joaquim. Joaquim ha 13 onns, viva a Bienna e frequenta leu la scola. El ei denton commember dil Club da skis da Mustér e vul exnum saver discuorer romontsch. Matteo, che sesa sper el ella stanza d’instrucziun ella Casa Sentupada a Glion, ha 16 onns e habitescha a Genevra. E leu absolva el duas gadas ad jamna lecziuns da romontsch. «Mia finamira eis ei d’emprender il quart lungatg naziunal, pertgei igl ei ina part da nossa Svizra», declara el al redactur dalla FMR. Lecziuns a distanza Mesjamna ha la Ligia Romontscha (LR) dau envesta allas medias al project naziunal «Rumantsch a distanza CH». Quest’jamna absolvan las 12 participontas e participonts da quella purschida nova l’jamna cumpacta el territori romontsch. Conradin Klaiss, directur dil cuors da romontsch dalla FRR, ha surpriu il mandat dalla LR d’organisar ils detagls. Aschia ei l’jamna intensiva ella Casa Sentupada a Glion, en preschientscha, enstagl a distanza. Igl ei in’jamna cumpacta ella quala ils giuvenils han caschun da s’approfundir el «mund» romontsch. Per ordinari sesan ils 12 giuvenils duas gadas ad jamna duront l’instrucziun a distanza avon il monitur. Sara Simonet, oriunda da Curaglia, instruescha tals ch’emprendan gl’idiom sursilvan. Ella habitescha a Lugano, grazia all’instrucziun online sa ella rimnar in triep scolaras e scolars dall’entira Svizra. Jamna a preschientscha L’instrucziun a preschientscha duront l’jamna intensiva a Glion ei varionta e buca mo teoretica. Quei aulza il plascher d’emprender. «Nus dein bugen giugs, e quels san ins buca dar online», di Sara Simonet. Ella ha inclus quei element en siu plan d’instrucziun. Sper las duas lecziuns intensivas dat ei mintga di recreaziun, cun guidadas, visetas e referats. Aschia ei l’entira gruppa stada mesjamna a Breil. «Igl ei stau fetg interessant d’emprender d’enconuscher Julian Cathomas. El ha surviu a nus bulzanì e capuns, silsuenter ha el mussau a nus il museum da bransinas e stgellas», raquenta Joaquim. Sara Simonet culs dus giuvens participonts Matteo e Joaquim Gl’original da Breil ha fatg impressiun als dus giuvens. La damaun havevan els aunc giu duas lecziuns dublas a Glion, silsuenter ein tuts semess communablamein sin viadi a Breil. Duront ils tschun dis cumpacts en tiara romontscha han il Genevrin, il Bernes e tschels diesch giuvenils saviu mirar viaden el mintgadi romontsch. Gliendisdis, cun arrivar a Cuera, han els visitau la Casa Romontscha dalla LR e casa RTR, mardis il marcau vegl da Glion, mesjamna ei la viseta a Breil stada e la gievgia duas turas a Flem e Laax. Il venderdis, puspei suenter las lecziuns intensivas, ei la gruppa ida a Mustér nua ch’ella ha empriu d’enconuscher la claustra benedictina. 28 annunzias pil proxim cuors La cultura e veta en Surselva, in dils territori da tschep dil romontsch, ha plaschiu fetg als giuvenils. Quei han els confirmau alla FMR. Per Andreas Gabriel, il plidader dalla LR, ei la purschida naziunala «Rumantsch a distanza CH» in project empermettont. Pil secund onn da scola 2025/26 havein nus gia retschiert 28 annunzias per emprender treis idioms» declara el alla FMR, ils giuvenils vegnien da nov differents cantuns da tut la Svizra. «Igl ei in lungatg che buca biars discuoran pli», puntuescha Matteo, e quei motivescha el d’emprender romontsch. Il mat da Genevra ha negins ligioms cul lungatg jester «exotic», ni famigliars ni auters. Gl’entschevider damogna daferton gia bein gl’idiom sursilvan. Era Joaquim separticipescha cun anim all’instrucziun intensiva. Duront la viseta dalla FMR deva la gruppa pintga il giug da plaids «La Cumbiniala». Ils giugadurs ston formar construcziuns, cun agid da pronoms, substantivs, verbs, adjectivs, artechels e preopsiziuns. Sco Matteo vul era Joaquim saver capir e discuorer exnum il quart lungatg naziunal. La ferma voluntad ei decisiva per contonscher la finamira. Il temps d’annunzia per la purschida dil secund onn dil project «Rumantsch a distanza CH» ei aunc buca sparius. Interessentas ed interessents per ina instrucziun jamnila da 2x45 minutas a distanza en in dils idioms ni rumantsch grischun ein beinvegni. Ei dat puspei dus livels, ils principiants ed ils avanzai. L’jamna intensiva communabla ei fixada sils 27 d’avrel tochen igl 1 da matg 2026. Dapli informaziuns mira www.liarumantscha.ch/rm/news/rumantsch-distanza

Il Chor mischedau Surrein seprepara actualmein per siu concert annual. Ei dat mo in, e quei ils 17 da matg 2025. La tematica corrispunda al meins da matg ch’ei quel da Nossadunna, e quel dallas mummas e dallas dunnas. Il concert vegn ad entscheiver giu dalla lautga. Gl’auditori vegn buca ad udir gl’entir chor. Cun cant gregorian annunzian las vuschs dils umens il motto dalla sera: «Ave Maria». Igl ei il salid d’entschatta ella baselgia parochiala da Surrein. «Il matg ei il meins da Maria», declara Andrea Schmed. Ella diregia il Chor mischedau da Surrein e vidlunder da preparar cun sia formaziun il concert. Gia daditg hagien els buca pli dau in concert, e perquei selegrien tuts da quel, declara la dirigenta. Il concert ei il matg, e gest quei meins vala sco quel dallas mummas. Impuls ed accents Ins dueigi dedicar la secunda dumengia dil matg ad ellas, sco segn dalla carezia e da veneraziun, ha il congress american decidiu ils 8 da matg 1914. En Svizra ha ei dau negin decret ufficial e naziunal per introducir il gi dallas mummas. Denton era en nossa tiara festivesch’ins dapi lu mintg’onn la secunda dumengia da matg. Ellas regiuns catolicas ei quei meins dedicaus alla veneraziun da Nossadunna. Il Chor mischedau Surrein metta gl’accent, colligia denton cugl aspect dalla mumma e dalla dunna. Andrea Schmed renda attent ad ina atgnadad: «Ina dunna diregia, ina dunna suna l’orgla, ina dunna fa ils impuls duront il concert». L’organista dil chor, Evelina Giger, suna ils intermezzis musicals e la pura, scolasta e schurnalista, Myriam Pelican, legia las reflexiuns en connex culla tematica. Era ina premaudiziun Il Chor mischedau Surrein dumbra 30 commembras e commembers denter 18 e 75 onns. Sco en auters vitgs ha el ina funcziun dubla sco chor profan ed ecclesiastic. Da fiastas embellescha el il survetsch divin e conta da mintga sepultura a Surrein. Secapescha ch’el maunca buca a fiastas el vitg ed a fiastas da cant. Il Chor mischedau Surrein, a caschun d'ina emprova ella halla dalla casa da scola. Siu concert 2025 presenta il chor denton buca precis il di dallas mummas, ils 11, mobein la sonda suandonta, ils 17 da matg. Il program cuntegn denter auter pliras truvaglias ord gl’archiv da notas: ina gada la «Steila della mar» e lu en latin «Regina coeli». Ed ed dat schizun ina premaudiziun, «cun in text d’in cantadur e melodia da Flavio Bundi», tradescha Andrea Schmed. La dirigenta renda attent ch’il concert entscheivi cullas canzuns veglias e vegni plaunsiu viaden el contemporan. Adina cun canzuns da Nossadunna sco intercessura, e cun canzuns d’engraziament e laud alla dunna. La litteratura pli moderna representan treis ovras, denter auter ina per orgla da Piotr Fryderyk Grinholc cul motiv dalla veneraziun dalla mumma celestiala. Il concert dil Chor mischedau Surrein ei sonda, ils 17 da matg 2025, allas 20.00, ella baselgia parochiala da Surrein.

La vischnaunca dad Ilanz/Glion ha envidau la populaziun da discutar il maletg empalont ch’ina gruppa da lavur ha elavurau, ina aschinumnada basa normativa. Ina basa che tonscha da visiuns via missiuns entochen allas valurs communalas. Malgrad la mudesta participaziun ha ei dau dabia da discutar. «Ei dat questa sera dabia motivs per buc esser dalla partida», ha Armin Spescha declarau il vendergis vargau e menziunau la sera cun temperaturas da stad che han envidau da star da cumpignia sut tschiel aviert. Biabein 20 persunas han tuttina seschau carmalar il vendergis vargau ell’aula dalla casa da scola da Glion per discutar la basa normativa per la vischnaunca Ilanz/Glion. L’expressiun «basa normativa» para buca dad esser in tierm che posseda ina attractivitad ch’aulza la populaziun si dalla sutga. «Sche nus presentassen per exempel in project per in niev hotel cheu ella regiun, sche carmalass quei secapescha dapli publicum», ei Armin Spescha perschuadius. Armin Spescha e sia equipa dall’interpresa Communicaziun.ch han retschiert l’incumbensa dalla vischnaunca da sefatschentar cun las valurs e las visiuns dad Ilanz/Glion, communablamein cun ina gruppa da lavur che ha fatg ses patratgs en caussa a caschun da duas sesidas. «Nus havein gia presentau quellas visiuns allas collaboraturas ed als collaboraturs communals ed al parlament», ha il president communal Marcus Beer aschuntau. «Ed uss ei la populaziun en roda.» Center persistent Avon che discutar ha Armin Spescha tradiu il cuntegn dalla basa normativa e nua che la gruppa da lavur vesa il fundament communal per sesviluppar el futur. Aschia vul Ilanz/Glion esser il center persistent e pulsond dalla Surselva. «Buca mo in center, mobein il center», vul la vischnaunca esser tenor il prospect che tradescha entgins detagls dil maletg empalont. E quei prospect tradescha era che Ilanz/Glion vul esser in ferm liug da sanadad, sper in ferm liug economic e da formaziun e «dar en il tact» en quels secturs. Gest vid il ferm liug da sanadad e la veglia da dar en il tact ha ina part dalla Surselva probabel dubitau en connex cun las discussiuns dils meins vargai davart il Spital regiunal Surselva. Quei denton ei buca stau tema dalla scuntrada, mobein il fatg che la vischnaunca vul, tenor explicaziuns dalla gruppa da lavur, agir el futur a moda persistenta, seigi quei economicamein ni era ecologicamein. Armin Spescha ha ina certa capientscha ch’il plaid persistent ei in plaid da moda e che quei plaid ei el decuors dils onns empau isaus. «La gruppa da lavur ha discutau intensivamein ed ei tuttina stada dil meini che la persistenza seigi impurtonta», ha Armin Spescha declarau. Marcus Beer ha explicau vid in cass concret co la persistenza definida ella basa normativa sa influenzar ina decisiun. «Nus havein dubis, sch’il magasin dad ieli che sesanfla ella vischinonza digl areal Maissen ei cumpatibels cun ils plans da sviluppar quei areal sco liug da habitar e da viver.» Per il president communal eis ei per motivs economics denton impurtont da porscher ina alternativa per realisar in niev magasin dad eli. «En damonda vegnan per exempel las zonas da commerci a Schnaus ni a Rueun», ha Marcus Beer dau d’entellir. Ina vischnaunca curaschusa E la vischnaunca Ilanz/Glion vul esser ina vischnaunca curaschusa, sch’ei ha num dad ir novas vias. Ella vul acceptar midadas e sviluppar sligiaziuns innovativas. E la vischnaunca vesa la bilinguitad sco element central dalla convivenza. «Nus essan il punct central biling dalla Surselva e nossa cultura unescha e nossa purschida dil temps liber fa che Glion ei in liug per esser e per viver.» Definiziuns ch’ins sa leger el maletg empalont. Investa concreta ella veta culturala ligionta dalla vischnaunca Ilanz/Glion ha il Chor mischedau da Castrisch dau cun in schatg da lur repertori. E silsuenter ei vegniu discutau curaschusamein, entochen tiegl aperitiv. Il coc dalla discussiun dil vendergis vargau ha anflau la via en in maletg che la graficra Barbara Donnarumma ha illustrau duront la scuntrada.

La sonda vargada, ils treis da matg 2025 ha la Viafier retica envidau all’inauguraziun dalla staziun da Trun. Cun ina summa d’investiziun da 19 milliuns francs ei la staziun vegnida modernisada cumpletamein duront ils dus onns vargai., era per plascher da clientas e clients dalla Casa Depuoz e lur collaboraturas che retscheivan in meglier access al binari ed al tren. Els han alzau la tuaglia cotschna sco act simbolic dall’avertura dalla staziun da Trun. Il president communal Dumeni Tomaschett ed il directur dalla Viafier retica Renato Fasciati han scuviert la sonda vargada in baun che sesanfla, sco ei sto esser a Trun, sut in ischi. Il baun ed igl ischi, in regal dalla Viafier retica alla vischnaunca da Trun, embelleschan ed envidan da prender plaz sin ina staziun che ha retschiert ina remedura cumpleta. El center stattan dus novs perruns da mintgamai 225 meters lunghezia colligiai cun in suttpassadi. E cumplet novs ei igl entir indrez tecnic. Sulet il baghetg vegl dalla staziun Trun ha manteniu sia fassada e regorda aunc a temps vargai. Cun tendenza carschenta Biabein 62 000 entradas ed extradas el tren dumbra la staziun da Trun per onn ed ei tenor las explicaziuns da Renato Fasciati ina staziun da grondezia media. Cun tendenza carschenta pertuccond las frequenzas, sco quei ch’il directur dalla Retica ha puntuau. Renato Fasciati ha en siu plaid fatg attent al grond stausch da modernisar, el qual la Viafier retica sesanfli actualmein, e che la purschida dil traffic public semegliereschi en Surselva. «Nus planisein da modernisar ulteriuras staziuns en Surselva, numnadamein quellas da Tavanasa, Sumvitg-Cumpadials, Castrisch, Valendau e Versomi.» Muntada da vegl enneu Alla staziun veglia e sia muntada per Trun ha il president communal Dumeni Tomaschett regurdau en siu plaid. El ha aunc sez en buna memoria co las retschas da luvreras e luvrers dalla fabrica da pon vegnevan la damaun dalla staziun sin via alla lavur per serender la sera cul tren a casa. E co il jeep dalla fabrica fageva regularmein siu viadi alla staziun cun nundumbreivels pachets per tarmetter las monduras ell’entira Svizra. «Il temps ei bein semidaus, la staziun ei denton aunc adina da gronda muntada per Trun.» Dumeni Tomaschett ha menziunau scolaras e scolars che vegnan a Trun a scola e dabia persunas che drovan il tren per ir ordvart a luvrar sco era clientas e clients dalla Casa Depuoz. Il president communal ha engraziau alla Viafier retica per la buna collaboraziun ed intimau la populaziun: «Fagei stedi diever dalla cotschna.» In votum ch’il president dil cussegl d’administaziun dalla Viafier retica, Mario Cavigelli po segiramein sustener. Era el ha menziunau las stentas actualas d’augmentar la purschida dil traffic public. Mario Cavigelli ha menziunau ils trens moderns che curseschan dalla Surselva si e giu. «Sin la fin digl onn 2025 curseschan ils trens el tact da mes’ura tochen Glion e tenor plan sigl onn 2028 entochen Mustér.» Senza traffic negin commerci Il salid dalla regenza ha la cussegliera guvenativa Carmelia Maissen purtau all’avertura dalla staziun da Trun. Ella ha puntuau l’impurtonza dil traffic en general per la populaziun ed era per l’economia. «Senza traffic dat ei negin commerzi e negin barat.» La cussegliera guvernativa ha era menziunau la lescha federala per persunas cun impediment. «Quella lescha ei dapi 20 onns en vigur ed ei drova siu temps da realisar sias pretensiuns.» Ina lescha che pretenda denter auter ch’il traffic public stoppi esser accessibels a persunas cun impediment. E con d’engrau ch’igl access per persunas cun impediment ei, ha Gabriela Tomaschett-Berther, la presidenta dall’Uniun Casa Depuoz, fatg a saver. Ella ha nezegiau la caschun dall’avertura per far attent alla purschida dalla Casa Depuoz che dat lavur a buca meins che 100 emploiadas ed emploiai en plazza cumpleina. La menadra da gruppa dalla Casa Depuoz, Carla Balett ha declarau ch’ei seigi ussa in bienton pli sempel d’accumpignar clientas e clients sin lur viadi cul tren naven da Trun. «Avon era ei strusch pusseivel dad ir cun tren per exempel tochen Glion cun ina persuna el carr cun rodas.» La fiasta d’avertura ei vegnida enramada musicalmein dalla Musica da Trun sut la bitgetta dad Adrian Degonda. TRUN 03.05.2025 Impression der Eröffnung des Bahnhofs Trun am Samstag, 03. Mai 2025 in Trun. (Nicola Pitaro)

Sur da mia frisura fagein nus buca grondas discussiuns, mia frisunza ed jeu. Jeu vi in tagl sco adina e basta. Darar ch’jeu supplicheschel per in’adattaziun ni remedura. Ferton ch’ella tunda, discurrin nus da quei e tschei. Sias damondas serepetan. Essas stada en vacanzas, meis en vacanzas, veis viseta sur las fiastas – e da quei. Ni che nus discurrin in tec da l’aura ni d’occurenzas actualas. Jeu sai mai propi, sch’ella vul far cuorturiala a mi ni a sesezza. Igl ei da supponer che ses gis denter cavellera e schampo e colur e permanentas seigien magari liungs e stunclenteivels. Ton pli impressiunont d’observar co ella sedat breigia da tener en veglia la clientella. Jeu stoi conceder, ch’jeu persequiteschel stoda bugen quei che cuora e passa dretg e seniester duront ch’ella taglia e dat fuorma. Il local ei buca gronds, e cun tut quels spiaghels hai jeu maneivel la survesta. Dagitg hai jeu fatg persenn che la glieud ei zun communicativa duront ch’ella lai tractar ils cavels. Ils discuors san esser divertents e hilarics, mintgaton era serius e commuentonts. Ei vegn risdau e palesau ch’igl ei in plascher da tedlar. In veritabel giug auditiv! La clienta da mia vart dretga sescaulda buca mal pervia da siu davos partenari che ha anflau in’autra duront lur vacanzas extendidas ell’Australia. Il schani ei para era nuota senuspius da sblundergiar lur conto da vacanzas communabel per far bialaveta cun la nova muronza. Uss lai la paupra sbittada colurar da niev ses cavels liungs ch’ein sblihi duront la dimora malgartegiada a Down Under. Ella vul ina coluraziun cumpleta e highlights en colurs per la letga pli claras. Gnanc tgisà! Ella sa guess duvrar in tec glisch e splendur en sia ­situaziun. Il giuvenoter da vart seniastra ha schau tagliar fetg cuort, cul rasuir, naven dalla totona siado entochen gest sur las ureglias. Suravi vul el che ses cavels tschuors e spess vegnien scursani mo in techet. Hey gie, hey exact quell’uisa. Lauda el la frisunza ed ha in hazer quet cun sia frisura. Che vesa ora empau sc’in igniv, schess jeu. Grazia a tut ils spiaghels, sai jeu contemplar la mumma e sia feglia che han gest priu plaz davon la preit davos mei. La mattatscha cun sia cavellera liunga declara alla frisunza ch’ella vegli exact la medema frisura sco Taylor Swift. Hopla, lein mirar, fa sia frisunza riend, e dat in’egliada sil telefonin che la mattatscha tonscha neu. Ella dat ina barschunada alla cavellera da sia giuvna clienta ed empiara, schebein ella enconuschi lu tut las canzuns da Taylor Swift. La mattatscha, che po ver ses 11, 12 onns, dat il tgau e conta ladinamein zacons vers engles. Senza retenientschas e tut a ballinond vi e neu sin sia sutga. Applaus dalla frisunza. Il giuvenoter cugl igniv ei vi da pagar. Siu commentari – cul polisch ad ault: Crass hey! La mattatscha tarlischa dil quet e sia mumma buca meins. Oz hai jeu giu mulin e muliniala. Mia frisura ha puspei ina fuorma andanta, e l’uretta tier la frisunza ha semegliau cuort. Leontina Lergier-Caviezel è autura e viva en la vischinanza da Berna. Leontina Lergier-Caviezel, autura rumantscha

Papa vegnel jeu buc. Buca perquei ch’jeu havess buca gust – mo mia schlatteina exclauda automaticamein mei. Fa nuot. Jeu mirel tuttina bugen tier cura che varga tschien signurs pli vegls cun capetschas cotschnas s’ensiaran ella caplutta sixtina per eleger in niev papa. Conclave numn’ins quei. Tuna solemn – eisi era. Las reglas? – Vegliandras. – L’atmosfera? – Probabel sco tier ina sera da geniturs – tuts san ch’ins sto decider enzatgei, mo negin vul entscheiver. Negin astga ir ora, negin astga telefonar. Negin WhatsApp, negin live-ticker, negins selfies discus sut il fresco. Enstagl: escha serrada, tgaus ensemen, cedels da votar sin meisa. E lu: spitgar. Dado stat la glieud dalla pressa, pelegrinas e persunas marvegliusas. Dadens vegni votau. Adina puspei. Fem alv? – Clar. Denton mo sche avunda ner ei avon ius ad ault. Lu fa in entir plaz capriolas ed in um cumpara che strusch enzatgi ha enconuschiu avon. Per mei ei il conclave empau sc’ina radunonza communala – mo cun dapli entscheins e meglier latin. Cheu vegn discutau, ponderau, forsa era inagada cuschiu, sch’ins vul buca gest secattinar cul collega da Milaun. E lu quellas finezias: Ins sa tgi che sesa sper tgi (ni buca pli) e tgi che va savens sin tualetta – quei sa tut tenor schon tradir enqual caussa. Naturalmein setracta ei d’enzatgei grond: gl’avegnir dalla baselgia, la direcziun, la tenuta viers il mund. Mo el medem mu-ment quella pareta alla moda veglia. Negin livestream, negins slogans vehements – mo silenzi, vuschs ed in tgamin. Schon bunamein romantic. Entgins manegian: quei ei tut buca pli adattau pil temps d’ozildi. Forsa. Mo gest perquei ch’igl ei aschi auter – aschi quiet, aschi frenau, aschi rar – fascinescha ei. Sco sch’enzatgi havess decidiu el Vatican: «Ussa targein nus gl’emprem inagada flad. Lu decidin nus en tutta quietezia.» Jeu sepusel pia anavos, mirel sil monitur, sil tgamin e spetgel sin in segn. Forsa vegni gie in ch’ei buca mo formaus teologicamein, mobein che sa era che la veta porta magari l’odur da bien caffè el nas. In che teidla avon che discuorer. In che capescha buca mo enzatgei dil tschiel, mobein era dalla tiara sut ils peis. Quei fuss bein inagada enzatgei. Patricia Tschuor-Marques viva a Rueun. Mintgatant scriva ella per chapir, mintgatant per betg emblidar. Il papa n’elegia ella betg, ma ella guarda gugent tiers, cura che auters emprovan da far quai. Patricia Tschuor-Marques

Pil 16avel giug da campiunadi frunta il CB Trun/Rabius ordlunder sin la secunda equipa dil CB Mels. L’equipa da Mels sesanfla cun tuttina bia puncts in plaz avon l’equipa dalla Cadi, pia in giug da gronda impurtonza el cumbat encunter la relegaziun. Il giug entscheiva meglier per l’equipa da Trun/Rabius e las empremas caschuns da marcar laian buca spitgar ditg. Sco els davos giugs maunca era quella sonda suentermiezdi il saung freid avon gol e las per part fetg bunas caschuns da marcar vegnan buca nezegiadas. Suenter in’attacca sur l’ala seniastra ora vegn Elia Schmed mess a tiara ella zona da puniziun. Igl arbiter muossa immediat sil punct da penalti. Denton vegn era quella fetg buna caschun ord 11 meters buca nezegiada. Il siet da Patrizio Decurtins ei buca plazzaus avunda, aschia che Leandro Hardegger sa tener il penalti. Suenter 27 minutas eis ei denton aschi lunsch ed il CBTR astga finalmein giubilar. Patrizio Decurtins vegn tarmess ella profunditad e semetta atras encunter il defensur, el mantegn la survesta e survescha la balla a Gianin Derungs che marca bass el cantun il beinmeritau gol. Silsuenter vegn la partida pli uliva e las caschuns da marcar vegnan pli scartas. Mels sco era Trun/Rabius han mo mesas caschuns. Cun excepziun dil siet da Silvan Cajacob ord rodund 30 meters ch’il goli sa deviar sur la traversa ora, capeta nuot da remarcar. Aschia va l’equipa dalla Cadi cun in avantatg da 1:0 ella pausa. La secunda mesadad entscheiva gest culla proxima caschun per Trun/Rabius. Orlando Monn semetta atras encunter dus giugadurs, siu siet vegn denton retenius il davos mument d’in defensur da Mels. Silsuenter piarda Trun/Rabius in tec il fil e Mels surpren il dictat da giug. Ella 60avla minuta piarda Trun/Rabius la balla el moviment anavon e defenda silsuenter memia passiv, aschia che Silvan Kobler sa marcar senza problems igl 1:1. Suenter 63 minutas interrumpa igl arbiter il giug muort capriolas dall’aura per rodund 10 minutas. Quella pausa ha fatg meglier all’equipa Trun/Rabius. Ella 66avla minuta vegn Gianin Derungs survius da Nico Caduff ella zona da puniziun. Mo era quei siet anfla buca la via en gol. Trun/Rabius emprova vinavon dad ir en avantatg, denton vegnan las acziuns buca pli giugadas bein a fin. Cuort avon la fin vegn Trun/Rabius aunc inagada tier duas bunas caschuns da marcar. Ella 93avla minuta semetta Patrizio Decurtins atras e spedescha ina flanca en direcziun d’Andri Carigiet. Denton munchenta siu culp cul tgau per pauc la finamira ed era siu siet ord 16 meters ella 96avla minuta porta buc il resultat giavischau. Aschia va quella partida a fin cul resultat da 1:1. Quei pari ei absolutamein buc necessaris. Defensiv ei l’equipa da Trun/Rabius stada bein e ha lubiu paucas caschuns, denton ha ina malprecautadad menau tier in cuntergol evitabel. Ell’offensiva ein las caschuns stadas avon maun da marcar bien enqual gol, denton han ils attaccaders schau scher memia bia caschuns quella sonda suentermiezdi. Sandro Orlik 3. ligia, gruppa 1 Mels - Trun/Rabius 1:1 (0:1) Gols: 27. Gianin Derungs 0:1, 60. Silvan Kobler 1:1. Mels: Leandro Hardegger, Robin Novoa, Michael Tschirky, Marco Wildhaber, Kevin Bigger, Dominic Baur, Janik Walser, Dario Eberle, Marco Giordano, Joel Tschirky, Silvan Kobler, Alessandro Broder, Adrian Zogg, Dren Musliu, Dren Musliu, Sven Müller, Mile Mitrovic, Aron Hermann, Julian Schlegel. Trun Rabius: Livio Lozza, Lucas Seiler, Damian Schmed, Mathias Flepp, Mirco Pfister, Silvan Cajacob, Matia Friberg, Orlando Monn, Elia Schmed, Patrizio Decurtins, Gianin Derungs. Reservas: Aurelio Carigiet, Lucas Maissen, Enea Decurtins, Andri Carigiet, Nico Caduff. Remarcas: Trun/Rabius senza Ramon Orlik, Denis Monn, Sandro Orlik, Robin Monn (blessai), Nic Culan Jacomet (absents) e Rovin Schmed (serraus).

El duel encunter il concurrent direct alla cua dalla tabella – Mels – ha Trun/Rabius contonschiu in remis la sonda. Igl ei in impurtont punct el cumbat encunter la relegaziun. Schluein Glion ha spiars il giug dallas duas meglieras equipas da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia encunter Bogn Ragaz. Grazia a quella victoria ein ils Songaglies ton sco promovi ella 2. ligia regiunala. Bogn Ragaz resta senza macla era el 16avel giug dil campiunadi da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia. La sonda sera ha la squadra songagliesa gudignau cun 3:2 il giug ordeifer encunter Schluein Glion. Ils dus gols per l’equipa dalla Foppa ha Lars Caduff marcau. Igl emprem ei curdaus gia ell’otgavla minuta, mo silsuenter ha Bogn Ragaz sittau treis gols entochen la 52avla minuta. Il secund gol da Lars Caduff ella 66avla minuta ei staus plitost mo pli cosmetica dil resultat. Bogn Ragaz ha ussa in avantatg da 17 puncts sil secund Schluein Glion. Da dar ein aunc sis giugs, aschia che la decisiun pertuccont la promoziun ella 2. ligia regiunala savess curdar gia ella proxima runda en favur da Bogn Ragaz. Sonda proxima absolva il capogruppa il giug ordeifer encunter Sargans ch’ei tschunavel ella tabella. Remis per Trun/Rabius Suenter il remis d’avon in’jamna encunter Cuera 97 ha Trun/Rabius recaltgau era la sonda in punct ordeifer encunter Mels (mira rapport da giug). L’equipa dalla Cadi resta secunda davosa ella tabella ed aschia ella zona dalla relegaziun. Ella salva denton il contact cun Mels e Landquart ch’ein sur il streh dalla relegaziun e che han tuttina biars puncts sin lur contos. Sonda sera ei Trun/Rabius hosp da Sevelen che sesanfla medemamein ella secund mesadad dalla tabella. Lumnezia batta Tusaun/Cazas La 12avla victoria el 13avel giug dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ha Lumnezia festivau la sonda encunter Tusaun/Cazas. Ils treis gols al 3:2 pil CBL han Dario Capaul, Dino Blumenthal e Matias Alig marcau. Cun quella victoria tegnan ils Lumnezians sin distanza Tusaun/Cazas. Dudisch puncts spartan ussa las duas equipas, aschia che Tusaun/Cazas vegn strusch pli da contonscher igl emprem rang. Lez vegnan Lumnezia e Surses a decider. Surses ha battiu Domat e mantegn aschia il contact cun Lumnezia. Lumnezia e Surses sescuntran ils 24 da matg 2025. Lu savess era la decisiun pertuccont igl emprem rang curdar definitivamein. In success cumplein ha era Schluein Glion nudau la dumengia encunter Valposchiavo, ferton che Danis-Tavanasa ha stuiu suttacumber a Schlarigna. Victoria per las dunnas Cun 5:0 han las dunnas dil team dalla Surselva gudignau il giug dalla 4. ligia dalla dumengia suentermiezdi a Tavanasa encunter Mels. Chiara Lorena Cavegn (2), Romina Cavegn, Jana Caduff e Laura Casanova han marcau ils gols alla victoria per las Sursilvanas. Aschia ei igl avantatg da puncts sin Mels ch’ei secund ella tabella s’augmentaus sin siat. 3. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Panaduz 6:0 Triesenberg – Sevelen 1:1 Mels – Trun/Rabius 1:1 Schluein Glion – Bogn Ragaz 2:3 Landquart – Triesen 4:5 Walenstadt – Sargans 1:1 1. Bogn Ragaz 16/48; 2. Schluein Glion 16/31; 3. Cuera 97 16/29; 4. Triesenberg 16/28; 5. Sargans 16/23; 6. Triesen 16/22; 7. Sevelen 16/19; 8. Walenstadt 16/18; 9. Landquart 16/15; 10. Mels 16/15; 11. Trun/Rabius 16/15; 12. Panaduz 16/13. 4. ligia, gruppa 1 Lai Valbella – Bregaglia 1:0 Lumnezia – Tusaun/Cazas 3:2 Surses – Domat 5:2 Schluein Glion – Valposchiavo 3:1 Schlarigna – Danis-Tavanasa 3:0 1. Lumnezia 13/36; 2. Surses 13/30: 3. Tusaun/Cazas 13/24; 4. Lai Valbella 13/22 ; 5. Schlarigna 13/19 ; 6. Schluein Glion 13/16 ; 7. Bregaglia 13/14 ; 8. Danis-Tavanasa 13/11; 9. Domat 13/7; 10. Valposchiavo 13/5. 5. ligia promoziun, gruppa 1 Schlarigna – Landquart 6:7 Trübbach – Walenstadt 0:1 Panaduz – Trun/Rabius 2:1 Mels – Triesenberg 6:1 Lusitanos de Samedan – Val Tamina 2:3 1. Landquart 5/13 ; 2. Walenstadt 4/12; 3. Mels 4/12; 4. Val Tamina 4/7; 5. Panaduz 4/7; 6. Trun/Rabius 4/3; 7. Triesenberg 5/3; 8. Lusitanos de Samedan 3/1; 9. Schlarigna 3/0; 10. Trübbach 4/0. 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Flums – Sargans 3:4 Laax – Lumnezia 1:1 Rueun – Vaz Sut 4:1 Danis-Tavanasa – Bogn Ragaz 0:2 1. Vaz Sut 4/9; 2. Rueun 3/7; 3. Sargans 4/7; 4. Tusaun/Cazas 2/6; 5. Laax 3/4; 6. Flums 4/3; 7. Bogn Ragaz 4/3; 8. Lumnezia 2/2; 9. Danis-Tavanasa 4/1. Juniors A1, gruppa 1 Orion Cuera – Grischun Central 0:1 1. Surselva b 4/12; 2. Surselva a 3/6; 3. Grischun Central 4/6; 4. Lusitanos de Samedan 2/0; 5. Orion Cuera 3/0. Juniors B promoziun, gruppa 1 Cuera 97 – Arbon 2:4 Sargans – Grischun Central 3:4 Montlingen – Heiden 3:0 Rheintal – Mels 1:7 Schlarigna – Brühl 5:3 1. Montlingen 4/12; 2. Mels 4/10; 3. Arbon 4/7; 4. Cuera 97 4/7; 5. Schlarigna 3/6; 6. Heiden 4/4; 7. Grischun Central 3/3; 8. Sargans 4/3; 9. Brühl 4/2; 10. Rheintal 4/0. Juniors B1, gruppa 1 Glarnerland – Panaduz 3:2 Balzers – Bogn Ragaz 0:2 Valposchiavo – Tavau 4:0 Surselva – Cuera 97 6:1 Domat – Landquart 3:1 1. Surselva 4/12; 2. Balzers 4/9; 3. Panaduz 4/9; 4. Glarnerland 4/8; 5. Cuera 97 3/4; 6. Bogn Ragaz 4/4; 7. Valposchiavo 4/3; 8. Domat 4/3; 9. Landquart 4/3; 10. Tavau 3/0. Juniors B2, gruppa 1 Cuera 97 – Sevelen 1:17 Triesen – Trübbach 4:3 1. Sevelen 6/12; 2. Walenstadt 4/6; 3. Flums 3/3; 4. Trübbach 5/3; 5. Triesen 5/3; 6. Cuera 97 6/3; 7. Vaz Sut 3/0; 8. Schwanden 4/0. Las equipas da Grischun Central e Schaan ein vegnidas retratgas. Juniors C1, gruppa 1 Domat – Vaduz 5:1 Bogn Ragaz – Valposchiavo 7:0 Landquart – Balzers 9:2 1. Landquart 4/12; 2. Grischun Central 3/9; 3. Domat 4/6; 4. Vaduz 4/6; 5. Buchs 4/6; 6. Balzers 3/6; 7. Panaduz 3/3; 8. Bogn Ragaz 4/3; 9. Tavau 4/3; 10. Valposchiavo 4/3. Juniors C2, gruppa 1 Surselva b – Panaduz 2:3 Surselva a – Schlarigna 4:2 Cuera 97 – Landquart 9:0 1. Surselva a 4/9; 2. Cuera 97 4/7; 3. Vaz Sut 4/6; 4. Landquart 5/6; 5. Schlarigna 4/4; 6. Panaduz 4/3; 7. Domat 3/0; 8. Surselva b 4/0. L’equipa da Grischun Central ei vegnida retratga. Juniors D elita, gruppa 1 Au-Berneck – Glarnerland 1:3 Balzers – Diepoldsau-Schmitter 1:7 Weesen – Widnau 2:7 Buchs – Surselva 0:6 1. Glarnerland 4/9; 2. Widnau 4/9; 3. Diepoldsau-Schmitter 5/9; 4. Surselva 5/6; 5. Cuera 97 4/3; 6. Au-Berneck 4/3; 7. Buchs 5/3; 8. Weesen 5/3; 9. Balzers 5/3. L’equipa da Montlingen ei vegnida retratga. Juniors D1, gruppa 1 Panaduz – Domat 3:7 Schlarigna – Surselva 13:1 Landquart – Grischun Central 5:3 1. Valposchiavo 4/10; 2. Domat 4/9; 3. Orion Cuera 3/7; 4. Schlarigna 4/7; 5. Landquart 3/6; 6. Tavau 3/4; 7. Panaduz 2/0; 8. Surselva 3/0; 9. Grischun Central 4/0. Juniors D2, gruppa 1 Grischun Central – Landquart 0:7 Cuera 97 – Orion Cuera 4:0 Domat – Grischun Central 10:1 1. Domat 4/10; 2. Cuera 97 3/9; 3. Landquart 3/6; 4. Valposchiavo 3/5; 5. Grischun Central c 4/4; 6. Orion Cuera 3/3; 7. Bregaglia 4/3; 8. Tavau 1/0; 9. Grischun Central b 3/0. Juniors D2, gruppa 2 Grischun Central – Panaduz 5:4 Landquart – Cuera 97 7:12 Mels – Surselva c 11:5 Vaz Sut – Domat 13:1 1. Vaz Sut 4/12; 2. Grischun Central 3/9; 3. Mels 3/7 ; 4. Panaduz 3/4 ; 5. Surselva c 4/4 ; 6. Surselva d 3/3; 7. Landquart 4/3; 8. Cuera 97 4/3; 9. Domat 4/0. Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Triesen – Domat 2:0 Frauenfeld – Tusaun/Cazas 0:3 Mels – Rapperswil-Jona 4:0 Widnau – Romanshorn 1:2 Cuera 97 – Uzwil 1:4 1. Mels 15/34; 2. Bühler 14/30; 3. Triesen 15/29; 4. Uzwil 14/26; 5. Tusaun/Cazas 15/23; 6. Cuera 97 15/20; 7. Frauenfeld 14/19; 8. Widnau 14/15; 9. Romanshorn 15/15; 10. Rapperswil-Jona 14/7; 11. Domat 15/4. Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Triesen 8:3 Tusaun/Cazas – Werdenberg 1:8 Surselva – Mels 5:0 1. Surselva 10/27; 2. Mels 11/20; 3. Werdenberg 10/19; 4. Flums-Walenstadt 11/18; 5. Schlarigna 9/10; 6. Tusaun/Cazas 10/4; 7. Triesen 11/3. L’equipa da Schwanden ei vegnida retratga. Junioras FF-17 1, gruppa 1 Werdenberg – Dardania S. Gagl 3:3 Uzwil – Surselva 1:7 1. Ruggell 5/9; 2. Surselva 6/9; 3. Dardania S. Gagl 5/4; 4. Werdenberg 6/2; 5. Uzwil 6/1. L’equipa da Frauenfeld ei vegnida retratga. Junioras FF-15 2, gruppa 1 Triesen – Cuera 97 0:17 Surselva – Mels 2:7 Uznach – Rapperswil-Jona 1:9 Eschenbach – Schwanden 4:2 Tusaun/Cazas – Linth 04 1:6 1. Rapperswil-Jona 4/12; 2. Mels 4/9; 3. Linth 04 4/9; 4. Cuera 97 3/7; 5. Eschenbach 4/6; 6. Surselva 4/4; 7. Uznach 4/4; 8. Schwanden 3/3; 9. Tusaun/Cazas 4/1; 10. Triesen 4/0. Trun/Rabius resta sut il streh El duel da duas equipas da ballapei che sesanflan alla cua dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 3. ligia – Mels e Trun/Rabius – ha ei dau in remis la sonda. Aschia cuntinueschan omisduas dil campiunadi cun mintgamai 15 puncts. L’equipa dalla Cadi ha giu in tschuppel bunas caschuns da decider il giug encunter Mels en sia favur. Schluein Glion ha spiars la scuntrada encunter il capogruppa Bogn Ragaz. Sis rundas avon la fin dil campiunadi han ils Songaglies pli u meins segirau la promoziun ella 2. ligia regiunala. Schluein Glion ha vinavon bunas schanzas da terminar il campiunadi sil secund plaz. (fmr/hh) Scena dil giug Lumnezia encunter Tusaun/Cazas. Ils attaccaders lumnezians avon il gol dils hosps.

La capitala Cuera, ed il Grischun, ein siu center dalla veta. Ella ei artista independenta, actura, reschissura, scenografa e producenta. Actualmein lavura Gianina Flepp cull’uniun Globalplayers da Cuera. Cun 12 acturas ed acturs laics exercitescha la Medelina il toc intercultural «Lasst sie träumen». Ils 13 da matg ei la premiera el teater dalla «Klibühni». Biaras artistas ed artists derivan buca dalla Val Medel. Il pli enconuschent pudess il caricaturist e pictur-artist Linus Flepp esser. Era Titus Lutz (1918-1993) ei daventaus enconuschents pervia da ses mosaics e frescos. Ei pudess aunc dar enqual auter artist medelin – ni artista. Gianina Flepp ei ina giuvna Medelina ch’ei sin buna via da seprofilar. Ella ei buca parentada cul numalin Linus Flepp. Ed ella ei era buca activa egl art figurativ, mobein ella scena dil teater e dil film. Gianina Flepp ei carschida si ed ida a scola a Curaglia, lu eis ella entrada el gimnasi claustral a Mustér. La matura bilingua romontsch-tudestga ha ella denton fatg alla Scola cantunala a Cuera. Sepresentar, esser en ed entuorn il teater, davos ni davon las culissas, quei para dad esser sia vocaziun. «Igl ei mia clamada», conferma la dunna dall’annada 1991. Ella appreziescha sia libertad A lecturas e lecturs da La Quotidiana sepresenta Gianina Flepp dapi gl’atun vargau sco columnista. Ses texts silla davosa pagina dalla gasetta suttascriva ella suandontamein ell’annotaziun: «la performista, realisatura da films e teater e semiadra da professiun». Ella scriva frestga- ed aviartamein – d’aventuras, schabetgs e desideris persunals. Senza retenientschas. Sco quei ch’ina semiadra fa. «La litteratura interessescha mei pli e pli», conceda Gianina Flepp agl ur el discuors culla FMR. Gianina Flepp, l'artista scenica e reschissura, el discuors culla FMR. Venderdis ha ella exercitau el teater Klibühni a Cuera cun ina gruppa d’acturas e d’acturs laics. La Medelina meina la reschia dil toc «Lasst sie träumen» dall’uniun GlobalPlayers.Chur (mira scaffa/box). «Igl ei mia emprema producziun cun quella gruppa», declara Gianina Flepp. Descendenta d’in reschissur «Per mei eis ei fetg capeivel, ch’ins po semplamein buc adina dar risposta a tut quellas damondas intimas. Ed il num da famiglia vul aunc ditg buca dir che ti seigies fatga ord il medem lenn» ha Gianina scret en ina da sias davosas columnas. Esser libers, la libertad, s’exprimer sincer ei il tratg caracteristic d’artistas e d’artists. La tribuna da teater porscha quella pusseivladad. Dapi che Gianina Flepp ha fatg la matura lavura ella sco independenta. Suenter il diplom en scenografia alla Scol’aulta d’art da Turitg eis ella ida a Paris nua ch’ella ha fatg la scolaziun d’actura alla «Giles Foreman Center for Acting». «Suenter entgins onns havevel jeu survegniu il regl da luvrar cul tgierp e cullas emoziuns», tradescha la Sursilvana la midada sin tribuna. La stad 2012, sco giuvna da 21 onns, ha ella luvrau cull’uniun Freilichtspiele sco assistenta da reschia dad Achim Lenz. Lu ha l’uniun presentau el Hof a Cuera il toc «Diener zweier Herren» da Carlo Goldoni. Dus onns pli tard ha Gianina Flepp retschiert – sco commembra dil Giuven Teater dil Grischun – il premi svizzer da teater. La communicaziun, ina cundiziun La Medelina ei ina persuna communicativa. Era quei ei ina qualitad essenziala digl art scenic. Sper siu lungatg-mumma, il romontsch, ed il tudestg – quel dil paun – conversescha Gianina Flepp savens en auters lungatgs, engles, franzos e talian. Danunder che siu talent e sia pissiun pil teater deriva sa ella buca, in indeci ha denton il bab dau dacuort: «Miu tat Sigisbert Flepp menava adina reschia tier las producziuns da teater a Curaglia», ha ella intervegniu. Ina descendenta da quei reschissur medelin ha elegiu la tribuna da teater sco professiun. «Ei caztgass mei da menar inagada reschia en in toc enta Medel», lai ella valer. Cun cuors e scolaziuns els divers secturs seperfecziunescha Gianina Flepp tochen oz en siu svilup persunal. Actualmein eis ella responsabla per la 12avla producziun dall’uniun GlobalPlayers.Chur. Ella instruescha auters. Gianina Flepp ha priu il toc «Let them eat chaos» dalla scribenta britannica Kae Tempest sco basa per la producziun. Ella meina ina squadra da 12 acturas ed acturs laics. Gianina Flepp muossa ad els da semover, da sefultscher en rollas, dad esser schi lucs e libers sco pusseivel. Ella sezza gauda quella tribuna – en tut sias facettas e da tut temps. Il niev toc da GlobalPlayers.Chur Margis, ils 13 da matg 2025, ei la premiera dil toc «Lasst sie träumen» el teater Klibühni a Cuera. Gianina Flepp meina la reschia ed ha scret ina versiun libra digl original «Let them eat chaos», da Kae Tempest. Il publicum vegni confruntaus cun situaziuns da malgiustia e separaziuns socialas, scriva l’uniun GlobalPlayers.Chur en siu invit da visitar il teater. Dapi il 2012 presenta quella mintg’onn in toc cun acturas ed acturs laics d’autras culturas. Finamira da GlobalPlayers.Chur eis ei da promover glieud che ha stuiu fugir ni ch’ei immigrada el Grischun e che ha plascher da far teater. Quella glieud duei saver s’integrar cun far teater. Il medem mument promova l’uniun amicezias interculturalas. Fundau l’uniun ha Eva Roselt gl’onn 2014, ella ha era menau quella tochen 2021. Actualmein meinan Marceline Sunthar-Valdisseri, Mucki Guntli ed Angelika Kunz l’uniun. L’uniun Klibühni Cuera ei naven dall’entschatta co-producenta dils projects annuals. Suenter la premiera ils 13-5-2025 san ins visitar las presentaziuns ils 16 e 17-5-2025, allas 20.00, ils 18-5-2025, allas 18.00, ed ils 20-5-2025, allas 20.00. Ulteriuras informaziuns mira www.globalplayers.ch, e reservaziuns da plaz ella Klibühni, www.klibuehni.ch Ina dallas acturas dil project 2025 dall'uniun GlobalPlayers.Chur silla Klibühni a Cuera.

El rom d’in act simoblic d’emprema badelada ein las lavurs da construcziun digl implont da fotovoltaica NalpSolar vegnidas lantschadas il gliendisdis a Sedrun. Il project che vegn realisaus dall’Axpo ei calculaus cun cuosts da rodund 50 milliuns francs. Suenter in temps intensiv da planisaziun ha il concern Axpo communicau l’entschatta fevrer 2025 ch’el realiseschi definitivamein l’ovra da fotovoltaica NalpSolar en Val Nalps. Il territori sin rodund 2000 meters sur mar che sesanfla buca lunsch naven dil mir da fermada dall’Ovra electrica Rein Anteriur SA – ina feglia dall’Axpo – ei sin intschess dalla vischnaunca da Tujetsch. L’ovra duei haver ina prestaziun installada dad otg megawatt. Ella sa producir rodund endisch gigawatt per ura energia electrica per onn. Quei corrispunda al consum d’electricitad da varga 2000 casadas. Sco l’Axpo ha giu communicau avon treis meins, vegn quell’energia retratga dalla Viafier federala ils proxims 20 onns. Entschatta dallas lavurs Il gliendisdis ha l’Axpo envidau all’emprema badelada dil project. Pervia dalla neiv ha quei act festiv buca saviu vegnir arranschaus sil plazzal en Val Nalps. El ei succedius a Sedrun. Il menader da Solar Svizra dall’Axpo Oliver Hugi, il menader dalla divisiun solara dall’Axpo Antoine Millioud ed il menader dil project Harry Wurster han fatg quell’emprema badelada simbolica ensemen cul president communal da Tujetsch Martin Cavegn. La finamira ei da saver furnir 10 % dall’energia digl implont ella reit d’electricitad entochen la fin da quest onn. Quei ei ina pretensiun dil Solarexpress, vul l’interpresa saver retrer il sustegn finanzial dalla Confederaziun. Tenor l’Axpo ein ils cuosts per l’ovra calculai cun rodund 50 milliuns francs. L’emprema badelada simbolica dil project NalpSolar a Sedrun. Da seniester Oliver Hugi, Martin Cavegn, Antoine Millioud e Harry Wurster.

Sco ins fa, eis ei buc endretg. Quei saveva gia Jesus. Tier Mattiu (11.18f) savein nus leger: «Sogn Gion Battesta magliava e bueva buc ed ei schevan: In demuni ha priu possess dad el. Il fegl da Diu magliava e bueva ed ei schevan: Mirei in magliadrun.» Pia sco ins fa, eis ei buc endretg. Veramein: Jesus, il fegl da Diu magliava e bueva cun ses giuvnals. La historia dalla nozza da Cana regorda nus da quei. Cu il vin ha muncau, ha Jesus transformau sin la supplica da sia mumma sis ruogs da crap plein aua en in vin prezius. Buca mo la miracla ei remarcabla, mobein era la quantitad. Schizun per ina nozza orientala era quei fetg bia. Mo tgei han els fatg cun ton vin? Il grond clericher Hieronymus ha rispundiu gia avon 1500 onns sin quella damonda empau grittentaus: «Nus buin aunc oz da quel.» A Kafr Cana, in liug el contuorn da Nazareth, buc lunsch naven dil lag Genezareth, anflein nus en pliras baselgias ruogs, dils quals ei vegn pretendiu ch’ei seigien quels dalla nozza da Cana. Senza considerar la dimensiun teologica dalla historia, pretendel jeu: La transformaziun cuntinuescha. Probablamein ha Hieronymus patertgiau vid l’Eucaristia, nua che paun e vin vegnan transformai en tgierp e saung da Cristus. Da quei vin savein nus beiber aunc tschentaners suenter la nozza da Cana – ed aschia gustar in toc dil parvis. Mo forsa va ei aunc pli sempel da declarar: Mintgaton sundel jeu stauncla ed exausta e tuttina lessel dar ad auters enzatgei. Jeu haiel mo aua enstagl da vin. E lu schabegia la miracla: Jeu dundel quei pauc da memezza ch’jeu saiel ed ils auters schazegien quei sco grond schenghetg. Quei sa esser in bien plaid, in surrir, in gèst ni in strocla en in mument da cumpassiun e sustegn en ina situaziun difficila. Ord pauc haiel jeu fatg bia. Per enzatgi auter hai jeu fatg vin ord aua. Enzatgi fa adina puspei ord nossa aua vin ed ei aschia part dalla transformaziun. Lucia Wicki-Rensch è naschida e creschida si a Trun. Ella s’engascha dapi blers onns tar l’organisaziun Kirche in Not, in’ovra caritativa internaziunala per las baselgias en miseria e per ils Cristians persequitads sin l’entir mund. Dapi il 2019 è ella responsabla per la Svizra taliana. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Nos vitgs, viu da vesta architectonica ein ualti tartignai. Quei deriva da cheu che la glieud ha buca gust. Pli baul era quei buc aschia. Pli fetg ch’il carstgaun ha piars igl instinct e pli fetg ch’el ha entschiet a far d’architèc e pli fetg ch’el ei daventaus in tartogn. Igl ei fenomenal: Il Grischun ha architects da renum. Quels ein beinvesi egl ex­teriur. Tier nus valan els buca schi bia. Ch’il privat fa in architectergnem ei ina. Fa denton il maun public in architerverc ei quei l’autra. Ins stuess buca mo dar premis Wakkers a vitgs exemplarics sco Vrin e Poschiavo. Ins duess era dar wackers cactus a tartogna-vitgs. Ina bellezia tartignada ei quella dalla staziun da Trun. Pli mitgiert havess ins buca saviu far ina staziun ch’ei in cert center e bul dad in vitg. Trun ei ussa la staziun la pli platta, planisada dad in plat en in biro, prida encunter da tgaus plats en suprastonzas planadas che san buca danvonz leger in plan. La Retica stoppi adattar tec a tec tut sias staziuns als trens novs, sils quals Sursilvanas e Sur­silvans han stuiu spitgar ­annorums. Tochen buc aschi ditg, vevan nus trens genuins cun aunc hisli aviert el liber; vul dir, ti stgavas buc ir sin hisli sch’il tren fuva ella staziun. Onns ed onns han tecnichers studegiau ora ils trens retics digl avegnir. In normal vess baghegiau ils trens novs suenter las staziuns existentas. La Retica ha fatg il cuntrari. Quei regorda a relaziuns sovieticas, nua ch’ils trens cursavan tenor ils uraris stampai a Moscau, schegie che las rodaias fuvan gnanc aunc tschentadas. Quei regorda era al Tenigerbad AG che veva cumprau entirs palets butteglias per l’aua minerala. Las lingias d’aua, nundir las spinas per emplenir giu las butteglias, ein aunc oz buca tratgas. Vid ils trens novs stoss ti era aunc s’endisar: Il tren retegn. La glieud stat siper la porta. Tgi ch’ei il pli datier smacca in nuv. Il nuv fa cazzola. Tgietschen vul dir: spetga! Vonzei vegn el verds. Enstagl da sesarver fa ei 5 1/2 gadas sis secundas tìutìutìutìutìutì. Quei ei per che ti fetschies adatg e mondies buca cul nas ed in di cul rolatur egl esch avon ch’el sesarvi. Ei mondi per la segirtad da senils e dements. Avon che la porta sesiara fa ei cun tempo accelerau tschun secundas titititititititititi. Finalmein va ei ingada per nossa segirtad e buca per nos raps. Per lezs va ei, sche ti vegns alla staziun cun auto. Lu stoss ti pagar per parcar dapi in temps. Las vischnauncas ein buca seriscudidas per nus, han durmiu. Quels dils uclauns che van cul tren a Cuera e miran sigl ambient, astgan pagar per parcar. Ils gronds plazals allas staziuns eran inagada bi prau da nos tats che lezs han dau giu alla ­Retica practisch per nuot. Leo Tuor è autur e viva a Val (Surrein). Leo Tuor

Al tgamun operativ dalla Canorta Lumpazi che porscha la survigilonza e tgira d’affons pigns, dat ei midadas. Lisa Giorgio surdat la direcziun a Mustér e surpren da niev quella per la purschida a Trun e Breil. La Canorta Lumpazi ha engrondiu cuntinuadamein sia purschida ils davos onns. Igl onn vargau ei vegniu survigilau varga 200 affons en treis differents loghens. «Quei augment dalla purschida pretenda adattaziuns ella direcziun. Naven digl emprem da zercladur 2025 vegnan la purschida a Mustér (canorta e structuras dil di) sco era las structuras dil di a Trun e Breil menadas separadamein», scriva la menadra Lisa Giorgio en ina circulara a geniturs, collegas sco era partenarias e partenaris da fatschenta. Responsabladad vegn repartida Lisa Giorgio ei sedecidida da surdar la direcziun dalla purschida dalla Canorta Lumpazi a Mustér a Jonna Schlosser e Lea Cabernard. Naven dil zercladur surpren ella la direcziun dallas structuras dil di a Trun e Breil. Las canortas a Trun e Breil sesanflan ellas casas da scola. La purschida a Trun exista dapi igl october 2022, quella a Breil dapi la stad vargada. Sco Lisa Giorgio di, vegn purschiu a Trun e Breil ina canorta per scolarets e scolars en fuorma d’ina meisa da miezdi. Ella canorta a Mustér vegn offeriu ina purschida da suvigilonza era d’affons pigns che van aunc buc a scola. «A Mustér vegn jeu ad organisar igl avegnir ils ‹Hort-Specials› – in program d’entgins dis per scolaras e scolars duront las vacanzas – communablamein cun las comenadras», scriva Lisa Giorgio ella communicaziun. Lisa Giorgio resta activa sin plaun cantunal, denter auter ella suprastonza dall’Associaziun per la survigilonza d’affons dil Grischun. Medemamein s’engascha ella vinavon sco experta d’examens da quei sectur e sco responsabla dil project «Rundum stark». La responsabladad per la purschida dalla Canorta Lumpazi a Mustér, Trun e Breil vegn reglada da niev.

Il gliendisdis sera ein las meglieras giugaduras ed ils megliers giugadurs da ballapei dalla Svizra vegni honorai ella Casa da cultura ad Aarau. Alla sera da gala da «Swiss Association of Football Players» ha era Fabrizio Cavegn survegniu honur. El ei vegnius eligius el team dalla Challenge League 2024/25 sco attaccader seniester. La Challenge League ei la secund’aulta ligia da ballapei en Svizra. Il Lumnezian Fabrizio Cavegn ei engaschaus tiel Club da ballapei Vaduz. La stagiun 2024/25 ha el sittau endisch gols per Vaduz ed ha aschia contonschiu il tschunavel plaz ella rangaziun dils settagols da quella ligia. (fmr/hh) Il moderatur dalla sera, Rainer Maria Salzgeber, ha dau a Fabrizio Cavegn la pusseivladad da s’exprimer era per romontsch il glien disdis sera ad Aarau.

Igl onn da fatschenta 2024 ha la Banca Raiffeisen Cadi fatg in gudogn da pressapauc in miez milliun francs. Quel ei levamein pli aults che quel digl onn avon. La summa da bilanza ei s’augmentada per 3,8 % sin 678,8 milliuns francs. La situaziun conjuncturala actuala e las malsegirtads geopoliticas restan las sfidas pigl onn 2025. «La Banca Raiffeisen Cadi mira anavos sin in onn da fatschenta prospereivel. Ella fatschenta principala ha ella nudau augments legreivels», scrivan ils organs responsabels dalla banca el rapport annual ch’ei vegnius repartius quels dis allas commembras ed als commembers dall’associaziun. Cun in dils augments legreivels manegia la banca era il diember da commembras e commembers. Quel ei s’augmentaus per 32 sin 4816. La Banca Raiffeisen Cadi dumbra 23 collaboraturas, da quei treis emprendists. Il volumen da plazzas cumpleinas importa 17,2. Sper la sedia principala a Mustér dispona la banca era da filialas a Trun e Sedrun. Gudignau in miez milliun «Grazia alla gronda confidonza dalla clientella ha la Banca Raiffeisen Cadi saviu augmentar vinavon sia ferma posiziun els differents secturs da fatschenta», puntueschan il president dil cussegl d’administraziun Vigeli Jacomet ed il parsura dalla direcziun Alfons Quinter el rapport annual. Aschia ei il volumen da hipotecas carschius per 20,3 milliuns sin 532,4 milliuns francs per la fin digl onn 2024. Ils deposits da clientella ein s'augmentai per 21,1 milliuns sin 523,9 milliuns francs. Sco ins sa leger el rapport annual han «biaras clientas e biars clients» aviert in niev deposit da vaglias, fagend aschia lur investiziuns sur la Banca Raiffeisen Cadi. Bien svilup dil recav Sereducius ei il recav net dalla fatschenta da tscheins, numnadamein per 5,5 % sin 6,8 milliuns francs. Il recav dalla fatschenta da cumissiuns e da survetschs ei carschius per 14,2 % sin rodund 900 000 francs. Il recav da fatschenta ei sereducius levamein sin 8,64 milliuns francs. Ils cuosts da persunal ein carschi en cumparegliaziun cugl onn precedent per rodund 120 000 francs sin 2,41 milliuns francs. Consequentamein ei la relaziun dils cuosts tiel recav s’augmentai levamein. Tut en tut ha la Banca Raiffeisen Cadi realisau in success da fatschenta legreivel ell’altezia da 4,11 milliuns francs (+ 0,6 %). Grazia al gudogn annual da 0,52 milliuns francs (+ 1,7 %) po la Banca Raiffeisen Cadi tschensir ils screts da participaziun cun sis pertschien. Ei regia malsegirtad Pervia dalla situaziun conjuncturala actuala e las malsegirtads geopoliticas ein las sfidas gl’onn da gestiun 2025 semegliontas a quellas digl onn vargau. «Tuttina quenta la Banca Raiffeisen Cadi cun in svilup solid dallas fatschentas. Grazia a sia strategia e la vischinonza alla clientella ei la Banca Raiffeisen Cadi sin buna via», scriva la direcziun el rapport annual. L’associaziun salva era uonn negina radunonza dallas commembras e dils commembers. Las decisiuns pertuccont igl onn da fatschenta 2024 vegnan danovamein pridas a scret. Survesta dalla cefras indicativas dalla Banca Raiffeisen Cadi igl onn 2024 en milliuns francs midada summa da bilanza 678,8 + 3,8 % emprests alla clientella 545,3 + 2,9 % deposits dalla clientella 523,9 + 4,2 % recav da fatschenta 8,6 − 0,7 % cuosts da fatschenta 4,3 − 2,2 % gudogn annual 0,5 + 1,7 % Il baghetg dalla Banca Raiffeisen Cadi a Mustér.

Questa primavera han la presidenta ed il president dallas combras federalas dil parlament entschiet in viadi cultural tras la Svizra. Ils 5 da zercladur 2025 visetan els Glion. Ils 13 da mars 2025 han Maja Riniker, la presidenta dil Cussegl naziunal, ed Andrea Carroni, il president dil Cussegl dils cantuns, visitau Bellinzona, la capitala tessinesa, nua ch’els ein s’entupai culla populaziun da lungatg talian. Ils 5 da zercladur 2025 suonda la secunda viseta, ils dus magistrats vegnan el territori dil quart lungatg naziunal. Sco liug dalla sentupada culturala han els tscharniu la capitala dalla Ligia Grischa. Il scarvon da Glion, Michael Spescha, ha confirmau alla FMR che la casa-cumin hagi retschiert in invit alla sentupada, enteifer il viadi culinaric-musical tras la Svizra, culs magistrats Maja Riniker ed Andrea Carroni. Part per tuts e tscheina cun hosps Per la sentupada a Glion dat ei duas parts, in inscunter public culla populaziun ed ina tscheina cumineivla per hosps envidai. «Nus vegnin a cuschinar e far musica ensemen e viver la diversitad da nossa tiara», scrivan la «suprema Svizra ed il suprem Svizzer» egl invit communabel da lur viadi cun inscunters culturals. Gievgia, ils 5 da zercladur 2025, entscheiva la viseta a Glion allas 16.45 culla part publica ella cuort dil Museum Regiunal Surselva. In e scadin, pign e grond, giuven e vegl ein envidai d’entupar ils «pli aults Svizzers» digl onn 2025. Allas 18.45 cuntinuescha la sentupada cun in apero per biebein 50 hosps envidai, denter quels persunalitads dil cantun e dalla vischnaunca Ilanz/Glion. Allas 19.05 tochen las 22.00 suonda la tscheina che Maja Riniker, la presidenta dil Cussegl naziunal, ha preparau ensemen cun giuvens engaschai. Andrea Carroni, il president dil Cussegl dils cantuns, selegra d’embellir quella tscheina musicalmein, e quei ensemen cun giuvens talents dalla regiun.(fmr/abc) Glion, la stad

In gudogn schuber da 182'000 francs ei nuot extraordinari per la vischnaunca da Flem. In fatg extraordinari ei il gudogn brut da 9,3 milliuns francs. La vischnaunca sa far amortisaziuns da 7,5 milliuns francs. Il gudogn fiscal, vul gir quel dallas entradas da taglia, era prognosticaus cun 22,3 milliuns francs. Il gudogn fiscal effectiv ei denton staus il 2024 per 18,7 % megliers, numnadamein 26,4 milliuns. Il recav total dalla vischnaunca da Flem ei staus 42,8 milliuns francs, quei ei 22,6 % dapli che previu. Sco quei che la suprastonza communala scriva el rapport annual, ein las taglias specialas stadas il 2024 sin in livel fetg ault. «Tier las taglias sin midadas da maun san ins discuorer d’in record», san ins leger el rapport. Gl’onn precedent 2023 haveva la vischnaunca da Flem incassau taglias sin midada da maun ella valeta da 2 milliuns francs, gl’onn 2024 eis ei stau 3,5 milliuns francs. «Las immobiglias en nossa destinaziun ein fetg tschercadas. Las consequenzas negativas da quell’attractivitad, en fuorma d’ina munconza da spazi da habitar per indigens, astg’ins buca emblidar», renda la suprastonza communala attent. Flem, gl'atun 2024 Buna disciplina d’expensas Ina buna part da sias entradas investescha la vischnaunca lu era en quei sectur. Aschia ha il suveran approbau projects per quei intent. Ils buns quens dils davos onns – inclus quel dil 2024 – lubeschan alla vischnaunca da semover e da sesviluppar. Da 2021 tochen 2024 ha ella investiu totalmein 61,7 milliuns francs. Ella sa investir e gest amortisar, gl’onn 2024 ha ella saviu far amortisaziuns ella valeta da 9,3 milliuns francs. «La disciplina dallas expensas ei stada fetg buna», lauda la suprastonza communala. Pigl onn 2024 ei il president communal Martin Hug staus responsabels. L’entschatta schaner 2025 ha el bandunau Flem e siu successur Christoph Schmidt ha surpriu il tgamun. Martin Hug haveva puntuau duront sia legislatura 2021-2024 ch’ils gudogns ed il generus spazi da semover sveglien desideris da dar ora daners per quei e per tschei, ins stoppi denton esser prudents e tener a mistregn da tuttas uras la cassa. Quei ha la vischnaunca fatg consequentamein. Lubiu 148 projects da baghegiar Las entradas da taglia ein, sco ellas autras vischnauncas dalla destinaziun, la fontauna d’entrada centrala da Flem. Gl’onn 2024 ha gl’uffeci dall’allianza da taglia taxau 4847 persunas singulas e giuridicas, gl’onn precedent era ei stau 4786. Il rapport da gestiun dalla vischnaunca ei in annuari cun cefras e statisticas detg interessantas. Per exempel informescha il ressort da baghegiar ch’el hagi discutau ed approbau 148 damondas da baghegiar. Gl’onn vargau era ei stau 140. Lubiu ha l’autoritad 11 baghetgs novs cun totalmein 56 habitaziuns, da quellas 46 empremas e diesch secundaras. La summa dallas investiziuns indichescha la statistica cun 69,2 milliuns francs. Encunter la tendenza d’augments e carschents va in sectur dall’infrastructura. Gl’onn 2024 ha la serenera da Flem schubergiau in volumen da 804'019 m3 aua piarsa. Gl’onn precedent eri stau 822'127 m3. Il quantum che vegni menaus ella serenera sereduceschi tendenzialmein demai ch’ins separeschi l’aua da meteor e quella dallas casas. Ina reducziun da habitonts Il quen annual 2024 muossa era che la vischnaunca da Flem ha incassau ina summa da 3,5 milliuns taxas da hosps e 0,5 milliuns taxas turisticas. Ina part da quei import ha ella dau vinavon, tenor il contract da destinaziun, all’organisaziun Flem Laax Falera Management SA. Ina fontauna d’informaziun interessanta ei era la statistica da habitonts 2024 dalla vischnaunca. Ils 31 da december 2024 vivevan a Flem 3019 persunas, Svizzers e persunas digl exteriur. Quei ein 146 dameins ch’igl onn precedent. La munconza da spazi da habitar sforza persunas d’encurir habitaziuns en auters loghens. La structura dallas schlatteinas ei detg ulivada cun 1441 persunas masculinas e 1421 femininas, quei tier il diember da 2862 habitontas e habitonts permanents. La pli veglia habitonta da Flem registrada il 2024 ei naschida 1922, il pli vegl 1930. Gl’onn vargau ha la menadra dalla controlla da habitonts da Flem, Anita Cavelti, registrau 21 naschientschas, 25 mortoris e 22 maridaglias, da quellas vivan denton mo 5 pèrs a Flem.

100 dis eis ei dapi che Pieder Vincenz ei en uffeci sco directur dil Plantahof a Landquart. Ils emprems meins ein stai quels d’emprender d’enconuscher il persunal e da sedocumentar els dossiers per survegnir ina survesta. La devisa dil niev directur Pieder Vincenz ei quella da sefocussar sin las sfidas impurtontas dall’ agricultura grischuna da damaun e pusmaun. «Ils emprems 100 dis ein stai fetg interessants, mo era intensivs», di Pieder Vincenz ch’ei inschignier agronom da professiun (mira box). El accentuescha en quei connex ch’ei seigi ina honur per el d’astgar scriver vinavon in toc dall’historia da 120 onns dil Plantahof a Landquart. «Ils davos meins haiel jeu empriu d’enconuscher las conluvreras ed ils conluvrers e ton sco pusseivel era nossas scolaras e scolars al Plantahof. Epi hai jeu nuau ils emprems contacts culs partenaris che nus collaborein ell’agricultura e cun nossas representantas e representants ella politica.» Pieder Vincenz manegia ch’ei seigi stau impurtont per el d’observar, menar discussiuns e survegnir ina buna basa. «Ussa sai jeu dir ch’jeu haiel ina survesta per prender decisiuns el futur e giudicar nua ch’igl ei da metter ils accents egl avegnir.» Igl 1. da fevrer 2025 ha Pieder Vincenz supriu il tgamun dil Plantahof. Accumpignar «Il pli impurtont pensum dil Plantahof ei d’accumpignar nossas absolventas ed absolvents, mo era las famiglias purilas en lur mintgadi professiunal», constatescha il niev directur dil Plantahof che ha passentau ina gronda part da sia giuventetgna sil bein puril da siu tat e sia tatta e da siu aug a Pigniu. «L’incumbensa dil Plantahof eis ei da preparar ils purs giuvens sin lur veta professiunala. Pli tard sustegnin nus las puras ed ils purs cun nossa cussegliaziun purila e cun nos cuors da perfecziun. Quei ein incaricas fundamentalas che duein restar las medemas era egl avegnir.» Pieder Vincenz ei perschuadius ch’il Plantahof sco scola e post da cumpetenza e da cussegliaziun stoppi restar ina instituziun agila e flexibla per cattar bunas sligiaziuns per las sfidas actualas e dil futur. Tenor el eis ei indispensabel da reagir sin problems a moda e maniera profilactica, pia sche pusseivel gia ordavon per esser pinaus per exempel sin eveniments en connex cun prighels dalla natira. Animals da rapina e clima Ils animals da rapina el Grischun e las midadas dil clima ein tenor Pieder Vincenz ch’ei dapi igl 1. da fevrer 2025 directur dil Plantahof duas dallas sfidas che vegnan ad accumpignar el el mintgadi futur dil Plantahof. «Pertuccont ils animals da rapina vulein nus realisar las mesiras ch’ein pusseivlas da realisar. Las mesiras pertuccont la protecziun dallas muntaneras han denton era lur cunfins.» Pieder Vincenz menziunescha era las midadas dil clima che vegnien era ad esser ina pulita sfida futura pil Plantahof. «Il clima occupescha l’agricultura di per di. Da dumignar neu bunas sligiaziuns per ils purs e producents e da metter quellas en accordanza cun la strategia cantunala ei ina dallas pli grondas sfidas futuras pil Plantahof.» El vulessi porscher quellas sligiaziuns ed ideas a tuttas puras e purs el Grischun sco propostas e quei en ina fuorma accessibla per tuts. Midadas han consequenzas «Che la glieud maglia dameins carn ei ina realitad ad interim», di Pieder Vincenz. «Sco producents da carn ston las puras ed ils purs tener quen da quella digren da consum ed empruar da cumpensar quella sperdita.» In’auter sectur ch’il niev directur dil Plantahof fa allusiun ein las midadas da structuras ell’agricultura grischuna. «Ei dat egl avegnir pli paucs, mo persuenter pli gronds menaschis purils. La tecnica possiblilitescha era da spargnar forzas da lavur.» In ulteriur tema che vegni a fatschentar il Plantahof ella cussegliaziun ed ella scola seigi la nova generaziun da puras e purs. «Ein las giuvnas ed ils giuvens aunc promts da luvrar sils beins purils sco lur antecessurs fan quei entochen oz?», sedamonda Pieder Vincenz. «Jeu manegiel ch’il model da lavur dad oz dallas puras e dils purs savess entscheiver a balluccar in tec el futur. Pia, per segirar las existenzas dallas puras e dils purs giuvens el futur eis ei da ponderar novs models da lavur.» Il niev directur di ch’il Plantahof sco center da cumpetenza hagi in bien potenzial da specialistas e specialists che vegnien a luvrar el futur per dar damogn a tut las sfidas sils differents camps da lavur. Scola frequentada bein Pieder Vincenz di ch’el hagi astgau suprender da siu anticessur Peter Küchler in menaschi intact era cun cefras d’absolventas ed absolvents fetg constantas. Igl interess da principi per la clamada da pura e da pur seigi avon maun. «Jeu mez sun adina staus fascinaus dil mistregn da pur.» Perquei hagi el elegiu il studi d’inschignier agronom. E perquei seigi el staus fetg bugen cussegliader puril en Surselva a sias uras. Sch’el havessi oz aunc ina gada 20 onns, vegnessi el a decider da far aunc inagada la medema via professiunala. Cussegliader puril, sviluppader regiunal e directur Pieder Vincenz ha uonn 50 onns. El ei carschius si a Mustér ed ha frequentau leu la scola primara ed il gimnasi alla scola claustrala. Suenter siu studi d’agronomia alla Scol’aulta politecnica a Turitg ha Pieder Vincenz luvrau ils onns 2001 tochen 2004 sco cussegliader puril al Plantahof. Suenter ulteriuras staziuns ell’economia privata e sco sviluppader regiunal tier la Regiun Surselva ha el midau igl onn 2010 tier il Cantun egl Uffeci d’agricultura e da geoinfurmaziun. Sco emprem ha el menau leu il ressort da controlla e naven dil fenadur 2021 la partiziun per mesiras agricolas. Pieder Vincenz ei maridaus e viva actualmein a Haldenstein. (fmr/mg) Dapi 100 dis il schef dil Plantahof Pieder Vincenz ei dapi 100 dis il niev directur dil Plantahof. Igl inschignier agronom sursilvan ha surpriu la funcziun da directur igl 1. da fevrer 2025 da Peter Küchler ch’ei ius en pensiun suenter 26 onns alla testa dil Plantahof. Secapescha ch’ei seigi ina gronda honur d’astgar scriver vinavon in toc dall’historia da 120 onns dil Plantahof, di Pieder Vincenz en discuors cun la FMR. Da l’autra vart seigi quei era ina gronda sfida. «Ils emprems 100 dis ein stai interessants, mo era intensivs da termins», di Pieder Vincenz. «Jeu haiel empriu d’enconuscher las conluvreras ed ils conluvrers e ton sco pusseivel era nossas scolaras e scolars al Planta­hof. Epi hai jeu nuau ils emprems contacts culs partenaris che nus collaborein sco Plantahof e cun nossas representantas e representants ella politica.» Ussa seigi el aschi lunsch ch’el hagi ina survesta per prender decisiuns en favur dil futur e giudicar nua ch’ei seigi da metter ils accents egl avegnir. (fmr/mg) Il Plantahof ei dapi 120 onns l’instituziun per la scolaziun e per la cussegliaziun dall’agricultura grischuna. Pieder Vincenz empala la scola ed il center grischun da cumpetenza dall’agricultura el futur. Igl 1. da fevrer 2025 ha Pieder Vincenz supriu il tgamun dil Plantahof.

Sonda, ils 17 da matg 2025 arva la «Zezzaneera» sia escha el marcau vegl a Glion. L’emprema exposiziun en quei niev spazi per art e cultura muossa ovras da Lilly Keller. «Zezzaneera» – aschia senumna ina localitad dedicada igl avegnir per art e cultura alla «Städtlistrasse 3» a Glion. L’entschatta dall’activitad vegn fatga sonda, ils 17 da matg 2025 cun in’exposiziun d’ovras da Lilly Keller. L’artista era oriunda dil cantun Berna e ha viviu plirs onns a Tusaun. Igl onn 2018 eis ella morta ella vegliadetgna da bunamein da 89 onns. Cuort avon sia mort ei la Fundaziun Lilly Keller vegnida fundada. Quella s’occupa da siu relasch che cuntegn denter auter maletgs, sculpturas, collaschas e tapissarias da si’activitad sur plirs decennis. Ina part da quellas lavurs ein da veser duront rodund dus meins ella «Zezzaneera» el marcau vegl a Glion. Per art e cultura Sco Bea König ch’ei inizianta dil niev local per art e cultura a Glion ensemen cun Nicoline Schaub di, duei vegnir purschiu igl avegnir ella «Zezzaneera» in vast spectrum d’art en cumbinaziun cun culinarica. Rodund mintga dus meins duei la purschida vegnir midada. Igl ei era previu da porscher talks e concerts classics el rom d’arranschaments da rama. «Culla «Zezzaneera lein nus dar in accent alla purschida da cultura ch’exista gia. Nossa finamira ei da presentar surtut art figurativ e classic», di la coninizianta Bea König. Tenor il register da nums seigi «Zezzaneera» il num d’in liug ella vischinonza da Glion. «Zezzaneera» seigi aschidadir la descripziun per terren cultivau. La «Zezzaneera» a Glion vegn aviarta sonda, ils 17 da matg 2025. Quei di eis ella aviarta dallas 16.00 entochen las 20.00. Aunc ei la localitad dalla «Zezzaneera» el marcau vegl a Glion vita. Prest ei da veser leu art dall’artista Lilly Keller.

«Tradiziun munta buca da tgirar la tschendra, mobein da dar vinavon il fiug.» Cun quels plaids ha in lutgader da renum dau a mi sclariment silla damonda tgei muntada che tradiziun hagi per el! La Svizra ei ina tiara pleina dad antagonissems – e gest quei fatg ei sia gronda fermezia e rihezia. En negin auter liug vegn quella relaziun denter tradiziun ed innovaziun aschi visibla sco el sport da lutga. Quei che para dad esser restonzas d’ina veta passada, ei en realitad ina viva expressiun d’ina cultura che sesviluppescha cun sensibilitad e cun cor. Il sport da lutga ei in tec sco in spieghel dalla Svizra – valurs cun profundas ragischs en cumbinaziun cun la qualitad dad ir cul temps. Il sport da lutga cun ses rituals – sco dar il maun avon il cumbat ed da schubergiar giu la resgiadira dil dies suenter la victoria – para tradiziunal. Denton ei quei sport lunsch naven dad esser antiquaus. Il cuntrari ei il cass. Ils davos onns ha il sport fatg enorms pass en direcziun da professiunalitad: cun metodas modernas da trenament, cun sustegn da la scienza sportiva (era la psicologia da sport ha dapi decennis in’impurtonza en quei sport) e cun ina clara strategia da promoziun per giuvenils ed ina promoziun da mattatschas/dunnas en in sport masculin. Malgrad quella modernisaziun resta la lutga ina plattafurma autoctona (bodenständig) dominada da respect e cuminonza. Cun egls attents mirein nus fin uost viers igl ESAF 2025 a Mollis, la Fiasta federala da lutga 2025, nua che la regiun Glaruna vegn ad esser il center d’ina tradiziun viventa. Il sport da lutga ha la forza da colligiar glieud – sur generaziuns, cunfins e classas socialas. La sfida resta: co mantener il caracter autentic e tuttina promover aviartadad, diversitad ed access per persunas da tiara e marcau? Il futur dil sport da lutga – ed era dalla Svizra – vegn forsa gest a depender exact da quei: dad haver la curascha da viver tradiziuns e da tuttina ir novas vias. Mollis 2025 sa daventar in simbol per ina Svizra che respecta sias ragischs e mira cun forza e confidonza enviers igl avegnir. Robert Buchli è psicolog da sport e viva e lavura a Berna.

L’Uniun La Caura fundada 2014 ella Val Medel vegn sligiada. Sco il president Peter Binz ha detg sin damonda dalla FMR, ei la decisiun per far quei pass curdada alla radunonza generala igl atun vargau. La Fundaziun La Caura duei restar en funcziun. Ils 10 d’uost 2014 ei l’Uniun La Caura vegnida fundada sill’Alp Puzzetta. Il territori dalla Puzzetta vegn pasculaus dapi decennis da cauras, aschia che l’uniun havess buca saviu eleger in liug pli expressiv per sia fundaziun. Ualti exact diesch onns pli tard – l’entschatta settember 2024 – han las commembras ed ils commembers decidiu da sligiar l’uniun per la fin da zercladur 2025. «Nus havein contonschiu las finamiras fixadas els statuts», di Peter Binz ch’ei staus president dall’Uniun La Caura duront quels diesch onns. Perencunter duei la Fundaziun La Caura ademplir vinavon sia funcziun. «Si’incumbensa ei da promover la tratga d’animals da casa manedels sisum la Surselva», puntuescha Peter Binz ch’appartegn al cussegl da fundaziun da quella. Dapli cauras «Ina dallas finamiras principalas dall’Uniun La Caura ei stada quella d’animar ils purs ella val da tener dapli cauras. Quei ei reussiu, la famiglia da Placi Venzin ha augmentau il diember da cauras», constatescha Peter Binz. Culla fundaziun che resti en funcziun sappi la tratga da cauras vegnir promovida era igl avegnir. Medemamein seigi ei reussiu da promover la vendita da carn e products da latg dalla caura. «Cura che l’uniun ei vegnida fundada eran ils prezis buca buns ed ord vesta dall’agricultura buca cuntenteivels. Quei ei semidau ils davos onns. Medemamein eis ei reussiu da s’organisar aschia ch’ils products dalla caura san vegnir purschi pli u meins igl entir onn ora», di Peter Binz e constatescha: «Sche las finamiras d’ina uniun ein contonschidas, astgan ins era far il pass da sligiar ella.» L’uniun dumbra rodund 110 commembras e commembers. Per lur commembradi retschevevan quellas e quels differents products ord la tratga da cauras dalla Val Medel. Iniziau projects regiunals Il moviment sedaus en connex culla caura ella Val Medel igl onn 2014 ha lu priu ils onns suandonts ina dinamica d’investiziuns. La finamira da realisar ina cascharia en Val Medel ei buca vegnida contonschida, mo persuenter ha quei project saviu vegnir transferius a Breil. Leu vegn la cascharia engrondida el rom dil Project regiunal Cadi (PRC) e quei cun sustegn finanzial el rom dalla Nova politica regiunala dalla Confederaziun. «En connex cun quei project regiunal ha l’engrondaziun dalla Sechentaria Pally a Curaglia gia saviu vegnir terminada», constatescha Peter Binz. Medemamein seigien dus ulteriurs projects – l’organisaziun da marketing e dalla commercialisaziun da products regiunals sco era ina stizun d’in bein puril a Mumpé Medel – sin buna via. Sco ins sa leger el protocol dalla davosa radunonza generala ha l’Uniun La Caura fatg ina sviulta da rodund in milliun francs en quels diesch onns. Entras si’activitad el rom dil PRC ha in volumen d’investiziuns da rodund diesch milliuns francs saviu vegnir iniziaus. L’Uniun La Caura sesligia La fin da zercladur 2025 vegn l’Uniun La Caura ella Val Medel – fundada igl uost 2014 – sligiada. Sco quei ch’il president Peter Binz ha detg sin damonda dalla FMR, ha l’uniun contonschiu sias finamiras. Siu scop principal ei staus la promoziun dalla caura, surtut da meglierar las cundiziuns da commercialisar ils products da quei animal da casa. Tenor Peter Binz eis ei reussiu d’animar ina famiglia da purs d’augmentar il diember da cauras. Era ils prezis per carn e products da latg dalla caura seigi ei reussiu d’augmentar ed aschia da far la tratga da cauras pli attractiva pil puresser. Vinavon en funcziun resta la Fundaziun La Caura. Quella sestenta da promover la tratga d’animals da casa manedels sisum la Surselva. (fmr/hh) Peter Binz ha presidiau l’Uniun La Caura en Val Medel naven dalla fundaziun entochen ch’ella vegn sligiada quest onn.

L’uniun Pro Sagogn envida sonda proxima ad ina sera franzosa. Secapescha cun aperitiv. La halla plurivalenta setransforma en ina bar dils onns 1920. Visitadras e visitaders astgan guder ina «Promenade à Paris». Seschei captivar da Paris dils onns 20 ! » scriva l’uniun Pro Sagogn en siu invit alla sera franzosa cul tetel «Promenade à Paris». Sonda proxima san ins pia ir en sortida a Sagogn e sesentir sco en ina bar dalla metropola. Ils onns 1920 era la capitala franzosa in magnet, buca mo economica- mobein era culturalmein. La musica era vidlunder da semidar, naven dalla romantica, naven dils impressiunists, Debussy , Wagner, naven da Saint-Saëns. Artistas ed artists giuvens eran alla tscherca d’ina lingia clara, d’in viver independent e nunconvenziunal. Picturs-artists sco Pablo Picasso, litterats sco Jean Cocteau, acturs sco Jean Marais han derasau il stil niev. Amiez quels era il giuven grischun Alberto Giacometti. Dalla musica ein ils chansonniers resorti, per exempel Edith Piaf. Alla tscherca d’in agen e niev stil ein musicists seprofilai. En numerus locals dil marcau da Paris sunav’ins Eric Satie, Francis Poulenc, Charles Trenet. A quell’atmosfera dils onns 1920 a Paris ei la sera franzosa a Sagogn dedicada. Accordeon, la vusch humana, clarinetta, oboa e fagot ein ils instruments, Astrid Alexandre, Gion Andrea Casanova, Roberto Cuervo, Franco Mettler e Thomas Weber ils interprets. Quella gruppa suna, divertescha, lai semiar e mirar el cor dalla Frontscha. La sera franzosa « Promenade à Paris » ei sonda, ils 10 da matg 2025, allas 20.00, ella halla plurivalenta a Sagogn. Per reservaziuns da plazs tarmetter in mail a: info@prosagogn.ch.

La Casa Maissen, ni la Casa Crap sco Sumvitg numna igl imposant baghetg amiez vischnaunca, ei per part sanada. Ils novs possessurs Heinrich e Catharina Graf han envidau ad ina tura tras in baghetg historic che tradescha silmeins per part sia derivonza originala d’avon 350 onns. Heinrich Graf ei s’interessaus per ina habitaziun ch’era venala a Sumvitg – en ina casa che datescha digl onn 1673 e ch’ei vegnida construida da landrechter Clau Maissen: La casa Maissen – ni sco ella vegn numnada a Sumvitg, la Casa Crap. Gitg ha il landrechter Maissen buca saviu guder siu niev suttetg a Sumvitg perquei che la dertgira criminala dil cumin dalla Cadi ha confiscau la casa igl onn 1676 (mira boxa). «Jeu sun scocamai s’inamuraus en quella casa,» gi Heinrich Graf. El ha envidau ad ina guidada tras il baghetg historic la jamna vargada. Cumprau treis da quater habitaziuns Heinrich Graf e sia dunna Catharina Graf han daferton aunc cumprau ulteriuras duas habitaziuns dalla Casa Crap. «Sulet la habitaziun sisum dretg ei buc en miu possess», aschunta Heinrich Graf che ha aviert igl esch casa alla FMR per far ina guidada tras igl object ch’ei per part renovaus. Dalla partida ei era Adrian Huonder dalla Huonder GmbH da Mustér staus che ha exequiu la sanaziun. «Sanar in baghetg vegl procura per ina ni l’autra surpresa.» Da quellas surpresas han Adrian Huonder ed il patrun da construcziun anflau per exempel el plaunterren. «Ils plantschius sesanflavan sin quaders plazzai el tratsch.» Fastitgs dil baghetg d’antruras Oz tradeschan entgins indezis el plaunterren sco quei che la casa pudeva sepresentar avon 350 onns. Sco per exempel il liung corridor che meina tras igl entir baghetg cun ses arviuls, l’escha dallas stanzas che survevan antruras per tschalers e las scalas da crap che meinan siado ellas alzadas sura. Deplorablamein ei la sulada da crap dil paunterren svanida. Il niev possessur gi da haver schau allontanar diversas preits, aschia che la grondezia originala da pliras stanzas ei puspei reconstruida. Heinrich Graf ha schau isolar ed ha schau installar in niev scaldament, ina pumpa da calira. «Per installar il scaldament per l’entira casa eis ei stau d’engrau dad esser en possess da pliras habitziuns.» Habitaziuns che Heinrich Graf lai a tscheins. «Jeu vi schar a tscheins a persunas che vivan en Surselva.» El e sia dunna vivan dapi onns a Flond. Pauc plascher dils parcadis Andreas Egger ei cussegliader da construcziun dalla Tgira da monuments e responsabels per la vischnaunca da Sumvitg. La Casa Crap sesanfla sut protecziun, aschia che la Tgira da monuments sto vegnir involvada en damondas da construcziun. Sco ei para ei quei denton buca succediu da bial’entschatta, mobein sin intervenziun dalla vischnaunca. Heinrich Graf sez ha getg che la vischnaunca hagi decretau ina bloccada da construcziun per in cert temps. Andreas Egger fa attent ch’il maletg historic dalla casa d’ordvart seigi aunc adina intacts. «Enteifer la casa ei vegniu baghegiau entuorn dabia els decennis vargai, aschia che bia dalla substanza d’antruras ei buca pli avon maun.» Buca fetg incantaus ei il cussegliader da construcziun dalla Tgira da monuments dil parcadi ch’il patrun casa ha eregiu sut casa. Andreas Egger ha dau d’entellir che la parcella sut casa seigi ina parcella independenta e cheutras buca suttamessa al pareri dalla Tgira da monuments. «La vischnaunca ei interessada da scaffir parcadis els vitgs ed ha consequentamein lubiu ils parcadis.» Andreas Egger ei secapescha interessaus co ei va vinavon cun la Casa Crap a Sumvitg, cunzun sche las ulteriuras habitaziuns vegnan pli tard era renovadas. El ei perschuadius ch’ina part dalla substanza historica egl intern dalla Casa Crap dil temps da Clau Maissen selai senz’auter aunc mantener. Priu il cass che la veglia da mantener ei avon maun. Ascensiun e curdada da Clau Maissen Clau Maissen (1621 – 1678) vala per ina dallas pli marcantas persunalitads ella historia dalla Surselva. Sia persuna, siu engaschi politic e siu destin han adina puspei fascinau historichers e scribents. Per Casper Decurtins ei Clau Maissen staus il Gieri Jenatsch dalla Surselva. Pader Marus Carnot ha seschau inspirar dalla veta dil politicher ad in drama historic. Quei scriva Aluis Maissen ellas annalas dalla Societad historica grischuna digl onn 2006. Aluis Maissen ei en sia publicaziun sefatschentaus cul process lantschaus dils adversaris dil landrechter. Naschius igl onn 1621 a Sumvitg en relaziuns mudestas ei Clau Maissen s’avanzaus ad ina persuna dominonta dalla politica sursilvana e dallas Treis Ligias. Il pussent landrechter haveva denton dabia inimitgs en Suselva ch’ein s’uni e che han instradau in process. Clau Maissen ha stuiu bandunar la Surselva ed ei daventaus in’unfrenda dad in mazzament instradaus da ses adversaris 1678 ella vischinonza da Domat. Ses beins inclus la casa nova da Sumvitg haveva la dertgira gia confiscau igl onn 1676. Clau Maissen sez ha scret da quella confiscaziun. «Ins ha rut si tut en mia casa nova, partgiu e purtau naven tutta rauba.»

Els tschun giugs dil campiunadi da ballapei dalla 3. ligia da questa primavera ha Trun/Rabius recaltgau dus puncts. Reussescha sonda proxima l’emprema victoria ordeifer encunter Sevelen? Schluein Glion ei hosp da Triesen. Sis rundas avon la fin dil campiunadi da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia schai Trun/Rabius sil secund davos plaz dalla tabella ed aschia ella zona dalla relegaziun. Els tschun giugs d’entochen ussa questa primavera ha l’equipa da Claudio Bundi incassau treis terradas e contonschiu dus remis. Igl adversari dalla proxima fin d’jamna ei Sevelen. Encunter quell’equipa ha Trun/Rabius gudignau igl atun cun 4 : 2. Il viadi el cantun S. Gagl sa la squadra dalla Cadi pia far cun in bien sentiment e culla finamira da recaltgar treis impurtonts puncts el cumbat encunter la relegaziun. Schluein Glion – il secund ella tabella dalla gruppa 1 dalla 3. ligia – ei hosp da Triesen che schai sil sisavel plaz. Il giug digl atun denter quellas duas equipas era ius a fin cun in pari 1 : 1. Schluein Glion ha mussau bunas prestaziuns els davos giugs e ha la finamira da contonscher il secund plaz ella tabella per la fin dalla stagiun. La rolla da favorit en quei giug ei pia tiels Sursilvans. Il capogruppa dalla gruppa 1 dalla 4. ligia, Lumnezia, ei hosp da Bregaglia ch’ei sisavel ella tabella. Igl uost vargau ha Lumnezia battiu quei adversari cun 4 : 0. 3. ligia, gruppa 1 Walenstadt – Cuera 97 3 : 2 Cuera 97 – Triesenberg so. 13.00 Triesen – Schluein Glion so. 16.00 Sargans – Bogn Ragaz so. 16.00 Sevelen – Trun/Rabius so. 18.00 Landquart – Mels du. 14.00 Panaduz – Walenstadt du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Surses so. 17.00 Tusaun/Cazas – Schluein Glion so. 17.00 Bregaglia – Lumnezia so. 17.00 Danis-Tavanasa – Lai Valbella du. 14.00 Domat – Schlarigna du. 17.00 5. ligia promoziun, gruppa 1 Triesenberg – Lusitanos de Samedan ve. 20.00 Trun/Rabius – Trübbach ve. 20.30 Walenstadt – Mels so. 18.00 Val Tamina – Schlarigna so. 18.00 Landquart – Panaduz du. 12.00 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Laax – Tusaun/Cazas ve. 20.00 Lumnezia – Flums so. 17.00 Bogn Ragaz – Rueun du. 15.00 Sargans – Danis-Tavanasa mes. 20.00 Juniors A1, gruppa 1 Orion Cuera – Surselva a du. 13.00 Juniors B promoziun, gruppa 1 Brühl – Rheintal so. 09.30 Heiden – Sargans so. 13.00 Grischun Central – Cuera 97 Tinizong so. 14.00 Mels – Montlingen so. 14.15 Arbon – Schlarigna so. 15.00 Juniors B1, gruppa 1 Panaduz – Surselva so. 14.00 Bogn Ragaz – Domat so. 14.00 Cuera 97 – Valposchiavo so. 15.30 Landquart – Glarnerland du. 10.00 Juniors B2, gruppa 1 Vaz Sut – Flums 2 : 8 Flums – Triesen so. 15.00 Walenstadt – Schwanden so. 16.00 Vaz Sut – Cuera 97 du. 13.00 Juniors C1, gruppa 1 Panaduz – Grischun Central 2 : 3 Balzers – Buchs so. 13.30 Vaduz – Grischun Central so. 15.00 Valposchiavo – Landquart du. 11.00 Juniors C2, gruppa 1 Domat – Surselva a so. 13.00 Landquart – Vaz Sut so. 13.30 Juniors D elita, gruppa 1 Diepoldsau-Schmitter – Cuera 97 ve. 19.00 Widnau – Au-Berneck so. 10.00 Glarnerland – Buchs so. 10.00 Surselva – Balzers Schluein so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Landquart – Panaduz 10 : 0 Grischun Central – Panaduz Lai so. 10.00 Surselva – Orion Cuera Laax so. 11.00 Valposchiavo – Domat so. 13.00 Surselva – Panaduz Laax mes. 18.45 Juniors D2, gruppa 1 Grischun Central c – Tavau Cazas so. 10.00 Orion Cuera – Grischun Central b so. 13.00 Landquart – Domat so. 13.30 Bregaglia – Cuera 97 du. 12.00 Juniors D2, gruppa 2 Panaduz – Vaz Sut so. 10.00 Cuera 97 – Mels so. 15.00 Surselva – Grischun Central Tavanasa du. 11.00 Domat – Landquart du. 11.00 Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Frauenfeld – Mels so. 18.30 Tusaun/Cazas – Widnau so. 19.15 Romanshorn – Domat so. 19.15 Uzwil – Triesen du. 11.00 Rapperswil-Jona – Bühler du. 13.30 Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Tusaun/Cazas ve. 20.15 Junioras FF-17 1, gruppa 1 Uzwil – Dardania S. Gagl so. 13.00 Surselva – Ruggell Trun so. 14.00 Junioras FF-15 2, gruppa 1 Cuera 97 – Surselva so. 10.00 Schwanden – Triesen so. 14.00 Linth 04 – Uznach so. 14.30 Rapperswil-Jona – Eschenbach so. 16.30 Mels – Tusaun/Cazas du. 12.00

Gianina Flepp Il meglier per haver «notgs per ina ga» ein loghens cun in cert caracter. Festivals, atgnamein tut ils loghens el marcau da Paris ed hotels da tschun steilas. Buca ch’jeu havess daners per da lez, mo auters han els. Ina da quellas notgs ein schabegiadas a mi a Sogn Murezi el Hotel Kulm. Cun ina amitga luvravel jeu al Festival da Jazz sco cameriera e nus vivevan ella Casa dil Prenzi, la casa da luvrers dil hotel. Jeu havevel buca grond interess da quei tip cun cavels liungs, mo mia buna collega quitava dispet che nus mondien bein aprau. Igl entir meins gia secruschavan nossas vias. Mo mes egls eran fixai sin in pign Sicilian che scheva mintga ga cu jeu mavel sper el vi: «Tu sei bellissima ...» La sera fulminonta ha entschiet cun gervosas e shots en ina bar stretga cul num «Stübli». Jeu hai priu a cor il cussegl da mia collega e furniu il plan da tschappar quei giuven quella sera. Zacu eis ei temps dad ir a letg e sin via a casa tilel jeu miu lasso invisibel sur il giuven. Nus prendin plaz sin in baun e sur nus in tschiel scleriu e steilas curdentas. El ei da zodiac scorpiun, il zodiac dalla mort e dil sex. Senza realisar ein ses mauns dapertut sin mia pial. Avon ch’jeu sun complet niua, decidin nus da siglir vi el letg da grondezia da retgs. Schizun miu ieli d’amur cun afrodisiacum hai jeu priu cun – neginas mesas caussas – era sche jeu havessel buca duvrau lez. En in dus havein nus o tut nossa vestgadira. Grondius um, buca memia bia musclas, aber ferms avunda dad alzar mei. In bi schuletg ha el era. Ed il meglier vid l’entira caussa, jeu stossel far insumma nuot. El sa exact tgei ch’jeu hai bugen. Zatgi schess: Bien karma. Jeu vegnel treis ga ed el less buca prender fin. Zacu vegn ei clar, vid durmir gnanc da patertgar. Buc idea co surviver il di, denton perquei han ins gie amitgas che tegnan il maun. Ella gratulescha a mi ed ei super cuntenta ch’jeu hai giu ina notg tut speciala. Certas amurs partan denton pli spert che quei ch’ellas arrivan. In pèr dis pli tard hai jeu anflau el cun in’autra. Cors ein fatgs per rumper, perquei ch’els san era puspei crescher ensemen. Pli bia che contact corporal ei magari semplamein buca dentuorn. Sco era cu jeu hai inaga giu enzatgei cun in dils biadis dil Hotel Saratz. La fiasta cun champagner la sera avon, il Spa e tut schiglioc gratuit ei stau stupend – per ina ga. Tgi sa, schiglioc fussel jeu ussa forsa possessura d’in hotel da tschun steilas ell’Engiadina. «Ghost Song» – «Canzun da spérts» da Cécile McLorin Salvant ei la canzun perfecta che descriva quellas amurs aschi impulsivas, denton era da veta efemerica, amurs che lessan semplamein buca restar. Per cletg ei la proxima historia gia sin via. Gianina Flepp è performista, realisatura da films e teater e semiadra da professiun.

La casa da scola a Sedrun duei vegnir sanada e segirada encunter tiaratriembels. Ina part dalla casa duei vegnir concepida aschia ch’ella sa era vegnir nezegiada autramein igl avegnir. En quei senn ei la plipart dils votums stada alla discussiun publica la mesjamna sera. Schegie che la suprastonza communala haveva buca gl’intent da menar quella sera ina discussiun davart il menaschi da scola futur, ei quei aspect tonaton staus tema en quei connex. Che la casa da scola a Sedrun – baghegiada avon rodund 60 onns – ha da basegns d’ina sanaziun, ei buca stau dispiteivel la mesjamna sera all’orientaziun e discussiun ella halla plurivalenta a Sedrun. A quella ha la suprastonza communala numnadamein clamau vischinas e vischins per orientar davart il project da sanar la casa da scola el liug principal dalla Val Tujetsch. In tenor ha giu maioritad: La casa da scola duei vegnir sanada e segirada encunter tiaratriembels en favur d’in menaschi da scola futur. Tonaton duei il svilup dil diember da scolaras e scolars vegnir tenius en egl cull’opziun da tschercar soluziuns da collaboraziun culla vischnaunca da Mustér. Singuls votums han pretendiu in’analisa dil menaschi da scola parallelmein cul svilup demografic, avon che sefatschentar concretamein dil project dalla sanaziun dalla casa da scola. Dalla discussiun ei la fin finala sortiu ch’igl entir cumplex da baghetgs, pia era l’aula, la habitaziun dil pedel, ils locals per la scoletta e la halla da gimnastica, duei vegnir involvius en ina calculaziun da cuosts per la sanaziun. La suprastonza communala era stada dil meini da seconcentrar sulettamein sil baghetg nua che la scola primara ed il scalem superiur vegnan instrui (mira era box.) Tiaratriembel e radon Culla discussiun publica dalla mesjamna sera ha la suprastonza communala da Tujetsch giu ina clara finamira. «Avon che cuntinuar culla planisaziun lein nus saver, schebein la sanaziun dalla casa da scola a Sedrun ei in tema concret per la populaziun», ha il president communal Martin Cavegn puntuau all’entschatta dall’orientaziun e discussiun. Ensemen cul gerau Guido Monn, la menadra da scola Sabrina Suppiger-Hendry ed il planisader Robert Albertin ha el presentau in studi per la sanaziun dalla casa da scola. La fuorma co sanar la casa da scola a Sedrun fatschenta la suprastonza communala dapi siat onns. En quei temps ei semussau ch’ina sanaziun ei cumbinada cun mesiras da segirtad en cass da tiaratriembel. Quei pretenda il dretg surordinau. Mo lu era d’allontanar il radon ord differentas stanzas e da far accessibels il baghetg per persunas cun impediments. Segirtad encunter tiaratriembels e radon ein stai emprems pass da scarpetsch. Mo lu eis ei reussiu da cattar ina soluziun che stat era en rama finanziala. «Cun spazzar e construir da niev il baghetg el nord dalla casa da scola sco era cun construir il tumbin per in ascensur sper l’aula, savein nus procurar per duas mesiras sufficientas en cass da tiaratriembel. Cheutras sedat la stabilitad dil baghetg dalla casa da scola senza che nus stoppien rinforzar igl entir edifeci cun petgas», di Robert Albertin dall’interpresa Albertin architects e cussegliaziun da baghegiar da Haldenstein. El ha fatg il studi per la sanaziun. Ina part multifuncziunala Las treis alzadas dalla casa da scola dalla part encunter vest cul niev tract encunter nord duein vegnir concepidas aschia ch’ellas san era survir igl avegnir ad in auter intent. «Nus havein in’entrada separada che lubescha da nezegiar las stanzas da quellas alzadas sco localitads d’instrucziun. Duess quei eventualmein buca pli esser necessari in di, san quellas localitads era survir sco biros ni per exempel per ina pratica da miedi», di gerau Guido Monn. Las finiastras dalla casa duein restar, las fatschadas duein vegnir sanadas energeticamein. Ina renovaziun urgenta pertucca il tetg che duei vegnir cumpletaus cun fotovoltaica. Ils cuosts approximativs per quei project ein calculai cun rodund 4,3 milliuns francs. «Ord vesta finanziala ei quei project supportabels per la vischnaunca», di Martin Cavegn e numna las cefras dil quen communal 2024 che vegn presentaus proximamein. Quel siara cun in cash-flow da 4 milliuns francs. Da quel vegn fatg remessas dad 1,9 milliuns francs. Da quellas remessas ei la summa dad 1,5 milliuns francs previda pil project dalla casa da scola a Sedrun. Co vinavon? Sin fundament dalla discussiun dalla mesjamna sera ed il giavisch da pliras varts da sefatschentar era dalla sanaziun dall’aula, dalla habitaziun dil pedel, dils locals da scoletta e dalla halla da gimnastica, duei il project pertuccont la casa da scola vegnir cuntinuaus. Il studi duei vegnir surluvraus e cumpletaus. Silsuenter duein architects haver la pusseivladad da far lur offertas sin fundament dalla descripziun dil project. Suenter d’esser en possess dils plans concrets ed ina calculaziun da cuosts duei la radunonza da vischnaunca decider davart il credit. Ina sanaziun ei realistica igl onn 2027. El rom dalla projectaziun sto era vegnir ponderau co garantir il menaschi da scola duront il temps dallas lavurs da construcziun. La discussiun fetg animada ha mussau claramein ch’ina casa da scola duei esser era igl avegnir ina part dil vitg. «Sche nus havein milliuns pil turissem, havein nus era daners per sanar la casa da scola. Buca sanar quella fuss resignau», ha in present manegiau per la fin dalla discussiun dètg animada. Diember da scolaras e scolars resta stabils La menadra da scola Sabrina Suppiger-Hendry ha presentau entginas cefras davart il svilup demografic e dil diember da scolaras e scolars ella vischnaunca da Tujetsch. Quest onn da scola dumbra la vischnaunca 86 scolaras e scolars. Quels serepartan sin 15 ella scoletta, 52 ella primara e 19 el scalem superiur. Ils proxims quater onns semova il diember denter 81 ed 84. Igl onn da scola 2029/30 croda el lu sin 75. Gia ussa vegn menau classas cumplessivas el scalem superiur e collaborau sur las annadas el scalem superiur. «Secapescha che nus tenin en egl il svilup dil diember da scolaras e scolars. Il mument ei ina collaboraziun culla vischnaunca da Mustér denton buca in tema tier nus», di Sabrina Suppiger-Hendry. (fmr/hh) Commentari Confess al scolaresser Hans Huonder/FMR La discussiun davart la sanaziun dalla casa da scola a Sedrun la mesjamna sera ha mussau claramein: Il scolaresser ed ils affons ein da grond’impurtonza per la populaziun ed igl avegnir dalla Val Tujetsch. Fierer la faultsch el canvau en vesta al svilup demografic negativ ei negin’opziun. La maioritad dils votums ha mussau che la scola s’auda el vitg aschi bein sco la baselgia. Vid quei duei buca vegnir balluccau. La discussiun ei stada in clar confess alla scola populara. Il svilup demografic en biaras vischnauncas en muntogna semanifestescha a moda eclatanta. Stizuns ed ustrias siaran lur portas, la Posta restructurescha siu menaschi e desista da biros e la munconza da prers pretenda cooperaziuns dallas pleivs. Plazs da lavur svaneschan ni san buca vegnir occupai muort munconza da glieud qualificada. Igl interess per la politica e per las uniuns pigiurescha ad in pigiurar. Quei svilup ei d’attribuir al svilup demografic ed a tendenzas da cumpra, consum e dil temps liber che semidan per gronda part en disfavur dalla societad. Quei ei buc auter sisum la Surselva. Quei mument ch’il menaschi da scola va ord la val retuorna el probabel buca pli. Da quei ein Tuatschinas e Tuatschins pertscharts. Cul project da sanar la casa da scola duei vegnir dau in clar accent agl avegnir dalla scola populara. Il diember da scolaras e scolars actual e dils proxims onns garantescha in menaschi da scola. Tgei ch’ei en 20 ni 30 onns sa negin. Mo il mund sevolva vinavon e tgisà, forsa era en favur dil scolaresser e dallas muntognas. Ils onns da corona han mussau tgei ch’ei pusseivel cun agid dalla digitalisaziun e tecnologias novas sco per exempel l’instrucziun a distanza. La scola s’auda el vitg La casa da scola a Sedrun duei vegnir sanada. Quei ei la quintessenza dalla discussiun publica la mesjamna sera davart in emprem studi da sanaziun che la suprastonza communala ha presentau. Ina part dil baghetg duei vegnir formada aschia ch’ella sa vegnir nezegiada igl avegnir era per auters intents. Hans Huonder/FMR «Avon che cuntinuar culla planisaziun lein nus saver, schebein la sanaziun dalla casa da scola a Sedrun ei in tema concret per la populaziun.» Cun quels plaids ha il president communal da Tujetsch, Martin Cavegn, iniziau la discussiun publica la mesjamna. Il studi elavuraus dil biro d’architectura e cussegliaziun da Robert Albertin porta glisch ell’investiziun ch’ei da far. Per rodund 4,3 milliuns francs duei il baghetg vegnir sanaus e segiraus encunter tiaratriembels. Leutier duei il radon en pliras stanzas vegnir allontanaus. Il baghetg el nord dalla casa da scola duei vegnir remplazzaus entras in niev. Grazia a quel ed al tumbin pigl ascensur san las pretensiuns pertuccont segirtad en cass da tiaratriembel vegnir ademplidas. Il resun dils presents ei staus clars: La casa da scola duei vegnir sanada. El rom dalla projectaziun duein era las ulteriuras parts dil cumplex, denter auter la halla da gimnastica, vegnir risguardadas. En plirs votums ei l’impurtonza dalla scola populara pil vitg vegnida accentuada. Pagina 5 «Nus lein saver, schebein la sanaziun dalla casa da scola a Sedrun ei in tema concret per la populaziun.» Martin Cavegn, president communal da Tujetsch La casa da scola a Sedrun duei vegnir sanada. Il planisader Robert Albertin, il gerau Guido Monn, la menadra da scola Sabrina Suppiger-Hendry ed il president communal Martin Cavegn (da sen.) han orientau la mesjamna sera davart il project da sanaziun dalla casa da scola a Sedrun.

Il december 2024 ha la suprastonza communala dad Ilanz/Glion decidiu da vender l’anteriura casa communala da Ruschein. Quella novitad ha muentau la populaziun dalla fracziun. Ina gruppa da convischins ha inoltrau ina petiziun. Mesjamna sera ei la suprastonza communala s’entupada culs da Ruschein per informar e discutar la caussa. Ils 17 da december 2024 hagi la suprastonza decidiu da scriver ora publicamein l’anteriura casa communala da Ruschein, ha il president communal Marcus Beer confirmau. Mesjamna sera, all’entschatta dall’occurrenza ella halla plurivalenta a Ruschein, ha el confirmau vinavon ch’ina petiziun cun 140 suttascripziuns seigi arrivada il mars 2025 en casa-cumin a Glion. Ina dallas coniniziantas, Ursula Capaul, ha motivau quei pass democratic: «Nus havein vuliu render attent all’impurtonza da quei object per nies vitg e sia populaziun». Sco ella ha declarau, hagi la gruppa vuliu dar gl’impuls allas autoritads, la vischnaunca dueigi nezegiar la pusseivladad da transformar l’anteriura casa communala e da scola en ina casa da habitar per indigens. Ursula Capaul ha numnau exempels ch’ei dat gia en Surselva, a Flond, Curaglia e Sumvitg. Leu ha la vischnaunca investiu e scaffiu spazi da habitar per indigens. La casa ei sut protecziun «Nus eran dil meini che la vischnaunca sappi realisar zatgei», ha la petenta manegiau. Avon haveva il president communal denton rendiu attent alla situaziun finanziala. La vischnaunca stuess investar silmeins 1,5 milliuns francs en quell’immobiglia, investiziuns en auters loghens limiteschien denton eventualas ideas. La plazza dils autos da posta a Glion, il luvratori communal, la renovaziun totala dalla casa da scola a Castrisch ein mo treis project che spetgan dapi in temps, ei seigi investiziuns indispensablas che cuostien milliuns francs, ha Marcus Beer dau d’entellir als presents. La casa da scola el quatier Vinal han ils da Ruschein baghegiau 1941 en quei liug el stil da chalet, suenter il barschament dalla veglia 1939. La substanza exteriura e veseivla ei oz sut protecziun dil maletg dil vitg. Suenter la construcziun dalla casa da scola nova, il 1993, ha la veglia surviu sco casa communala. La halla da gimnastica drovan singulas uniuns e gruppas tochen oz. L'anteriura casa communala da Ruschein, vesta da sidost. Cundiziuns restrictivas Dapi varga diesch onns ei l’immobiglia vita e caschuna cuosts annuals da manteniment denter 8000 e 10'000 francs. Per munconza da finanzas sa la vischnaunca buca sviluppar in agen project tenor l’idea dils petiziunaris. La parcella da varga 1000 m2 cul baghetg ei situada en in liug fetg attractiv per investurs. L’ordinaziun communala davart las immobiglias tschenta denton cundiziuns restrictivas ad interessents. Ina vendita che survescha a cumpraders da far gronds gudogns da speculaziun seigi buca lubiu. Ina vendita stoppi era risguardar la finamiras da svilup dalla vischnaunca. Ulteriurs criteris valents en cass d’ina vendita ein plinavon la persistenza, aspects socials e per la cuminonza dil vitg. La surpresa dalla sera Ch’ils interessents indigens han en scadin cass emprema prioritad sche la vischnaunca Ilanz/Glion metta immobilgias silla fiera ha il president communal accentuau claramein allas presentas ed els presents. Allas biebein 60 persunas che han dau suatientscha agl invit dalla vischnaunca, ha Marcus Beer saviu communicar ch’ei seigi en vesta ina sligiaziun el senn dalla petiziun. «Per Ruschein ei quella vendita ina schanza», ha el getg pliras gadas. La petiziun cullas 140 suttascripziuns ha la gruppa inoltrau per lantschar la discussiun, per tema che la casa communala mondi en mauns dalla speculaziun. L'anteriura casa communala da Ruschein ei baghegiada 1941 el stil da chalet sco casa da scola. La secund-indigena Lilian Bühlmann ha procurau per la supresa dalla sera. Ensemen cun Marco Cavegn, il president, e Sandro Bleuler, gl’actuar, fuorma ella la suprastonza dalla Cooperativa Stizun Ruschein che meina la stizun dil vitg. La stizun Prima e a cor alla populaziun e frequentada fetg bein. Per optimar il menaschi dislocass la cooperativa bugen ella casa communala ch’ei ella vischinonza. Ils interess s’accordan «Miu um ed jeu fussen pronts da cumprar quell’immobiglia, da renovar ella e scaffir localitads adattadas per la stizun e la cuminonza», ha la dunna sincerau. La cooperativa savess affittar la surfatscha el plaunterren per bunas cundiziuns, ellas alzadas sura dess ei habitaziuns pagablas per indigens. «Nus essan semtgai da suttascriver in contract corrispundent», ha l’interessenta declarau e sincerau che lur interess s’accordien cun quels dalla populaziun da Ruschein. «Quei fuss sco in da sis el lotto per nus da Ruschein», han plirs habitonts presents alla sera d’informaziun manegiau. «Nus essan obligai da scriver ora l’immobiglia», ha il president communal denton annunziau. L’idea, respectiv l’offerta che vegn en discussiun ei, sco ei para, tonaton la schanza pil vitg. Ilanz/Glion ha 300 immobiglias Dapi igl 1 da schaner 2022 ei en vigur ella vischnaunca Ilanz/Glion ina ordinaziun che reglescha la vendita e la locaziun d’immobiglias. La suprastonza communala ha scaffiu quella sebasond silla lescha davart il svilup e l’administraziun dallas immobiglias. Culla fusiun dallas 13 vischnauncas oriundas igl 1 da schaner 2014 ei la vischnaunca nova vegnida en possess da biebein 300 objects. La gliesta tonscha naven dallas casas communalas e da scola, hallas plurivalentas, baselgias, tegias ed alps, suloms, reservuars, ustrias, schizun ina punt-lenn ed ina pendiculara, ed era divers objects historics, denter quels las ruinas Fryberg, Frundsberg e Grüneck. Tuttas immobiglias dalla vischnaunca Ilanz/Glion han ina valeta totala da 146 milliuns francs. A Ruschein posseda ella 35 objects, igl ei il secund-grond diember suenter ils 41 ella fracziun Glion. Cun ina strategia d’immobiglias sesprova la vischnaunca d’administrar, valetar e sviluppar, ni, nua ch’igl ei necessari e fa senn, da vender, ellas . «Nus savein buca mo adina catschar en daners en objects vits. Gl’aspect economic ha prioritad. Perquei vegnan certs objects dai giu el dretg da baghegiar ni vendi», ha Marcus Beer declarau als da Ruschein. L'anteriura casa communala da Ruschein a Vinal spetga sil resvegl (vesta da sidvest)

Il plazzal da construcziun dalla staziun da Glion ei actualmein ina ruosna da quater meters sin ina surfatscha da silmeins duas plazzas da ballapei. El mument vegn cavau e scavau per contonscher il fundament dalla garascha sutterrana dils novs edifecis dalla staziun. Tier la Viafier retica conced’ins ch’igl ei ina fasa difficila per passantas e passants, mo era pil persunal che baghegia. «La situaziun da construir sin ina plazza amiez il marcau da Glion ei schon ina fetg gronda sfida. En scadin cass ina pli gronda che da cavar in fundament ora sil prau verd.» Quei di Fabio Minelli, menader da construcziun tier la Viafier retica. El ei responsabels per la construcziun dils novs edifecis dalla staziun da Glion e cunquei era per la lavur da fundament che succeda quels dis sper la staziun. Fabio Minelli ed il persunal da construcziun dallas firmas da baghegiar vegnan accumpignai mintga di da biaras passantas e passants che observan cun marveglias e cun egls critics quei che schabegia giu el foss. Tenor il menader da construcziun dalla Viafier retica ei la fasa da construcziun actuala cun il scavament dil fundament ina sfida speciala. Negina aua sutterrana Il problem dils davos edifecis gronds ch’ein vegni construi a Glion sco il Center Marcau ni la Banca Raiffeisen ei stau ch’ins hagi giu da cumbatter encunter l’aua sutterrana. Tenor Fabio Minelli sper’ins el cass dils novs baghetgs dalla staziun da buca stuer s’occupar cun aua sutterrana. «Il plantschiu dalla garascha ei ver 40 centimenters sur l’altezia en media dall’aua sutterrana. Entochen oz havein nus viu negina aua sutterrana.» Sch’ei havessi da dar plievgias grondas savessi ei naturalmein capitar ch’ei dessi aua sutterrana el foss da construcziun. La garascha sutterrana dalla staziun a Glion cumpeglia ina solia alzada. Sco Fabio Minelli di, basta quei. «La garascha vegn fatga pils habitonts dils baghetgs. Per la clientella che va culla viafier havein nus construiu ensemen cun la vischnaunca dad Ilanz/Glion da l’autra vart dils binaris a Pendas in grond parcadi da park and ride.» Il diember da parcadis corrispundi alla grondezia ed allas frequenzas dalla staziun da Glion cun ver 2000 persunas per di che van cul tren, di Fabio Minelli. Disturbis d’entschatta Ils proxims meins vegn ei cavau e betunau el foss. La Viafier retica ei fetg interessada da puspei saver dar dapli spazi allas passagieras ed als passagiers dils 43 trens che seferman mintga di a Glion. Tenor Fabio Minelli, il menader dil project staziun da Glion, vegn ins – aschi gleiti che la garascha sutterrana ei finida vid primavera 2026 – a spustar empau las seivs da segirtad entuorn il plaz da baghegiar. «Sillas visualisaziuns dalla nova staziun han ins adina viu mo quei che vegn construiu sur la tiara. E perquei ei il publicum empau surstaus actualmein dalla gronda ruosna.» Entochen igl atun 2027 vegn la scola mercantila a saver retrer sias localitads el bagetg niev. Tut las autras lavurs duein esser finidas entochen la primavera 2028. Il plazzal dalla staziun da Glion ei actualmein ina ruosna d’ina surfatscha da silmeins duas plazzas da ballapei. Entochen la primavera 2026 duei la garascha sutterrana sut la nova staziun da Glion esser finida.

Datier da 600 curridras e curriders ein separticipai sonda vargada al tierz Städtlilauf a Glion. Las prognosas da bial’aura han tenor ils organisaturs intimau pér ils davos dis fetg biaras curridras e curriders da separticipar. S’annunziaus ad uras e gia per la tiarza gada ei Michael Spescha, il scarvon daIla vischnaunca dad Ilanz/Glion. La FMR ha accumpignau el. Michael Spescha (42) ha giu duas incumbensas al Städtlilauf a Glion. Sper quella da far si’atgna cuorsa eis el era staus il coach da siu fegl Loris (6) che absolvescha la secunda classa da scoletta e ch’ei partius cun ils 33 curriders dalla categoria U8. Loris ha terminau la cuorsa sco 9avel ella rangaziun. Michael e Loris Spescha ein separticipai sut il num d’equipa Team Spescha. Pil bab ei il mument ch’il fegl ei ius atras l’arrivada era staus il mument d’entscheiver a sepreparar per sia cuorsa da quater miglias ch’ei partida il suentermiezdi allas tschun. «Mia preparaziun succeda ils meins d’unviern cun sepreparar per las concurrenzas da cuorsa liunga sco per exempel pil Maraton da skis engiadines. Gie, ei constat: jeu sepreparel per cuorer cun far cuorsa liunga.» A cuorer per propi va Michael Spescha mo entginas gadas avon ch’ir ad ina cuorsa. Schiglioc ei siu sport dalla stad igl ir cun velo. Michael Spescha ei separticipaus al Städtlilauf ensemen cun siu fegl Loris Spescha. In tschancun attractiv «Miu entusiassem pil sport da cuorer ha cunfins», di Michael Spescha. «Vitier vegn ch’jeu haiel in schanugl che dat sinzur sch’jeu sun memia ditg sin viadi.». Quei schanugl ha el donnegiau avon biars onns cun dar ballapei. Sils skis da cuorsa liung e cun ir cun velo senti el nuot, declara Michael Spescha en discuors culla FMR. Il motiv ch’il scarvon communal dad Ilanz/Glion vul absolvir il Städtlilauf ei denton il tschancun da cuorsa fetg attractiv. «Jeu sun carschius si a Glion ed enconuschel fetg bein il marcau. Jeu sun fascinaus da cuorer quella runda atras igl entir marcau vegl, atras igl uaul dil Paradieswäldli e per liung dil quartier culs stabiliments da sport da Glion. Igl ei in bellezia percuors cun tut sias fassettas.» Michael Spescha precisescha che la participaziun alla cuorsa seigi negina obligaziun per el sco scarvon communal. «Igl ei denton senz’auter era in’occasiun da sentupar culla glieud en quella bellezia atmosfera da fiasta. Cun mia participaziun vuless jeu era honorar la grondiusa lavur dil comite d’organisaziun.» Star sauns e sesentir bein Michael Spescha fa regularmein sport. «Ina ni duas gadas ad jamna fetsch jeu sport. La stad mon jeu cun velo, mintgaton era aunc la sera suenter la lavur. Igl unviern mon jeu bugen la sera culs skis da cuorsa liunga silla loipa, sche quella ei illuminada. E lu fagein nus fetg savens sport sco famiglia la fin d’jamna.» Michael Spescha drova il moviment ella natira perquei ch’el ha sco canzlist communal ina tipica professiun da seser. Michael Spescha: «Forsa che quei vesess ora auter, sch’jeu luvrass en in mistregn cun greva lavur corporala.» El ei carschius si en ina famiglia che mava bia cun skis e che fageva era sport la stad. «Jeu haiel dau biars onns ballapei sco affon e sco giuven. Ed oz ei mia finamira quella da restar en gamba e da sesentir bein cun far sport.» Mo buca Gion davos Suenter las duas rundas entuorn il marcau da Glion ha la FMR dumandau Michael Spescha da commentar sia cuorsa. «Jeu creigel ch’jeu seigi staus empau pli sperts ch’igl onn vargau. Jeu sesentel bein e tenor mi’ura haiel jeu giu in bien tempo ed in bien ritmus da cuorer.» Neu da siu sentiment ha Michael Spescha manegiau ch’el vegni ad esser ella secunda mesadad dalla rangaziun. «Mia finamira da buca esser il Gion davos ei contonschida.» Quei che ha plaschiu a Michael Spescha specialmein bein duront cuorer ein ils aspectaturs per liung digl entir tschancun. Quels hagien motivau e susteniu tuttas curridras e tuts curriders. «Per mei ei era quella atmosfera famigliara unica al Städtlilauf a Glion, in motiv da prender part era l’auter onn.» Il Städtlilauf a Glion ei (puspei) carschius Cun datier da 600 curriduras e curridurs ha il Städtlilauf a Glion giu ina participaziun da record uonn. «Nus havein buca fatg dapli reclama uonn ch’igl onn vargau ed havein in bienton dapliras participontas e participonts quella gada», di Marita Leis-Caduff, la presidenta dil comité d’organisaziun dil Städtlilauf a Glion. Ella manegia che la pusseivladad da separticipar sco famiglias en differentas categorias d’affons e da carschi ha in surpli da valeta. «E lu creigel jeu era che l’aura ha ina gronda influenza sil diember da participontas e participonts. Jeu sun satisfatga che nus havein era uonn puspei giu relaziuns fantasticas dall’aura.» Ed alla fin finala ha la presidenta era detg ch’ella seigi loscha da haver survegniu resuns mo positivs e buca ina solia reclamaziun il di da cuorsa. Las victuras ed ils victurs dallas cuorsas grondas: Cuorsa da 4 miglias, umens 1. Jan Hafner, BTV Cuera 2. Andreas Messer, BTV Cuera 3. Matteo Hübner, Lauftreff Glion Cuorsa da 4 miglias, dunnas 1. Romy Phillipp, BTV Cuera 2. Martina Nay, Trin-Mulin 3. Ornella Columberg, Laax Cuorsa dad 8 miglias, umens 1. Adrian Felder, LCA Berna 2. Christian Thüler, Trin-Mulin 3. Ilja Kamber, GKB Glion Cuorsa dad 8 miglias, dunnas 1. Elisabeth Kloser, Hard Austria 2. Rilana Caduff, RS Surselva 3. Karin Schober, Swiss4u A Glion ei vegniu suau e dau tut Pressapauc 600 participontas e participonts han absolviu la davosa sonda il Städtlilauf a Glion. Las numerusas cuorsas ein vegnidas aviartas cuort avon miezdi cun ina concurrenza da walking. Las cuorsas principalas da quater ni otg miglias per dunnas ed umens han giu liug il suentermiezdi ed encunter sera. Tenor la presidenta dil comite d’organisaziun Marita Leis-Caduff ei il Städtlilauf ina occurrenza per famiglias. Perquei ein era ils affons semesirai en pliras categorias da vegliadetgna. E per la tiarza gada ein era persunas cun impediments dall’Argo a Glion e dalla Casa Depuoz a Trun stadas alla partenza. (fmr/mg) Cuorer per minutas e secundas, embratschar e gratular e magliar ligiongias dil grill. Quels maletgs han dominau duront il Städtlilauf a Glion. Michael Spescha ei separticipaus al Städtlilauf ensemen cun siu fegl Loris Spescha. Duas conscolaras dalla quarta classa da Glion ein curridas da cuminonza.

Il davos venderdis sera ein da quei dad 80 samaritanas e samaritans dalla entira Surselva suandai all’invitaziun dall’Uniun samaritana Lumnezia che ha organisau in exercezi regiunal a Lumbrein. Sin sis differents posts ei vegniu exercitau il cass urgent. La FMR ha entupau avon igl exercezi la samaritana lumneziana Flurina Collenberg ch’ei stada ina dallas participontas giuvnas agl exercezi regiunal. «Jeu sun vegnida per casualitad tier l’uniun samaritana», di la scolasta da scoletta Flurina Collenberg ch’ei carschida si a Lumbrein e habitescha actualmein a Morissen. «In motiv ch’jeu sun samaritana ei mia professiun. Jeu vulessel saver reagir endretg sch’ei schabegia enzatgei cun in da mes scolarets. Sco persuna d’instrucziun e samaritana portel jeu responsabladad per els ed insumma per tut ils affons en casa da scola.» Da reagir endretg en pliras situaziuns d’accidents han Flurina Collenberg e las autras 80 samaritanas e samaritans exercitau il davos venderdis sera a Lumbrein (mira box). La FMR ha entupau la samaritana Flurina Collenberg avon igl ­exercezi regiunal a Lumbrein Emprem agid ei secapescha da sesez Tenor Flurina Collenberg eisi negina premissa per dar scoletta ni scola d’esser samaritana ni samaritan. Sco ella di dat siu sentiment da responsabladad denton d’entellir ad ella ch’igl ei da grond avantatg, sch’ins sa prestar emprem agid per exempel en scola sch’in affon fa in accident ni sefa mal. Per las scolastas ed ils scolasts ei quei era ina part da lur lavur. «Nus scolastas e scolasts dil consorzi da scola Laax-Falera-Sagogn-Schluein havein perquei proximamein ina scolaziun che mintga persuna d’instrucziun sa decider, sch’ella vul seperfecziunar el salvament da senudar ni cun frequentar il cuors d’emprem agid. Savida dat segirtad «L’instrucziun da samaritans dat ina segirtad ad ins», di Flurina Collenberg ch’ei vegnida tier ils samaritans entras siu partenari da veta. «Era sch’ins havess buca da vegnir confruntaus cun cass urgents, datti segirtad d’haver la teoria el tgau.» Ella di ch’ella hagi per exempel empriu d’enconuscher els cuors dall’uniun biaras situaziuns d’urgenza. Ella hagi era empriu d’alarmar, da clamar per agid el dretg liug ni era co tractar ed accumpignar in’unfrenda d’in accident. «Tenor mi’experientscha contribuescha la scolaziun samaritana all’atgna segirtad. Da quella segirtad suverana ston ins disponer per accumpignar bein persunas ch’ein blessadas. Il seracass vegn zacu Entochen il di dad oz ei Flurina Collenberg buca vegnida confruntada cun ina situaziun d’urgenza. Ella ei leda che quei ei aschia, mo ella sa era ch’ei vegn probablamein enzacu ad ina situaziun ch’ella sa duvrar quei ch’ella ha empriu. «El mument ughegiass jeu aunc strusch da separticipar d’ina gruppa da ’First Responder’ che presta il pli emprem agid en cass d’accidents e da malsognas acutas en nossa vallada. Jeu sun aunc memia pauc ditg samaritana per haver la segirtad en situaziuns d’urgenza.» Ella pondereschi denton aunc savens co ella exequessi per exempel la massascha dil cor ch’ei ina dallas pli pretensiusas mesiras egl agid samaritan. Flurina Collenberg: «Jeu haiel grond respect patertgond ch’jeu stuess tuttenina far ina massascha dil cor ad ina persuna. Jeu saiel buca predir tgei che quei fagess cun mes sentiments. Mo ei fuss segiramein fetg crass.» Far il pusseivel ei quei che munta Exercitar ed aunc inagada exercitar, quei ei il credo dallas samaritanas e dils samaritans. Flurina Collenberg ch’ei ina dallas samaritanas giuvnas dall’Uniun da samaritans Lumnezia di, che mintga samaritana e mintga samaritan engaschau fetschi siu pusseivel per salvar la veta alla proxima ni al proxim. «E sch’igl ei propi buca pusseivel a mi da gidar in’unfrenda, lu porta ei era nuot da far reproschas a sesez. Alla fin finala havein nus fatg tut nies pusseivel, era sch’igl ei alla fin finala buca stau pusseivel da gidar enzatgi.» Recreaziun ei impurtonta Ch’ei dat giuvnas e giuvens che s’engaschan en vischnauncas e regiuns muossa igl engaschi da Flurina Collenberg ed autras giuvnas e giuvens ell’Uniun samaritana Lumnezia. Igl emprem vegn la lavur e lu il divertiment, quei ei stau il motto digl exercezi regiunal dil davos venderdis a Lumbrein. Era Flurina Collenberg di ch’ei seigi da separar el survetsch da samaritans la lavur ed il divertiment. «Omisduas caussas ein impurtontas. Per mei persunalmein eis ei sper la lavur duront ils exercezis era impurtont da cultivar la cuminonza ed il da star da cumpignia.» E precis quei han las samaritanas ed ils samaritans sursilvans era fatg il davos venderdis sera suenter igl exercezi regiunal. Star ruasseivels, alarmar endretg e haver la survesta Tenor Alexander Casanova, il responsabel pil exercezi regiunal che ha giu liug il davos venderdis sera a Lumbrein seigi l’idea da quei inscunter campester da cultivar ils contacts denter las uniuns Lumnezia, Danis/Breil, Andiast/Vuorz, Trun/Rabius e Sursaissa. La lavur sil percuors cun sis posts d’accidents da lavur hagi funcziunau fetg bein ha il responsabel rapportau suenter igl exercezi. Sigl emprem plaz hagi ins simulau in’attacca dil tschurvi duront ina sera da referat, en in auter liug in accident cun in trimmer. Sin ulteriurs plazs seigien las samaritanas ed ils samaritans sefatschentai cun in accident da lavur en ina garascha, in accident cun in quad, in accident en in tenercasa e cun in accident d’ina collisiun denter in trottinet ed ina maschina d’agricultura. Priu part digl exercezi regiunal a Lumbrein han 80 samaritanas e samaritans, denter els era il president communal da Lumnezia Daniel Solér, la presidenta cantunala dils samaritans, Myrtha Tüsel-Bissig ed il niev instructur regiunal Ursin Huonder da Mustér. (fmr/mg) Ils samaritans dalla Surselva han exercitau a Lumbrein Il davos venderdis sera ein var 80 samaritanas e samaritans dalla Lumnezia, Danis/Breil, Andiast/Vuorz, Trun/Rabius e Sursaissa seradunai a Lumbrein per in exercezi regiunal. Envidau a quei exercezi annual ha l’Uniun samaritana Lumnezia. Cun in percuors cun sis situaziuns han ins exercitau co proceder cun accidents el mintgadi sil plaz da lavur. La finamira digl exercezi communabel ei stada da mischedar las gruppas da lavur e da cattar finamiras communablas el tractament da seracass. La FMR ha discurriu avon igl exercezi cun la samaritana lumneziana ­Flurina Collenberg da Morissen. (fmr/mg) La FMR ha entupau la samaritana Flurina Collenberg avon igl ­exercezi regiunal a Lumbrein Flurina Collenberg da Morissen separticipescha denter auter dall’uniun samaritana perquei ch’ella porta era responsabladad per affons en siu mistregn da scolasta da scoletta Ina situaziun d’accident duront l’exercezi regiunal cun 80 participontas e participonts dil venderdis sera a Lumbrein.

Trun/Rabius ha gudignau in impurtont cumbat ordeifer encunter Sevelen cul resultat da 2:1. Il cumbat ei staus plein tensiun ed emoziuns. Gia ell’emprema mesadad han ils giugadurs da Trun/Rabius mussau lur intenziuns offensivas. Patrizio Decurtins ha giu dus siets ch’ein i ella traversa dil gol. Pliras claras schanzas da marcar gols ein suandadas. Il goli da Trun/Rabius, Livio Lozza, ha parau enqual prigulus siet cun gronda ruasseivladad e reflex. Malgrad il surmaun dils hosps e numerusas bunas acziuns ei igl emprem gol curdaus pér ella 45avla minuta. Orlando Monn dat in pass a Patrizio Decurtins che cugliuna cun saung freid il goli e sietta la balla ella reit digl adversari che porta il meritau avantatg a siu team. Sevelen vegn allura cun nova forza ord la cabina. Ella 54avla minuta vegn concediu in penalti als indigens suenter in giug cul maun d’in defensur da Trun/Rabius. Elduan Isufi ha nezegiau la caschun e marcau igl 1:1 cun segirtad naven il punct da penalti. Silsuenter ei il giug staus pli ulivaus tochen ella 66avla minuta cu Gianin Derungs marca igl 1:2 sin in pass da Patrizio Decurtins. Silsuenter ei l’equipa da Trun/Rabius vegnida da purtar il resultat sul temps cun disciplina ed ina defensiun solida. Il resultat da 1:2 ei alla fin giustificaus sin fundament d’ina buna emprema mesadad dils hosps. Cun questa victoria gudogna l’equipa da Trun/Rabius treis puncts impurtonts el cumbat encunter la relegaziun – in pass essenzial il dretg mument. Mirco Pfister 3. ligia, gruppa 1 Sevelen - Trun/Rabius 1:2 (0:1) Gols: Patrizio Decurtins 0:1, Gianin Derungs 1:2. Sevelen: Bejadin Sazimanoski, Elduan Isufi, Mateo Sibona, Riccardo Licci, Lorik Jahiji, Altin Jahiji, Elton Aliji, Darko Kaurin, Binjamin Ismaili, Elilnayan Subendran, Helder Placido Martins Goncalves. Trun/Rabius: Livio Lozza, Elia Schmed, Damian Schmed, Mathias Flepp, Mirco Pfister, Rovin Schmed, Silvan Cajacob, Orlando Monn, Matia Friberg, Nico Caduff, Patrizio Decurtins. Reservas: Gianin Derungs, Aurelio Carigiet, Enea Decurtins, Matteo Bergamin e Dorian Tuor. Remarcas: Trun/Rabius senza Ramon Orlik, Denis Monn, Sandro Orlik, Robin Monn, Lucas Maissen (blessai), Nic Culan Jacomet, Lucas Seiler (absents) ed Andri Carigiet (serraus).

El sisavel giug dil campiunadi da ballapei dalla 3. ligia da questa primavera eis ei finalmein reussiu a Trun/Rabius da gudignar. La victoria encunter Sevelen ei da grond’impurtonza el cumbat encunter la relegaziun. Gudignau sia partida encunter Triesen ha era Schluein Glion. Suenter treis terradas e dus remis ha Trun/Rabius festivau la sonda sera l’emprema victoria da questa primavera el campiunadi da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia (mira rapport da giug). Grazia a quei success cumplein ha l’equipa dalla Cadi saviu far in pass anavon ella tabella e bandunar la zona dalla relegaziun. Trun/Rabius ha ussa in avantatg da treis puncts sin Mels e da tschun puncts sin Panaduz. Il campiunadi cuoza denton aunc tschun rundas. Gudignau la partida dalla 17avla runda ha era Schluein Glion cun 2:1 ordeifer encunter Triesen. Lars Caduff ha sittau igl emprem gol per la squadra sursilvana. Suenter che Triesen ha egalisau cun in penalti ha Gian Sgier procurau pil gol da victoria. Tuts treis gols ein curdai ella secunda mesadad. Aschia resta Schluein Glion secund ella tabella. Il capogruppa Bogn Ragaz ha gudignau il 17avel giug en seria ed aschia gia segirau la promoziun ella 2. ligia regiunala. Remis per Lumnezia El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ha ei dau entgins resultats surprendents la fin d’jamna. Il capogruppa Lumnezia ha contonschiu sulettamein in remis ordeifer encunter Bregaglia. Surses ch’ei secund ella tabella ha denton spiars siu giug encunter Valposchiavo, il davos ella tabella. Cun quei s’augmenta igl avantatg da puncts da Lumnezia sil secund Surses sin siat. Spiars sia partida ha era Tusaun/Cazas encunter Schluein Glion. Sin fundament da quella terrada ha Tusaun/Cazas neginas schanzas pli da contonscher igl emprem plaz. Lumnezia va pia cun bien pass en direcziun digl emprem rang final. Danis-Tavanasa ha spiars il giug da casa encunter Lai Valbella ch’ei ussa tierz ella tabella. 3. ligia, gruppa 1 Cuera 97 – Triesenberg 2:1 Triesen – Schluein Glion 1:2 Sargans – Bogn Ragaz 1:2 Sevelen – Trun/Rabius 1:2 Landquart – Mels 4:1 Panaduz – Walenstadt 0:3 1. Bogn Ragaz 17/51; 2. Schluein Glion 17/34; 3. Cuera 97 18/32; 4. Triesenberg 17/28; 5. Walenstadt 18/24; 6. Sargans 17/23; 7. Triesen 17/22; 8. Sevelen 17/19; 9. Landquart 17/18; 10. Trun/Rabius 17/18; 11. Mels 17/15; 12. Panaduz 17/13. 4. ligia, gruppa 1 Valposchiavo – Surses 2:1 Tusaun/Cazas – Schluein Glion 1:2 Bregaglia – Lumnezia 1:1 Danis-Tavanasa – Lai Valbella 1:2 Domat – Schlarigna 5:1 1. Lumnezia 14/37; 2. Surses 14/30; 3. Lai Valbella 14/25; 4. Tusaun/Cazas 14/24; 5. Schluein Glion 14/19; 6. Schlarigna 14/19; 7. Bregaglia 14/15; 8. Danis-Tavanasa 14/11; 9. Domat 14/10; 10. Valposchiavo 14/8. 5. ligia promoziun, gruppa 1 Triesenberg – Lusitanos de Samedan 2:3 Trun/Rabius – Trübbach 2:5 Walenstadt – Mels 2:1 Val Tamina – Schlarigna 5:1 Landquart – Panaduz 3:3 1. Walenstadt 5/15; 2. Landquart 6/14; 3. Mels 5/12; 4. Val Tamina 5/10; 5. Panaduz 5/8; 6. Lusitanos de Samedan 4/4; 7. Trun/Rabius 5/3; 8. Trübbach 5/3; 9. Triesenberg 6/3; 10. Schlarigna 4/0. 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Laax – Tusaun/Cazas 6:6 Lumnezia – Flums 5 :4 Bogn Ragaz – Rueun 1:4 1. Rueun 4/10; 2. Vaz Sut 4/9; 3. Tusaun/Cazas 3/7; 4. Sargans 4/7; 5. Lumnezia 3/5; 6. Laax 4/5; 7. Flums 5/3; 8. Bogn Ragaz 5/3; 9. Danis-Tavanasa 4/1. Juniors A1, gruppa 1 Orion Cuera – Surselva a 3:2 1. Surselva b 4/12; 2. Surselva a 4/6; 3. Grischun Central 4/6; 4. Orion Cuera 4/3; 5. Lusitanos de Samedan 2/0. Juniors B promoziun, gruppa 1 Brühl – Rheintal 8:1 Heiden – Sargans 7:2 Grischun Central – Cuera 97 2:4 Mels – Montlingen 3:5 1. Montlingen 5/15; 2. Mels 5/10; 3. Cuera 97 5/10; 4. Arbon 4/7; 5. Heiden 5/7; 6. Schlarigna 3/6; 7. Brühl 5/5; 8. Grischun Central 4/3; 9. Sargans 5/3; 10. Rheintal 5/0. Juniors B1, gruppa 1 Panaduz – Surselva 1:3 Bogn Ragaz – Domat 2:2 Cuera 97 – Valposchiavo 4:1 Landquart – Glarnerland 1:6 1. Surselva 5/15; 2. Glarnerland 5/11; 3. Balzers 4/9; 4. Panaduz 5/9; 5. Cuera 97 4/7; 6. Bogn Ragaz 5/5; 7. Domat 5/4; 8. Valposchiavo 5/3; 9. Landquart 5/3; 10. Tavau 3/0. Juniors B2, gruppa 1 Flums – Triesen 2:1 Walenstadt – Schwanden 5:1 Vaz Sut – Cuera 97 7:9 1. Sevelen 6/12; 2. Walenstadt 5/9; 3. Flums 5/9; 4. Cuera 97 7/6; 5. Trübbach 5/3; 6. Triesen 6/3; 7. Schwanden 6/3; 8. Vaz Sut 6/0. Las equipas da Grischun Central e Schaan ein vegnidas retratgas. Juniors C1, gruppa 1 Balzers – Buchs 3:3 Vaduz – Grischun Central 1:10 Valposchiavo – Landquart 3:11 1. Grischun Central 5/15; 2. Landquart 5/15; 3. Buchs 5/7; 4. Balzers 5/7; 5. Domat 4/6; 6. Vaduz 5/6; 7. Bogn Ragaz 4/3; 8. Tavau 4/3; 9. Panaduz 4/3; 10. Valposchiavo 5/3. Juniors C2, gruppa 1 Domat – Surselva a 0:11 Landquart – Vaz Sut 7:2 1. Surselva a 5/12; 2. Landquart 6/9; 3. Cuera 97 4/7; 4. Vaz Sut 5/6; 5. Schlarigna 4/4; 6. Panaduz 4/3; 7. Surselva b 4/0; 8. Domat 4/0. L’equipa da Grischun Central ei vegnida retratga. Juniors D elita, gruppa 1 Diepoldsau-Schmitter – Cuera 97 7:0 Widnau – Au-Berneck 6:1 Glarnerland – Buchs 4:2 Surselva – Balzers 2:4 1. Widnau 5/12; 2. Glarnerland 5/12; 3. Diepoldsau-Schmitter 6/12; 4. Surselva 6/6; 5. Balzers 6/6; 6. Cuera 97 5/3; 7. Au-Berneck 5/3; 8. Weesen 5/3; 9. Buchs 6/3. L’equipa da Montlingen ei vegnida retratga. Juniors D1, gruppa 1 Grischun Central – Panaduz 10:0 Surselva – Orion Cuera 2:21 Valposchiavo – Domat 7:1 1. Valposchiavo 5/13; 2. Orion Cuera 4/10; 3. Landquart 4/9; 4. Domat 5/9; 5. Schlarigna 4/7; 6. Tavau 3/4; 7. Grischun Central 5/3; 8. Panaduz 4/0; 9. Surselva 4/0. Juniors D2, gruppa 1 Orion Cuera – Grischun Central b 7:2 Landquart – Domat 7:3 Bregaglia – Cuera 97 3:4 1. Cuera 97 4/12; 2. Domat 5/10; 3. Landquart 4/9; 4. Orion Cuera 4/6; 5. Valposchiavo 3/5; 6. Grischun Central c 4/4; 7. Bregaglia 5/3; 8. Tavau 1/0; 9. Grischun Central b 4/0. Juniors D2, gruppa 2 Panaduz – Vaz Sut 1:5 Cuera 97 – Mels 1:15 Domat – Landquart 2:5 1. Vaz Sut 5/15; 2. Mels 4/10; 3. Grischun Central 3/9; 4. Landquart 5/6; 5. Panaduz 4/4; 6. Surselva c 4/4; 7. Surselva d 3/3; 8. Cuera 97 5/3; 9. Domat 5/0. Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Frauenfeld – Mels 0:5 Tusaun/Cazas – Widnau 2:0 Romanshorn – Domat 2:1 Uzwil – Triesen 0:3 Rapperswil-Jona – Bühler 1:1 1. Mels 16/37; 2. Triesen 16/32; 3. Bühler 15/31; 4. Uzwil 15/26; 5. Tusaun/Cazas 16/26; 6. Cuera 97 15/20; 7. Frauenfeld 15/19; 8. Romanshorn 16/18; 9. Widnau 15/15; 10. Rapperswil-Jona 15/8; 11. Domat 15/4. Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Tusaun/Cazas 7:1 1. Surselva 10/27; 2. Mels 12/23; 3. Werdenberg 11/22; 4. Flums-Walenstadt 12/18; 5. Schlarigna 9/10; 6. Tusaun/Cazas 11/4; 7. Triesen 11/3. L’equipa da Schwanden ei vegnida retratga. Junioras FF-17 1, gruppa 1 Uzwil – Dardania S. Gagl 2:4 Surselva – Ruggell 3:0 1. Surselva 7/12; 2. Ruggell 6/9; 3. Dardania S. Gagl 6/7; 4. Werdenberg 6/2; 5. Uzwil 7/1. L’equipa da Frauenfeld ei vegnida retratga. Junioras FF-15 2, gruppa 1 Cuera 97 – Surselva 4:0 Linth 04 – Uznach 3:3 Rapperswil-Jona – Eschenbach 11:2 1. Rapperswil-Jona 5/15; 2. Mels 5/12; 3. Cuera 97 4/10; 4. Linth 04 5/10; 5. Eschenbach 5/6; 6. Uznach 5/5; 7. Surselva 5/4; 8. Schwanden 3/3; 9. Tusaun/Cazas 5/1; 10. Triesen 4/0.

En biebein in meins, ils 15 da zercladur 2024, ha il suveran da Breil d’eleger ses ufficials da vischnaunca per la proxima perioda da quater onns. 32 persunas da tut ils tschun vischinadis semettan a disposiziun pils 25 uffecis els gremis communals. Pil presidi dalla vischnaunca datti per l’emprema gada in cumbat denter dus candidats. Dapi la fusiun dalla vischnaunca da Breil cun Vuorz ed Andiast ch’ei ida en vigur cun l’entschatta digl onn 2018 eisi la tiarza gada ch’ei dat elecziuns communalas a Breil. Per quellas elecziuns communalas dat ei in surpli da siat candidatas e candidats. Clau Schlosser, il president communal da Breil di ch’il grond interess da separticipar ad in uffeci politic u l’auter seigi legreivels. «Cun in surpli da candidaturas havein nus uonn elecziuns el ver senn dil plaid. Il suveran sa tscharner e quellas e quels che contonschan las biaras vuschs ein elegi.» Suprastonza masculina Il president communal da Breil Clau Schlosser da Dardin candidescha per sia davosa perioda d’uffeci. Suenter ch’el era – avon quater onns seretratgs per motivs da sanadad e lu puspei staus a disposiziun – eis el ussa promts da surprender il presidi communal ina tiarza gada: «2021 hai jeu giu da batter fetg cul coronavirus ed ei ha viu ora entginas jamnas sco sche jeu stuess calar cul presidi da vischnaunca. Mo quei ei vargau e vegniu bien.» In novum a Breil ei ch’il president actual sto semesirar cun in concurrent ell’elecziun pil presidi communal. Il secund candidat pil presidi communal ei Roman Flepp da Breil. Per la suprastonza communala recandideschan ils quater suprastonts veders. Quei ein Benedetg Roman Cathomas, Maurus Tomaschett e Ramon Schmed da Breil e Heini Hunger da Vuorz. Candidats novizs ein Adrian Bergamin da Danis e Pascal Spescha d’Andiast. Muncar maunca aunc adina la participaziun dallas dunnas ella suprastonza communala da Breil. Quei vul dir che l’executiva resta masculina – era cun l’elecziun d’in ni l’auter dils candidats novs. Cussegl da vischnaunca da tuts vischinadis Treis dallas 16 candidatas e candidats vegnan buc a saver seser el cussegl da vischnaunca da Breil ella proxima perioda d’uffeci 2026-2029. Il cussegl da vischnaunca da Breil en uffeci ha numnadamein mo 13 commembras e commembers. Las candidatas ed ils candidats dil vitg da Breil ein tuts veders, numnadamein Cornelia Deplazes-Cathomen, Gérard Carigiet, Christian Friberg e Werner Vincenz . Da Vuorz candideschan ils dus veders Mengia Risch e Luzi Pfister ed il candidat niev ei Fabian Flepp. Dalla fracziun d’Andiast recandidescha Rolf Sgier sco veder. Angela Gulli e Barla Elisabeth Kobler ein las duas candidatas novizas pil cussegl communal. Dalla fracziun da Dardin recandidescha Andrea Friberg-Cathomas. Danis/Tavanasa propona Pieder Blumenthal sco veder ed Annadora Friberg, Franco Cavigelli, David Schmed e Tarcisi Cathomas sco novas e novs. Gremis senza concurrenza Meins spectacularas paran las elecziuns dalla cumissiun da quen e gestiun e dils suppleants dil cussegl da vischnaunca da Breil da daventar. En quels dus gremis datti tenor la publicaziun en il Fegl Ufficial dalla Surselva precis tontas candidatas e candidats sco quei ch’ei drova. Ella cumissiun da quen e gestiun recandideschan Sonja Tenner-Alig da Breil, Andreas Cadonau da Vuorz e Daniel Jörg da Dardin. Ed ils tschun suppleants dil cussegl da vischnaunca ein ils veders Patrick Albrecht da Dardin, Ivan Muoth da Breil e Robert Veraguth da Vuorz. Sco novizs stattan Cedric Spescha d’Andiast ed Ermano Tuor da Danis a disposiziun sco suppleants. Quei ein las candidaturas ch’ein vegnidas inoltradas alla vischnaunca da Breil entochen ils 30 d’avrel 2025. Igl emprem scrutini ha liug ils 15 da zercladur 2025. In eventual secund scrutini ei vegnius fixaus sils 28 da settember 2025. Dapli candidaturas che posts Pil presidi, per la suprastonza communala e pil cussegl da vischnaunca da Breil dat ei dapli candidatas e candidats che posts. La situaziun da partenza per las elecziuns dils 15 da zercladur 2025 ei interessanta. Martin Gabriel/FMR Per la tiarza gada suenter la fusiun dallas vischnauncas da Breil, Vuorz ed Andiast ha il suveran dalla vischnaunca cun circa 1700 habitontas e habitonts d’eleger ses organs communals. Pil scrutini dils 15 da zercladur 2025 dat ei dapli nums che posts. La suprastonza communala da Breil ha publicau el Fegl Ufficial dalla Surselva dils 2 da matg ils nums dallas candidatas e dils candidats pil presidi e per la suprastonza, pil cussegl da vischnaunca e ses suppleants sco era per la cumissiun da quen e gestiun. Pil president communal Clau Schlosser eis ei ina bun’enzenna ch’igl interess pils uffeci ei aschi gronds. «Cun dapli candidaturas che posts ha il suveran la pusseivladad d’eleger. Quei ei democrazia.» In novum a Breil ei ch’il president actual sto semesirar cun in concurrent ell’elecziun. Il secund candidat pil presidi communal ei Roman Flepp da Breil. Il president en uffeci Clau Schlosser candidescha per la tiarza e davosa perioda d’uffeci. Neginas abdicaziuns hai dau tier la suprastonza communala. Ils veders Benedetg Roman Cathomas, Maurus Tomaschett, Ramon Schmed e Heini Hunger recandideschan. Els survegnan denton concurrenza d’Adrian Bergamin da Danis e Pascal Spescha d’Andiast.

A Glion ella casa Lutta, ell’anteriura cuort dalla claustra da Mustér, sesanfla ina dallas pli veglias perdetgas dalla historia da Glion. Igl ei in fresco cun nov uoppens che datescha dall’entschatta dil 15avel tschentaner. Il davos venderdis sera ha il historicher e medievalist Bruno Meier referiu davart la historia dil fresco, ch’ei vegnius restauraus la davosa gada igl onn 1983. Ils misteris dil fresco dalla cuort da Mustér a Glion han carmalau ina trentina da persunas dall’entira Surselva da vegnir venderdis sera vargau ella casa Lutta ed el Museum Regiunal Surselva. Il referat dil historicher e medievalist Bruno Meier ha dau ina buna envesta als fatgs en connex cun la pictura da fresco. Malgrad quei ha il referent denton era constatau ch’ei detti biaras damondas che restien supposiziuns. Il historicher che ha dapi entgins onns siu secund domicil a Luven ha perscrutau il fresco culs nov uoppens da famiglia e mess l’ovra unica el context cun la prehistoria dil cantun Grischun. Il fresco cun nov uoppens secatta el plaunterren dalla casa Lutta dad oz. El datescha digl onn 1430. Marveglias cun siat ureglias «Jeu haiel viu il fresco avon in temps e lu semplamein giu marveglias cun siat ureglias sco ils historichers han», ha il referent Bruno Meier detg en discuors cun la FMR. El seigi historicher dil temps medieval e cura ch’el vesi objects sco il fresco a Glion ella cuort da Mustér, lu entscheivi el automaticamein a retschercar daco che quei object stetti en quei liug, tgi che hagi fatg quel e tgei midadas ch’ei hagi dau. La historia da 500 onns Scuvretg il fresco ella casa amiez il marcau vegl da Glion che s’auda oz alla famiglia da Hans Lutta ha Bruno Meier igl onn vargau en connex cun l’avertura dall’exposiziun «Cumin e Cuminonza» el Museum Regiunal Surselva. «La Societad historica dil Grischun ha dumandau mei da far ina guida tras l’exposiziun ed jeu hai supriu quella incumbensa cul giavisch dad era astgar mussar ad els il fresco ella cuort da Mustér. Avon in onn havein nus gie festivau a Glion il 500avel anniversari dil cantun Grischun. Ed il fresco ella cuort da Mustér cuntegn precis quella historia da 500 onns.» Il fresco furneschi rispostas davart l’impurtonza da Glion ella historia da 500 onns dil cantun Grischun. «Il fresco presenta ina gruppa speciala da persunas el context cun la funcziun dalla cuort da Mustér», ha il historicher declarau al publicum. «La cuort da Mustér era ina dimora dalla claustra da Mustér, pia haveva quei edifeci in connex religius». Tenor el s’audan ils uoppens ch’ins sa identificar tier persunas che vivevan ella vischinonza digl avat ni digl uestg da Cuera. «Sut il streh ei quei la representaziun dil fresco.» In uoppen maunca Il fresco ha pitiu duront ils tschentaners ed ha donns ch’ein tenor Bruno Meier vegni caschunai cun baghegiar. «Igl ei da supponer ch’ins ha pitgau e fatg ruosnas ella preit ed ha aschia fatg donns al fresco. Dalla vart dretga maunca per exempel era in uoppen perquei ch’ins ha pitgau naven in toc dil mir.» Tenor el ei ei il fresco carteivlamein vegnius donnegiaus pliras gadas. Il fresco datescha digl onn 1430. La davosa restauraziun ei vegnida fatga igl onn 1983. Daco ch’ei ha dau la cuort da Mustér a Glion seigi buca enconuschent ha il medievalist detg. «Ins sa supponer ch’ei seigi stau ina dimora ed in dormitori pils spirituals.» Anna Catrina porscha historia Il referat davart il fresco el plaunterren dalla casa Lutta a Glion ei vegnius organisaus dalla societad anonima Anna Catrina SA. Rino Caduff il gestiunari dalla societad ha presentau las activitads e las finamiras dalla societad Anna Catrina. «Nossa prioritad oriunda ei stada da purtar dapli veta, pia da revitalisar il marcau vegl da Glion. E cun pliras activitads culturalas havein nus adina puspei empruau dad era publicar la historia dil marcau da Glion. Historicher ed editur Bruno Meier che ha referiu il davos venderdis sera a Glion davart il fresco ella cuort da Mustér ei naschius 1962 a Wettingen el cantun Argovia. El ha studegiau historia e publicistica all’Universitad da Turitg ed ha promoviu leu cun ina lavur davart il Surbtal (Argovia) el tardmedieval. Dil 1991 entochen 1997 ha Bruno Meier menau il museum historic da Baden. Dil 1997 entochen 2002 eis el staus president dalla Societad historica dil cantun Argovia. Igl onn 1998 ha Meier fundau ensemen cun Andreas Steigmeier ed Urs Bernet la casa editura «Hier und Jetzt» che ha ils davos onns era fatg pliras ediziuns en Surselva. Bruno Meier lavura sco historicher liber e realisatur d’exposiziuns. Dapi entgins onns ha Bruno Meier in secund domicil a Luven. (fmr/mg) In fresco cun nov uoppens Il historicher Bruno Meier che habitescha ell’Argovia ed a Luven ha scuvretg 2024 ella casa Lutta a Glion, l’anteriura cuort da Mustér, in fresco che datescha dils onns entuorn 1430. Il fresco cuntegn nov uoppens da famiglia ch’il historicher ha analisau en siu refarat che ha giu liug il davos venderdis sera a Glion el Museum regiunal Surselva. Sco quei ch’il historicher ha declarau allas ver 30 persunas interessadas presenta il fresco ina gruppa speciala da persunas el context cun lur funcziun dalla cuort da Mustér. Apparentamein era la cuort da Mustér ina dimora dalla claustra da Mustér, pia haveva quei edifeci in connex religius. (fmr/mg) Il fresco cun nov uoppens secatta el plaunterren dalla casa Lutta dad oz. El datescha digl onn 1430. Circa 30 persunas han tedlau il referat da Bruno Meier davart il fresco da Glion ella cuort da Mustér. Il historicher Bruno Meier (sen.) ha referiu ed il gestiunari dalla societad Anna Catrina, Rino Caduff (dretg), ha beneventau il publicum. La casa Lutta a Glion ei stada el temps medieval ina casa d’albiert dalla claustra da Mustér.

Enconuschas? Sch’ins entaupa enzatgi treis gadas en in di, datti tier la tiarza gada in caffè. Ina sort regla cun ina tschaghignada. Bunamein in’empermischun – ni ina smanatscha curteseivla. Tut tenor. Tier igl emprem inscunter vul negin propi dir grondas. Tier il secund in surrir schenau: «Aha, mira, schon puspei.» E tier il tierz? Cheu stattan tuttenina dus. Negin che va. Negin che stat. Paralisai ella borla d’ina sgnocca beinmanegiada, dalla quala negin sa propi co vegnir viado. «Haha, ussa stuessen nus gie bunamein beiber in.» – «Haha, gie constat.» – E lu schabegia – nuot. Ins stat eri. La schlingia sgulatscha ell’aria. In maun termaglia nervusamein culla clav digl auto. Forsa vegn aunc l’aura menziunada: «El ha mess bi (Tgi pomai ei el?)» Ni: «Plaunet vegni puspei pli clar las seras, neve?» Mo ins sa: Quei caffè vegn mai a capitar. E quei ei carteivel era bien aschia. Daco? Perquei ch’il caffè imaginar s’auda tier ina categoria speciala: la pintga litteratura dil mintgadi. Leu nua che era aunc autras construcziuns prendan plaz sco: «Nus stuein puspei inagada!» – «Uss aber propi!» – Ni: «Jeu telefoneschel a ti quest’jamna.» Flosclas cun termin da scadenza. Bi da dir, darar da far – e gest perquei aschi nizeivel. Ellas ein sco la musica en stizun: negin teidla endretg, mo senza fussi malemperneivel ruasseivel. Magari sedamondel, sche tut quellas empermischuns da caffè ein forsa per propi pintgas emprovas da curascha. Tgi che ughegia, resca il nunenconuschent: silenzi penibel, sinceradad nunfiltrada ni – Dieus pertgiri! – avischinaziun. Forsa ei precisamein cheu igl impuls. Ni il motiv pertgei ch’ins lai tuttina pli bugen ei. Ei quei il misteri digl in cun l’auter gartegiau? Ins di gest avunda per esser hoflis e pauc avunda per buca stuer beiber caffè. Ins mantegn la pusseivladad – sc’in parisol el sacados: pil pli buca necessari, mo bi ch’el ei leu. Basta: La tiarza gada caffè? Da tut temps. Mo buc ussa. Forsa tier la quarta. E gie, jeu sun semplamein ina da quellas che fan flosclas curteseivlas – e che selegran lu discusamein, sch’ei gartegia propi. Patricia Tschuor-Marques viva a Rueun e scriva da chaussas che ­capitan – e da chaussas che capitan bunamain. Patricia Tschuor-Marques

Trun Venderdis, ils 16 da matg 2025 prelegia Margrit Cantieni ella Biblioteca Trun. La prelecziun entscheiva allas 19.30. L’autura che habitescha a Cuera segna per differentas publicaziuns. Gest cumparius ei il cudisch che porta il tetel «Eine Schachtel voller Lügen». Igl ei in roman davart ina historia succedida. Igl onn 2009 ha Margrit Cantieni fundau la Casa editura Cancas. Quella ei sespecialisada sin publicaziuns digl intschess dil Grischun Central, mo era sin atgnas publicaziuns. Dapi 2018 lavura Margrit Cantieni sco autura professiunala. (fmr/hh) L’autura Margrit Cantieni ha scret plirs cudischs. Ella prelegia venderdis sera ella Biblioteca Trun.

Il gliendisdis sera han las junioras ed ils juniors F dil Team Cadi gudiu in trenament tut special. Sin viseta a Trun ei numnadamein il giugadur da ballapei professiunal Fabrizio Cavegn staus. Trun para d’esser in liug cun calamita da sportists enconuschents. Il december 2023 ha il trenader dall’equipa naziunala svizra da hockey sin glatsch, Patrick Fischer, trenau ils juniors dall’Uniun da scursalets Trun. Il gliendisdis sera ei in auter sportist prominent staus sin viseta a Trun. Quella ga buca sil glatsch, mobein silla plazza da ballapei a Pustget. Il giugadur professiunal da ballapei dil Club da ballapei Vaduz, il Lumnezian Fabrizio Cavegn, hau dau ina lecziun da trenament als juniors F dil Team Cadi. Caposettagols da Vaduz Saver trenar cun in giugadur professiunal ei buca caussa da mintgadi. Quei ei stau da veser il gliendisdis sera ton sil plaz da ballapei a Pustget sco agl ur da quel. 24 junioras e juniors dalla categoria F ella vegliadetgna da siat ni otg onns dil Team Cadi han survegniu cussegls co sittar gols da Fabrizio Cavegn. Il giugadur da ballapei da Vella ei engaschaus dapi gleiti dus onns tiel Club da ballapei Vaduz. Questa stagiun ha igl attaccader sittau gia 12 gols ed ei cun quei il tschunavel meglier settagols dalla Challenge League, la secund’autla ligia da ballapei dalla Svizra. Cun quei diember da gols eis el era il meglier settagols da questa stagiun dil CB Vaduz. Duront biebein in’ura eis el staus sil plaz cullas junioras ed ils juniors a Trun. Plascher veseivel «Igl ei fetg bi da luvrar cun affons pigns. Nus sepurschin ina ga ni l’autra da dar cussegls a junioras e juniors», ha Fabrizio Cavegn manegiau. Era el ha gudiu quei trenament en in ravugl romontsch, siu lungatg mumma. Veseivels ei il plascher da trenar era staus ellas fatschas dallas buobas e dils buobs. Fascinai da quella caschun han els secapescha mussau pér da dretg tgei ch’els san gia far culla balla. «Cool», seigi quei, ha in buobet manegiau. Mo era ils geniturs e funcziunaris dil Club da ballapei Trun/Rabius agl ur dalla plazza da ballapei han gudiu quei mument cun Fabrizio Cavegn. Il contact per siu trenament a Trun ei sedaus entras il club e siu bab Corsin Cavegn che ha trenau pli baul l’emprema equipa da Trun/Rabius. Cussegls dil settagols da professiun Saver trenar ina ga cun in giugadur da ballapei da professiun ei franc il giavisch da mintga affon. Per l’equipa da juniors F dil Team Cadi ei quel ius en vigur il gliendisdis sera a Trun. 24 junioras e juniors han gudiu l’instrucziun dil caposettagols Fabrizio Cavegn da Vella. Il giugadur professiunal ei engaschau tiel Club da ballapei Vaduz ella Challenge League, la secund’aulta ligia da ballapei en Svizra. Ils affons han gudiu ses cussegls e tgisà, forsa suonda in ni l’auter in di ils fastitgs da Fabrizio Cavegn en ina dallas pli aultas ligias da ballapei. (fmr/hh) L’equipa dallas junioras e dils juniors F dil Team Cadi ein sepostai per ina foto d’equipa sco regurdientscha. Davostier ils trenaders Stefano Staglianò, Thomas Bearth, Fabrizio Cavegn e Damian Allenspach. Cun attenziun suonda ina gruppa da junioras e da juniors ils cussegls da Fabrizio Cavegn (dretg).

Nov giugs ha l’equipa da ballapei da dunnas dalla 4. ligia dil Team Surselva absolviu questa stagiun. Tuttas partidas ein vegnidas gudignadas claramein, la promoziun ella 3. ligia para mo pli d’esser formala. Era ils quater giugs restonts da questa primavera vul la trenadra Bea Caduff-Seiler gudignar cun siu team. Il campiunadi da ballapei regiunal ei ella fasa finala. Ellas rundas restontas vegnan las equipas eruidas che san giugar l’auter onn en ina ligia pli aulta, mo era quellas che vegnan relegadas. Tier quellas ch’ein sin via en ina ligia pli aulta s’auda il Team Surselva dallas dunnas. La squadra dalla trenadra Bea Caduff-Seiler e dils trenaders Reto Caduff e Corsin ­Cavegn sesanfla alla testa dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 4. ligia. La bilanza dalla squadra d’entochen ussa en questa stagiun ei impressiunonta. Els nov giugs absolvi entochen ussa ha il Team Surselva recaltgau il maximum da 27 puncts. En quels novs giugs ha el sittau 42 gols e survegniu sulettamein treis. Tenor la tabella ha il Team Surselva absolviu diesch giugs. Dumbraus vegn denton era quel encunter Schwanden, il giug ch’ei denton buca vegnius daus perquei che l’equipa glarunesa ei seretratga dil campiunadi. Quei giug figurescha sulettamein ella colonna dils remis. Sin buna via Dus giugs ha il Team Surselva dallas dunnas absolviu questa primavera: Encunter Triesen ha el gudignau 4:0 ed encunter Mels cun 5:0. Quater giugs ein aunc d’absolver (mira box). «Nossa finamira ei clara: Nus lein la promoziun ella 3. ligia», di la trenadra Bea Caduff-Seiler. Igl avantatg actual sil secund dalla tabella, Mels, munta quater puncts e quei malgrad che la squadra sursilvana ha dau dus giugs pli pauc che quella dil cantun Sogn Gagl. «En sesez havein nus negin dubi. Encunter tuttas adversarias havein nus dominau ils giugs, aschia che la promoziun havess dad esser mo pli ina damonda contas rundas avon la fin ch’ella ei definitiva. Quella promoziun ei en sesez stada la finamira naven dall’entschatta da quei campiunadi», accentuescha la trenadra plein optimissem. Equipa ei sesviluppada bein Cun ina media da vegliadetgna da strusch 22 onns per giugadura ha il team da trenadra e trenaders a disposiziun ina squadra fetg giuvna ed empermettenta era pigl avegnir. Actualmein dumbra il cader 25 dunnas, igl onn vegnent vegn quel ad esser levamein pli pigns. «Il svilup dalla squadra ils davos onns ei fetg buns. Entginas giugaduras san buc esser adina als trenaments, mo tschellas lavuran cun disciplina e plascher», di la trenadra e selegra che l’equipa vegn rinforzada ussa dall’anteriura giugadura dalla Womens Super League, Anja Furger: «Nus tuts, inclusiv jeu ed ils trenaders, savein profitar da si’experientscha en ligias pli aultas. Quei sentin nus gia els trenaments, ella ei fetg focusada sin quels. Nus sentin secapescha ch’il ballapei ei staus ina part da sia professiun.» Questa primavera ha Anja Furger trenau cull’equipa ed absolviu entginas minutas sco giugadura. Naven d’atun vegn ella lu a s’udir definitivamein ell’equipa che dat ils giugs da campiunadi. «Anja ha exprimiu il giavisch da surschar allas giugaduras il plascher da guder ils giugs da questa primavera culla promoziun sco encorunaziun», di Bea Caduff-Seiler e puntuescha: «La stagiun vegnenta – speronza en 3. ligia – vegn ella ad esser ina fetg impurtonta giugadura per nus. Ella ei attaccadra, mo sa era giugar el miez ni sco defensura. Quei ei secapescha ina grond avantatg.» L’equipa resta ensemen Ils davos treis onns ei l’equipa da dunnas dil Team Surselva carschida ensemen. Ella formaziun sco ins vesa ella questa stagiun vegn ella era ad absolver il campiunadi vegnent, secapescha cun Anja Furger aschidadir sco locomotiva. Bea Caduff-Seiler ei perschuadida che quell’equipa hagi in bien avegnir era ella 3. ligia: «Dallas giugaduras vegn segir pretendiu dapli tempo ed engaschament cul tgierp. Vid quellas pretensiuns luvrein nus denton gia.» Cun in cader da rodund 20 giugaduras san era vacanzas vegnir cumpensadas bein. Ina migliur drova ei tenor Bea Caduff-Seiler silla posiziun dil goli. Per lezza posiziun banduna ina giugadura l’equipa. Successivamein duein junioras dalla categoria FF17 lu vegnir integradas ils proxims onns ella squadra activa. Il mument duein quellas denton aunc dar ellas categorias da junioras. «La stagiun vegnenta vegn quei aunc buc ad esser il cass. Medemamein stat ina secun’equipa dallas activas buc en discussiun. Per in tala essan nus memia paucas giugaduras», explichescha Bea Caduff-Seiler. Mo ussa stattan ils davos quater giugs da 4. ligia aunc sil program las proximas jamnas. 12 ulteriurs puncts duein suandar als 27 recaltgai entochen ussa. Ils quater giugs restonts dalla dunnas dil Team Surselva Dumengia, 18 da matg 2025, 16.00 a Schluein: Surselva – ­Tusaun/Cazas Dumengia, 24 da matg 2025: Flums-Walenstadt - Surselva Dumengia, 1. da zercladur 2025: Schlarigna – Surselva Dumengia, 15 da zercladur 2025: Werdenberg – Surselva Il Team Surselva dallas dunnas. Retscha davon da sen. Lucia Seiler, Jana Caduff, Ladina Carigiet, Martina Beeli, Vera Krämer, Mara Blumenthal, Flurina Carigiet, Danja Cavigelli e Luzia Tschuor. Retscha amiez da sen. Anna-Lena Dolf, Jasmin Bearth, Lya Berni, Sina Demont, Ronja Muoth, Laura D’Atria, Lorena Spescha e Valentina Albin. Retscha davostier da sen. Reto Caduff (trenader), Anja Furger, Chiara Lorena Cavegn, Romina Cavegn, Laura Casanova e Bea Caduff (trenadra). Silla foto mauncan Selina Tomaschett, Silja Montalta, ¬Lina Rieder, Andrina Cathomen e Corsin Cavegn (trenader).

Dapi ch’il carstgaun trai e tegn biestga s’auda il latg tier sia vivonda fundamentala. La moda e maniera da producir quel ei semidada. Hans-Jakob Telli da Trin Mulin ei in allevatur passiunau da biestga brina. Sias vaccas s’audan tier l’elita dil raz brin brownswiss. La FMR ei staus tier el en stalla. Mintga damaun allas quater, e mintga suentermiezgi allas quater e mesa serepeta la procedura: Hans-Jakob Telli va ella combra da mulscher, envida la maschina, las vaccas vegnan el stan, tut persulas e senza catsch. In’ura ed in quart cuozzi il mulscher, declara il pur da Trin Mulin. Ella media dat mintgina da sias vaccas biebein 30 liters. La megliera ella stalla da Prada ei Omega. La vacca da sis onns ha fatg vadi ils 8 da december. Cun quei termin entscheiva il temps da lactaziun. Viseta dil Tirol dil sid All’Agrischa 2025 a Cuera ha Hans-Jakob Telli presentau avon in meins vaccas giuvnas e vaccas pli veglias cun nums sco Paola, Omega, Urania, Nixe, Luana ni Celine. En tut ha il pur da Trin Mulin presentau 17 animals el rudi. El ei allevatur passiunau ed il bein Prada daferton enconuschents lunsch suls cunfins dil Grischun. Dall’Agrischa ei il pur da 53 onns turnaus cun pulita satisfacziun, pertgei ils experts han tscharniu sia Omega sco Miss Agrischa. Ils experts han buca taxau la pli biala, mobein la megliera. En divers catalogs d’exposiziuns ein las datas e detagls dalla prestaziun dall’Omega registradas. Ella ei ina dallas reginas, la megliera producenta. Ils experts han tscharniu ella sco emprema dallas varga 250 vaccas da latg ch’ein stadas el rudi. Mellis aspectaturs, denter quels numerus «experts» dil stan puril, han applaudiu cu la famiglia Telli ei sepostada per la fotografia culla victura. Iris e Hans-Jakob Telli el nuegl aviert. Dalla stalla Telli da Trin derivan campiunessas regiunalas e naziunalas. «Dapi ch’il success ei vegnius, survegnin nus savens visetas», conferma Hans-Jakob Telli. Aschia han el e sia consorta Iris beneventau l’jamna vargada ina classa da diplom dalla scola agricola Fürstenburg da Burgeis. Quella scola dil Tirol dil sid ei en stretg contact cul Plantahof a Landquart. Naven da leu ha il viadi da studi menau tochen a Trin Mulin. Cun 18 onns fineschan ils giuvenils uonn lur scolaziun agricola da basa. Il bein da Prada han els visitau demai che Max, in dils scolars, ha proponiu quei. El ha vuliu mussar a ses cumpogns ed als scolasts in dils capo-allevaturs dil Grischun. Il diplomand Max ha passentau biars onns sill’Alp Lavadignas – ina dallas alps da Trin – e Hans-Jakob ed Iris Telli enconuschan el dapi ch’el ei in buobet. Negin roboter da mulscher Alla gruppa dil Tirol dil sid ha Hans-Jakob mussau la stalla e declarau co il menaschi funcziuna ed ei organisaus. «Jeu sun in che ha bugen uorden», ha Hans-Jakob Telli sincerau al redactur dalla FMR ch’ei staus quei gi casualmein a Trin. La dunna dil pur lavura en temps parzial sco specialista da tgira el Spital cantunal. Ils treis fegls Andri, Maurus ed Ursin ein daferton carschi. Grond tschaffen ha Hans-Jakob ch’il mesaun d’els treis vul surprender il menaschi. «Gie, quei fa plascher, aschia san ins daco ch’ins fa quei». Maurus ei denton aunc ussa buca sil menaschi mobein sco specialist dalla partiziun agrara dal la Landi Grischun. «Sia passiun pil raz brin ei bunamein aunc pli gronda che la mia», tradescha il pur da 53 onns cun in surrir. Hans-Jakob ei persuls sil menaschi, ha denton da tut temps sustegn dalla famiglia. Gl’agid da roboters vul el buca. La damaun entuorn las 09.30, duront che Hans-Jakob Telli meina la gruppa dil Tirol dil sid tras stalla, ein las 35 vaccas vidlunder da magliar e remagliar. Ina schai sin in pantun dalla vart, ella duess far vadi proximamein. Il nuegl dil bein Prada ei buca stretgs sco antruras, igl ei in nuegl modern. Punt, fussau e pantuns cun rentadi convenziunals san ins buca pli s’immaginar. Las leschas lubeschan als animals da semover e da magliar individualmein. Ella vasta halla freda ei buca «intensiv» sco els nuegls d’antruras. Las vaccas da Hans-Jakob Telli vivan en ina halla cun in liung purseppen, davos quel ein divers pantuns generus nua ch’ellas san ir a scher – ni era untgir sch’ei fa da basegns. Sco tiels carstgauns dat ei numnadamein era tiels animals rivalitads, animositads e dispettas. Latg va a Mustér In pur ha oz a disposiziun bia tecnica per far sia lavur. Roboters mulschan, computers mesiran, roboters stausch il pavel e roboters traian ord nuegl. Duas portas dil nuegl da vaccas dil bein Prada meinan ora el liber. «Ella ei cheuora», gi il pur da Trin Mulin manegiond la Omega, la Miss Agrischa. Era la Paola ch’ei stada onn vargau victura dalla concurrenza «bi iver» alla Olma a Sogn Gagl. Era lezza ei trottada giuadora e gauda il tractament automatic cun in barschun grond che rotescha, ina streglia surdimensionada. Gl’apparat semetta en funcziun schi prest ch’igl animal vegn vidlunder. Ina classa da diplom dalla scola agricola dalla Fürstenburg a Burgeis/Mals sin viseta en stalla da Hans-Jakob Telli (dretg) Ella stalla van ils animals sezs al pursepen per magliar il pavel ch’ei semtgaus. Per mulscher vul Hans-Jakob Telli denton negin roboter. Els mulschien bugen, ed aschia hagi el era adina il contact culs animals, conceda el. Ch’el sto mulscher schi baul la damaun ei caussa da s’endisar. Il motiv ei ch’il camiun che rimna il latg dalla Surselva entscheiva sia tura a Trin Mulin. Suenter ch’el ha pumpau il latg dallas vaccas da Prada ella cistiarna, cuntinuescha el sils auters menaschis dalla Surselva. Il product dall’Omega e sias cumpognas da Trin va la finala a Mustér e dat gustusas magnuccas dalla cascharia. Las vaccas e genetschas da Hans-Jakob Telli san adina sesurvir al pursepen.

Gliendisgis ha la suprastonza da Flem orientau la radunonza pertuccont in dretg da baghegiar. Ina societad vuless baghegiar in hotel niev denter la Promenada ed il quatier Gutveina. Votantas e votants decidan igl 1 da zercladur 2025. Il quen communal 2024 ha la radunonza communala da Flem acceptau cun satisfacziun. Ils presents han giu negin motiv da refusar la proposta dalla suprastonza. Quella ha presentau in gudogn schuber da 182'000 francs. «Specialmein plascher fan las entradas da taglia dil 2024», scriva la suprastonza en siu rapport dalla radunonza communala da gliendisgis. Malgrad ch’ins hagi reduciu il pei da taglia da 70 sin 60 % restien las entradas dalla taglia sin gudogn quasi stabilas en cumparegliaziun cugl onn precedent, aschia la suprastonza. Per la strategia da hotels Ina visualisaziun dalla surbaghegiada da hotel dalla societad Mira Val SA. Seniester la Promenada, sura Parkhotel Waldhaus. Sper quella tractanda formala da descargar las autoritads ha la suprastonza orientau da dus projects che vegnan igl 1 da zercladur 2025 en votaziun. El maletg empalont da Flem eis ei fixau che la vischnaunca sustegni e sviluppeschi vinavon l’instrastructura da hotels. En quei senn ha ella ussa da prender in conclus concret. La societad Mira Val Flims SA planisescha d’unir ils dus hotels Mira Val e Chesa. Las duas parcellas vischinas ein situadas denter la Promenada ed ils quatiers Sort Sura e Gutveina. La societad vul baghegiar in hotel niev, druvass per quei scopo denton la surfatscha dallas parcellas 4236 e 4238 ch’ein en possess dalla vischnaunca. La suprastonza communala propona da conceder – a favur dalla strategia da hotels e per mauns dalla votaziun all’urna – da dar giu alla societad las duas parcellas el dretg da baghegiar. La gronda parcella ha ina surfatscha da 1843 m2, la pintga ei in péz da 130 m2. Plinavon ha la suprastonza communala orientau la radunonza pertuccont in credit supplementar per saver reconstruir l’ustria Foppa. Quella ei daventada ils 2 d’october 2025 unfrenda d’in incendi. La gronda part dils cuosts da reconstrucziun surprendien las segiradas, deplorablamein tonschien las summas denton buca per optimar ils plans. La construcziun da lenn dil baghetg vegl ei destruida cumplettamein. Finamira seigi da reconstruir il caracter dalla substanza da baghegiar oriunda, ha il president communal Christoph Schmidt declarau. Perquei dueien votantas e votants lubir all’urna ina summa supplementara da 1,125 milliuns francs. Ils 15 da matg 2022 haveva il suveran da Flem approbau 5,5 milliuns francs per cumprar e renovar la casa ed ustria da muntogna Foppa.

Avon 15 onns ha il Museum Regiunal Surselva reactivau la tradiziun dalla tiba, il tgiern da signals dil persunal d’alp. Grazia ad in giuven construider passiunau cuntinuescha quella. Marcel Bass, il stagner pensiunau ch’ei sesents ad Andeer, ha surdau ils plans da construcziun a Florian Cajacob da Sumvitg. La tiba d’alp ch’ins enconuscha generalmein ei gl’instrument da lenn da varga treis meters. El ei vegnius enconuschents tras la canzun «Swisslady» da Pepe Lienhard, ed ils davos onns tras la sunadura Lisa Stoll. Gruppas da sunatibas ein seformadas dapertut e gl’instrument fa part dalla folclora svizra. «Nossa tiba ei buca in instrument, mobein in urdein d’alp, igl ei in tgiern da dar signals», puntuescha Florian Cajacob. Gl’um da 35 onns ei il niev construider da tibas. Buca dallas liungas da lenn, mobein dalla cuorta da metal, la tiba grischuna. «Tochen diesch tuns san ins sunar cun quella», declara Marcel Bass. Il stagner pensiunau viva ad Andeer nua ch’el ha menau biars onns in’atgna fatschenta. Oriunds eis el da Clavadi sur Sumvitg. Marcel Bass (dretg) e Florian Bass emprovan co duas tibas tunan. Il museum encureva in stagner «La tiba vegn classificada sco tgiern da signal. Ins duvrava el cunzun sillas alps en Surselva, Tumliasca, Muntogna e Val Schons», sa il stagner pensiunau. Gl’atun vargau ha Marcel Bass giu visetas ad Andeer. Florian Cajacob ei viagiaus ella Val Schons per surprender ils plans originals ed ils uaffens da construir la tiba. «Cun grond plascher hai jeu introduciu miu successur en quella lavur», lai Marcel Bass valer. Gl’onn 2010, en connex cull’exposiziun speciala dil Museum Regiunal Surselva, encureva la menadra e curatura Marianne Fischbacher in stagner che fuss staus pronts da reproducir ina «nova» tiba da metal. Florian Cajacob ei vidlunder da far in tgiern per in cavrer. «Gl’emprem ha Toni Panier da Sagogn fatg avon 100 onns ord cuppas da conservas», sa Marcel Bass. El seregorda ch’il stagner da Surrein Lucas Cadruvi fageva era tibas. Sco emprendist en ina stagneria a Cuera haveva quel empriu d’enconuscher il «Toni flaschner» da Sagogn (mira box). Quel haveva mussau da construir ina tiba. Sur il stagner da Surrein ei Marianne Fischbacher vegnida attenta sil stagner Marcel Bass. «Far tibas va en nies mistregn», manegia lez. El ha surpriu la metoda ed entschiet a far avon 15 onns – plitost en siu temps liber – las tibas pil MRS. «Marianne Fischbacher deva vinavon a mi las adressas cullas empustaziuns». Otg tochen diesch tuns Aschia ha il fravi d’irom e stagner d’Andeer construiu tozzels tibas da stuors alv. Il contact cul construider niev ei sedaus sur ils Sunatibas Posta Biala da Sumvitg. Florian Cajacob fa part da quella gruppa, el suna la tiba d’alp liunga da lenn. Il stagner diplomau ei staus incantaus dall’offerta da cuntinuar culla tradiziun da construir la tiba grischuna. El e Marcel Bass ein vegni perina aschia che plans, material e savida han bardigliau dalla Val Schons silla Cadi. «Igl ei per mei in grond e bi hobi», sincerescha Florian Cajacob en discuors culla FMR. El investeschi ina massa temps liber e bia uras el luvratori, lai el valer. El quatier Fontauna Sut a Sumvitg ha el endrizzau gest sper sia habitaziun in luvratori da tibas. In sortiment da tibas che Florian Cajacob ha produciu. Otg tochen diesch uras drova el da far in tgiern. «Jeu hai entschiet ad experimentar cun mesch. Quella tiba ei in tec pli greva, vid il tun mida denton nuot», declara el ed aschunta ch’il buchin prendi el d’in tgiern es ni d’ina trumba. Cugl instrument senza ventils san ins producir otg tochen diesch tuns natirals. «A mi eis ei fetg a cor che quella tradiziun mondi vinavon», repeta Florian Cajacob. Far tibas seigi daventau sia passiun, lai il stagner valer. El lavura buca pli sco stagner, mobein pendulescha di per di da Sumvitg a Landquart nua ch’el lavura tier la Viafier retica. Il pli grond plascher fa ad el che las Tibadas vegnan uonn a Sumvitg. Quell’occurrenza ei mintg’onn la sera dalla vigelgia da Nossadunna d’uost. Igl ei ina sentupada che differents sunadurs dattan in a l’auter signals, giavischond buna notg, bien appetit, ni auters salids sonors tenor codes defini. «Toni Flaschner» da Sagogn, gl’emprem construider Igl onn 1976 ha Alfons Maissen (1905-2003) publicau ella revista Radioscola in artechel cul tetel «La tiba e sia muntada». El presenta leu la tiba, quei instrument che seigi svanius ed ch’ins anfli mo pli el museum. «Las tibas en nossas cuntradas alpinas ein mai stadas pli liungas che 1.20 tochen 2 meters, construidas en lenn ed en differents metals…Bialas dumengias sera, la vigelgia de Nossadunna d’uost per semeglia, devan al tun dalla tiba tut atgna tempra», raquenta Alfons Maissen. En sia contribuziun puntuescha el che la tiba seigi da principi in urdein per clamar en agid, dar signals en cass da prighel. El menziuna la detga dil paster Gion Paul da Flem che ha tibau giu dall’Alp Crap da Flem tochen ch’il cor ei sluppaus ed il saun seigi culaus dalla greppa giu sut las pastiras da Darblauna. Culla tiba haveva il paster vuliu alarmar ils da Flem pervia dils laders che eran vegni sul Segnes vi, els havevan engulau la biestga e mazzau signun e zezen. Sco emprem construider dalla tiba da signal ch’ei oz en diever vala Anton Panier (1908-1978) da Sagogn. El haveva el vitg il surnum «Toni flaschner», quei per distinguer el d’auters cun prenum Anton. Da siu bab Balzer Panier (1880-1943) haveva el surpriu il pign luvratori da stagner. El era sespecialisaus sin producir e pinar brentas, hontas ed autras caussas da stuors. Ils onns 1920 ha Anton Panier produciu cun quei material l’emprema tiba. Quei conferma Alfons Maissen ella contribuziun dil Radioscola da 1976. Il perscrutader dalla cultura sursilvana havess strusch cartiu ch’ei gartegiass da reactivar l’isonza dalla veglia tiba grischuna. Quei ha Marianne Fischbacher, l’anteriura menadra dil Museum Regiunal Surselva, promoviu e realisau naven dil 2010. Il signet "sunatibus" che Florian Cajacob drova per sias tibas.

Chors e musicas envidan dapresent e selegran da massa visitaders a lur concerts. Tuts han semtgau programs che vulan delectar. Aschia era il Chor mischedau da Schluein. Igl ei gl’emprem concert sut la bitgetta dils co-dirigents Carla Berther e Curdin Caduff. Il davos concert ch’ils da Schluein han dau ei stau il fevrer 2023. Igl ei stau quel da cumiau dil dirigent partent Armon Ulber che ha dirigiu 20 onns il Chor mischedau da Schluein. Suenter quei tagl ella historia da prest 60 onns dil chor han ils dus vicedirigents surpriu la bitgetta. Carla Berther e Curdin Caduff fan dapresent las davosas emprovas pigl emprem concert. Malgrad ch’ei ha dau largias ellas retschas, ei il bien tun e la harmonia restai el center. Ina viseta ad in’emprova ha cumprovau quei. Igl entir program da concert han ils dus co-dirigents buca vuliu tradir. Il chor vegn en scadin cass ad interpretar la cumposiziun «Ti eis tgeua, cara sera» da Flavio Bundi tenor la poesia da Gian Fontana. Da Gion Balzer Casanova vegn el a cantar «Desideri», la canzun dalla glina che fa siu tur. La canzun sentimentala friburghesa «Chante en mon coeur pays aimé» da Pierre Kälin (1913-1995) vegn ad incantar, medemamein differentas autras. Il Chor mischedau Schluein selegra silla sentupada culla populaziun e cugl ensemble Canorus. Per quei concert d’uonn ha il Chor mischedau da Schluein envidau gl’ensemble Canorus Lumnezia. La formaziun virila da 12 cantadurs ston ins strusch pli presentar. Ella sepresenta dapi 15 onns sut la direcziun dad Alexi Nay, a Schluein vegnan ils Lumnezians a delectar cun in matg da canzuns. Il num «Canorus» dalla formaziun sereferescha dil reminent sil cant da nozzas dils utschals. Gl’auditori astga selegrar d’in deletg vocal amiez la Foppa. (fmr/abc) Il concert dil Chor mischedau Schluein cun Canorus Lumnezia ei sonda, ils 24 da matg 2025, allas 20.00, en casa da scola a Schluein.

En quart generaziun meina Flurina Caveng alla Via Centrala a Glion ina dallas fatschentas da liunga tradiziun. L’optichera ha envidau avon in meins la populaziun da festivar cun ella gl’anniversari da 150 onns Caveng optica e bischutaria. Flurina Caveng e sia squadra han cumbinau la fiasta dil rar giubileum da fatschenta cull’exposiziun «primavera» dall’Uniun da commerci e mistregn Glion e contuorn. Ina roscha glieud ei separticipada a quell’acziun. Biara ha era visitau la stizun ed ein separticipai al program giubilara. Denter auter han visitaders e visitadras astgau separticipar ad in legn cun premis. Sco quei che Flurina Caveng ha confirmau sin damonda dalla FMR, han 330 persunas dau giu il talun dalla concurrenza. Ella ha dumandau Fabienne Dick, la menadra dalla drogaria alpina swidro ch’ei ella vischinonza, da trer la sort ord ils taluns cun tuttas rispostas correctas. E margis ha ella envidau las persunas che han gudignau ils emprems treis premis alla surdada. Denise Wunderli da Fidaz ha gudignau igl emprem premi, in bon ella valeta da 1500 francs. Il secund premi, in bon ella valeta da 1000 francs va a Mustér tier Annalise Caduff, ed il tierz, in bon ella valeta da 500 francs gudogna Ernest Haab da Glion. Las victuras ed ils victurs han giu il cletg da lur vart ed ein stai incantai dil premi generus. Flurina Caveng ha commentau sulettamein: «La finala dat ei buca biaras stizuns che san festivar il 150avel anniversari». (fmr/abc) La gruppa da victuras e victur, culla possessura dalla fatschenta, da sen. Annalise Caduff, Flurina Caveng, Denise Wunderli ed Edgar Haab.

Sonda, ils 17 da matg 2025 festivescha Tujetsch l’avertura dil niev baghetg pigl archiv cultural a Sedrun. La fiasta d’inauguraziun entscheiva allas 13.30 cun differents plaids, denter auter da cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini, il minister da cultura dil cantun Grischun. Igl architect Gion A. Caminada ed igl archivar Tarcisi Hendry vegnan allura a presentar il project. Sco quei ch’il Forum cultural Tujetsch scriva egl invit alla populaziun ella davosa ediziun da La Tuatschina, vegn la festivitad embellida dalla Societad da musica Sedrun e dils Passiunai. Suenter igl act festiv vegn purschiu la caschun da prender investa dallas localitads dil baghetg niev. (fmr/hh) Il baghetg digl archiv cultural a Sedrun ei promts per sia funcziun.

Actualmein, ch’ei fa gleiti stad, patratgan ils biars buca anavos alla ferdaglia digl unviern ed era buca als schenghetgs da Nadal. Dacuort ha il biro turistic da Surselva Turissem en Lumnezia tuttina fatg quei. Las collaboraturas han envidau ad in’acziun en connex cullas fiastas da Nadal. «Enstagl da reparter regals e cartas sco engraziament per la buna collaboraziun duront gl’entir onns, havein nus envidau il december vargau nos partenaris ad in’acziun da primavera», scriva Lydia Casanova, la collaboratura da Surselva Turissem ch’ei stada responsabla per l’acziun. La gruppa che ha plantau plontas sut la baselgia parochiala da Pleif. Il biro Lumnezia da Surselva Turissem ha organisau l'acziun. La fin d’avrel ei ina gruppa da biebein 25 persunas s’entupada a Pleif per separticipar activamein a quella. Cun agid dils selviculturs Dominik Möller e Robert Lang, ed en preschientscha dil president communal Daniel Solèr, han tuts gidau in suentermiezgi da promover la diversitad e la persistenza ecologica ella spunda dalla Val Gonda. Sut la baselgia parochiala da Pleif ha la gruppa plantau faus cotschens, pirers selvadis, sorbers, viazza e larischs. Sco pagaglia, e per star aunc in mument da cumpignia e tgirar ils contacts, ha il biro Lumnezia da Surselva Turissem offeriu el liug d’acziun in pign aperitiv. «Tuts han giu plascher dalla lavur ed il resun ei staus fetg positivs», ha Lydia Casanova resumau l’acziun cul schenghetg da Nadal. (fmr/abc)

La primavera porscha il gimnasi dalla claustra a Mustér in’jamna da focus. Schizun treis jamnas cuoza quei focus dapi 12 onns per la tschunavla classa. Ell’Engheltiara seperfecziuneschan las scolaras ed ils scolars egl engles e han la caschun d’emprender d’enconuscher in’autra cultura e mentalitad da viver. El gimnasi dalla claustra da Mustér ei la normalitad returnada suenter l’jamna da focus (mira era box). Anavos da lur focus ein era las scolaras ed ils scolars dalla tschunavla classa. Ellas ed els ein stai treis jamnas ell’Engheltiara. A Manchester, Liverpool, Oxford, Cambridge, Brighton, Eastbourne, Bournemouth, Worthing, Broadstairs, Bristol e Canterbury han las gimnasiastas ed ils gimnasiasts dalla tschunavla gudiu ina perfecziun egl engles. Dimora han els giu tier famiglias hospitontas. La tschunavla classa da quest onn da scola dumbra 27 scolaras e scolars, il focus sin engles ell’Engheltiara ha cuzzau dils 20 d’avrel entochen ils 10 da matg 2025. Esser sur sesezs «L’idea da quellas treis jamnas da perfecziun digl engles ell’Engheltiara, naschida 2013, ha en sesez differentas finamiras. D’ina vart ei quei la caschun dalla formaziun d’engles, da l’autra vart era quella da viagiar. Las gimnasiastas ed ils gimnasiasts emprendan aschia d’esser sur sesezs, quei ch’ei in’impurtonta cumponenta sociala. Mo lu vivan ellas ed els era tier famiglias hospitontas ed emprendan aschia d’enconuscher in’autra mentalitad e cultura», di la scolasta d’engles Rosi Kurath. Ensemen culla secretaria dil gimnasi Rita Caduff ha ella visitau las scolaras ed ils scolars era uonn duront in’jamna. «Quellas treis jamnas ell’Engheltiara ein aschidadir ina scola per la veta. Returnai da quei temps ein ellas ed els loschs da quei temps», di Rosi Kurath. «Quellas treis jamnas vegnan appreziadas da nossas scolaras e nos scolars. Igl ei in’aventura e la caschun d’ir a scola cun giuvenils dalla medema vegliadetgna da biaras autras tiaras», constatescha il prorectur, pader Paul Tobler. Quella dimora da scolaziun organisada culla Boa Lingua a Cuera seigi secumprovada. Ella vegn terminada mintgamai cun in diplom. Gudiu la libertad Per las scolaras ed ils scolars dalla tschunavla classa ei la dimora da scolaziun ell’Engheltiara stada en emprema lingia quella da seser el baun da scola e d’emprender. Mo buca mo quei. «Sper las lecziuns d’engles essan nus era s’entupai en gruppas mintgamai la fin d’jamna. Aschia havein nus saviu far enzatgei communablamein, per exempel ir sper la mar», di il gimnasiast Fabio Sac (17) da Glion. Ina nov’experientscha ei la dimora tier famiglias hospitontas stada. «Leu savevan nus ir e vegnir empau sco nus levan. Da tscheina stuevan nus esser leu e sche nus mavan aunc giuadora ina ga la sera sche stuevan nus dir nua che nus seigien e cu nus seigien da retuorn», di Kayla Aebischer (18) da Panaduz. Per Dante Cola (17) da Ruschein ei la dimora da scolaziun ell’Engheltiara tonaton stada empau particulara: «Esser persuls en in’autra tiara ei special, mo da principi negin problem.» Buca dil tut jastra ei quell’internaziunalisaziun en stanza da scola stada per Tongjing Zhang (18). Ella ei oriunda dalla China ed enconuscha gia la veta da scola en in’autra tiara: «Jeu hai empriu engles avon che tudestg. En quei senn ei quei stau ina perfecziun generala. Ell’Engheltiara ei igl entir contuorn engles. Quei ei schon stau empau special. A mi ha la cumbinaziun da scola e veta en ina famiglia hospitonta plaschiu, pia ina buna part dil spectrum da quella cultura», di la scolara chinesa che frequenta siu secund onn da scola al gimnasi a Mustér. En differentas direcziuns Lungatgs ein buca mo d’impurtonza el studi, mobein era ella veta professiunala. Damai che la scolaziun d’engles al gimnasi a Mustér ei fetg buna e che la tschunavla classa ei gia sin in fetg bien nivel, ei la perfecziun ell’Engheltiara tonaton stada plitost ina repetiziun dalla materia. «Jeu erel gia stada ell’Engheltiara per emprender engles, aschia che quellas treis jamnas ein buca stadas per mei persunalmein aschi productivas mirau ord vesta dalla scola», di Kayla Aebischer. Suenter la matura ha ella la finamira da studegiar engles e spagnol. In’autra via less Fabio Sac ir: «Suenter il survetsch militar less jeu ir a Ruma tier la Garda svizra.» Aunc buca sedecidida per sia veta da studi ni professiun futura ei Tongjing Zhang: «Enventualmein ei quei matematica ni fisica.» En tut in’autra direcziun savess il futur da Dante Cola menar: «Jeu savess s’imaginar enzatgei cun sport ni fisica, lungatgs plitost buc.» Tuttina, la dimora ell’Engheltiara para da haver plaschiu, buca mo pervia dil lungatg. Differents temas duront l’jamna da focus «L’jamna da focus duei porscher empau varietad alla scolaras ed als scolars. Tuttina duein ils temas haver in senn ed esser d’interess», di il prorectur dil gimnasi dalla claustra da Mustér, pader Paul Tobler. Spel focus sigl engles ein las classas sefatschentadas dall’informatica, sport e sanadad, il viadi a Ruma ed economia. La sisavla classa ei seconcentrada sin repeter la materia pils examens dalla matura. «Surtut il viadi a Ruma catta ina bun’assonanza tier las gimnasiastas ed ils gimnasiasts mintgamai dalla tiarza classa. Leu emprendan els d’econuscher in’interessanta cultura el connex culla religiun», di Paul Tobler. L’jamna da focus d’economia survescha alla quarta classa per decider, schebein l’economia duei esser in rom principal ella tschunavla e sisavla classa. (fmr/hh) Treis jamnas focus sigl engles La tschunavla classa dil gimnasi dalla claustra a Mustér ha absolviu siu focus da questa primavera ell’Engheltiara. Treis jamnas ha quella dimora cun perfecziun en engles cuzzau, tier las ulteruiras classas dalla scola media ei il focus staus concentraus sin in’jamna. Cul temps ell’Engheltiara persequiteschan ils responsabels dil gimnasi differentas finamiras. «D’ina vart ei quei la perfecziun digl engles, da l’autra vart la caschun pils giuvenils da viver sur sesez duront in temps», di la scolasta d’engles dil gimnasi Rosi Kurath. Che la dimora ell’Engheltiara ei stada interessanta e multifara sorta dils resuns da duas gimnasiastas e dus gimnasiasts. Els relatan dalla scola e dalla veta en famiglias hospitontas duront quei temps. (fmr/hh) La tschunavla classa dil gimnasi da Mustér ha perfecziunau igl engles questa primavera ell’Engheltiara. Denter las scolaras ed ils scolars che han absolviu quei focus ein stadas e stai Tongjing Zhang, Kayla Aebischer, Fabio Sac e Dante Cola (da sen.). Il gimnasi a Mustér dumbra quest onn da scola 135 scolaras e scolars. La primavera absolvan las sis classas mintgamai in’jamna da focus cun temas specials.

Las equipas da ballapei dalla 3. ligia dalla Surselva, Schluein Glion e Trun/Rabius, absolvan lur scuntradas dalla 18avla runda dil campiunadi regiunal la fin d’jamna avon agen publicum. L’equipa dalla Foppa retscheiva Panaduz, quella dalla Cadi la squadra da Triesen. D’impurtonza ein ulteriurs puncts surtut per Trun/Rabius el cumbat encunter la relegaziun. La sonda vargada ha Trun/Rabius festivau l’emprema victoria da questa primavera el campiunadi da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia. Suenter dus remis ha l’equipa da Claudio Bundi bandunau la plazza sco victura encunter Sevelen. Per la squadra dalla Cadi ein quels treis puncts d’eminenta impurtonza. Aschia ha ella saviu bandunar la zona dalla relegaziun e mantener il contact cun equipas el miez dalla tabella. Denter quellas s’auda era Triesen, igl adversari da dumengia suentermiezdi. La squadra dil Liechtenstein ei siatavla ella rangaziun e ha sulettamein quater puncts dapli che Trun/Rabius. Cun ina victoria savess Trun/Rabius pia s’avischinar a Triesen e forsa schizun aunc semigliurar ella tabella per in ni dus rangs. Igl atun vargau haveva Trun/Rabius spiars a Triesen cun 1 : 4. Las prestaziuns els davos giugs empermettan in bien giug dall’equipa sursilvana. Schluein Glion ei favorit Tschun rundas avon la fin dil campiunadi regiunal ei Schluein Glion sil secund plaz dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 3. ligia. Sin quel vul l’equipa dil trenader Mirco Zala era terminar la stagiun 2024/25. Hosp da Schluein Glion la sonda sera a Crap Gries ei Panaduz ch’ei sil davos plaz dalla tabella. Els sis giugs da questa primavera ha Panaduz recaltgau sulettamein in punct encunter Sevelen. Tuttas autras partidas ei vegnidas spiarsas per gronda part fetg clar. Schluein Glion ha mussau entochen ussa prestaziuns per gronda part solidas questa primavera, aschia ch’ina victoria ei bunamein in stuer sonda sera. En mintga cass ei la squadra dalla Foppa il favorit en quei giug. Il giug digl atun vargau haveva Schluein Glion gudignau cun 1 : 0 a Panaduz. Lumnezia a Lai Schegie che Lumnezia ha contonschiu la sonda a Bregaglia sulettamein in punct, ei igl avantatg sil secund dalla tabella, Surses, carschius. Surses ha numnadamein spiars sia partida ordeifer encunter Valposchiavo. Quater rundas avon la fin dil campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia sa Lumnezia praticamein buca pli dar igl emprem plaz ord maun. Tuttina han las davosas scuntradas mussau che bia ei pusseivel en quella gruppa. Aschia ei l’equipa da Lai Valbella – igl adversari da Lumnezia da sonda suentermiezdi – revida successivamein dalla tabella siadora. Culla 13avel victoria en quest campiunadi savess Lumnezia far sonda in impurtont pass en direcziun dalla promoziun ella 3. ligia. Alla cua dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ei la situaziun pertuccont relegaziun semidada empauet la fin d’jamna suenter che Domat e Valposchiavo han gudignau lur giugs. Aschia ha Danis-Tavanasa – il tierz davos – ussa mo pli treis puncts avantatg silla latiarna cotschna Valposchiavo. Cun Tusaun/Cazas spetga el giug da sonda sera il quart dalla tabella. Francau in plaz el miez dalla tabella ha Schluein Glion ch’ei dumengia suentermiezdi hosp da Schlarigna. Las dunnas retscheivan Tusaun/Cazas Il Team Surselva dallas dunnas absolva siu giug dalla fin d’jamna encunter Tusaun/Cazas. Igl ei il davos giug da casa da questa stagiun. Silsuenter suondan aunc treis ordeifer. La promoziun dalla 4. ella 3. ligia ei ton sco segira, igl avantatg sillas equipas concurrentas ei gia gronds. Encunter Tusaun/Cazas duess in’ulteriura victoria esser pusseivla. L’equipa dil Grischun Central ha recaltgau entochen ussa sulettamein quater puncts. 3. ligia, gruppa 1 Mels – Sargans so. 17.00 Bogn Ragaz – Sevelen so. 17.00 Triesenberg – Landquart so. 17.00 Schluein Glion – Panaduz so. 18.00 Trun/Rabius – Triesen du. 15.00 Landquart – Walenstadt giev. 20.00 4. ligia, gruppa 1 Lai Valbella – Lumnezia so. 16.00 Surses – Bregaglia so. 17.00 Domat – Valposchiavo so. 17.00 Danis-Tavanasa – Tusaun/Cazas so. 18.00 Schlarigna – Schluein Glion du. 16.00 5. ligia promoziun, gruppa 1 Schlarigna – Mels so. 16.00 Val Tamina – Triesenberg so. 18.00 Panaduz – Trübbach so. 18.00 Landquart – Walenstadt du. 14.00 Lusitanos de Samedan – Trun/Rabius du. 15.00 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Sargans – Danis-Tavanasa 5:1 Laax – Rueun ve. 20.00 Tusaun/Cazas – Vaz Sut ve. 20.00 Lumnezia – Bogn Ragaz so. 17.00 Flums – Danis-Tavanasa so. 18.00 Juniors A1, gruppa 1 Surselva b – Orion Cuera Trun du. 11.00 Surselva a – Grischun Central Schluein du. 13.00 Juniors B promoziun, gruppa 1 Heiden – Arbon so. 13.00 Sargans – Cuera 97 so. 14.00 Mels – Brühl so. 14.00 Rheintal – Grischun Central so. 14.00 Juniors B1, gruppa 1 Domat – Valposchiavo so. 11.00 Glarnerland – Surselva so. 11.00 Bogn Ragaz – Tavau so. 14.00 Landquart – Cuera 97 du. 12.00 Juniors B2, gruppa 1 Sevelen – Trübbach so. 13.00 Schwanden – Flums so. 14.00 Vaz Sut – Walenstadt mes. 20.00 Juniors C1, gruppa 1 Panaduz – Vaduz so. 10.30 Bogn Ragaz – Domat so. 12.00 Grischun Central – Balzers Cazas so. 14.00 Valposchiavo – Tavau du. 11.00 Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Surselva b Vella so. 14.00 Cuera 97 – Vaz Sut so. 16.00 Domat – Panaduz du. 15.00 Juniors D elita, gruppa 1 Cuera 97 – Glarnerland so. 10.00 Widnau – Surselva so. 12.00 Au-Berneck – Buchs so. 12.30 Weesen – Balzers so. 13.30 Juniors D1, gruppa 1 Surselva – Grischun Central Laax, so. 11.00 Orion Cuera – Landquart so. 15.00 Orion Cuera – Tavau du. 15.00 Juniors D2, gruppa 1 Grischun Central b – Domat Lai so. 12.00 Orion Cuera – Grischun Central c so. 13.00 Juniors D2, gruppa 2 Panaduz – Cuera 97 so. 10.00 Grischun Central – Mels Cazas so. 16.00 Vaz Sut – Landquart du. 10.00 Surselva d – Surselva c Sedrun du. 15.00 Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Mels – Cuera 97 so. 19.15 Widnau – Frauenfeld du. 09.30 Domat – Rapperswil-Jona du. 17.00 Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Triesen so. 18.30 Schlarigna – Werdenberg du. 14.00 Surselva – Tusaun/Cazas Schluein du. 16.00 Junioras FF-17 1, gruppa 1 Werdenberg – Ruggell so. 11.00 Dardania S. Gagl – Surselva so. 13.00 Junioras FF-15 2, gruppa 1 Linth 04 – Schwanden so. 10.00 Tusaun/Cazas – Triesen so. 10.00 Surselva – Rapperswil-Jona Tavanasa so. 11.00 Mels – Cuera 97 du. 12.00 Uznach – Eschenbach du. 12.00 Las dunnas dil Team Surselva retscheivan dumengia l’equipa da Tusaun/Cazas. La squadra sursilvana ha trenau bein questa primavera e vegn – cun gronda probabilitad – a far il pass dalla 4. ella 3. ligia.

Annatina Foppa «Der Tod, das muss ein Wiener sein», cantava Georg Kreisler. Ch’ils Viennes hagien ina tut atgna relaziun cun la mort ed in humor in tec morbid ei gia enconuschent. Mo in’autra predilecziun viennesa in tec ... lein gir ... speciala emprend’ins pér d’enconuscher, cu ins viva a Vienna: il rumien. Ni pli exact: la MA-48. La MA-48 ei l’organisaziun ufficiala che va cul rumien a Vienna. Il «MA» stat per «Magistratsabteilung» ed ei bunamein schon in sinonim per la birocrazia. Per mintga tema aunc aschi pign dat ei ina «MA»: La MA-5 s’occupa dallas finanzas, la MA-44 dils bogns, la MA-59 dallas fieras e la MA-35 ei responsabla per l’immigraziun ed ei totalmein surcargada – jeu hai spitgau uras sin mes pupials egl uffezi dalla MA-35, cun tons auters, en in clima plitost tussegau. L’excepziun denter las MAs ei la MA-48. Tier la MA-48 patratga negin vida birocrazia, mo al cuntrari vida buns spruhs, flottas persunas e grondas fiastas. Sin mintga sadiala da rumien ha la MA-48 scret enzatgei legher, per exempel «Ich wär so gerne MÜLLionär», ni sils sachets pils tgauns: «Ein Sackerl fürs Gackerl.» Mo schon per saver leger il spruh van ins bugen tochen tier la proxima sadiala da rumien enstagl da trer las caussas giun plaun. Ina buna strategia! Mo mintgaton havess jeu tuttina pli bugen informaziuns enstagl da sgnoccas. Sil plaz nua ch’ins saveva dar anavos ils pigneuls suenter Nadal steva mo: «Ein nackter Baum (vul gir senza decoraziun) wär’ ein Traum.» Miu siemi fuss denton stau da saver cu exact e con ditg ch’ins sappi dar anavos il pigniel. Jeu sai aunc adina buca quei (mo il pigniel ei naven, bluts). Il secund grond plus dalla MA-48 ein ses conluvrers che fan lur rundas culs gronds camiuns oranschs. Sco ch’ei vesan in affon, e seigi quei aunc aschi lunsch naven, rin ei plein plascher e fan in grond «Hallo!» viers quel. Jeu sun bunamein segira ch’ils candidats per ils posts dalla MA-48 ston far tests, sch’ei seigien capabels da scuvierer affons gia da lunsch. Mo ils megliers vegnan vinavon e ston lu ella secunda runda mussar lur sedepurtar fetg carin viers affons ... Aschia ch’igl ei buca da smarvegliar che miu buobet ei totalmein fan dalla MA-48. El enconuscha gia il tun da lur camiun, cuora cu’l auda el immediat en sia direcziun e cloma: «Curontotg! Curontotg!» Suenter «in» e «dus» ei quei la tiarza cefra ch’el enconuscha. Ei fuss propi uras per nus da visitar ina ga il «Fanshop» dalla MA-48. Naturalmein dat ei enzatgei aschia, sco quei che era il santeri central ha siu agen shop. Leu san ins per exempel cumprar in sac da gimnastica cun scret si: «Ich turne bis zur Urne.» E segir participein nus gleiti ad ina dallas duas fiastas annualas che la MA-48 organisescha, il «Deponiefest» ed il «Mistfest». Per ureglias svizras tuna «fiasta da deponia» ni «fiasta da grascha» forsa buca zun attractiv, mo pils Viennes ei quei in eveniment fetg popular – la finfinala s’udin nus gie tuts tier la «faMÜLLie». PS: In tip per quels e quellas che han bugen il humor ed il lungatg austriac: Il cudisch «Müll» da Wolf Haas gioga a Vienna sin ina ­deponia dalla MA-48, nua ch’ins anfla in schanugl. L’emprema damonda ei buc: A tgi s’auda quel, dat ei in miert? Na, la damonda ei: Eis el ­dismess correctamein? Annatina Foppa ha gugent café e cultura e perquai era la citad da Vienna. Là viva ella dapi l’onn 2022 cun sia «faMÜLLia». En la «Columna or dal mund» raquinta da temp en temp ina persuna da lingua rumantscha che viva en l’exteriur da ses mintgadi.

Alla radunonza generala dil District da catscha Cadi la fin d’avrel ha la catscha da camutschs dau da discutar. Il motiv ei il diember da camutschs che sereducescha sin fundament da differents facturs. Igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun ha presentau pliras variantas co reducir il squetsch silla caura-camutsch. Quella da proteger la caura-camutsch da tschun entochen diesch onns sur 1800 meters sur mar ha pigliau il pli. Sco en autras regiuns dallas Alps ei la populaziun da camutschs era sereducida sisum la Surselva ils davos onns. Quei documenteschan statisticas digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun. Da quei pigiurament dalla populaziun da camutschs ei il District da catscha Cadi sefatschentaus pliras ga ils davos onns. A sia davosa radunonza ils 24 d’avrel 2025 a Curaglia ei quei danovamein stau il cass. Quella ga ein variantas pusseivlas per restrenscher la catscha sin cauras-camutsch stadas en discussiun. Ellas ein vegnidas presentadas digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun. Reducziun marcanta Alla radunonza dil District da catscha Cadi che cumpeglia il territori da Breil entochen sisum la Surselva, ha il president Tomas Schmed fatg allusiun dalla reducziun marcanta dalla populaziun da camutschs ils davos onns: «Biaras observaziuns persunalas e dumbraziuns dalla survigilonza da catscha muossan che la populaziun da camutschs ei sereducida fermamein ils davos onns enteifer il district.» Quei svilup metta era en damonda la moda e maniera dalla catscha sco quei ch’ella vegn praticada oz. La catscha sa buca pli vegnir giustificada sco mesira regulativa, mobein ei in ulteriur factur da squetsch, en in ambient ch’il camutsch ei gia suttamess a gronda pressiun.» Differents motivs Presents alla radunonza dil district ei era Lukas Walser, cau dalla partiziun da selvaschina e catscha digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun, staus. Tenor il protocol dalla radunonza ch’ei vegnius mess a disposiziun alla FMR, ha el concediu ch’ei detti in problem pertuccont la populaziun dils camutschs el district I. Persuenter detti ei plirs motivs: La tschoccadad da camutschs, la malsogna dalla rugna, la preschientscha dil luf-tscherver ed il disturbi entras il sport d’unviern. In problem che hagi accentuau la problematica seigi sedaus igl unviern 2017/18. Quel seigi staus fetg stregns, aschia che biars camutschs – surtut anseuls – hagien buca surviviu. Consequentamein hagi ei dau biaras cauras schetgas, respectivamein lubidas, alla catsch’aulta dil settember 2018. Ei seigi lu era vegniu sittau biaras. Las statisticas digl uffeci muossan che la populaziun da camutschs ei carschida levamein ils davos dus onns leu nua che dumbraziuns succedan el district I. Il diember da camutschs sittai ei denton sesminuius. Treis variantas Alla radunonza dil district ha igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun presentau treis variantas pusseivlas per mitigar il squetsch da catscha silla caura-camutsch: Varianta I: Mo pli 10 dis da catscha (sur 1400 m s.m.) silla caura-camutsch. Varianta II: Protecziun totala dalla caura-camutsch da tschun entochen diesch onns sur 1800 m s.m. Varianta III: Proteger la caura-camutsch da tschun entochen diesch onns ella secunda fasa dalla catsch’aulta, pia sis dis dameins catscha silla caura-camutsch. Discussiun iniziada digl uffeci La varianta II ha la fin finala pigliau il pli cun 9 vuschs da 13 delegadas e delegai dallas secziuns. Cun quella mesira pudess la populaziun da camutschs serestabilir. Vegnida refusada alla bial’entschatta cun 12 : 1 ei l’opziun da schar la catscha sin cauras-camutsch sco ella ei il mument el district. Igl onn 2024 ei quei stau dils 2 entochen ils 8 da settember e dils 16 entochen ils 21 da settember, pia quater dis pli pauc ch’els pli biars auters districts. Plinavon ei vegniu remarcau davart igl uffeci che la caura da dus onns duei puspei esser lubida. Sco Tomas Schmed di, ei l’iniziativa per discutar las treis variantas vegnida digl uffeci: «Il district ei vegnius contactaus digl uffeci e nus havein beneventau quei agir. La discussiun quella sera ei lu era stada animada.» Sin damonda dalla FMR ha Lukas Walser buca vuliu far ulteriuras explicaziuns davart quellas variantas. Per e-mail ha el communicau: «Pertuccont quei tema sai jeu buca dar informaziuns il mument. Nus essan vid examinar mesiras pusseivlas.» Schebein las instanzas responsablas per la catscha el cantun Grischun risguardan lu era la varianta acceptada dil District da catscha Cadi vegn pér aunc a semussar. Sclariment definitiv vegnan las proximas prescripziuns da catscha a dar questa stad. Populaziun da camutschs pitescha Cun reducir il squetsch da catscha silla caura-camutsch duei la populaziun da camutschs serevegnir el District da catscha Cadi. Las representantas ed ils representants dallas sis secziuns da catschadurs sisum la Surselva sustegnan mesiras previdas digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun. Hans Huonder/FMR Ils davos onns ei la populaziun da camutschs che sereducescha sin fundament da plirs facturs, adina puspei stada tema da discussiun alla radunonza dil District da catscha Cadi. Uonn ha la tscherca da soluziuns en favur d’ina migliur survegniu impuls digl Uffeci da catscha e pesca dil Grischun. Quel ha presentau variantas co adattar la catscha aschia che la caura-camutsch ha dameins squetsch da catscha. Las representantas ed ils representants dallas sis secziuns da catschadurs ein la fin finala sedecidi per la varianta che preveda ina protecziun totala dalla caura-camutsch culla vegliadetgna da tschun entochen diesch onns sur 1800 meters sur mar. Tenor il president dil district, Tomas Schmed, influenzeschan plirs facturs la populaziun dils camutschs, era il squetsch da catscha: «Il svilup negativ dalla populaziun da camutschs metta era en damonda la catscha sco quei ch’ella vegn praticada oz.» «Il svilup negativ dalla populaziun da camutschs metta era en damonda la catscha sco quei ch’ella vegn praticada oz.» Tomas Schmed, president dil District da catscha Cadi Cun proteger pli fetg la caura-camutsch – cheu ina ensemen cun siu ansiel – duei la populaziun dils camutschs el District da catscha Cadi vegnir augmentada. Tomas Schmed presidiescha il District da catscha Cadi.

Il meins da matg catscha e verdegia tut. Scadina plonta vul ir siado, viers la glisch ed il sulegl. Denter la massa da fuormas e colurs dattan las orchideas en egl. En Svizra ein 73 sorts enconuschentas. La scarsella ei buca ina orchidea, mo era ina biala cun sia flur che semeglia in utschi mellen. Il pur ha denton buca bugen ella en siu prau. Il pur ha buca bugen ella en siu fein, pertgei ella scatscha ils pastgs nutritivs. La scarsella (tud. Klappertopf) vala sco plonta senza qualitad da pavel. Fein sec cun bia scarsella ei sterpa ch’ils animals refuseschan. Per la diversitad e pils insects ei la scarsella denton ina plonta nizzeivla. Sch’ins contempla pli datier ina flura ves’ins ina roscha tgaus mellens cun in culier verd, ils tgaus semeglian utschals cun bec blau. Nua ch’ella sa denton sederasar, sa ella surprender e daventar ina mulesta. Sut il capetsch stgir Ina mulesta ei l’orchidea stgira (tud. Brand-Knabenkraut) tuttavia buc. Ella crescha medemamein en praus maghers, ha denton buca schanzas da concurrenzar autras specias en quellas zonas. «Cun sia cultivaziun ha il carstgaun promoviu ellas, ed il carstgaun scatscha era puspei ellas», ha il biolog Beat A. Wartmann declarau avon onns al redactur dalla FMR. Duront in’excursiun ha el lu rendiu attent allas orchideas indigenas che cumparan dad onn tier onn els medems loghens. Suenter miez matg san ins observar diversas sorts agl ur da praus ed uauls, seivs vivas, en palius e sper sendas. Il specialist dalla botanica ha intimau lezza gada dad ir pli datier ad ina orchidea stgira (tud. Brand-Knabenkraut, Schwärzliches Knabenkraut) e da contemplar attentamein ils detagls. Il specialist haveva declarau dils sepals e petals, ei seigi ils segns caracteristics communabels da mintga specia d’orchideas. En Svizra creschien entochen oz 73 sorts orchideas, en Tiaratudestga enconuschien ins mo 58. Igl ei cefras absolutamein bassas cumparegliau culla diversitad d’orchideas ch’ei dat. Ellas tiaras entuorn la Mar mediterrana creschan 500 sorts, a Costa Rica ellas tropas eis ei 1400. «Sigl entir mund ein 25’000 sorts da quella famiglia enconuschentas, da quellas 90 % ellas tropas», haveva Beat A. Wartmann getg ed aschuntau che las orchideas seigien la famiglia da plontas digl entir mund cullas pli rehas fuormas. Carmalar insects cun tactica E pren mira: Tgi che contempla meglier la pintga orchidea indigena dils praus maghers vesa ina scena sco sin in carussel: Sut il capetsch stgir dalla flura ves’ins ina massa figuras humanas cun bratscha aviarta e combas. Il capetsch stgir da quell’orchidea ei dil reminent nuot auter ch’ils brumbels che sesarvan plaunsiu e che survegnan la medema fuorma sco ils «buobets». Beat A. Wartmann renda attent che las figuras vid il fustitg ei ina specialitad dall’orchidea. Cun quella tactica carmala la flura neutier mustgas, aviuls, viaspras e tavauns che prestan la lavur dalla reproducziun. Naven da miez matg tochen viaden gl’atun san ins observar ina roscha autras orchideas. Duas pli enconuschentas ch’ins vesa savens ein l’orchidea taclada e l’orchidea maclada (tud. Fuchs’ Knabenkraut, Geflecktes Knabenkraut). All’emprem’egliada paran ellas indifferentas e nunspectacularas. Cun mirar pli datier ves’ins medemamein figuras humanas sco affons saltonts cun vestgiu cun tachels. Aunc pli impressiun fa l’orchidea-schemia. Sco il num tradescha ei siu fustitg circumdaus – tuttina sco l’orchidea stgira – d’in tscherchel da schemias. Il sigil da Salomon, ina fuorma da flura plitost nunusitada. La scarsella (tud. Klappertopf) cun ses utschals mellens. La salvia cun siu marcant blau ha visetas d'in aviul. Ina rosa selvadia en tut sia bellezia. Ina peonia cugl aviul. La flura sesarva pilpli pér suenter ils 15 da matg. L'orchidea stgira (Angebrannte Orchis) culs buobets en costum alv cun tachels.

La Casa Depuoz a Trun organisescha danovamein la sentupada ed il festival cun töffs. Sonda proxima, ils 17 da matg 2025, ei l’occurrenza annuala «Cor el Motor». Manischunzs dalla maschinas cun duas rodas arrivan naven dallas 10.30 sigl areal dalla Casa Depuoz. Pilpli eis ei mintg’onn in grond beinvegni da manischunzs, habitontas e habitonts dall’instituziun. Suenter il gentar communabel semettan ils bikers si, accumpignai dils habitonts ed adherents, per la gronda «cavalcada» annuala. Dallas 13.30 entscheiva la tura cun töff tras la Surselva. Naven dallas 15.30 retuorna la caravana avon la Casa Depuoz. Lu setransferescha il menaschi dalla fiasta sigl areal dil campadi Ogna. Leu dat ei tscheina e silsuenter cuntinuescha il «Cor el Motor» culs concerts da diversas bands. All’entschatta sunan ils «Skylinewalkers», lu allas 20.45 ei il concert dalla Dario Hess Band. Hosps musicals specials ein giganto, Sirius & Valimusic. (fmr/abc) Cor el Motor 2024 a Trun.

La Spital regiunal Surselva SA ha contonschiu igl onn vargau in meglier resultat che quintau ed ha in niev president dil cussegl d’administraziun. Alla radunonza dalla societad la gievgia sera ei Gieri Cathomas daventaus successur da Thomas Buchli. Matthias Spielmann surpren ad interim la posiziun da CEO. «Grazia ad in management da cuosts consequent e risguardond las finamiras fixadas eis ei stau pusseivel da reducir las contribuziuns dalla cunvegna da prestaziun cullas purtadras ed ils purtaders per rodund 1,14 milliuns francs. Il quen siara cun in gudogn dalla bilanza da 22 355.15 francs», scriva la Spital regiunal Surselva SA en ina communicaziun als mieds da massa. Senza risguardar las contribuziuns dallas purtadras e dils purtaders havessi il spital nudau ina sperdita annuala da 3,07 milliuns francs. Inclusiv las contribuziuns importa la marscha dad EBITDA 3,38 %. «Quei muossa che la finanziaziun dallas tariffas actualas per las prestaziuns medicinalas ei insufficienta», communichescha il spital. «Mantener il spital» Ferton ch'il diember da tractaments ambulonts ei carschius a moda solida, eis ei buca stau pusseivel d’ulivar la digren dil diember da cass staziunars. Quei malgrad differentas mesiras ed adattaziuns structuralas. Sco gia igl onn precedent ei il diember da pazientas e pazients cun in tractament staziunar sereducius per ulteriurs 7 %. Quei corrispunda a 169 cass. «Nus lein mantener nies spital a Glion per l’entira regiun e menar el egl avegnir cun resilienza e garanzia a liunga vesta», accentuescha Thomas Buchli, president dil cussegl d’administraziun. Per contonscher quella finamira stoppi il spital prender impurtontas decisiuns e purtar quellas ensemen cullas purtadras ed ils purtaders. Ei resti la finamira da garantir a liunga vesta il provediment medicinal acut dalla populaziun e dils numerus hosps da vacanzas en Surselva. In niev president Gia avon la radunonza generala dalla Spital regiunal Surselva SA da gievgia, ils 15 da matg 2025, haveva Thomas Buchli declarau sia demissiun sco president dil cussegl d’administraziun. Sco siu successur ei Gieri Cathomas vegnius eligius. Plinavon sesa René Epp, president dalla SanaSurselva, da niev el cussegl d’administraziun. Thomas Buchli ha dau in’egliada anavos sin siu temps d’uffeci: in temps interessant, mo per part era turbulent. Il CEO dalla Spital regiunal Surselva SA, Fadri Bisatz, banduna l'interpresa miez zercladur 2025. Sco soluziun ad interim eis ei stau pusseivel d’engaschar Matthias Spielmann che dispona d’ina experientscha da biars onns sco CEO en differents spitals. (cdm/fmr) Il nieveligiu president dil cussegl d’administraziun dalla Spital regiunal Surselva SA Gieri Cathomas (amiez) ensemen cul president partent Thomas Buchli (dretg) ed il niev commember dil cussegl d’administraziun René Epp (seniester).

Sedrun Mustér Turissem tila ina bilanza positiva digl onn da fatschenta 2024. Igl onn seigi staus signaus da midadas strategicas. Sco quei che Sedrun Mustér Turissem (SMT) scriva en ina communicaziun als mieds da massa, ei la midada dil tgamun dalla fatschenta stada in eveniment central dall’organisaziun igl onn 2024. Il fenadur 2024 ha Nicole Weber surpriu la funcziun sco meinafatschenta. «Sut sia direcziun ei il team sestabilisaus ed igl andament da lavur intern ha saviu vegnir optimaus. Il medem mument ei vegniu dau novs impuls al svilup da products e purschida», scriva Sedrun Mustér Turissem. La direcziun operativa da SMT ei seconcentrada sin treis secturs principals: Survetsch als hosps, svilup dalla purschida e preschientscha regiunala. La purschida dalla carta da hosps ei vegnida augmentada cun integrar il traffic public e la purschida dallas pendicularas ensemen cun Andermatt-Val d’Ursera Turissem. «Spel program da famiglia Bialas Vacanzas fuorma la carta da hosps in element central dalla purschida», scriva Sedrun Mustér Turissem. Collaboraziun cun Andermatt Sil sectur dil marketing ha SMT prolungiu la collaboraziun cun Andermatt Sedrun Disentis Marketing (ASDM). Sco in fil tgietschen atras igl onn 2024 seigi il svilup strategic d’Andermatt, Sedrun e Mustér ius. Emprems projects muossien che la regiun creschi ensemen turisticamein en structura, communicaziun ed agir. La regiun da turissem Mustér Sedrun seigi sesviluppada en sia stabilitad ed hagi tschentau ils binaris strategics pigl avegnir. Ina strategia da svilup communabla cun Andermatt porti fretg, ussa hagi ei num cuntinuar cun tutta detschartadad quella via. (cdm/fmr) La cumpetenza centrala da Sedrun Mustér Turissem: Survetsch als hosps, svilup dalla purschida e preschientscha regiunala.

Sonda, ils 24 da matg 2025 organisescha la Scola da circus Surselva ina concurrenza d’acrobatica ella halla da gimnastica a Sagogn. Igl arranschament entscheiva allas 09.00 e cuoza entochen miezdi. Sco quei che la Scola da circus Surselva scriva en sia pli nova newsletter, muossan pintgas gruppas d’affons lur habilitads acrobaticas. Ellas semesiran en ina fuorma da giug ed animeschan aschia ina l’autra. Cun bia energia e fascinaziun meina Mikhail Semenov las gruppas d’acrobatica a Glion e Trin. Communablamein culs affons e giuvenils dalla Scola da circus Surselva e dalla gruppa d’acrobatica da Trin vegn quell’emprema concurrenza arranschada. Sco quei che la scola da circus scriva, sepresenta la gruppa d’acrobatica da Mustér agl arranschament cun ina demonstraziun da sia savida spectaculara. Entrada libra, collecta. (fmr/hh)

A Sedrun sesanfla igl emprem baghetg niev per in archiv cultural el cantun Grischun. La sonda eis el vegnius inauguraus. 1,8 milliuns francs ha igl edifeci construius per gronda part ord lenn custau. «Ussa ha la cultura in’atgna vusch», ha cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini manegiau agl act festiv ed il president dil Forum cultural Tujetsch, André Schmid, ha plidau d’in project dil cor. «Il baghetg pigl archiv cultural ei il pli impurtont project dil Forum cultural Tujetsch ch’ei vegnius fundaus 1997. El ei in project dil cor», ha il president dil forum, André Schmid, puntuau alla fiasta d’inauguraziun la sonda suentermiezdi a Sedrun. Tujetsch hagi ussa igl emprem baghetg niev per in archiv cultural el cantun Grischun. «Il patrimoni tuatschin ei meriteivels da vegnir conservaus», ha il president detg. Persuenter ei vegniu investiu 1,8 milliuns francs. 520 000 francs ha il forum giu retschiert sco legat da Norbert Berther, 675 000 francs ha la vischnaunca da Tujetsch sbursau persuenter. Ils rodund 100 000 francs restonts eis ei reussiu a Dumeni Columberg da recaltgar. Il baghetg ei construius per gronda part orda lenna raccoltada a Tujetsch ni en vischnauncas dalla part su dalla Surselva. La lenna ei vegnida resgiada a Sedrun d’Emil Schmid e siu fegl Daniel. La construcziun ei pia ina perdetga dil mistregn indigen e dalla moda e maniera da baghegiar dapi tschentaners ella val. Igl archiv porscha localitads spaziusas e bein structuradas pils documents rimnai duront onns. El plaunterren sesanfla ina localitad che sa vegnir nezegiada per different diever en cumbinaziun cul plaz davontier. La fiasta d’inauguraziun ei vegnida embellida dalla Societad da musica Tujetsch e dils Passiunai Curdin Brugger e Pascal Gamboni cun accumpignament da Rees Coray. Reha historia en harmonia Il minister da cultura dil cantun Grischun, cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini, ei staus plein laud la sonda en siu plaid festiv: «Egl archiv cultural vegn la reha historia dalla val messa en harmonia. Cun quei project ha il Forum cultural Tujetsch buca mo scaffiu spazi, mobein era construiu igl avegnir dalla cultura, dalla cuminonza e dallas generaziuns futuras.» Il baghetg detti buca mo architectonicamein in accent, el colligi l’architectura e la moda da construir cul patrimoni cultural. «L’architectura dil baghetg sereferescha sillas truaschs d’antruras – baghetgs encunter humiditad ed aura. Era igl archiv protegia, numnadamein ch’il bein cultural mondi buc en emblidonza», ha Jon Dominic Parolini puntuau. Numnau specialmein ha el igl archivar Tarcisi Hendry per siu engaschament nunstunclenteivel en favur dils fatgs d’archivar e la cultura. «Ussa ha la cultura in’atgna vusch», ha il minister da cultura grischun manegiau. Da gronda muntada «Quei archiv cultural ha ina muntada nundetga per nus. El conserva nossa historia, nos scazis.» Cun quels plaids ha il president communal Martin Cavegn iniziau siu plaid festiv e d’engraziament als iniziants dil project, mo era a quellas e quels che han contribuiu finanzialmein a quel. Cun siu engraziament eis el sedrizzaus ad André Schmid e Tarcisi Hendry ch’ein stai ils iniziants dil project. Mo lu ha Martin Cavegn era numnau igl architect Gion A. Caminada da Vrin: «El vesa las caussas auter, mo ha lu era l’argumentaziun persuenter.» Gion A. Caminada ha puntuau: «Quei baghetg ei il resultat dalla lavur d’in entir ensemble.» Sin fundament da differentas ideas e surtut skizzas seigi il project semadiraus. «Igl ei stau la finamira da realisar in baghetg per schar reviver la historia. Las nodas casa vid il plantschiu-su ein ina part da quella historia, da quell’identitad culla val», ha Gion A. Caminada manegiau. Ina casualitad seigi il diorit plazzaus sut la fatschada encunter sid. Era per quel ha igl architect lumnezian da renum giu ina declaronza: «Nus havein vuliu in crap sco petga mo havein anflau negin. Casualmein ei quei crap ch’ei da veser oz sco petga dil baghetg vegnius alla glisch buca lunsch naven dil baghetg. Tenor miu manegiar ha quei duiu esser aschia, era ch’il crap vegni plazzaus en sia fuorma originala en quei liug.» Staus engaschaus fetg vid il project ei era Samuel Fent. Els dus han allura retschiert bialas cristallas en renconuschientscha da lur lavur ord ils mauns d’André Schmid. Archivar dapi 45 onns «Tgi ch’enconuscha il passau sa formar il futur», ha Tarcisi Hendry detg en siu plaid per l’avertura digl archiv cultural. Siu engaschament en favur digl archiv communal sco cultural, mo era la lavur en favur dalla cultura en general, ei enorms. Dapi 45 onns eis el archivar dalla vischnaunca. Sper la survigilonza da quel ha el formau successivamein igl archiv cultural. Il baghetg niev dat suttetg a quei scazi che cumpeglia surtut cudischs, mo era auters documents sco brevs, fotos e films. El cumpeglia era rodund 18 meters crunas cul relasch da documents da Norbert Berther ch’ei morts avon biebein treis onns. «Igl archiv cultural resplenda la rihezia da nossa historia. Davos mintga document stattan carstgauns», ha Tarcisi Hendry accentuau. Per la vischnaunca da Tujetsch, mo surtut era per Tarcisi Hendry, ei la sonda vargada stada in di historic: «Igl archiv cultural – ins savess era dir archiv popular – ensiara nossa historia per las proximas generaziuns ed ei ha aunc bia spazi per documents.» Uniu historia, lenn e geologia La historia dalla Val Tujetsch ha in niev dacasa. In baghetg construius per gronda part ord lenn e che sepusa sin in diorit, conserva ils numerus documents dalla veta ella val. La sonda ei igl archiv cultural a Sedrun vegnius inauguraus. Ina dallas attracziuns ei il diorit – il crap imposant che porta la fatschada encunter sid e che risguarda aschia era la historia dalla geologia ella val. (fmr/hh) Il president dil Forum cultural Tujetsch André Schmid (sen.) ed igl archivar Tarcisi Hendry culla clav dil baghetg niev cuort avon ch’el vegni aviarts ufficialmein. Gion A. Caminada, igl architect dil baghetg niev pigl archiv cultural a Sedrun, duront siu plaid. Il president communal Martin Cavegn (sen.) e cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini han laschau fotografar avon il diorit. Il baghetg construius per gronda part ord lenn cul diorit dalla vart sut. Cun interess ei vegniu priu investa d’entgins documents historics. Bia spazi per presentar ils scazis dalla Val Tujetsch. Il baghetg digl archiv cultural sepusa sin in diorit. El ei ina dallas attracziuns digl object niev. Per tgi che vul seprofundar ella historia dalla vischnaunca da Tujetsch ha ei dabia materia.

La vischnaunca d’Ilanz/Glion ha eligiu la dumengia ses gremis politics per la perioda d’uffeci 2025 - 2029. Il president communal Marcus Beer ei vegnius reeligius, aschi bein sco las autras ed ils auters commembers dalla suprastonza communala. Dallas 26 candidatas e candidats pil parlament communal han 20 contonschiu il pli absolut. Rodund 26 % da 3467 votantas e votants dalla vischnaunca d’Ilanz/Glion ein separticipai allas elecziuns communalas dalla dumengia vargada. Staus d’eleger ei il president communal, la suprastonza communala ed il parlament per la perioda d’uffeci 2026 – 2029. Marcus Beer vegn reeligius Sco president communal ei Marcus Beer (senza partida) vegnius reeligius. Tier in absolut pli da 333 ha el survegniu 415 vuschs. Dils 876 cedels per l’elecziun dil president communal fiers ell’urna eran 137 vits, 75 nunvaleivels e 249 cedels purtavan in auter num. Marcus Beer era daventaus successur da Carmelia Maissen cull’entschatta november 2022. El cumbat electoral digl atun 2022 era el vegnius preferius dil suveran d’Ilanz/Glion sco president communal el cumbat encunter Claudio Quinter e Silvio Dietrich. Quella ga ei Marcus Beer staus senza concurrenza ufficiala. Sin damonda dalla FMR ha el commentau la dumengia suentermiezdi suandontamein il resultat: «Igl ei buca in resultat da glischur. Tuttina ei il pievel dil meini ch’jeu dueigi cuntinuar cun mia lavur. Igl ei stau mia finamira da contonscher il pli absolut. Havess jeu buca contonschiu quel, havess jeu buca pli candidau.» Plirs motivs pusseivels Sco motivs pusseivels pil resultat plitost magher da quest’elecziun numna Marcus Beer denter auter la bassa participaziun alla votaziun: «Normalmein van rodund 37 % all’urna. Biars han forsa manegiau che la cuorsa seigi gia fatga. Lu ha ei segiramein era dau vuschs da protesta.» Mo lu numna el era ils projects dils dus implonts da fotovoltaica gronds ch’ein stai en votaziun igl onn 2023 e ch’ein vegni refusai dil suveran: «Pertuccont quels era la suprastonza communala dil meini ch’els havessien purtau entradas supplementaras alla vischnaunca. Quels implonts fussen segir era stai pli ecologics che barschar ieli ni lenna.» Tenor Marcus Beer pudessen las discussiuns pertuccont SanaSurselva medemamein haver giu in effect. Dalla suprastonza da quella era el seretratgs: «La suprastonza commuala ei stada dil meini ch’ei fetschi pauc senn d’esser en quella suprastonza, sche Ilanz/Glion hagi tuttina da dir nuot.» Clar sul pli absolut Claramein ein las duas commembras ed ils dus commembers dalla suprastonza communala vegni reeligi. Concurrenza d’autras candidatas e candidats han las gerauas ed ils geraus buca giu. Tier in pli absolut da 268 vuschs ha Martin Capeder (Duvin/senza partida) obteniu 578 vuschs, Caroline Gasser Curschellas (Glion/AdC) 471 vuschs, Michal Karin Hohl (Castrisch, PS) 464 vuschs e Hanspeter Bundi (Castrisch/PLD) 423 vuschs. Autras persunas han obteniu 203 vuschs. 20 ein eligi el parlament 26 dunnas ed umens ein stai a disposiziun per l’elecziun el parlament communal d’Ilanz/Glion. Da quellas han 20 contonschiu il pli absolut da 173 vuschs. Il meglier resultat ha Gierina Gabriel (Glion/PLD) contonschiu cun 528 vuschs. Ei suondan Jan Berni (Castrisch/PLD) 503, Daniel Candinas (Rueun/AdC) 483, Elias Casanova (Siat/senza partida) 483, Claudio Quinter (Glion/AdC) 465, Hubert Capaul (Ladir/AdC) 446, Claudio Arpagaus (Luven/AdC) 422, Gian Marco Bianchi (Glion/PLD) 400, Jan Tomaschett (Rueun/senza partida) 388, Rita Duff-Cavegn (Glion/AdC) 385, Roman Buchli (Pitasch/senza partida) 381, Ursin Cajochen (Ruschein/senza partida) 357, Flavio Elvedi (Glion/PLD) 346, Raffael Spescha (Glion/senza partida) 338, Ivo Capaul (Rueun/PLD) 329, Uolf Candrian (Glion/PS) 319, Ivo Frei (Glion/PLD) 314, Christian Caduff (Glion/senza partida) 298, Marco Coray (Glion/PLD) 274 e Roman Schmucki (Glion/senza partida) 272. Plinavon han obteniu vuschs, mo ein buc eligi: Fabiana Theus Simoni (Glion/PLD) 123, Roman Keller (Riein/Verda) 86, Jaromir Kreiliger (Glion/senza partida) 79, Remo Camenisch (Glion/AdC) 62, Celine Hulliger (Glion/Verda) 62 e Daniel Tata Schneider (Luven/senza partida) 41. Ulteriurs han obteniu 435 vuschs. Il secund scrutini ha liug ils 28 da settember 2025. «Negin resultat da glischur» Marcus Beer resta president communal d’Ilanz/Glion per in’ulteriura perioda d’uffeci. Vegni confirmai en lur uffecis la dumengia ein era las duas commembras ed ils dus commembers dalla suprastonza communala. Aunc buca cumplets ei il parlament. Hans Huonder/FMR Rodund 26 % dallas 3467 votantas e dils votans dalla vischnaunca d’Ilanz/Glion ein serendi all’urna per eleger il president communal, la suprastonza communala ed il parlament. Surpresas ha ei dau neginas la dumengia. Il president communal Marcus Beer ha passau las tortas dil suveran aschi bein sco las duas gerauas Caroline Gasser Curschellas e Michal Karin ­Hohl sco era Martin Capeder e Hanspeter Bundi. Marcus Beer ha commentau suandontamein siu resultat da 415 vuschs tier in pli absolut da 333: «Igl ei buca in resultat da glischur. Tuttina ei il pievel dil meini ch’jeu dueigi cuntinuar cun mia lavur.» Plirs motivs pudessien esser stai responsabels per quei resultat plitost magher. «In ei segiramein la bassa participaziun. Biars han manegiau che la cuorsa seigi gia fatga», di Marcus Beer. 26 candidatas e candidats ein stai a disposiziun per l’elecziun el parlament communal. Da quellas e quels han 20 contonschiu il pli absolut. La davosa dumengia da settember 2025 vegn il suveran d’Ilanz/Glion clamaus all’urna per cumpletar il parlament per la perioda d’uffeci 2026 – 2029. «Il pievel ei dil meini ch’jeu dueigi cuntinuar cun mia lavur.» Marcus Beer, president communal d’Ilanz Glion Marcus Beer ei vegnius reeligius la dumengia dil suveran d’Ilanz/Glion sco president communal per in’ulteriura perioda d’uffeci.

La Pendenta a Mustér ei nominada pil «Building-Award» ella categoria infrastructura ed ambient. La surdada dil premi ha liug sonda, ils 24 da matg 2025 a Lucerna. Bilding – la Fundaziun svizra per la promoziun d’inschigniers giuvens dalla branscha da baghegiar – surdat era uonn premis en differentas categorias. En ina da quellas – quella dall’infrastructura ed ambient – ei La Pendenta da Mustér nominada. Sco quei che la fundaziun scriva el document da nominaziuns colligia la punt pendenta l’efficienza dil material cun ina cuntrada protegida. La punt seigi vegnida optimada detagliadamein sin fundament da metodas da calculaziun ed ina construcziun innovativa. La fuorma platta dalla punt mondi aprau harmonicamein cul contuorn alpin. Ella representi la precisiun sco era l’innovaziun sin fundament dall’iniziativa privata: Ella seigi art d’inschignier sil pli ault nivel. Vegnida realisada d’ina uniun La Pendenta a Mustér ei vegnida erigida communablamein da pliras interpresas d’inschignier, denter auter dils inschigniers e planisaders IPZ SA da Mustér. Realisau ella ha l’Uniun la pendenta. Il november passau ei la punt vegnida surdada alla vischnaunca da Mustér. La surdada dil premi ha liug sonda, ils 24 da matg 2025 el Center da cultura e congress Lucerna. Ella categoria infrastructura ed ambient ein en tut tschun projects nominai pil premi da Bilding. La Pendenta a Mustér ei nominada per in premi dalla Fundaziun Bilding.

Suenter in’emprema mesadad zun lungurusa ha Schluein Glion decidiu il giug ellas davosas 20 minutas entras dus gols dil caposettagols dalla 3. ligia, Lars Caduff. Duas ga eis el vegnius lantschaus cun pass ella profunditad e duas ga ha el schau negina schanza al goli digl adversari e plazzau la balla cun siets segirs el cantun bass dretg. Dall’emprema mesadad vala ei da scriver nuotzun. La secunda mesadad ei lu stada empau pli animada, era perquei ch’ils hosps han finalmein ughegiau da far empau dapli per lur offensiva. Quei ch’ei capeivel, sco davos dalla tabella che sto urgentamein recaltgar puncts per mitschar dalla relegaziun. Duas ga fuss ei lu era bunamein reussiu a Panaduz d’ir en avantatg. Mo ina minuta suenter pausa ha Jon Jenal denton tuc cun in culp liber che tuts han munchentau mo la petga e Vito Oliveira ha stuiu mirar sco siu culp cul tgau ei rebattius dalla traversa diesch minutas pli tard. Autras pusseivladads da marcar ha la defensiun da Schluein Glion buca lubiu ed encunter la fin dil giug, cura che las forzas dils giugadurs da Panaduz ein tschessadas, ha Lars Caduff nezegiau sia spertadad e decidiu il giug cun bia saung freid. Ella 71avla minuta eis el vegnius lantschaus da Serafin Bundi ed el temps supplementar da Gian Sgier cun pass ella profunditad. Omisduas ga eis el mitschaus da siu defensur e persuls avon il gol ha el buca piars la gnarva, mobein plazzau la balla omisduas gadas bass e segir spel goli vi ella reit. Quels dus gols han purtau a Schluein Glion ulteriurs treis puncts e per Panaduz vegn ei entras quella terrada pli e pli precar alla cua dalla tabella. La differenza da tschun puncts sil secund davos ei ina pulita hipoteca pils davos quater giugs da campiunadi. Beat Dermont 3. ligia, gruppa 1 Schluein Glion – Panaduz 2:0 (0:0) Crap Gries. 150 aspectaturs. Arbiter: Lukic. Gols: 71. Caduff 1:0, 90. + 2. Caduff 2:0. Schluein Glion: Mattia Büchler, Remy Manetsch (25. Laurin Zala), Bundi, Aron Büchler, Coray, Derungs (77. Holderegger), Sgier, Ronny Casutt, Rafael Manetsch (63. Walter), Lars Zala, Caduff. Panaduz: Rodrigues, Tscharner, Florin (90.+2. Jairo Caluori), Cleto, Knellwolf, Lussu, Jenal, Barros (63. Lauro Caluori), Seiler, Truffer (46. Oliveiro), Gartmann. Remarcas: Cartas melnas: 43. Coray (foul), 59. Lars Zala (foul), 61. Lussu (foul), 66. Sgier (foul), 84. Seiler (foul), 90. + 4. Jenal (sittar naven la balla). Carta cotschna: 71. Cleto (violenza). Schluein Glion senza Gianluca Casutt, D’Atria, Deplazes, Paulin, Pool (blessai/reconvalescents), Afzali, Gomes e Vinzens (absents). 46. siet ella petga Panaduz (Jenal), culp cul tgau ella traversa Panaduz (Oliveiro). Corners: 7:2.

Pil 18avel giug da campiunadi frunta Trun/Rabius a Pustget sill’emprema equipa da Triesen. L’equipa dil principadi sesanfla mo quater puncts avon Trun/Rabius, aschia astgan ils aspectaturs spitgar in interessant giug a Pustget. Il giug entscheiva gest cun l’emprema caschun da marcar per Trun/Rabius. Gianin Derungs tarmetta Patrizio Decurtins ella profunditad, el semetta atras encunter dus defensurs e sa sittar sin gol, mo siu siet vegn paraus. Suenter biebein diesch minutas ed ina malprecauziun ella defensiun da Trun, vegn il spert attaccader da Triesen persuls avon gol. Livio Lozza mantegn la ruasseivladad e sa parar il siet. Trun/Rabius vegn vinavon tier bein enquala buna caschun da marcar, denton maunca la davosa precisiun tiels attaccaders. Cuort avon pausa ha Trun/Rabius aunc inaga ina schanza dubla entras Gianin Derungs e Patrizio Decurtins. Lur siets vegnan parai dil ferm goli Andreas Kindle ni tuccan mo la traversa. Aschia van las equipas cul resultat da 0:0 ella pausa. La secunda mesadad entscheiva cun ina fetg buna caschun da Triesen. Suenter in pass ella profunditad sesanfla igl attaccader tut persuls avon Livio Lozza e vegn da metter il bal spel goli ora, denton cuort avon la lingia da gol vegn Damian Schmed da sclarir en extremis. Ella 57avla minuta ha Trun/Rabius in culp liber ord 20 meters. Mirco Pfister sietta il culp direct el mir, il bal rebatta anavos tier el e vegn spedius per la secunda ga en direcziun dil gol, denton anfla era quei siet via goli e traversa buc la finamira giavischada. Trun/Rabius lai buca luc ed astga finalmein giubilar ella 59 avla minuta. Gianin Derungs vegn da surmuntar la defensiun da Triesen e sa marcar cun in siet a bass il meritau 1:0 per il caucasa. Suenter quei gol surpren Triesen il dictat da giug. L’equipa dil principadi ha il surpli, denton vegnan els buca da surmuntar la defensiun da Trun/Rabius. Era plirs siets da distanza portan buc il success giavischau, denton meina in corner ella 74avla minuta tiegl 1:1. La risposta da Trun/Rabius lai denton buc spitgar ditg, mo duas minutas pli tard va il CB puspei en avantatg. Ella 76avla minuta survescha Nico Caduff il bal a Toni Cathomas che sa marcar il 2:1. Entochen la fin emprova Triesen d’egualisar, denton tegn la defensiun sut la bitgetta da Mathias Flepp e Damian Schmed petg a tut las attaccas dils hosps. Aschia va la partida a fin cul resultat final da 2:1. Il aspectaturs han viu ina engaschada partida denter duas equipas ulivas a Pustget. L’equipa da casa ha giu las meglieras caschuns da marcar ed aschia gudignau meritadamein. El cumbat encunter la relegaziun ei quella victoria da gronda impurtonza per Trun/Rabius. Sandro Orlik 3. ligia, gruppa 1 Trun/Rabius - Triesen 2:1 (0:0) Gols: 59. Gianin Derungs 1:0, 74. Dany Ferreira 1:1, 76. Toni Cathomas 2:1. Trun Rabius: Livio Lozza, Lucas Seiler, Damian Schmed, Mathias Flepp, Mirco Pfister, Silvan Cajacob, Matia Friberg, Elia Schmed, Andri Carigiet, Patrizio Decurtins, Gianin Derungs. Reservas: Rovin Schmed, Enea Decurtins, Denis Monn, Nico Caduff, Matteo Bergamin, Toni Cathomas. Triesen: Andreas Kindle, Daniel Salzgeber, Patrick Bargetze, Rafael Grünenfelder, Ramon Zogg, Mohammed Hachem Ouanes, Kilian Büchel, Dany Ferreira, Noah Miler, Gabriele Preite, Kevin Ferreira, Selcuk Bicer, Manuel Lefèbvre, Sven Assfalk, Oruchan Soylu, Fabian Bargetze, Fabio Bicker. Remarcas: Trun/Rabius senza Ramon Orlik, Orland Monn, Sandro Orlik, Robin Monn, Lucas Maissen (blessai), Nic Culan Jacomet (absents) ed Aurelio Carigiet (serraus).

La faultsch ei in uaffen ch’ei ius per gronda part en emblidonza ils davos onns. Mo paucs drovan quella aunc per segar urs, nundir da surfatschas pli grondas. Sumvitg Viva ha priu l’iniziativa da porscher in cuors per segar cun faultsch. La sonda han rodund in tozzel dunnas ed umens nezegiau quella caschun da sitgura e sitgur sin Ils Maghers da Pardomat. Entochen avon paucs decennis era la faultsch in dils uaffens principals da puras e purs. Per segar deva ei negina alternativa. Entras la mecanisaziun ei la faultsch vegnida remplazzada pli e pli da maschinas da segar. Pils urs che vegnevan tonaton aunc segai cun faultsch vegnan segarovens cun motor en funcziun ozildi. La faultsch ei pia daventada empauet in requisit d’antruras. Pils ins eis ei oz in object da decoraziun, pils auters in che sto orda peis e vegnir dismess. Per che la faultsch e sia funcziun mondi buca cumpleinamein en emblidonza – silmeins buca a Sumvitg – ha Sumvitg Viva purschiu in cuors da segar cun faultsch. La sonda endamaun ein rodund in tozzel umens e dunnas serendi ell’acla Ils Maghers sur Pardomat. Leu han las sitguras ed ils sitgurs futurs giu la caschun d’exercitar. Il prau en fluriziun e levamein humids ha purschiu ina buna basa per prender enta maun la faultsch e far entgins tagls. Tonaton aunc d’engrau «Jeu hai in mises e less segar leu mezza, surtut per ragischar ora la fletga. Sco jeu hai enderschiu ei quei pusseivel cun segar ella pliras gadas ad onn. Quei ei il motiv ch’jeu less emprender da segar cun faultsch, mo lu era perquei ch’jeu sun dil meini che segar cun faultsch seigi pli ecologic che cun ina maschina», di Cornelia Derungs da Rabius ch’ei separticipada al cuors la sonda vagada. Therese Frey da Cumpadials ei bein carschida si en ina famiglia da purs el cantun Lucerna, tonaton ha ella vuliu separticipar al cuors per seperfecziunar. Ella ha segau ina ga ni l’autra cun faultsch, mo l’instrucziun la sonda sur Pardomat ha ella appreziau: «Jeu hai in curtgin e less segar quel igl avegnir cun faultsch. Per quei motiv eis ei bien da refrestgentar la savida.» Dalla partida ein denton era persunas stadas che han bien streh e dabia rutina da segar cun faultsch. Era versai ein separticipai «Jeu ha empriu dil tat da segar cun faultsch e zaco ei l’experientscha fatga pli baul restada», relata Silvio Cajacob da Sumvitg silla damonda daco ch’ei mondi tier el aschi tgunsch da segar. Bein versaus el segar cun faultsch ei era Ueli Anderfuhren che habitescha dapi entgins onns a Sumvitg. «Sur baselgia a Sumvitg dat ei ina surfatscha cun bia fletga. Quella surfatscha less jeu tener liber da quella en favur dils insects», di igl um che ha luvrau el cantun Appenzell avon ch’ir en pensiun e prender dimora sisum la Surselva. Dil rost ed il cuzer Il cuors sin Ils Maghers sur Pardomat ha entschiet la damaun cun in’instrucziun dil president da Sumvitg Viva, Martin Monn. In da ses hobis ei il puresser, el tegn diesch cauras. Allas participonts ed als participonts dil cuors ha el declarau tgei ch’ina cut ed in cuzer ein e ch’il schalun ei il moni dalla faultsch ed il rost la part da metal, pia quella part che sega. Leutier vegn la marcladira per batter la faultsch. Lu ha Martin Monn fatg emprems tagls el pastg per mussar la posiziun dil tgierp e la tecnica che la sitgura ni il sitgur duess haver per segar tgunsch e bein. «Segar ha da far nuot cun forza. Quei sto ir tgunsch», di Martin Monn. Silsuenter ein las participontas ed ils participonts semess alla lavur. Vegni instrui ein ellas ed els da Sep Benedetg Candinas, Fadri Monn e Meinrad Bearth. Sep Benedetg Candinas che ha fatg il pur biars onns relata: «Ils augs schevan adina: Envidar en tut ils feins e prender quels che vegnan. Cun auters plaids: Segar ei buc adina sempel, magari creschan specias da fein el prau che selaian buca tagliar bein ni insumma buca culla faultsch.» Per finir ein las participontas ed ils participonts dil cuors vegni honorai cun in diplom. Aschia restan las experientschas da sitgura e sitgur en mintga cass en memoria. Buca fierer la faultsch el canvau La sonda ei l’acla Ils Maghers da Pardomat vegnida segada sco antruras, numnadamein cun faultsch. Sumvitg Viva ha envidau in e scadin – entschevider ed avanzau – da separticipar ad in cuors da segar cun faultsch. La caschun ei vegnida nezegiada da rodund in tozzel persunas. S’engaschar ina ga sco sitgura ni sitgur ha fatg veseivel plascher. Pils ins eis ei stau ina nova experientscha, pils auters l’occasiun da seperfecziunar. La finamira: Buca schar ir en emblidonza la faultsch e sia funcziun. (fmr/hh) Fadri Monn, Eugen Monn e Cornelia Derungs (da sen.) vid la lavur. La gruppa dallas participontas e dils participonts dil cuors da segar cun faultsch ell’acla Ils Maghers sur Pardomat a Mustér. Martin Monn declara la faultsch. Meinrad Bearth, Martin Monn e Pius Flury (da sen.) filosofeschan davart il batter la faultsch. Faultsch e marcladira per batter la faultsch. Silvio Cajacob vida gizzar la faultsch culla cut. Ins vesa ch’el fa quei buca l’emprema ga. Per finir ha ei dau la pagaglia en fuorma d’in diplom per las sitguras ed ils sitgurs. La faultsch vegn battida cun agid dalla marcladira.

La dumengia suentermiezdi ha Trun/Rabius gudignau il giug da ballapei dalla 3. ligia encunter Triesen. Grazia a quella victoria ha l’equipa dalla Cadi saviu sedistanziar empauet dalla cua dalla tabella. La 12avla victoria stagiunala ha Schluein Glion festivau ed el campiunadi dalla 4. ligia sesanfla Lumnezia silla via ella 3. ligia. Suenter treis terradas en seria e lu dus remis ha Trun/Rabius anflau la via dil success (mira rapport da giug). Alla victoria d’avon in’jamna encunter Sevelen ha l’equipa dil trenader Claudio Bundi schau suandar la dumengia la victoria encunter Triesen. Quels treis ulteriurs puncts ein d’impurtonza el cumbat encunter la relegaziun. La squadra dalla Cadi sa aschia mantener il contact cul miez dalla tabella. Il tschunavel Walenstadt ha sulettamein treis puncts dapli sin siu conto che Trun/Rabius ch’ei ussa novavel. Gudignau senza brigliar Senza brigliar ha Schluein Glion gudignau la sonda sera a casa encunter la latiarna cotschna Panaduz (mira rapport da giug). Lars Caduff ha marcau ils dus gols per la squadra dalla Foppa. Aschia ha Schluein Glion saviu francar sia posiziun sil secund rang dalla tabella. Il capogruppa Bogn Ragaz che ha gia segirau la promoziun ella 2. ligia regiunala ha gudignau cun 4:0 encunter Sevelen ed aschia festivau la 18avla victoria el 18avel giug da questa stagiun. Duas ga Matias Alig Il capogruppa dalla gruppa 1 dalla 4. ligia Lumnezia ha gudignau il giug ordeifer encunter Lai Valbella. Suenter che Danilo Blumenthal ha marcau gia baul igl 1:0 e che Lai Valbella ha saviu egalisar cuort suenter pausa, ha Matias Alig decidiu il giug cun dus gols. Treis rundas avon la fin dil campiunadi ha Lumnezia siat puncts avantatg sil secund Surses che ha aunc schanzas teoreticas da remplazzar Lumnezia alla testa dalla tabella. Per salvar quellas schanzas sto Surses denton gudignar sonda proxima il giug a Vella encunter Lumnezia. Cun in remis sa Lumnezia decider il campiunadi en quella scuntrada. Spiars lur giugs dalla fin d’jamna han Schluein Glion ordeifer encunter Schlarigna e Danis-Tavanasa a casa encunter Tusaun/Cazas. Damai che Domat ha gudignau siu giug encunter Valposchiavo ei Danis-Tavanasa ussa secund davos ella tabella, mo tonaton aunc sul streh dalla relegaziun. Ulteriura victoria per las dunnas Il Team Surselva dallas dunnas ha battiu la dumengia l’equipa da Tusaun/Cazas cun 5:0. Cun fetg gronda probabladad vegnan las Sursilvanas a terminar il campiunadi dalla 4. ligia sigl emprem plaz ed aschia a contonscher la promoziun ella 3. ligia. Teoreticamein ha sulettamein aunc Werdenberg la pusseivladad da far in streh atras il quen al Team Surselva. Persuenter stuessen las dunnas sursilvanas spiarder ils treis davos giugs e Werdenberg gudignar ils dus davos. Che quei succedi ei strusch da supponer damai ch’il Team Surselva ha gudignau tuts giugs entochen ussa. 3. ligia, gruppa 1 Mels – Sargans 2:1 Bogn Ragaz – Sevelen 4:0 Triesenberg – Landquart 0:1 Schluein Glion – Panaduz 2:0 Trun/Rabius – Triesen 2:1 1. Bogn Ragaz 18/54; 2. Schluein Glion 18/37; 3. Cuera 97 18/32; 4. Triesenberg 18/28; 5. Walenstadt 18/24; 6. Sargans 18/23; 7. Triesen 18/22; 8. Mels 18/21; 9. Trun/Rabius 18/21; 10. Sevelen 18/19; 11. Landquart 18/18; 12. Panaduz 18/13. 4. ligia, gruppa 1 Lai Valbella – Lumnezia 1:3 Surses – Bregaglia 5:4 Domat – Valposchiavo 3:0 Danis-Tavanasa – Tusaun/Cazas 3:5 Schlarigna – Schluein Glion 2:1 1. Lumnezia 15/40; 2. Surses 15/33; 3. Tusaun/Cazas 15/27; 4. Lai Valbella 15/25; 5. Schlarigna 15/22; 6. Schluein Glion 15/19; 7. Bregaglia 15/15; 8. Domat 15/13; 9. Danis-Tavanasa 15/11; 10. Valposchiavo 15/8. 5. ligia promoziun, gruppa 1 Schlarigna – Mels 0:3 Val Tamina – Triesenberg 5:1 Panaduz – Trübbach 3:1 Landquart – Walenstadt 3:2 Lusitanos de Samedan – Trun/Rabius 2:0 1. Landquart 7/17; 2. Walenstadt 6/15; 3. Mels 6/15; 4. Val Tamina 6/13; 5. Panaduz 6/11; 6. Lusitanos de Samedan 5/7; 7. Trun/Rabius 6/3; 8. Trübbach 6/3; 9. Triesenberg 7/3; 10. Schlarigna 5/0. 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Laax – Rueun 2:5 Tusaun/Cazas – Vaz Sut 3:2 Lumnezia – Bogn Ragaz 4:1 Flums – Danis-Tavanasa 3:1 1. Rueun 5/13; 2. Tusaun/Cazas 4/10; 3. Sargans 5/10; 4. Vaz Sut 5/9; 5. Lumnezia 4/8; 6. Flums 6/6; 7. Laax 5/5; 8. Bogn Ragaz 6/3; 9. Danis-Tavanasa 6/1. Juniors A1, gruppa 1 Surselva b – Orion Cuera 1:2 Surselva a – Grischun Central 5:2 1. Surselva b 5/12; 2. Surselva a 5/9; 3. Grischun Central 5/6; 4. Orion Cuera 5/6; 5. Lusitanos de Samedan 2/0. Juniors B promoziun, gruppa 1 Heiden – Arbon 4:1 Sargans – Cuera 97 2:2 Mels – Brühl 3:4 Rheintal – Grischun Central 1:0 1. Montlingen 5/15; 2. Cuera 97 6/11; 3. Heiden 6/10; 4. Mels 6/10; 5. Brühl 6/8; 6. Arbon 5/7; 7. Schlarigna 3/6; 8. Sargans 6/4; 9. Grischun Central 5/3; 10. Rheintal 6/3. Juniors B1, gruppa 1 Domat – Valposchiavo 2:2 Glarnerland – Surselva 1:7 Bogn Ragaz – Tavau 4:0 Landquart – Cuera 97 1:3 1. Surselva 6/18; 2. Glarnerland 6/11; 3. Cuera 97 5/10; 4. Balzers 4/9; 5. Panaduz 5/9; 6. Bogn Ragaz 6/8; 7. Domat 6/5; 8. Valposchiavo 6/4; 9. Landquart 6/3; 10. Tavau 4/0. Juniors B2, gruppa 1 Sevelen – Trübbach 6:3 Schwanden – Flums 0:0 1. Sevelen 7/15; 2. Flums 6/10; 3. Walenstadt 5/9; 4. Cuera 97 7/6; 5. Schwanden 7/4; 6. Trübbach 6/3; 7. Triesen 6/3; 8. Vaz Sut 6/0. Las equipas da Grischun Central e Schaan ein vegnidas retratgas. Juniors C1, gruppa 1 Panaduz – Vaduz 3:5 Bogn Ragaz – Domat 2:1 Grischun Central – Balzers 3:3 Valposchiavo – Tavau 4:3 1. Grischun Central 6/16; 2. Landquart 5/15; 3. Vaduz 6/9; 4. Balzers 6/8; 5. Buchs 5/7; 6. Bogn Ragaz 5/6; 7. Domat 5/6; 8. Valposchiavo 6/6; 9. Tavau 5/3; 10. Panaduz 5/3. Juniors C2, gruppa 1 Surselva a – Surselva b 10:0 Cuera 97 – Vaz Sut 5:2 Domat – Panaduz 5:1 1. Surselva a 6/15; 2. Cuera 97 5/10; 3. Landquart 6/9; 4. Vaz Sut 6/6; 5. Schlarigna 4/4; 6. Panaduz 5/3; 7. Domat 5/3; 8. Surselva b 5/0. L’equipa da Grischun Central ei vegnida retratga. Juniors D elita, gruppa 1 Cuera 97 – Glarnerland 2:4 Widnau – Surselva 4:0 Au-Berneck – Buchs 9:1 Weesen – Balzers 1:6 1. Widnau 6/15; 2. Glarnerland 6/15; 3. Diepoldsau-Schmitter 6/12; 4. Balzers 7/9; 5. Au-Berneck 6/6; 6. Surselva 7/6; 7. Cuera 97 6/3; 8. Weesen 6/3; 9. Buchs 7/3. L’equipa da Montlingen ei vegnida retratga. Juniors D1, gruppa 1 Surselva – Grischun Central 1:15 Orion Cuera – Landquart 4:4 Orion Cuera – Tavau 8:2 1. Orion Cuera 6/14; 2. Valposchiavo 5/13; 3. Landquart 5/10; 4. Domat 5/9; 5. Schlarigna 4/7; 6. Grischun Central 6/6; 7. Tavau 4/4; 8. Surselva 6/3; 9. Panaduz 5/0. Juniors D2, gruppa 1 Grischun Central b – Domat 1:8 Orion Cuera – Grischun Central c 13:0 1. Domat 6/13; 2. Cuera 97 4/12; 3. Landquart 4/9; 4. Orion Cuera 5/9; 5. Grischun Central c 6/7; 6. Valposchiavo 3/5; 7. Bregaglia 5/3; 8. Tavau 2/0; 9. Grischun Central b 5/0. Juniors D2, gruppa 2 Panaduz – Cuera 97 7:3 Grischun Central – Mels 0:4 Vaz Sut – Landquart 15:2 Surselva d – Surselva c 10:3 1. Vaz Sut 6/18; 2. Mels 5/13; 3. Grischun Central 5/9; 4. Surselva d 5/9; 5. Panaduz 5/7; 6. Landquart 6/6; 7. Surselva c 5/4; 8. Cuera 97 6/3; 9. Domat 5/0. Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Mels – Cuera 97 4:0 Widnau – Frauenfeld 2:1 Domat – Rapperswil-Jona 2:1 1. Mels 17/40; 2. Triesen 17/35; 3. Bühler 15/31; 4. Uzwil 15/26; 5. Tusaun/Cazas 17/26; 6. Cuera 97 16/20; 7. Frauenfeld 16/19; 8. Widnau 16/18; 9. Romanshorn 16/18; 10. Rapperswil-Jona 16/8; 11. Domat 17/7. Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Mels – Triesen 2:1 Schlarigna – Werdenberg 0:1 Surselva – Tusaun/Cazas 5:0 1. Surselva 11/30; 2. Mels 13/26; 3. Werdenberg 12/25; 4. Flums-Walenstadt 12/18; 5. Schlarigna 10/10; 6. Tusaun/Cazas 12/4; 7. Triesen 12/3. L’equipa da Schwanden ei vegnida retratga. Junioras FF-17 1, gruppa 1 Werdenberg – Ruggell 3:4 Dardania S. Gagl – Surselva 0:4 1. Surselva 8/15; 2. Ruggell 7/12; 3. Dardania S. Gagl 7/7; 4. Werdenberg 7/2; 5. Uzwil 7/1. L’equipa da Frauenfeld ei vegnida retratga. Junioras FF-15 2, gruppa 1 Linth 04 – Schwanden 4:0 Tusaun/Cazas – Triesen 4:0 Surselva – Rapperswil-Jona 2:4 Mels – Cuera 97 4 :1 Uznach – Eschenbach 1:2 1. Rapperswil-Jona 6/18; 2. Mels 6/15; 3. Linth 04 6/13; 4. Cuera 97 5/10; 5. Eschenbach 6/9; 6. Schwanden 5/6; 7. Uznach 6/5; 8. Surselva 6/4; 9. Tusaun/Cazas 6/4; 10. Triesen 6/0. Lars Caduff ha sittau ils dus gols per Schluein Glion encunter Panaduz ed aschia segirau la victoria a si’equipa.

Ils 29 d’avrel ed ils 2 da matg 2025 ha la Fundaziun Friedl Wald da Basilea Marcau envidau giuvnas artistas ed artists, acturas ed acturs, musicistas e musicists ad in audit. Chiara Jacomet, la cantautura e musicista sursilvana, ei ina dallas persunas ch’ei stada ella selecziun finala e che ha astgau sepresentar ella sparta da jazz. Sco quei che l’uniun JazzChur communichescha, ha sia curatura Chiara Jacomet fatg quei cun success, pertgei ella gudogna in dils stipendis ella valeta da 15'000 francs. «La fundaziun undrescha siu potenzial artistic e sustegn ella sin sia via musicala futura», scriva JazzChur. Dapli informaziuns mira www.jazzchur.ch (fmr/abc) Chiara Jacomet

Dapi l’entschatta matg dat ei a Lumbrein ina nova pusseivladad per hosps da vacanzas. Quels san passentar ina ni pliras jamnas en ina casa historica. Igl ei buca il casti lumerin, mobein l’anteriura casa da purs el quatier Fontauna. Quella survescha da niev alla Fundaziun «Ferien im Baudenkmal». La casa-lenn gest sper la fontauna semeglia tschellas en construcziun da stric. Las casas da quei quatier fan part dil coc da Lumbrein. Quella cheu schai denter il chisti e l’ustria Alpina ed ei – all’emprema egliada – detg nunspectaculara. Ei para ina casa veglia dubla, baghegiada oriundamein per duas famiglias. Zatgei dat en egl: Las alas-tetg ein buca drizzadas, tuttina sco tschellas casas, da nord viers sid, mobein dad ost viers vest. La fatschada biala, cullas finiastras d’omisduas stivas e las combras, miran viers il begl-fontauna. Ei deva negins kinos, aschia ch’ils habitonts havevan adina la fontauna en egl. Casa raquenta historias «La posiziun dalla casa cuntrastescha veramein cun tschellas», conferma Elmar Collenberg. Ensemen cun siu frar ed in cusrin eis el conpossessur da quella casa veglia «nunspectaculara». «Datier da cheu nascheva ina fontauna, perquei il num dil quatier», sa el. Igl ei la casa paterna dalla vart dalla mumma. Quella casa ei cumbinada cun historias dall’emigraziun. Adina alla tscherca da lavur e gudogn sfurzavan las circumstanzias socialas ed economicas dad ir egl jester. Da quella casa Fontauna era Gion Giachen Derungs partius 1914 per l’America. Victoria Derungs-Capaul, ina dunna e mumma da 35 onns, era restada a Lumbrein culs affons pigns. Ses tschun frars e siu um Gion Giachen Derungs s’udevan tier la gruppa da Lumbrein ch’era partida. Endisch onns pli tard ei Gion Giachen Derungs turnaus ella casa Sper Fontauna. Siu plan era da prender l’entira famiglia ell’America. Sco quei ch’il biadi da Victoria Derungs-Capaul, Gion Giachen Capaul permiert, ha raquintau ella LQ dils 31-10-2014, eis el denton e morts cuort avon la partenza. La casa Fontauna a Lumbrein, cumbinada cun destins d’emigrants, ei sesvidada enteifer paucs onns. Sco Elmar Collenberg conferma, eis ella restada vitta. La substanza da baghegiar mava pli e pli en decadenza. Preits da lenn havevan ruosnas e la statica dil baghetg pli e pli malsegira. El catalog «Ferien im Baudenkmal» Tschella part dalla casa dubla, quella cull’entrada naven dalla via principala, ha in’autra famiglia vendiu gia avon 50 onns. La part viers sid, en possess dils descendents da Gion Giachen e Victoria Derungs, ha spitgau aunc in miez tschentaner sil resvegl. «Ella dueigi restar en famiglia», ei adina stau il motto. E dapi l’entschatta matg han treis giuvens descendents aviert ella. Gl’object han els mess a disposiziun alla Fundaziun «Ferien im Baudenkmal». «En Lumnezia deva ei aunc negin object adattau, perquei ha la fundaziun priu si el en sia purschida per vacanzas en baghetgs historics», gi Elmar Collenberg. Glieud che vul viver in temps en monument historic, sa far quei ussa a Lumbrein. Igl ei buca in casti, ed era buca ina baselgia ni casa pervenda. Mobein ina sempla anteriura casa da purs da Lumbrein ch’ei buca da cumparegliar cul chisti ella vischinonza. Ina examinaziun dendrocronologica ha mussau che las travs ein resgiadas gl’onn 1742/43. «Ins ha baghegiau ella sin mirs d’ina casa existanta», presuppona Elmar Collenberg e citescha l’expertisa. Il hobi dils davos tschun onns Avon quater onns han ils dus frars e lur cusrin lantschau il project da restauraziun. Els han tscharniu in architect cun in grond sensori per objects historics. Ramun Capaul, vischin dil medem quatier Fontauna, ha restaurau ora Valendau il Türalihus e divers auters objects degns da protecziun. «A mintga struba e mintga clavella, ad insumma mintga detagl, ha el dau gronda peisa», tradescha Elmar Collenberg. El ha menau la FMR tras la casa. Ina convenziunala, silmeins tenor ils criteris pratics, eis ei tuttavia buca. Autruisa fuss ei era buca in object historic. «Ei ha duvrau siat idealists per sanar quella casa», tradescha il conpossessur vinavon. Ramun Capaul seigi in da quels, gi el. La casa che spitgava sil resvegl ha duvrau zatgi che vesa las custeivladads zuppadas. La sanaziun da funs tochen tetg ha duvrau gl’idealissem era dils mistergners involvai. «Grondius mistergners havein nus giu», conferma Elmar Collenberg. El declara ch’ins hagi per exempel stuiu allontanar tablegiai e balcas per tractar encunter vermaneglia. Ischentgels medemamein. Per dar ina nova veta alla casa, ha ella duvrau ina remedura totala. «Per realisar in tal project drova ei propi bia pazienzia», conceda Elmar Collenberg. El hagi denton grond plascher ch’ei seigi gartegiau, «igl ei stau miu hobi dils davos tschun onns», resumescha el. L'entrada en casa ei ussa sur ina nova scala. La cumbinaziun ei fatga cun carezia pils detagls. Vesta el bogn, ina part nova dil baghetg historic. Vesta en ina dallas combras restauradas. Detagls vid in esch dalla casa. La casa Fontauna a Lumbrein drezza siu tetgal buca viers il péz Regina mobein viers la fontauna.

La sonda ha il niev local per art, cultura, sentupada e dialog Zezzaneera el marcau vegl a Glion aviert sias portas. Igl emprem arranschament dallas duas menadras dil local, Nicoline Schaub e Bea König, ei in’exposiziun d’art cun ovras da Lilly Keller. Il marcau vegl a Glion ei per in’attracziun pli rehs: Il local per art, cultura, sentupada e dialog Zezzaneera. La sonda suentermiezdi ha el giu avertura ufficiala. L’entschatta da sias activitads fa in’exposiziun cun ovras da Lilly Keller. L’artista ch’ei morta igl onn 2018 ella vegliadetgna da bunamein 89 onns ha viviu il davos a Tusaun. Leu haveva ella retratg avon onns la casa paterna da sia mumma, nata Casparis. En quella casa sesanfla lu era siu grond relasch d’art che vegn survigilaus dalla Fundaziun Lilly Keller. Bea König e Nicoline Schaub che han aviert la Zezzaneera a Glion ein omisduas commembras dil cussegl da fundaziun da quella. Aschia ei sedada l’idea da mussar a Glion ina part dil spectrum digl art da Lilly Keller. Da veser ein entochen ils 12 da fenadur 2025 maletgs e sculpturas, mo era lavurs da tapissaria. Lavur «nunscuvretga» «Lilly Keller ei stada in’artista cun in clar meini. Ella scena digl art da pli baul, dominaus dils umens, ei sia gronda ed interessanta lavur restada nunscuvretga. Ella cumbatteva per la posiziun dallas artistas enteifer la scena digl art. Tier siu cerchel d’amitgas ed amitgs s’udevan enconuschentas artistas ed artists sco Daniel Spoerri, Meret Oppenheim, Friedrich Kuhn ni era Jean Tinguely», di Bea König che habitescha a Vignogn. Ton ella sco Nicoline Schaub ein fascinadas dalla lavur dall’artista e che quella mereta era aunc suenter sia mort da vegnir presentada alla publicitad. Duront si’activitad creativa ein sias ovras vegnidas mussadas en plirs loghens, denter auter ella Kunsthalle a Berna, il Museum d’art a Berna ni all’exposiziun Art a Basilea. «Da Lilly Keller dat ei rodund 2000 ovras. Ina part da quellas ei aunc mai vegnida mussada», di Nicoline Schaub che viva alternont a Turitg ed a Siat. L’artista luvrava culs pli differents materials naven da veider entochen lenn e poliuretan. Siu stil abstract lai al contemplader tuttas pusseivladads d’interpretaziun. Per la pictura ei Lilly Keller sesurvida surtut d’acril, ieli e neocolor. Local sedaus ord discussiuns L’idea d’arver in local per art e cultura a Glion ei sedada suenter ina meisa rodunda da discussiun iniziada dalla cumissiun da cultura dalla vischnaunca. «Nus havein viu spert ch’ei dat aunc nuot semegliont a Glion sper differentas instituziuns e persunas che s’engaschan per art e cultura», di Bea König che lavura professiunalmein el management da cultura. Ella persuna da Nicoline Schaub, che ha studegiau historia d’art e che meina in agen biro per management da cultura, grafica e communicaziun a Turitg, ha Bea König cattau la dretga partenaria per fundar l’Uniun Zezzaneera. Dapi l’entschatta d’avrel ei l’uniun affittadra d’ina localitad el marcau vegl da Glion. Mintga dus meins vulan ellas porscher leu enzatgei niev. Suenter l’exposiziun cun ovras da Lilly Keller duei suandar in’exposiziun cun cartas postalas contemporanas. Mo buca mo igl art duei dar veta al local clar e bein proporziunau. Aschia savessen las duas menadras s’imaginar da porscher leu duront in temps per exempel ina gelateria ni arranschaments da musica classica. «Per nus ei quei empau sco in experiment. Nus lein offerir ina purschida varionta cun escha aviarta per in e scadin. La Zezzaneera duei esser in liug d’art, cultura, sentupada e dialog», puntuescha Nicoline Schaub che curatescha era las exposiziuns futuras ensemen cun Bea König. Gievgia, ils 5 da zercladur 2025 allas 19.00 porscha la Zezzaneera ina discussiun al podi davart igl art da Lilly Keller. A quella separticipeschan Ursula Riederer, che ha enconuschiu fetg bein l’artista, e l’artista Talaya Schmid ch’ei sefatschentada d’in project davart Lilly Keller. La discussiun vegn moderada da Nicoline Schaub. La Zezzaneera ei aviarta mintgamai gievgia dallas 14.00 entochen las 20.00, venderdis e sonda dallas 14.00 entochen las 18.00, cun arranschaments dalla sera entochen las 22.00. Nicoline Schaub e Bea König (da sen.) ella Zezzaneera el marcau vegl a Glion. Dus meins muossa la Zezzaneera ovras dall’artista Lilly Keller. Siu spectrum d’art ei fetg vasts.

Venderdis, ils 23 da matg 2025 ha liug ellas localitads dil Center sursilvan d’agricultura a Mustér/Salaplauna in arranschament cul tema vestgadira. In atelier en fuorma d’in luvratori ed in film muossan vestgadira ell’enzenna dalla persistenza. Ozildi dat ei vestgadira praticamein en abundonza. Pli baul era quei buc il cass. Mintga camischa e mintga caultscha vegneva elavurada ord products indigens ed a moda persistenta. Cugl arranschament da venderdis, ils 23 da matg 2025 el Center sursilvan d’agricultura a Mustér, duei vegnir mussau co ins sa producir moda persistenta. L’occurrenza entscheiva allas 16.00 cun in atelier da cuser aviert. Cun sustegn professiunal vegn mussau co cuntschar ni era scursanir vestgadira. Communablamein duei vegnir cattau soluziuns vid vestgadira ch’ina e scadin sa purtar quei di a Salaplauna. Tgi che posseda ina maschina da cuser sa prender quella cun ella ed el, era per schar far vidlunder lavurs da manteniment. Dallas 18.00 entochen las 18.45 presenta Pauline Treis sia lavur sco designra e possessura dil label da moda persistent Jungle Folk. Producziun persistenta Suenter in brat d’experientschas ed enzatgei da magliar cuntinuescha igl arranschament cul film «Fashion Reimagined». Quel tematisescha la moda persistenta: Ils carstgauns involvi en quella, las resursas d’animals e la cadeina globala da furniziun. La finamira da quella documentaziun ei da svegliar la capientscha e la stema per la vestgadira. Amy Powney ei ina steila dalla scena da moda da Londra. Ils daners ch’ella ha gudignau el rom d’in premi ha ella decidiu d’investir en ina collecziun persistenta naven dalla cultivaziun dalla materia entochen il vestgiu finiu. Quella missiun para denton buca d’esser aschi sempla, sco il film muossa. Entrada libra, collecta. Igl arranschament vegn organisaus communablamein d’Ambient Grischun, Essenza, Uniun Medelina, persunas privatas ed il Center sursilvan d’agricultura. (fmr/hh) Vestgadira persistenta ei il tema d’in arranschament venderdis proxim a Mustér. Dalla partida ei era la stizun Essenza a Mustér.

La sonda avon Tschuncheismas envida la societad Golf Sagogn-Schluein SA a sia 19avla radunonza generala. Quella ei cumbinada culla generala dil club da golf Buna Vista. Il president partent Christian Capaul trai ina bilanza digl onn da gestiun e conceda ch’ei seigi stau in dils onns pli pretensius ella historia dil club. Ils 8 da zercladur 2024 seigi ei gartegiau dad arver l’entira plazza, schi tard sco aunc mai e cun grondas stentas. Il sport da golf ei exposts all’aura, tuttina sco biaras autras disciplinas sportivas. La primavera digl onn vargau ha quell’aura pretendiu bravamein la pazienzia da tuts. «Suenter in unviern e primavera cun bia precipitaziunss essan stai confruntai cul terren d’arschella fetg bletsch», trai il president dalla Golf Sagogn-Schluein SA endament als commembers. La gronda part hagi giu capientscha per la situaziun, quella primavera extraordinaria 2024 vegni denton a restar en memoria, scriva Christian Capaul en siu rapport presidial. In quen solid Vesta silla plazza da golf a Sagogn, sil funs da Fartgiras e Zezzanera. Kurt Deflorin, dapi il 2007 en funcziun sco head-greenkeeper, ha stuiu insister duront pliras meins ch’ins sappi aunc buca dar liber l’entira plazza, autruisa havessi quei donnegiau a liunga vesta ella. Suenter l’avertura cumpletta ha la stagiun denton entschiet ed il Christian Capaul trai ina bilanza detg positiva en siu rapport annual. «Malgrad las circumstanzias schliatas havein nus saviu contonscher in resultat solid», scriva el e cuntinuescha: «Il gudogn da menaschi, avon amortisaziuns, gudogn finanzial e taglias, ei staus 291'087 francs ed ei cunquei sulettamein per biebein 8300 francs sut quel digl onn precedent. Mesiras da spargn en tuts secturs han gidau da tener gl’equiliber. Il quen cun ina cefra nera commentescha Christian Capaul buca. El remarca persuenter ch’il diember da commembers dil club ei tschessaus, «actualmein ha nies club 510 commembers», renda el attent. Igl onn 2007, cu ins ha fundau il club, havevan ils responsabels priu en mira in diember da 500 commembers. In’acziun da parter commembradis haveva purtau tochen il 2019 il success giavischau. Actualmein stagnescha la cefra. Markus Diethelm candidescha A caschun dalla radunonza generala dils 6 da zercladur 2024 vegn Christian Capaul a remetter siu post suenter sis onns. Cun el aunc ils treis suprastonts Thomas Candrian, Jürg Spitz ed Eddy ter Braak. «Mia finamira eis ei adina stau da luvrar per in club da golf persistent ch’ei adina vidlunder da semigliurar», accentuescha il president partent. Sco siu successur candidescha Markus Diethelm. Gl’um da 62 onns viva dapi 1989 ella regiun ed enconuscha las branscha turistica. Dapi 20 onns dat el golf. Sandra Chistell Omlin, Ralf Schläpfer e Wolfgang Gruber candideschan per ina nova perioda d’uffeci. Sper Markus Diethelm candideschan da niev per la suprastonza dalla Golf Sagogn-Schluein SA Gino Giuliato, Markus Beeler,Markus Naef sco era la presidenta communala da Sagogn, Katrin Blumberg. Il laghet da Musalet culla plazza da golf, avon il vitg da Sagogn.

La casa da vegls e da tgira La Pumera a Glion ei satisfatga: Quei conferma il president dil cussegl da fundaziun, Gerold Hafner. El rapport annual digl onn vargau resumescha el ch’ei seigi reussiu da returnar tier la «normalitad» suenter Corona, numnadamein occupaziun cumpleina tiel persunal ed era dallas combras. L’jamna vargada ha la menadra dalla casa da vegls e da tgira La Pumera a Glion publicau e distribuiu il rapport annual 2024. Claudia Tomaschett resumescha ils fatgs digl onn vargau en plirs cavazzins: il quen seigi positivs, tuttas plazzas dil persunal seigien occupadas, cheutras hagien ins era saviu occupar tut ils letgs. Da niev anflien ins La Pumera schizun sin Facebook ed Instagram. La menadra menziuna era che la vischnaunca da Sagogn seigi daventada il 2024 nova vischnaunca-purtadra dall’instituziun. «Cun tschellas treis vischnauncas ei quei deplorablamein aunc buca reussiu», scriva la menadra. Situaziun da Schluein Gerold Hafner, il president dil cussegl da fundaziun, vegn pli concrets. El menziuna gl’agir dalla vischnaunca da Schluein en caussa secumprar en sco vischnaunca-purtadra. Il zercladur 2024 seigi l’administraziun communala da Schluein s’annunziada ed hagi mussau interess per contractivas. «Nus havein tarmess ils medems documents sco quei che Sagogn haveva retschiert ed offeriu in brat d’informaziuns», explichescha Gerold Hafner. Tochen la fin digl onn hagi la suprastonza communala da Schluein targlinau ed agiu publicamein encunter La Pumera. La consequenza ei ch’ils seniors da Schluein – ina vischnaunca ch’ei attribuida alla regiun da sanadad Glion – han negina precedenza a Glion sch’els drovan letgs da tgira. Els ston spitgar e vegnan sin ina gliesta da spetga. Fatschada ost dalla casa La Pumera a Glion. Quella situaziun ei pil president dil cussegl da fundaziun La Pumera in capetel per sesez. La menadra dalla casa rapporta daferton dalla lavur operativa, quella seigi stada legreivla e prospereivla. Claudia Tomaschett renda attent: «Per nus vala aunc adina il beinesser dil carstgaun». Ella manegia ils habitonts ed il persunal. Ils 31 da december 2024 habitavan 89 persunas ella casa, duront gl’onn ein 50 entradas e 46 extradas. Ils 94 letgs dall’instituziun ein stai occupai per 90 %. La statistica muossa che 27 habitontas e 6 habitonts han cumpleniu la vegliadetgna da 90 onns. Ellas ed els gaudan la tgira ed assistenza da persunal cumpetent. En tut occupescha La Pumera biebein 98 persunas.

La Residenza ha envidau diesch artistas ed artists digl entir mund da prender dimora per quater jamnas en Lumnezia. Ils fretgs da quella scuntrada artistica internaziunala cun egliada sin la Lumnezia vegnan presentai il vendergis proxim el Benefeci a Rumein. Laura Schoch ei seprofundada en sia lavur ella casa dil Benefeci da Rumein. Ella sesa giun plaun, truscha colurs e picturescha las mischeidas sin in pupi. Laura Schoch ei ina dallas diesch artistas ed artists che la Fundaziun da cultura Lumnezia ha envidau da prender dimora en Lumnezia, a caschun dalla schinumnada Residenza. Mess en pei quella Residenza han Aline Schoch e Leander Albin avon treis onns a Tersnaus. «Nus essan uonn per l’emprema ga da casa el Benefeci da Rumein e dapi dus onns ei la Residenza part dalla Fundaziun da cultura Lumnezia», explichescha Leander Albin. Aschia che la Residenza per artistas ed artists collaborescha stretg cun la Casa d’Angel a Lumbrein e siu curatur Marco Coray. Dimora per quater jamnas Buca meins che 25 artistas ed artists digl entir mund ein s’annunziai tier Aline Schoch e Leander Albin cul giavisch da separticipar alla Residenza 2025. «Nus essan stai empau surstai digl eco.» Lenader Albin ed Aline Schoch han, da cuminonza cun Marco Coray, dau suatientscha a diesch annunzias: artistas ed artists che vegnan dalla Svizra, dalla Tiaratudestga, dil Danemarc, dil Canada e schizun dalla Islanda. «Nus havein buc exnum elegiu els tenor lur derivonza, mobein tenor lur moda e maniera da luvrar.» Leander Albin gi ch’ins seigi sapientivamein sedecidius per diversas modas da sefatschentar cun art. «Ellas tonschan da musica, videos, lavur cun lenn, pictura ed auter.» Las artistas ed ils artists han retschiert l’incumbensa da sefatschentar en ina moda ni l’autra cun la Lumnezia. Leander Albin manegia che la diversitad artistica animeschi la collaboraziun denter ils habitonts dil Benefeci. «Ins havess secapescha era saviu envidar persunas che sefatschentan cun il medem art ed aschia caschunar ina situaziun da concurrenza.» Viver e luvrar sut in tetg Laura Schoch viva e lavura dapi la fin d’avrel 2025 sut il tetg dil Benefeci cun las ulteriuras nov artistas ed artists. Enconuschiu ha ella negin dils presents, la cuminonza da viver e luvrar quater jamnas el medem liug valetescha l’artista svizra sco fetg inspironta. «Jeu enconuschel la Lumenzia sco quei ch’ins enconuscha ella sco hosp da vacanzas sin ina tura ella Greina.» Dapi quater jamnas mira Laura Schoch cun in’autra egliada sin la val. «Jeu hai constatau che la Lumnezia ei detg idillica.» Mo Laura Schoch ei buc exmun vegnida a Rumein per documentar l’idilla lumneziana. Tgi che s’interessescha per la vesta da Laura Schoch e dallas ulteriuras artistas ed artists sin la Lumnezia ei envidaus da mirar las lavurs creadas ella Residenza a caschun dalla vernissascha dils 23 da matg 2025 allas 18.00 el Benefeci a Rumein. L’exposiziun ei aviarta entochen ils 24 da matg 2025 allas 16.00.

Ils 19 da december 2022 ei schabegiau a Laax in accident tragic cun in emprendist da mecatronicher. Quel ei curdaus d’ina petga dalla pendiculara Murschetg-Crap Sogn Gion e seblessaus mortalmein. Il rapport final dil Survetsch federal d’examinaziun da ­segirtad ha publicau siu rapport final. Quel cuntegn recamondaziuns per evitar el futur tals cass. Gl’accident ei schabegiaus duront lavurs da manteniment sisum ina petga dalla pendiculara gronda Murschetg-Crap Sogn Gion. Il giuven da 17 onns el secund onn d’emprendissadi era vegnius tschaffaus dalla part sura dalla cabina, stratgs sur la petga ora e curdaus rodund 40 meters ella profunditad. Las forzas da salvament han mo aunc saviu constatar la mort. Immediatamein ei il Survetsch federal d’inquisiziuns da segirtad (SUST) (mira ­scaffa) vegnius involvaus el cass. Quel ha giu d’examinar ils aspects che pon haver menau agl accident tragic. Margis ha il SUST publicau siu rapport final. El identifichescha plirs facturs che han menau al cass fatal. Denter auter muncavi ina procedura fidada d’avertiment, scriva il survetsch. En siu rapport final constatescha il SUST plinavon in diever nunsuffizient digl equipadi persunal da protecziun encunter curdada. Il giuven era libers Sill’aulta petga luvravan quei gi dils 19 da december 2022 in emprendist da mecatronicher da pendicularas dil quart onn ed il disgraziau, in emprendist dil secund onn. Els eran vidlunder dad unscher parts dalla petga. Las lavurs vid quella eran a la fin ed els sepreparavan dad ir cun ina cabina a staziun a val. Omisdus sesanflavan dalla vart opposta dalla petga, perquei ha gl’emprendist pli vegl buca viu exact tgei ch’ei schabegiau cun siu collega. Tenor il rapport dil SUST era il giuven da 17 onns buca segiraus encunter ina curdada, e quei malgrad ch’el purtava gl’equipadi da schurmetg necessari. Demai ch’ei mauncan perdetgas sa il rapport buca rispunder la damonda daco ch’el pendeva buca vid la suga da segirtad. Il rapport constatescha denton che quei mument senza suga, e ch’in sistem d’avertir ni avisar che la cabina arrivi, han caschunau gl’accident tragic. Migliurar standards da segirtad Ina dallas tematicas centralas dil rapport ei ch’ils dus emprendists eran buca accumpignai ni survigilai d’ina persuna dil fatg cun experientscha. Surdar il pensum da survigilar gl’emprendist dil secund onn a quel dil quart onn seigi buca stau conform, pertgei mo persunas cun ina scolaziun finida seigien cumpetentas per talas controllas. Il rapport final dil SUST constatescha plinavon – senza connex cugl accident – ch’ils emprendists hagien surpassau pliras gadas il temps da lavur maximal vertent per emprendists. Era maunchi ina documentaziun detagliada dils cuors ch’ils emprendists hagien absolviu. Cheutras seigi era buca stau pusseivel da confirmar ch’ils dus giuvens havevan las cumpetenzas necessarias per lur lavur silla petga. Il rapport final dil SUST muossa che la patruna digl emprendist disgraziau, la Gruppa Arena Alva, ha gia realisau las mesiras (mira scaffa). Tut en tut muossa il rapport ch’igl ei urgentamein necessari da controllar e migliurar ils standards da segirtad dalla branscha da pendicularas. Las mesiras adequatas controllescha gl’Uffeci federal da traffic. Quel parta dil fatg che quellas mesiras vegnan ad esser realisadas il 2027. La cabina gronda dalla pendiculara Murschetg-Crap Sogn Gion avon ina petga. T gei e tgi ei il SUST? Il Survetsch svizzer d’inquisiziuns da segirtad (SSIS/SUST) ei l’autoritad dalla Confederaziun che ha l’incarica da menar inquisiziuns en connex cun accidents e schabetgs en secturs dallas viafiers, dall’aviaziun civila e dils bastiments sin lags e flums. Intent da quella lavur eis ei buca mo dad eruir ed anflar ils motivs directs d’accidents ni disgrazias, mobein era lur motivs pli profunds ed ulteriuras rescas en cumbinaziun cun tals. Suletta finamira da quella fuorma d’inquisiziun eis ei da gudignar experientschas che dueien evitar futuras situaziuns da prighel ed accidents e cheutras augmentar la segirtad. Damondas da cuolpa e da responsabladad ein ordeifer las cumpetenzas dil SUST ed ein exclusas dallas examinaziuns. (fmr/abc) «Dapi gl’accident havein nus priu vastas mesiras» Gl’accident dils 19 da december 2022 ha tuc grevamein la Gruppa Arena Alva e giu consequenzas. En quei connex ha la FMR tschentau pliras damondas all’interpresa a Laax. La plidadra da medias, Martina Calonder ha priu posiziun. Gl’accident tragic dil december 2022 ha tuc Voss’interpresa sil viv, er ord vesta emoziunala e persunala. Tgei consequenzas ha quei giu dapi lu? Martina Calonder: Nus essan aunc adina consterni profundamein da quei accident tragic d’in da nos emprendists e deplorein fetg quei ch’ei schabegiau. Nus prendein part al cordoli dils confamigliars, amitgs e da tuts pertuccai. Il rapport dil Survetsch svizzer d’inquisiziun d’accidents (SUST) e las recamondaziuns da segirtad da quel prendein nus fetg serius. Nus havein era gia realisau quellas. Tgeininas ei quei? Dapi gl’accident havein nus priu grondas mesiras en nies menaschi che dueien augmentar vinavon la segirtad. Nus havein realisau denter auter il suandont: - Gidau da sviluppar, testau ed installau in sistem d’avertiment ed alarm che avertescha ils montaders che lavuran silla petga dalla cabina che arriva. - Rinforzau plazzals cun glieud dil fatg e cun experientscha che survigilescha lavurs prigulusas. - Posts externs evalueschan e surlavuran nies concept da segirtad. - In engaschi activ en ina gruppa da lavur specifica dalla branscha da pendicularas che duei migliurar la segirtad. Cons emprendists da mecatronicher da pendicularas scoleis Vus insumma? Actualmein eis ei sis giuvenils en differents onns d’emprendissadi. Haveis Vus priu, per garantir lur segirtad, mesiras supplementaras? Cun realisar fetg consequent las recamondaziuns dil SUST, sco gest descret, havein nus risguardau tut ils aspects pusseivels. La procedura penala dalla Procura publica grischuna en quei cass ei aunc aviarta. Co survegnan Vos emploiai involvai sustegn moral da dumignar quella liunga «historia» che peisa grev? Igl ei propi ina da nossas finamiras da ­sustener nos emploiai tenor nossas pusseivladads ed il meglier pusseivel en situaziuns pretensiusas. Lur segirtad ed il schurmetg da lur sfera privata ha la pli aulta prioritad per nus. Nus sperein perquei ch’ins capeschi nus che nus prendein buca posiziun tier damondas che pertuccan ­singuls collaboraturs e nossas disposiziuns internas.

Il tempo da turbo dil SolarExpress ed ils prezis bass da forz’electrica ein il motiv ch’ils dus projects solars alpins Alp da Tenna ed Alp Falätscha en Stussavgia ein vegni sisti. Per las corporaziuns d’alp, per l’interpresa SN Energias Regenerablas e per la vischnaunca da Stussavgia ston las cundiziuns economicas constar per ch’ils dus projects solars sappien vegnir reactivai. Dapi il matg 2023 han las corporaziuns d’Alp da Tenna ed Alp Falätscha ensemen cull’interpresa SN Energias Regenerablas (SNE) da Sogn Gagl contrahau e sviluppau ils dus projects alpins d’energia solara. Il fevrer 2025 hai dau ina sera d’informaziun publica davart ils dus projects e proximamein fussen ils implonts solars cun total 50 000 panels ed ina prestaziun totala da bunamein 34 uras gigawatt vegni discutai alla radunonza communala da Stussavgia. La decisiun da sistir ils projects solars Alp da Tenna e Falätscha ei vegnida dada dall’interpresa SNE suenter haver discutau cun ils representants dallas duas corporaziuns d’alp. Il menader da gestiun dalla SNE, Andreas Jossi di en discuors cun la FMR, ch’ils implonts seigien vegni mess ella glatschera pil mument perquei ch’ils prezis da forz’electrica seigien memia bass ed ils termins dil SolarExpress lubeschien buca pli da realisar ils implonts solars ad uras. Sin l’Alp da Tenna (foto) e las Alps Falätscha fussen las ovras solaras vegnidas construidas. Ussa ein ils dus projects sisti pervia dils termins dil SolarExpress e pervia dils prezis d’energia memia bass. Il stress cugl express Ferton che la vischnaunca ei stada involvada mo agl ur els dus projects solars ein ils representants dallas duas corporaziuns d’alp stai ils partenaris da discussiun dall’interpresa d’energia solara. Per Thomas Buchli dalla corporaziun Alp da Tenna detti il spazi da temps dil Solar­Express buca la pusseivladad da sclarir tut ils detagls era per mauns dalla populaziun che hagi alla fin da decider davart ils projects solars. «Per nus purs eis ei ordvart difficil da decider da metter a disposiziun ina gronda surfatscha da terren, sche l’ovra solara che vegn baghegiada sin quei terren satisfa buca allas pretensiuns economicas.» Ovras buca rentablas Il secund motiv ch’ils dus projects alpins en Val Stussavgia ein vegni sisti ein las resalvas dall’interpresa SNE. Ella ha viu a basa dad auters projects che las investiziuns ella muntogna ein fetg grondas e che quellas investiziuns sepagan mo lu, sch’ils prezis da forz’electrica ein buca memia bass. Andreas Jossi, il meinaproject dils implonts solars projectai en ­Stussavgia, di che cunzun igl unviern stuessi ins haver prezis pli aults per la vendita d’energia solara. Quels seigien denton bia memia bass: «2023 cura che nus havein entschiet a projectar en Stussavgia, eran ils prezis pli aults. Ad intermin ein ils prezis curdai aschi fetg che las duas ovras solaras alpinas en Stussavgia fussen buca pli rentablas.» La speronza miera il davos Andreas Jossi dall’interpresa SNE accentuescha ch’ins hagi sistiu e buca satrau ils dus projects solars en Stussavgia «Jeu sun involvaus en projects d’energia da vent ch’ein vegni projectai suenter igl onn 2000 e lu sisti. Oz vegnan quels implonts d’energia realisai. Sistir munta per mei da metter dalla vart e spitgar sin meglieras cundiziuns economicas.» Las duas ovras solaras Alp da Tenna ed Alp Falätscha producessen forz’electrica per 7000 casadas, scriva il concern SNE. «Quei potenzial stuess ins exnum trer a nez dil mument che nus havein meglieras cundiziuns», di Andreas Jossi. Cun meglieras cundiziuns manegia Jossi era las contribuziuns da promoziun dalla Confederaziun che duessian vegnir pagadas suenter il SolarExpress. Aviarts e sceptics «Jeu deploreschel d’ina vart ch’ils projects ein sisti», di il president communal da Stussavgia Lukas Züst. «Da l’autra vart sun jeu era cuntents ch’ins ei davart dil concern d’energia SNE aschi realistics e de­sista avon che surbaghegiar duas alps e da buca haver success culla vendita d’energia.» Lukas Züst ha survegniu fetg paucas reacziuns da vischins alla novitad ch’ils implonts vegnien buca construi. «La populaziun da Stussavgia ei da principi aviarta per energias alternativas. Mo jeu crei era ch’ei havess dau entginas vuschs fetg scepticas enviers ils projects solars alpins, sche nus havessen discussiunau sur da quels alla radunonza communala.» Ils prezis fan buc las ovras L’interpresa SN Energias Regenerablas e las Corporaziuns dallas alps da Tenna e Falätscha han decidiu da sistir ils projects solars alpins en Val Stussavgia. Ils termins dil SolarExpress tonschan buca ed ils prezis dil current ein memia bass per ina rendita. Martin Gabriel/FMR Ils dus projects solars sill’Alp Falätscha al pei dil Pass Tumegl e sill’Alp da Tenna che havessen purschiu forz’electrica a 7000 casadas vegnan sisti. Il motiv ein ils termins fetg stretgs dil SolarExpress ed ils prezis d’energia ch’ein apparentamein memia bass. «Jeu deploreschel d’ina vart ch’ils implonts solars ein sisti», di il president da vischnaunca da Val Stussavgia, Lukas Züst. «Da l’autra vart sun jeu era cuntents ch’ins ei davart dil concern d’energia SN Energias Regenerablas aschi realistics e desista avon che surbaghegiar duas alps e buca haver success suenter culla vendita d’energia.» Il pur Thomas Buchli da Tenna di, ch’ils termins dil SolarExpress possibilteschien buca da realisar las ovras solaras en Stussavgia enteifer il temps che stetti a disposiziun. «Ord il pugn da vesta dallas corporaziuns d’alp eis ei nunpusseivel da far ils contracts en quei cuort temps che stat a disposiziun.» Per Andreas Jossi dall’interpresa SN Energias Regenerablas da Sogn Gagl eis ei il prezi memia bass dalla forz’electrica che ha sfurzau da sistir ils dus projects d’energia solara alpina en Stussavgia. Sin l’Alp da Tenna (foto) e las Alps Falätscha fussen las ovras solaras vegnidas construidas. Ussa ein ils dus projects sisti pervia dils termins dil SolarExpress e pervia dils prezis d’energia memia bass.

Patricia Tschuor-Marques Jeu level mirar, mo cuort. Propi. Ina canzun, in vestgiu, in tec tarlischur. Gie. La verdad: treis uras pli tard, in pac pommes chips vit, egls staunchels e la damonda: «Tgei ha ussa propi tschaffau mei?» Igl Eurovision Song Contest ei sc’in buffet «all-you-can-eat» per tut ils senns. Memia bia da tut, mo zaco era gest endretg. 37 tiaras stattan sin tribuna e contan per dapli carezia, dapli glisch, dapli toleranza. Tiaras che vegnan schiglioc strusch perina, contan cuninaga communablamein dalla pasch, dalla libertad e dalla humanitad. Enzaco absurd, enzaco fascinont. E gest cheu sesanfla l’admiraziun. Buca d’emblidar la presentaziun da nus – la Svizra. In spectachel professiunal cun ina coreografia aschi captivonta ch’ins ha quasi emblidau da trer flad enten mirar. Perstgisa Zoë Më, la tschontscha ei buca da tei, schegie ch’jeu audel bugen tia vusch migeivla cu ti contas «faire un voyage, voyage». Ei va per las moderaturas. «Made in Switzerland» ha ei giu num – e lu ein tuts vegni: il cunti da sac, il runal, il fondue, il cellofan, il smacca-agl. In referat musical davart nossas fadigias naziunalas. Tut planisau precisamein, sil tact, silla secunda – sc’ina Rolex da Genevra. Ni sco la fotografia annuala dil Cussegl federal. Igl ESC vul buc esser politics – ed ei zaco tuttina ei – a moda quieta, mintgaton surprendenta. Denter ils tuns ei savens in messadi. Malgrad che tut ei pachetau ella megliera glisch, vegni tuttina representau meinis e visiuns. Semplamein cun empau nebla ord la maschina e glisch diffusa dalla cucla da disco. Jeu sundel buca fanatica digl ESC. Memia artificial, memia surcargau, memia calculau. E tuttina dun jeu mintg’onn in sguard. Forsa ord spira disa. Forsa per la marveglia. Alla fin resta in tec confusiun, in tec fascinaziun ed ina canzun che sefora els proxims dis discusamein el tschurvi. Ed il patratg: Sche negina politica mundiala ei capavla d’unir nus – sche silmeins ina sera musicala. E quei – quei vala 12 puncts. Patricia Tschuor-Marques viva a Rueun. Ses patratgs èn mintgatant gizs sco in cuntè da satg u ch’els lieuan sco in bun fondue.

Fabiola Carigiet, oriunda da Domat, è autura e scolasta a Berna. Ella è suprastanta en l’associaziun Auturas ed auturs da la Svizra. La Svizra ei negina naziun da navigadurs. In fatg incontestabel zuar, che vala denton buca a Berna. Tgei che semanifestescha l’entschatta matg, cull’avertura dils bogns publics pér bufatg, daventa el decuors dalla stad numnadamein il sport naziunal dils Bernes: «Aareböötla», vul dir: navigar culla barca da gumma sil flum. Cumbein che quei passatemps ha da far pauc cun sport e forza fisica. Remar ston ins aschidadir buc. Ins sa semplamein schar ir. Pacific, tertgass ins. Malamein sbagliau! Sil flum regia gl’anarchissem. Da models cun tut las schicanas, flamingos monstrus ch’ins sa suflar si, ni ufos flottants, tochen tier barcas a diever unic empustadas tier Alibaba, ves’ins tut. Il principal denton para dad esser ch’ins vegn – sper pliras persunas secapescha – aunc da transportar tut quei che s’auda tiel chillout sill’aua. Numnadamein silmeins dus harass biera, ina boxa da frestgentar, eventualmein in mini-gril ed en mintga cass in aultplidader da blue­tooth. Vestas da nudar fussen zuar prescrettas, ils biars s’empitschan denton. La toccada culla pli gronda cuida ei quella da Thun tochen ella capitala. Duront in cauld di da stad semovan leu maneivlamein ver 2000 barcas. Las biaras sbarcan el Marzili, in bogn e bein cultural bernes, en stretga vischinonza dalla Casa federala. Suenter 27 kilometers sill’aua ei beinenqual equipadi inclusiv barca mo aunc a mesa asta. E gest leu schai il problem. Ch’il bogn marod, ch’ei vegnius sanaus la davosa ga els onns 68, sto vegnir sanaus danovamein, negin che dubeta. A caschun dalla votaziun dils 18 da matg 2025 han perquei 73,4 % dallas Bernesas ed dils Bernes approbau il credit da 67 milliuns. Strusch zatgi che havess en vesta alla votaziun ughegiau da far encunter. Sulettamein quels dalla Partida populara svizra. Els han mess en dubi, sch’ei drovi – sper la sanaziun incontestada – propi in port exclusivamein per las barcas da gumma. In luxus che duei custar sis milliuns. Per in pauper marcau sco Berna seigi quei strusch da s’empuder. Ed ultra da quei stoppi ins era quintar dad attrer cun quei grondius e spazius port aunc bia dapli «Aareböötler». Era ­jasters. Pilver in argument! Grazia numnadamein all’offensiva da Berna Turissem e la promoziun gratuita via Youtube, Insta & Co., vegnan propi adina dapli fans d’ordeifer carmalai allas rivas dall’Aara – cun barcas da gumma a diever unic, sco gia menziunau, ch’ins sa silsuenter deponer nundetg cumadeivel en containers mess a disposiziun specialmein per tals cass. Autramein stuppentassen quellas, e tut il rumien che vonza schiglioc aunc, numnadamein las vias da traffic el bogn. E quei ei insumma buca pli chill. Dapli traffic pretenda dapli infrastructura che caschuna allura dapli cuosts. Sco tier las autostradas. Pilver in dilemma! Actualmein eis ei aunc pacific sil flum. L’in­vasiun da gumma denton vegn a vegnir, sco mintga onn – il port aber pér 2029. E tochen lu cula aunc bia aua dall’Aara giu. Fabiola Carigiet, oriunda da Domat, è autura e scolasta a Berna. Ella è ­suprastanta en l’associaziun Auturas ed auturs da la Svizra.

Johanna Krapf ad Andiast, culla culissa dil Péz Mundaun. Tschugalata, tschereschas, tschaguolas, tschavera – en tgei grau ein quei plaids semeglionts? – Clar, els entscheivan culs medems bustabs. Gratulaziun! – E tgei han els communablamein cun schneclas e schuffa? – Clar, ins sa magliar tschugalata e schneclas, tschereschas e schuffa. Super! Mo ussa vegn ei cumplicau: Pertgei ha la glieud che discuora sursilvan in problem cun tschugalata, tschereschas e ­schneclas, cun schuffa e tschaguolas, ni cun entiras tschaveras? – Tuppa damonda, neve? Pertgei stuess la glieud sursilvana haver in problem cun tschugalata ni tschaguolas? Also, jeu damondel Vus, ils preziai lecturs e las preziadas lecturas: Tgi sa explicar a mi daco ch’ins di (secund il dicziunari, miu fideivel cumpogn) «haver tschugalata, tschereschas, schneclas, tschaguolas, schuffa ni tschavera da far enzatgei» e manegia ch’ins hagi breigia, enstagl da vuler dir ch’ins hagi plascher? Danunder vegnan quellas expressiuns (ch’jeu hai anflau el dicziunari sursilvan): «haver tschugalata da far enzatgei», per tudestg «Mühe haben»? Din ins quei daveras? Sch’jeu hai breigia da far enzatgei, magliel jeu tschugalata e lu sun jeu ­puspei cuntenta – mo jeu sun buca ina persuna sursilvana … Johanna Krapf è lectora ed autura e ­viva e lavura a Rapperswil ed Andiast. ­Ella ha emprais sursilvan e sa fatschenta intensivamain cun quella lingua.

L’jamna vargada ha Hubert Capaul menau per la davosa ga la cumpignia dalla protecziun civila dalla Surselva. Els 15 onns ch’el ha adempliu quell’incarica eis el staus responsabels per 30 cuors. Niev cumandant ei Clemens Bundi. En Surselva vegnan dus cuors da repetiziun dalla cumpignia dalla protecziun civila arranschai mintg’onn. La primavera a Glion, igl atun quel a Mustér. L’entira cumpignia dalla Surselva dumbra 220 dels sin intschess da Laax entochen sisum la Surselva. Da quels ein 97 stai engaschai l’jamna vargada al cuors dalla primavera ella Foppa. Surdada dil commando Per Hubert Capaul (49) da Ladir ei quei stau il davos cuors sco cumandant. Dapi 17 onns eis el en funcziun professiunala sco instructer tiegl Uffeci per militar e protecziun civila dil cantun Grischun ed ils davos 15 onns ha el era menau la cumpignia dalla protecziun civila dalla Surselva. Il venderdis vargau ha el surdau la funcziun da cumandant a Clemens Bundi (32) da Zignau. Lez daventa buca mo niev cumandant, mobein entscheiva l’entschatta zercladur era ina nova funcziun professiunala sco instructer tiegl Uffeci per militar e protecziun civila dil Grischun a Cuera. Hubert Capaul banduna igl uffeci la fin da matg. Naven dil zercladur eis el engaschaus tiel center da recrutaziun dall’armada a Mels. Otg seracass Ch’ils exercezis dalla protecziun civila meretan lur muntada buca mo sil pupi, ha Hubert Capaul viu differentas ga en siu temps sco cumandant dalla cumpignia dalla Surselva. «Nus essan vegni clamai ad otg seracass. Quel ch’ei staus a mi il meglier en memoria ei quel dalla bova digl uost 2017 a Bondo. Cun rodund 40 umens dalla Surselva essan nus stai engaschai leugiu», seregorda il cumandant partent. Legreivlamein hagi ei dau en Surselva negins eveniments pli gronds che hagien pretendiu igl engaschament dalla protecziun civila en quei temps. «La cumpignia dalla Surselva consista da persunas ch’jeu stoi buca motivar. Ei vegn s’engaschau exemplaricamein», di Hubert Capaul ed accentuescha: «Ina fetg buna relaziun e collaboraziun hai jeu era adina giu cullas vischnauncas.» 30 cuors da repetiziun ha Hubert Capaul menau en quels 15 onns en Surselva ed el conceda – sin damonda – ch’el fagessi surtut enzatgei auter sch’el daventassi aunc inagada cumandant d’ina cumpignia: «En sesez buca bia, damai che la glieud ei sin in ault nivel da savida e prestaziun. Forsa ch’jeu delegass dapli responsabladad.» Lavur en plirs loghens En ses cuors da repetiziun s’engascha la protecziun civila surtut en favur da projects communals. Aschia ei la truppa stada engaschada l’jamna vargada vid differentas lavurs da construcziun da punts, manteniment da vias e sendas da viandar, schubergiar pastira sco era vid spazzar in clavau ellas vischnauncas da Falera, Schluein, Sagogn, Siat, Luven, Tujetsch, Stussavgia, Val S. Pieder e Vrin. Medemamein ein succedi engaschaments ella Casa Steinhauser a Sursaissa e la Casa s. Martin a Trun. Leu han ils commembers dalla protecziun civila procurau per passatemps per las cussadentas ed ils cussadents. Ils assistents dil stab ein stai engaschai cun exercezis en cass dil seracass ellas vischnauncas. Per Clemens Bundi, che surpren la responsabladad per la cumpignia, semida dabia cull’entschatta zercladur: «Jeu selegrel sin quellas duas funcziuns novas sco instructer e cumandant. Mei fascinescha ei da saver segidar cun glieud en muments d’urgenza.» L’entschatta october meina el igl emprem cuors sco cumandant a Mustér. Sco commember dil Corp da pumpiers Sumvitg Trun ademplescha el en siu temps liber gia in’impurtonta funcziun en favur dil survetsch al concarstgaun. La cumpignia vegn reducida La cumpignia dalla protecziun civila dalla Surselva consista da 220 umens. «Las dunnas che fan protecziun civila ein engaschadas en ina cumpignia da sanitad, ina formaziun cantunala», di Hubert Capaul. Cull’entschatta 2026 va la nova lescha dalla protecziun civila en vigur el cantun Grischun. Da niev prestan tuttas e tuts 14 onns survetsch, silsuenter vegnan els relaschai. Entochen ussa succedeva la relaschada ella vegliadetgna da 40 onns. La cumpignia dalla Surselva sereducescha aschia per bunamein la mesadad. «Naven da l’auter onn consista ella aunc da 135 dels», di Hubert Capaul. «Jeu selegrel sin quellas duas funcziuns novas sco instructer e cumandant. Mei fascinescha ei da saver segidar cun glieud en muments d’urgenza.» Clemens Bundi, niev cumandant dalla cumpignia dalla protecziun civila Surselva Hubert Capaul (sen.) surdat il commando dalla cumpignia dalla protecziun civila dalla Surselva a Clemens Bundi. Commembers dalla Protecziun civila Surselva vid la lavur a Siat. El cuors da repetiziun dall’jamna vargada han els migliurau ina via leu.

L’Uniun Perlas d’Aua ed il WWF han honorau la mesjamna sera a Turitg pliras vischnauncas che s’engaschan pil manteniment da lur uals e flums naturals. Denter las vischnauncas undradas sesanfla era Sumvitg per las stentas da mantener il Rein da Sumvitg. Sco quei che las duas organisaziuns scrivan en ina communicaziun als mieds da massa, ein flums ed uals naturals e vitals daventai ina raritad en Svizra: La gronda part dallas auas currentas ei vegnida alingiada, canalisada ni interrutta e fragmentada cun rempars e mirs da fermada. L'Uniun Perlas d’Aua rendi attent alla gronda valur da quellas davosas auas naturalas. Sin incumbensa dall’Uniun Perlas d’Aua e dil WWF Svizzer ha ina giuria independenta presidiada da Christa Rigozzi tscharniu uonn en tut nov uals e flums svizzers sin basa da lur natira e bellezia. «Ussa han quellas vischnauncas la pusseivladad da schar renconuscher lur engaschi per las auas cul label Perla d'Aua Plus. Quei label surdat l'Uniun Perlas d'Aua a quellas vischnauncas ni a quellas organisaziuns purtadras che fan in plan pils proxims tschun onns per salvar vinavon lur auas», communicheschan las duas organisaziuns. (cdm/fmr) Impressiun dil Rein da Sumvitg, in flum intact.

D’Anceinza, gievgia proxima, ei il Club da ballapei Lumnezia el final dil Cup grischun a Cuera. Quel absolva el encunter l’Uniun sportiva Schluein Glion. Amiez quella fasa da success dil club ein ils Aligs, aschidadir la fracziun da Vrin dil CBL: Ils treis frars Matias, Gion Ursin ed Andriu ed il cusrin Paul. Dapi onns ei il Club da ballapei Lumnezia in dils megliers clubs da ballapei en Surselva. El campiunadi da ballapei regiunal pendulescha el denter la 4. e la 3. ligia. Il mument eis el puspei sin via ella 3. ligia. Cun in remis ni ina victoria questa sonda a casa encunter Surses savess la promoziun vegnir sigilada definitivamein gia ella tiarza davosa runda dil campiunadi. La promoziun fuss lu denton mo in da dus gronds success da Lumnezia questa stagiun. L’auter ei quel dalla qualificaziun pil final dil Cup grischun d’Anceinza a Cuera. Suenter la victoria ordeifer encunter Trun/Rabius spetga Schluein Glion silla squadra da Lumnezia. La fracziun da Vrin Sch’ins contempla la gliesta dils giugadurs dall’emprema equipa da Lumnezia croda ina schlatteina en egl: Alig. Mo quei ei buca tut: Ils Aligs ein representai ell’equipa naven da davos entochen davon. Paul ei defensur, Gion Ursin ed Andriu dattan el miez e davontier sestenta Matias da sittar gols. La fracziun da Vrin – sco ins pudess numnar ella – ha aunc in’autra atgnadad: Gion Ursin (30), Matias (28) ed Andriu (23) ein frars, Paul (29) cusrin dad els. «Dar ballapei activ cun dus frars ed in cusrin ei enzatgei veramein special, surtut era sch’ins ha success. Il ballapei ha ina gronda muntada en nossas famiglias. Quei fa grond plascher», di Matias Alig. El seregorda dil temps da buob: «Cul Paul dun jeu ballapei dapi che nus essan sis ni siat onns. Nus devan ballapei cun auters sil plaz-scola ni avon casa a Vrin ed essan lu era stai suenter ensemen en equipas da juniors dil Team Surselva.» La fin d’jamna ensemen Il giuven dad els, Andriu, selegra mintgamai da seveser culs frars la fin d’jamna: «Duront l’jamna essan nus tuts ordeifer alla lavur. Lu sevesin nus il venderdis sera als trenaments, essan lu ensemen a casa a Vrin e la dumengia mein nus als giugs. Quei ei bellezia.» Els seigien gronds amitgs dil ballapei. «Il bab deva gia ballapei ed jeu hai lu naturalmein schau inspirar era dils dus frars pli vegls», relata Andriu Alig che lavura ella tgira a Cuera e ch’absolva parallelmein il mument era in studi da bachelor en tgira a Turitg. Situaziun speciala Matias Alig ei staus engaschaus en selecziuns grischunas e dalla Svizra dil sid-ost dils juniors e sco junior B ha el era dau ballapei en ina squadra da Cuera. «Suenter quels onns e la scola da talents hai jeu dau la preferenza alla professiun e sun returnaus tiel CB Lumnezia. Dapi ch’il frar pign Andriu ei era aunc dalla partida ell’equipa ei quei tut aunc bia pli special. Nus fagein tut il pusseivel pil success en mintga giug», di il settagols Matias Alig ch’ei engaschaus sco specialist per planisaziun da pensiunament e finanzas tier l’UBS a Turitg. Ch’il ballapei gioga in’impurtonta rolla ella veta dils quater Aligs da Vrin muossan era lur viadis per mirar magari giugs da Manchester United ni Chelsea/Londra ell’Engheltiara. Mo cun ir a Milaun ni Minca secuntentan els apparentamein buca. Furore el Cup grischun Ella stagiun currenta muossa Lumnezia sia fermezia ella 4. ligia, mo era el Cup grischun. El quart-final dil Cup grischun eis ei reussiu igl atun vargau d’eliminar l’equipa dalla 2. ligia regiunala da Valposchiavo. Ed avon in meins ha Trun/Rabius stuiu crer vidluner el miez-final dil Cup grischun. «Quei ei stau in bellezia success», di Matias Alig e relata: «Nus treis frars essan serendi quei di a gentar tier la tatta Tina a Trun e suentermiezdi ei quella victoria reussida a nus. Quei ei stau fetg emoziunal – in eveniment unic.» La mumma da Matias, Gion Ursin ed Andriu ei numnadamein oriunda da Trun. Plein fiug va l’equipa lu era d’Anceinza el giug final encunter Schluein Glion. «Nus essan cumpleinamein motivai, la finamira ei da gudignar. Naturalmein che nus duvrein in bien di, mo igl ei in giug da cup e finius eis el pér ella 90avel minuta. Nus enconuschin nossas fermezias ed empruein da far la veta aschi greva sco pusseivel a Schluein Glion», puntuescha Matias Alig ed era siu frar Andriu selegra sin quei giug: «Igl ei ina caussa unica da saver dar avon ina tala culissa ed in aschi bi plaz. Nus vegnin a far tut il pusseivel da mussar in bien giug, era sche quei vegn probabel buca ad esser aschi sempel.» Savein tener petg ella 3. ligia Cun gronda probabilitad contonscha Lumnezia la promoziun ella 3. ligia. Ils davos onns ei quei stau duas ga il cass, mintga ga ha ei denton duiu esser che Lumnezia ei returnau spert anavos ella 4. ligia. «Nus savein tgei che spetga sin nus ella 3. ligia e savein giudicar la situaziun. Ella cumposiziun actuala havein nus ina schanza da restar leu el miez dalla tabella», analisescha Matias Alig la situaziun e puntuescha: «Encunter Trun/Rabius havein nus mussau che nus savein gudignar encunter squadras dalla 3. ligia.» Questa sonda sa Lumnezia contonscher l’emprema finamira da questa stagiun el giug da 4. ligia encunter Surses a Vella, numnadamein la promoziun. Tschun dis pli tard suonda lu il final dil Cup grischun e tgisà, forsa ch’il siemi da daventar meglier club da ballapei dil Grischun daventa era realitad cun ni senza gentar tier la tatta. «Duront l’jamna essan nus tuts ordeifer alla lavur. Lu sevesin nus il venderdis sera als trenaments, essan lu ensemen a casa a Vrin e la dumengia mein nus als giugs. Quei ei bellezia.» Andriu Alig, giugadar dil Club da ballapei Lumnezia Culs Aligs da Vrin silla via dil success Il Club da ballapei Lumnezia ei silla via dil success. Questa fin d’jamna sa el decider il campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia en sia favur ed ascender ella 3. ligia. Gia gievgia d’Anceinza suonda il proxim punct culminont: Il final dil Cup grischun encunter Schluein Glion. Denter ils giugadurs da tschep dall’equipa ein quater Aligs – treis frars ed in cusrin. Aschidadir la fracziun da Vrin dil CBL. Matias ed Andriu Alig relatan da lur relaziun ed analiseschan las sfidas dils proxims dis. (fmr/hh) Ils Aligs da Vrin ell’emprema equipa dil Club da ballapei Lumnezia (da sen.): Gion Ursin, Matias, Paul ed Andriu Alig. Ils Aligs da Vrin ell’emprema equipa dil Club da ballapei Lumnezia (da sen.): Gion Ursin, Matias, Paul ed Andriu Alig.

Sonda suentermiezdi absolva Trun/Rabius il giug dil campiunadi da ballapei dalla 3. ligia encunter la latiarna cotschna Panaduz. Cun ina victoria savess l’equipa far in bien pass per restar vinavon ella 3. ligia. A Cuera semesiran il tierz dalla tabella ed il secund, Cuera 97 e Schluein Glion. Ella gruppa 1 dalla 4. ligia sa Lumnezia sigilar la promoziun dalla 4. ella 3. ligia cun ina victoria ni silmeins in remis encunter Surses. La runda da questa fin d’jamna dil campiunadi da ballapei regiunal empermetta dabia tensiun. Aschia la partida da Panaduz encunter Trun/Rabius. Panaduz ei sil 12avel e davos plaz dalla tabella dalla gruppa 1 dalla 3. ligia, Trun/Rabius sil novavel. Otg puncts spartan las duas equipas. Per Panaduz ei quei giug ina dallas davosas schanzas da recaltgar puncts per tuttina aunc mitschar dalla relegaziun. Trun/Rabius perencunter ha nudau otg puncts els davos quater giugs e cun ina victoria encunter la latiarna cotschna carschess la distanza silla zona dalla relegaziun vinavon. Igl atun haveva Trun/Rabius spiars il giug a casa encunter Panaduz cun 2:3. Schluein Glion ei hosp da Cuera 97. Il giug digl atun a casa haveva Schluein gudignau cun 2:1 encunter l’equipa dalla capitala. Ella tabella ha la squadra dalla Foppa in avantatg da tschun puncts sin Cuera 97. Cun ina victoria savess Schluein Glion segirar il secund plaz. Lumnezia avon la promoziun El campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia savess la decisiun pertuccont la promoziun ella 3. ligia curdar gia questa fin d’jamna. Igl emprem Lumnezia retscheiva numnadamein il secund Surses a Vella. Siat puncts avantatg han ils Lumnezians sils Surmirans. Gia in remis tonscha a Lumnezia per segirar definitivamein igl emprem plaz ed aschia la promoziun. Il giug digl atun encunter Lumnezia haveva Surses gudignau cun 1:0 a casa. Per la squadra lumneziana ei quei stau entochen ussa la suletta terrada en questa stagiun. 3. ligia, gruppa 1 Triesen – Bogn Ragaz so. 12.30 Panaduz – Trun/Rabius so. 16.00 Cuera 97 – Schluein Glion so. 16.00 Mels – Triesenberg so. 19.15 Sargans – Sevelen du. 16.00 4. ligia, gruppa 1 Bregaglia – Danis-Tavanasa so. 16.00 Lumnezia – Surses so. 17.00 Valposchiavo – Schlarigna so. 17.00 Tusaun/Cazas – Domat so. 19.15 Schluein Glion – Lai Valbella du. 16.00 5. ligia promoziun, gruppa 1 Triesenberg – Schlarigna ve. 20.00 Trun/Rabius – Landquart ve. 20.30 Trübbach – Lusitanos de Samedan so. 17.00 Walenstadt – Val Tamina so. 18.00 Mels – Panaduz du. 10.00 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Bogn Ragaz – Tusaun/Cazas ve. 20.00 Sargans – Lumnezia ve. 20.00 Rueun – Flums so. 16.00 Juniors A1, gruppa 1 Grischun Central – Surselva b du. 13.00 Orion Cuera – Lusitanos de Samedan du. 13.00 Juniors B promoziun, gruppa 1 Brühl – Montlingen so. 09.30 Cuera 97 – Rheintal so. 13.00 Grischun Central – Heiden Cazas du. 11.00 Schlarigna – Sargans du. 12.00 Arbon – Mels du. 13.00 Juniors B1, gruppa 1 Cuera 97 – Bogn Ragaz so. 13.30 Panaduz – Landquart so. 14.00 Valposchiavo – Glarnerland so. 14.00 Surselva – Balzers Tavanasa so. 14.00 Tavau – Domat du. 14.00 Juniors C1, gruppa 1 Vaduz – Bogn Ragaz so. 11.00 Balzers – Valposchiavo so. 12.00 Tavau – Panaduz so. 14.00 Domat – Landquart du. 13.00 Juniors C2, gruppa 1 Surselva b – Cuera 97 Trun so. 11.00 Juniors D elita, gruppa 1 Glarnerland – Widnau so. 10.00 Balzers – Au-Berneck so. 13.00 Buchs – Cuera 97 so. 13.00 Diepoldsau-Schmitter – Weesen so. 14.00 Juniors D1, gruppa 1 Panaduz – Orion Cuera so. 10.00 Tavau – Surselva so. 12.00 Grischun Central – Valposchiavo Tinizong so. 14.00 Domat – Schlarigna du. 13.00 Juniors D2, gruppa 1 Tavau – Grischun Central b so. 10.00 Grischun Central c – Bregaglia Tinizong so. 11.00 Tavau – Landquart du. 12.30 Valposchiavo – Cuera 97 du. 14.00 Juniors D2, gruppa 2 Mels – Vaz Sut so. 13.00 Cuera 97 – Surselva d so. 15.00 Surselva c – Grischun Central Schluein so. 15.00 Domat – Panaduz du. 11.00 Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Tusaun/Cazas – Bühler so. 17.00 Uzwil – Domat du. 11.00 Rapperswil-Jona – Romanshorn du. 13.00 Cuera 97 – Widnau du. 14.00 Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Surselva so. 19.00 Werdenberg – Mels du. 14.00 Tusaun/Cazas – Schlarigna du. 15.00 Junioras FF-17 1, gruppa 1 Ruggell – Dardania S. Gagl so. 10.00 Uzwil – Werdenberg so. 13.00 Werdenberg – Surselva mar. 19.45 Junioras FF-15 2, gruppa 1 Cuera 97 – Tusaun/Cazas so. 10.00 Triesen – Uznach so. 12.00 Rapperswil-Jona – Linth 04 so. 12.30 Eschenbach – Surselva so. 13.15 Schwanden – Mels so. 16.00

Las vischnauncas da Mustér, Tujetsch, Andermatt, Realp e Hospental augmentan l’attractivitad da viver e da luvrar egl intschess dil Pass Alpsu. La populaziun indigena retscheiva a partir digl emprem da zercladur 2025 in abunament annual favoreivel che lubescha buca mo da far diever dallas pendicularas dad Andermatt entochen Mustér, mobein da 15 ulteriuras purschidas da recreaziun, sport e cultura. «Nus essan loschs da saver metter a disposiziun alla populaziun indigena in attractiva purschida». Aschia selai il president communal da Mustér, René Epp citar en ina communicaziun che las vischnauncas da Mustér entochen Hospental han derasau la gievgia. Ils representants dallas vischnauncas da Mustér, Sedrun, Andermatt, Hospental e Realp ed ils ulteriurs partenaris han presentau ier ad Andermatt ad ina conferenza da medias il niev abunament per indigens. Las vischnauncas han cun sustegn dallas pendicularas scaffiu in abunament digl onn per tut las persunas cun domicil en ina dallas tschun vischnauncas. «Igl abunament per indigens ei il resultat da contractivas da varga dus onns», ha René Epp tradiu a la FMR. Ina carta dad aur Carta dad aur numnan ils iniziants igl abunament annual per indigens che cuosta 333 francs per ina persuna carschida e 33 francs per affons da 6 entochen 16 onns. La carta lubescha buca mo da duvrar dils indrezs da transport dallas pendicularas dad Andermatt/Sedrun e Mustér e dils bus locals dad Ursera, Sedrun e Mustér. Duront igl unviern san ils possessurs dalla carta era duvrar il tren dalla viafier Matterhorn/Gottard. L’entrada el Bogn Sedrun ei medemamein part digl abunament per indigens sco l’entrada ella halla da reiver e da fitness el Center Fontauna, access allas plazzas da glatsch ad Andermatt, Sedrun e Mustér ed en divers museums da domaduas varts dil Pass digl Alpsu. Buca meins che 17 diversas purschidas da sport, divertiment e cultura stattan a disposiziun als futurs possessurs dalla carta dad aur. E survegnir quella carta sa in e scadin che sa confirmar siu domicil cun in attest da domicil dad ina dallas vischnauncas. Egl intschess dallas tschun vischnaucas vivan biabein 5000 persunas. Prezi attractiv L’organisaziun turistica sisum la Cadi beneventa medemamein la nova carta per indigens. Era sch’ei setracta buc dad ina mesira da reclama anoviars. Silvio Schmid, il president da Sedrun/Mustér Turissem tschontscha dad in prezi ordvart attractiv. «Quella purschida ei sulettamein pusseivla sche tut ils partenaris ein promts da contribuir.» Quei vul gir ch’era las duas pendicularas han dau triev all’idea dallas vischnauncas da Mustér e Tujetsch dad instradar ina carta per indigens. Il president communal da Mustér, René Epp ha plascher ch’igl ei reussiu da carmalar ella barca las pendicularas. «Entochen uss cuosta igl abunament da skis per indigens varga 500 francs.» La gronda part dalla infrastructura da sport e da cultura sesanfla dalla vart sursilvana dil cuolm e René Epp spera secapescha che la carta intimeschi era ils indigens dalla Val d’Ursera da far il viadi en Surselva. «Ei drova in cert diember da persunas che cumpran la carta per tener a mistregn ils cuosts.» Tenor las explicaziuns dil president communal da Mustér vegn la situaziun evaluada suenter treis onns. «Lu vegnin nus a trer bilanza e decider co vinavon.» Intimai dalla collaboraziun Satisfatgs dalla purschida per indigens sco dalla collaboraziun sur il Pass Alpsu ei era il president communal dad Andermatt, Peter Baumann. El gi ch’ei seigi senz’auter indicau da turnar enzatgei alla populaziun. «Jeu manegel che la populaziun dalla Val d’Ursera nezegia el futur las pusseivladads che la carta porscha.» Quei era sche la plipart dalla purschida sesanfla dalla vart sursilvana dil Pass Alpsu. Peter Baumann fa attent ch’il pass seigi strusch in impediment per far il viadi en Surselva. «Nus cheu en Ursera vegnin segiramein a sespruar d’integrar egl avegnir era dapli da nos partenaris e lur purschida egl abunament per indigens.» Da quei fatg parta era il president communal da Tujetsch e president dalla giunta strategica dad Andermatt/Sedrun/Mustér, Martin Cavegn. El ha aunc ina ulteriura visiun co augmentar la purschida digl abunament d’indigens e quei buca sulet ella Val d’Ursera. «Forsa eis ei pusseivel da s’unir cun autras regiuns ch’han medemamein ina carta dad aur per lur populaziun.» Martin Cavegn ei perschuadius che la muntogna sto porscher ina plivalur all’atgna populaziun viers ils habitonts dils marcaus per mantener l’attractivitad sco liug da viver e da habitar.

En Lumnezia dat ei otg vitgs e numerus uclauns. Enteifer quella regiun fuorma Lumbrein in vitg caracteristic serrau cun uclauns e «hofs». A quella cuntrada ha Surselva Turissem dedicau ina senda tematica cun 12 tablas che presentan geografia, cultura, natira e historia. L’installaziun nova dat en egl. Buca perquei ch’ella cuntrastescha cul contuorn. Ils spassegiaders stattan avon in pult cun ina meisa che semova. Gl’object semeglia ina roda-mulin tschentada sin dus peis da fier. Ins sa far ir entuorn la roda e leger informaziuns d’omisduas varts dallas treis tablas. «Igl ei buca ina senda convenziunala», declara Lydia Casanova. Ella meina il post d’informaziun Lumnezia da Surselva Turissem ed ei responsabla per la purschida nova. Quella sedrezza a visitaders dalla Lumnezia, en special quels che visetan Lumbrein e sia cuntrada. Quella secumpona da 12 staziuns e meina – aschia sco il num gi – entuorn ed entuorn Lumbrein». La senda tradescha In spectiv sin in sochel e las tablas ch'ins sa far ir entuorn envidan da s'informar e contemplar la cuntrada culs uclauns e hofs da Lumbrein. Dadens Sogn Andriu presenta ina dallas staziuns ils uclauns da Lumbrein. En tut seigi ei oz quater, numnadamein Surin, Pruastg dadens, Pruastg dado e Silgin, san ins leger. Gl’onn 1708 vivevien 278 persunas en quels ed il 2020 era il diember sereducius sin 81. Sco quei che l’informaziun silla tabla informescha vinavon, deva ei antruras sin intschess da Lumbrein diesch uclauns. Ils habitadis da Curtinatsch, Farglix, Mulina e Clavaus schumials ein svani diltuttafatg, la natira circumdonta ha «laguotiu» els. «Sils posts ha ei era tablas per affons», renda Lydia Casanova attent. Ella muossa duas illustraziuns da quellas. Igl ei dus quizs ch’ils affons san sligiar cul buob Mulipign. La figura accumpignonta ei ina creaziun da Benedikt Alig, alias Fudl, il graficher da Sursaissa. Culla figura da Mulipign ha fatg in segn d’identificaziun per la senda. Tier la tematica dallas punts astgan ils affons – e carschi secapescha era – dumbrar contas steilas ch’ins vesa el mir d’ina punt-crap. In’autra illustraziun muossa in labirint cun tschun punts. «Tgeinina meina tier la tegia da cuolm»? damonda Mulipign. Avischinar ed intermediar In legn specific san ils affons sligiar cun agid d’in spectiv ch’ei postaus sin in sochel. Quel envida da mirar pli datier ella cuntrada, trer neutier il Péz Regina ed il Péz Aul, observar meglier detagls ch’ins engarta ella cuntrada. «Dumbra contas baselgias e capluttas che ti anflas», intimescha la tabla cun otg fotografias ed il legn. Glieud activa che vegn en vacanzas en Lumnezia vul semover, s’informar, tedlar ed emprender. Biara vul emprender d’enconuscher la regiun, denton senza esser dependents da guidas e gruppas. La purschida «entuorn ed entuorn Lumbrein» risguarda quei fatg. Las 12 staziuns cun installaziun mudesta mo stabila vulan avischinar a cultura e historia. Ellas intermedieschan geografia e geologia d’omisduas varts dalla vallada. Sut Sogn Andriu frunt'ins medemamein sin ina tabla. Igl ei il liug da Farglix. Ina tabla gronda culla survesta dalla senda ei montada alla fermada digl auto da posta a Lumbrein.«Naven da leu san ins entscheiver ina spassegiada gronda ni pintga», gi Lydia Casanova.Ins sa far ina spassegiada da 40 minutas, ina viandada da duas tochen treis uras e mesa. Mulin da Surin ha inspirau Silla ruta frunt’ins sill’installaziun che semeglia ina roda-mulin. Quater persunas dalla Lumnezia han scret ils texts dallas diversas tablas tematicas. Gian Bundi, Martin Cabalzar, Clau Solèr e Giosch Gartmann ein cumpetents ed han saviu scriver dallas detgas dalla Lumnezia, da punts e piogns, dils cristagls gigants, digl original Gion da Farglix, e buca d’emblidar dalla culegna da Crestaulta e dil Mulin da Surin. Il project da quella senda ha entschiet gia avon 14 onns cun scuvierer da niev il Mulin da Surin. Quei object industrial haveva surviu 300 onns al provediment dalla populaziun dils «hofs». La cuntrada ha «laguotiu» el suenter 1955. Igl ei stau l’inspiraziun da far attent all’atgna identitad ed alla vanadad. En quei liug al pei dalla Val Serenastga ei oz ina fueina idillica. Igl ei stau ina inspiraziun da cuntinuar a raquentar als hosps, allas 12 staziuns dalla senda, dalla cultura e dalla cuntrada. Igl ei preziusadads. Per exempel Crestaulta ni il Péz Regina, la stela da Sietschen e las punts sur il Glogn. Ch’ei dat entuorn ed entuorn Lumbrein aunc bia auter muossa la senda nova. A Pruastg dado ei ina dallas tablas dils uclauns montada.

La fin d’avrel 2025 han las duas cassas da malsauns, la Lumneziana e Sanavals, informau lur commembranza che las duas cassas vegnien a fusiunar ed haver num Curaulta naven digl emprem da schaner 2026. La nova cassa salva ils dus domicils d’entochen dacheu a Val Sogn Pieder ed a Vella. Per las assicuradas ed ils assicurai semida nuot auter ch’il num dalla cassa da malsauns. Il liug, las prestaziuns e las persunas da contact dalla cassa, tut quei resta. – Aschia statti scret ella brev che las gestiuns dallas cassas da malsauns ­Sanavals e Lumneziana han scret ils 28 d’avrel 2025 allas commembras ed als commembers. Las persunas che han suttascret il contract da fusiun (da san.): Rafael Derungs, vicepresident Sanavals, Curdin Casaulta, vicepresident Lumneziana, Paula Berni, presidenta Sanavals e Marcus Cavegn, president Lumneziana. Optimar las resursas «D’unir las cassas da malsauns Lumneziana e Sanavals ei dapi plirs onns adina puspei stau in tema», di la presidenta dalla cumissiun da fusiun Paula Berni-­Derungs. «Ins ha adina puspei viu ils avantatgs ch’ina fusiun havess. La fusiun possibilitescha da rinforzar vinavon la qualitad da nos survetschs. Cun concentrar nossas resursas e nossas cumpetenzas savein nus far amogna a nossa clientella ina qualitad optimada dils survetschs.» Ella operativa hagien las duas cassas collaborau fermamein gia dapi biars onns, di Paula Berni-Derungs. «Ussa ei il mument vegnius ed omisdus cussegls da fundaziun ein vegni alla conclusiun da fusiunar las duas cassas per haver dapli forza egl avegnir.» La presidenta dalla cumissiun da fusiun di che la decisiun da fusiunar duas cassas da malsauns hagi naturalmein era motivs finanzials. «Nus havein il grond cletg che nossas duas cassas han bunas cundiziuns finanzialas. Quei facilitescha grondamein la lavur d’unir ellas.» Assicurai profiteschan indirectamein Las assicuradas ed ils assicurai dalla nova cassa da malsauns Curaulta profiteschan tenor Paula Berni-Derungs indirectamein dalla fusiun. «Nus spargnein cuosts d’informatica e tecnica. Ina reducziun vegni a mesa ed a liunga vesta er a dar tier ils cuosts da menaschi.» Quei detti respargns generals ch’ins vegni denton ils emprems onns ad impunder per cuosts supplementars entras la fusiun. Pretensiuns professiunalas La nova cassa da sanadad senumna Cur­aulta: «cura» – l’emprema part dil num – duei representar la filosofia, «aulta» – la secunda part dil num – duei mussar il context regiunal. Il Péz Aul fuorma igl element geografic che ligia Val Sogn Pieder e la Lumnezia. Quei ligiom duei semanifestar el num. Per Paula Berni-Derungs porscha la fusiun dallas duas cassas era la pusseivladad da professiunalisar l’operativa. «Las pretensiuns da cumpetenza enviers il persunal da tuttas cassas creschan ad in crescher.» Puncto cumpetenzas professiunalas pretendi igl Uffeci federal per la sanadad publica (UFSP) adina dapli. E la glieud che hagi la scolaziun d’experta ni expert da sanadad maunchi silla fiera ni ei en scolaziun. «Nus sperein, culla nova grondezia dalla cassa Curaulta cun ver 6000 assicuradas ed assicurai, da saver engaschar persunal cullas cumpetenzas professiunalas ch’ei drova.» Vinavon Val Sogn Pieder e Vella Ils cussegls da fundaziun dallas duas cassas Sanavals e Lumneziana han elegiu ina cumissiun e quella ha stipulau gia l’entschatta dallas contractivas da mantener la regiunalitad e cunquei da mantener las sedias operativas dallas duas cassas sco tochen dacheu. Paula Berni-Derungs declara: «Il motiv principal che nus tenin sidretg omisdus biros a Val Sogn Pieder ed a Vella ei, che nus vulein vinavon esser ella vischinonza da nossa clientella sco era salvar las plazzas da lavur.» La nova fundaziun Curaulta vegn a consister da siat commembras e commembers che derivan dallas duas fundaziuns d’entochen dacheu. Il tetg dalla nova cassa fusiunada vegn ad esser la fundaziun Curaulta. Ella consista da quater persunas che derivan dalla cassa Lumneziana e treis dalla cassa Sanavals. Orda duas datti ina cassa La cassa da malsauns Lumneziana e la cassa Sanavals fusiuneschan sigl 1. da schaner 2026. Martin Gabriel/FMR Ils 1. da schaner 2026 fusiuneschan las cassas da malsauns, la Lumneziana e la ­Sanavals. La nova cassa per 7000 assicuradas ed assicurai senumna Curaulta. Culla fusiun vulan ils dus cussegls da fundaziun dallas cassas possibilitar da professiunalisar ed optimar las prestaziuns da survetsch e cheutras porscher aunc dapli qualitad als assicurai. «D’unir las duas cassas da malsauns Lumneziana e Sanavals ei dapi plirs onns adina puspei stau in tema», di Paula ­Berni-Derungs, la presidenta dalla cumissiun da fusiun. «Dapi onns discuor’ins dils avantatgs ch’ina fusiun havess.» Per las assicuradas ed assicurai semida nuot auter ch’il num dalla cassa. Il liug, las prestaziuns e las persunas da contact, tut quei resta sco entochen dacheu. Per garantir era vinavon la preschientscha ha la cumissiun decidiu da mantener las duas agenturas a Val sogn Pieder ed a Vella. Il num dalla nova cassa Curaulta consista dil verb «curar» e dil num dil Péz Aul che colligia la Lumnezia cun Val Sogn Pieder. Fusiun porta respargns Sco la presidenta dalla cumissiun da fusiun Paula Berni-Derungs di enviers la FMR, hagi la fusiun dallas cassas buca consequenzas directas sin las premias. «Las assicuradas ed ils assicurai dalla Curaulta profiteschan indirectamein dalla fusiun. Nus spargnein en emprema lingia cuosts d’informatica e tecnica. Ina reducziun vegn ei carteivlamein er a dar tier ils cuosts da menaschi.» Quei detti respargns generals. Per Paula Berni-Derungs porscha la fusiun dallas duas cassas da malsauns era la pusseivladad da professiunalisar l’operativa. «Nus sperein, culla nova grondezia dalla cassa Cur­aulta cun ver 6000 assicuradas ed assicurai, da saver engaschar persunal cullas cumpetenzas professiunalas ch’ei drova.» Las persunas che han suttascret il contract da fusiun (da san.): Rafael Derungs, vicepresident Sanavals, Curdin Casaulta, vicepresident Lumneziana, Paula Berni, presidenta Sanavals e Marcus Cavegn, president Lumneziana.

Martin Cabalzar da Cumbel è stà chauredactur da La Quotidiana. Ton ei cert! Il Grischun dispona d’ina gronda varietad linguistica e culturala. Quei confirma in sguard el calender d’arranschaments. Damai che nies scazi cultural para da daventar adina dapli era in magnet turistic, ensiara el tuttavia era in nez economic. Quei tonpli che las purschidas sefocusseschan buca mo sils centers urbans e turistics, anzi era silla periferia. Era cheu dat ei veritablas truvaglias. Per oz mettein nus la Lumnezia el center. Uonn savess il valent cumponist lumnezian Gion Antoni Derungs (1935 – 2012) festivar siu 90avel anniversari. En sia regurdientscha ha il chor da vallada interpretau «Ina Passiun romontscha op. 50» per chor viril e mischedau, solists vocals ed ensemble instrumental ed in raquintader. En quella constellaziun ina premaudiziun. La presentaziun ha buca mo delectau quater baselgiadas pleinas, anzi ella ha schizun giu la cuida da vegnir emessa ella televisiun. Era uonn vegnan entuorn 18 000 fans da musica a pelegrinar la fin fenadur en Lumnezia per assister agl Open Air Lumnezia. Quel ha liug uonn per la 40avla gada. Grazia all’inziativa persistenta ed alla lavur perseveronta da voluntarias e voluntaris ei quei event semarmenius el decuors dils onns d’ina sempla fiasta campestra al pli grond open air dil Grischun e culla participaziun da gruppas da renum internaziunal. Dapi diesch onns porscha la Casa d’Angel a Lumbrein exposiziuns d’art cun tematicas alternontas cun in viv scomi e dialog d’artistas ed artists indigens ed internaziunals. En in’exposiziun singula ha Johann Clopath mussau questa primavera ina schelta da sias fotografias artisticas. Sin invitaziun dalla Fundaziun da cultura Lumnezia han passentau dacuort artistas e creaders da cultura da provegnientscha internaziunala ina dimora creativa d’in meins el Benefezi da Rumein. Il project experimental «Residenza» ei vegnius menaus dad Aline Schoch e Leander Albin. La vernissascha ha giu liug ils 23 da matg 2025. Sut il tetel «Convivenza» ein sesviluppai el decuors dils davos treis onns differents projects ch’intendan d’avischinar culturalmein Romontschs e Gualsers da Lumnezia, Val S. Pieder e Sursaissa. El rom da quei project han in chor ad hoc e la Musica giuvenila Surselva realisau in concert cumineivel cun novas cumposiziuns da Flavio Bundi e Remo Derungs. Proximamein cumpara ina publicaziun che tematisescha la convivenza denter Romontschs e Tudestgs, indigens e fulasters, secund dimorants e hosps da vacanzas. Era uonn envida Musica Vocalis l’entschatta uost ad ina Jamna da cant e vacanzas a Vignogn. In project instradaus dalla Fundaziun Linsi avon prest 20 onns. Sco menader musical funcziuna Gieri Spescha. Terminaus vegn il project pil pli cun in pign concert e la cooperaziun ad in survetsch divin. Ina gada dapli ei la Musica da Vignogn sepresentada era uonn cun in project innovativ sut il tetel «Olympic Brass», ina cumbinaziun da musica e teater. Las Musicas da Lumbrein e Greina Vrin han nezegiau la munconza da dirigents e musicants per far exercezi e concertar da cuminonza. Buna accoglientscha tiels hosps da vacanzas cattan las guidas da Mira!cultura che vegnan realisadas da niev da Surselva Turissem. La cuntrada sacrala, igl ambient natural, l’architectura, flora e fauna e la historia culturala cattan adina puspei novs interessents. Insumma ein las uniuns culturalas dètg activas en Lumnezia. Era sche lur diember ei sesminuius marcantamein dapi la midada dil millenni. Ellas prestan vinavon in survetsch prezius per promover la convivenza e tgirar la cuminonza ed augmentar il beinesser da vitg e val. Ellas ein pia era relevantas per nies sistem. Persuenter meretan ellas laud e renconschientscha. Martin Cabalzar da Cumbel/Lumnezia è stà blers onns schefredactur da La Quotidiana e ferm engaschà sin plaun cultural e politic.

Surselva Turissem ha instradau la procedura pil certificat TourCert. Igl ei in label che sustegn la schanzas futuras da gudignar hosps, vender la regiun ella fiera turistica ed augmentar frequenzas. Gievgia ha l’organisaziun envidau a Trun ad ina sera d’informaziun. «Nus stuein eliminar fleivlezias, migliurar nossa posiziun silla fiera e tschentar las damondas centralas nua che nus vulein ir»: Quei ha Adrian Keller, il menader dil ressort marketing digital e persistenza, da Surselva Turissem, declarau gievgia sera ella sala da cultura a Trun. El ha presentau in project ambizius che l’organisaziun instradescha. Finamira eis ei da contonscher en in onn il certificat da persistenza TourCert. Surselva Turissem vul avanzar alla destinaziun da vacanzas dominonta en connex culla persistenza. Quei munta ch’ella sto seschar evaluar manedlamein d’experts. Quels rimnan datas dalla destinaziun e valeteschan criteris specifics dalla persistenza. Surselva Turissem sto denter auter perschuader schi biars menaschis sco pusseivel da cumprovar lur agir persistent. Far propostas co semigliurar La gruppa che ha mess il turissem persistent el center, da sen.Yvonne Pirchl-Zaugg, Adrian Keller, Kaspar Howald e Céline Meury. TourCert, il label che Surselva Turissem vul contonscher, ei da principi ina «medaglia» internaziunala, ina renconuschientscha pils sforzs cuntinuai en connex culla persistenza. La Scol’aulta da Lucerna accumpogna tut ils pass dalla procedura. Sco Adrian Keller ha declarau, examineschan ils experts 25 criteris concrets, per exempel aspects ecologics, consum da resursas, la communcaiziun, la creaziun da valur locala, praticas da luvrar, qualitad dall’informaziun al hosp, con cuntents ei il hosp. Era l’affinitad dalla destinaziun per l’ierta culturala ei in criteri. Lu sto l’organisaziun turistica presentar, adina en connex culla persistenza, propostas co ella vuless migliurar la situaziun. La sera publica d’informaziun a Trun ha Surselva Turissem organisau en collaboraziun culla Scol’aulta specialisada dil Grischun e cul post da svilup dalla Regiun Surselva. Kaspar Howald, expert per turissem persistent, ha mussau als biebein 40 presents in exempel inspiront d’ina regiun che ha instradau avon onns e che profitescha ussa dil svilup persistent. Ella Val Poschiavo, ina vallada da 25 kilometers denter il Pass dil Bernina ed il cunfin cull’Italia, dat ei dus labels da persistenza. L’economia setegn ensemen e trai vid il medem sughet. 12 hotels e 17 menaschis da producziun ellas duas vischnauncas Poschiavo e Brusio ein associadas als labels indigens «100 % Valposchiavo» e «Fait sü in Valposchiavo». L’economia ed il turissem ein intretschai en ina cadeina serrada. Il pur furnescha direct al mulin, alla mazlaria, a cascharia e pasternaria, alla fabrica da pasta. Aschia ha la regiun ina gronda creaziun d’atgna valur. Da principi eis ei il meglier exempel d’in svilup persistent giavischau.

L’organisaziun Surselva Turissem ei vidlunder d’unir sias forzas en connex cun certificats da persistenza. Igl ei ina cundiziun impurtonta ch’il hosp spetga. La FMR ha discurriu en quei connex culla sviluppadra regiunala dalla Surselva, Céline Meury, e cun Adrian Keller, il responsabel pil marketing digital e persistenza da Surselva Turissem. Adrian Keller, eis ei oz el turissem semplamein ina moda da seschar certificar? Na, quei eis ei buca. Sch’ins promovess il label dalla persistenza mo pil prestige ni sco campagna da reclama, fuss quei falliu. Surselva Turissem vul promover in svilup persistent sincer e transparent. Nus essan en contact cullas vischnauncas e culs menaschis dalla branscha turistica. Finamira eis ei da far in pass anavon, pertgei la persistenza ei d’enorma impurtonza pil futur. TourCert ei gl’instrument da mesirar la situaziun momentana, el duei intimar da far ponderaziuns en quella direcziun ed era ir quella via. Céline Meury, e co promoveis Vus, sco sviluppadra regiunala, quella persistenza? En nossa strategia regiunala da sviluppar la regiun havein nus definiu ils aspects persistenza, ambient e resursas. Igl ei in muossavia che nus havein sviluppau a moda participativa culla populaziun. Dallas discussiuns eis ei resortiu claramein che quels aspects ein essenzials ed indispensabels pil futur. Sefundond sin quella strategia sesprovel jeu da sustener Surselva Turissem nua ch’ei va e nua ch’jeu sai. Jeu organiseschel per exempel campagnas d’informaziun en caussa, jeu fetsch part dil cussegl da persistenza dalla Regiun Surselva ed jeu mirel suls cunfins dalla Surselva ora per survegnir impuls d’autras regiuns en caussa. Da principi sustegn jeu las expertas ed ils experts, miu pensum eis ei da coordinar e da promover la buna cooperaziun. Adrian Keller, tgei finamira ha Surselva Turissem priu en connex cul label TourCert? Nus vulein en emprema lingia contonscher la stad 2026 il certificat grond da TourCert. Igl ei in avantatg che nus essan gia certificai cul label «Swisstainable destination», quei label general possedan aunc 50 menaschis singuls en Surselva. Nossa finamira eis ei ussa che silmeins aunc 20 ulteriurs selaian certificar. Cun nies engaschi vulein nus far uorden culla salata da labels ch’ei dat. Nus promovein in program da persistenza unificau. Céline Meury, sentis Vus en Vossa lavur gl’interess dils menaschis sursilvans da seschar certificar? Jeu sentel in ferm interess per damondas dalla persistenza. Quei naven dils campadis tochen tier fatschentas pintgas buca turisticas. Adina puspei stos jeu rispunder damondas e cussegliar en fatgs da persistenza, seigi sil livel dil persunal ni dall’ecologia. Jeu sentel quei basegns d’informaziun cunzun tier menaschis che instradeschan process strategics. Lu setschentan damondas dils products adattai. Dapertut constateschan menaschis ch’ils hosps e turists ein fetg sesibilisari per damondas d’ecologia e persistenza e pretendan in secuntener corrispundent. Jeu sentel en scadin cass in basegns da seschar certificar, quei ei cumbinau cun reponderar ils process dil singul menaschi. (Adrian Keller) Nus havein era seschau inspirar d’autras regiuns. Nus essan buca ils sulets che vulein esser ina destinaziun persistenta. Perquei eis ei impurtont ch’il post da svilup dalla Regiun Surselva ei involvaus. Il hosps metta ina regiun turistica persistenta en relaziun cun diversitad biologica e cuntradas intactas. Co ei l’agricultura sursilvana involvada els labels da persistenza? (Adrian Keller) Nossa finamira eis ei da principi da plidentar tuts menaschis, pia era ils purs. Co nus plidentein quella gruppa, ei aunc buca definiu. L’agricultura ei cumpigliada, ei dat denton negin plan co els dueigien vegnir ella barca. Igl ei in process a liunga vesta, nossa finamira ei ch’els vegnan integrai. (Céline Meury) Differents uffecis cantunals han differentas finamiras. Quellas digl Uffeci d’agricultura sedifferenzieschan da quellas digl Uffeci d’economia e turissem. Ei duess dar finamiras communablas. Adrian Keller e Céline Meury han dau sclariment alla FMR e rispundiu damondas.

Sonda ha la Societad a musica Sedrun festivau siu giubileum da 150 onns. Ina dallas pli veglias musicas dalla Surselva ha organisau ina fiasta sempla mo digna. En ed avon la halla plurivalenta Dulezi ha la populaziun tuatschina giu caschun da s’entupar e schar reviver reminiscenzas. Aposta per sia fiasta da 150 onns ha la Societad da musica Sedrun envidau anteriuras ed anteriurs, las commembras ed ils commembers che han sunau ina gada ein s’entupai cul actuals, cun tamburs e majorettas. Apropos majorettas: naven da 1978 duront in tozzel onn han las majorettas – in unicat en Surselva – accumpignau la musica da Sedrun. Perinagada ei ina roscha glieud serimnada sonda suentermiezdi sil plaz avon la halla plurivalenta Dulezi a Sedrun. Leu han Eliane e Nicolina Cathomen moderau l’emprema part dalla commemoraziun. Biaras e biars ein returnai ella Val aposta per separticipar alla fiasta giubilara. Diversas formaziuns han embelliu la sentupada. La Societad da musica Mustér e l’Uniun da tamburs da Mustér ein stadas las sulettas formaziuns d’ordeifer. Sapientivamein ha la fiasta da 150 onns vuliu dar caschun alla populaziun tuatschina da tgirar la cuminonza e da s’entupar. Sunau per 16 messas nuvialas Il suentermiezdi avon la halla e la sala Cristalla ha las uniuns da Tujetsch embelliu e sunau alla giubilara: ils Sunatibas Tujetsch, ils Vagabunds, la musica da tscheiver dalla vallada, ed era la gruppa dils Corns da catscha Badus. Igl ei stau en ina fuorma ina renconuschientscha per la giubilara. En sia liunga historia ha la Societad da musica Sedrun surviu cuntinuadamein alla cuminonza tuatschina. Dapi la fundaziun ha ella embelliu fiastas religiusas e profanas a Sedrun e Rueras. Dapi 2011 suna la Societad da musica Sedrun sco formaziun da brass sut la bitgetta da Lucas Decurtins. La sera, a caschun dalla fiasta ufficiala ella halla Dulezi, ha la moderatura Olivia Christen-Hitz, schau reviver la historia. Alternond cun tocs musicals dalla giubilara sin tribuna, ha gl’auditori survegniu ina survesta historica dapi 1875. L’emprema gada eis ella sepresentada per la messa nuviala da sur Tumaisch Giusep Beer da Gonda. Tochen oz ha ella sunau per 16 messas nuvialas. Il 2012 ha ella rendiu honur al niev avat da Mustér, il convischin Dietrich Monn che ha elegiu Vigeli sco siu num claustral. Ina cronica digitala La revista giubilara ha schau reviver concerts e teaters, la moderatura ha raquintau dall’emprema uniforma. Pér 1950, a caschun dalla fiasta da 75 onns, ha la Societad da musica Sedrun, cumprau in’uniforma. Quella haveva il commember Placi Beer, in cusunz da professiun, fatg. 1962 tochen 1975 ha la musica purtau la secunda e pil centenari ha ella seprestau per la tiarza gada uniforma nova. Dad instrumentaziuns e participaziun a fiastas districtualas, cantunalas e federalas ha la moderatura era raquintau. Sequenzas da film han mussau – gl’emprem senza tun – il svilup ed il prosperar. Adina puspei ha la musica rimnau la populaziun. Duront 150 onns ha ella surviu a quella ed embelliu sias fiastas. La prestaziun muossa ina nova cronica digitala che Guido Schmid ha creau pigl anniversari. Enstagl d’in cudisch ni broschura ha el concepiu ina cronologia pulpida cun datas, fotografias e films. La cronica digitala ei accessibla sur in code QR (mira giusut) ni cun arver la pagina d’internet dalla Societad da musica Sedrun. Conform al temps ha ella secapescha era stuiu aquistar instruments. Adina eis ei buca stau lev da finanziar tuttas investiziuns. Alla cumpignia ha la musica da Sedrun adina dau gronda peisa. Ellas sequenzas da film han ils aspectaturs saviu mirar scenas dalla dumengia da groma e dallas dumengia da giugs. Las sentupadas a Planatsch e la recreaziun cullas famiglias fuva ina biala tradiziun e surveva alla cuminonza. Actualmein presidiescha Tanja Loretz-Monn la societad giubilara. Era ella, ensemen cun ses consuprastonts, mirar da tener ensemen la cumpignia. Il dirigent Lucas Decurtins (dretg) e la presidenta Tanja Loretz (sen. al xilofon) ensemen cun lur truppa. Vesta dil mument, els registers dils eufonis e posaunas. La moderatura Olivia Christen-Hitz (dretg) ha raquintau e schau passar revista silla tenda. La musica ha concertau denteren. La Societad da musica Sedrun 1921, a caschun d'ina viseta si Alpsu. La Societad da musica Sedrun 1955, avon la claustra, alla fiasta da musica a Mustér. Requisits dil vargau che paran da vegnir giu dil tschiel tuatschin. Il code QR che meina alla cronica digitala da 150 onns Societad da musica Sedrun.

Sonda ein biebein 80 affons e giuvenils dalla Scola da musica Surselva separticipai alla concurrenza Lions per solists e bands. Ton ils organisaturs sco ils experts ein stai surstai dalla qualitad e digl entusiassem per la musica. Duas squadras d’experts ein stadas en acziun: Ella sparta classica Iso Albin, Cuera (stuors/cant), Joachim Tschann (instruments a corda), Katrin Nussbaumer (clavazin) e Mathias Kleiböhmer (assessur, Flimsfestival). Els han giudicau las producziuns ell’aula dalla casa da scola a Glion. Ella sparta rock/pop/jazz han Astrid Alexandre, Marco Grischott ed Alexi Nay priu plaz, tedlau e giudicau las producziuns el luvratori, in local dalla scola da musica ella Casa Surselva. «Nus havein giu plascher da tedlar e veser cun con entusiassem ch’igl ei vegniu fatg musica», ha Joachim Tschann getg la sonda suenter las 17.00. Gl’expert dil Vorarlberg ha representau las duas giurias dalla 18avla premi Lions. Loschs, leds e satisfatgs da lur prestaziun: Scolaras e scolars ch'ein separticipai alla concurrenza Lions a Glion. Ina clara incumbensa Biebein 80 scolaras e scolars han presentau quei ch’ellas ed els havevan exercitau e trenau. «Saver sepresentar ad ina concurrenza avon experts dat slontsch e motivaziun», ha Beat Zurfluh, il president dil comite d’organisaziun dil Lions Club Surselva, puntuau. Dapi 36 onns organisescha quei club da service mintga dus onns l’occurrenza. «Igl ei per nus buca mo in plascher, mobein ina clara incumbensa», ha Beat Zurfluh getg. Ensemen cun 16 persunas dil club ed en collaboraziun culla Scola da musica Surselva ha el preparau il premi Lions 2025 a Glion. Beat Strässle, anteriur caumiedi al Spital regiunal Surselva, e sia consorta Sophie, omisdus gia morts, ein ils donaturs dil premi Lions. En lur davosa voluntad han els testamentau ina certa summa a favur dalla promoziun da musica d’affons e giuvenils en Surselva. Il premi Lions garantescha mintga dus onns quella voluntad. «Stei vidlunder e fagei vinavon vossa musica. Pertgei nies mund drova tals plaschers», ha il president dil comite d’organisaziun declarau a caschun dalla rangaziun. Il reglament garantescha a mintga affons e giuvenil in giudicament. Per l’ina cun in discuors persunal culs experts immediat suenter la presentaziun. E lu culla premiaziun, emprem, secund ni tierz rang. Ils megliers dalla sparta classica astgan sepresentar al festival da musica Flimsfestival. Las meglieras bands ein envidadas al Festival da la chanzun rumantscha, gl’october 2025 a Vella. Resultats dalla concurrenza da musica Lions 2025 Sparta classica Solists A (annadas 2014-2015) Flurin Cadalbert, clavazin, rang 3; Emilia Flepp, clavazin, rang 3; Leila Cadruvi (cornet), rang 1 cun distincziun); Yossr Cheikh, clavazin, rang 2.Enya Noée Montalta, clavazin, rang 1; Alessia Martins Bastos, clavazin, rang 2. Solists B (annadas 2012-2013) Delia Derungs, clavazin, rang 2; Lorena Demiraj, clavazin, rang 3; Clarissa Cadruvi (cornet), rang 2; Lina Walter (cornet), rang 2. Solists C (annadas 2007-2011) Amélie Rothmund (clavazin), rang 1 cun distincziun; Aurelia Cadruvi (cant), rang 1; Téa Hohl (clavazin), rang 3; Alessia Sprenger (clavazin), rang 3; Vivienne Bandli (clavazin), rang 1; Tim Köhre (clavazin), rang 1 cun distincziun; Eva Luisa Scherrer (cant), rang 1 cun distincziun; Anna Catrina Scherrer (cant), rang 1 cun distincziun; Clara Maria Scherrer (cant), rang 1 cun distincziun. Ensembles B+C Mara Correira Lemos (cornet) e Sina Christoffel (bariton), rang 3. Ensembles C Clara Maria Scherrer (cant), Anna Catrina Scherrer (cant) ed Eva Luisa Scherrer (cant, cello), rang 1 cun distincziun. Scola da musica Surselva, (cant, 33 affons e giuvenils), rang 1 cun distincziun «champion». Distincziun speciala: Presentaziun al festival da musica Flimsfestival, ils 9 d’uost 2025, respectiv Flimsfestival 2026: Amélie Rothmund, Tim Köhre, Eva Luisa Scherrer, Anna Catrina Scherrer, Clara Maria Scherrer; Scola da musica Surselva. Sparta rock/pop/jazz Solists A (annadas 2014-2016) Malea Albin (ghitara), rang 2; Anita Andreoli (ghitara), rang 3; Valentina Conrad (ghitara), rang 3; Marc Aurel Scherrer (batteria), rang 2; Tabea Derungs (ghitara), rang 1. Solists B (annadas 2012-2013) Néo Leander Hohl (batteria, rang 3; Lucien Ludescher (ghitara e), rang 2; Robin Casutt (ghitara) rang 1. Solists C (annadas 2010-2011) Manda Lala (cant), rang 2; Eva Bräuer (cant), rang 2; Ladina Cabernard (cant), rang 1; Jana Camenisch (cant) rang 1 cun distincziun; Vivienne Bandli (cant), rang 1. Ensembles/bands A Ensembles/bands A Stage Revolution (Luana Albin, clavazin; Ava Lina Aubry, cant; Gioelia Samina Stagliano, ghitara e; Marc Aurel Scherrer, batteria; Robin Schuoler, ghitara), rang 2. Ensembles/bands B Short Break (Néo Leander Hohl, batteria; Lucien Ludescher (ghitara e; Robin Casutt, ghitara e; Maris Ammann, cant), rang 1. Ensembles/bands C Jana Camenisch (cant), Eva Bräuer (cant) e Matteo Casanova (clavazin), rang 2. Ladina Cabernard (cant) ed Anna Lea Cabernard (clavazin e cant), rang 2. Manda Lala e Vivienne Bandli (cant), rang 3. Distincziun speciala: Presentaziun sin tribuna dil Festival da la chanzun rumantscha a Vella, ils 3 d’october 2025: Kiss Me Jana Camenisch (cant), Lara Tomas Marques (clavazin), Jeanne Sophie Cola (bass), Cherubim Ludescher (batteria) e Corinne Schmid (ghitara). Rang 2 Skyline Walkers Luzia Sarina Tschuor (ghitara e cant), Gianna Luisa Tschuor (ghitara e cant), Paula Decurtins (bass), Matteo Casanova (ghitara e) e Noah Van Biesen (batteria). Rang 1 cun distincziun.

La secunda radunonza generala dall’associaziun Pro Stizun a Curaglia ei stada cumbinada culla vernissascha d’in’exposiziun d’art. Reto Lutz, in indigen ch’ei carschius si ella Val Medel ed ius naven suenter scola ed emprendissadi, retuorna sco pictur-artist. Gl’artist il pli enconuschent che deriva da Medel ei Linus Flepp. Biaras lavurs d’art ha el fatg era per sia vallada, denter auter il frontispezi dil cudisch da Medel, la pictura vid la fatschada dalla casa communala e numerusas autras. «Entuorn 1985 era Linus sil palancau vidlunder da far il maletg vid la casa communala nova. Lu fuss miu pli grond giavisch staus da saver ir si e gidar el. El era per mei sco ina icona», tradescha Reto Lutz. Gia da buob e giuvenil admiravi el quei artist e sias habilitads, conceda el. Las habilitads da pictur-artist ha el survegniu en tgina, quei denton senza ch’el havess giu exempels ella parantella. Siu bab enconuschan ils Medelins sco «Giuli pec» che menava la pasternaria a Curaglia. Ils geniturs da Linus Flepp eran ils vischins. Ius giu la Bassa, mo buca lunsch Gia en scola enconuschevan ils camerats il dun da malegiar dil scola. El udevi savens «Reto, malegia ina vacca.» Ni: «Reto, sas far quei buliu per mei». Adina sch’ei fuvi da far in’illustraziun era el gl’um tschercau. Il talent da malegiar ha menau en ina scolaziun adequata. «Jeu hai fatg gl’emprendissadi da pictur tier Werner Bearth giu Rabius», raquenta el al redactur dalla FMR. Suenter eis el gleiti ius giu la Bassa. Buca lunsch, mo a Cuera. Gia cu el era egl emprendissadi havevi el adina da far pintgas lavurs vid casas. Cunzun inscripziuns. La professiun ha denton teniu el giu la Bassa. «Suenter ch’ils geniturs ein morts sun jeu buca turnaus ella Val Medel», conceda gl’um da 61 onns e lai valer al redactur dalla FMR: «Igl ei sco da vegnir a casa». Oz habitescha el a Buchs e lavura en plazza parziala el Casino a Bogn Ragaz. Cun siu patrun ha el ina buna entelgientscha, quei dat ad el la libertad ch’el drova sco pictur-artist. Gl'artist penda gest si in da ses maletgs ch'el expona el local a Curaglia. Ussa tuorna el en sia patria sco pictur-artist. Ella stizun a Curaglia expona el ina retscha da maletgs figurativs e sculpturas. Gabriel Venzin, il president dall’associaziun Pro Stizun (mira scaffa) era vegnius attent sin el tras l’exposiziun ch’el ha giu gl’atun 2023 el casti Rietberg a Pasqual en Tumliasca. «Igl ei stau mia emprema exposiziun», di Reto Lutz. Il medem onn ha el astgau exponer el «Pulverturm» a Feldkirch. Treis spartas La lavur da pictur-mistergner ha el brattau daferton cun quella dil pictur-artist. Reto Lutz ei buca vegnius silla via abstracta, mobein restaus tier las figuras. Siu stil trai ed intimescha da contemplar e reflectar. «Cun mias figuras vi jeu raquintar historias», declara el. Enstagl d’empunir plaids, sco in scribent, e formar construcziuns, lavura el cul carnet da skizzas, cun colurs d’ieli, mo era cun rispli ni cotgla. Sias sculpturas ein levas e fatgas cun cement ed arschella. Gl’artist tradescha: «Jeu sai mai co jeu fineschel ina lavur». Quellas secumponan en scadin cass da treis spartas, numnadamein la pictura d’ieli sin teila, la sculptura e lavurs vid fatschadas e preits. Il mistergner ed artist ei disaus da skizzar e lavura oz savens sin empustaziun. Dalla sentupada culla populaziun en sia patria, a Curaglia, selegra el fetg. Sch’el vegn ad entaupar zacu Linus Flepp, siu idol da pli baul, sa el buc. «Jeu havess tschaffen», di el cuortamein. L’exposiziun da Reto Lutz ellas localitads dalla Stizun e caffé Val Medel a Curaglia cuozza aunc tochen ils 23 d’uost 2025. Ins sa visitar ella cu la stizun ei aviarta, Da gliendisdis tochen e cun sonda ei quella aviarta gl’avonmiezdi dallas 8.15 tochen las 12.15. Mardis, mesjamna e gievgia suentermiezdi eis ella serrada. Gliendisdis, venderdis era il suentermiezdi dallas 15.00 tochen las 18.00, la sonda dallas 13.30 tochen las 16.00. Cefras neras en vesta Suenter ina sanazun cumpletta dallas localitad ha la vischnaunca da Medel aviert il fenadur 2023 danovamein la stizun dil vitg a Curaglia. L’entschatta dil medem onn han ins fundau l’associaziun Pro Stizun che porta e promova il menaschi. Venderdis sera ha la suprastonza da quella envidau ils actualmein 225 commembers alla secunda radunonza generala. La «Stizun e caffé Val Medel» seigi aunc buca diltut rentabla, denton sin buna via. Quei ha il president dall’associaziun, Gabriel Venzin, saviu communicar. Negin hagi saviu saver sch’ei gartegi da dumignar la sfida da menar vinavon la suletta stizun ella Val. Suenter l’avertura eis ei lu era buca iu ensi immediatamein. Gl’avrel 2024 ei gl’emprem onn da menaschi ius a fin cun in deficit, las bunas cundiziuns eran denton intactas. Sco quei che Gabriel Venzin ha confirmau en sia bilanza, ha il menaschi survargau in miez milliun francs, quei seigi ina premissa empermettonta. La squadra dallas vendidras seigi motivada e s’identificheschi cumpleinamein cul menaschi a Curaglia. Quel porscha products dalla distributura Prima, gronda impurtonza han ils products locals e regiunals dalla Val. Quels ein era tschercai fetg. Stizun e Caffé Val Medel seigien sesviluppai ad in endretg liug da s’entupar. Cun occurrenzas specificas emprovien ins ussa da stabilisar la situaziun finanziala e d’augmentar il bien num, administraziun ed associaziun battien vinavon cun buna speronza. «Nus sperein sil sustegn da clientella e populaziun per ina «Stizun e Caffé Val Medel» viva ed activa.(fmr/abc) La stizun da curaglia ei dapresent circumdada d'in plazzal da baghegiar. La casa communala vegn renovada.

Suenter duas victorias en seria frunta l’emprema equipa dil CB Trun/Rabius el 19avel giug da campiunadi ordlunder silla latiarna cotschna Panaduz. Punct las 16.00 dat igl arbiter liber il giug a Tuleu. L’equipa da casa entscheiva plein anim e muossa als hosps dalla Cadi ch’els vulan per tut prezi quels treis impurtonts puncts el cumbat encunter la relegaziun. Ella 5avla minuta vegn Panaduz gia tier l’emprema buna caschun da marcar, denton sa Livio Lozza parar il culp cul tgau en in corner. Orlando Monn vegn cuort suenter tier in siet da distanza ord rodund 30 meters, siu siet tucca denton mo la traversa. Ella 20avla minuta vegn Panaduz tier in nunnecessari culp liber ord 23 meters. Dario Seiler sietta la balla a bass entuorn il mir e quella anfla via goli la via ella reit agl 1:0 per il caucasa. Entochen pausa capeta pauc ni nuot interessant, aschia che las equipas van cul resultat da 1:0 ella pausa. Il te da pausa ha fatg meglier a Trun/Rabius. L’equipa da Claudio Bundi muossa tut in’autra fatscha e surpren la bitgetta dil giug. Suenter entginas mesas caschuns che vegnan buca nezegiadas, tarmetta Mathias Flepp ella 66avla minuta Gianin Derungs ella profunditad. El sietta directamein la balla sul goli ora ella reit agl 1:1. Trun/Rabius fa vinavon pressiun e vegn cuort suenter tier ina buna caschun d’ir en avantatg. Orlando Monn marscha dall’ala dretga si e dat la balla ad Enea Decurtins, denton maunca la davosa precisiun tier quella attacca. Panaduz emprova da prender ora il slontsch dil giug, spetga sin cunterattaccas ed operescha mo pli cun ballas liungas. Dad omisduas varts mauncan denton las claras caschuns da decider il giug. El temps supplementar, numnadamein ella 93avla minuta, vegn Trun/Rabius aunc inaga tier ina gronda caschun d’ir en avantatg. Patrizio Decurtins surmunta la defensiun da Panaduz, va en direcziun dil gol, mantegn la survesta e survescha la balla a Gianin Derungs. Siu siet ord cuorta distanza sa il goli parar. La davosa acziun da giug s’auda a Panaduz, denton vegn era quella buc nezegiada. Aschia va la partida a fin cul resultat final da 1:1. Sandro Orlik 3. ligia, gruppa 1 Panaduz - Trun/Rabius 1:1 (1:0) Gols: 20. Dario Seiler 1:0, 66. Gianin Derungs 1:1. Panaduz: Pedro Miguel Rodrigues Costa, Silvan Tscharner, Manuel Florin, Laurin Jenal, Andrin Knellwolf, Brando Lussu, Dennis Däscher, David Gartmann, Dario Seiler, Attila Truffer, Jairo Mathias Caluori Wachter, Alessandro Caluori, Silvan Fetz, Jon Jenal, Andrea Marc Jenal, Marco Dias Simoes Ribeiro, Lauro Caluori. Trun/Rabius: Livio Lozza, Elia Schmed, Damian Schmed, Mathias Flepp, Mirco Pfister, Silvan Cajacob, Matia Friberg, Orlando Monn, Andri Carigiet, Patrizio Decurtins, Gianin Derungs. Reservas: Rovin Schmed, Enea Decurtins, Denis Monn, Riccardo Pfister, Lucas Seiler. Remarcas: Trun/Rabius senza Ramon Orlik, Sandro Orlik, Robin Monn, Lucas Maissen (blessai), Nic Culan Jacomet, Aurelio Carigiet (absents) e Nico Caduff (serraus).

En in bien giug da 3. ligia denter duas equipas fetg ulivas ha in giugadur fatg la differenza: Lars Caduff. Cun ses gols 23, 24 e 25 en quest campiunadi ha el procurau per ulteriurs treis puncts per Schluein Glion ed aschia pli u meins segirau il secund plaz ella tabella. Il giug denter il secund (Schluein Glion) ed il tierz (Cuera 97) dalla tabella ei naven dall’emprema minuta staus intensivs e sperts, ed omisduas equipas han encuretg l’offensiva cun schar ir la balla spert en las atgnas retschas. Las empremas bunas caschuns da marcar han ils hosps giu, la megliera Carlo Bearth cun in siet ch’ei vegnius deviaus ella petga suenter 10 minutas. Diesch minutas pli tard eis ei reussiu a Schluein Glion d’ir en avantatg. Ina cumbinaziun sur pliras staziuns sur la vart dretga ei vegnida terminada cun in pass travers da Laurin Zala, Lars Caduff ha surpriu la balla e stuschau ella sur la lingia. La reacziun dils indigens ei suandada sil fiat e duas ga entras igl attaccader Davide Rosafio. Ella 24avla minuta ha el plazzau in culp liber sper il mir vi el cantun bass ed aschia battiu il goli da Schluein Glion e mo quater minutas pli tard ha el strufegiau ina malprecautadad ella defensiun dils hosps e sittau la balla naven dalla lingia da puniziun ella reit. Schluein Glion ha suenter quellas duas fridas durvrau in mument da puspei vegnir el giug. Ella 39avla minuta ei Tiziano Vinzens denton vegnius mess a tiara ella zona da puniziun dil goli indigen, aschia ch’igl arbiter ha schulau e mussau sil punct da penalti. Lars Caduff ha buca saviu nezegiar quella caschun; siu siet ha il goli teniu cun sminar ordavon en tgei cantun che la balla vegni sittada. Mo quater minutas pli tard ha Lars Caduff reparau siu sbagl e puspei egalisau il giug. In bi pass liung ella profunditad da Ronny Casutt ha el cun sia spertadad cuntonschiu avon il goli e menau la balla sper tal vi ella reit. Suenter la pausa han las duas equipas giugau sco avon la pausa. Omisduas han encuretg vinavon l’offensiva ed ein vegnidas tier bunas caschuns da marcar. La megliera per Schluein Glion ha Sattar Afzali munchentau ella 55avla minuta cun sittar la balla ord cuorta distanza sul gol ora. La megliera caschun per Cuera 97 ha Jesse Neuhaus giu ella 75avla minuta cun emblidar da sittar cuort avon il gol ed aschia piarder la balla. Ella 82avla minuta ha Lars Caduff mussau tgei ch’in caposettagols fa, sch’el vegn survius ella vischinonza dil gol cun in bien pass. El ha cuglienau il defensur e lu sittau la balla atras las combas dil goli indigen al resultat final. Siu tierz gol persunal en quei giug ei il 25avel en quest campiunadi. El ha pia mussau ch’el ei en fuorma pil final dil Cup grischun che suonda ussa gievgia proxima d’Anceinza encunter il CB Lumenzia. Beat Dermont 3. ligia, gruppa 1 Cuera 97 - Schluein Glion 2:3 (2:2) Obere Au. 90 aspectaturs. Arbiter: Topic. Gols: 20. Caduff 0:1, 24. Rosafio 1:1, 26. Rosafio 2:1, 42. Caduff 2:2, 82. Caduff 2:3. Chur 97: Suznjevic, Anghileri, Texeira, Collenberg, Detommaso, Walser (82. Affolter), Grazia, Manojlovic, Neuhaus, Mogus, Rosafio. Schluein Glion: Capaul, Laurin Zala, Coray, Aron Büchler, Walter, Bearth (65. Sgier), Ronny Casutt, Vinzens (65. Derungs), Afzali (65. Gomes), Lars Zala (80. Rafael Manetsch), Caduff. Remarcas: Cartas melnas: 30. Detommaso (reclamar), 58. Walter (foul), 59. Walser (malsportadad), 63. Catricala (trenader; reclamar), 90.+3. Gomes (retardar il giug). Schluein Glion senza Gianluca Casutt, D’Atria, Deplazes, Remy Manetsch, Paulin, Pool (blessai/reconvalescents) e Bundi (absents). 10. petga Schluein Glion (Bearth). 39. + 90. Caduff munchenta mintgamai in penalti. Corners: 5:6.

Il Lumnezian Vital Albin dil Team Thömus Maxon ha contonschiu la dumengia vargada il 6avel plaz ella cuorsa da cross-country da mountainbike a Nove Mesto en Tschechia. Cun quella rangaziun ha el egalisau sia megliera rangaziun en ina cuorsa dil Cup mundial. Sco quei ch’il Team Thömus Maxon scriva en ina communicaziun als mieds da massa, ei Vital Albin staus naven dall’entschatta ella gruppa alla testa. Ella tiarza davosa runda ha el schizun attaccau, mo il victur da pli tard – igl American Christopher Blevins – ha pudiu suandar el. Suenter quell’attacca ei Vital Albin curdaus anavos, mo hagi tonaton lu aunc contonschiu igl excellent sisavel rang. Meglier Svizzer ei Lars Forster staus sco tierz. (cdm/fmr) Vital Albin ha contonschiu il 6avel rang ella cuorsa da mountainbike dil Cup mundial a Nove Mesto en Tschechia.

Da niev vegn l’Uniun da commerci e professiun Mustér menada d’in copresidi consistent da Jannis Venzin e Theres Burri Gadola. Els remplazzan Roland Cajacob ch’ei seretratgs suenter esser staus dus onns president dall’uniun. Il copresidi ei vegnius eligius la sonda sera alla radunonza generala dall’uniun. La suprastonza ha communicau ils resultats dalla retscherca pertuccont in’eventuala proxima EX. «Rodund 70 commembras e commembers ein separticipai a quella. La maioritad beneventa l’organisaziun d’ina ulteriura EX igl onn 2027», di il president partent Roland Cajacob sin damonda dalla FMR. Sin fundament da quei resultat vegn tschercau ussa in comite d’organisaziun. «El ei la premissa per ina proxima EX», di Roland Cajacob. Il program da lavur dall’uniun per quest onn cumpeglia pliras activitads. Denter auter vul l’uniun scaffir in stampat en fuorma d’in leporello cun indicar sin quel tuttas fatschentas digl intschess dall’uniun, pia da Trun ensi. El duei survir en special sco reclama pil turissem. (fmr/hh) Igl onn 2027 savess in’ulteriura EX a Mustér daventar realitad. Nossa foto dat in’impressiun da quella digl onn 2014.

Il cussegl da vischnaunca da Breil ch’ei seradunaus la gievgia vargada a Vuorz sustegn l’idea da far la senda entuorn il Lag da Breil pli attractiva. Il credit per quei project duei vegnir integraus el preventiv dalla vischnaunca digl onn 2026. Sco quei che la vischnaunca da Breil scriva en ina communicaziun als mieds da massa, ei la senda da spassegiar entuorn il Lag da Breil la via da spassegiar la pli frequentada dalla destinaziun da Breil e quei duront igl entir onn: «L’aua dil lag fuorma il coc dalla via da spassegiar. Spassegiar entuorn in lag emplenius cun aua ei in eveniment magic e fuorma in cuntrast da vacanzas el ver senn dil plaid.» Il Lag da Breil duei, sper la furniziun d’electricitad entras l’Axpo, era star a disposiziun igl avegnir sco spazi da recreaziun cun ina via da spassegiar. Ella duei plidentar tuts hosps dalla destinaziun sco era ils indigens. «Metter en valur il Lag da Breil» A sia seduta dalla gievgia sera a Vuorz ei il cussegl da vischnaunca da Breil vegnius orientaus davart il project «Metter en valur il Lag da Breil». «L’idea da quel ei che la via da spassegiar entuorn il lag duei leu nua ch’il plaz porscha, vegnir messa pli datier all’aua e cumpletada en treis loghens cun passarellas, piogns ed ina punt per s’avischinar all’aua», scriva la vischnaunca. La via dil lag cun sias punts e piogns cun bauns da seser ed entginas smarschaneras duei survir cumpleinamein sco liug da recreaziun. In biotop duei cumpletar la purschida entuorn il lag ed accentuar l’impurtonza dalla natira ella destinaziun da Breil. Il cussegl da vischnaunca sustegn quei project. El duei vegnir persequitaus vinavon. Ussa duei il project vegnir elavuraus en detagl. Igl ei previu da risguardar il credit persuenter el preventiv 2026. Aschia sa la populaziun decider davart quel. Grond surpli d’entradas Il cussegl da vischnaunca da Breil ha approbau unanimamein il quen e rapport annual dalla vischnaunca per 2024. Il quen dalla vischnaunca siara cun in surpli d’entradas da 4,4 milliuns francs suenter expensas da 15,2 milliuns francs ed entradas da 19,6 milliuns francs. La vischnaunca ha fatg amortisaziuns ordinarias ell’altezia da rodund 850 000 francs. Igl onn 2024 ha la vischnaunca da Breil fatg investiziuns da netto 1,7 milliuns francs. Igl onn vargau ha la vischnaunca profitau da pli aultas entradas dil tscheins d’aua. Grazia ad in bien onn hidrologic ei era la vendita d’energia stada fetg buna. Medemamein ein las entradas da taglia stadas pli aultas igl onn vargau. Il cussegl ha approbau unanimamein il credit da 210 000 francs per la sanaziun dalla lingia d’aua a Tumvi Sut a Danis. Il medem mument vegn l’Axpo Hydro Surselva a sanar la via. Sin proposta dalla suprastonza communala ha il cussegl da vischnaunca decidiu da reducir il tscheins en dretg da baghegiar dalla Brigels Golf SA naven digl 1. da schaner 2025 da 30 000 sin 10 000.00 francs. Il Lag da Breil duei esser in liug da divertiment e ruaus per hosps da vacanzas ed indigens.

La davosa fin d’jamna ei stada ina fetg buna pil ballapei sursilvan. Ton l’equipa da dunnas dil Team Surselva sco la squadra da Lumnezia han contonschiu la promoziun ella 3. ligia. Ulteriurs puncts han era las equipas da 3. ligia da Schluein Glion e Trun/Rabius recaltgau. Grazia alla victoria la sonda ordeifer encunter Cuera 97 vegn Schluein Glion probablamein a terminar il campiunadi dalla gruppa 1 dalla 3. ligia sil secund plaz. Els treis giugs restonts drova l’equipa dalla Foppa persuenter aunc ina victoria ni eventualmein schizun mo pli in punct. El giug encunter Cuera 97 ei Lars Caduff danovamein staus il garant per la victoria (mira rapport da giug). El ha marcau tuts treis gols per Schluein Glion. Cun in punct dapli sin siu conto terminescha Trun/Rabius la 19avla runda dil campiunadi. Ordeifer encunter la latiarna cotschna Panaduz ei reussiu in remis alla squadra dalla Cadi (mira rapport da giug). Dalla relegaziun ei Trun/Rabius denton aunc buca mitschaus definitivamein. Treis rundas avon la fin dil campiunadi munta il polster sil secund davos Landquart quater puncts. Triumf per Lumnezia Culla victoria encunter il secund dalla tabella Surses ha Lumnezia sigilau la sonda la promoziun dalla 4. ella 3. ligia. Duas rundas avon la fin han ils Lumnezians diesch puncts avantatg sils Surmirans. Mender vesa ei ora pil ballapei sursilvan alla cua dalla tabella. Danis-Tavanasa ha spiars ordeifer encunter Bregaglia e damai che Valposchiavo ha battiu Schlarigna, ei Danis-Tavanasa ussa davos ella tabella. Tuttina biars puncts sco Danis-Tavanasa ha Valposchiavo, ferton che Domat ha dus dapli. Schluein Glion ha gudignau il giug da casa encunter Lai Valbella ed ei ussa tschunavel ella tabella. Contonschiu la finamira L’equipa da dunnas dil Team Surselva dat il campiunadi dalla 3. ligia la stagiun vegnenta. La dumengia ha la squadra gudignau cun 3:1 ordeifer encunter Flums-Walenstadt ed aschia segirau definitivamein igl emprem rang. Cun quella promoziun dalla 4. ella 3. ligia va la finamira stagiunala dil Team Surselva en vigur. 3. ligia, gruppa 1 Triesen – Bogn Ragaz 1:2 Panaduz – Trun/Rabius 1:1 Cuera 97 – Schluein Glion 2:3 Mels – Triesenberg 0:0 Sargans – Sevelen 1:1 1. Bogn Ragaz 19/57; 2. Schluein Glion 19/40; 3. Cuera 97 19/32; 4. Triesenberg 19/29; 5. Walenstadt 19/27; 6. Sargans 19/24; 7. Triesen 19/22; 8. Mels 19/22; 9. Trun/Rabius 19/22; 10. Sevelen 19/20; 11. Landquart 19/18; 12. Panaduz 19/14. 4. ligia, gruppa 1 Bregaglia – Danis-Tavanasa 4:1 Lumnezia – Surses 2:1 Valposchiavo – Schlarigna 3:1 Tusaun/Cazas – Domat 4:1 Schluein Glion – Lai Valbella 2:0 1. Lumnezia 16/43; 2. Surses 16/33; 3. Tusaun/Cazas 16/30; 4. Lai Valbella 16/25; 5. Schluein Glion 16/22; 6. Schlarigna 16/22; 7. Bregaglia 16/18; 8. Domat 16/13; 9. Valposchiavo 16/11; 10. Danis-Tavanasa 16/11. 5. ligia promoziun, gruppa 1 Trun/Rabius – Landquart 1:6 Trübbach – Lusitanos de Samedan 2:1 Walenstadt – Val Tamina 4:0 Mels – Panaduz 3:1 1. Landquart 8/20; 2. Walenstadt 7/18; 3. Mels 7/18; 4. Val Tamina 7/13; 5. Panaduz 7/11; 6. Lusitanos de Samedan 6/7; 7. Trübbach 7/6; 8. Trun/Rabius 7/3; 9. Triesenberg 7/3; 10. Schlarigna 5/0. 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Bogn Ragaz – Tusaun/Cazas 2:6 Sargans – Lumnezia 3:2 Rueun – Flums 3:1 1. Rueun 6/16; 2. Tusaun/Cazas 5/13; 3. Sargans 6/13; 4. Vaz Sut 5/9; 5. Lumnezia 5/8; 6. Flums 7/6; 7. Laax 5/5; 8. Bogn Ragaz 7/3; 9. Danis-Tavanasa 6/1. Juniors A1, gruppa 1 Grischun Central – Surselva b 3:1 Orion Cuera – Lusitanos de Samedan 9:1 1. Surselva b 6/12; 2. Surselva a 5/9; 3. Orion Cuera 6/9; 4. Grischun Central 6/9; 5. Lusitanos de Samedan 3/0. Juniors B promoziun, gruppa 1 Brühl – Montlingen 2:5 Cuera 97 – Rheintal 9:0 Grischun Central – Heiden 3:3 Schlarigna – Sargans 4:2 Arbon – Mels 3 :1 1. Montlingen 6/18; 2. Cuera 97 7/14; 3. Heiden 7/11; 4. Arbon 6/10; 5. Mels 7/10; 6. Schlarigna 4/9; 7. Brühl 7/8; 8. Grischun Central 6/4; 9. Sargans 7/4; 10. Rheintal 7/3. Juniors B1, gruppa 1 Cuera 97 – Bogn Ragaz 2:1 Panaduz – Landquart 5:4 Valposchiavo – Glarnerland 4:3 Surselva – Balzers 2:2 Tavau – Domat 3:3 1. Surselva 7/19; 2. Cuera 97 6/13; 3. Panaduz 6/12; 4. Glarnerland 7/11; 5. Balzers 5/10; 6. Bogn Ragaz 7/8; 7. Valposchiavo 7/7; 8. Domat 7/6; 9. Landquart 7/3; 10. Tavau 5/1. Juniors C1, gruppa 1 Vaduz – Bogn Ragaz 7:4 Balzers – Valposchiavo 2:1 Tavau – Panaduz 4:3 Domat – Landquart 0:6 1. Landquart 7/21; 2. Grischun Central 6/16; 3. Vaduz 7/12; 4. Balzers 7/11; 5. Buchs 6/7; 6. Bogn Ragaz 6/6; 7. Domat 6/6; 8. Tavau 6/6; 9. Valposchiavo 7/6; 10. Panaduz 6/3. Juniors C2, gruppa 1 Surselva b – Cuera 97 0:7 1. Surselva a 6/15; 2. Cuera 97 6/13; 3. Landquart 6/9; 4. Vaz Sut 6/6; 5. Schlarigna 4/4; 6. Panaduz 5/3; 7. Domat 5/3; 8. Surselva b 6/0. L’equipa dil Grischun Central ei vegnida retratga. Juniors D elita, gruppa 1 Glarnerland – Widnau 2:4 Balzers – Au-Berneck 0:5 Buchs – Cuera 97 2:6 Diepoldsau-Schmitter – Weesen 1:1 1. Widnau 7/18; 2. Glarnerland 7/15; 3. Diepoldsau-Schmitter 7/13; 4. Au-Berneck 7/9; 5. Balzers 8/9; 6. Cuera 97 7/6; 7. Surselva 7/6; 8. Weesen 7/4; 9. Buchs 8/3. L’equipa da Montlingen ei vegnida retratga. Juniors D1, gruppa 1 Panaduz – Orion Cuera 2:19 Tavau – Surselva 12:1 Grischun Central – Valposchiavo 3:6 Domat – Schlarigna 2:5 1. Orion Cuera 7/17; 2. Valposchiavo 6/16; 3. Landquart 6/13; 4. Schlarigna 5/10; 5. Domat 6/9; 6. Tavau 6/7; 7. Grischun Central 7/6; 8. Surselva 7/3; 9. Panaduz 6/0. Juniors D2, gruppa 1 Tavau – Grischun Central b 2:2 Grischun Central c – Bregaglia 1:7 Tavau – Landquart 6:1 Valposchiavo – Cuera 97 2:4 1. Cuera 97 5/15 ; 2. Domat 6/13 ; 3. Orion Cuera 5/9 ; 4. Landquart 5/9 ; 5. Grischun Central c 7/7 ; 6. Bregaglia 6/6 ; 7. Valposchiavo 4/5 ; 8. Tavau 4/4 ; 9. Grischun Central b 6/1. Juniors D2, gruppa 2 Mels – Vaz Sut 2:6 Cuera 97 – Surselva d 0:13 Surselva c – Grischun Central 0:5 Domat – Panaduz 6:1 1. Vaz Sut 7/21; 2. Mels 6/13; 3. Surselva d 6/12; 4. Grischun Central 6/12; 5. Panaduz 6/7; 6. Landquart 6/6; 7. Surselva c 6/4; 8. Domat 6/3; 9. Cuera 97 7/3. Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Tusaun/Cazas – Bühler 0:2 Uzwil – Domat 5:2 Rapperswil-Jona – Romanshorn 4:1 Cuera 97 – Widnau 2:0 1. Mels 17/40; 2. Bühler 17/37; 3. Triesen 18/35; 4. Uzwil 17/29; 5. Tusaun/Cazas 18/26; 6. Cuera 97 17/23; 7. Frauenfeld 17/22; 8. Widnau 17/18; 9. Romanshorn 17/18; 10. Rapperswil-Jona 17/11; 11. Domat 18/7. Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Flums-Walenstadt – Surselva 1:4 Werdenberg – Mels 3:0 Tusaun/Cazas – Schlarigna 1:3 1. Surselva 12/33; 2. Werdenberg 13/28; 3. Mels 14/26; 4. Flums-Walenstadt 13/18; 5. Schlarigna 11/13; 6. Tusaun/Cazas 13/4; 7. Triesen 12/3. L’equipa da Schwanden ei vegnida retratga. Junioras FF-17 1, gruppa 1 Ruggell – Dardania S. Gagl 7:0 1. Surselva 8/15; 2. Ruggell 8/15; 3. Dardania S. Gagl 8/7; 4. Werdenberg 7/2; 5. Uzwil 7/1. L’equipa da Frauenfeld ei vegnida retratga. Junioras FF-15 2, gruppa 1 Cuera 97 – Tusaun/Cazas 16:1 Triesen – Uznach 0:7 Rapperswil-Jona – Linth 04 8:0 Eschenbach – Surselva 1:2 Schwanden – Mels 1:0 1. Rapperswil-Jona 7/21; 2. Cuera 97 7/16; 3. Mels 7/15; 4. Linth 04 7/13; 5. Schwanden 7/9; 6. Eschenbach 7/9; 7. Uznach 7/8; 8. Surselva 7/7; 9. Tusaun/Cazas 7/4; 10. Triesen 7/0.

Pervia da lavurs da construcziun sto la via dil Lucmagn vegnida serrada da mesjamna, ils 11 da zercladur 2025 allas 22.00 entochen gievgia, ils 12 da zercladur 2025 allas 05.00. Pertuccaus ei il tschancun denter S. Gions ed il pass. Sco la partiziun dalla tecnica da traffic dalla Polizia cantunala dil Grischun scriva en ina communicaziun als mieds da massa, exista negina pusseivladad da sviament. Perencunter pon pedunzs e ciclists passar il plazzal. Schebein la via vegn serrada dependa dall’aura. Sco di da reserva ei previus il proxim luverdi cun cundiziuns meteorologicas adattas persuenter. (cdm/fmr)

Las experientschas cun incendis d’uaul han mussau fleivlezias e necessitads. Conteniders ni cistiarnas d’aua ella vischinonza muncavan per exempel per stizzar cul helicopter. Daferton ha Gl’Uffeci d’uaul e prighels dalla natira priu las mesiras egl entir cantun. Ella vischnaunca da Sumvitg dat ei da niev in begl gigant silla via dall’Alp Naustgel. Ils pumpiers dil Grischun ein confruntai pli e pli cun incendis da cultira ni digl uaul. Mintg’onn han els da stizzar surfatschas che brischan. Grazia allas vias d’uaul, a vehichels adattai, e grazia alla scolaziun adequata ed alla tecnica dils pumpiers ein incendis pil pli spert sut controlla. Cunzun il helicopter ei in agid fidau ed effectiv. En loghens perifers era ei denton grev d’emplenir il sac da stizzar. «Exact a quei scopo survescha il project da Chischnès», ha Flurin Cathomas confirmau alla FMR. Il collaboratur dil biro regiunal Surselva digl Uffeci d’uaul e prighels dalla natira dil Grischun ha coordinau il project da baghegiar in reservuar d’aua da stizzar. Il «bogn» ei finius ed emplenius, aschia ch’el stat immediatamein a disposiziun el cass d’ina intervenziun. Emplenius cun 250 cubics aua Gl’Uffeci d’uaul e prighels dalla natira dil Grischun ei vidlunder da realisar in program cul tetel «Prevenziun d’incendis d’uaul 2030». La prevenziun sebasa sillas experientschas fatgas suenter ils incendis el sid dil Grischun (mira scaffa). Onns da calira e schitgira s’accumuleschan pli e pli, e quei buca mo ellas tiaras mediterranas. Ellas Alps liuan ils glatschers ed ils uauls piteschan dalla schitgira. Sch’ei brischa en uauls da schurmetg, sa quei haver consequenzas fatalas per habitadis, vias da colligiaziun ed infrastructuras. Tenor il program cantunal dalla prevenziun d’incendis digl onn 2019 dat ei en Surselva gia differents arcuns d’aua da stizzar. «Ei dat en nossa regiun divers tips da conteniders», declara Flurin Cathomas. Implonts fini e semtgai detti ei a Val S. Pieder, sur Bugnei en Val Tujetsch, el territori da Munt sur Trun, lu in tal ella Val Clavaniev a Mustér. In arcun niev ei planisaus plinavon en Lumnezia, en connex culla sanaziun dalla via dalla Ritta sur Tersnaus. Decisiv eis ei da saver cumbatter il fiug all’entschatta, l’emprema intervenziun sa stinschentar in fiug grond. Perquei ston ils pumpiers ed il helicopter haver a disposiziun immediatamein avunda aua. A quei intent survescha il «bogn cuvretg» da Chischnès. Igl ei in implont niev che la vischnaunca da Sumvitg ha schau construir sebasond sil program cantunal. Flurin Cathomas ha mussau alla FMR il liug nua ch’ins ha baghegiau il begl gigant. Agl ur dalla via d’alp da Naustgel, sur ils mises e la Val Chischnès, frunt’ins sin in object che para all’emprema egliada nundefinibels. Ord la tiara varga in mir da betun. La surfatscha ei ina platta da lattas. «Igl ei in dils tips da begls ch’ei dat», declara Flurin Cathomas. Il reservuar seigi emplenius cun 250 cubics aua, di el vinavon. Quei ein 250 000 liters che surveschan ad in scopo: stizzar in fiug en in uaul da schurmetg. Il begl gigant vegn emplenius cull’aua dallas fontaunas e dallas tschaffadas ch’ein ella vischinonza. Daco ch’il begl ei curclaus «Cun quell’aua dueien ils pumpiers ed il helicopter saver contonscher in radius da dus kilometers», informescha il referendari. Denter auter ei l’aua reservada per stizzar in incendi egl impurtont uaul da Puzzastg che schurmegia il vitg da Surrein. Quei uaul sut il Con ei il pli grond el perimeter dil «bogn» enta Chischnès. Daco che quel ei cuvretgs cun aissas ei sclariu spert: Egl intern eis el tschun meters profunds. Ei detti biars buns motivs da curclar e schurmegiar ina tala cistiarna d’aua, declara Flurin Cathomas. Per l’ina duei l’aua restar schubra. Per l’autra dueigi il begl gigant buca esser ina trapla per selvaschina ed utschals. La surfatscha d’aua aviarta savess veramein esser in prighel da curdar e negar. El cass d’urgenza han ils pumpiers allontanau en fetg cuort temps las lattas. La cistiarna sper la via dall'Alp Naustgel ei in da differents tips da contenider per aua da stizzar ch'ei dat. Gl’implont dat actualmein en egl demai che las lavurs dil contuorn ein gest finidas. Gia gl’atun vegn el ad esser integraus ella cuntrada. Ed igl ei da sperar che quell’aua vegni buca duvrada memia savens pil scopo definiu. 74 conteniders tochen 2030 Suenter il grond incendi d’uaul denter Soazza e Sta. Maria en Calanca sur Silvester e Daniev 2016/17 ha il Cantun stuiu rispunder damondas e prender mesiras da prevegnir a futuras catastrofas. La stad extrema 2018 ha sfurzau las autoritads vinavon d’optimar e migliurar la situaziun pil serracass. Il concept «Prevenziun d’incendis d’uaul 2030» ha priu el center loghens nua ch’in helicopter sa prender ora aua da stizzar, e quei spert, immediatamein e schi datier sco pusseivel digl uaul che brischa. Il concept cantunal ha definiu differents tips da resursas d’aua, ils lags natirals, flums ed uals, lu conteniders artificials, begls, cistiarnas ni bogneras gigantas. Pil helicopter ston quels implonts esser contonschibels bein, lingias da tensiun aulta astgan buca impedir ed ils loghens buca esser permantamein el vent. Tochen gl’onn 2030 vul il Cantun baghegiar 74 tals novs «bogns» artificials ni cistiarnas per arcunar aua da stizzar. In implont existent dat ei dil reminent gia dapi 2001 si Stagias denter Mutschnengia e Mompé Medel. Leu han ins construiu in laghet per aua da stizzar., quella survescha all’intervenziun sch’ei barschass ella gronda surfatscha recultivada suenter il stemprau Vivian.(fmr/abc) Flurin Cathomas aulza ina duas lattas per mussar co la cistiarna nova ei emplenida cun 250 m3 aua. La cistiarna ch'ei gest finida sper la via dall'Alp Naustgel ella Val Sumvitg.

Tochen l'entschatta dil 14avel tschentaner era Laax ina filiala dalla pleiv gronda da Sagogn. Pli e pli ha la vischnaunca insistiu da daventar independenta, aschia ch’igl uestg da Cuera Paul Ziegler ha consentiu finalmein ils 20 d’uost 1525 al giavisch da fundar ina atgna pleiv. Dacuort ha la pleiv publicau il program dil giubilem 500 onns. «Igl onn giubilar 2025 vulein nus nezegiar per s'occupar dalla historia, denton era a moda accentuada per damondas dil futur», scriva la pleiv da Laax. Ella vul tematisar differentas perspectivas, basegns e spetgas da parochianas e parochians. «Pretensiusa vegni ad esser la sfida da mantener ils fundaments da nossa cardientscha e las tradiziuns dalla baselgia en in contuorn sociologic e demografic ch’ei suttamess a midadas permanentas, e quei aschia ch’il carstgaun dad oz capescha quei», puntuescha la pleiv en sia communicaziun da medias. Il program giubilar entscheiva dumengia, ils 22 da zercladur 2025 cull’exposiziun speciala «Detgas, zenns e sgaras» el Museum Laax. Survetsch divin festiv ils 17 d’uost Sonda, ils 16 d’uost 2025, cuntinuescha il program cun in gi per famiglias cul tetel «Historia e historias» e la dumengia, ils 17 d’uost 2025, ei il survetsch divin festiv cugl uestg diocesan Joseph Maria Bonnemain. Igl ei bunamein sil gi 500 onns dapi che gl’uestg haveva suttascret la purgameina da fundar in’atgna pleiv. Vendergis, ils 21 da november 2025 fineschan las festivitads cun ina discussiun al podi cul tetel «Surselva, tiara dalla missiun – ha la cardientscha cristiana aunc in avegnir cheu tier nus?» Il podi dat la caschun d’endriescher perspectivas. Al quel separticipeschan gl’uestg diocesan Joseph Maria Bonnemain, la sora dominicana da Glion Monica Hüppi OP, Marion Hilber, responsabla per l’instrucziun da relegiun dalla Baselgia catolica dil Grischun e Claude Bachmann, teolog ed assistent scientific alla Scola aulta da teologia a Cuera. La discussiun moderescha Mariano Tschuor. La purgameina dils 20 d'uost 1525 che sigilescha la fundaziun dalla nova pleiv da Laax.

Els vitgs sursilvans ei tempo 30 beingleiti normalitad. Per gronda part succeda la reducziun dalla spertadad sin giavisch dalla populaziun. Mo era il cantun Grischun sto risguardar las prescripziuns federalas che pretendan da reducir la canera dil traffic motorisau. Tempo 30 ei schizun en discussiun silla via cantunala tras Schluein. La via cantunala tras il vitg da Schluein ei in dils tschancuns da traffic ils pli frequentai en Surselva. E consequentamein ei la populaziun da Schluein che viva egl intschess dalla via pertuccada il pli fetg dalla canera dil traffic motorisau. «Quella canera ei bunamein in tema a caschun da mintga radunonza communala,» gi il canzlist da Schluein, Marco Tschuor. Ed el aschunta ch’il cantun hagi empermess alla vischnaunca da publicar la damonda da limitar il tempo tras Schluein sin 30 km/h el decuors dalla primavera. «Mo la primavera ei beinprest vargada.» Il canzlist da Schluein ei dil meini che la plipart dalla populaziun da Schluein beneventass ina reducziun dalla spertadad tras Schluein. Marco Tschuor plidenta denton buca sulet la canera dil traffic. «La situaziun egl intschess dalla via Alpsu ei en general prigulusa, per exempel entras la sbuccada dalla via da Sagogn.» Tempo 30 ei normalitad Tempo 30 ei beingleiti normalitad ellas vischnauncas sursilvanas. La vischnaunca dad Ilanz/Glion ha dacuort introduciu tempo 30 els vitgs da Ladir e Ruschein, sco quei ch’il menader da construcziun e planisaziun dalla vischnaunca, Andreas Pfister gi. «Il giavisch per reducir il tempo vegn dalla populaziun dils vitgs che s’exprima per regla via ina petiziun.» Tempo 30 exista sin intschess dad Ilanz/Glion gia ellas fracziuns da Schnaus e Strada, Riein, Sevgein, Castrisch, Rueun e sigl entir intschess dil marcau da Glion. «Pil mument ein neginas ulteriuras proceduras per reducir il tempo planisadas», gi Andreas Pfister. Sin la via cantunala tras Glion ha il cantun introduciu tempo 30 per reducir la canera dil traffic. E quei tenor las explicaziuns dad Andreas Pfister per empau autras reglas che la reducziun succedida sin las vias communalas. Las sdremas da pedunzs sin via cantunala ein restadas e sin via communala ein ellas svanidas. In scenari che ha procurau per irritaziun tier la populaziun e tier las visitadras ed ils visitaders da Glion, sco quei che Andreas Pfister gi. Introducir ell’entira vischnaunca «Nus spitgein aunc sin la decisiun finala si da Cuera», gi il canzlist dalla vischnaunca da Breil, Curdin Cadonau. El quenta che quella decisiun arrivi en cuort, essend ch’il temps dad inoltrar in recuors encunter tempo 30 ella vischnaunca da Breil ei prest sparius. «Sche la decisiun ei cheu, vegn la signalisaziun pli probabel montada el decuors digl onn 2025 e tempo 30 vala naven da lu en tut ils vischinadis dalla vischnaunca.» Curdin Cadonau fa attent che la vischnaunca da Vuorz hagi gia introduciu tempo 30 avon la fusiun. El gi ch’il cantun hagi culs plans da sanar la via cantunala tras Danis era previu d’introducir tempo 30 sin quei tschancun. «Quei per sminuir la canera dil traffic.» Tempo 30 tras Danis vegn denton introduciu pér cura che la sanaziun dalla via ei terminada. Cu che la sanaziun entscheiva ei tenor il canzlist da Breil aunc buca clar pervia da recuors pendents. Slargau il radius da tempo 30 ha era la vischnaunca da Flem igl onn vargau sin la via principala tras l’entira vischnaunca. E decidida ei medemamein l’introducziun da tempo 30 tras il vitg da Sagogn. Sco quei ch’igl Uffeci federal da traffic tradescha sin sia pagina, crescha la canera dil traffic motorisau buca sulet perquei ch’adina dapli autos carreschan per las vias. Ils autos vegnan adina pli gronds, pli ferms ed ils pneus adina pli lads e quels fatgs contribueschien essenzialmein alla canera dil traffic, scriva igl uffeci. E pervia da quels motivs mitigeschan era ils e-autos buc essenzialmein la canera dil traffic, silmeins tenor il pareri dils experts digl Uffeci federal da traffic.

La 20avla runda dil campiunadi da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia absolvan las equipas da Schluein Glion e Trun/Rabius avon agen publicum. Adversaris ein las squadras songagliesas da Sevelen e Sargans. Ellas ulteriuras gruppas e ligias vegn absolviu in program reduciu la fin d’jamna, buca tuttas equipas vegnan en acziun. Damaun – d’Anceinza – vegnan ils finals dil Cup grischun dallas dunnas e dils umens dai a Cuera. Treis rundas avon la fin dil campiunadi regiunal da ballapei dalla gruppa 1 dalla 3. ligia ha Schluein Glion ton sco segirau il secund rang final. Siu adversari dalla fin d’jamna ei Sevelen. L’equipa songagliesa che Schluein Glion ha battiu igl uost vargau ordeifer cun 4:0 ei aunc amiez il cumbat encunter la relegaziun. Sulettamein dus puncts avantatg ha Sevelen silla zona dalla relegaziun. El giug da sonda sera ei Schluein Glion il favorit e cun ina victoria encunter Sevelen savess l’equipa dalla Foppa era survir a Trun/Rabius. La squadra dalla Cadi ha sulettamein dus puncts dapli sin siu conto che Sevelen. Il tema relegaziun ei pia era aunc buca giud meisa per ella. Dumengia suentermiezdi retscheiva Trun/Rabius la squadra da Sargans. Quella ha dus puncts dapli sin siu conto che Trun/Rabius. Cun ina victoria savess Trun/Rabius far in bien pass anavon ella tabella ed el cumbat encunter la relegaziun. Igl uost vargau haveva Trun/Rabius battiu Sargans ordeifer cun 4:1. Il secund davos giug ella 4. ligia Il Team Surselva dallas dunnas ha gia segirau la promoziun ella 3. ligia. Questa primavera absolva el aunc dus giugs: Dumengia suentermiezdi il giug ordeifer encunter Schlarigna ed ils 15 da zercladur 2025 il giug encunter Werdenberg a Gams. Suenter quella briglianta stagiun cun 11 victorias en 11 giugs ed ina differenza da gols d’entochen ussa da 51:4 astgan ils dus davos giugs vegnir nezegiai gia per sepreparar per la 3. ligia. 3. ligia, gruppa 1 Triesenberg – Panaduz so. 17.00 Mels – Bogn Ragaz so. 17.00 Schluein Glion – Sevelen so. 18.00 Landquart – Cuera 97 du. 14.00 Walenstadt – Triesen du. 14.00 Trun/Rabius – Sargans du. 15.00 4. ligia, gruppa 1 Surses – Tusaun/Cazas du. 16.00 5. ligia promoziun, gruppa 1 Trun/Rabius – Triesenberg mes. 20.15 Lusitanos de Samedan – Schlarigna so. 19.00 5. ligia runda da primavera, gruppa 1 Vaz Sut – Laax ve. 20.00 Lumnezia – Tusaun/Cazas so. 17.00 Juniors A1, gruppa 1 Lusitanos de Samedan – Surselva a giev. 15.00 Lusitanos de Samedan – Grischun Central du. 12.00 Juniors B promoziun, gruppa 1 Schlarigna – Grischun Central giev. 12.00 Montlingen – Schlarigna so. 15.00 Juniors B1, gruppa 1 Valposchiavo – Bogn Ragaz so. 13.00 Tavau – Cuera 97 so. 16.00 Juniors C1, gruppa 1 Tavau - Domat mes. 19.00 Juniors C2, gruppa 1 Panaduz – Cuera 97 mes. 19.00 Schlarigna – Domat giev. 14.00 Landquart – Schlarigna so. 13.30 Surselva – Cuera 97 Laax so. 15.00 Juniors D elita, gruppa 1 Weesen – Au-Berneck mes. 18.30 Juniors D2, gruppa 1 Landquart – Orion Cuera mes. 18.30 Tavau – Valposchiavo giev. 13.00 Valposchiavo – Orion Cuera so. 11.00 Juniors D2, gruppa 2 Grischun Central – Vaz Sut Cazas so. 13.00 Dunnas 2. ligia, gruppa 1 Mels – Tusaun/Cazas so. 19.15 Bühler – Romanshorn du. 11.00 Cuera 97 – Frauenfeld du. 14.00 Widnau – Uzwil du. 14.00 Dunnas 4. ligia, gruppa 1 Schlarigna – Surselva du. 14.00 Junioras FF-17 1, gruppa 1 Uzwil – Ruggell so. 13.00 Finals dil Cup grischun D’Anceinza, gievgia, ils 29 da matg 2025, han liug a Cuera silla plazza da ballapei Obere Au ils finals dil Cup grischun da ballapei 2025 dallas dunnas e dils umens. El final dallas dunnas allas 12.30 sescuntran Cuera 97 e Domat, duas equipas che dattan il campiunadi dalla 2. ligia. Cuera 97 sesanflau leu el miez dalla tabella ferton che Domat ei davos e vegn probablamein buca pli a mitschar dalla relegaziun ella 3. ligia. Il cup ha denton sias atgnas reglas. Il final dils umens allas 16.30 absolvan il Club da ballapei Lumnezia e l’Uniun sportiva Schluein Glion. Lumnezia ha contonschiu il final suenter victorias el quartfinal encunter Valposchiavo Calcio (1:0) ed el miezfinal encunter Trun/Rabius (3:1). Schluein Glion da sia vart ha battiu Panaduz el quartfinal (3:2) ed el miezfinal Landquart (2:1). El campiunadi ei Schluein Glion sil secund plaz dalla gruppa 1 dalla 3. ligia. Lumnezia ha gudignau il campiunadi dalla gruppa 1 dalla 4. ligia ed aschia contonschiu la promoziun ella 3. ligia. (fmr/hh)

Sonda vargada ei stau il gi naziunal dalla bun’ovra. Ell’entira Svizra ha ei dau acziuns da tut gener, quei culla finamira da render attent alla solidaritad. A Glion ha la Pro Infirmis organisau ina spassegiada entuorn e tras il marcau. Impedi e buca impedi han scuviert barrieras ch’ei sa dar. Tschocs, suords, schirai, pupratschs, invalids e mendus: Quels plaids duvrav’ins tochen avon paucs decennis per persunas cun impediments. Biaras eran exclusas dil mintgagi els vitgs e vivevan en casas specialas. Oz ei quei cumplettamein semidau: la lescha davart l’egualitad da persunas cun impediments camonda al maun public d’adattar baghetgs, implonts e stabiliments a lur basegns. L’inclusiun ei ina realitad renconuschida generalmein. A quei fatg ha il post da gestiun da Pro Infirmis Grischun vuliu render attent sonda vargada a Glion. Luzia Bühler (en schanuglias) culla gruppa ch'ei separticipada alla girada tras Glion cun differents mieds per impedi. Euro Key el marcau vegl En connex cul «gi dalla bun’ovra» ha Pro Infirmis organisau sonda ell’entira Svizra spessagiadas tras ils marcaus. Igl ei stau ina sentupada da persunas impedidas cun buca impedidas. L’acziun ha vuliu sensibilisar e mussar nua che l’inclusiun funcziuna e nua ch’ei drova aunc certas mesiras. Luzia Bühler, la co-menadra da Pro Infirmis Grischun, ei vegnida a Glion cun Barbara Schumacher. La dunna giuvna impedida viva a Cuera en in’atgna habitaziun. Grazia a sia sutga da rodas, ad ascensurs, bus senza scalas e passapeis tagliai ed adattai als basegns dils impedi sa ella viver independentamein. Alla staziun da Glion ha Antoinette Dermont beneventau las visetas da Cuera. Era ella ha in impediment, sa denton viver persula en ina habitaziun. Las duas dunnas, ensemen cun in miez tozzel persunas senza impediments, ein semessas sin ina spassegiada tras Glion. La tura ha menau dalla staziun alla via Centrala, da leu sur la plazza cumin e tras la streglias dil marcau vegl. Leu ha la via da sulada pretendiu empau forza da stuschar las sutgas da rodas che persunas senza impediments han astgau empruar. Ei ha aunc obstachels Ina gruppa dalla Pro Infirmis avon in container da Molok. Quel ei pil mument buca contonschibels per impedi. Luzia Bühler ha menziunau ch’igl ei buca sempel per persunas cun impediment da duvrar, ordeifer gl’areal dalla staziun, ina tualetta adattada. A Glion dat ei ina tala el marcau vegl. «Quella ei conforma ad Euro Key, in sistem europeic da tualettas per impedi», ha la co-menadra da Pro Infirmis Grischun declarau. Sche persunas impedidas van sin viadi, san ellas buca esser spontanas. Malgrad planisaziun ston ellas quintar da star avon obstachels e da stuer dumandar agid. Barbara Schumacher ha rendiu attent a singulas situaziuns a Glion. Per exempel oradem la Via Schlifras, el spartavias viers il Bogn Fontanivas, ei in container da rumien memia aults. Ed alla Via dil Glogn ha la dunna saviu carrar culla sutga da rodas ella nischa dil bancomat. Leu ei il monitur culla navigaziun denton era memia aults e la persuna, ch’ei autruisa independenta, druvass assistenza. Ils paucs obstachels architectonics a Glion ein exempels che muossan che l’inclusiun ei aunc buca ponderada sin tuts livels. Barbara Schumacher (al bancomat) demonstrescha ch'igl ei nunpusseivel per impedi ch'ein independents da sesurvir al bancomat. Pro Infirmis, Procap, Insieme… En Svizra dat ei treis organisaziuns grondas pils interess da carstgauns cun impediments, numnadamein Pro Infirmis, Procap ed Insieme. Tuttas treis porschan cussegliaziuns, sustegn e lavur da lobi per las persunas pertuccadas e lur famiglias. Pro Infirmis ei l’organisaziun pli veglia dallas treis. Ella ei vegnida fundada ils 17 da schaner 1920 cul num «Associaziun svizra per abnormals». Pro Infirmis vala sco piuniera pil svilup dalla politica da carstgauns cun impediments corporals, cognitivs, psichics ni dils senns. Pro Infirmis s’engascha che quellas persunas san separticipar activamein alla veta sociala e ch’ellas han buca disavantatgs enviers persunas senza impediments. Procap ei la gronda organisaziun da commembers e digl agid a sesez per carstgauns cun impediments. Fundada 1930 cul num «Associaziun svizra dils invalids» dumbra ella oz 24'000 commembers en biebein 30 secziuns regiunalas e varga 20 gruppas sportivas. Era ella porscha cussegliaziuns persunalas els secturs dretg, segiradas socialas, baghegiar, habitar e viadis. Insieme Svizra, la tiarza dallas organisaziuns grondas per impedi, s’engascha oravontut pils dretgs ed ils basegns da carstgauns cun impediments mentals. Insieme ei era l’organisaziun tetgala dallas uniuns da geniturs d’affons cun impediments mentals, ella dumbra pli che 8600 commembers.

Il Circuit da register funsil Cadi ha liquidau 1208 fatschentas igl onn vargau. Quei ei circa diesch pertschien dameins ch’igl onn avon. Dil gudogn digl uffeci profiteschan las vischnauncas danovamein. Il Circuit da register funsil Cadi che cumpeglia igl intschess dallas tschun vischnauncas sisum la Surselva ha fatg igl onn vargau ina sviulta da rodund 830 000 francs. Il gudogn da menaschi brutto munta strusch 240 000 francs. Sco igl uffeci scriva en siu rapport annual van rodund 51 000 francs en ina remessa pil manteniment da sias localitads el center dil vitg da Mustér. La gronda part dil gudogn, numnadamein 180 000 francs, vegn repartida sillas vischnauncas dil consorzi Trun, Sumvitg, Mustér, Medel e Tujetsch. Dameins fatschentas Igl onn 2024 ha igl uffeci liquidau 1208 fatschentas. Quei corrispunda ad ina reducziun da 115 fatschentas en cumparegliaziun cugl onn avon. La gronda part dallas fatschentas ei vegnida liquidada ellas vischnauncas da Mustér (385) e Tujetsch (303). Il total da 1208 ei il pli pign diember da fatschentas dapi igl onn 2008, cura ch’il consorzi fusiunau da plirs uffecis, ei vegnius en funcziun. Igl onn 2024 ei igl uffeci staus engaschaus vid entginas fatschentas pli grondas. Aschia per exempel contracts ed impurtaziuns dil dretg da baghegiar pertuccont implonts da fotovoltaica a Tujetsch e Mustér. Ils prezis ein carschi Sco quei ch’igl uffeci constatescha en siu rapport annual ein ils prezis da vendita per casas e habitaziuns carschi considerablamein ils davos onns. «Che las valetas da scumiada da maun han in effect positiv sin nossas taxas e sin las taglias specialas che vegnan dabien allas vischnauncas ei in fatg positiv. Perencunter engrevieschan prezis aults la vendita d’immobilias ad interessents e cumpraders indigens», scriva igl uffeci. Introducziun dil register funsil federal Cull’entschatta fenadur 2024 ha il departament cantunal mess en vigur il register funsil federal da Trun, suenter ch’il davos cass ha saviu vegnir liquidaus el decuors dil 2024. Il Circuit da register funsil Cadi ha luvrau vid quel denter 800 e 900 uras. Il project ha caschunau cuosts da rodund 170 000. Ussa ei igl entir intschess dalla vischnaunca da Trun introducius. Las lavurs vid il register funsil federal pil territori restont dalla vischnaunca da Mustér ein terminadas. Sco igl uffeci scriva el rapport annual ei il register funsil purificau staus exponius. Il departament cantunal vegn a metter en vigur quel l’entschatta da 2025. Il Circuit da register funsil Cadi ha danovamein fatg in bi gudogn igl onn vargau.

Dapi 100 dis en uffeci

Dapi 100 dis en uffeci

Patricia Tschuor-Marques Igl ei stau in da quels suentermiezdis ch’ins sedamonda tgi che controllescha en sesez tgi: Jeu il pastget ni el mei? Jeu haiel segau da cuort per l’emprema gada uonn il pastget. Atgnamein negina gronda caussa. E tuttina: Igl ei stau sco l’entschatta d’in ritual enconuschent – in’emprova da structurar empau il selvadi. Buca per vischinas e vischins. Buca pigl egl. Semplamein aschia. Perquei ch’ei s’auda aschia. Il diember da vischins ei surveseivels – gest avunda ch’ins salida curteseivlamein, mo negin sto far impressiun. Negina concurrenza en damondas dil pli bi e fleghegiau (gie, ei fa tut mal, mo exista propi el vocabulari) pastget. Persuenter dat quei spazi ad in’egliada clara per quei che capeta propi: la flur piertg surpren. En tut ruaus. Senz’applaus. Senza scrupel. Jeu haiel pia priu ord bargia il segapastget – in model cun dabia caracter e pauca motivaziun – ed haiel entschiet. Daferton ch’el fageva ina caneruna, haiel jeu entschiet a patertgar. Buca dil pastget, mobein dalla margaritta. Dil calamandrin. Dalla neofita. E la finala sur dalla flur piertg, la quala seposta en gruppas pascheivlas. Ei dat caussas che selaian allontanar bein. E lu datti caussas sco neofitas. Ni eba quellas pintgas melnas che paran d’esser innocentas mo che prendan cun ellas entiras plattas da tiara, sch’ellas vegnan scarpadas ora. Jeu sesevel tuttenina el pastg, ils mauns schurmegiai dils vons e targevel vid quellas plontinas – tec a tec cul fin sentiment d’esser part d’in giug absurd. Jeu encunter il verd. Jeu encunter mei. Forsa era semplamein: jeu cun temps. E precis leu, el sez da cusunz denter flur piertg e ravanetta, ei suandont patratg naschius: Pertgei pomai quei regl da vuler controllar? Pertgei quei giavisch d’ina surfatscha schubra e neidia, sche la veta che nescha e crescha ei ton pli viva? Mo clar, dar si dil tuttafatg miu pastget vi jeu era buc. In tec uorden sto esser. Ni silmeins l’emprova. Ei quietescha. A cuorta vesta. E dat a ti quei enganeivel sentiment d’haver enzatgei entamaun. Perinaga il pastget. Ni silmeins ina part da quel. Ussa ch’jeu scrivel quei, flurescha la flur piertg schon puspei. Naturalmein. Lavur morta. Mo jeu sun stada leu. Jeu haiel segau. Scarpau ora. E ris. Enzaco ei quei schon tut quei che quenta. Patricia Tschuor-Marques viva a Rueun e tschenta pli gugent dumondas che pretensiuns. Ella sa perda magari en patratgs u en il cumbat cun la flur-portg.

Tenor il register commercial dil Grischun ha la vischnaunca da Laax varga 200 interpresas che han lur sedia en vischnaunca. Las biaras da quellas fatschentas ein denton nunenconuschentas ed ils possessurs han lur domicil privat en in’autra regiun dalla Svizra. La vischnaunca da Laax ei satisfatga d’esser attractiva per fatschentas en cumbinaziun cun secundas habitaziuns. L’emprema egliada el register commercial cantunal public fa surstar. Actualmein ha la vischnaunca da Laax 234 interpresas. Las davosas informaziuns detagliadas dateschan digl onn 2020 e lu dev’ei 214 firmas a Laax. Sper las fatschentas tradiziunalas indigenas dat ei a Laax ina liunga retscha da firmas cun nums ch’ins ha maina udiu entochen dacheu. Per exempel AMADI, Amitego, Anrok, Arventus, Hess, Curiger ni era PGS. Era per biars indigens ed indigenas da Laax ein quels nums nunenconuschents. Tenor igl econom Peder Plaz ei Laax negina oasa per firmas da scaffas da brevs che vulan spargnar taglias. Negin Mecca per firmas La vischnaunca da Laax ha in pei da taglia da 40 % dalla taglia cantunala sempla per persunas naturalas. Quei pei da taglia vala denton buca per las fatschentas che vegnan numnadas persunas giuridicas. Las persunas giuridicas ni fatschentas han egl entir cantun Grischun in pei da taglia unitar. Tenor il portal da KMU dalla Confederaziun s’auda il cantun Grischun tier ils cantuns cun in ault pei da taglia per persunas giuridicas. Sco quei che l’administraziun da taglia cantunala ha confirmau enviers la FMR, succeda igl incasso dallas taglias per persunas giuridicas el Grischun entras l’administraziun cantunala da taglia. La vischnaunca da Laax survegn ina part dallas taglias ch’il cantun incassescha dallas oz 234 interpresas sesentas a Laax che figureschan el register commercial. La vischnaunca da Laax ha confirmau che tut quellas interpresas paghien era la taxa communala per promover il turissem. Firmas cun secundas habitaziuns La FMR ha contactau ina persuna dil fatg per dumandar daco che Laax hagi ina calamita aschi gronda per fatschentas d’ordeifer. Igl econom grischun Peder Plaz ch’ei denter auter gestiunari dil Forum d’economia dil Grischun di, che Laax hagi ina attractivitad pli gronda per interprendiders pervia da siu pei da taglia fetg bass per persunas naturalas. Malgrad il pei da taglia bass seigi Laax denton negina oasa da taglias per persunas giuridicas. Peder Plaz: «Jeu creigel buca che Laax seigi ina vischnaunca attractiva per schinumnadas firmas cun scaffa da brevs.» Igl econom di, che sia tesa principala seigi quella, che fatschentas d’ordeifer che figureschien el register commercial sut Laax, stettien en in stretg connex cun las secundas habitaziuns a Laax.» In exempel: In interprendider da Neuchâtel ha ina secunda habitaziun a Laax e fundescha leu ina firma che fa cussegliaziuns. El mument ei quella el register commercial. Igl interprendider sa denton aunc buc exact en tgei direcziun ch’el vul ir cun la fatschenta e perquei formulescha el relativamein aviert il scopo da sia firma. Sia secunda habitaziun ei era part dalla fatschenta a Laax. Entgins onns pli tard pren la commercianta ni il commerciant dimora definitiva a Laax e lavura da leu anora per la fatschenta ch’el ha a Laax. Vischnaunca profitescha Peder Plaz di ch’el sez vivi en la Svizra Bassa ed hagi era ina firma a Savognin. «Jeu hai ina secunda habitaziun a Savognin. «En mia firma Suanezia GmbH a Savognin hai jeu integrau mes mandats e mes projects.» Quella lavur fa Peder Plaz sur sia firma a Savognin. Aschia hagien vischnaunca e cantun entradas da sia firma. «Jeu sun fermamein perschuadius che nus duvrein quellas fatschentas dalla Bassa ch’ein per exempel a Laax en cumbinaziun cun secundas habitaziuns pervia dallas taglias e pervia dallas taglias da promoziun turisticas. E forsa datti ord ina da quellas fatschenta pintgas ina pli gronda pli tard. Mo sco exempel: L’interpresa Hamilton a Panaduz ha er entschiet sco firma pintga e nunenconuschenta ed ei daventada in dils gronds patruns privats el Grischun. Mudest agen capital a Laax Tenor la tabella dalla taglia federala dil 2020 dev’ei tenor il register commercial da lezzas uras 214 firmas a Laax. Quellas fatschentas havevan 2020 in agen capital da pressapauc 148 milliuns francs. Tenor la tabella numnada ei quei pauc en cumparegliaziun cun vischnauncas sco Sogn Murezi, Cuera, Tavau ni era la vischnaunca da Vaz. Igl econom Peder Plaz declara che tenor la taglia federala resultavi ord il total da tuttas firmas da Laax avon tschun onns in in gudogn schuber da 10 milliuns francs per onn. «Il gudogn sin mintga forza da lavur da quellas 214 firmas muntavi a circa 4700 francs. Era cun quei gudogn di igl econom che Laax eri alla cua dalla rangaziun suenter Cuera, Tavau, Vaz, Claustra, Flem e Sogn Murezi. Quei vegni strusch ad esser semidau fetg ils davos onns. Taxas turisticas a Laax La vischnaunca da Laax ha aunc buca priu posiziun tier las damondas dalla FMR. Il menader da finanzas communal Rest Giacun Coray ha rispundiu che las vischnauncas cun in pei da taglia bass per persunas naturalas seigien attractivas sco domicil per fatschentas. Era sche quellas paghien lur taglias sco interpresas al cantun. Laax beneventi en special era las taxas per la promoziun dil turissem che quels interprendiders cun habitaziuns da vacanzas paghien a Laax. Laax e sias 234 firmas Tenor il register da commerci dil Grischun ha la vischnaunca da Laax 234 fatschentas. Daco ei la vischnaunca sursilvana talmein attractiva per fatschentas d’ordeifer che han lur sedia uffiziala a Laax? La FMR ei stada alla tscherca da rispostas. Martin Gabriel/FMR Che Laax ha ina pasternaria, ina mazlaria ed in Volg, quei ei enconuschent e bein visibel per mintgin che passa tras vischnaunca. Il vitg da Laax ei denton era domicil da 234 firmas e fatschentas d’ordeifer che lavuran operativ ell’entira Svizra e schizun a Dubai. Quei tradescha in sguard el register da commerci dil Grischun. Biaras da quellas ein buc enconuschentas ad indigenas ed indigens. La FMR ha vuliu intervegnir dapli ed ha entschiet a scriver a singulas fatschentas ed a retschercar tier la vischnaunca e tier persunas dil fatg. Negina oasa da taglia Igl econom grischun Peder Plaz ch’ei denter auter gestiunari dil Forum d’economia dil Grischun di, che Laax seigi ina dallas vischnauncas grischunas che hagi ina attractivitad pli gronda per interprendiders pervia da siu pei da taglia fetg bass per persunas naturalas. (40 % dalla taglia cantunala sempla). Malgrad il pei da taglia bass seigi Laax denton negina oasa da taglias per persunas giuridicas, di Peder Plaz: «Jeu persunalmein manegel che Laax seigi buc ina vischnaunca attractiva per schinumnadas firmas cun scaffa da brevs. Las fatschentas domiciliadas a Laax pagan la taglia d’interpresa al cantun e quella taglia ei unificada egl entir cantun Grischun.» Igl econom ei fermamein perschuadius ch’il Grischun drovi quellas fatschentas dalla Bassa che han ina secunda habitaziun sco per exempel a Laax. Quellas interpresas pagan denter auter era las contribuziuns per la promoziun turistica.» Cuera e Sogn Murezi alla testa Il register da commerci ed igl extract dalla taglia federala dattan sclariment davart il diember dallas fatschentas els cantuns ed ellas vischnauncas. Ils resultats actuals dateschan digl onn 2020. El cantun Grischun era Cuera cun 3481 fatschentas alla testa dalla rangaziun. Sil secund plaz cun 1213 firmas era la vischnaunca da Sogn Murezi. E la medaglia da bronz ei ida avon tschun onns a Tavau cun 897 fatschentas purtadas el register da commerci. Ei suondan Claustra (371 fatschentas), Flem (322 fatschentas), Vaz (315 fatschentas) e Laax cun 214 fatschentas. Enteifer tschun onns ei il diember da firmas a Laax s’augmentaus per 20 interpresas. (fmr/mg) Tenor igl econom Peder Plaz ei Laax negina oasa per firmas da scaffas da brevs che vulan spargnar taglias.