Silvia Gustin da Donat lavura digls 2008 annà tier la Posta sco pota. An tut quels ons vegi igl mastregn samido fetg. Nava ella avànt ànc cugl tgaret a màn a pe tras Donat, â ella ussa dad ir a distribuir la posta cugl auto antocen ainta Juf. La pota Silvia Gustin â gieu 45 ons, cur ca ella â antschiet a luvrar tier la Posta a Donat igls 2008. «S’anunztgieu par la plaza sco pota ve jou, parquegl c’igls unfànts tuts an scola, ad jou veva tains d’ir or tgea a luvrar avànt marenda. Igl e sto egna bùna pussevladad da turnar sen la fiera da lavur», gi Silvia Gustin. Da Donat a Ziràn agl Bogn Da lez tains eara la si’ leztga da purtar la posta, ca vagneva furnida cugl auto da posta, a pe a cugl tgaret a màn tras Donat. Igls gis da luvrar cuzavan da las sis a measa antocen las diesch la damàn. Curt tains ple tard e vagnida sarada la filiala da la Posta a Donat. Alura vagneva e la posta sortada a Ziràn ad ear las turas sen la Muntogna da Schons a da Ziràn vess la pota gieu d’amprender da nov. «Jou ve gieu dubis, scha quegl vomi cugls unfànts, par exaimpel parve da cuschinar marenda. Mo a la fegn finala ve jou ampruvo egl a constato, c’igl eara pussevel», saragorda ella. Igls 2015 â la Posta ànc egn’eada mido tut: Igl nov zenter da distribuziùn e vagnieu mess an funcziùn agl Bogn da Pignia. Propi la grànda midada segi stada quella, manegia Silvia Gustin. La Posta â prieu par tschains egn local da Bruno Loi an la nova zona industriala da Zups agl Bogn ad â ànc egn’eada zentraliso la cunsegna da la posta. Davent da là a la Posta definieu sis turas par l’antiera regiùn. Quellas da: Spleia, Val Ragn, Andeer, Val d’Avras, Muntogna da Schons a Ziràn. Igl mintgagi sco pota Silvia Gustin e vagnida introdutgeada an las turas da la Munogna da Schons, da Ziràn a da la Val d’Avras. «Igl noss gi da lavur antscheva a las 6.15 da la damàn. Egn camiùn radi a nus la posta par tut las sis turas. Igl amprem repartgainsa tut sen las diferaintas turas a suainter va mintg’egn a sortar tut an la dretga suczessiùn da l’atgna tura», declara Silvia Gustin. Suainter 85 minutas segian ellas alura tut igl ple prontas dad antschever las turas. «Igls davos ons â samido fetg blear. Igl dat adigna ple pocas breavs ad adigna daple pacets. Quegl fa ca la lavur davainta mintgatànt ampo stantusa, parquegl ca nus vagn da purtar blear, mo a la fegn finala e’gl la nossa incumbensa. Ear la digitalisaziùn â mido la nossa lavur. Ussa veza la nossa cliantela adigna, noua ca la breav near igl pacet satgata, ad ear nus stuagn registrar tut cugl scanner. Quegl porta sco tut avantatgs, mo ear dischavantatgs», gi Silvia Gustin. Ear la pandemia vegi tutgieu igl mintgagi sco pota. Sper igls conzepts da schurmetg segian igls blears pacets, trànter oter las pustaziùns da vivàndas, anzatge ca vegi mido la lavur. Mo ear gis d’acziùns sco par exaimpel igl «Blackfriday» vegian purto egn augmaint da pacets igls davos ons. «Ple bòld savevan, c’igl tains anturn Nadal e quel cugls blears pacets a cun la bleara lavur. Uss e’gl adigna ca nus vagn da purtar anturn pacets. Nus eassan davantadas propi logisticras», manegia Siliva Gustin riànd. Amparada, tge ca motivescha ella da far la lavur, manegia la pota imediat: «La nossa squadra da lavur a la glieud c’ign antopa adinga sen las turas ca motivescha ign fetg». «Ir cun auto ston ign saver» La tura ple speziala par la pota da Donat e quella an Val d’Avras. «L’ora aintan Avras sa easser fetg ruha. D’unviern â’gl egna massa nev. Parquegl vainsa adigna egn badegl agl auto. Egn’eada â egna lavegna curvato la veia. Da tsche màn eara ear egn auto. Tuts dus en sortieus digl auto cugl badegl, ad anzemel eassan alura rivos da liberar la veia, ascheia c’egn auto a pudieu passar. Ear cugl tractor ân igls purs schon egn peer geadas stuieu tret me or da la nev», raquenta la pota c’e mama da quater unfànts carschieus. La glieud aintan Avras segi disada, ca la posta vegi mintgatànt cun ratard. Antocen ca Silvia Gustin riva a Juf, e’gl miezgi. Suainter drov’ella ànc egn’eada 40 minutas par turnar. «I ân tuta capientscha ad en simplameing leads c’i survignan anzuma la posta. Jou tratg, c’els vivan an egn liac aschi spezial c’els tratgan: Schi gî ca la posta vean, e tut an urden», declara Silvia Gustin. Igl vegi schon do situaziùns, ca la veia segi stada blocada durànt plirs gis. Alura vegi la posta parfegn stuieu vagnir purtada egn’eada cugl helicopter. Quegl vegi fatg egna da las sias camaratas. «Igl e bi da ver egna bùna relaziùn cun la glieud. Da curt â egn peer fatg midada an la tgea digls vigls. Ussa sto jou betga ple passar quella tgea. Quegl e schon egn santimaint curius. Els earan part digl mieus mintgagi a nus digl mintgagi dad els. Egn patratg ca mussa, quànt speziala ca la nossa lavur po easser», feta Silvia Gustin. Silvia Gustin, pronta par distribuir la posta.

Jou ancanusch igl mieus um ussa schon seat ons, ad an que tains â el schon amprieu fetg bagn rumàntsch. El e carschieu sei ad Arlesheim ad â oravànt gieu nign contact cugl rumàntsch. Davent ca nus sancunaschagn oda el mintgame rumàntsch scha jou telefonesch cugls meas geniturs, fardagliùns near natiralmeing scha nus eassan sen visita tier la mi’ famiglia. L’antscheata ve jou mintgame translato par el, mo ussa capescha el bunameing tut tarlànd tier a nus – betga gest pled par pled mo igl context. Cun quegl c’el vut ànc migliurar las sias ancunaschientschas digl rumàntsch, amprov jou d’integrar igl rumàntsch an la nossa veta quotidiana, ca e schiglio par la grànda part tudestga. Ascheia ân tschearts pleds rumàntschs samess tras ancunter igl tudestg a nus duvragn me ple la furma rumàntscha. Ascheia od’ign agl Coop a Arlesheim mintgatànt construcziùns sco «bruchemer no hardefels?» near «Hütobig machemer rieblas.» Jou ve ear musso agl mieus um varsaquàntas getgas, sco par exaimpel «miglier fuss don!», ca â bagn betga egna translaziùn tudestga directa, mo c’el â ear schon savieu duvrar sen rumàntsch. Plenavànt vainsa nus ear cato adavur cigl «Dicziunari Rumantsch» da Richard Scarry e ear fetg nizevel par carschieus d’amprender pleds rumàntschs fundamantals. Apropos, ear igls filmets curts da la «Famiglia Babulin» en betga me divertaints, mo ear instructivs par carschieus ca vutan amprender rumàntsch. «Las aventuras da Nic, Luisa, a Brutus igl giat.» vean pigl mumaint adigna puspe canto tier nus a tgea. Igl proxim pass vean ad easser ca jou dascur egn gi a l’eanda me rumàntsch cugl mieus um. Antocen ussa vainsa ampruvo quegl egn’eada – a quegl eara betga me egn exerzezi pigl mieus um, mo ear par la mi’pazienzia. Mo jou sund parschuadida ca ear quegl vean a curer adigna miglier – disa fa natira. Igl ple impurtànt a bi e cigl mieus um a grànd interess a plascher ved’igl rumàntsch, ad ascheia dovr jou igl mieus lungatg mama tutegna ànc mintga gi, ear scha jou stund betga ple agl Grischùn. Dorathe Schindelholz-Dolf da Vargistagn/Arlesheim lavura en ina chasa editura a Basilea. Dorathe Schindelholz-Dolf

Igl consorzi par las auas pearsas Val Schons anquiera par l’antscheata digl on 2022 egn nov survaglieader par la saranera. Johannes Mani da Pignia, ca lavura da prest 29 ons annà an quella funcziùn, va an pensiùn an egn bùn on. La FMR â visito igl survaglieader a discurieu cun el sur las midadas digls ultims tres dezenis. Punt da Tgiern, Ziràn. Quegl e l’adressa da la saranera Val Schons. Igl areal e fetg grànd a la vesta segl Ragn Posteriur croda subit an îl. An tut porscha igl manaschi da la saranera egn pensum da lavur da 120 partschients. Johannes Mani ocupescha 80 partschients ad e igl manader da la saranera. Igls partschients rastànts vignan acumplanieus d’Elmar Camastral dad Andeer ca lavura ear ànc an la saranera da Spleia. Cun la pensiùn da Johannes Mani spetga la saranera egna midada ple grànda igl proxim on. Las midadas Suainter tànts ons an la funcziùn digl survaglieader leva la FMR natiralmeing saver da Johannes Mani, tge ca vegi samido. Riànd â el managieu: «Igl e ànc adigna mearda ca vean. Parquegl â la lavur ansasez betga samido da num». Laschànd d’egn màn las sgnocas, â el declaro, ca la birocrazeia segi carschida ear an la saranera. Igl Cantùn pretendi zefras. Parquegl sto el far mintga eanda tests agl labor ad ear igls respunsavels digl Cantùn sez vignan egn peer geadas ad on a controlar igl manaschi da la saranera. Quellas controlas sto la saranera dantànt pajear seza. Plenavànt passi ozilgi ple poca aua tras la saranera, mo quella segi ple tschufa. Ple poca aua, parquegl ca l’aua da plievgia a nev vean manada directameing agl Ragn d’anzaquants ons annà. Ple tschufa e l’aua savund Johannes Mani, parquegl ca daple casadas ân egna maschina da lavar vascheala near drovan mieds da tarschinar ple agressivs a nunbasignevels. Sco exaimpels par tals manzùna Johannes Mani igls lamgneaders, igls products da tarschinar las cumoditads, madaschegnas, mieds brigliànts par la maschina da lavar vascheala near ear la pirla cuntrazeptiva. Ear igl microplastic c’e an la pasta da daints near agl savùn da salavar e egn problem ca caschùna bleara lavur. Parquegl ca la saranera Val Schons e egna da las pintgas, â Johannes Mani betga gieu da far cugl virus da corona sco ca par exaimpel las saraneras da Turitg near Berna. Quellas ân da prender provas da l’aua a san mussar la situaziùn da la pandemia ple bòld c’igls resultats digls test. Igl futur La lavur ca Johannes Mani â fatg igls davos dezenis, â plaschieu ad el. «Jou sund mecanist, electrizist, laborànt, secretari a pedel. Quegl fa ca la lavur e fetg curturevla ad interessànta. Tge c’e sto par me igl ple greav, eara da luvrar adigna sulet, ad jou salegr ussa da la mi’pensiùn. La mearda mi stat schon fri ad òlt», resumescha el riànd. Par la saranera ad oravànttut par la natira giavischa Johannes Mani egna suczessura near egn suczessur ca s’interessescha pigl ambiaint. «Jou manetg c’ign stotgi easser ampo verd par egna tala plaza. La fegnamira sto easser, savund me, da far curer l’aua schi schubra sco pussevel agl Ragn a betga me da vurdar, c’igl minimum vigni cuntanschieu», gi igl bab da tschentg unfànts carschieus. Johannes Mani agl biro prinzipal da la saranera. Mintg’eanda â Johannes Mani da far tests agl labor. Igl dastga dantànt mena easser igl madem gi. L’aua schubra sen veia agl Ragn. La mearda rastànta vean manada cun egn camiùn a Cuira. Là vean ella siantada a purtada a Untervaz par vagnir arsa par far zement. Egn per zefras davart la saranera Val Schons · La saranera e vagnida messa an funcziùn la stad 1993 · Savundànts vischinadis fagevan igl amprem part digl consorzi: Ziràn-Reschen, Andeer, Clugen a Pignia · Igls vischinadis da la Muntogna vevan da lez tains agens pintgs indrizs par saranar l’aua · La saranera eara vagnida conzepida par egna capazitad da passa 5’000 abitànts, oz â la saranera ànc capazitad par 1’000 abitànts · La cumpart d’ustreias, hotels, meztgas near oters manaschis vean calculada savund egna clav ad ascheia messa an paritad cugls abitànts · Igl satracta da la ple grànda saranera davains las Veiasmalas · Igl on 2019 â la saranera caschuno custs agls vaschinadis da passa 140 fràncs par abitànt · Pigl mantegnamaint e’gl vagnieu investieu passa 850'000 fràncs igls davos ons. · Ear igl diember digls delegos digls vaschinadis e reglo tanor egna clav. Mintga vaschinadi â egn delego near egna delegada, a par mintgame 100 abitànts dastgani delegar ànc egn near egna. · Igls fazalets umids s’odan sco ear piezs near artitgels da higena da damas betg a agl hislis. Quella sort rumient e carschida fermameing igls davos ons. El stopa a rumpa las maschinas. · Ad ànc egn davos fatg: Igl gi cun la ple bleara aua segi igl gliendasgis, savund las experienztgas da Johannes Mani.

Aver veia libra durànt igls gis da Pastgas, Anzainzas near Tschuntgesmas e betg evidaint viagiànd alura sen l’A13. Mo sco an blear oters gros â la pandemia ear mido que fatg. Igl trafi â saschminuieu fearmameing. Igl Ufezi federal da veias â examino las midadas digl trafi avànt a durànt la pandemia. Egn da quels posts, noua c’igl trafi vagneva dumbro, e igl tunel digl San Bernardino. Igls resultats fan impressiùn. Sch’igl e passo da Pastgas 2019 13'284 autos, camiùns a cars, e quegl sto egn on ple tard ànc 351 mieds da transport. Quegl e egna reducziùn da prest 98% near 40 gea ple poc trafi. Quest on e’gl sto 4'909 autos c’en passos igl tunel digl San Bernardino da Pastgas. Samagliàntas zefras mussa la statistica d’Anzainzas a Tschuntgesmas 2019 a 2020: D’Anzainzas 2019 en passos 13'970 autos ad igl on 2020 3'866. 12'716 a 3'199 en stadas las zefras par Tschuntgesmas 2019 a 2020. Consequenzas par pussadis a kiosks Igl pussadi Viamala a Tusàn infurmescha sen la sia pagina d’internet, ca las uras d’avertura en vagnidas adatadas a caschùn da la pandemia. Sco prezis e betga d’andriescher sen la pagina d’internet. A la dumonda da la FMR â’gl gieu num, ca la direcziùn digl pussadi vegi dezidieu dad betg infurmar las medias sur las consequenzas partutgànt la pandemia. Elsbeth Battaglia da Novagnas magna da prest 30 ons annà igl kiosk segl parcadi avànt la porta agl nord digl tunel digl San Bernardino. Cur c’ella â antschiet, eara l’ustreia ear ànc avierta. Mo uss e ella schon blears on la sula ca porscha cafe a pintgs snacks agls viagiaturs da que màn digl tunel. «Quest on e’gl l’amprem’eada ca jou ve gieu saro igl mieus kiosk durànt igls mains d’unviern. Igl fuss simplameing sto megna fred da bever igl cafe agl liber. Par me a pigls meas impiegos ve jou survagnieu sustegn finanzial digl Cantùn par que tains», declara Elsbeth Battaglia. Ella ancorscha ussa, c’igl trafi â puspe s’augmento igl davos tains ad ella e fetg leada da que fatg. Egna situaziùn extraordinari par quels gis. L’A13 sper Andeer sainza trafi.

La dumeingia passada â gieu liac igl Gi internaziunal digls museums. A caschùn da que evenimaint ân ign savieu visitar a Tartar igl Archiv cultural da Tgazas, igl Museum d’uras da clutgers, igl Atelier Alpina ad egn’exposiziùn da models vigls da maschinas agricolas. La FMR racumonda egna visita da quels posts. Igl e dumeingia, ad ear sen la Mantogna Dafora sa igl sulegl betga propi, tge c’el vut far. Antrànd an vischnànca Tartar, ca fa davent da passa endesch ons part digl vaschinadi Tgazas, e quegl par egn’eada mains impurtànt. Que gi stat la cultura agl zenter, tutegna sch’igl plovi, sbischi near deti sulegl. Quater expositurs ân samess anzemel par porscher a la glieud investa a diferaintas sorts da cultura. Igl Mulag Igl amprem post ca la FMR â visito e sto l’exposiziùn da models vigls da maschinas agricolas da Richard Raguth Tscharner da Sched. L’exposiziùn cumpaglieava diferaints vehicels vigls sco par exaimpel maschinas da sajear, sujeras near tractors. Amparo igl possessur persunalmeing, tge maschina ca segi alura la ple speziala, â el musso tut losch egn vehicel verd ca pareva ampo sco egn tractor ad ampo ear sco egn velo da tres rodas. «Quegl e egn Mulag. Quella maschina vagneva duvrada par tut las sorts lavurs. Que Mulag â l’anada 1957, â zirca 9 PS ad egn motor a dus tacts da diesel ad ieli . Da que model dev’igl var 120 exemplars. Mieus fegl â restauro que vehicel durànt la sia lavur da profundaziùn agl amprendissadi», declara Richard Raguth Tscharner. Egna tgossa unica an Svizra Avànt 40 ons â Jörg Kugelmeier cumpro l’amprem’ura da clutger an Tearatudestga. Cato vegi el quella an egna remisa d’egn marcandànt, declara igl anteriur chirurg da cors c’â cumpro igls 1996 egna tgea cun clavo a Tartar. Quegl e sto l’antscheata digl Museum dad uras a Tartar ad igl savund post ca la FMR â visito. Tanor igl possessur dat igl nign oter tal museum an Svizra, oravànt tut betg an egn clavo vigl. Oz dumbra la colecziùn digl chirurg pensiuno passa 50 uras. «Tut las mias uras funziuneschan. Quegl e la cundiziùn ple impurtànta tanor me», declara el. La visita agl museum fa verameing impressiùn: uras da tut l’Europa, par part viglias da 500 ons, adigna puspe tutg’igl, ad ign oda igls movimaints da las rodas dantadas. «Igl faszinescha me, parquegl c’igls carstgàns savevan stgafir da lez tains talas uras cun pocs mieds a sainza computers», comentescha Jörg Kugelmeier tut incanto. Par la sia colecziùn vegi el impundieu egn peer meli fràncs, palainta el ànc. Agl sieus luvraduir restaurescha el las uras tut igl ple sulet. Sch’el drova egn’eada agid, alura sa el clamar dus amitgs c’en urers. Els cunzeglian Jörg Kugelmeier ear partutgànt dezisiùns da cumpras. Avànt dus mains â igl bab da las uras da clutgers cumpro egn’ura ca dariva fetg probablameing da Tusàn. El â cato ella segl portal da vendita tutti.ch. «Ansasez ve jou ni lartg ni daners ple par da quellas cumpras. Mo cur ca ve udieu, ca quell’ura darivi da Tusàn, ve jou stuieu cumprar ella. Pigl mumaint funcziunescha ella ànc betga, mo scha Vus turnaz igl on proxim, alura vean ella ad ir», manegia Jörg Kugelmeier riànd. Art a cultura Ear igls dus ulteriurs partizipànts digl Gi digls museums da quella sonda a dumeingia ân sado fadeia da purtar la cultura a la glieud. Igl Archiv cultural da Tgazas â preparo egn’exposiziùn deditgeada agls tiradurs da las vischnàncas digl vaschinadi da Tgazas. Plenavànt ân els musso films vigls sco par exaimpel davart la cursa da skis digl on 1968. An l’anteriura ustreia Alpina sa tgata ussa igl Atelier Alpina. Julia Barandun â surprieu la tgea da la sia famiglia a stgafescha ussa art da cuminànza cun anzaquànts amitgs. Durànt la fegn d’eanda passada âni fatg pulpier cun liaint flurs cugls visitaders a las visitadras da lur exposiziùn. Igl Archiv cultural ad igl Museum da las uras da clutgers ân anviert adigna la davosa sonda digl mains. A dumonda en els ear pronts da mussar lur stgazis durànt oters gis. Igl Atelier Alpina organisescha adigna puspe exposiziùns, mussan films ad otras purschidas culturalas. Igl nuvegl vigl e oz amplanieu cun uras da clutgers. Igl Mulag digl on 1957. Igl Archiv cultural da Tgazas poirscha tranter oter passa 5’500 fotografeias. Maletgs fatgs da pulpier a flurs earan part da l’exposiziùn digl Atelier Alpina.

Sa igl bogn da cura d’Andeer earver las sias portas igls 31 da matg 2021? Scha gea: Quàntas parsùnas dastgan antrar? A quellas amparadas â igl magnafatschenda ànc nigna rasposta. La sprànza a raspostas positivas en dantànt aschi gràndas, c’igl bogn e gea pront par egna reavertura. Da bunameing sis mains annà e igl bogn da cura d’Andeer saro. La raschùn en las masiras da schurmetg ancunter igl virus da corona. An measeanda proxima vean igl Cunzegl federal a dezider davart diferaints schlucamaints ca vignan a valer davent digls 31 da matg 2021. Trànter oter vean dezidieu, sch’igls bogns da cura dastgan puspe earver lur portads. Igl magnafatschenda digl bogn, Addi van Gent, spetga vess quella dezisiùn a la reavertura. Egn miez on nign giasts Sis mains sainza giasts munta, sis mains sainza antradas a sis mains sainza lavur pigls impiegos. Me igl magnafatschenda ad igl tecnizist luvravan durànt que tains, â’l declaro igl magna fatschenda digl bogn d’Andeer. Igl motiv: Igl bogn â tutegna stuieu vagnir mantanieu, igl eara da far provas d’aua ear igl telefon a la posta earan da raspunder. «Igl favrer e sto igl mains ple murdaint par me. Aver da far igl quent anual cun 25 partschient ple pocas antradas e sto fetg greav. Plenavànt vasev’ign nign migliuramaint da la situaziùn», cuntinuescha el. Igl atun 2020 veva igl bogn aviert. Els stgevan schar antrar 56 persùnas. Da lez tains ear’igl prescret, savund masiras naziunalas, par mintga parsùna 4 meters quadrat. Las zonas da pussar near igls zulers digls bogns vagnevan ear quintos. Ple tard â igl cantùn Grischùn dezidieu, c’igl bogn vegi da quintar 10 meters quadrat par parsùna. Quegl eara igl motiv, partge c’igl bogn d’Andeer â saro igls 5 da dezember 2020. «Nus vagn la sprànza c’igl vigni quinto puspe cugls 4 meters quadrats par del, sco agl atun passo. Schiglioc vean igl dificultus par nus dad earver puspe. Co la situaziùn vean propi a sapreschantar, cur c’igls schlucamaints vignan realisos, e ànc betga comunitigeu», declara Addi van Gent. «Igl e uras da turnar an egn ritmus da normalitad. Quegl e pussevel cugl conzept da schurmetg. Nus eassan fetg motivos a salagrassan fearmameing da puspe stger beneventar giasts agl noss bogn», palainta el plenavànt. Midadas planisadas Durànt la visita da FMR earan igls guardabogns ved amprender d’insturir igls giasts an la gimnastica da bogn. «Antocen uss e quegl vagnieu fatg da la Reha d’Andeer. Mo ussa lessan nus surprender quegl. Quegl dat a nus la pussevladad dad easser ànc ple manevels digls giasts», declara Addi van Gent. Cun la nova gestiùn digl kiosk digl bogn aviert e quegl egn digls ple grànds midamaints pigl mumaint. Igl bogn aviert d’Andeer s’oda agl vaschinadi, vean dantànt mano digl bogn da cura d’Andeer. Igl on passo e sto egn digls migliers ons an l’istorgia digl bogn. «Ear nus vagn ancurschieu, ca la glieud fageva vacànzas an Svizra a betg agl exteriur», concluda igl directur. L’avertura da la stagiùn da stad e planisada pigls 5 da zarcladur 2021. Igl bogn da la Sutselva • Igl e passa 700 ons, c’igl bogn mineral da Schons e ancunaschaint. Da lez tains sacatava el zirca egn kilometer avànt Andeer, agl Bogn da Pignia. • Davent digl on 1882 vean l’aua, c’â la temperatura da 18 gros, manada ved Andeer. • Igl on 1981 e vagnieu fundo la la sozietad d’aczias «Schamser Heilbad Andeer AG» • Egn on ple tard e vagnieu mess an funcziùn igl bogn nov. Ad igl on 1996 e vagnieu aschunto igl bogn exteriur • Igls ons 2007 a 2016 e igl bogn vagnieu renovo • Addi van Gent e an la funcziùn sco magnafatschenda davent digl on 2017 • Igls davos quater ons â igl bogn registro passa 75'000 antradas ad on • Igl bogn â la capazitad par 170 parsùnas Addi van Gent, igl magnafatschenda digl bogn d’Andeer. Igl bogn spetga vess c’igls amprems giast rivan.

(cdm/fmr) Igl bietg construieu cun mugrinada dubla da la cuminànza d’abitar a da tgira «Tenna Hospiz» cumbinescha standards inovativs a moderns cun la moda tradiziunala da construcziùn da len digls Gualsers. Tier que edifezi sa tract’igl actualmeing digl bietg cun la construcziùn da mugrinada dubla ple complex an Svizra. Pleanàvant corespunda igl bietg agls standards da minergeia, produtgescha a drova energeia solara a vean scaldo cun la calira digl ambiaint a cun lena. Igls materials par biagear darivan piglple da la regiùn. Pigls palantschieus a la cumbinaziùn da las tgadafiacs e vagnieu duvro granit d’Andeer. La lena da pegn a laresch par la construcziùn massiva e vangida sdarnada da gliegna gurainta a la distànza da 2 km digl plazal da biagear. Par la construcziùn bassa e vagnieu duvro betùn a zement dad Untervaz a gera da la Pùnt da Rehanau. Blearas fatschendas regiunalas an contribuieu cun lur savida a que suczess. Co quella construcziùn speziala e vagnida realisada, san ign andriescher igls 2 da zarcladur 2021. Agl rom digl tema anual digl Parc natiral Bavregn «cultura da biagear» â liac agl bietg numno en luvratori leza sera a las 19.00. Durànt quell’ocuranza preschaintan igl architect Pascal Hofmann, igl consturider da bietgs an len Ruedi Walli ad Othmar F. Arnold, igl expert da tgira igl project, las diferaintas inovaziùns constructivas a la cumbinaziùn da quellas cun la tradiziùn da biagear locala. Igl aranschamaint e gratuit, par la partizipaziùn drov’igl dantànt egna curta anunztga sen la pagina d’internet www.naturpark-beverin.ch/jahresthema.

Davent digl favrer 2021 e’gl pussevel da prenotar diferaints post da lavur an la regiùn. La FMR â testo egn da quels biros, numnadameing quel agl nov liac da fatschenda digl Turissem Viamala a Tusàn. Igl noss fazit: egn’interessanta experienztga a betga la davos’eada c’igls noss texts vignan elavuros an egn da quels biros. La FMR â raporto gea igl avregl 2021 an «La Quotidiana» da la nova purschida digl Parc natiral Bavregn (PNB) a la fabrica d’ideias a d’activitads professiunalas, Dezentrum da Turitg. Igl project sa numna «Desk im Dorf» ad â la fegnamira da preparar la regiùn par la transfurmaziùn digitala. Sen la pagina d’internet san ign prenotar a Versomi agl Café Bakedicakedi, a Stussavgia agl z’Cafi ad an la tgea da vaschinadi d’Andeer, par tschentg fràncs l’ura, tals posts da lavur. Danov e ussa vagnieu aviert da quels posts da lavur agl biros digl Turissem Viamala a Tusàn. Prenotaziùn sempla Cunquegl c’igl homeoffice â ear disavantatgs sco par exaimpel, c’ign savess ànc far ir egna maschina da lavar, unfànts ca spluntan trasor ved igl esch near vaschegns ca vutan vegnir a bever café, e egn biro, c’ign sa prender par tschains an la Sutselva, egna bùna alternativa par evitar igl vieadi a la redacziùn a Cuira. Ascheia e’gl vagnieu adaquella, ca nus vagn prenoto sen la pagina d’internet egn post da lavur agl nov post digl Turissem Viamala a Tusàn. La prenotaziùn sen la pagnia d’internet www.deskimdorf.ch e fetg sempla. Egn’eada registro, drov’igl ple poc ca tschentg minutas da prenotar igl local. Ign survean alura dalùnga egna cunfearma sen l’adressa d’e-mail, ascheia c’ign sa c’igl prozess e gartagieu. Atmosfera amparnevla Igl biro a Tusàn e andrizo bagn cun blearas plàntas, maletgs an calur ved las pares ad utensils da scriver. Actualmeing san ign duvrar dus da quater posts da luvrar. Quegl parve da las masiras da schurmetg. Igl suaintermiezgi da l’amprova nign oter c’eara agl biro, ascheia ca ear telefonar eara nign problem. Igl post da lavur cumpeglia egn monitur a sen dumonda vainsa ear survagnieu egna tastatura ad egna mir par saver luvrar ple cumadevlameing. Durànt la nossa lavur â Patric Berg, igl magnafatschenda da Turissem Viamala, visito nus. Igl â sado egn bùn discurs a parfegn l’egna near l’otra ideia par egn proxim tema. Ear Martin Gerber, igl coordinatur da la purschida turistica a Tusàn â visito nus. Agl discurs â’l igl cunpossessur da la “Viamala Sportwerkstatt” exprimieu, c’el segi angraztgevel da saver testar l’ideia da cumbinar igl sport ad igl tains liber cun la lavur agl nov liac digl Turissem Viamala. Par migliurar la purschida vegian els schon fatg las ampremas adataziùns: dalùnga e’gl pussevel da prenotar igls posts da luvrar durànt miezgi, ascheia c’ign sa antschever near calar an moda a maniera ple flexibla. Peia, igl suaintermiezgi e passo dabot ad ear da maniera interessànta. Igl e egna bùna pussevladad da saratrer da tgea a tutgena antupar l’egna near l’otra parsuna par baratar ideias. Dus digls posts da lavur agls biros digl Turissem Viamala a Tusàn.

Agl cudesch davart la tàna da Ziràn/Sutcrùn e’gl me manzuno, «c’unfànts da scola» vegian cato adavur ossa d’animals a da carstgàns an la tàna da Sutcrùn davains Ziràn, sainza numnar ni parsùnas ni detagls. Nus eassan ieus a la tscheartga da pardetgas a vagn finalmeing scho raquintar las ragurdientschas da tschentg da las scurvatadras a digls scurvataders d’alura a digl manader digls stgavamaints, dr. Jürg Rageth. «Digl noss tains liber navan nus adigna giou sper igl Ragn. Là fagevan nus tarmagls cun rànas, cun aua a crapa, ampruvavan da d’ir sen la crapa sur igl Ragn vei a fagevan da quellas tgossas. Alura navan ear sei tier la tàna», saragorda Ladina Schneider-Sutter c’e stada egna da las scurvatadras, ansemel cun sieus frar Reto, Martina a Jann Rusch, barmier, a diferaints oters unfànts digls ons 80. «Sco unfànts s’antupavan nus savens tier quella tàna. Fimar lavartgic vean ad easser sto igl ple impurtànt motiv, pigl qual nus eassan ieus aint là», palainta Martina Rusch. «Mintgatànt fagevan ear fiac liaint. Quegl deva egna tarmenta fimera. Mo quegl eara sto schon oters ca vevan fatg», aschunta Ladina Schneider. Da lez tains dev’igl ànc nigns telefonets, ad igls unfànts vevan ànc dad ir ad ancurir sezs igl divertimaint. Savens earani ordafora. «Nus navan alura par las sielas par tut igls gòlds anturn a vagn examino mintga tàna digl conturn. Ansuma, nus eassan stos dapartut, noua c’igl deva da scurvatar anzatge. Parquegl eassan ear rivos an la tàna da Sutcrùn», palainta Claudio Signer ca veva ear visito que liac cun seas dus frars Mario a Roland. Igl antschies da Sutcrùn a la riva digl Ragn earan pigls giuvenils d’alura para egn liac d’atracziùn speziala. «Quegl eara par nus anzatge sco egna Teara da la Cucagna par giuder la natira a far las nossas scuviertas an la tàna manevla. Nus s’antupavan là a sasantevan sco veritavels exploraturs. La tàna eara zund interessànta par nus, parquegl c’ign vaseva strusch ella cun la si’antrada bassa», aschunta el. «Igl eara pletost me egna rusna. Ign stueva ir datier par vaser ella ad ign stueva saruschnar aint. Liaint pudev’ign strusch star an pes», saragorda Ladina Schneider. Igls archeologs ân masiro 60 cm òlteztga da l’antrada ad egn bùn meter amiez pigl spazi interiur. Igl e sto «ossa curiusa» c’â caschuno tut «Egn’eada vainsa alura cato adavur ossa. Nus vagn gnànc stuieu tgavar propi», raquenta duna Ladina. «Mo alura vainsa tutegna antschiet a stgavignear ampo a vagn constato cun schmarvegl, c’igl cumpareva ànc daple ossa», resda Martina Rusch. A Ladina Schneider aschunta: «Nus vagn imediat gieu igl santimaint, ca quegl segi betga me ossa d’animals, mo savevan betga propi, tge ossa c’igl fuss. Anzasco pareva ella curiusa a nus.» «Nus vagn propi tgavo me a la surfatscha a vagn amplanieu egna tastga da plastic cun ossa», saragorda Claudio Signer. «Natiralmeing ca nus savevan betga, tge ossa c’igl fuss. Parquegl vainsa purto ella agl pardicànt Huldrych Blanke, suainter c’igl frar Mario veva cato egn oss spinal digl culiez.» Sear Blanke e peia sto la proxima impurtànta instànza an la cadagna da la scuvierta digls stagzis romans a Ziràn. «Igl oss da la cuissa e vangieu scuviert digl Jann a da sieus bab Kurt Rusch», cuntinuescha Claudio Signer. Graztga a sear Huldrych Blanke «Nus vevan raquinto a mesa da l’ossa catada an la tàna. Alura â’l igl bab gizo las ureglias», raquenta la feglia Martina. «Egna fegn d’eanda e’l alura saruschno cugl Jann an la tàna, armo cun zapa a badegl. Lez’eada âni peia cato que oss digl calùn. Mia mama ad jou vagn betga cato interessànt da far part da l’aventura ad eassan idas a l’ustriea Pro L’Ava a magliear egn sglatsch». Dantànt ân Jann a Kurt Rusch purto igl oss cato a sear Blanke. «Lez veva musso a nus sculars igls seas tgats d’ossa da dinosauris. Ascheia â’l svaglieu ainten nus igl instinct da parscrutaders, mussànd, co ign vomi a la tscheartga da stgazis», saragorda Roland Signer. Kurt Rusch, barmier, eara alura president comunal. Parquegl c’el saveva da las ancunaschientschas da sear Blanke, segi’gl sto evidaint da consultar lez, cunfearma Elisabeth Rusch. «Nus unfànts vevan nunudieu bugent igl pardicànt Blanke», loda Claudio Signer. «Sco teolog veva el ear passatains spezials. El s’ocupava d’archeologeia a da paleontologeia. El eara egna parsùna zund inteligiainta ad avierta. Quegl e ear la raschùn, par la quala nus eassan ieus tier el cugls tgats da la tàna.» Tge e alura capito cun quels, e la proxima amparada? Par schliear quella vainsa ruschano cugl archeolog a manader digls stgavamaints d’alura, dr. Jürg Rageth. «Igl e ascheia, c’igl pardicànt Blanke veva tarmess l’ossa agl Museum da la natira, tartgànd c’igl satracti surtut d’ossa d’animals. Là e’gl vagnieu constato, c’igl eara ear ossa da carstgàns trànteraint. Quella e vagnida tarmessa agl Survetsch archeologic. Nus vagn fatg egn sondadi a sen fundamaint digls noss tgats vainsa dezidieu da stgavar da radaint la tàna ad igl conturn trànter igls 1991 a 95.» «Mo propi ataints da la tàna eni vagnieus tigl Survetsch Archeologic me parveia da la nossa euforia da parscrutar», manegia Mario Signer, a Martina Rusch aschunta: «Ea, graztga a las nossas marveglias e vagnida catada la suleta tàna da cult romana agl Grischùn ad igl ple grànd tgat da munedas romanas. Igl e captivànt da vaser, tge ca nus vagn mess ad ir digls ezs ons.» Par Roland Signer ân gieu quellas scuviertas d’alura consequenzas persunalas: «Quegl ca nus vevan stgavo igls 1990, mi ocupava a faszinava adign’anavànt d’alura annà. Parquegl antschev jou a luvrar tigl Museum Retic oz, igls 1. da zarcladur.» Anqualegn digls perscrutaders a da las parscrutaders d’alura: Sereina Danuser-Jenny, Reto Sutter, Martina Rusch, Ladina Schneider-Sutter a Jann Rusch.

Digl sanctuari roman agl santieri medieval Digls 1991 antoc’igls 1995 e’la vagnida intercuretga la tàna davains Ziràn antras digl Survetsch archeologic grischùn. Igls resultats da lezs stgavamaints en dantànt vagnieus rimnos a valitos danov da spezialists da las universitads da Berna a Basilea a publitgieus an egn cudesch. Igls 1990 e’gl sto unfànts ca fagevan tarmagls an la tàna da Sutcrùn davains Ziràn. Cun quell’ocasiùn âni cato adavur ossa da carstgàns. Pigl Survetsch archeologic grischùn (SAGR) e quegl sto motiv urgiaint d’intercurir que liac. Sut la direcziùn da Jürg Rageth a Gian Gaudenz e’gl vagnieu fatg stgavamaints digls 1991 antoc’igls 1995. Igls resultats da quels a lur interpretaziùns en vagnieus preschantos an plirs raports sparpaglieus. Parquegl ear’igl l’intenziùn digl SAGR da far egna publicaziùn ca cumpeglia tuta savida davart las pardetgas catadas là. Digls 2011 annà e’gl sto passa egn tozel szientists da las universitads da Berna a Basilea c’ân examino ànc egn’eada tut igls tgats digls ons 90 par far egn raport interdisziplinar da lur retscheartgas ad ancunaschientschas novas. Quel e vagnieu redigieu da las auturas Christa Ebnöther, Anna Flückiger a Markus Peter, ad e cumparieu dacurt sco cudesch. Quegl e egna lavur ordvart cumplessiva ca preschainta mintga detagl da tut igls tgats ca cumpeglian prest egn mileni, davent digl Tains roman antoc’igl Tains miez, cumparegliànd quels cun tgats fatgs an otras coloneias romanas. Igl sto easser sto egn sanctuari Igl Grischùn dispona d’egn singular stgazi da bietgs digl tains cristian tumpriv. Mo egn sanctuari roman dat igl an quella dimensiùn me an la tàna a Ziràn. Leza satgata an egna strisa da tuf caltschignus, var 15 m sut igl plàn da Curtgegn, noua c’igl e ear vagnieu cato egn abitadi roman. La tàna e 4 m profunda, 7 m lada a 2,5 m òlta, anviers vest e’la avierta. Segl rieven avànt l’antrada eara vagnieu biagieu egn mir da sustegn par stgafir egna plaza. Sen fundamaint digls tgats da liaint a da dafor la tàna e’gl evidaint, c’ella sarveva sco sanctuari. Parveia da que diever religius e ella egn’impurtànta pardetga digl Tains roman an Svizra. Igl e capevel, ca que sanctuari e vagnieu andrizo gest a Ziràn c’eara alura egn liac da susta sen la ruta romana da Clavenna a Cuira a ple lientsch, situo gest avànt la tgavorgia da las Veiasmalas, c’eara vagnida fatga passabla digls Romans. Sen la tgarta stradala romana vean ear inditgieu egn liac an Schons cugl num «Lapidari», ca munta tànt sco «crapera», siànd quegl Andeer u Ziràn. Tge dieu vagneva undro an quella tàna? Igls auturs digl cudesch safatschaintan intensivameing cun l’amparada, tge funcziùn ca la tàna vevi davent da l’antscheata da sieus diever, c’els dateschan anturn igls ons 250 s. Cr. antoca la sia fegn agl 13avel tschantaner. Els cunfearman la tesa oriunda da Jürg Rageth, c’igl satratci d’egn sanctuari, agl qual igl vagnevi zelebro egn cult an favur d’egn dieu roman, quegl trànter igl tearz ad igl 5avel tschantaner. Els fundan lur tesa sen las 647 munedas, c’earan betga semplameing idas a pearder, mobagn vagnidas deponidas aposta a là par undrar egn dieu sco p.ex. igl Mitras c’i suplitgeavan forsa par sustegn da traversar la tgavorgia near sco angraztgamaint d’aver traverso quella sàns a salvs. La grànda part da las munedas dariva digls ons 350 antoca 400. Igls tgats tradeschan betg igl dieu undro La tàna eara alura sarada cun egna pare da len ca pusava sen egn fundamaint miro. Ella eara trapartgida an egn pierti ad egna stànza prinzipala, an la quala igl deva egna fuina. An la stànza prinzipala vagneva unfrieu a fatg saramognas culticas cun vers giantars cultics. Quegl demussan igls 13’540 oss, catos agl conturn da la tàna. La grànda part dariva da nursas, tgoras, gagliegnas a porcs. Me poca da biestga grossa a prest nigna da salvaschegnas. Interessànt e ear igl fatg, ca 90% da l’ossa dariva d’animals giuvens da trànter 7 a 18 mains. I preferevan oramai tgarn giuvna par undrar la divinitad. Trànter igls porcs e’gl nign animal carschieu. Partutgànt igls pulasters âni constato, ca tut l’ossa darivi da cots near caduscals. Mo igl e vagnieu cato nigns tgieus da quels. Tut quels fatgs inditgeschian, c’igl segi vagnieu undro egn dieu roman, cartevlameing igl Mitras, sco postulo da Rageth, near eventualmeing igl Silvanus. Mo parquegl c’igl mànca anqual indezi concret sco egna statuta d’egn da quels dieus, deti an que gro ànc anqual amparada nunraspundida, scrivan igls auturs. Dantànt egn indezi pigl cult da Mitras e igl calesch cugl ornamaint da zearps sper tut las munedas dunadas. Egna definiziùn ple exacta, tge cult ca vagnevi practitgieu a là, e ear betga da dedutgear da las radund 600 scaglias da vascheala, las 160 gutas, igls aneals a las 5 cazolas da sev. La grossa strisa da tschendra, da var 30 cm, catada agl funs da la tàna laschi suponer, c’igl vagnevi ear fatg unfrendas da fiac. Sarveva la tàna ear agl cult cristian? Que cult pajàn para d’easser ieu a fegn agl curs digl 5avel tschantaner, ascheia c’ign po betga documentar egn diever cuntinuo antoca la fegn digl 6avel tschantaner, cur ca l’amprema fossa e vangida fatga an la tàna. Suainter la tearza fossa ear’igl betga ple spazi liaint, da maniera ca las baras en vagnidas sataradas sen la plaza dafora, c’eara dantànt forsa davantada egn sanctuari cristian. Mo aschi sirs da quegl en igls auturs ear betga, parquegl ca las fossas en betg orientadas, vut gir, igls morts en betga vagnieus drizos anviers ost. Parquegl c’igl e vagnieu cato egna crusch dad ies sut la fuina nova, proponan igls auturs, ca la tàna vessi pudieu sarvir sco eremitadi near sco zenter religius d’egn’atgna cuminànza religiusa ca duvrava igl liac banadieu surtut par satarar lur cumembers morts, mo me antoc’igl 10avel tschantaner. Durànt igl 13avel tschantaner para la tàna d’aver pears la sia funcziùn sco liac religius, ascheia c’ella ad igl sieus conturn paran d’easser vagnieus curvatos cun teara a gera. Quella exzelenta documentaziùn infurmescha partutgànt mintga detagl digls stgavamaints a davart tut igls tgats. Igls auturs amprovan surtut da dar interpretaziùns novas digls fatgs istorics c’en ancunaschaints me graztga agls stgavamaints. El porscha peia egn enorm stgazi d’infurmaziùns davart la tàna da Ziràn a vean a sarvir par studis futurs par forsa svelar igls seas misteris. «Zillis – Von der spätantiken Kulthöhle zum frühmittelalterlichen Bestattungsplatz», da Christa Ebnöther, Anna Flückiger, Markus Peter, cumparieu tigl Survetsch archeologic digl Grischùn/Somedia. Da ratret an librareia. Igl frontispezi digl cudesch davart la tàna cultica da Ziràn. Structura da la tàna da Ziràn/Mulegn durànt igl amprem tains digl sieus diever, davent digl 3. antoc’igl 5avel tschantaner. Reconstrucziùn digl calesch da cult cugl ornamaint da zearps. Vesta sen las fossas fatgas sen la plaza davànt la tàna, davent digl 6avel antoc’igls 10avel tschantaner. Ascheia pudess la tàna da Ziràn aver sapreschanto sco sanctuari roman antoc’igl 5avel tschantaner.

L’Uniun Rumantscha Grischun Central â cato egna candidata par igl co-presidi Igls 8 d’october digl on passo e la radunànza generala da l’Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC) ida a fegn sainza aver suczessura par la co-presidenta demissiunànta Zegna Pittet-Dosch. Durànt igls mains d’unviern e l’uniùn stada activa a s’anunztga ussa cun egna novitad: Simona Demarmels da Savognin/Salouf e pronta da surprender igl post vacànt agl co-presidi. L’Uniùn Rumantscha Grischun Central varda anavos sen egn tains turbulent. Sper l’iniziativa da la stad 2020 par reintrodutgear igl idiom surmiran an scola, ca la suprastànza anteriura â cumbatieu fearmameing, ân ear diferaints cumembers da la suprastànza da l’URGC exprimieu igl giavisch da demissiunar. Cunquegl ca l’iniziativa eara culieada cun blearas emoziùns, e’gl betga gartagieu direct da catar novs cumembers pigl post da la co-presidenta Zegna Pittet-Dosch c’â demissiùno igl on passo. Forzas novas ad egn oter vent Sen la pagina d’internet da l’URGC infurmescha l’uniùn ussa, c’ella vegi cato cun Simona Demarmels da Savognin/Salouf egna candidata pigl co-presidi. Vean ella ligida â l’URGC puspe egn timun cumplet. Gierina Michael da Donat, ca veva pears atras la demissiùn da Zegna Pittet-Dosch igl sieus status da la co-presidenta, e pronta da reprender danievameing que ufezi. «Jou sund fetg surlivgeada, ca nus vagn finalmeing cato egna candidata a salegr da cunluvrar cun Simona Demarmels», palainta Gierina Michael a la FMR. Plenavànt manegia ella, c’igl segi fetg bien, ca la candidata darivi digl Surmir, ascheia ca la suprastànza represchainti tutas duas regiùns. A tge manegia la candidata pigl post digl co-presidi? «Jou sund an marveglias, qualas c’en las leztgas ad incumbensas c’igl e da far sco co-presidenta da l’URGC a ve respect da prender aint la posiziùn da Zegna Pittet-Dosch. Ella â fatg bùna lavur par l’uniùn», gi Simona Demarmels a la dumonda telefonica da la FMR. La dezisiùn, partge c’ella sameta a disposiziùn par que post, declara ella sco savunda: «Suainter las voataziùns partutgànt igl rumantsch grischun ve jou dezidieu, cigl segi uss’igl mumaint da surprender respunsavladad a far part da las midadas ca l’inziativa caschùna». Midadas an suprastànza L’URGC e betge me stada fatschantada durànt igls mains passos cun la tschertga d’egna parsùna pigl co-presidi, ear igl post digl cassier, ca Marc Decurtins â ocupo durànt igls davos otg ons, davainta vacànt. La suprastànza propona Flavio Guetg da Savognin sco sucsessur digl cassier actual. Pigl post vacànt sco suprastànt supleànt vean proponieu Men Candreia da Savognin. El de mademameing survagnir la funcziùn da delego. Patric Vincenz da Savognin sameta a disposiziùn sco rapreschantànt da la Sutselva a digl Surmir an la suprastànza da la Leia Rumàntscha. Quella leztga â Gion Capeder fatg igls davos 12 ons. La perioda digl sieus ufezi va a fegn igl atun 2021. Tut quellas legidas ân liac par scret. Igls cumembers da l’uniùn survignan dalùnga igls documaints par posta. La suprastànza dumbra or las vuschs veda la radunànza igls 23 da zarcladur 2021. Suainter quella vean igl ad easser cler, co l’URGC vigni ad easser organisada par schliear las dumondas, c’igl futur porta. L'URGC: • L’URGC e l’uniùn afilieada da la Lia Rumantscha (LR) ca represchainta igl Surmir a la Sutselva • Ella e sortida igls 20 da zarcladur 2006 or da la fusiùn da l’Uniùn rumantscha da Surmeir (URS) a da la Renania sutsilvana (Schons, Tumleastga, Mantogna) • Sco organ ufizial da l’URGC cumpara davent igls 2008 la «Revista digl noss Sulom» Simona Demarmels da Savognin e surmestra a pronta da surprender igl post da co-presidenta da l’URGC. La suprastànza veglia a caschùn da la radunànza generala igl atun 2020. Da saniester: Giulia Riedhauser, Gion Capeder (suprastànt Lia Rumantscha ad anteriur suprastànt URGC), Zegna Pittet-Dosch, Rico Michael, Gierina Michael a Marc Decurtins.