liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Apero d'energia a Valchava

Dal furnitur d'energia al prestader da servetsch sin il sectur d'energia

Il PEM (Provedimaint Electric Val Müstair) organisescha ensemen cun il museum da vallada Chasa Jaura e l'uffizi d'energia dal chantun Grischun in apero d'energia che ha lieu ils 5 da settember 1998 a Valchava. Dapi l'entschatta dals onns 90 è il PEM sa midà d'in furnitur d'energia ad in prestader da servetsch innovativ sin il sectur d'energia. El porscha a ses clients differents servetschs ed offertas da promoziun.

Ultra da l'activitad principala da mintg'ovra electrica, la producziun e la vendita d'energia electrica, ha il PEM la finamira da promover l'utilisaziun raziunala d'energia e da sa preschentar a ses clients sco prestader da servetsch cumpetent sin il sectur d'energia. Quai sa basa sin l'experientscha ch'ils clients n'han betg en emprima lingia in basegn d'electricitad, ma ch'els vulan satisfar cun quest'energia lur basegns da chalira, glisch, forza, motors euv. Perquai porscha il PEM en ses territori da provediment d'energia in sustegn en furma da consultaziun u contribuziuns finanzialas sin il sectur da l'utilisaziun raziunala d'energia. Tras quai ha il PEM clients cuntents che satisfan lur basegn d'energias tenor criteris ecologics ed economics.

En emprima lingia vegn utilisada la forza d'aua indigena existenta en la Val Müstair.

Sco emprima regiun da la Svizra elavurescha la Val Müstair ina planisaziun cumplessiva da la protecziun ed utilisaziun.

Apero d'energia

En il rom da las festivitads dal museum da vallada Chasa Jaura a Valchava ha lieu ils 5 da settember 1998 a partir da las 09.30 in apero d'energia cun referents enconuschents. Ils sequents temas vegnan tractads: pumpas da chalur per aua chauda e stgaudament, ecologia sin il sectur da construcziun, programs da promoziun federals e chantunals sco er mesiras da promoziun dal PEM per l'utilisaziun raziunala d'energia. Il suentermezdi vegn purschì in program cultural attractiv, e sco punct culminant vegni fatg fieu en ina chaltgera a las 14.00.

Gremi: Departament da construcziun, traffic e selvicultura

Funtauna: rg Uffizi d'energia

Data: 01.09.1998
Refurma da l'organisaziun da las dretgiras: La consultaziun è iniziada

L'organisaziun valaivla na po betg satisfar pli a las pretaisas d'ozildi. Il president da la dretgira chantunala dr. Alex Schmid ha preschentà per incarica da la regenza in rapport ed in sboz preliminar davart la refurma da las dretgiras. Il departament da giustia, polizia e sanitad avra la procedura da consultaziun pertutgant las propostas cuntegnidas en quests documents.

La refurma proponida ha per mira da crear in'organisaziun giudiziala pli efficazia. En mira vegnan prendids in augment da l'effizienza da las instanzas giudizialas, in augment da la qualitad da las decisiuns sco er in'acceleraziun da las proceduras. Quests meglieraments èn en l'interess da tut las burgaisas e da tuts burgais. En quest connex n'excluda la finamira betg l'elecziun da derschadras e da derschaders laics. En il senn d'ina giustia manaivla al burgais na duai ina scolaziun giuridica er betg esser el futur premissa per l'activitad sco derschadra u derschader.

Ils puncts principals da la refurma proponida da las dretgiras pon vegnir resumads sco suonda:

- la funcziun dal mastral sco derschader singul vegn mantegnida vinavant

- las dretgiras cirquitalas e las dretgiras pitschnas, ils mediaturs e las dretgiras per giuvenils vegnan dismess

- la funcziun dal mediatur vegn adossada al mastral

- i vegn fatg ina nova repartiziun dals districts

- l'elecziun da las dretgiras districtualas succeda tras il pievel e quellas duain obtegnair in'organisaziun pli flexibla

- l'introducziun dal derschader d'arrest

- la reorganisaziun dals fatgs da concurs

Las propostas per la refurma da las dretgiras sa basan principalmain sin las structuras organisatorias valaivlas e sin la repartiziun dal chantun. Ina repartiziun nova dal chantun surpassa il rom d'ina refurma da las dretgiras. Quella è da trair en consideraziun plitost en il rom da la revisiun totala da la constituziun chantunala. Ina refurma da las dretgiras significativa na maina betg senz'auter ad ina dismessa dals circuls e na premetta er betg ina repartiziun nova dal chantun.

L'organisaziun da las dretgiras datescha en sias parts principalas da l'onn 1851 ed è vegnida midada silsuenter mo marginalmain. Igl è per gronda part nundispitaivel ch'ella è pauc transparenta e fitg cumplitgada. La regenza ed il cussegl grond han affirmà repetidamain il cler basegn per ina revisiun.

Il november 1996 ha la regenza nominà ina cumissiun d'experts sut il presidi da cusseglier guvernativ dr. Peter Aliesch per elavurar in rapport davart l'organisaziun da las dretgiras dal Grischun. Sin proposta da questa cumissiun è il president da la dretgira chantunala dr. Alex Schmid vegnì incumbensà d'elavurar in sboz preliminar concret. La cumissiun d'experts da tractà il rapport da dr. Schmid ed ha surpassà singuls puncts da quel. La cumissiun va cumplettamain d'accord cun las propostas ch'èn cuntegnidas uss en il rapport.

Gremi: Departament da giustizia, polizia e sanidad

Funtauna: rg Departament da giustizia, polizia e sanidad

Data: 01-09-1998
Festivitads "500 onns Banadetg Fontana" en la regiun da Surses

En regurdientscha da la battaglia da Chalavaina e dal chapitani Banadetg Fontana da Salouf ch'è mort là, vegni festivà l'onn 1999 en la regiun dal Surses. Il chantun surpiglia ina garanzia da deficit da maximalmain 75'000 francs.

Ils 22 da matg 1499 esi 500 onns dapi che las truppas da las Trais Lias, sustegnidas dals Confederads, han battì a Chalavaina giusum la Val Müstair in'armada da mercenaris da l'imperatur Maximilian l'Emprim. In dals chapitanis è stà il Grischun legendar Banadetg Fontana ch'è cumprovadamain mort en la battaglia da Chalavaina. Different dad auters erox naziunlas sco per exempel Guglielm Tell u Winkelried n'èn dubis davart l'existenza istorica da Banadetg Fontana betg inditgads. El è naschì enturn 1450 e vegn menziunà per l'emprima giada en in document da 1474. La famiglia Fontana deriva da Salouf ed è stada il 14avel/15avel tschientiner en servetsch da l'uvestg da Cuira. Sco avugà residiava ella sin il chastè da Riom. Ina muntada speziala ha cuntanschì il chapitani Banadetg Fontana tras sia mort en la battaglia da Chalavaina. Quella battaglia è stada ord vista dals Grischuns il punct culminant da la guerra svabaisa, ch'ha chaschunà la deliberaziun da la Confederaziun e da las Trais Lias da l'imperi german. La regurdientscha da questa battaglia è restada en la memorgia al pievel fin oz, betg il davos grazia a la persunificaziun tras Banadetg Fontana en chanzuns, gieus festivs, monuments e raquints.

Il comité d'organisaziun "500 onns Banadetg Fontana" ha elavurà in concept per las fesitivitads en Surses. Quel concept cumpiglia ils suandonts elements: entschatta da la festa cun in concert dal chor viril Surses e da scolaras e scolars e cun dis da sport, in gieu al liber, in'occurrenza da tir, ina festa sin il chastè da Riom, in di commemorativ uffizial, ina festa populara, in openair-disco, ina notg da rock euv. Il comité d'organisaziun quinta cun custs da var 235'000 francs e cun in retgav da stgars 90'000 francs. La regenza surpiglia ina garanzia da deficit da maximalmain 75'000 francs.

Da las vischnancas

La Regenza approva la constituziun da Giuvaulta e dat liber credits d'in import total da var 600'000 francs per differents projects da construcziuns da vias.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 03.09.1998
Raziunalisar è la maxima da la politica da sanitad dal Grischun

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sut il presidi da Fabrizio Keller (PCD) è s'occupada en duas sesidas ch'han durà l'entir di dal rapport davart il svilup dals custs en ils fatgs da sanitad dal Grischun. Cusseglier guvernativ Peter Aliesch e collavuraturas e collavuraturs dal departament han declerà a la cumissiun las causas dal svilup dals custs e las pussaivladads per influenzar ils custs.

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond è sco la regenza da l'opiniun, ch'igl n'è betg da cumenzar en emprima lingia a pruvar d'influenzar ils custs da la vart da la dumonda, mabain da la vart da la purschida, q.v.d. tar ils furniturs da prestaziuns. La maxima da la politica sanitara dal chantun na duai betg esser da raziunar, mabain da raziunalisar. Ins vul raziunalisar spezialmain cun optimar las structuras dals ospitals. En quest connex è la cumissiun predeliberanta da l'idea, ch'il project da la regenza che vul repartir ils ospitals dal chantun en trais regiuns d'ospital, saja cunvegnent. En il rom dal provediment cun ospitals graduà duain ils ospitals regiunals restar er vinavant cumpetents per il provediment medicinal da basa da lur populaziun. Per ademplir l'incarica da provediment na duai pli esser decisiv il fatg da maximar la purschida da prestaziuns da mintga ospital, mabain quel d'optimar la purschida da prestaziuns aifer la regiun d'ospitals. Questa finamira duain ins cuntanscher cun furmas instituziunalisadas da collavuraziun tranter ils ospitals d'ina regiun e cun concentrar ils tractaments cumplexs e las proceduras da support aifer la regiun.

Il provediment sanitar da la populaziun dal chantun duai succeder er vinavant sin in nivel qualitativ optimal. Las finamiras e las directivas che la regenza ha formulà en sia politica sanitara sco er las mesiras ch'il departament da giustia, polizia e sanitad ha previs, vulan ch'ils ospitals, ils asils da vegls e las chasas da tgira, las organisaziuns da spitex sco er ils medis generalists e las medias generalistas cuntanschian structuras e modas da sa cumportar respectivamain promovian talas, per pudair furnir las prestaziuns correspundentas a la moda la pli economica pussaivla. La cumissiun predeliberanta ha prendì enconuschientscha en quest connex, che per ils ospitals publics, ils asils da vegls e las chasas da tgira sco er per las organisaziuns da spitex duai vegnir introducì a curta vista in nov sistem da finanziaziun cun impuls per furnir las prestaziuns a moda economica.

La cumissiun predeliberanta beneventa las finamiras e directivas da la politica sanitara dal chantun che la regenza ha formulà sco er las mesiras ch'ins ha prendì en mira sa basond sin questas finamiras e sin quests princips. En quest connex propona la cumissiun predeliberanta al cussegl grond da fixar expressivamain cun tractar il rapport, ch'i saja da prender en consideraziun da serrar ospitals sulettamain, sche autras mesiras n'influenzeschan betg suffizientamain il svilup dals custs dals ospitals.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg departament da giustia, polizia e sanitad

Data: 15.09.1998
Da las regiuns e vischnancas

Cun tschertas resalvas approva la regenza il project dal plan directiv "Concept per indrizs da far naiv" da la regiun Mantogna-Tumleastga e declera quel sco impegnativ per las autoritads chantunalas.

Cun cundiziuns e resalvas vegnan approvadas las revisiuns da las planisaziuns localas da Tschappina e d'Urmagn. Quellas stattan en connex cun divers indrizs da far naiv sin il territori da skis da las duas vischnancas.

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun vegnan dads libers credits d'in import total da var trais milliuns francs.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17-09-1998
Ils ospitals grischuns sa sutamettan a l'analisa da qualitad

La lescha davart l'assicuranza da malsauns prescriva als ospitals ed als chantuns da procurar in provediment medicinal d'auta qualitad e cunvegnent da la populaziun. Per pudair accumplir questa incumbensa stattan a disposiziun differents sistems per segirar la qualitad. L'ospital chantunal a Cuira e l'ospital regiunal da Scuol èn sa decidids en quest connex per l'uschenumnada procedura d'accrediziun. En Svizra tudestga è quest model derasà il pli fitg. Quel è vegnì elavurà da l'associaziun per segirar e promover la qualitad sin il sectur da la sanitad (VQG).

En il decurs da las duas emnas passadas èn vegnids manads ils prims discurs d'accrediziun. En quest connex giuditgeschan experts externs independents davart las mesiras e las disposiziuns da l'ospital chantunal a Cuira e l'ospital regiunal da Scuol. Igl è vegnì intercurrì quant enavant questas mesiras correspundan als standards fixads ordavant e tge mesiras ils responsabels dals ospitals han prendì per gudagnar tut las collavuraturas e tut ils collavuraturs per questas provocaziuns qualitativas. En prima lingia è il cader vegnì consultà ed analisadas èn vegnidas las materialias e mesiras elavuradas dals ospitals. Ultra da quai esi dentant er vegnì discurrì cun pliras collavuraturas e plirs collavuraturs che lavuran a "la front". Entant ch'il resultat da l'emprima analisa vegn ad esser accessibla be per l'ospital pertutgà, duain ils rapports da las analisas cuntinuantas esser accessiblas publicamain.

Per il futur a mez termin d'in ospital esi da gronda impurtanza da segirar e da promover la qualitad. Cun giuditgaments da qualitad instituziunalisads sto vegnir garantì che la publicitad obtegna infurmaziuns expressivas davart la qualitad dals ospitals grischuns. Igl è da partir dal fatg ch'ils deficits dals ospitals tar la garanzia da la qualitad possian s'effectuar sin las tariffas. En il rom da las tractativas davart las tariffas pon ils assicuraders da malsauns far deducziuns tar ospitals che na pon betg cumprovar stentas qualifitgadas per segirar la qualitad. Il departament da giustia, polizia e sanitad vegn alur er a far deducziuns tar la fixaziun da la contribuziun chantunala.

Gremi: departament da giustia, polizia e sanitad

Funtauna: rg departament da giustia polizia e sanitad

Data: 23.09.1998
La regenza da la provinza da Sondrio sin visita en il Grischun

La mesemna, ils 30 da settember 1998, fa la regenza da la provinza da Sondrio ina visita al chantun Grischun. La scuntrada cun la regenza grischuna ha lieu en la Bergiaglia.

Sut la direcziun da lur president Enrico Dioli vegnan ils tschintg commembers da l'executiva e dus funcziunaris superiurs da la provinza taliana da Sondrio a far ina visita a la regenza grischuna. Da vart dal chantun Grischun sa participeschan ils commembers da la regenza ed il directur da la chanzlia a l'occurrenza. La scuntrada ha lieu en la Val Bergiaglia. Sin il program figureschan tr.a. ina visita dal Palazzo Castelmur a Stampa, inscunters e discurs cun represchentants da la Bergiaglia, excursiuns a Promontogno e Soglio sco er in'inspecziun dal sviament da Castasegna. La scuntrada duai pussibilitar la discussiun da differents temas che surpassan ils cunfins e vul rinforzar ils buns contacts tranter ils vischins.

Termin per fotografias ed intervistas curtas:

Mesemna, ils 30 da settember 1998, 09.30, Palazzo Castelmur, Stampa

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala

Data: 24.09.1998
Novas structuras en il departament d'educaziun grischun

Il departament d'educaziun dal chantun Grischun ha terminà l'emprima fasa d'in process da svilup d'organisaziun e realisescha ussa las mesiras elavuradas. Questas portan ina structura d'organisaziun pli clera e novs instruments directivs.

A basa da las midadas en il sectur da l'instrucziun en il decurs dals davos onns èn er las incumbensas dal departament d'educaziun daventadas adina pli extendidas e variadas. Per adattar il departament a la situaziun sociala midada e per esser preparà per svilups futurs, ha il chau dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, cusseglier guvernativ Joachim Caluori, inizià avant circa in onn in process d'organisaziun sin basa vasta. L'emprima fasa da quest process è vegnida terminada cun l'inoltraziun d'in rapport voluminus. En la segunda fasa ston ins ussa realisar las mesiras mussadas si en il rapport.

Las mesiras las pli impurtantas dal rapport detaglià pon ins resumar sequentamain: -

nova structura per il departament d'educaziun cun ierarchias orizontalas e relaziuns cleras da subordinaziun

- novs instruments directivs

- reglamentaziun cumplessiva da l'infurmaziun e la communicaziun

- nova structura dal secretariat dal departament, tr.a. cun servetsch giuridic e post da lavur pedagogic/post da stab instrucziun

- reordinaziun da l'uffizi per las scolas popularas e las scolinas

- reordinaziun da l'uffizi per dumondas da la furmaziun superiura

- independenza da l'uffizi per la furmaziun professiunala.

Il process d'organisaziun ha manà vinavant il svilup d'enfin uss dal departament d'educaziun ed ha realisà ils ulteriurs svilups cun la participaziun activa da las collavuraturas e dals collavuraturs. Tar quest project esi stà impurtant da l'entschatta naven d'integrar las persunas pertutgadas directamain. Gist sin il sectur da la furmaziun pon midadas exteriuras far in effect cumplain sulettamain sch'ellas vegnan er purtadas en l'intern.

Il process d'organisaziun è vegnì presidià dal cussegliader extern dr. Cyrill Häring, Basilea. El vegn ad accumpagnar - e cun quai a segirar - la realisaziun da las mesiras mintga quartal per la durada d'in onn.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg departament d'educaziun

Data: 06.10.1998
Il chantun iniziescha la consultaziun per ina nova ordinaziun davart l'igiena da charn

La regenza ha inizià la procedura da consultaziun per in'ordinaziun nova davart l'igiena da charn. Il termin dura fin ils 27 da november 1998. Cun quest nov decret duai l'organisaziun da la controlla da charn vegnir adattada a las pretaisas da la lescha da victualias e vegnir structurada analogamain a la controlla da victualias sin ils trais secturs: veterinari chantunal, inspectader da charn e controlladers da charn. Da nov duai la controlla da charn succeder da princip tras veterinaris che vegnan elegids ed indemnisads da l'uffizi da veterinari. La regenza fixescha las tariffas da lur activitad.

Da las vischnancas

Approvadas vegnan ina revisiun parziala da la planisaziun locala da Zizers, las constituziuns communalas da Ftan, Jenins e Nufenen sco er las leschas da taglia da Schlans e da Tinizong-Rona.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 06.10.1998
Implants da protecziun civila en il Grischun pudessan dar albiert a fugitivs dal Kosovo

Sch'il dumber da fugitivs resta constant, duain ils numerus fugitivs da la provinza Kosovo che vegnan attribuids al chantun Grischun vegnir alloschads e tgirads en differents implants da protecziun civila.

Dapi il settember 1998 è il dumber da requirents d'asil s'augmentà considerablamain er en il Grischun e las structuras d'alloschi existentas èn utilisadas cumplettamain. Cun quai è il Grischun confruntà cun ina situaziun extraordinaria, per la quala ins ha da chattar mesiras correspundentas.

Sch'i n'è betg pussaivel da metter a disposiziun plazzas d'alloschi en dumber sufficient sin la via tradiziunala, ston ins trair a niz ils implants da protecziun civila. Tenor las valitaziuns actualas vegnan ins a duvrar 200 fin 400 plazzas. En ina emprima fasa duain quellas vegnir creadas a Cuira, Domat/Ems, Igis, Tumein e Tusaun. En cas da basegn pli grond pudess ins er occupar ils implants da Klosters-Serneus, Glion, Maienfeld, Malans, Breil/Brigels, Celerina/Schlarigna, Silvaplauna e Segl en Engiadina. La basa legala furma la lescha davart l'agid en cas da catastrofas.

Ils requirents d'asil obtegnan primarmain assistenza tras il persunal da l'uffizi da servetsch social. En cas da basegn pon ins er engaschar ils commembers da la protecziun civila. Quels vegnan er convocads per garantir il manaschi tecnic dals implants. Per eventualas incumbensas da surveglianza pon ins engaschar ultra da la polizia chantunala er societads da surveglianza privatas.

Il chau dal departament da giustia, polizia e sanitad, cusseglier guvernativ Peter Aliesch, determinescha il temin ed il lieu da l'alloschi d'urgenza en ils implants da protecziun civila, entant che Hans Gasser, schef dal stab directiv chantunal, vegn a convocar en cas da basegn il dumber necessari da persunas obligadas al servetsch da protecziun civila.

Per pudair dumagnar l'augment massiv d'interrogaziuns da fugitivs e per pudair reglar en urden las proceduras èn ultra da quai da prender en mira mesiras persunalas e d'infrastructura tar l'uffizi da servetsch social, l'uffizi da polizia e tar la polizia d'esters.

La finanziaziun dals alloschis e dal persunal succedan tenor las directivas da l'uffizi federal per fugitivs. La part da las vischnancas vi dals custs per engaschar commembers da la protecziun civila va a cust da l'uffizi da servetsch social resp. da l'uffizi federal per fugitivs.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 02.11.1998
L'uffizi da servetsch social organisescha alloschis per fugitivs dal Kosovo

Causa ch'il grond dumber da novs requirents d'asil vegn probablamain a restar constant fin la primavaira 1999 e perquai che l'affittanza d'abitaziuns pli pitschnas na po betg satisfar al basegn d'alloschament, sto l'organisaziun d'asil pudair prender a fit ulteriuras immobiglias pli grondas sco albiert collectiv.

Sin il 1. da december 1998 vegn avert in nov center da dimora transitoria en la chasa da persunal d'ina interpresa da construcziun a la Schönbühlstrasse 10 a Cuira. Il center ha plaz per ca. 100 persunas. La recrutaziun dal persunal d'assistenza è instradada.

Il svilup sin il sectur da novs requirents d'asil en il Grischun è vegnì pli problematic. Las structuras d'alloschi d'enfin uss èn cumplettamain tratgas a niz ed utilisadas dal tuttafatg dapi la mesadad d'october. L'uffizi da servetsch social s'occupa actualmain da l'evaluaziun d'ulteriuras offertas per immobiglias. A basa da la situaziun actuala ston vegnir creadas en il proxim temp ulteriuras 200 plazzas.

Gremi: departament da giustia, polizia e sanitad

Funtauna: rg uffizi da servetsch social

Data: 02.11.1998
La regenza approva la contribuziun d'investiziun a la Viafier retica

L'uffizi federal da traffic ha suttamess al chantun in sboz per la 26avla cunvegna davart l'agid d'investiziun a la Viafier retica (VR). Cun resalva da la consutsignaziun tras las ulteriuras partidas dal contract vegn ella approvada da la regenza. Ils meds vegnan utilisads per renovar la surstructura (2 milliuns francs), per midar otg chars da persunas (4 milliuns francs) sco er per recumprar diesch chars da cupitgar dal Vereina (1.1 milliuns francs). Tenor la clav da repartiziun valaivla resultan 18 pertschient u 1.278 milliuns francs per il chantun. Ils meds vegnan resguardads en il preventiv chantunal ed en il plan da finanzas.

Da las vischnancas

Approvadas vegnan la revisiun parziala da la lescha davart las taxas da cura e da sport sco er davart las taxas per promover il turissem da Parpan e la constituziun da Pratval.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 05.11.1998