Igl tarvaschegns d’Andeer digl 4 da november e sto frequento fetg bagn. Las votàntas ad igls votànts ân prieu par bien igl quent ad igl preventiv pigl on proxim. Quel preveza egn surple d’antradas da 14 140 fràncs ad investiziùns netas da 978 800 fràncs. Plenavànt âni dezidieu da schar igl pe da taglia a 90 % da la taglia cantunala sempla ear pigl on vagnaint. Limitaziùn digl tains par Andrea Fontana Parveia da la limitaziùn digl tains d’ufezi â Andrea Fontana gieu da rameter igl ufezi da parsura. An sieus stagl e vagnieu ligieu Silvio Kunfermann. Rico Stoffel e vagnieu cunfirmo sco suprastànt a Gerhard Caspar e vagnieu tschrnieu agl stagl dad Andreas Mani c’â ear betga ple pudieu sameter a disposiziùn ànc egn’eada parveia da la limitaziùn digl tains d’ufezi. Igls savundànts ufizials en vagnieus cunfirmos an lur ufezi: Cornelia Scherrer sco suprastànza supleànta, Gondini Fravi, Thomas Haberstich ad Arno Lombardini sco cumembers da la cumissiùn da gestiùn. Fluregn Melchior e vagnieu ligieu sco cumember supleànt da la cumissiùn da gestiùn. Las delegadas ad igl delego pigl consorzi da scola Val Schons Esther Liver, Camilla Keller ad Andreas Mani en vagnieus cunfirmos an lur ufezi. Sco delegada supleànta e vagnida ligida Vanessa Kressig anstagl da Agnes Jenny partenta. (cdm/bt) Silvio Kunfermann e davanto igl nov president comunal d’Andeer. Silvio Kunfermann e davanto igl nov president comunal d’Andeer.

La part sutsilvana digl «Calender per mintga gi 2023» (CPMG) cuntegna 12 lavurs agl idiom da la Sutselva. Quegl e raquents, poeseias, egn teater ad egn pledoyer an favur da las veaspras. Aschunto agl CPMG e’l igl cudeschet «Igl mieus Pignia» cun poeseias a texts da Mengia Mani. «Igl noss calender e egn project da cuminànza ad egn product ca vean tgiro a realiso da plirs purtaders a purtadras a da pliras colavuraturas a colavuraturs», scriva Cristian Joos, igl parsura da la Fundaziùn digl Calender per mintga gi (CPMG), managiànd ear la lavur premurada digls dus redacturs Manfred Veraguth a Johann Clopath, agls quals igl e puspe gartagieu da far egn calender da balteztga, ascheia ca la 102avla ediziùn e egn ver corn da l’abundànza: Tànta literatura sutsilvana nova dat igl nagliur oter c’agl CPMG. L’antscheata fa l’Anni Nicca ca saragorda da las legrevlas cursas da skis c’igls sculars da Donat fagevan antruras ànc sen las pistas zapitscheadas cun lur skis da len se par Vals, dafor Casti. Malgro las cupitgolas dev’igl mintg’eada egna «Feasta da skis» davaglia an l’ustreia Bavregn, noua c’igls sculars saltavan savund la musica digls tres musicants da la Muntogna. Meia Inauen-Dolf â scret egna poeseia da lod segl Libì. Dantànt la sétgira, c’â sianto leza pearla, gli fageva starmaints. Mo par furtuna â’gl pluvieu, ad ella salegra, c’igl Libì targlischa puspe agl pe digl Pez Bavregn. Egna ficziùn, egn’operaziùn, egna feasta ad egn spért Gieri Battaglia da Veulden/Rorschach â scuviert egna fotografeia da la Musica instrumentala da Veulden digls 17 d’avregl 1911. Da maniera curturevla invainta el egn’istorgia, tge c’igl vessi pudieu easser capito lez gliendasgis Pastgas. Igls 13 musicants ân suno a la feasta da tgànt ora Sched a las dunas ân parvasieu. «Ascheia pudess igl easser sto, mo forza e’gl ear sto tut oter», concluda igl autur. Da Mengia Mani-Mani (1922–2019) e’gl publitgieu duas poeseias. La si’antiera ovra literara e aschuntada sco suplemaint digl CMPG. Cristian Joos â transcret dus raquents da la si’onda Anna Just-Joos (1904-1985) d’Andeer. Leza saragorda co igl miedi Frei veva opero da sias uras igl guter da Peter Simmen agl curtgegn, sut igl maler, sen egna mesa improvisada da dus bucs ad egn’essa. L’operaziùn cumplitgeada e gartageada ad igl Peter Simmen â ànc vivieu blears ons sainza guter. Igl raquent «Igl spért digl Pro Larm» da la madem’autura resda d’egn antup da notg cun egn spért trànter Andeer a Clugen. L’istorgia feta cun egna surpresa nunspitgeada. Quala e la ple impurtànta? Christ Casper Dolf da Vargistagn â scret igl teater divertevel da tschentg cliaints ca s’antopan avànt la stizùn da Maton. An lur raschieni vean tematiso la veia sbuada, mo surtut sabaztgieu, quala ca segi la fracziùn ple impurtànta digl vaschinadi fusiuno. Sacapescha ca mintgegn/a manegia ca la sia vischnànca segi la prinzipala, par la finala sameter da paregna, c’igl vaschinadi nov segi par tuts tutegna impurtànt. Gieri Battaglia, c’e carschieu sei a Domat, descriva l’impurtànza digls seas igliers, parveia da la vasida redutgeada an egn îl, badada pér an scola. Igl oculist â fatg ir igl matatschet a la scola da vasida gio San Giagl, noua c’el piteva d’ancarschadetgna. Ple tard gli âni caschuno igls seas igliers bagnanqual dificultad aventurusa a dulainta. Agl sieus artetgel dat Oskar Hugentobler, barmier, egna survesta da las pùnts a digls piogns ple impurtànts da davains las Veiasmalas, manzunànd talas c’en mantanidas ad otras c’en svanidas sco p.ex. la beala pùnt da len da Spleia a la pùnt a Mut an la tgavorgia da la Pùnt Crap. Sebastian Brändli da Turitg vean atratg da la baselgia a da l’achitectura da Clugen c’el numna igl «Ballenberg» digl Grischùn parveia da la sia retscha da tgeasas ca s’odan tier las ple viglias da Schons. El s’antopa ear cugl patrùn da la tgea agl cantùn, Fritz Demarmels, ad e vagnieu a saver l’istorgia digl burghes da Salouf, carschieu sei a Turitg, ca veva studagieu da restoratur a Roma par sadeditgear la sia veta cun la restoraziùn da bietgs vigls. Da legendas nunbiblicas, humor religius a veaspras La plavanessa Ursi Tanner da Furna safatschenda cugls «fastezs apocrifs» digls maletgs dil plafùn da la baselgia da Ziràn. Apocrifas en scartiras legendaras c’en betga vagnida integradas an la Bibla. Ella constatescha c’igl segi me la tavla 91 ca sabasi sen egna tala legenda. Leza mussa Jesus a tres unfànts ca vevan furmo utscheals d’arscheglia. Que raquent sabasi sen nign raport digls evangelists, me sen egn tal da Mohammed ca veva contact cun Giudieus a Cristians. Agl sieus artetgel instructiv s’ocupescha ella plenavànt da la darivànza digls tres retgs ca parevan fetg impurtànts agl pictur digl plafùn da Ziàn par mussar a tuts, ear a mintga autoritad politica near eclesiastica, c’igl segi da sasutameter a Dieus. Sear Luzi Battaglia â scret egn text humoristic. «Humor â blearas fatschas. Humor dastga cuntaner ear sal a pever.» Da maniera hilarica procura el pigl pever agl CPMG 2023 ca Johann Clopath schegna cugl sieus pledoyer an favur da las veaspras. El damussa lur muntada pigl sistem ecologic, fagiànd ellas tgatscha ad insects nuschevels. El las numna «polizeia da la natira» a lur mantegnamaint gidi parfegn a l’aricultura, concluda Clopath. Aschei e’gl da sperar, c’igl 102avel CPMG deti bagnanqual uegl positiv a lecturas a lecturs. Egn gravura digls 1850 da la beala pùnt da len da Spleia c’â stuieu untgir parveia digl trafi carschaint. Sebastian Brändli numna Clugegn igl «Ballenberg» digl Grischùn. Igls musicànts da Veulden ân suno sei da gliendasgis Pastgas digl on 1911 avànt la baselgia da Sched.

An dumeingia passada â gieu liac la preschantaziùn digl cudesch cun poeseias a raquents da Mengia Mani an sala polivalenta ad Andeer an preschientscha d’egna grànda raspada. Igl e davanto egna raritad, c’igl vean publitgieu egn cudesch an sutsilvan, parquegl e quegl sto egn evenimaint tut aparti la dumengia passada, cur ca Andreas Bott, Johann Clopath a Johannes Mani ân preschanto igl cudesch da Mengia Mani-Mani (1922-2019) «Igl mieus Pignia», la vischnànca noua ca l’autura e naschida ad â vivieu tut la sia veta. Pigl lungatg rumàntsch a surtut pigl sieus vitg matern resanteva ella egna careztga tut speziala. «Qua segl mund agl ple beal liac / sche la vischinànca da Pignia», quegl e daple ca me tgànt da lod par la sia vischnànca nativa: Pignia e igl zenter digl sieus mund a parquegl ear motiv prinzipal c’e d’ancorscher an tut la sia ovra, la quala e vagnida messa an pagina stupentameing da Johann Clopath. Igl cudesch cunsista da tres parts: l’amprema radi 26 poeseias, la savunda vearsets par unfànts a la davosa cuntegna nov texts an prosa, da quels tres an translaziùn tudestga. Comemorar igl 100avel natalezi L’ediziùn e vagnida iniztgeada dad Andreas Bott ca veva survagnieu egna broschura cun anzaquànts texts ca la feglia Margrit Scheider-Mani veva cumpaglieu pigl 80avel aniversari da la mama Mengia. Igl madem tains â Johann Clopath lieu publitgear texts da Mengia Mani agl Calender per mintga gi. Da la cunlavur da quels dus iniziànts e naschida la publicaziùn «Igl mieus Pignia» par comemorar igl 100avel natalezi ca Mengia Mani vess pudieu festivar uon. Quegl ca distingua las poeseias da Mengia Mani, e c’ellas ân adigna egn ritmus ca constat, ad en betga me bealas remas. «Jou saragord, cur ca nus cargeavan fagn, cureva ella anturn la tgargia a raschlava mintga fistei, a gest ascheia fageva ella las sias poeseias. Ella steva landervei antoca ca mintga bustab consteva», saragorda Johannes Mani. Poeseias tschafàntas a texts cultur-istorics «Las poeseias ad igls texts an prosa mi ân incanto quegl ca partutga lur cumposiziùn a lur cuntegn», gi Andreas Bott. L’autura veva pears da schnadetg sieus cunsort gea igls 1965 a veva da procurar suleta par la sia famiglia cun tschentg unfànts ad egn bagn puril. Quella veta betga sempla e savens la basa digls seas texts. «Quella frida digl dastegn, mo ear la sia perseverànza, l’angraztgevladad, la careztga par carstgàns a natira ad igl sieus humor subtil en d’ancorscher tras a tras an la sia ovra», motivescha Andrea Bott, partge c’el vegi lantscho que project ca segi ear vagnieu giuditgieu da la Leia Rumàntscha da muntada istorica-culturala ad impurtànta da vagnir publitgeada. Agls seas texts da prosa descriva Mengia Mani detagliadameing trànter oter ear lavurs purilas, surtut co igl vagneva fatg fagn segls cualms, cargieu quel segl «stadal» a runo lez cun la manadira gio Pignia, egn vieadi da tres uras. Mengia Mani descriva mintga pass aschi exactameing, ca quegl â motivo Johann Clopath da far egna skiza par mussar que tozel pass basignevels par cargear a liear igl fagn segl «stadal». Quella savida fuss ida a peader par da pai. Igl «stadal» vean numno a Pignia tànt la schlieusa sco ear la tgargia fagn cualm sen quella, egn pled ca vagneva durvro me a Pignia ad an Surmir. Plenavànt â l’autura nudo avànt 10 ons tut igls nums locals davent da Pignia par lùng da la veia viglia se Bavugls ad antoca se Neaza sut igl Pez Curver. Cun agid da Giachen, Jahannes a Dumeni Mani â Johann Clopath localiso igls 124 nums sen egn tgarta ca satgata a la fegn digl cudesch. Ascheia en quels cunsalvos pigl avagnir, a la publicaziùn e davantada egn custevel documaint cultur-istoric par la fracziùn da Pignia. La preschantaziùn e vagnida ambalida cun musica divertevla, sunada da Curò Mani jun., igl neavs da l’autura. Igl cudesch «Igl mieus Pignia» e egn aschunta agl «Calender per mintga gi» ca po vagnir cumpro par 22 fràncs tigls vandiders agls vitgs near an librareias. Igl frontispezi digl cudesch «Igl mieus Pignia» stgafieu da Johann Clopath. La Mengia Mani tgita or da fanestra da la sia tgea a Liorasei. Egna famiglia da Pignia ca fageva gest egna pôssa durànt far fagn cualm sper igl Crap da Tgampatsch, egn punct marcànt agls prosa da cualm da Neaza.

An gievgia sera passada, gest ànc ad uras avànt c’igl vigni a never, e vagnida fitada la construcziùn da la veia par untgir la bova trànter la Maton a Vargistagn. Agl curs da quest’eanda vean ànc rasada la cuvrida da catram. Cun quegl e Vargistagn puspe cuntànschevel par la veia cantunala. Alura vean igl a samussar, sch’igl provisori vigni a taner pigls proxims tschentg ons, antoc’igl vean realiso egna schliaziùn definitiva. (cdm/bt) La construcziùn da la veia d’untgir la bova trànter Maton a Vargistagn e tànt sco fitada. La construcziùn da la veia d’untgir la bova trànter Maton a Vargistagn e tànt sco fitada. La construcziùn da la veia d’untgir la bova trànter Maton a Vargistagn e tànt sco fitada.

Igls 32avels Gis digl film mundial da Tusàn en ieus a fegn la dumeingia sera cugl film egipzian «La conspiration du Caire». La culminaziùn da quels gis en dantànt stos igls films ad igls giasts digl Iran. Cur c’igl reschissur Mahmoud Ghaffari a sia cunsorta, la szenarista Mahnaz Jarchi, ân musso lur film «The Apple Day» (Igl gi da la mela) e’l igl Kino Rätia sto fulano plagn. Lur film raquenta l’istorgia d’egna famiglia ca venda fretga a Teheran e vean confruntada cun la corupziùn a las restricziùns religiusas. Igl film mussa egn maletg sainza cumpromiss digl Iran actual a mantegna igl madem tains la sprànza pigl sieus avagnir. Periclitos da vagnir arestos «The Apple Day» â festivo la sia premiera mundiala igl favrer a caschùn digl festival da films a Berlin – mussànd egna versiùn betga zensurada digl reschim iranes. Igl reschissur a la szenarista en parquegl periclitos da vagnir arestos an lur patria. Parquegl en igls cunsorts betga ple turnos agl Iran d’alura annà. I vivan pigl mumaint agl exil an Tertgeia. Durànt igl raschieni suainter la preschantaziùn digl film e surtut vagnieu tematiso la situaziùn actuala agl Iran, la corupziùn a la cumplitgeada veta da mintgagi; la repressiùn anviers las femnas agl stadi islamic, la revolta actuala cun rebegliùns agl antier pajis; la terur da las forzas da sireztga cun nundumbrevlas unfrendas mortalas trànter la populaziùn ziviala. I àn dantànt ear musso visiùns pussevlas pigl avagnir d’egn nov Iran. Mahnaz Jarchi a Mahmoud Ghaffari ân raspundieu cun pazienztga las numerusas amparadas digls aspectaturs. Igls cunsorts ân exprimieu da cuminànza, ca la liberaziùns da las dunas a la dischmessa da la regenza islamica agl Iran vagnessi dabien agl antier mund. Els ân intimo igl publicum da far squetsch segl Cunzegl federal, ca lez sustegni las sancziùns c’ear otras tearas europeanas vegian dezidieu ancunter la regenza iranesa. Bundànt 1000 antradas daple Cumprieu la davosa rapreschantaziùn e’gl sto quegl da 3500 aspectaturas ad aspectaturs c’ân vurdo igls 40 films inszenos a documentars digls 32avels Gis digl film mundial da Tusàn. Quegl e bundànt 1000 antradas daple c’igl on passo, mo ànc adigna ple pocas c’avànt la pandemia. Regina Conrad digl comité d’organisaziùn e tutegna samussada optimistica, c’igls Gis digl film mundial vignian puspe a rafunder plàn a plàn igl diember d’aspectaturs usito.Igls 33avels Gis digl film mundial varan liac digls 31 d’october antoc’igls 5 da november digl on vagnaint. (cdm/bt) Igl reschissur iranes Mahmoud Ghaffari (san.) a sia cunsorta Mahnaz Jarchi (dretg) agl discurs cugl reschissur Mehdi Sahebi agl Kino Rätia a Tusàn. Els ân discussiuno a raspundieu blearas amparadas ord igl miez digl pulicum a caschùn digls 32avles Gis digl film mundial da Tusàn.

La Migros da Tusàn vean renovada. Parveia da que motiv resta la stizùn sarada digls 14 da schaner antoc’igls 18 da schaner 2023. Quegl scriva l’interpresa an egna comunicaziùn a las medias. La stizùn â da vagnir sarada, parquegl ca la tecnica da frestgantar ­vean renovada cumpletameing. Graztga a questa renovaziùn spargna l’interpresa agl avagnir radund 25 % energeia. Plenavànt vignan realisadas diferaintas masiras da modernisaziùn. Las ampremas ân bi antschiet ier glindasgi, la stizùn resta dantànt avierta. Durànt la renovaziùn da la tecnica par frestgantar e’gl betga pussevel da sfardar las victualias, ascheia ca la stizùn sto vagnir sarada par tschentg gis igl schaner 2023. (cdm/fmr)

La rapreschantaziùn digl cantùn Grischùn a l’Olma da quest on e vagnida organisada sut la batgeta da Daniel Camenisch, oriund da Maton. Agl savundànt raschieni â’l do investa an l’organisaziùn a tratg bilàntscha da que evenimaint. FMR: Vus eassas sto igl manader general da la preschantaziùn digl Grischùn sco cantùn giastànt a l’Olma 2022. Tge activitads cuntaneva quella funcziùn? Daniel Camenisch: Par l’egna e’gl sto egna grànd’anur par me da stger organisar quella preschantaziùn. Partge igl cantùn Grischun â me radund mintga veintg ons la pussevladad, d’easser cantùn giastànt a l’Olma. Sco ampem ve jou stgieu far igl conzept da basa, co igl cantùn Grischùn pudessi sapreschantar a l’Olma. Sen fundamaint da lez ve jou alura fatg igl conzept detaglieu cun fegnamiras, temas, cuntegns, custs a sclarieu, cun tge partenaris ca nus pudessan colavurar. Da quegl â’gl alura do finalmeing la preschanta­ziùn, co ella e stada. Igl conzept general cumpaglieava tutas ocurenzas digl Grischùn sco cantùn giastànt sco p.ex. l’avertura, las exposiziùns d’animals a l’exposiziùn speziala, igl til a la comunica­ziùn. Savund igl conzept general ve jou alura constituieu igl comité d’organisaziùn, cun parsùnas c’en spezialisadas a risguard quels temas a c’ân gido realisar els. Qualas en stadas las ple gràndas sfidas par realisar quella preschantaziùn? Nus vagn dalùnga definieu, c’igl satracti betga me da preschantar igl turissem grischùn, mobagn ca nus leian rapreschantar l’antiera multifariadad digl cantùn. Ad an que gro dat igl egn grànd stgazi agl Grischùn par mussar igls temas sco «lavur, veta, turissem, furmaziùn, perscrutaziun, cultura» ad ascheia anavànt. La nossa fegnamira eara da preschantar tut quels temas da maniera autentica e simpatica. Quegl vagn nus fatg savund igl moto «semplameing da nar!». Igl e sto egna grànda sfida an vesta agl program cumplex ca veva ear egna dimensiùn politica: La regenza grischùna â surdo quell’incumbensa. Ign ancurscheva ear, c’igl deti spe­tgas da la vart da l’economeia ca nus vagn ampruvo da risguardar. An la dezisiùn da la regenza ear’igl parscret, ca tut igls tres lungatgs vegian da vagnir risguardos a ca nus veian da luvrar cun la marca grischùna. Sen fundamaint da quegl vainsa alura fatg igl conzept a definieu las fegnamiras. Las impurtàntas en stadas d’augmantar la visibilitad digl Grischùn anviers anor, d’involver tànts indigens sco pussevel a d’unir tuts sut igl madem tetg, ascheia c’igl deti egna rapreschantaziùn homogena digl Grischùn cun tutegna mussar la sia multifariadad. Parquegl levan betga me mussar mastregns near interpresas ca tuts ancanuschan schon. Par nus e’gl sto impurtànt da mussar mastregns tradiziunals mo ear inovativs ad interpresas c’en ànc betg tànt ancunaschaintas, tanor igl moto: «Nus mussagn igls diamànts ànc betga glischantos gio San Giagl a schagn glischear els durànt 10 gis». Ascheia e’gl ear sto da ver egn’interpresa pintga ca produtgescha skis, egn tagliaschendlas, near igl Marcel Bass d’Andeer cun las tibas grischùnas, sper l’agricultura a sper gràndas fatschendas. Partutgànt igls lungatgs vainsa cunluvro cun las organisaziùns linguisticas a culturalas. La finala e’gl sto involvieu passa 250 partenaris. Par que project ve jou luvro radund egn’on a miez, sper tschella lavur sco comunicatur partutgànt la pandemia, igls fugitivs da l’Ucraina a la mancànza d’energeia schmanatschànta. Par me e’gl sto egn tains intensiv da vagnir a frida cun tut, mo ear egn tains fetg interessànt c’â fatg grànd plascher. Vus eassas sto preschaint igls 10 gis a San Giagl: Qualas en stadas las vossas ­experienztgas? Nus vagn rimno fetg blearas experienztgas. Sco amprem e’gl da constatar, c’igl rigeva ­egna fetg bùn’atmosfera. Nus vagn gieu fetg blears visitaders. Par nus organisaturs ear’igl sto greav da giuditgear ordavànt la frequenza. Parve da la pandemia vev’igl do dus ons nign’Olma, ad igl on passo vev’igl do me egn’Olma pintga. Parquegl vainsa betga gieu propi las relaziùns ca spitgeavan nus. Ad igl davos e’gl sto 320 000 visitaders. Mo da nossa vart e tut ieu fetg bagn: Nus vagn gieu blears partenaris c’earan fetg motivos a c’ân cunluvro bagn ad earan egna ferma petga da que evenimaint. Ear an que gro vainsa rimno fetg blearas experienztgas. A mei â’gl fatg grànd plascher, c’igl e ear sto tànts Grischùns c’ân visito igl til grischùn a las nossas exposiziùns. Parquegl lastg jou constatar cun cuntantien­tscha, ca la mussada digl Grischùn â cato fetg grànd interess. Tge muntada â quella preschientscha a l’Olma pigl Gischùn? Pigl cantùn Grischùn e l’Olma sir stada egna bùna platafurma par sapreschantar. Nus vagn gea blears giasts da la Svizra Orientala. Parquegl e’gl sto egna fetg bùna ocasiùn da sapreschantar d’egna vart sco cantùn inovativ a da l’otra sco cantùn tradiziunal. Gest ear par mussar la nossa multifariadad e quegl sto egna fetg bùn’ocasiùn, ad igl e gartagieu a nus da purtar igls temas sur igls cunfegns digl cantùn Grischùn or. Da tschella vart e’gl sto bi d’unir tut quels partenaris par stgafir egn evenimaint cuminevel. Quegl â ear gieu egn efect positiv anviers an aint cun stgafir egna bùn’atmosfera trànter igls partenaris indigens. Quala e la vossa bilàntscha persunala an que gro? Nus vagn cuntanschieu las nossas fegnamiras a stgagn far egna fetg bùna bilàntscha: Nus vagn gieu fetg blears visitaders a partenaris cooperativs. Nus vagn survagieu fetg blears a bùns resùns. Blears visitaders ân getg, ca nus veian fatg la miglra preschantaziùn d’egn cantùn antocan uss. Quegl e reacziùns ca fan plascher suainter tànta lavur preparativa. Igl e gartagieu da preschantar igl cantùn Grischùn d’egna maniera nunspetgànta, mobagn simpatica. Par me e’gl ear impurtànt da gir, ca nus earan egna squadra organisatorica fetg avtiva cun Andy Kollegger, Christian Klucker, Christian Parli, Martin Renner a Daniel Huber. Tut e gartagieu aschi bagn graztga a la stupenta cunlavur da tut igls partenaris. Daniel Camenisch, igl manader general da la preschantaziùn digl Grischùn sco cantùn giastànt a l’Olma 2022 durànt l’exposiziùn a San Giagl. Daniel Camenisch, igl manader general da la preschantaziùn digl Grischùn sco cantùn giastànt a l’Olma 2022 durànt l’exposiziùn a San Giagl.

Igl e diesch ons c’igl Parc natiral Bavregn â fundo la grupa pigls giuvens parscrutaders «Capricorn Kitz» cun las duas secziùns, quella an Val Schons a tschella an Stussavgia. An sonda passada en ellas s’antupadas a Reschen. Igls «Capricorn Kitz» e egna grupaziùn par unfànts da l’amprema antoca la 5avla classa c’igl Parc natiral Bavregn (PNB) veva lantscho igls 2013. «Suainter c’igl PNB â survagnieu la distincziùn sco parc natiral, e’gl vagnieu fatg egna cunvegna da prestaziùn cugl Ufezi federal pigl ambiaint ad igl cantùn», declara Samirah Hohl, la manadra da la partiziùn scolaziùn a svilup pardirevel digl PNB. «Leza nus dat la leztga par l’egna da porscher scolaziùn ambiaintala a par l’otra da sensibilisar igls giasts a la populaziùn indigena pigl svilup pardirevel», cuntinuescha ella. «Igls Capricorn Kitz en peia egna purschida par corespunder a quella leztga. La fegnamira da quella e, c’igls unfànts indigens amprendian d’ancanuscher miglier la natira a la cultura da lur regiùn.» Igls «Capricorn giuvens» s’antopan radund otg geadas ad on par far activitads ca corespundan agl tema digl on digl PNB. A caschùn da quellas ocurenzas amprendani, co samover a sacuntaner an la natira, fagiànd activitads spezificas a giois. Igl program ad igl singuls aranschamaints vignan organisos a comunitgieus da Samirah Hohl c’e ear seza activa sco manadra d’egna grupa. Egna secziùn par mintga sutregiùn Parquegl c’igl PNB cunsista da duas sutregiùns distàntas, dat igl duas partiziùns da quella grupa par unfànts cun mintgame agens manaders. La secziùn da la Stussavgia vean manada da Catrin Pedrolini a da l’anteriura colavuratura digl PNB Silvie Schaufelberger ca veva ear fundo igls «Capricorn Kitz» avànt egn dezeni. La partiziùn da davains las Veiamalas vean manada da Kira Mayr da Trin a Bruno Walder da Runtgaglia. Ear lez e da la partida davent da beal’antscheata. Tut savund igl program cunlavurani ear cun fatschendas near survetschs locals sco p.ex. cugls forestals, cun caschareias, scrinareias ad oters manaschis. Actualmeing e’gl 57 unfànts, 25 da Stussavgia a 32 da la Sutselva, ca fan part digls Capricorns giuvens. «Quels s’anunztgan cun agid da las scolas mintgame igl atun e fan part durànt egn on antier digls noss aranschamaints», gi Silvie Schaufelberger. Igls geniturs ân da pajear egna contribuziùn da 50 fràncs ad on, ad igl PNB meta a disposiziùn igls manaders a tut igls survetschs basignevels par realisar las activitads programadas. Igl tema general digl PNB pigl on proxim e «Digls sumadurs antoca l’autostrada». Igls «Capricorn Kitz» ân antschiet quel gea cun l’antscheata digl on da scola, dafartànt c’igl Parc sez làntscha cun las ocurenzas tematicas pér suainter Daniev. Anfirmir igls lioms trànter las valadas Igls «Capricorns Kitz» en dantànt gea s’ocupos cun temas sco la migraziùn digls Gualsers a la lavur digls sumadurs. Quels en ear stos agl zenter a caschùn da santupada d’amaduas parti­ziùns la sonda passada a Reschen, noua c’igls unfànts da Schons a da Stussavgia ân peia giujieu «sumadurs, sfruschaders a laders». «An tschentg grupas âni gieu da baratar roba sumageada, da saschurmagear da laders a sfruschaders», gi Samirah Hohl. Agl curs digl suaintermiezgi âni alura gieu da samtgear la marenda pintga pigls geniturs c’en rivos ple tard par prender investa an la lavur digls «Capricorn Kitz». Da cuminànza tuts c’ân alura giudieu la marenda pintga. A la fegn â Samirah Hohl raspo tut igls preschaints an egn tschearcal par anfirmir igl santimaint da cuminànza, cantànt lur himni «Heja, heja ho.» «Capricorn Club» pigls giuvenils Pigls sculars da la 6avla antoca la fegn digl scalem superiur porscha igl PNB digls 2020 annà igl «Capricorn Club». An quel vignan cuntinuadas las activitads digls «Kitz». Quels digl «Club» elavuran dantànt egn agen program anual. Quel d’uon sacloma «products locals». Agl rom da quel amprendani, co glischantar crapa, co fietrar làna ad igl schaner visitani la caschareia da Novagnas. «Ascheia survignani investa agls mastregns da la regiùn», concluda Samirah Hohl a salida unfànts a geniturs ca sametan plàn a plàn segl vieadi a tgea, quels da Stussavgia cun egna posta speziala. Igl aranschamaint cuminevel da quest atun e sto egn’ocurenza bagn gartageada ad ella â frànc cuntribuieu da stgafir cuminànza trànter igls abitànts da tut igls màns digl PNB. A la fegn da la santupada cuminevla digls da Stussavgia a da Schons â Samirah Hohl raspo tut igls preschaints an egn tschearcal par cantar da cuminànza. Suainter igls giois cuminevels preparan igls «Capricorns giuvens» la marenda pintga pigls geniturs a cunfamigliars. Samirah Hohl, la manadra da la partiziùn scolaziùn a svilup pardirevel digl PNB, organisescha las activitads digls «Capricorn Kitz».

La Leia Rumàntscha â fatg midada cugls sieus biro an Schons. Digl fanadur annà satgata quel betga ple a Clugen, mobagn agl Center da Capricorns a Vargistagn. La FMR â fatg là egna visita a la promotura regiunala da la Sutselva Martina Cantieni. Igl e tutaveia betg sto aschi sempel da gest catar la promotura regiunala da la Leia Rumàntscha (LR), Martina Cantieni, agl labirint digl Center da Capricorns, siànd c’igl e ànc nigna tavla ca mussa antrada. Mo igl hotelier Marco Veraguth â alura prieu la peada da mussar la veia gesta tar Martina Cantieni. Vargistagn e igl miglier liac da lavur Egn on a miez sacatava igl post da lavur da la promotura regiunala da la LR a Clugen. «Mo là ear’igl ascheia, c’jou eara parsula an que fetg beal biro, sainza barat, jou vaseva nign.» Peia, visitas da cliantela rumàntscha dev’igl ear pocas a là. Que fatg â alura motivo ella da far midada. Igl liac da lavur adato gli pareva igl Center da Capricorns da Vargistagn, agl ravugl digl PNB a da la ZHAW, la Scola òlta par szienzias aplitgeadas. Igl post nov gli dat abundantameing caschùn d’aver barats cuntinuos ad igl madem tains porscha quella ear la pussevladad da mussar là igls basegns digl rumàntsch. Mo e Vargistagn betga megna distànt par vagnir an contact cun las Rumàntschas a Rumàntschs? «An que gro ston ign safar nignas ilusiùns. Sch’ign less s’antupar a sabaratar cun glieud, e quegl oziglgi da cunvagnir termins, dad easser visibla a da visitar ocurenzas an la regiùn. An biro e’gl pocs ca passan. Da gliez annà amport’igl betga tànt, noua c’igl biro satgata.» Mo a Vargistagn vegi ella tutaveia fatg bùnas experienztgas. «Par me a par la lavur da promoziùn e’gl impurtànt d’easser an egn bùn liac, noua ca la glieud s’antopa a lavura, gest an conex cun dezisiùns par la regiùn, ca vignan pridas a qua. Qua vignt jou a saver, tge ca cura ad ign sa sabaratar. Igl dat nagliur en liac sen la Muntogna da Schons, noua c’igl e tànta glieud ca s’antopa sco agl Center da Capricorns a Vargistagn.» Cunzagliear, sensibilisar ad intermediear Gest quels contacts segian fritgevels. «Ign sadiscura davart projects, las veias en ple curtas, ign sa dabot intermediear translaziùns, near dar cunzegliaziùns partutgànt publicaziùns ca savessan ear vagnidas fatgas par rumàntsch. Alura dat igl natiralmeing ear la vart strategica: Nus vagn elavuro cugl PNB egn manual linguistic, co far diever digl rumàntsch.» Parquegl e ella parschuadida digl avantatg digl sieus nov liac da lavur, gest an conex cun lavurs davart la «Tgea digl tgànt», l’exposiziùn «Mia natira» a Maton cun audios rumàntschs; la broschura davart igl capricorn ad igl cudeschet «Anna a Rosa» cun text rumàntsch. «La mia lavur e an general egna lavur da cunzegliaziùn a da sensibilisaziùn», resumescha Martina Cantieni las sias leztgas, «an contact cun vaschinadis, cugl PNB, cun Turissem Viamala a cun la gastronomeia par sensibilisar tut quels pigl fatg, ca nus eassan an egn teritori rumàntsch. Jou amprov ascheia da far visibel igl rumàntsch a da porscher màn par intermediear igls contacts basignevels.» Ella intermediescha p.ex. da far translaziùns. Las ezas vignan ussa par regla fatgas gio Cuira near da parsùnas privatas. Digl post regiunal anor vigni par ordinari betga ple fatg talas, nun c’igl segi translaziùns pintgas ad urgiaintas. «La mi’incumbensa e’gl da far a saver a la glieud, noua sadrizar.» Mo da far translaziùns rumàntschas caschùna custs, a cartevlameing rategnan quels la glieud da far translatar texts. «Jou sund betga sira, c’igl segi egna dumonda digls custs», cuntergi Martina Cantieni. «Jou creg, c’igl problem antschevi schon tigl fatg c’igl vean gnànc andamaint da schar far translaziùns.» Prioritad â’l igl barat persunal «Mo igl ple impurtànt par me e’l igl barat cun parsùnas ad organisaziùns a vaschinadis. An spezial cugl vaschinadi da la Muntogna da Schons», aschunta Martina Canieni. «Igl vaschinadi Muntogna da Schons â fatg egna fetg beala pagina electronica, c’e par part ear an rumàntsch. Igl e vagnieu translato blear, ad igl e ear da vaser egn beal film, c’igls sculars da la Muntogna ân fatg. Cun la scola sund jou ear an barat cuntinuànt», aschunta la promotura c’â ear cunzaglieu igl vaschinadi Muntogna da Schons partutgànt la pagina d’internet. «An cunlavur cun quel eassan landervei da stgafir la lescha da lungatgs a la lescha par la promoziùn digl lungatg.» Sustegn par las ocurenzas da las uniùns La cunzegliaziùn a la sensibilisaziùn da far diever digl rumàntsch e egna bùna tgossa, mo pigl diever activ digl lungatg searvan ear las ocurenzas rumàntschas. An que gro gi la promotura: «Igl e ascheia, ca la LR fa seza nignas ocurenzas ple. Nus sagidagn dantànt cun las uniùns da la regiùn a promovagn lur aranschamaints rumàntschs. Pigl on proxim e’gl planiso da sapartizipar da las festivitads giubilaras digls 200 ons Veia Comerziala, quegl ear adigna an colavuraziùn cun l’Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC) a cun l’uniùn Sutselva rumàntscha (SSr). An que gro satract’igl ussa da vurdar, tge uniùn ca surprenda tge ocurenzas, p.ex referats rumàntschs, near da svilupar novas purschidas. Quegl stat pigl mumaint ànc ampo an las stélas, mo nus stuagn elavurar quegl par l’oter on. Igl on passo vainsa fatg egn flyer ansemen cun la SSr par preschantar las novas ediziùns sutsilvanas a far reclama par La Quotidiana da margis.» Peia, dat igl ear da cumprar cudeschs tigl post regiunal a Vargistagn. «Qua vainsa betga l’antiera schelta, mo nus vandagn cudeschs, quegl vut gir, c’igl PNB â egna stizùneta, an quella venda’l ear cudeschs rumàntschs an cumissiùn par la LR.» A proximameing vomi ella a la fiera da Nadal ora Tusàn cun cudeschs da la LR, da l’URGC a la Cuminànza culturala Val Schons. Igl salid rumàntsch sco anzena d’identificaziùn Igl e betga da schnajear, ca promover igl rumàntsch an Sutselva e betg egna sempla leztga. «Mo jou fetsch propi bugent quella lavur», â punctuo Martina Cantieni pliras geadas agl curs digl noss raschieni. «Igl e dantànt egna realitad, ca nus eassan propi me ple pocs sen egn pintg teritori – ad anturn ad anturn e’l igl tudestg. Ad alura e’gl sir egna da las problematicas, ca nus sezs eassan betga loschs avunda da duvrar igl rumàntsch, da star tigl rumàntsch. Jou resaint dantànt, c’igl â samido igls davos ons ampo. La generaziùns ple giuvnas paran ple loschas da saver rumàntsch a c’i rasaintan quel sco anzatge unic. Mo igl e savens ascheia, schiprest c’igl satracta da far tgossas concretas, vean igl argumaint: Fagiagn par tudestg, tuts c’antalin tudestg. Ign stuess aver sco egn’otra loscheztga ad egn’otra maniera da tgapar a màn las tgossas a gir: Fagiagn quegl par rumàntsch near ear par rumàntsch, cun l’argumentaziùn: Nus eassan an egn antschies rumàntsch, nus eassan Rumàntschs. Quegl lastg’ign ear vaser – peia augmantar la visibilitad digl rumàntsch anviers anor e egn’impurtànta leztga. Quegl pudess ign mussar me schon cun salidar par rumàntsch sen veia. Jou sto gir sinzerameing, jou salidava avànt ear betg adigna a dapartut par rumàntsch. Dantànt ve jou antschiet a salidar par rumàntsch, noua ca sund, segi quegl ad Andeer, a Ziràn, parfegn cur ca vont ora Tusàn near gio Cuira. Tge c’e propi egn grandius avantatg da quegl e, c’ign sa imediat, scha la parsùna c’ign scuntra, setgi rumàntsch, partge ign dascura gea savens tudestg cun Rumàntschs, parquegl c’ign sa betga, sch’els setgan rumàntsch. Mo cur c’ign salida par rumàntsch, vean la rasposta par rumàntsch, scha la parsùnga sa rumàntsch, ad alura cuntinuescha’l igl dascurs par rumàntsch. Da quella maniera ve jou gieu egn pêr santupadas grandiusas ca fussan mai capitadas par rumàntsch, scha vess betga salido par rumàntsch.» A la promotura Martina Cantieni concluda – agl sieus nov post da lavur a Vargistagn: «Ad igl dat ear nut ple sempel, ca salidar par rumàntsch.» Martina Cantieni mussa la pintga stizùn da cudeschs rumàntschs agl Center da Capricorns. La promotura regiunala Martina Cantieni a l’antrada digl sieus nov post da lavur agl Center da Capricorns a Vargistagn.

La radunànza comunala da vendergis, igls 15 da november, â prieu par bien unanimameing igl preventiv pigls 2023. Quel preveza sortidas da 2 578 605 fràncs ad antradas da 2 533 803 fràncs. Tànt anavànt vean igl fatg quent cun egn pintg surple d’expensas da 44 802. Igl preventiv da las investiziùns preveza expensas par la sanaziùn digl provedimaint d’aua, inclus igls custs par la pintga ovra electrica, la sanaziùn digl stgòldamaint comunal, la sanaziùn digls rampars digl Anugl ad igl migliuramaint da veias. Igl vean quinto cun investiziùns netas da 835 000 fràncs. Eliger igls ufizials Igl credit brut an l’òlteztga dad 1 miliùn pigl renovamaint digl provedimaint d’aua Flerda/Masagn a par la construcziùn d’egna pintga ovra electrica, muantada cun l’aua da bever, e vagnieu prieu par bien unanimameing. A caschùn da las tschearnas e’gl sto d’eliger igls ufizials da tutas funcziùns. Parveia da la limita digl tains d’ufezi ân gieu da saratrer igls suprastànts Aurelia Spadin a Rico De Steffani, igl cumember da la cumissiùn da gestiùn Reto Keller, sco ear igls cumembers digl cunzegl da scola Edith Arpagaus ad Orlando Bossi ad Andreas Zannier sco cumember da la cumissiùn da biagear. Igls ufizials partents en vagnieus relaschos duevlameing cugl angraztgamaint par lur lavur prestada. La parsura comunala Jannine Brijker e vagnida cunfirmada agl sieus ufezis. Flurina Feltscher a Beat Bislin en vagnieus cunfirmos sco suprastànts. Sco suprastànts novs en vagnieus tscharnieus Helen Gartmann Behan a Ricco Nicca. An la tschearna digl cunzegl da scola en vagnieus cunfirmos an lur ufezi Simone Keller a Dumeng Schreich. Sco cumembers novs da que gremi en vagnidas ligidas Iris Pichlbauer ad Anna Raschein. Igl cumember actual da la cumissiùn da biagear Leo Heini e vagnieu cunfirmo agl sieus ufezi. Danov e vagnieu tscharnieu Andrin Riedi. La cumissiùn da gestiùn sacumpona da Marlis Manser a Helen Stricker. Danov e vagnida ligida an que ufezi ear Daniela Marchesi. (fmr/bt)

La sonda digls 3 da dezember â liac la tradiziunala fiera da Nadal sen la Pùnt da len ad Andeer. Leza porscha adigna egn’atmosfera tut speziala d’Advent. Davent da las 13.30 antoca las 19.30 e’gl 18 expositurs ca fan vanal products da la regiùn a fatgs sezs. La purschida e variusa: caschiel d’alp, products da tgarn a da tutas sorts artisanats indigens. La Cumpagneia da mats survescha bavràndas tgòldas. (fmr/bt)

A caschùn digls aranschamaints «Tge regala la natira a nus igl dezember?» vean fatg decoraziùns cun plàntas sètgas. Sen egna curta spassageada da radund egn’ura agl manevel digl vitg vignan rimnadas talas baleztgas sfluridas. Quellas vignan elavuradas tanor gust a fantaseia a decoraziùns par d’unviern. Trànteraint ­vi­gnan raquintadas istorgias da Nadal. Plenavànt vean survieu ­egna marenda pintga. Que aranschamaint â liac la sonda digls 18 da dezember, trànter las 11 a las 16. Igl liac da santupada e la tgea da scola da Veulden, Vazzal 4. L’ocurenza vean manada da Gabrielle Frey, am­biaintalista, a Tina Handschin, earvista. (fmr/bt) Las anunztgas en da tarmeter antoc’igls 12 da dezember u a abenteuer-­biodiversitaet@bluewin.ch near par SMS a 079 371 48 31. Igl diember e limito.

Quest on dat igl betga d’ampustar pignola da Nadal. Damena ca la situaziùn da corona e saquietada, porscha igl vaschinadi da Farera agls abitànts dad ir a tagliear sezs pignola da Nadal. Que tagl â liac, sonda igls 17 da dezember. Ign s’antopa a las 13.30 sen la plaza da grigliear segl Plàn Davains. I vean suplitgieu da viagear da cuminànza, parquegl c’igls parcadis en stgars a là. Seglsuainter vignan igls cunluvraints ad acumpagnear igls preschaints par ir a tagliear la pignola giavischada. Cur ca tuts ân taglieu lur pignol, ân ign la caschùn da ­sacaldar cun vegn tgòld a liongias barsadas sper candelas finnlandesas. (fmr/bt) Las anunztgas en da tarmeter antoca ple tard igls 10 da dezember a la can­zleia comunala da Farera via posta electronica a kanzlei@ferrera.ch near par telefon: 081/661 15 85.

La radunànza comunala da Flerda da gievgia passada, igls 24 da november â prieu par bien igl preventiv pigl on vagnaint. Lez preveza expensas dad 1,22 miliùns fràncs. Savund igl preventiv saresulta egn pintg surple da las antradas da 37 000 fràncs. Igl pe da taglia resta a 120 % da la taglia cantunala sempla. Igl preventiv da las investiziùns e ple u mains equilibro. Plenavànt ear’igl previeu, ca la radunànza tracti egna lescha davart igl urden public. Mo las votàntas ad igls votànts ân dezidieu da betg antrar an materia, co igl parsura comunal ­Daniel Bürgi â fatg a saver. (fmr/bt)

Igl proxim tarvaschegns digl vaschinadi Muntogna da Schons â liac vendargis, igls 9 da dezember, a las 20.15 an sala polivalenta da Donat. El â da deliberar la revisiùn digls statuts da la tgea d’atempos Glienda d’Andeer, da dezider davart la naturalisaziùn da Reiner Schilling a Maike Oestreich da Casti, a digl credit d’impegn pigl provedimaint d’aua da Lon ca cumpeglia la construcziùn nova da la tschafada a digls conducts. El â da cunzeder igl dretg da biagear ple datier, dumando da Christian Hassler partutgànt la parzela nr. 4030. Alura â’l da prender par bien igl preventiv pigls 2023 a da dezider igl pe da taglia. (fmr/bt) Igl messadi ad oters documaints en da catar sen la pagina www.mdschons.ch near c’ign po prender investa an els sen la canzleia a Farden.

La radunànza comunala da gievgia passada â gieu da tractar surtut igl preventiv pigl on vagnaint, da dezider la schliaziùn da la cumissiùn da megliuraziùn Sarn a da prender egn conclus davart egna moziùn par scumandar fiacs artifizials. Igls 26 da favrer 1999 veva’l dezidieu igl anteriur vaschinadi da Sarn da realisar la megliuraziùn cumplessiva digl antschies puril parzelo par migliurar las structuras agricolas. An que rom e vagnieu schlargieu near biagieu passa 19 km veias funsilas a veias d’aclas. Ear igl aczess a la val da Dagliegn ad igls parcadis digls runals ân pudieu vagnir fatgs cugl sustegn da Cantùn a Cunfederaziùn. An tut ear’igl alura 176 possessurs cun 617 parzelas. Suainter la megliuraziùn ègl ànc rasto 223 parzelas. La megliurazùn cumplessiva â caschuno expensas da 13,6 miliùns fràncs, da las qualas 11,72 en vagnidas purtadas digl màn public. Parquegl ca la me gliuraziùn e terminada, igl rendaquent apruvo, â la radunànza dezidieu unanimameing da schliear la cumissiùn respectiva. Prieu par bien igls preventivs Alura ègl sto da tractar igls preventivs. Quel da la tgea d’atempos s. Martegn preveza egna sperdita da 105 000 fràncs. Mo quel vean angulivo, cunquegl c’igl deficit vean surpurto agl preventiv digl vaschinadi. Las investiziùns netas par quell’instituziùn amportan 175 000 fràncs. Que preventiv e vagnieu prieu par bien unanimameing. Igl preventiv digl vaschinadi pigls 2023 preveza egn surple d’antradas da 901 187 fràncs. Da l’otra vart preveza igl preventiv da las investiziùns expensas da 4 745 ​000 fràncs. Igl surple d’antradas va an favur da las investiziùns previdas. Ear que preventiv e vagnieu prieu par bien cun grànda maioritad. La suprastànza veva proponieu da schar igl pe da taglia a 115 % da la taglia cantunala sempla. Quella proposta e vagnida apruvada cun grànda maioritad, egna cuntervusch a 6 abstenziùns. La proposta da scumandar tut igls fiacs artifizials segl antier antschies digl vaschinadi da Tgazas e vagnida refiersa cun 41 vuschs cuntrarias anviers 25 vuschs positivas a pliras abstenziùns. (fmr/bt)

La radunànza comunala digls 25 da november a Roten â gieu da tractar igl preventiv pigl on proxim,da dezider l’indemnisaziùn digls cumemebrs digl cunzegl da scola a d’eliger la cumissiùn da megliuraziùn da Veulden. Igl preventiv pigl on proxim e vagnieu apruvo sco sutamess da la suprastànza. Quel preveza egn avanzamaint dad 84 200 fràncs an vesta ad expensas da 13 057 400 fràncs ad antradas da 13 141 600 fràncs. Igl quent da las investiziùns amporta 1 377 500 fràncs. La radunànza â prieu par bien cun grànda maioritad igl preventiv pigls 2023. Ear la proposta da la suprastànza da schar igl pe a 110 % da la taglia cantunala sempla e vagnida apruvada cun grànda maioritad. Pliras fatschentas Igls 114 votàntas a votànts preschaints ân plenavànt gieu da dezider davart pliras fatschentas. Igl reglamaint davart l’indemnisaziùn digls cumembers da la cumissiùn da scola e vagnieu discussiuno da radaint. An que conex e vagnieu prieu par bien la cunterproposta ord igl ravugl da la radunànza, savund la quala l’indemnisaziùn digls cumembers da la cumissiùn da scola vean messa a pêr cun quella digls cumembers da la cumissiùn da biagear. Igl credit suplementar an favur digl luvratori comunal a Tumegl ad igl bietg d’administra ziùn an l’òlteztga da 206 000 fràncs e vagnieu prieu par bien cun 89 vuschs an favur ad 11 vuschs cuntrarias a la proposta sutamessa. La lescha davart sepulturas e vagnida apruvada sainza discussiùn. Cumissiùn da la megliuraziùn da Veulden Igls organs da la cumissiùn da megliuraziùn a da la cumissiùn da stimaziùn d’igl arundamaint funsil da Veulden en vagnieus tscharnieus par la proxima perioda d’ufezi da quater ons. Igl parsura actual, Daniel Ulber da Lantsch, e vagnieu cunfirmo agl sieus ufezi cun 110 vuschs. Par las dusas sedias an la cumissiùn da megliuraziùn en stos a disposiziùn tres candidats. Eligieu en vagnieus Stefan Battaglia da Veulden (actual) cun 86 vuschs ad Enrico Kunfermann da Sched (nov) cun 83 vuschs. Marco Möhr da Veulden (actual) â obtanieu 37 vuschs. Igls cumembers da la cumissiùn da stima ziùn en vagnieus reeligius an lur unfezis. Quegl e Andreas Bühler da Tschuppegna a Thomas Mengelt da Spleia, sco supleànt e vagnieu eligieu Markus Gartmann da Stussavgia Plaz. Repartiziùn digls departamaints Agl rom da la tractànda infurmaziùns e’gl va gnieu oriento davart las masiras da spargnear energeia planisadas a la nova preschientscha grafica digl vaschinadi, sur igl stadi da la conzepziùn generala da la scola cumplessiva a davart divers ulteriurs projects. Igl e ear vagnieu fatg a saver la repartiziùn digls departamaints par la legislatura 2023-2026: Igl president comunal Pius Giger e respunsabel pigls fatgs da las finànzas, da l’economeia, digl sanitareasser a digls fatgs sozials. La vizeparsura Ursula Tscharner tgira l’agricultura, la selvicultura a la sirtad publica. Daniel Torri suprastat a la cumissiùn da la scolaziùn ad e respunsabel par la scolaziùn. Matthias von Blumenthal e parsura da la cumissiùn da bia gear a digl departamaint digl ambiaint. Marina Keller suprastat agl departamaint digl turissem, da la cultura digl taimp liber. A la fegn da la radunànza e’gl vagnieu prieu cumgieu digls ufizials ca bandùnan lur posts, glis angraztgànt par lur lavur prestada. Ursula Hämmerle veva demissiuno sco suprastànta an ufezi da blears ons annà a sco parsura da la cumissiùn da scola. Peter Lehmann e saratratg sco suprastànt a parsura da la cumissiùn da biagear. Ear la cumembra digl cunzegl da scola Seraina Buchli ad Urs Brülisauer sco cumandànt digls pumpiers en vagnieus cungediieus cugl angraztgamaint par lur angaschamaint. (fmr/bt)

Antoca uon visitava l’Uniùn da dunas d’Andeer mintg’on durànt igl tains d’advent las atempadas ad igls atempos da la tgea da tgira Glienda d’Andeer par purtar ad els egn pintg regal da Nadal. Mo da tschearner regals e vagnieu adigna ple cumplitgieu igls davos ons a cuntantava be tga ple propi la suprastànza. Igl e vagnieu ancuretg novas pussevladads da far egn plascher a las avdàntas ad agls avdànts da la tgea d’atempos. Suaintermiezgi musical Cun dascurer cun Daniela Wasescha digl zenter da tgira e naschida l’ideia d’organisar egn suaintermiezgi musical. L’Uniùn da dunas d’Andeer â angascho la capela «Via Spluga» par sunar. Que evenimaint â gieu liac igls 23 da november. Las tschentg musicàntas da la capela en rivadas, vastgidas an lur beals costums grischùns blaus, ad ân divertieu las avdàntas ad igls avdànts da la tgea d’atempos a la glieud da la vischnànca preschainta cun plaschevla musica populara c’â fatg cuvedas da saltar. Bagnanqual atempada ad atempo â prieu l’ocasiùn da far egn pêr sòlts. Tut las preschaintas ad igls preschaints salagravan da la purschida, giudànd café, punsch a bumas. La cafetereia eara fulanada antoc’igl davos post. Quell’ideia vean da qua d’anvei ad aver egn plaz fix agl program anual da l’Uniùn da dunas d’Andeer. L’ocurenza e stada egn suczess cumplagn. (cdm/bt) La capela «Via Spluga» â divertieu las atempadas ad igls atempos da la tgea da tgira Glienda d’Andeer cun musica da sòlt. La capela «Via Spluga» â divertieu las atempadas ad igls atempos da la tgea da tgira Glienda d’Andeer cun musica da sòlt.

Agl ravugl da l’Uniùn retica par la parscrutaziùn da famiglias â Gieri Battaglia da Veulden/Rorschach preschanto l’istorgia a bagnanqual persunalitad particulara da la sia vischnànca d’origin. Igl parsura da da l’Uniùn retica par la parscrutaziùn da famiglias, Erwin Wyss, â dastgieu banavantar egna tschuncàntegna d’audituras ad auditurs an l’aula da la Scola professiunala da Cuira an sonda passada pigl referat da Gieri Battaglia, saragurdànd digl exzelent clarinettist Stefan Battaglia, igl bab digl referent. El e carschieu sei a Domat, noua ca sieus bab manava egna lenareia a la mama igl «Café Rodas». Suainter la maturitad â’l frequento igl seminari a Rorschach, noua c’el â do scola durànt egn dezeni, suainter aver instruieu a St. Margrethen. La famiglia Battaglia viva oz durànt var 20 eandas a Veulden, an la tgea c’igl bab Stefan veva biagieu, a var 30 eandas a Rorschach. Igl anteriur scolast Gieri Battaglia â interess multifars: El e egn verso botanist ad ornitolog ad e ear fetg activ segl tgomp cultural. Sco tal â el profundas ancunaschientschas da l’istorgia, surtut da l’istorgia locala da Veulden. Quegl e egna bùna premissa da raquintar sur da taimps passos da que vitg muntagnard a 1470 m sur mar ad anqual persunalitad ca dariva da là ne c’â sacaso an la vischnànca su legliva. Igl e evidaint, c’igl e pussevel da manzunar me egn pêr digls zund numerus fatgs, ca Gieri Battaglia â numno agl sieus discurs. Anqual evenimaint istoric da Veulden Malgro c’egna tgapluta e documentada gea igls 1285 navan igls da Veulden a messa giu Razén, giu digl «Trutg digl Gieri», antrànd da la «Porta da Veulden» an la baselgia da Sogn Gieri. Mo leza e vagnida sarada igls 1585, parquegl c’igls da Veulden vevan mido cunfessiùn. La lùnga carplegna cugls da Sched parveia digls cunfegn â pudieu vagnir schlieada pér igls 1636. Igl tearm e en crap eratic a Casealas. Egn sgarschevel gi e sto quel digls 16 da marz 1774. An tearma da me tres uras e ars igl antier vitg, danor egna suleta tgea c’e ànc oz agl stadi medieval, cun l’antrada radunda ad igl pierti ca manava d’egna vart an clavo a da tschella an l’avdànza. Malaveta e’gl intern da la baselgia ear vagnida tutgeada digl fiac, aschi c’igls cudeschs baselgia en ear ars, cunquegl e ieu a pearder igls pli custevels documaints ca vessan do sclarimaint davart la darivànza a la veta da las famiglias. Oz e’gl me pli egn’inscripziùn da Plasch Barandun, parmiert, sen egna fatschada ca ragorda da que sgarschantieu evenimaint. Egn oter sgarschevel on e igl fomaz digls 1817 suainter igl «on sainza stad» digls 1816, cur c’igl naveva tuta stad parveia da la tschendra digl vulcan Tambora, erut an Indonesia. Igls 1902 â Veulden survagnieu sia strada se da Tumegl Gea bòld ân igls da Veulden promovieu igl turissem d’unviern. Igl amprem runal datescha digls 1959. Pli tard e vagnida la sutgera sempla, ad igls 2004 quella cun dus posts. Favurevel pigl turissem da Veulden e stada la construcziùn da la pendicualra se da Razén, fatga igls 1958. Igl turissem â betga pudieu franar fetg l’emigraziùn, ascheia c’igl vagneva difizil da catar funcziunaris par far ir igl vaschinadi. Quegl â mano a la fusiùn digls 2010 cun Sched, Traun a Tumegl. Tschentg ons pli tard e quella vagnida schlargeada, integrànd ànc Pasqual, Roten, Almen a Pratval agl vaschinadi da la Tumleastga. Da quels c’en ieus a turnos Veulden eara gea bòld ear egn liac da cultura: Igls 1839 e vagnieu fundo igl cor ad ànc avànt 1910 la musica instrumentala. Dasperas fagevani savens teaters, durànt blears ons sut la reschia digl duno teatrist Plasch Barandun. Las famiglias Barandun, Battaglia, Banzer, Tscharner a Raguth Tscharner en las famiglias da tschep da Veulden. Parquegl c’igl deva tànt pocas famiglias, veva mintgegn egn surmum sco p.ex. igl «Christ digl Christ digl Gion». Cun grànda savida â Gieri Battaglia alura raquinto da singuls exponents c’en ieus agl easter par far cariera, c’en par part puspe turnos ad ân anrihieu la veta agl vitg, sco p.ex. igl Johannes Barandun c’eara emigro an Fràntscha cun 14 ons ad â fatg facultad là. Turno an patria e’l davanto mastral ad â biagieu egna tgea an favur da la giuventetgna si Suregns sur Veulden. Egn fegl d’emigrànts eara Hugo Banzer Suarez, dictatur militar bolivian digls 1971 antoc’igls 78. Savund Plasch Barandun sen. levi Banzer visitar Veulden, mo la Svizra gli vegi schnajieu la lubientscha. Egn um tut aparti eara igl Christian Tscharner: Igl pur a construider da pendicularas scriveva texts a poeseias ad â stgafieu nundumbrevlas sculpturas da len. Sco persunalitad marcànta trànter igls imigrànts numna Gieri Battaglia igl pardicànt Burchhard Michaelis, oriund da Dresden, refugieu da la dictatura da Hitler par davantar pardicànt agl vitg puril da Veulden. D’anqual persunalitad c’e imigrada Egn’otra da quellas persunalitads e la plavanessa Gisula Tscharner-Meyer. Ella eara vagnida a Veulden sco pardicànta, mo lavura dantànt sco teologa independenta, fagiànd rituals spezials. Dasperas â ella s’angascho gea bòld da nizagear plàntas par far da tutas sorts bùns pasts, sirups a liquors. Dasperas e ella egna talentada pianista ad organisava durant passa 30 ons cun sieus um Angelo Tscharner conzerts an tgea-lur. Dantànt â ella amprieu rumen ad â antretscho antupadas literaras trànter auturs rumàntschs a rumens. Actualmeing e ella parsura da l’Uniùn agid medical par la Rumania. Ad igl s’antali, c’igl num Plasch Barandun e adegna puspe vagnieu manzuno agl raschieni sur da Veulden. «El eara egn um impurtànt par Veulden», constatescha Gieri Battaglia, numnànd igls numerus tgomps d’activitad da Barandun c’eara pur, postenent, postegn, angascho an la politica sco parsura, mo dasperas eara’l ear parscrutader da l’istorgia locala, â scret egn tozel cudeschs, â fatg nundumbrevlas inscripziùns sen tgeas digl Grischùn Zentral ad â mano egn agen museum. El cumbateva par mantaner la scola agl vitg, pigl rumàntsch ad eara egn exzelent teatrist a reschissur. Igl 1981 e’l vagnieu undro cugl premi da rancunaschinetscha da la regenza grischùna. Igl vieadi da scola igls 1920. Igl referent Gieri Battaglia â egna savida admirabla davart l’istorgia da Veulden a las sias persunalitads Plasch Barandun, igl multi-talent da la cultura, qua a la fiera da Veulden agl discurs cun cunaschaints. Johannes Barandun eara emigro an Fràntscha cun 14 ons. Turno an patria sco um bagnstànt, e davanto mastral ad â biagieu egna tgea par la giuventetgna si Suregns sur Veulden. Favurevel pigl turissem da Veulden e stada la construcziùn da la pendicualra se da Razén igls 1958. Gea bòld ân igls da Veulden promovieu igl turissem d’unviern. Igls 2004 e vagnida biageada la sutgera cun dus posts. Me egna tgea medievala e betga vagnida arsantada igls 1774. Ella mussa l’architectura tradiziunala tumleastgegna. Me ple egn’inscripziùn da Plasch Barandun ragorda ànc agl barschamaint digls 1774. Igl crap eratic a Casealas eara igl tearm trànter Veulden a Sched. El ragorda a las lùngas dispetas parveia digl cunfegn trànter quels dus vaschinadis.