Igls Sursetters on gia ple tgi angal fadeia da neir tar la victorgia. Alla fegn ègl tuttegna tanschia da batter en adversari tg’ò gudagnea ainten la runda d’aton angal en sulet gi. Anfignen da premaveira 2023 è igl campiunadi dalla 2. liga interrot. Per la finiziun dalla runda d’aton ègl nia tigl derbi Schlarigna-Surses, en gi tgi procura adegna per tensiun. Da discorrer da tensiun siva da chel gi fiss digltottafatg sbaglea cun esser sto chel inscunter da nivel miserabel. Surses ò ansomma betg persvadia, do sainza gronda viglia e mantgea ò durant las 90 minutas igl gi collectiv. Schlarigna ò dei tignia pitg agl adversari e vess alla fegn finala mirito aglmanc en punct schi betg gist treis puncts. Mèn Candreia ò marco igl unic gol Cun vaseir las acziuns da Surses segl plaz ins vess betg savia deir tgi chel team ò do anc avant en onn ainten la 3. liga. Sbagls individuals, betg en pass precis e nign spiert da cumbat. Chegl aglmanc ainten las ampremas 45 minutas. Tuttegna vessan igls Sursetters gia da far aglmanc dus gols ainten l’amprema mesadad. Siva 12 minutas ò Julian Jenal mantganto cun en colp da testa da signier igl 1:0 pigls giasts da Surses. Ainten la 20avla minuta ò el alloura, siva d’en conter ed en solo, gia disfurtegna cugl sies schoz tgi vess an chel mument gia d’esser igl 1:0 pigls Sursetters. Curt avant la pôssa ò Schlarigna tutgia cun en bel colp angal la pitga e damai gia disfurtegna da betg eir ainten la pôssa cugl avantatg dad 1:0. Er siva dalla pôssa ò la parteida betg testifitgia daple qualitad er schi tots dus teams on do cun ensatge daple schlantsch. Las miglras schanzas da far gols ò pero betg gia Surses, mabagn igls Engiadines. Treis gedas ò Yanis Kaufmann, igl goli da Surses intervignia cun success igls attatgs digls indigens, attatgs tgi vessan er savia eir a fegn cun gols. Ainten la 80avla minuta ò Corsin Carisch do en pass precis a Manuel Simonet. Chel è partia dalla vart dretga per lung dalla lengia e concludia igl sprint cun dar en belezza pass a Mèn Candreia. Cunter igl sies schoz ò igl goli da Schlarigna savia far ansomma navot. Ballape: Schlarigna-Surses 0:1 (0:0) CB Surses: Yanis Kaufmann, Linard Augustin, Gianluca Augustin, Robin Demarmels, Bernardo Bonifazi, Mauro Simonet, Corsin Carisch, Manuel Simonet, Adriano Simonet, Julian Jenal, Ivano Simonet. Reserva: Mèn Candreia, Nico Demarmels, Laurin Frigg, Raphael Poltera, Dorian Sonder. Tabella 4. liga gruppa 1 1. Vaz Sot 9 gis 24 puncts 2. Coira 9 gis 24 puncts 3. Panadoz 9 gis 17 puncts 4. Tavo 9 gis 14 puncts 5. Surses 9 gis 13 puncts 6. Schluein Glion 9 gis 12 puncts 7. Lumnezia 9 gis 11 puncts 8. Danis Tavanasa 9 gis 9 puncts 9. Valposchiavo 9 gis 3 puncts 10. Schlarigna 9 gis 3 puncts Cumbattia per neir tar success ò er Bernardo Bonifazi (da mez). Robin Demarmels (da mez a tera) durant egn digls sies cumbats per la balla.

Ulteriour premi pigl urer Mario Scarpatetti. A Coira è el nia undro scu igl migler impressari gioven digl Grischun. El seia sto sursto da retschever chel premi cun esser igl sies mastier ena professiun fitg viglia e betg en mastier modern ed innovativ. Siva da diesch onns surdat igl Forum per impressaris giovens digl Grischun igl premi «Founder-Award Grischun» ad en travagl u er ad ena persunga giovna tgi segna per en’invenziun tar la sparta tecnologia. Impressaris giovens tg’on success cun lour invenziun on la pussebladad da sa participar alla concurrenza. Grond success scu urer ò er Mario Scarpatetti da Parsonz, tgi vei la sia professiun d’urer per bler daple tgi angal en med per gudagner igl pang da mintgade. Passiun, premura, tschaffen, anim e gronda saveida per la sia professiun, chegl è d’attribueir agl urer da 31 onns. Tot lavour a mang Mario Scarpatetti è fitg anschignevel, en dung tg’el ò irto da sies tat Eduard Scarpatetti, barmeir, ed er da sies bab Giatgen Scarpatetti. Ouras on adegna fascino igl urer e chegl gio d’unfant. Per Mario Scarpatetti è sto cler gio da giuvenil tg’el fetscha en amprendissadi d’urer. Chel amprendissadi ò el alloura er fatg e termino chel cun success. Oz è igl urer cuntaint e losch d’aveir a Parsonz igl sies agen luvratori, noua tgi la digitalisaziun ò nign post stabel ed exista strousch. Cuntschier, reparar, metter ansemen e controllar ouras vo angal cun luvrar a mang, dei Mario Scarpatetti. I dovra en’immensa sensibladad, precisiun, exactezza, calmezza e betg igl davos er pazienztga per esser abel da far la lavour d’urer. Er chels aspects mantgan ansomma betg tar Mario Scarpatetti. Persungas dallas scolas otas Tgi la giuria decida tg’en gioven urer totga tigls treis finalists per retschever igl premi «Founder-Award Grischun» seia sto per el ena veira surpresa. Chegl cun esser urer ena professiun viglia, en mastier tradiziunal ed an nign cass ena professiun noua tg’ins saptga metter accents innovativs. Igls sies dus concurrents on invento tots dus ensatge da nov, egn per simplifitgier igl liger segl smartphone u tablet e l’oter per misirar la profonditad e la sveltezza dall’ava tgi corra. A caschung dalla surdada digl premi, igl premi doto cun 3 000 francs, ò Mario Scarpatetti gia la pussebladad da preschentar an treis minutas la sia professiun ed er igl sies menaschi e luvratori. Alla giuria da 9 dels on appartignia tranter oter persungas dalla Scola ota da tecnica ed economia, dalla Scola spezialisada superioura dalla Svizra Sidorientala, dalla Banca Cantunala, digl ewz e dalla sieranza Helvetia. Sa participar alla concurrenza cun en schinumno voting ò mintgign pudia per dar la sia vousch agls treis finalists. Per la rangaziun on chinto dus terzas las vouschs dalla giuria ed ena terza las vouschs digl voting. Gist tar chel voting ò Mario Scarpatteti retschet las pi bleras vouschs. Chegl è nigna surpresa, cun aveir igl urer fitg blers clients cuntaints, chegl betg angal an Surmeir, aint igl Grischun, na gist ainten l’antiera Svizra. Digl reminent ò igl urer talento gio retschet avant en onn en premi internaziunal, igl premi «Young Talent Competition», tgi l’industreia d’ouras surdat mintg’onn e tg’è doto cun 20 000 francs. Gudagnea ò el chel premi per en’oura astronomica tg’el ò construia ed er invento. Mario Scarpatetti en gioven urer tg’è sen la dretga veia professiunala. Am Jungunternehmerforum am 26.10.22 ging die zehnte Founders-Night in Graubünden in der Aula der ibW Höhere Fachschule Südostschweiz über die Bühne. Die Gewinner des Founders-Award geht an Uhrhandwerk Mario Scarpatetti (rechts) und der Tech-Startup-Award an Mithras Technology AG Landquart vertreten durch Francisco Faoro (links). Bild Olivia Aebli-Item

Cunter igl davos dalla tabella ò Lai/Valbella bagn gudagnea, dantant angal cun far quatter gols. Persvadia on igls Grischuns angal durant 40 minutas. Sonda inscuntran els cun Illnau/Effretikon sen en oter «caliber». Igls Surmirans èn partias an direcziun Lai digl Bodan, cun la clera fegnameira da turnar a tgesa cun treis puncts. Chegl è alloura er reuschia schizont sainza mussar en grond gi. Kreuzlingen/Konstanz è bagn sto segls caltgogns agls Grischuns, pero tuttegna sto en adversari flevel. Tot oter tg’ena victorgia da Lai/Valbella fiss stada ena veira barvogna. Dus gols da Livio Roner Igls davos seis gis è la defeisa da Lai/Valbella stada tot oter tgi stabila. Cunter Kreuzlingen/Konstanz è chegl betg sto igl cass cun cassar l’equipa betg en sulet gol. Scu para ò igl goli Leon-Vincent Sarkis procuro tigl sies team per ena tscherta siertad. Igls Grischuns vessan gia tantas schanzas da far daple tgi angal quatter gols. Igl 1:0 per Lai/Valbella ò marco Livio Roner siva 14 minutas. Chegl an ena fasa da surdomber cun esser en giuieder dall’equipa indigena segl banc da castei. Angal ena minuta sessour ò Jan Monstein augmento igl resultat sen 2:0 per Lai/Valbella. Sto è igl sagond gol ena cumbinaziun cun Luca Infanger e Marc Cola. Er aint igl terz da mez on igls giasts signia dus gols. Ainten la 27avla minuta ò igl routinier Livio Roner tratg igl 3:0 pigls Grischuns e marco igl sies sagond gol ainten chella parteida. Yannick Bruder ò signia igl 4:0 per Lai/Valbella, chegl siva 34 minutas. Diesch secundas siva tg’el è turno digl banc da castei ò el gist fatg igl gol tigl resultat final da 4:0. Aint igl davos terz ò Lai/Valbella casso quatter casteis e tuttegna è betg reuschia a Kreuzlingen/Konstanz da marcar aglmanc igl gol d’onour. Kreuzlingen/Konstanz : Lai/Valbella 0:4 (0:2, 0:2, 0:0) Lai/Valbella: Leon-Vincent Sarkis, Dario Noah Oswald, Tobias Klopfer, Christian Litscher, Yasin Agha, Björn Bächinger, Lars Egli, Jan Monstein, Livio Roner, Orlando Scherz, Marc Cola, Luca Infanger, Yannick Bruderer, Ramon Pfranger, Jan Ferrari, Romano Riedi, Jeremy Mazzolani. Tabella, 2. liga gruppa 2 1. Son Murezza 7 gis 16 puncts 2. Illnau/Effretikon 7 gis 15 puncts 3. Lai/Valbella 7 gis 14 puncts 4. Weinfelden 7 gis 14 puncts 5. Dielsdorf/Niederhasli 7 gis 13 puncts 6. Uzwil 7 gis 9 puncts 7. Dürnten 7 gis 9 puncts 8. Engiadina 7 gis 7 puncts 9. Schaffusa 7 gis 5 puncts 10. Kreuzlingen/Konstanz 7 gis 4 puncts Ramon Pfranger, igl giuieder e trenader da Lai/Valbella, ò vasia bungas acziuns digl sies team.

Igls dus impressaris Martin Huber ed Enrico Uffer on preschento avant varsaquants meis en «quadrin» per l’Ucraina. Scu veigl or igl mument cun chel project d’ageid svizzer? – La FMR ò dumando siva tar Martin Huber, egn digls iniziants digl project. «Nous vagn ossa biagia 10 quadrins per famiglias ucranesas», ò detg igl impressari Martin Huber all antschatta digl discurs. Igl impressari appenzelles ed Enrico Uffer dalla Uffer SA a Savognin on gia preschento igl otgover passo alla staziun da Turitg en container d’abi­tar per Ucranes ed Ucranesas tgi on pers lour tga. La FMR ò rapporto da chel evenimaint. Igl prototip concepia dalla Uffer SA a Savognin è siva nia surdo ainten l’Ucraina. Lò produtgescha ena firma tgi totga a Martin Huber, normalmaintg roms per fanestras. Cun la scolaziun dalla Uffer SA son ossa er igls luvrants ucranes scu tg’igl è da biagier ansemen igls moduls per en quadrin. Futur intschert perveia da bombas La firma tgi sa catta a Winnyzja, radond 300 kilometers aint igl sid da Kiev, produtgescha sper fanestras er quadrins. En quadrin dat sottetg per ena famiglia cun anfignen quatter unfants. Igls costs: radond 40 000 francs svizzers incl. 20% taglias sen la plevalour. Igls quadrins èn nias plazzos anfignen ossa ainten la re­giun dad Ivankiv aint igl nord da Kiev. Cunchegl tg’igls Russ attatgan las davosas emdas daple er infrastructura civila scu per exaimpel implants d’electricitad, ègl tenor Martin Huber dantant betg anc schi cler scu tgi vo venavant. «Actual­maintg vagn nous anc electricitad ainten la nossa halla da producziun e pudagn produtgier, ma schi vign bumbardo venavant scu anfignen ossa, alloura vignigl grev.» E scu stattigl cun las donaziuns tg’els rimnan cun lour uniun, ò la FMR lia saveir dad el. «Nous vagn daners anc per circa 15 quadrins ed alloura stuagn nous vurdar.» Chegl seia naturalmaintg angal ena gutella segl crap tgod an vista alla catastrofa ainten l’Ucraina, è Martin Huber pertschert. Ainten la regiun dad Ivankiv, noua tg’igls quadrins èn nias plazzos èn circa 800 tgesas dad ena famiglia neidas destrueidas dall’artilleria russa. Cunchegl tg’igl è gio ossa ainten l’Ucraina freid anturn nolla grads, seia tenor Martin Huber dantant impurtant tgi chels quadrins vignan produtgias svelt, avant tgi vign propi freid. Perchegl ò el er laschea demontar egna dallas sias cranas an Svizra e transportescha ossa chella ainten l’Ucraina per produtgeir anc pi spert. Pac sustign digl magn public La fegn d’otgover ò igl president dalla regenza svizra Ignazio Cassis visito egn digls quadrins ainten l’Ucraina – ed er insceno chella viseta ainten las medias. Digl magn public seia igl sustign tutte­gna pitost pitschen, ò detg Martin Huber. «Digls cantuns vign navot, dalla Cadagna da furtegna vign navot ed er dalla Confederaziun vign angal pac.» Pertge tgi chegl seia uscheia, ò la FMR lia saveir digl impressari: «La Confederaziun sustigna cunzont projects da sanaziun e renovaziuns. Nous vagn ossa survagnia signals dalla Confederaziun per eventualmaintg dus quadrins – per daple betg.» La Cadagna da furtegna perancunter sustigna angal organisaziuns cun en certificat. «Nous vagn pero betg en certificat spezial.» Er la critica tg’igl project digl quadrin seia relativ tger per «angal» ena famiglia, lascha Martin Huber betg valeir. «Chels quadrins dattan sottetg a lunga vista anfignen 30 onns, e sch’ins chinta alloura uscheia, schi ègl per en bel po pi bunmartgea tgi sch’igls Ucranes nissan an Svizra e ston neir sustignias cò.» Sen dumonda dalla FMR agl cantun Grischun, pertge tg’el sustigna betg projects d’ageid cun participaziun grischuna è nia raspundia igl suandont: «Igl Cantun sustigna fugiteivs e fugiteivas tgi vignan repartias aint igl Grischun. Pigl sustign da projects avant li èn responsablas la Confederaziun e differentas NGOs.» «Chegl è en po donn tgi nous surva­gnign betg daple sustign» manegia Martin Huber. El e sia donna rimnan dantant – malgro la situaziun malsieira – venavant. Martin Huber (dretg) ò preschento agl cunsiglier federal Ignazio Cassis igl quadrin ucranes. IVANKIV, UKRAINE, 19.07.2022 - Das neue Tiny House welches von Martin Hubers Firma gestiftet wurde im Garten der Familie Kniazev. PHOTO BY PASCAL MORA In Quadrin amez la destrucziun da l'Ucraina

Aint igl onn giubilar dalla societad Mot Soura Runals SA è igl stgamgiamaint sa redutgia per stgers 7 000 francs. Cun ena sviouta da 47 850 francs schea chella an media per en po pi ota tg’igls davos onns. Marc Hassler resta president digl cunsegl d’administraziun, scu tgi la 50avla radunanza generala dalla societad ò decidia sonda seira. Alla radunanza da giubileum, la 50avla dalla Mot Soura Runals SA èn cumpa­rias sonda seira 25 dels da 230 acziunaris. 20 acziunaris on do stgisa. La fundaziun dalla societad acziunara è stada igls 17 da zarcladour 1972. Scu amprem president digl cunsegl d’administraziun era nia eligia Johann Elsa, barmeir. El era ma­stral, autist da posta, ustier e possessour digl restorant «Post» a Mot Soura. Igl runal existent datescha digl 1975. Igls amprems onns ins ò gia angal en schinumno «Pony-Lift» e chegl per Mot Soura ed er per Mot. Vandia daple cartas da staschung Igl anviern 2021/22 ò igl runal da Mot Soura gia an tot 78 deis travagl. Cun chel domber ins è ainten la media digls davos onns, cun excepziun digl anviern 2015/16 cun aveir gia avert lò igl indrez angal 39 deis. Tg’igl stgamgiamaint è sa redutgia da 54 800 francs sen 47 850 francs seia surpurtabel, dei René Frauenfelder, tgi segna tar la Mot Soura Runals SA per las finanzas. Igl anviern 2020/21 ins vegia profito ferm dalla pandemia cun tschartger blers skiunzs e giasts en li pi pitschen per eir cun skis e per untgier la gronda massa. Tot la sviou­ta tg’ins fetscha sur 35​ 000 francs (la media usitada tigl stgamgiamaint) seia fitg plaschevla ed er rentabla. Igl onn da gestiun 2020/21 veva la societad acziunara fatg en gudogn da 1 638 francs e da preschaint en gudogn dad 8 198 francs. Angal cun la vendita da bigliets, cartas digl de e cartas da staschung ò igl menaschi fatg 43 000 francs. Cartas da staschung ins ò schizont vandia cun radond 80 tocs ensa­tge daples. La vendita digls bigliets singuls è sa redutgeida cun en total da 24 500 francs per passa 5 000 francs. Donaziuns ò igl runal da Mot Soura retschet per ena somma da 2 160 francs. Igl cunsegl d’administraziun ò custo inclus speisas 441 francs. Gio igl 1972 era fixo pigl cunsegl d’administraziun per persunga e seduta 20 francs e chegl è er anc oz uscheia. Per far ena cumparaziun: la somma tgi igl cunsegl d’administra­ziun da Lai Pendicularas SA cassescha, schea tar passa 170 000 francs. Angal ple parzialmaintg Directer tecnic, manaschunz dalla maschina da pista, ampluia da cassa, ma­gnagestiun ed ustier – chegl èn stadas igls davos anvierns las professiuns da Marcel Buchli da Solas Soura. El è igl unic ampluia digl runal da Mot Soura. La societad acziunara deplorescha tg’igl ampluia fido, flexibel e stimo da vigl e gioven vign a luvrar igl anviern tgi stat avant porta angal ple parzialmaintg pigl travagl e betg scu anfignen ossa 100%. La raschung è tgi Marcel Buchli ò marido e stat da nov alla Bassa, noua tgi sia donna è datgesa. «Nous ischans cuntaints d’aveir catto cun Jessica Wyss ena persunga indigena tgi ramplazza Marcel Buchli, chels deis tg’el è betg preschaint», ò detg Marc Hassler, igl president digl cunsegl d’administraziun. Da professiun seia Jessica Wyss camiunista e poura, dus mastiers tgi sa laschan cumbinar bagn cun esser amplueida tigl runal da Mot Soura. Tar la radunanza generala da giubileum èn er neidas reeligeidas las tschintg persungas tgi appartignan agl cunsegl d’administraziun. Per mintga bigliet vandia vign fatg en stretg Cassas electronicas dattigl betg tigl runal da Mot Soura. Luvro vign anc tot convenziunalmaintg e sainza electronica. Mintga de vign fatg giu chint e chegl sen fundamaint digls stretgs tgi Marcel Buchli fò per mintga carta digl de vandeida u per mintga bigliet vandia. Igl runal ò digl reminent ena lunghezza da 500 meters. Fitg singular è bagn tgi la cassa è betg giudem igl runal, mabagn sensom. Lò sa catta la hetta cun cassa, luvratori, kiosk e camera da survigila­ziun. La camera è montada lò noua tg’ins peglia igl runal per eir digl «Stafel» orase anfignen Mot Soura sen en’otezza da 1863 meters sur mar.

Igl parsoura dalla Biblioteca populara Savognin, Giancarlo Torriani, ò benevento ena tschuncantegna d’auditouras ed auditours venderde passo an Sala Segantini a Savognin. Angal la persunga principala, igl autour Philipp Gurt, lez mantgeva. Anstagl dad el ò preligia igl actour Nikolaus Schmid. Agl rom dallas occurrenzas pigl 20avel anniversari dalla Biblioteca populara era preveida ena seira da prelecziun cugl autour grischun Philipp Gurt tgi leva preschentar a lò igl sies 20avel codesch. Schibagn tg’el era malsang, igl ò Giancarlo Torriani pudia porscher igl bavagnaint via colliamaint electronic. «Vous vasez, el n’è betg a cò, ma el è tuttegna a cò», ò detg Giancarlo Torriani, e cun chell’introducziun ò’l stgaffia en’atmosfera hilarica tgi ò tignia totta seira, er graztga all’excellenta prelecziun da Nikolaus Schmid e las remartgas finalas digl autour tras igl otpledader. Philipp Gurt è naschia igls 1968 scu setavel unfant d’ena famiglia da pours a Maladers. El ò passanto en bung tant dalla sia giuventetna ainten tgesas per unfants. Chellas experientschas igl on furmo, ed igl screiver è davanto la sia veia per elavurar chellas. Digls 2005 annò screiva el romans criminals. Igls 2016 ò’l publitgia cun grond success la si’autobiografia. Per chella ò’l retschet en onn pi tard igl premi d’autours svizzers. Ainten la si’autobiografia s’angascha’l an favour digls unfants maltrattos ed igls dat ena vousch. Ma er cugls sies romans criminals, tgi gioian aint igl Grischun, ò’l cuntanschia grond success. Betg angal en roman criminal Nikolaus Schmid è actour da professiun. Da ples onns annò collavoura el cun Philipp Gurt, faschond teaters e prelecziuns cugl renumo autour grischun, e proximamaintg er en cudesch auditiv digls romans da Philipp Gurt. Actualmaintg è Nikolaus Schmid occupo cun giuier ena rolla ainten la nova sequenza per la seria «Der Bestatter» tgi gioia an Nagiadegna. Ainten la biblioteca da Savognin n’ò’l er betg gia ena simpla rolla: per l’egna veva’l da cumbatter cun la tecnica e per l’otra da cuntantar igls giaveischs da Philipp Gurt absent. «Ia fiss nia gugent a Savognin. Ma cun esser tutgia da corona, vaia angal gia l’alternativa da disdeir la prelecziun u d’am preschentar virtualmaintg», saleida Philipp Gurt ed agiunta riond: «Ia sung gugent a Savognin, e Savognin vign er ad esser igl li d’acziun aint en proxim codesch.» Siva da chell’annunztga ò’l giavischia, tgi Nikolaus Schmid volva la camera vers igl public, cugl qual el viglia discorrer. El viglia amprender d’ancanoscher la gliout e las belezzas da Savognin, ed alloura vigna’l a s’imaginar, tge tgi pudess capitar ainten chels posts tg’el visitaro sez. Da chella maniera neschan oramai igls sies codeschs, pigls quals el na fetscha digl reminent nign plan gio ordavant. El saptga betg gio all’antschatta, tge tgi capetaro sen las proximas paginas, tgi tgi saro igl malfatschaint. «Ia screiv adegna pass per pass, ed igl assasign meida seis, set gedas durant igl screiver», paleisa Philipp Gurt tgi dei, tg’el screiva romans criminals, perchegl tg’el possa pachetar las sias istorgias ainten chels. Ena tala ò’l er integro aint igl sies pi nov roman «Graubündner Finsternis», uscheia tgi Hans Caprez screiva aint igl pled final: «Ainten chel roman na vogl betg angal per en’istorgia criminala captivonta. Philipp Gurt metta a madem taimp aint igl center la gronda malgisteia: la persecuziun statala digls Jenics an Svizra.» Impedimaints tecnics e bler sanc Igl auditori era dantant scu sen spegnas per santeir igl autour preligiond igl prolog. Ma strousch antschet, disdei la tecnica, e Nikolaus Schmid è sot squitsch da schliier igl cass tecnic. Ma igl public n’ò betg piglia an mal chel incap ed ò sa profito da far raschienis persunals cun vaschignas e vaschigns, uscheia tg’igl spitgier è davanto ena curturela bagnneida. Finalmaintg ègl gartagia a Nikolaus Schmid da nuar igl colliamaint, e Philipp Gurt ò ligia l’introducziun digl sies codesch. Gio sen l’amprema pagina ins davainta perdetga digl amprem mordraritsch, commess d’en vitturign, tgi davainta egn digls protagonists digl nov roman. Siva la davosa construcziun digl amprem tgapetel, ligia da Nikolaus Schmid, «Totta veta è spareida dalla matta. Ena davosa fladada. Tot era passo», è er Philipp Gurt svania digl monitour. La lengia è neida interrotta ed è restada morta anfignen la fegn dalla preleziun. Dantant è neida sunada la musica d’en orgel a mang. Lezza ò mano agls proxims tgapetels digl codesch, essend tgi la protagonista sunava er chel instrumaint. Ella era cusunza ainten la fabrica da ponn a Coira, noua tg’ella è neida assassinada la seira digl sies 25avel anniversari. Chegl ò do l’occasiun agl langegher Walter Caminada – gio cunaschaint d’oters codeschs – da schliier igl sies quart cass, siva tgi Philipp Gurt ò mano an errour igls lectours sen passa 300 paginas. Davent digl quart tgapetel meida Philipp Gurt radicalmaintg canzung e rachinta er l’istorgia, scu tgi la Pro Juventute veva fundo la si’ovra d’ageid per unfants da zighingers «Kinder der Landstrasse», manada d’Alfred Siegfried, uriundamaintg sintinztgia scu pedofil. Chel fatg sa mossa alloura er scu liom per colliier lezz’istorgia cun l’istorgia criminala. Ma Nikolaus Schmid fetta la prelecziun alla fegn da chel tgapetel, uscheia tg’igl auditori resta an marveglias e vign motivo da cuntinuar sez la lectura. Ed alloura igl ègl gartagea da far puspe igl colliamaint cugl autour lontan. Lez ò raspundia extendeidamaintg e cun bler humor las dumondas digl public, tgi ò banduno la Sala Segantini an totta cuntantientscha, bagnenqual cun en codesch sot bratsch. «Cun chel roman ègl gartagea a Philipp Gurt da tschantar en monumaint an favour digls Jenics persequitos e cunter l’amblidanza da lour schort», concluda Hans Caprez. Igl autour Philipp Gurt è sto preschaint angal virtualmaintg alla prelecziun digl sies pi nov roman criminal, tgi è nia preschanto da maniera professiunala da Nikolaus Schmid ainten la Biblioteca populara Savognin.

Igl Uffezi cantunal da tgatscha ò publitgia la glista cugl domber da tschervs tgi vessan anc da neir sagettos durant la tgatscha supplementara. Aint igl antier Grischun fissan chegl total 2 158 tocs. La situaziun aint igl Grischun central sa preschainta uscheia. Igl domber total a tschervs tg’ins vess anc da sagettar chel schea tar 403 tocs. Tenor regiun èn chegl: Alvra/Brinzauls/Vaz 73 tocs, Barvogn/Filisour 127 tocs, Surses 126 tocs e Tavo 77 tocs. Cun excepziun da Tavo dattigl ainten chellas quatter regiuns nigna tgatscha supplementara da capriols. S’annunztgias per la tgatscha supplementara èn aint igl Grischun central an tot 530 catscheders. Cò schea igl domber da catscheders scu suandont: Alvra/Brinzauls/Vaz 129 dels, Barvogn/Filisour 107 dels, Surses 179 dels e Tavo 115 dels. Aint igl antier Grischun èn s’annuztgias 3 532 catscheders per la tgascha supplementara. (fmr/gns) Durant la tgatscha supplementara ston neir sagiattos daple tgi 400 tschervs.

A Stierva an baselgia da sontga Maria Madlagna vign undro Gion Peder Thöni. Igl chor Stierva-Mon-Salouf era pront gio avant en onn per dar en concert e commemorar l’ovra musicala da Gion Peder Thöni. Per muteivs ancunaschaints ò li chel concert pir chest onn, 101 onns siva dalla naschientscha digl scribent e cumponist surmiran: Sonda seira, igls 12 da november allas 20.15 a Stierva. Cura tgi vo freid digl dies giu Igl amprem contact cun cant e musica dad orgel ò Gion Peder Thöni gia antras las funcziuns multifaras an baselgia. Chels muments musicals magics, chels muments dad îgls carlaints digl plascheir igl on furmo gio da mat tatsch ed èn ias a fons. Igl chor viril tgi canta an quatter vouschs sen lobgia, igls tungs dad orgel, eneda festivs fladond glischour tras l’antiera baselgia, eneda trests e stgeirs, tot sagond an tge taimp digl onn baselgia tg’ins era gist. Agl mattatsch surmiran crescha igl giaveisch dad er saveir cantar e sunar igl orgel. En giaveisch vo an vigour Gion Peder Thöni exprima a sies genitours igl giaveisch da pudeir far igl seminari scolastic. Lò niva do gronda peisa a scolaziun musicala. Scolasts surpiglivan igl chor u la musica dalla vischnanca noua tgi davan scola, chegl era cun sasez. Igls genitours on consantia agl giaveisch digl mat, chegl tgi ò munto en grond sacrifezi finanzial per la famiglia. Gion Peder Thöni vo a Puntraschigna aint igl hotel Kronenhof a luvrar per discarger las misergias finanzialas a tgesa. La sia funcziun lò era da survigilar igl travagl tigl ascensour, en li magnific, perchegl tgi el vaseva e santiva igl cunfar agl salon cun la musica da salon. Fascino s’accorscha el tgi dat er anc oters stils musicals. A tgesa davigl ni radio ni televisiun, anfignen ossa era musica chella tgi era da santeir an baselgia. Agl seminari cun bunga cumpagneia Ossa pò igl gioven student veiver or cumplagnamaintg igls sies dungs. El è nia furmo da musi cists tgi on do la noda agl muvimaint musical rumantsch per semper. Uscheia amprenda el a sa perfecziunar agl orgel graztga agl sies scolast Armon Cantieni, igl fegl digl cumponist dalla «Chara lingua». El vign a far musica cun Ernst Schweri. Igls docents saintan dalunga igl dung digl gioven surmiran Gion Peder Thöni. El vign eligia scu dirigent digl chor dalla scola cantunala. Cun chel chor concertescha el ainten la baselgia da son Martegn a Coira. Organist chel mument è professer Duri Sialm. Muments d’onour e daletg. Igl pi amprem concert cugl chor alla scola cantunala sot la batgetta da Gion Peder Thöni ò li igl matg 1941 a Vuorz. Ansemen cugl chor viril da Vuorz zappan igls giovens se. L’antrada per chel concert è digl reminent en franc pigls carschias e 30 raps per unfants. Er la pôssa vign anromada da musica, durant chella vign suno clavazign, tgi so schi chella ideia è nascheida cun inspiraziun da Puntraschigna? Veta professiunala, dirigent, organist, cumponist An classa èn 21 seminarists, sulettamaintg 3 cattan plazza. Egn da chels è Gion Peder Thöni tgi antscheva a dar scola a Vaz. Els sa regorda dalla musicalitad excellenta digls sies scolars jenics.Els on tschaffen tg’igl sies scolast fò savens ouras da musica an stanza da scola. Uscheia vignan els vasias e santias e pon er mussar eneda lour dungs. Cler tg’igl gioven scolast è part da tot las furmaziuns da cant e musica a Vaz. El canta er dalunga aint igl Chor viril Alvra, onns pi tard vign el a retschever la commembranza d’onour aint igl chor da vallada. Igl pi bel taimp da scola ansomma seia sto per el ad Alva schagn. An stanza sa cattan 8 classas. Igl gioven sa perfecziunescha a Friburg per scolast secundar. Igl è chel mument tgi l’uniun cantunala digl Grischun igl eligia scu president. Anno 1949 sa separa la scola digl cres Alvra davains. Gion Peder Thöni vo ad Alvagni a dar scola secundara. Dasperas s’angascha el scu dirigent ed organist e screiva er las sias cumposiziuns. Egna dallas ancunaschaintas saro igl Ave Maris Stella, en’ovra fatga a caschung digls 400 onns appariziun da Nossadonna da Ziteil. Igl public vign er a santeir chella durant igl concert ossa a Stierva. Igl screiver survign daple peisa Scu president dall’uniun cantunala da cant organisescha Gion Peder Thöni la festa da cant districtuala a Tinizong, igl onn 1953, ena festa cun success mediocher pigl sies chor, ma cun en’atmosfera nunablidabla. Gl’è sto en de da daratgas e l’antiera la festa ò gia li sot tetg. Tschintg onns siva mareida Gion Peder Thöni sia donna Claudia, els von a star a Riehen, agl cantun Basilea a dar scola. Igl president digl chor cecilian Bruder Klaus a Birsfelden igl dat ainta mang la batgetta. Ossa è er igl scribent veapi dumando. Radioscola edescha numerous toms cun texts per divers scalems an scola. Igl angaschi da Gion Peder Thöni è grond. I cumparan er bung diesch codeschs ord sia plema, «Tranter stgeir e cler», «Fultscheidas e raschladas», «Grammatica digl idiom da Surmeir», «Las detgas da Vaz e da Surses», per numnar angal en pêr. El è er collaboratour regular pigl «Noss sulom» ed igl «Calender surmiran». Las parts agls codeschets OSL vainsa betg anc numno. Rancunaschentschas Gion Peder Thöni ò contribuia plungas per la cultura linguistica e cantica an Surmeir. Igl onn 1984 retscheva el igl prietsch dalla fundaziun Schiller, igl onn 1991 igl prietsch da rancunaschientscha digl cantun Grischun. El ò passanto savens las sias vacanzas cun la famiglia ainten la tgesa se Sumvei a Stierva. Chel taimp nizegia el per esser organist a Mon. El è fascino digl tung digl orgel a Mon, en bischu digl anno 1690. Igl orgel sarviva uriundamaintg agl seminari da spirituals a Coira. Igl uestg Bossi da Mon ò procuro tgi chel belezza d’orgel custevel vigna igl 1825 se an baselgia da son Franzestg a Mon. Gion Peder Thöni giolda durant igl sies taimp da pensiun d’ambelleir las messas cugl orgel se da Coira. Igls davos onns avant la sia mort passainta el an tgesa d’attempos Dominikushaus a Riehen, ena tgesa tgi el cunascheva gio da numerous concerts pigls seniors. Ena veta activa spir musica e cant è stada chella da Gion Peder Thöni. Igl chor Stierva-Mon- Salouf sa legra da cantar las sias ovras ainten chel li noua tg’igl trepasso ò santia per l’amprem’eda scu tgi cant fervent fò cular igl sanc pi spert, derva igl cor e catscha las larmas da plascheir aint igls îgls. (Funtanga «Du holde Kunst», Versuch einer Rückschau, 2001, gpt) Sonda, igls 12 da november an baseglia da sontga Maria Madlagna, Stierva, allas 20.15. Gion Peder Thöni.

Tgi tgi tschertga texts surmirans, ò magari fadeia da cattar chels svelt e cumpact. Linard Candreia ò perchegl rimno 73 texts da passa 50 autouras ed autours surmirans. Chegl seia sto en project pretensious, pero fascinont, declera el alla FMR. «Igl è bung tgi la lavour ve digl codesch vo plangsia a fegn», tradescha Linard Candreia all’antschatta digl discurs. «Ia sung ossa siva da quatter onns ve da screiver chel codesch, e per part è chegl sto fitg intensiv». Ansemen cun Anita Capaul dalla Tgesa editoura Rumantscha ed igl docent da rumantsch all’Universitad da Fribourg, Renzo Caduff ò el luvro ve da chel project litterar e culturistoric. E da curt è cumparia igl resultat da chellas fadeias: en codesch cugl nom «Prosa surmirana - Da sè co». I sa tracta dad ena rimnada da 73 texts ed istorgias curtas ord la plema da passa 50 autouras ed autours surmirans digls onns 1849 – 2000. «Ena lavour da furmeila» «Da rimnar tot chels texts ò do blera lavour da retschertga – ansasez è chegl ena lavour da furmeila», dei Linard Candreia. Chegl monta: numerousas publicaziuns rumantschas scu Suloms, calenders, las Paginas da Surmeir, las Annalas dalla Societad Retorumantscha u la ­Crestomazia, on stuia neir sfigleidas tras per cattar bungs texts tenor criteris litterars. E da chels ò Linard Candreia catto blers, fitg blers. «Alla fegn vaia gia radond 170 istorgias curtas surmiranas». Ma alloura ègl gia nom da scursaneir, schiglio vessigl do en codesch da 700 paginas. Igl resultat final è ossa en codesch da radond 300 paginas. Impurtanta seia stada cunzont era la collaboraziun, cunzont cun Anita Capaul e Renzo Caduff: «Sainza els ed igl dialog permanent na fissigl betg sto pussebel da publitgier en tala rimnada.» «All’antschatta vevans anc planiso da publi­tgier poesias surmiranas, ma alloura vessans gia bler mengia bler». E pinavant seian els er sa decidias da far en tagl tigl onn 2000 «Per laschar avert anc ena fanestra, forsa per en’ulterioura publicaziun». Differents criteris on alloura er facilito la lavour digl zavrar: furma, cuntign, lunghezza u alloura er la proporziun da texts dalla Val Alvra e da Surses e da donnas ed omens. Perlas litteraras Tgi tgi painsa ve dalla litteratura surmirana, a chel vign andamaint scu amprem noms scu Pader Alexander Lozza, Peder Cadotsch u forsa anc Margaritta Uffer. Ma i dat anc blers oters, e cunzont er otras. «Egna dallas surpresas è tgi malgro igl intschess catolic an Surmeir, ègl er do numerousas donnas tgi on scretg». Circa 15 texts èn da donnas, per gronda part nunancunaschaintas. Scu per exaimpel en text da Maria Barabeau-Poltéra da ­Nizza/Rona tgi ò publitgia igl 1963 en roman dalla patria. Ma er texts dad Erica Lozza ­Pasquier tg’è morta da curt, èn da cattar ainten l’antologia. Igl spectrum tematic è alloura er fitg vast cun descripziuns da viadis, istorgias translatadas da Leo Tolstoi u da Peter Bichsel, ma alloura er ­descripziuns dall’atmosfera da Ziteil u en rapport da l’amprema ghera mundiala per surmiran. Perfign dad oters idioms ègl nia translato an surmiran, per exaimpel en’istorgia digl autour engiadines Cla Biert. «Ia vess mai panso tgi nous cattans tantas perlas surmiranas», dei Linard Candreia. Ena funtanga litterar-istorica Ma per tgi èn chellas «perlas surmiranas» ­atgnamaintg? «An amprema lengia è chella publicaziun en regal agl pievel surmiran.» Anfignen ossa ègl numnadamaintg betg sto schi simpel da cattar texts, cunchegl tg’els èn sparpagleas ainten bleras revistas e gasettas. «La necessitad è stada gronda tgi detta en codesch noua tg’ins so cattar simpel texts surmirans. Nous vagn alloura er ordino igls texts tenor differents temas per simplifitgier la tschertga»: Praulas e detgas, Digl mond puril-alpin e da midadas, Humoristic, Observaziuns e reflecziuns, Digl mond religious, Tgatscha e nateira, Purtrets, Immigraziun – Emigraziun, Agl ester, Dad oters idioms e lungatgs. Ed er ena curta resumaziun all’an­tschatta da mintga tgapetel duess gidar da metter a li igls texts istorics. Pinavant è l’ortografia e la sintaxa restada originala, scu tg’è sto publitgia eneda. La ­fegnameira seia uscheia da mussar alla gliout scu tg’igl è nia scretg da chel taimp. Igl codesch è uscheia er en’istorgia culturala da Surses e dalla Val Alvra. Linard Candreia spera tg’igl codesch detta er anim ad autouras ed autours surmirans da screiver daple an lour agen idiom. «Perchegl tg’igl davos taimp ègl nia pitost chiet tigls Surmirans e tar las Surmiranas.» Preschentaziuns digl codesch Dumengia, igls 27 da november 2022 allas 17.00, agl Hotel Piz Mitgel a ­Savognin, Linard Candreia, Rita ­Ulbrich-Cadotsch, Toni Poltera. Ena preschentaziun cun l’Uniun Ruman­tscha Grischun Central Dumengia, igls 4 da december 2022 allas 17.00, alla Clavadeira a Riom, Meltger Devonas, Giovanni Netzer, Benedetto Vigne. Ena preschentaziun cun Origen Festival Cultural Igl codesch costa 30 francs e pò neir ­retratg allas librareias, tar Hobby Kiosk a Savognin, TopShop a Casti u sen www.chasaeditura.ch.

Treis grondas occurrenzas da biatlon on li anfignen igl 2025 a Lantsch. Gio alla fegn da schaner 2023 stat igl campiunadi european segl program. Igl mascot per las cursas da biatlon a Lantsch è er realitad. Diesch onns dattigl ossa gio l’arena da biatlon a Lantsch, ella tgi sa nomna «Roland Arena». Biatlon è oz er an Svizra en sport tgi vign adegna pi popular. An Germania, aint igl nord ed igl ost d’Europa è biatlon gio ples onns en sport tgi sveglia igl interess da vigl e gioven. Igls proxims treis onns davainta Lantsch alloura er tigl center da biatlon cun aveir li gist treis grondas occurrenzas internaziunalas da biatlon. Digls 25 anfignen igls 29 da schaner 2023 ò li igl campiunadi d’Europa da biatlon. Igl mez da december digl proxim onn ò li per l’amprema geda an Svizra ena cursa da biatlon dalla coppa mundiala. La culminaziun è alloura digls 11 anfignen igls 25 da favrer 2025 cun aveir li all’arena da biatlon a Lantsch igls campiunadis mundials da biatlon. En tschep da 9 persungas pigl comite d’organisaziun A caschung dalla prevista da Swiss Ski pertutgont las fegnameiras dalla nova staschung da biatlon 2022/23 è er nia a pled Jürg Capol. El è igl directour digls campiunadis mundials da biatlon 2025. Igl anteriour passlunghist internaziunal ò preschento en concept approximativ per las treis occurrenzas pi grondas da biatlon all’arena a Lantsch. El ò er communitgia las 8 persungas tgi apparti­gnan cun el agl tschep digl comite d’organisa­ziun (Kern OK), er numnada la gruppa da manaschamaint. Scu gio menziuno è Jürg Capol directour. Assistena è Séverine ­Lendi e la societad acziunaria dall’arena è represchentada ainten chel gremi antras Benedikt Zumsteg. Agl sectour da sport stat avant cun Silvio ­Baselgia en om cun experientscha chegl tgi pertotga cursas da biatlon e da passlung. Chegl vala er per ­Guido Mittner, el tgi segna per l’infrastructura cun esser el er sto anga­schea tigls campiunadis mundials da skis igl 2017 a Son Murezza. Per las medias segna Sara Bosshard e pigl marketing è Luana Bergamin responsabla, ella tg’e la presidenta digl comite d’organisaziun dallas cursas da skis dalla coppa mundiala a Lai. Daniel Ciapponi el vign a s’occupar cugl catering e ­Sebastian Jost cugl cutier d’atletas, atlets, assistents e funcziunaris. Ena creaziun da valour da 30 milliuns francs Tigls campiunadis europeans alla fegn da schaner 2023 chinta igl comite d’organisaziun cun 1300 persungas accreditadas, 5000 aspectatours, 400 VIP’s ed anfignen 400 voluntaris. Igl december 2023 tar l’amprema cursa da biatlon dalla coppa mundiala a Lantsch vignan spitgias 40 000 aspectatours ed anfignen 3500 persungas accreditadas. Per tgi tot funcziunga dovrigl radond 600 voluntaris. Tigls campiunadis mundials da biatlon igl 2025 ins chinta cun 150 000 aspectatouras, 4600 persungas cun en’accreditaziun e cun vers 800 gidanters. Per chella gronda occurrenza ins chinta cun ena creaziun da valour da 30 milliuns francs (antradas, pernottaziuns etc.). Per las cursas dalla coppa mundial digl december digl proxim onn schea chella tar 9,5 milliuns francs. Per chellas treis occurrenzas internaziunals da biatlon alla «Arena Roland» dattigl en concept da traffic spezial, scu chegl tgi Jürg Capol ò detg. «Lenzi» igl nov ambassadour general digl biatlon An connex cun las differenzas tranter l’arena da biatlon cun las organisaziuns digl ambiaint è en pêr cot da toss sto en grond tema. Chegl cunzont cun la prolungaziun dalla pista per skis da rodas. Igl artist Thomas Zipfel segna pigl dessegn digl mascot ed ambassadour digl biatlon a Lantsch, tg’ò re­tschet igl nom «Lenzi» ed è en cot da toss. La figura duess er far attent tg’ins duess er piglier risguard sen oters er tigl biatlon e tigl sport an general, dei Jürg Capol. Ultra da chegl ins vigna aint igl avi­gneir er adegna ad esser preschaint cun caricaturas da «Lenzi» per far attent agl biatlon, allas cursas da biatlon a Lantsch ed all’arena. Igl mascot dallas cursas da biatlon a Lantsch: «Lenzi», igl cot da toss. All’arena da biatlon a Lantsch on li adegna daples cursas internaziunalas. Jürg Capol, igl directour digls campiunadis mundials da biatlon a Lantsch igl 2025.

Alla fegn da chest meis ò igl suveran d’eliger las persungas tgi appartignan alla suprastanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra. Da chellas seis candideschan tottas per en ulteriour bienni. La tscherna digl mastral è gio stada. La davosa dumengia d’otgover on votants e votantas digl cumegn Albula/Alvra reeligia ­Daniel Albertin (Mon) per ulteriours quatter onns scu mastral. En meis pi tard, damai igls 27 da november 2022 è igl suveran danovamaintg anvido all’urna. Chel de stattan las elecziuns dalla suprastanza e dallas diversas cumischungs an tavla. Tenor contract da fusiun digl cumegn Albula/Alvra ò mintga fracziun, vot deir mintga anteriour cumegn, igl dretg dad en post ainten suprastanza. Mon è gio ­represchento cun Daniel Albertin scu mastral ainten l’executiva communala. Las otras seis persungas on damai da derivar d’Alvagni, d’Alvaschagn, Brinzauls, Casti, Stierva e Surava. Da preschaint seia er betg previa da redutgier igl domber dallas set persungas tgi fetschan part alla suprastanza sen tschintg persungas, ò detg igl president communal Daniel Albertin. Quatter èn gio siva dalla fusiun dalla parteida Digls treis omens e dallas treis donnas tg’èn commembers e commembras dalla suprastanza candideschan tots e tottas per ena reelec­ziun e damai per la terza perioda d’uffezi. Chegl seia en fatg fitg plaschevel, ò menziuno igl mastral Daniel Albertin. Cun star avant agl cumegn Albula/Alvra ples projects ed er igl problem dalla bova da Brinzauls seia ple tgi angal bung schi dat ena cuntinuaziun tar la cumposiziun dalla suprastanza. Cun Reto Crameri (Surava), Rico Liesch (Brinzauls), Ivan Sonder (Stierva) e Patrizia Zanini (Casti) chintan gist quatter persungas cun la sia terza elecziun per la ­suprastanza communala. Els ed ella èn siva dalla fusiun digls set cumegns tar en cumegn, part dall’executiva digl cumegn Albula/Alvra. ­Flavia Balzer (Alvaschagn) ed Agnes Simeon (Alvagni) ellas dus èn neidas eligeidas igl november 2018 an suprastanza e chegl per ­Giatgen Augustin (Alvaschagn) e Sara Balzer (Alvagni). Flavia Balzer ed Agnes Simeon sa mettan a disposiziun per en ulteriour bienni da quatter onns. Chegl vala alloura er per Edith Bisculm (Brinzauls) e René Tiefenthal (Casti) tg’èn commembers dalla cumischung da ­gestiun. Sylvia Zippert (Alvagni) ella sa reteira da chel gremi cun luvrar da nov tar l’admini­straziun communala a Casti. Ella duess neir ramplazzada antras Andreas Liesch (Stierva). Betg anc ancunaschaint novas candidaturas Avant quatter onns è la participaziun tar la tscherna dallas persungas per la suprastanza stada tar stgers 29 %. Las pi bleras vouschs veva obtignia cun 201 vouschs Patrizia Zanini. Igl taimp d’annunztga per eventuals novs candidats u candidatas chel vo anc anfignen igls 14 da november 2022. Igl mument n’èn anc betg ancunaschaintas novas candidaturas e da supponer è tgi dat er nignas, uscheia tgi las tschernas per l’executiva digl cumegn Albula/Alvra èn ple u manc en’elecziun confermativa. La canzleia communala digl cumegn Albula/Alvra sa catta a Casti gist sot la baselgia. A Casti on er li las sedutas da suprastanza.

Dus ouras è nia discurria cun ena bunga tenuta. Igl feil cotschen è sto igl esser mal an rap dallas veias tgi sa cattan segl territori dalla vischnanca da Cunter. Tempo 30, igl provedimaint d’ava, l’energeia ed igl rumager la neiv èn fatgs tgi occupeschan la populaziun digl li. La turnea dall’oura da consultaziun dalla ­suprastanza digl cumegn da Surses vo ainten la fasa finala. A Cunter è stada la sagonda davosa occurrenza da chel gener. La davos’oura da dumondas ò li alla fegn da chest meis a Savognin. Per Beiva, per Sur, Mulegns e Marmorera e per Tinizong e Rona è l’occurrenza stada gio pi bod. Igl madem vala er per la vischnanca da Salouf e pigls dus lis vaschigns Riom e Parsonz. All’antschatta dall’occurrenza ò Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses, detg tgi siva dalla fusiun digls cumegns vegia igl nov cumegn da Surses betg gia da far grondas investiziuns a Cunter. La raschung persiva seia tg’ins vegia surpiglia en cumegn tgi vegia fatg exemplaric igls sies pensums. Gist chegl tgi perto­tga l’infrastructura, igl mantignamaint da chella, dallas veias e l’introducziun dalla zona d’in­dustreia «Grava», an chellas tgossas seia nia fatg bler davart digl anteriour cumegn da Cunter. La zona d’industreia seia oz da grond’impurtanza per l’antiera val e da chella seia d’aveir chito, ò menziuno Leo Thomann. Cunter, en li dumando per biagier La suprastanza digl cumegn da Surses s’oc­cupescha gio pi dei cun la planisaziun digl territori digl cumegn da Surses ed er da mintga vischnanca. Da chella planisaziun digl territori seia pertutgia er Cunter. Cun eir an vigour la nova planisaziun digl territori e cun neir la surfatscha dalla zona da biagier per mintga vischnanca pi pitschna, seia er a Cunter da chintar cun pi pac taragn da biagier. La suprastanza s’angascha ferm tgi a Cunter resta er aint igl futur ena pi gronda surfatscha cun taragn da biagier er cun la midada dalla planisaziun digl territori. A Cunter ed a Savognin, ainten chels dus lis seia igl taragn da construcziun fitg dumando, ò detg igl mastral. La veia viglia da Promastgel Las veias tgi sa cattan segl territori dalla vischnanca èn stadas la basa per ena discussiun pi lunga. Da ples persungas è nia detg tgi igl stadi da chellas seia simplamaintg betg acceptabel, gea schizont miserabel. Gist la veia viglia da Promastgel chella seia ple tgi angal mal an rap e dovra urgent ena sanaziun. Igl madem vala er per la veia aint igl territori «Nignia» tgi magna tigl reservuar. Er da singulas veias da ­viandar vess igl cumegn da Surses da vurdar pi bagn. I seia d’occupar pi fitg igls luvrants da cumegn e cunzont da coordinar migler noua tgi chels lavouran ed er noua tg’ins metta prioritads pigl mantignamaint dallas veias. Leo ­Thomann ò detg tgi la surfatscha digl cumegn da Surses seia pi gronda tgi chella digl cantun Schaffusa. Mintga vischnanca dallas 11 vischnancas da Surses vegia fitg bleras veias e da vurdar da tot chellas, dovra bler taimp ed er ensa­tge tgapientscha davart dalla populaziun schi vignan betg gist fatgas dalunga las lavours da sanaziun basignevlas. Aint igl cumegn seian per exaimpel las veias da Faller e dalla Cavreccia an en bler mender stadi, tgi la veia viglia da Promastgel, tgi seia ena veia da gôt e da viandar e betg ena veia carabla. Nign tgi sa tigna agl tempo 30 Ena veia laterala è chella tgi magna aint igl territori da «Sur Strada» e tras chella zona ­d’abitar è igl tempo da carar limito sen 30. Nia detg è tgi a chella limita sa tigna strousch en automobilist. Igl cumegn da Surses duess cattar urgent ena schliaziun per schliier chel problem, eventual er cun far controllas da sveltezza u far l’egna u l’otra sava, uscheia tgi seia betg pussebel da carrar mengia spert. I seia en grond prievel per vigl e gioven cun passar igls automobilist cun en tempo pi ot tgi lubia a «Sur Strada». Per traversar la veia naziunala gnond dalla «Vischnanchetta» a «Las Vals» mantga en passadi da pendunzs. D’introdueir chel seia impussebel è nia detg davart digls represchentants digl cumegn da Surses. I seia pi tgunsch da chintar tgi aint igl futur svaneschan passadis da pedunzs, tgi chegl tgi detta ulteriours vetiers. Las tractativas cun la ­«ASTAG» seian ple tgi angal difficilas. Chegl vala er per redutgier igl tempo dalla veia naziunala aint igl territori da «Las Vals». Esser en bung exaimpel L’illuminaziun tgi arda totta notg ainten la zona d’industreia «Grava», seia betg neccessaria. Gist oz aint igl taimp tgi mintgign discorra da redutgier igl consum d’energeia vess igl cumegn da Surses d’esser an chella tgossa en bung exaimpel. Cun aveir las gleischs peirs spezials dovra l’illuminaziun betg schi bler current, è nia detg davart da Martegn Netzer, igl schef dalla gruppa ovras. Ultra da chegl ò Leo Thomann detg tgi chest onn vigna renunztgia ainten las vischnancas all’illuminaziun da Nadal. Singulas lengias digl current ins vegia er da ramplazzar e per far chegl duess igl cumegn contactar igl «ewz» tgi seia responsabel per chellas len­gias dalla forza electrica, è nia menziuno or dalla ­raspada. La moda da rumager la neiv seia er betg adegna la miglra metoda, è er nia detg. Or digl mez digls preschaints è er nia angraztgea alla suprastanza ed agls schefs da mintga partiziun per lour bunga lavour. Respect mareta la suprastanza er cun risguardar interpresas dalla val cun surdar lavours. Igl vicemastral Giancarlo Torriani (san.) ed igl mastral Leo Thomann tedlan cun tensiun igls pleds digls preschaints. Martegn Netzer, igl schef dalla gruppa da lavour digl cumegn da Surses è nia a pled adegna puspe.

80 unfants da Surmeir èn sa participos all’occurrenza naziunala aint igl Center da sport Dieschen a Lai. Vasia ins ò sulettamaintgfatschas cuntaintas. Contribuia igl pi bler tg’igl event è sto en success on sa tgapescha igls quatter hockeyans digl «HCD». Per la 8avla geda ò l’Associaziun svizra da hockey organiso igl «Swiss Ice Hockey Day», e chegl an 80 lis an Svizra. Er igl Club da hockey Lai/Valbella è sa participo a chell’occurrenza da promoziun, scu er anc tschintg ulteriours clubs da hockey digl Grischun. Michael Fora igl star-defensour Tigl «Swiss Ice Hockey Day» on unfants la caschung da s’inscuntrar cun stars da hockey, tg’els canoschan angal dalla televisiun u cun eir a vurdar en gi da hockey ainten ena halla da glatsch, scu per exaimpel ainten chella da Tavo. Vetiers vign tg’igls unfants dastgan trenar cugls stars da hockey, tgi survignan en bung cunsegl ed alla fegn er gist anc en autogram. A Lai èn nias dumengia passada Michael Fora, igl defensour da classa tessines, igls dus stars svedes Klas Dahlbeck e Joakim Nordström ed igl gioven hockeyan Julian Schmutz digl «HCD». L’occurrenza ò scumanzo uffizialmaintg allas 11.30. Gio prest en’oura avant eran igls amprems unfants aint igl center da sport e spitgivan segl grond mument d’antupar igls gronds hockeyans. Bung 80 unfants cun lour genitours, tats e tattas èn nias a Lai per esser eneda schi manevel agls stars. Regurdientschas dalla sia unfanza Michael Fora ò detg tgi occurrenzas cun unfants seian adegna fitg angraztgevlas. El seia nia cun plascheir a Lai e vegia anc bler daple plascheir d’inscuntrar gist tants unfants. Chegl sveglia tar el regurdientschas agl taimp tg’el era anc en unfant. Er el veva da lez taimp igls sies idols, scu chegl tg’igls unfants vegian er oz lour idols. Mintga giuieder sa legra da contribueir ensatge per la promoziun digl hockey, ò punctuo igl defensour digl «HCD». Igls unfants seian pir dretg igls fans da dumang e da vaseir tantas fatschas cuntaintas seia er ensatge plaschevel. Bung dus ouras on igls hockeyans da Tavo piglia taimp pigls unfants, tg’eran tots cuntaints ed èn turnos a tgesa cun aveir galdia en bel de. Igls unfants on er dastgea dar a hockey cugls stars da hockey. Michael Fora cun egn digls sies pi giovens fans. Chels treis mattatschs spetgan cun tensiun da pudeir giuier cugls hockeyans da Tavo. Igls dus stars dalla Svezia e digl «HCD» Joakim Nordström (davos san.) e Klas Dahlbeck cun ena gruppa d’unfants.

A parteir digls 3 da schaner 2023 dattigl ena nova purscheida alla staziun da Casti. Agl spurtegl digl Parc Ela alla staziun, ins pò far adiever da differents sarvetschs da La Posta, tranter oter dar giu pachets, far paiamaints u retrer daner blot. Chegl ò scretg La Posta ier marde ainten ena communicaziun allas medias. Igl spurtegl vign mano digl persunal dalla Veiadafier retica an cooperaziun cun l’uniun Parc Ela. Pinavant so la populaziun er far paiamaints cun daner blot tigl pot avant tgesa. (cdm/fmr) Agl spurtegl digl Parc Ela alla staziun da Casti ins pò far bagnbod er paiamaints e dar giu pachets.

Alla fegn da chest meis on li an Finlanda ed an Norvegia las ampremas cursas da biatlon. A Lantsch èn chels deis las cursas da selecziun. Laurin Fravi e Niklas Hartweg lessan er eir an Scandinavia. En oter biatlet surmiran tgi less far en zap anavant è igl junior Silvano Demarmels L’emda passada èn igls caders naziunals da biatlon dalla Svizra stos a Lantsch per en camp da trenadi. Alla fegn da chest’emda è la loipa parageda all’arena da biatlon graztga alla blera neiv artifiziala tg’ins ò fatg las davosas emdas. Igls biatlets e las biatletas digls caders svizzers turnan a Lantsch per sa participar allas cursas da selecziun. Dalla parteida èn er Laurin Fravi da Lantsch e Niklas Hartweg da Lai. Ma cat an furma Laurin Fravi, igl biatlet da 23 onns è commember digl cader da biatlon B da Swiss Ski. El spera da neir selecziuno per las cursas aint igl nord dall’Europa. Da neir selcziuno per las cursas dalla coppa mundiala seia pitost grev. D’esser dalla parteida allas cursas dalla cuppa «IBU» an Norvgeia fiss er en success, dei igl biatlet. El vegia savia trenar fitg bagn la stad passada cun aveir gia ena bunga preparaziun. «Ia sung gio bagn an furma ed er pront per las ampremas cursas», punctuescha Laurin Fravi. Gudagnea a stabilitad Niklas Hartweg, igl campiun mundial digls ­juniors 2019 ainten la cursa da sprint e victour dalla medaglia da bronz tigls campiunadis mundials da biatlon da stad 2022 a Ruhpolding, è da bunga speranza da far en zap pi grond la staschung vegnenta. El chinta da neir selecziuno per las cursas dalla cuppa mundiala alla fegn da chest meis an Finlanda. I seia grev, dantant betg unpussebel. La sia fegnameira seia chest anviern da neir tar las cursas tranter igls 30 miglers, dei igl biatelt da 22 onns. Commember digl cader naziunal C Digls treis biatlets surmirans è Silvano ­Demarmels da Salouf cun 18 onns igl pi gioven. El totga tar egn digls gronds talents aint igl biatlon e para d’esser sen la miglra veia da neir pass per pass anavant ainten la sia carriera anc giovna. Da preschaint fò el dasper biatlon er igl gimnasi da sport a Tavo. Igl gioven sportist appartigna agl cader da biatlon C da Swiss Ski. La sia fegnameira è da neir seleczino la staschung 2022/23 per las cursas dalla coppa «IBU» digls juniors, far tar chellas bungs resultats e cotras far cugl taimp igl zap aint igl cader pi ot da Swiss Ski. Silvano Demarmels

Alla fegn da chest meis ò igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra d’eliger suprastants communals. Tot las seis persungas tg’èn ossa gio ainten suprastanza candideschan per la reelecziun. La tscherna digl mastral è gio stada. La davosa dumengia d’otgover on votantas e votants digl cumegn d’Albula/Alvra reeligia Daniel Albertin da Mon per ulteriours quatter onns scu mastral. En meis pi tard, damai igls 27 da november 2022 è igl suveran anvido danovamaintg all’urna. Chel de stattan las elecziuns dalla suprastanza e dallas diversas cumischungs an tavla. Tenor contract da fusiun digl cumegn d’Albula/Alvra ò mintga fracziun, vot deir mintga anteriour cumegn, igl dretg dad en post ainten suprastanza. Mon è gio represchento cun Daniel Albertin scu mastral ainten l’executiva communala. Las otras seis persungas on damai da derivar d’Alvagni, d’Alvaschagn, Brinzauls, Casti, Stierva e Surava. Da preschaint seia er betg previa da redutgier igl domber dallas set persungas tgi fetschan part alla suprastanza sen tschintg persungas, ò detg igl mastral Daniel Albertin. Quatter èn gio siva dalla fusiun dalla parteida Digls treis omens e dallas treis donnas tg’èn commembers e commembras dalla suprastanza candideschan tots e tottas per ena reelecziun e damai per la terza perioda d’uffezi. Chegl seia en fatg fitg plaschevel, ò menziuno igl mastral Daniel Albertin. Cun star avant agl cumegn d’Albula/Alvra ples projects ed er igl problem dalla bova da Brinzauls seia ple tgi angal bung schi detta ena cuntinuaziun tar la cumposiziun dalla suprastanza. Cun Reto Crameri (Surava), Rico Liesch (Brinzauls), Ivan Sonder (Stierva) e Patrizia Zanini (Casti) chintan gist quatter persungas cun la sia terza elecziun per la suprastanza communala. Els ed ella èn siva dalla fusiun digls set cumegns tar en cumegn, part dall’executiva digl cumegn d’Albula/Alvra. Flavia Balzer (Alvaschagn) ed Agnes Simeon (Alvagni) èn neidas eligeidas igl november 2018 an suprastanza, e chegl per Giatgen Augustin (Alvaschagn) e Sara Balzer (Alvagni). Flavia Balzer ed Agnes Simeon sa mettan a disposiziun per en ulteriour bienni da quatter onns. Chegl vala alloura er per Edith Bisculm (Brinzauls) e René Tiefenthal (Casti) tg’èn commembers dalla cumischung da gestiun. Sylvia Zippert (Alvagni) sa reteira da chel gremi cun luvrar da nov tar l’administraziun communala a Casti. Ella duess neir ramplazzada antras Andreas Liesch (Stierva). Betg anc ancunaschaint novas candidaturas Avant quatter onns è la participaziun tar la tscherna dallas persungas per la suprastanza stada tar stgers 29 %. Las pi bleras vouschs ò Patrizia Zanini gia obtignia. Igl taimp d’annunztga per eventuals novs candidats u candidatas vo anc anfignen igls 14 da november 2022. Igl mument n’èn betg anc ancunaschaintas novas candidaturas e da supponer è tgi detta er nignas, uscheia tgi las tschernas per l’executiva digl cumegn d’Albula/Alvra èn ple u manc en’elecziun confermativa. La canzleia communala digl cumegn d’Albula/Alvra sa catta a Casti gist sot la baselgia. A Casti on er li las sedutas da suprastanza.

Gion Nutegn Stgier/FMR La dumonda per lenna dad arder è gio ples emdas schi gronda scu darar.La raschung è tgi la gliout ò tema dalla crisa d’energeia. Er aint igl Grischun Central è nia vandia anfignen ossa bler daple lenna dad arder tgi oters onns. Durant ena stad ed en aton cun temperaturas scu tgi vagn gia chest onn è la vendita da lenna dad arder schiglio strousch en grond tema aint igl decurs digl onn. Pir cun eir vers igl aton e las temperaturas davantar pi bassas, alloura s’augmainta la compra da lenna dad arder. Chest onn on las temperaturas ampernevlas da far ansomma navot tgi la vendita da lenna è schi gronda scu anc mai. Persiva la crisa d’energeia, en tema omnipreschaint aint igl mintgade. Siva da premaveira è la dumonda per lenna dad arder pi gronda tgi la purscheida. Lenna è bagn avant mang, dantant mantga la lenna setga cun betg neir siva da setgantar chella. Pegn e laresch Niclo Thomann, igl patrung dalla interpresa «Energieholz Surses GmbH» cun sedia a Cunter è ferm occupo cun razger, tagler e furneir lenna dad arder. E chegl gio siva da ples meis. El ò er las pi novas maschinas per razger la lenna ed è uscheia andrizzo ed organiso bagn er per lavours da razger pi pitschnas. El dei tg’igl problem seia betg da neir tar lenna radonda, mabagn da setgantar la lenna razgeda e sfandeida. Mintga de vegia el ples telefons da persungas tgi viglian cumprar lenna. Davent da Beiva anfignen a Stierva vegia el furnia lenna dad arder. «Schizont digl Scanvetg vaia gia ena dumonda per vender lenna dad arder, bagn ensatge da nar», dei Niclo Thomann. El reteira las boras per la lenna dad arder dalla regiun. Chegl seian pegn e laresch. Igl scutgamegn vegia betg schi gugent sch’ins dovra laresch per far fi ainten pegna u aint igl cheminé, cun aveir laresch daple rascha tgi pegn. Anfignen ossa vegia el retratg chest onn 150 cubics lenna, dei Niclo Thomann. El recumonda agls sies blers clients da piglier lenna da pegn u da laresch e betg fo u rover, tgi dat betg tar nous. Tuttegna giaveischan varsaquants clients lenna da fo, lenna tg’el vegia da retrer d’orsoura. Cumpro 150 cubics lenna La lenna rezgia Niclo Thomann sa tgapescha sen ena lunghezza giavischeida digls clients. El rezgia tocs lenna da 50 centimeters, da 33 centimeters e da 25 centimeters. La largezza dalla lenna dependa sch’ins dovra ella per la platta, per la pegna u pigl cheminé. Anfignen ossa vegia el retratg chest onn 150 cubics lenna (15 camiuns cun lenna), dei Niclo Thomann. Da chel domber dattigl vers 200 sters lenna. En ster lenna da pegn peisa ca. 350 kilos, naturalmaintg dependent quant sitga tgi la lenna è. Niclo Thomann venda en ster lenna inclus furniziun agl li giavischia per en prietsch da 180 anfignen 200 francs. El furnescha la lenna ainten canasters u er ainten satgs, chegl tg’è er migler pigl transport. Anfignen oz vegia el vandia per en po daple lenna tgi avant en onn, schi blera scu anc mai. Georg Thomann, igl frar da Niclo Thomann, fò transports da lenna per la Thomann Forst SA da Parsonz. Chest onn vegia el mano 500 cubics lenna per persungas privatas, ena domber immens an cumparaziun cugls oters onns. Cumprada vign fitg blera lenna radonda La dumonda per lenna dad arder seia chest onn per en po pi gronda tgi gl’onn passo, dei Pascal Murbach digl Uffezi forestal Surses. Anfignen ossa ins vegia vandia chest onn 135 sters lenna dad arder. Vetiers ins vegia er vandia 500 meters cubics lenna radonda dasper la veia (Losholz). Igl 2021 ins veva vandia 128 sters lenna dad arder e 552 meters cubics lenna radonda. Pascal Murbach dei tg’ins vegia dulzo igl prietsch dalla lenna per meter cubic per 10 francs. An Svizra seia chel prietsch nia dulzo per 5 anfignen 15 francs per meter cubic. La lenna tg’igl cumegn da Surses venda dereiva angal digls gôts dalla val. Blers indigens compran la lenna dad arder, dantant er blers giasts tgi vegian en’abitaziun da vacanzas u ena tgesa da vacanzas ainten la regiun seian clients. Da preschaint reteiran igls clients anc pitost lenna radonda, la dumonda per lenna sfandeida s’augmainta ferm. Cumprada vigna lenna da pegn. Er la dumonda per laresch seia avant mang, dei Pascal Murbach. Laresch seia pero schiglio fitg tschartgea, betg per lenna dad arder, mabagn per lenn da fabricaziun. Lenna bagn – pegna betg Blera lenna setga vegia el betg ple per vender, dei Andreas Buchli, igl pour da Solas Soura. I seia en run sen lenna dad arder. Ensatge uscheia sa regorda el betg d’aveir gia siva tg’el fetscha affars cun lenna dad arder. Igls clients telefoneschan e curt sessour ins vess gio da furneir la lenna dad arder. Igl prietsch seia pitost secundar, impurtant seia tg’igl client survigna ansomma lenna. El vegia schizont furnia dus sters lenna dad arder ad Andeer ad ena donna tgi vegia mianc ena pegna ed er nign tgamegn. Ella survigna pir ena pegna, igl principal seia d’aveir aglmanc gio la lenna, vegia la donna detg. Seis emdas en scumond d’ampustaziun Affars cun lenna dad arder fò er l’Instituziun per l’educaziun giudiziala Realta. Visavi agl stabilimaint ins vei sur onn plomas da faschs lenna. Padruot Salzgeber, igl directour dall’instituziun, dei tgi chels 500 anfignen 600 faschs (sters) vignan an vendita pir cura tgi la lenna seia setga e chegl cozza ples meis. Igl manader dall’instituziun dei tgi gio igl 2021 seia s’augmentada la vendita da lenna dad arder tar els a Realta per 30%, chegl nungiustifitgia. Chest onn seia nia cumpro anc daple lenna dad arder, schi blera tg’ins vegia gia da farmar e bloccar la vendita da lenna per seis emdas. Davent digls 1. da settember anfignen igls 15 d’otgover 2022 ins vegia gia en scumond d’ampustaziun cun mantger la lenna dad arder sitga. L’instituziun vegia en grond domber da clients tgi compran er regularmaintg lenna dad arder. Tar chels clients totgan alloura er restorants e pizzerias. Er ossa siva tg’ins vegia antschet puspe a vender lenna dad arder ins risguarda igl amprem igls clients fidevels. 70% dalla lenna dad arder tg’ins venda seia lenna deira (fo e rover) e 30% seia lenna lomma (pegn e tiev). Cun esser la lenna dad arder en product dumando seian er s’augmentos igls prietschs, uscheia tg’er l’instituziun vegia gia d’adattar igls prietschs da vendita, ò detg Padruot Salzgeber. Mano tanta lenna scu darar cugl camiun ò er Georg Thomann. Reserva dovrigl schi vign igl anviern e pir dretg la crisa d’energeia. Niclo Thomann vign strousch siva da razger lenna cun esser la dumonda per la lenna dad arder schi gronda. Nicolin Thomann venda la lenna dad ardar er an satgs.

Martin Luzzi surpeglia cun l’antschatta da december la direcziun digl hotel Piz Mitgel. Igl om da 32 onns è sto absolvent dalla scola da hotel «Belvoir» a Turitg. Siva da chella ò el luvro ainten fitg bungas tgesas da ples steilas. La fundaziun tg’ò cumpro igl hotel Piz Mitgel a Savognin ò communitgia tge persunga tgi surpeglia la direcziun digl hotel e davainta successoura digls hospitants partents Michael e Marlies Gehrig. Cun l’antschatta dalla staschung d’anviern 2022/23 segna Martin Luzzi per la direcziun digl hotel. El è naschia igl 1990 a Lucerna ed è vaschign da Rossa ainten la Val Calanca. Alla fegn da chest onn vigna el digl reminent per l’amprema geda bab e sen chel mument sa legra el fitg. Ena carriera classica Siva dalla scola commerziala ò Martin Luzzi luvro aint igl hotel «Storchen» a Turitg, ena tgesa da tschintg steilas. Luvro ò el ainten la partiziun da contabilitad, tigl «F&B» (speisas e bavrondas), organiso banchets ed er luvro alla recepziun. Igl Lucernes ò er fatg cun success la scola da hotel «Belvoir» a Turitg. Durant chel taimp ò el luvro scu cuschinier aint igl restorant «Le Poisson» ed er scu camerier ed alla bar. Chel restorant è egn digls restorants digl hotel «Glärnischhof» a Turitg, en hotel da quatter steilas. Igl nov directour digl hotel Piz Mitgel è er sto angaschea per la cadagna da hotels «Swiss Quality Hotels» (60 hotels) e mano ò el er igl hotel «HYVE» a Basilea, ena tgesa cun 160 letgs. Aint igl hotel Piz Mitgel less Martin Luzzi metter accents cun ena bunga cuschigna, en servis gentil, chegl tot ainten en’ambianza ampernevla e liber tenor igl motto: nuncumplitga pero cordial. Igls restorants duessan davantar tar lis cun ena bunga purscheida culinarica per indigens e giasts. Ena rolla centrala vegia cò igl manader digls restorants Thomas Nussbaumer, en om digl rom. Martin Luzzi è igl nov directour digl hotel Piz Mitgel a Savognin.

Per las sias lavours excellentas da perscrutaziun e pigls sies marets pigl Center da diabetes tudestg (DDZ) ò Giatgen Andreia Spinas da Tinizong gudagnea la medaglia d’ôr Von Mering 2022. Chegl screiva igl DDZ sen la sia pagina d’internet. Giatgen Spinas è s’angaschea naziunal ed internaziunal per la perscrutaziun da diabetes. El è sto directour dalla clinica per endocrinologia, diabetologia e nutrimaint clinic all’Universitad da Turitg. Siva dalla sia pensiun lavoura el scu medi consilliar aint igl spital Nagiadegn’Ota. Anfignen igl 2021 è el sto commember digl cunsegl scientific digl Center da diabetes tudestg. La medaglia Von Mering vign surdada siva digl onn 2016 dalla suprastanza digl Center da diabetes tudestg. Undros vignan persunalitads, tgi s’angaschan onns alla lunga ferm per la perscrutaziun da diabetes. (fmr/mc) Giatgen Spinas da Tinizong (aintenmez) è nia undro cun la medaglia d’or digl Center da diabetes tudestg.

Igl 1932 è neida fundada la societad, da lez taimp scu Societad da consum Alvra. Oz sa nomna ella Alvra-Surses. An plazza cumplagna u parziala porscha ella en plaz da lavour a 32 persungas. President dalla corporaziun è Roman Brenn. Igl èn ossa damai 9 decennis siva tgi dat la societad da consum. An chels 90 onns ò ella sarvia a blers commembers, ad ena clientella fidevla ed a blers indigens. Cugl svilup turistic an Surmeir ò la societad cun las sias buteias, gudagnea anc daple a muntada. La Societad da consum Alvra-Surses, scu er otras associaziuns da consum èn da gronda valour pigl provedimaint local, per las vischnancas, per la populaziun, per possessours da sagondas abitaziuns ed er per mintga giast. Vetiers vign tgi la cooperaziun da buteias ins dastga er respectar perveia digl sies aspect social ed anc pi impurtant è igl aspect economic. Cun porscher posts da lavour dattigl gudogn e per chel vign er paea taglia tigls cumegns. Igl davos onn da gestiun ò la Societad da consum Alvra-Surses per exaimpel gia costs da paias per ena somma dad 1.2 milliuns francs. Tschintg buteias ed en TopShop La Societad da consum Alvra-Surses magna tschintg buteias ed en shop da tancadi. Chel sa catta a Casti, noua tgi l’administraziun dall’associaziun è staziunada siva dalla fundaziun. Buteias digl Volg sa cattan a Beiva ed a Riom, dantant tgi chella da Sur è ena buteia «Prima». An Val Alvra èn Alvagni e Lantsch lis cun buteias digl Volg. Cun la midada digl onn surpeglia la Societad da consum Alvra-Surses er la buteia da vischnanca a Stierva e magna ella cun sortimaint e purscheida dalla lengia da buteias «Prima». Tigl TopShop a Casti totga er anc en tancadi, per la societad cooperativa en bung affar. Igl davos onn da gestiun ò la Societad da consum Alvra-Surses fatg en stgamgiamaint da 10.7 milliuns francs. Menziuno seia tg’igl TopShop ed igl tancadi fon da chella somma 46% dalla sviouta totala. 22% digl stgamgiamaint total è d’attribueir alla buteia da Lantsch, tgi profitescha dasperas igls clients indigens er digls blers giasts. Karin Glaus è la nova administratoura President dalla Societad da consum Alvra-Surses è Roman Brenn da Stierva. El è fitg angaschea ed er ena persunga cumpetenta e chegl an ples gros. El vign sustignia an suprastanza da Roland Bossi da Vasarouls scu vicepresident, da Gabriela Habicher da Beiva tg’è l’actuara ed igls dus assessours Roland Weber dad Alvagni e Fred Däppen da Parsonz. Siva da quatter meis è Karin Glaus da Lai l’administratoura dalla societad e la persunga tgi segna per la direcziun da chella. Ella ò mano set onns igl Volg a Lai e tar la Societad da consum Alvra-Surses surpiglia Alex Nietlispach da Panadoz la plazza digl magnagestiun. Karin Glaus vign sustigneida agl biro dall’administraziun antras Anita Caviezel da Panadoz e Silvio Dosch da Masein. La societad da consum Alvra-Surses ò da preschaint 194 commembers. A chels ò la societad restituia igl davos onn da gestiun 18 ​500 francs, en pertschent tgi sa drezza tenor la sviouta tgi mintga commember fò ainten las buteias. Nova manadra per la buteia «Prima» a Sur Cun l’antschatta da schaner 2021 ò la Societad da consum Alvra er surpiglia la buteia da vischnanca «Prima» a Sur. Integrada ainten chella è er l’agentura da posta ed er en pitschen «Bistro». Cugl sustign generous digl cumegn da Surses è sto pussebel da renovar la buteia ed er da far midadas ed agiuntar igl sortimaint. Anfignen alla fegn digl otgover passo ò Lucie Mühlheimová da Sur mano la buteia. Da nov è Manuela Staub da Tinizong responsabla per vurdar dalla buteia «Prima» e digls clients da chella. An taimp parzial vign la manadra dalla buteia sustigneida scu anfignen ossa d’Irene Stalder da Rona. La nova manadra dalla buteia da Sur Manuela Staub, flancada da Karin Glaus (dretg), la nova administratoura dalla societad da consum ed Irene Stalder, tgi lavoura parzialmaintg a Sur an buteia.

Tschel de è ena scolara antrada la dumang ed ò managea: «Ier seira vaia via chella tartaruga ainten la televisiun. Sast, chella dall’ava tgoda.» En aha, plagn stema è sortia dalla mia bucca. I fiss manzignas, sch’ia fiss betg stada loscha, tgi la nossa punt d’asen ò gia success. Vei gio ossa a scassar las testas da Mulegns anfignen ora Burvagn. Chellas scolastas on nignas manieras ozande, chellas laschan numnar igls noss politichers scu animals. Na! Naturalmaintg vainsa anc repetia igl nom correct da chella dall’ava tgoda. Igls noms digls politichers ans accumpognan las davosas emdas e tge dattigl migler, tg’igl success amprender. Amprandia vign angal cun emoziuns. Igl nom Alain Berset on tot igls unfants amprandia. Per l’egna perchegl tg’el ò communitgia tgi las scolas seian saradas da lez taimp e per l’otra perchegl tg’el è bagn chel tg’ans ò cumando e scumando digl tot. E chels scumonds e cumonds èn nias discutos a meisa, fitg savens sainza correctadad politica. Las emoziuns digls gronds buglivan, ed igls ­pitschens on resantia chegl. E precis graztga chellas emo­ziuns on igls unfants svizzers memoriso igl nom da chel cunsiglier federal. Francamaintg er perchegl tgi chel Berset ò gia ena tarmenta plattafurma, darar ins niva da vurdar la chista u sfiglier la gasetta sainza dar an vainter sur el. Tschel de ò en oter communitgia tg’el cala. Donn, painsa la sco­lasta, igl vagn bagn pir memoriso. Ueli cun la ure­glias. Tgapiz? Ueli - ure­glias. Schi vasez ena fotografia da chel Ueli, alloura vez er tgapientscha per la nossa punt. Tgi chel Ueli stò neir ramplazzo nironsa a persequitar cun gost ainten scola. La nova persunga vign eligeida e la nossa ­fegnameira fiss da tigneir andamaint igl nom. Bagn­spert stuarossans er cattar en attribut per pudeir ­descreiver ella u el. Digl reminent, igl pi simpel fiss per nous schi egn da chels tgi soltan gio segl parchet politic vess cumpassiun cun nous e sa mattess a ­disposiziun. Nous cunaschagn numnadamaintg gio divers, seia chegl a Coira u Berna. En pêr exaimpels: egn fiss Peter Pan, vagn giu Coira er numno egn «chel digls cavallos», e grond tschaffen on igls unfants er da Gion Meisa. Ord spir far punts d’asens dattigl er en construct da nom tgi tignign andamaint angal perchegl tg’el è mecta tschartgea: Gion Dumengia cugl caschiel sgarto. Ischans er pronts pigl futur, savagn tgi dat bagn­spert ena persunga tgi carezza caramellas e survign responsabladad e pussanza aint igl noss cantun. Va er rachinto ainten scola digl de liber igl december 2007, cura tg’igl Grischun ò pudia festivar la sia cunsigliera federala. Las mias scolaras ed igls mies scolars on managea tgi seian pronts per egn e mintgign. Ea, ed en de liber piglessans er. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter. Zegna Pittet-Dosch

«Assassinat ainten la cuschigna da lavar» – uscheia sa nomna igl toc tgi vign giuia sonda proxima sen la tribuna a Stierva. Igl è l’amprema geda siva digl onn 2016 tgi differents commembers e commembras dalla Giuventetna Mon Stierva fon puspe igl zap sen tribuna. Per la plepart dad els ègl perfign ena premiera, uscheia er per Pierin Simonet. Ena maschina da lavar, sur chella penda ena corda da metter a siier cun sottgotschas, soccas e shirts. Dasper la maschina schea la bara da Balthasar Wasescha. Tgi è responsabel per la sia mort? Forsa egn digls ulteriours abitants dalla tgesa cun ples abitaziuns a Stierva? – Chegl è la situaziun da partenza pigl toc da teater criminal «Assassinat ainten la cuschigna da lavar» tgi vign giuia sonda proxima a Stierva. Set novizs sen tribuna Betg manc tgi tschintg onns n’è betg ple nia giuia teater a Stierva. Schibagn tgi chegl totga mintga dus anfignen treis onns tigls puncts da program centrals dalla Giuventetna Mon Stierva, è igl art teatral tar l’uniun tgi sa cumpona da radond 30 commembras e commembers bagn ena tradiziun da varsaquants decennis. La raschung è tg’ins ò igl 2018/19 betg catto avonda persungas tgi vessan gia taimp per giuier teater, siva ò la pandemia procuro per en’interrupziun da tot las occurrenzas culturalas. Blers digls commembers e las commembras dalla Giuventetna Mon Stierva n’abiteschan betg ple ainten las dus vischnancas ainten la Val Alvra, turnan pero gugent anavos ainten lour patria, seia chegl regularmaintg sur la fegn d’emda ni per egna dallas occurrenzas scu per exaimpel igl teater u igl Streetsoccer tg’ò li mintgamai da stad a Stierva. Nov digls commembers ainten la vigliadetna da 16 e 34 onns schluitan chest onn ainten la rolla d’actour ed actoura – per set dad els ègl perfign ena premiera da giuier sen tribuna. Chegl vala er per Pierin Simonet da Stierva. Ansemen cun Mèn Candreia e Seraina Farrér appartigna el agl comite d’organisaziun pigl teater da chest onn. «Oter tgi Mèn Candreia e Linard Augustin giuiagnsa tots per l’amprema geda teater, chegl pretenda d’esser fitg disciplino da propi er trenar igl toc. En’ulterioura sfeida è da sa metter ainten la situaziun dalla persunga tg’ins gioia, chegl n’è betg schi simpel», tradescha igl noviz ampurmattond tgi «vign pero da funcziunar fitg bagn». Tgi è igl assassign? Igl toc «Assassinat ainten la cuschigna da lavar» descreiva Pierin Simonet scu crimi, cun differents elemaints divertents. Per la preschentaziun a Stierva ò Mèn Candreia tscharnia igl toc, translato ed adatto chel per la regiun, uscheia tg’igl li d’acziun principal digl toc – la tgesa cun ples abitaziuns – è situada a Stierva. «El ò biagia aint igls noms tipics da Stierva e conturn», accentuescha Pierin Simonet. Cattar igl assassign da Balthasar Wasescha (Adriano Simonet), chegl è igl intent digl detectiv Leonard Martini (Linard Augustin). Sustignia vign el digl pulicist Silvio Baltermia (Mèn Candreia). Ansemen interrogeschan els igls differents suspectos: igls abitants Björn Kutsch (Ivano Simonet), Yvonne Simonet (Fabia Farrér), Julia Hess (Salome Niederberger) ed igl pedel (Pierin Simonet). Ulteriouras rollas surpeglian Patricia Albertin scu samaritana e Nino Farrér scu docter. «Ins pò spitgier fitg bler da chel teater, el cuntigna divers elemaints leghers noua tg’igl public pò ponderar sez, tgi tgi pudess esser igl assassign. Daple na lagn nous betg anc deir davart igl toc. Tant saia pero tradeir: igl public spetga ena midada nunspitgeida», dei Pierin Simonet. Giuier teater è cultura Igl sivamezde zappan igls nov actours per l’amprema geda sen tribuna, chella preschentaziun è concepeida pigls unfants. La seira ò alloura li la preschentaziun pigl public carschia. Igls ulteriours commembers e commembras dalla giuventetna procuran per la bar resp. ustareia. Igl toc sez cozza radond dus ouras – chegl tgi vala scu fitg pretensious per actours sainz’experientscha. «Nous vagn s’accurschia durant las provas tgi pretenda bleras forzas, vers la fegn èn igls ples stanchels», dei Pierin Simonet ed agiunta tg’ins vegia investia bler taimp igls davos treis meis per las provas, «nous ans antupagn egna anfignen dus gedas l’emda.» Igl teater da Stierva exista pi dei tgi chegl tg’el sa regorda, manegia Pierin Simonet. «Per l’egna è chegl tradiziun ainten la nossa giuventetna, per l’otra pero er ena basa culturala digl noss conturn. Mintga vischnanca ò la sia giuventetna tgi gioia teater ed uscheia mantignign nous en tant er la cultura ainten la nossa vallada», accentuescha igl noviz. Igl teater «Assassinat ainten la cuschigna da lavar» vign preschento sonda proxima, igls 19 da november 2022 a Stierva. L’amprema preschentaziun ò li las 14.30, la sagonda allas 20.00. I suonda notg libra cun ustareia, bar e musica. Nov commembers e commembras dalla Giuventetna Mon Stierva fon igl zap sen tribuna: (davos, da san.) Ivano Simonet, Pierin Simonet, Mèn Candreia, Adriano Simonet, Linard Augustin e Nino Farrér. (davant, da san.) Fabia Farrér, Salome Niederberger e Patricia Albertin. Da san.: igl pedel (Pierin Simonet), igl pulicist Silvio Baltermia (Mèn Candreia) ed igl detectiv Leonard Martini (Linard Augustin).

Siva da chegl tgi dat igl cumegn da Barvogn Filisour è el agl timung – Luzi C. Schutz. Antro an uffezi igl onn 2018 è el scu «giuvenot» da 29 onns. La dinamica giovna para da sa derasar sur differents uffezis aint igl cumegn, igl mastral sez parta l’egna u l’otra episoda digl mintgade politic sen Twitter. La FMR ò discurria cun Luzi C. Schutz davart l’influenza da socialmedia aint igl sies cumegn e scu tg’ins ò pudia sa deliberar digls gronds dabets. Luzi C. Schutz mossa or dalla fanestra digl sies pitschen biro aint igl bietg communal a Filisour – gist dasperas ò el pudia cumprar da curt ansemen cun sia donna ena part d’ena tgesa. Abitar schi manevel agl plaz da lavour vegia avantatgs e disavantatgs, manegia el. S’andrizzo ainten chel biro è el gio avant tschintg onns – siva da chegl tgi el ò gudagnea en cumbat electoral pigl post digl amprem mastral digl cumegn fusiuno da Barvogn Filisour. FMR: Da curt ò igl voss cumegn attratg l’attenziun segl antier mond – igl pi lung tren da persungas mundial è passo da Preda ad Alvagni Bogn. È igl mastral tschanto ainten la locomotiva? Luzi C. Schutz: Na. Schiglio na vessa betg vasia quant lung tg’el è (rei). Ia sung sto ainten la tenda VIP a Barvogn. Gl’è pi interessant d’observar chel tren da dafora. Igl è sto en evenimaint grondious, tgi er nous scu cumegn vagn sustignia pigl pudeir realisar. Chels maletgs èn giros segl antier mond e mossan la nossa belezza regiun, uscheia tgi l’egn u l’oter vign a visitar chel li. Damai ena stupenta tgossa cun effect direvel. Vous ischas igl amprem mastral digl cumegn fusiuno – igl cumbat electoral igl onn 2017 vez gudagnea cun gronda maioritad, chegl ainten ena vigliadetna da 29 onns. Ègl stada la dretga decisiun d’eliger igl «gioven»? Ord mia vista an mintga cass (rei). La media da vigliadetna aint igls noss uffezis an cumegn è pitost bassa, chegl procura per ena tscherta dinamica. Da l’oter mang è la media da vigliadetna dallas nossas radunanzas communalas considerablamaintg pi ot. D’animar igls giovens da s’interessar per la politica communala am n’è betg anc reuschia scu spero. «Ia sung persvadia, tgi nous savagn davantar en cumegn» – chegl vez vous detg curt siva dalla voss’elecziun scu mastral. Vez profetiso andretg? Ea. Igl è frappant, quant spert tgi chell’unitad è davantada en’evidenza per la plepart dalla populaziun. I dat singulas gruppas tg’on anc malaveta pigls cumegns uriunds, chegl è pero ena pitschna part. E tuttegna, las radunanzas communalas visetan an media angal gist 5% dallas votantas e digls votants. En schlet segn per l’unitad? La participaziun allas radunanzas dependa dallas tractandas, temas emoziunals procuran per ena participaziun pi ota. Pero an general è chella definitivamaintg mengia bassa, chegl deplorescha. Ia m’occupesch savens cun la dumonda, scu tg’ia pudess migliurar chella. Ena schliaziun na vaia betg anc. Tge tgi croda an îgl, schi faschagn occurrenzas d’infurmaziun è la participaziun pi ota, ma lò n’ègl er betg da decider. Damai peglia igl suveran da Barvogn Filisour betg gugent decisiuns? Betg exnom (rei). Ia suppon, tgi blers na reivan betg alla radunanza perchegl tg’els èn betg s’occupos dalla tematica ed on damai retignientschas dad eir alla radunanza e stueir decider alloura an tgossa. Dantant tgi mastrals vischinants sa stentan anc per bugleir ansemen lour singulas vischnancas ègl cò oramai gartagea pi spert. Tge è igl voss recept? Per l’egna ègl pi simpel d’uneir dus cumegns an pe da set u endesch. Per l’otra èn Filisour e Barvogn circa madem ferms, seia chegl igl domber d’abitants u la forza economica. Decisiv è pero tg’igl territori digl Pass d’Alvra anfignen tigl viaduct dalla Landwasser è adegna sto unia, scumanzo avant 800 onns cugl imperi Greifenstein. Igls gronds dabets on procuro per chitos digl taimp dalla fusiun. Stand digl conto da Barvogn e Filisour avant la fusiun: minus 24 milliuns francs. Angal quatter onns siva dalla fusiun ins ò sbasso igl pe da taglia da 130% sen 115%. Tge è igl voss misteri da chel success? Chegl n’è betg angal d’attribueir alla mia lavour e prestaziun. Tots dus cumegns on pudia redutgier igls dabets gio igls onns avant la fusiun, ins era damai sen bunga veia. La contribuziun dalla fusiun ans ò pero spindro, ena gronda part digls dabets ins ò pudia paer. Gl’è pero da menziunar tgi temporarmaintg on chels dus cumegns paea avant la fusiun passa en milliun tschains dabet. Antras chegl è nia angal investia igl pi necessari, nous vagn damai grond basigns da cumpensaziun. Igl ò pero nom d’esser fitg precaut tge tgi pertotga igl chint d’investiziuns, ena gronda sfeida. E tuttegna tradescha egn digls voss protocols dalla radunanza communala tg’è previa da redutgier anc eneda igl pe da taglia. Cura proponiz chella reducziun? Nous vagn decidia da betg proponer chella chest onn, mabagn da spitgier segl aglmanc anc en onn. La suprastanza persequitescha la fegnameira da redutgier igl pe da taglia sen 100 %, cumparabel cugls noss cumegns vischinants. Cura, na savagn nous betg anc deir. «Siva dad onns dismetta ena persunga aint igl noss cumegn las sias gasettas abunadas ainten en canaster da Robidog. L’adressa vign allontanada precautamaintg. Igl davos taimp è chella persunga davantada negligiainta. Ossa è ella identifitgeida.» Uscheia egn digls voss numerous – savens politics – posts sen Twitter. Tge az animescha da discutar temas politics sen socialmedia? Twitter è en medium tg’am plai, ia screiv fitg gugent ed i dat savens discussiuns interessantas. Ins è digl reminent er segl current davart oters cumegns ed i mossa, tgi oters sa stentan cugls madems problems. Igl «Robidog» è ena pitschna istorgia divertenta or digl mintgade (rei). I dat pero anc bleras ulteriouras tg’ins pudess communitgier. Dastga chegl en mastral? Sa tgapescha vala igl secret d’uffezi. Pero schi dei scu tg’ins na tradescha betg l’identitad da singulas persungas èn chellas curtas istorgias or digl mintgade an mintga cass lubeidas. Socialmedia n’è pigl voss cumegn betg ester. Numerous influencers visetan igl Lai da Palpuogna, la lengia dalla veiadafier ni igl viaduct dalla Landwasser. Tge effect ò chegl aint igl voss cumegn? Positiv e negativ. Schi persungas veian per exaimpel las vischnancas ni la lengia dalla veiadafier sen socialmedia vignan chels lis er visitos. Schi els sa ferman e consumeschan, ò chegl sa tgapescha en effect positiv. L’otra vart dalla medaglia: igl Lai da Palpuogna è causa digl hype sen socialmedia fulano, gist durant igl taimp d’aton. Dumbraziuns automaticas ed antras igl ranger registreschan alloura anfignen 500 persungas an en singul de. Chegl ò en effect negativ sen la nateira, perchegl vainsa igl ranger agl li. Chel costa sa tgapescha, dantant tgi visitadras e visitaders procuran per nignas antradas. En’otra sfeida tgi pertotga er igl voss cumegn è la mancanza d’ampremas abitaziuns. Actualmaintg cumbatta igl voss cumegn chel problem cun leir vender treis parcellas per biagier ampremas abitaziuns. En fav aint igl lai? Forsa en po daple tgi angal en fav, pero i schleia sa tgapescha betg igl problem tg’è ferm colliia cun l’iniziativa dallas sagondas abitaziuns. La suletta pussebladad scu cumegn è da procurar per novas ampremas abitaziuns. Ia sung digl aveis, tgi chel problem stò neir schliia sen nivel naziunal – damai tar la lescha dallas sagondas abitaziuns. En grond chito digl onn passo è sto igl Ual da Tuors (la FMR ò rapporto) ed an chel connex ins ò scuvert en fitg grond couel sotvart Barvogn. Las veiras dimensiuns n’èn betg anc ancunaschaintas. Az fò chegl chitos? La geologia da Barvogn è cumplexa, chegl è ancunaschaint gio dadei. Chegl vala er per la supposiziun tgi pudess dar tgavortgs sutterrans. Anfignen ossa n’è mai capito ensatge menziunabel uscheia tg’ia na vei nign muteiv per far chitos. Ò igl mastral da Barvogn Filisour ansomma chitos? Ea. Siva dalla mia elecziun domineschan crisas, seia chegl corona, la ghera ainten l’Ucraina ni la mancanza d’energeia. Scu mastral è chegl en veir burdi, cunzont an vista agl anviern vegnent. Ia sung alla fegn digls chints responsabel tgi las dretgas persungas vignan a far igl dretg, igl dretg mument, chegl è ena gronda responsabladad. Vous vez fatg en master all’universitad, cun 29 onns ischas turno da Turitg ainten la patria per far igl voss dueir scu mastral da Barvogn Filisour. Siva d’alloura è chegl igl voss pensum principal, schibagn tgi en tal uffezi è per regla salariso pitost modest. Tge è la vossa mutivaziun? Cler, ia vess differentas otras pussebladads. Ia na va anfignen ossa betg anriclo d’aveir fatg chel pass, va anc adegna grond plascheir. Schi dei scu tg’ia va plascheir, sa procurar per effects positivs e chegl sa lascha cunvigneir cun la situaziun famigliara less ia cuntinuar. Otras tgossas scu per exaimpel l’agricultura, ni screiver en ulteriour codesch vignan pigl mument en po alla curta. Pero i vign a dar igl mument, noua tg’ia surdung la batgetta ed alloura vaia er daple taimp per chellas tgossas. An en onn on li las proximas elecziuns. Tigneir ni surdar la batgetta? Ia va iniziia differentas tgossas tg’ia less anc terminar, per exaimpel las leschas d’ava persa ni turissem anfignen tar visiuns pi grondas scu igl project «Landwasserwelt». Pinavant sunga anc adegna mutivo per chel uffezi. Ia less pero gl’amprem ma cunvigneir cun la famiglia e schi las circumstanzas constattan, alloura candidescha per en’ulterioura perioda. Vossa sora ò detg da curt ainten en’intervista cun la FMR tgi vous seias ena famiglia politica, «perfign da Nadal vign politiso». Tge tematicas vignan discutadas chest onn alla meisa da Nadal dalla famiglia Schutz? Chegl n’è mai propi previsibel. Chegl pon esser temas local-politics anfignen temas globals tgi nous discutagn alloura a moda controversa. (rei) Ainten la nossa famiglia ins n’è mai d’en meini, chegl cat ia persunalmaintg fitg interessant. Glista da tractandas per Nadal na vainsa betg (rei). Politicher, istoricher e pour Luzi C. Schutz (34) è carschia se a Filisour ainten ena famiglia purila. Igl onn 2016 ò el termino l’Universitad a Turitg cun en Master of Arts an istorgia e politologia. Sper igl studi e la lavour ainten archivs è el sto schurnalist liber. Siva digl onn 2018 è Luzi C. Schutz mastral digl cumegn da Barvogn Filisour e siva digl 2022 parsoura dalla conferenza digls presidents dalla Regiun Alvra. Igl onn 2020 ò igl om sainza parteida edia igl codesch «Ostalpenbahn» tgi rachinta d’en project da traffic. Luzi C. Schutz veiva cun sia donna e lour fegl (1 onn) a Filisour. (fmr/sab) Siva digl onn 2018 è Luzi C. Schutz mastral digl cumegn fusiuno Barvogn Filisour. Siva digl onn 2018 è Luzi C. Schutz mastral digl cumegn fusiuno Barvogn Filisour. Siva digl onn 2018 è Luzi C. Schutz mastral digl cumegn fusiuno Barvogn Filisour. Igl mastral da Barvogn Filisour Luzi C. Schutz sen la terrassa dalla tgesa communala – la sia tgesa sa catta gist davos.

Problems dad ena sort u dall’otra ò mintga carstgang. Uscheia fògl betg surstar tg’igls frars Grimm vevan er problems. Els, Jakob (1785–1863) e Wilhelm (1786–1859) vevan gio da lour taimp en problem tgi è er oz fitg actual. Er ainten Svizra ed er aint igl Grischun. En problem general per l’antiera populaziun ed an spezial pigls pours ed igls catscheders. Ea, cler, chel problem è igl louf. Schi tge vevan igls frars Grimm da far cugl louf? Fitg bler! Ed els on gia tanta influenza segl destign digl louf scu strousch ensatgi oter. E chegl anfignen oz. Els eran filologs e scienzos dalla cultura populara. Renom mundial on els contanschia cun l’ediziun da lour praulas per unfants. Tranter chellas bagn er las dus praulas fitg ancunaschaintas digls «Set ansouls» e «Tgapitscha cotschna». Ord vista dall’educaziun moderna dad oz ins pò sa dumandar, schi chellas praulas èn adattadas per rachintar ad unfants. Forsa gist perchegl tgi ainten tottas dus gioia igl louf ena rolla centrala. E betg gist ena fegna. Na, ena pulit noscha. Nous lagn ans concentrar sen egna da chellas dus praulas, «Tgapitscha cotschna»: …la tatta tgi stava ainten la tgesa ainten mez igl gôt era viglia e malsanitscha. La mamma veva supplitgia sia mattatscha, numnada Tgapitscha cotschna da purtar bungas robas per la tatta e cotras promover la sia reconvalescenza. Ma mai bandunar la veia. Perveia digl nosch louf… Igl frars Grimm on do ainten chella praula ena rolla fitg maligna agl louf. Ea, propi noscha. Magari diabolic-brutala: igl louf saveva, tenor igls frars Grimm, bagn avonda tgi la Tgapitscha cotschna veva tgern pi fegna tgi la tatta. Ma igl louf veva da magler la tatta avant tgi la mattatscha. Chegl era strategia calculada. Igl louf survign cò digls frars Grimm tratgs da caracter humans scu maleztga, angurdientscha e brutalitad absoluta. Atgnadads tgi animals on an sasez mianc. Bung, igls animals, spezialmaintg igls animals scarponts, on er lour trics d’instinct natural per neir tar lour vivonda. Tenor lour ierta genetica naturalmaintg scu carnivors. Ma chegl fon els sulettamaintg per sa nutreir sasez e lour famiglia. Tar l’istorgia digls frars Grimm dattigl en «happy end». Betg pigl louf. Schibagn tar la «Tgapitscha cotschna» scu tar «Igls set ansouls» vign igl nosch louf strufagea pigl sies cunfar. An tots dus cass vignan las unfrendas spindradas ed agl louf vign mess crappa aint igl sies vainter, uscheia tgi el vo alla maloura. Schinavant mossan igls frars Grimm agls unfants lour veia dalla gisteia. Pigl louf on chellas praulas gia noschas consequenzas. Cun liger u santeir ellas e vurdar igls dessegns accumpagnonts on tot igls unfants da tot igl mond antschet ad odiier igl louf da tot cor. El è davanto veiramaintg igl simbol pigl nosch. Pigl mal. Pigl prievel. Tot igls unfants on er sviluppo ena tema panica anvers chel animal. E chegl sur tot las generaziuns anfignen igl de dad oz. Passa 200 onns. E chella agressivadad anvers igl louf n’è betg stada restranscheida segls unfants. Na, ella ò infecto er igls carschias. Schi ferm tgi siva digl 1870 dattigl nigns loufs ple ainten Svizra ed aint igl Grischun. El è nia sdretg cumplettamaintg. Anfignen igls davos decennis. Gnond da diversas teras vaschignas amprova el puspe da fitgier pe aint igls noss gôts. Da tschertas varts vign la reintroducziun perfign sustigneida. Ma igl odi cunter el è resto. Las sias vistas èn tot oter tgi bungas. Igls frars Grimm e la Tgapitscha cotschna laschan salidar. Peder Antona Baltermia da Salouf è sto passa treis decennis redactour responsabel dalla gasetta «La Pagina da Surmeir». Peder Antona Baltermia...

Bunamaintg en onn è stidada la gleisch ainten la suletta ustareia ad Alvagni vischnanca: igl hotel e restorant Belfort. Igl proprietari ed anteriour manader digl Belfort Markus Beer, tschertga adumbatten novs ustiers – ena sfeida. La FMR ò discurria cun el ed igl indigen e plazzarol Thomas Kolleggger davart las raschungs ed igl plan B, avant tgi la gleisch steida per adegna. Sulettamaintg dus gleischs ardan. Markus Beer e Thomas Kollegger tschaintan alla meisa radonda, davant els en glas vegn ed en’ava minerala. Las ulteriouras meisas aint igl local èn veidas, chegl vala er pigl buffet e la cuschigna davos els. Las bavrondas ò purto Markus Beer. Igls taimps, noua tg’igl camerier igls sarviva chellas è tempi passati. Igl restorant Belfort ad Alvagni vischnanca – la suletta ustareia ainten vischnanca – na catta nigna successoura. Capavels sainza curasch – incapavels sainz’imaginaziuns Siva digl schaner 2022 è igl restorant Belfort uffizialmaintg saro e siva da chegl èn igls anteriours ustiers e possessours digl edifezi Markus ed Emma Beer puspe alla tschertga d’ena successoura u en successour, pero adumbatten. «La fegnameira è da scumanzar la staschung da stad 2022 cun en nov fittadign», veva detg Markus Beer la fegn favrer 2022 anvers la FMR. «La premaveira passada èn s’annunztgeidas dus persungas interessadas tar me, persungas digl fatg tgi fissan tenor mia opiniun stadas capavlas da manar chel menaschi. Igl curaschi igls ò alla fegn finala mantgea.» Markus Beer rachinta dad ulteriouras singulas dumondas. Igl anteriour ustier ò en bung nas e na dat betg a fit a mintgign igl sies menaschi. «Chegl eran persungas laicas, sainza presentimaint ed imaginaziun per manar en hotel e restorant. Da chels na vaia mai ple santia ensatge», dei Markus Beer ed agiunta «chegl è pigl mument tot.» El rachinta da dus ulteriouras dumondas per cumprar igl menaschi, pero anc pac concretas. PopUp aint igl Belfort – ena purscheida gartageda Radond 40 onns ò la famiglia Beer mano igl hotel e restorant Belfort cun success. Igl onn 2015 èn els ias an pensiun. Lour unfants n’on betg signaliso interess da surpiglier igl menaschi. Igls davos set onns ò igl Belfort dus gedas mido fittadign. Igls davos ustiers on la fegn schaner 2022 dusto la palotta. Per evitar tg’igl restorant resta venavant saro anfignen tg’è catto en nov ustier è neida fundada la CI «fi e flomma pigl Belfort». Indigens, ameias, ameis ed interessos – agl timung igl indigen Thomas Kollegger – on organiso ena purscheida da PopUp. Digl favrer 2022 anfignen avregl 2022 è neida messa a disposiziun l’infrastructura digl Belfort a moda temporara. Chegl per mintgign tgi ò lia organisar scuntradas, occurrenzas, gis communabels, etc. Ena purscheida tg’ò catto grond resung. «Nous ischan igls giasts. Noua è igl ustier?» Chegl è sto igl messadi final dall’acziun. Siva d’alloura ègl puspe davanto stgeir aint igl Belfort. «Schi te ast gia lavour, ast simplamaintg luvro» La difficultad da cattar ena successoura u en successour tg’è abel da manar en tal menaschi vei Markus Beer scu sfeida generala, cunzont ainten vischnancas pi pitschnas ainten las valladas. Thomas Kollegger agiunta: «Er la pandemia varo gia en tschert effect. Chels tg’on banduno la gastronomia durant la pandemia n’èn betg ple turnos.» È pero igl model «restorant ainten vischnanca» forsa simpalmaintg er en model antic? Markus Beer rachinta digls bels taimps vigls, cura tgi las equipas da hockey dad Ambri ni Lugano farmavan tar el avant igl matsch se Tavo per sa rinforzar, digl restorant fulano cun fans siva digl matsch, pero er dalla lavour permanenta, mintga firo, pacas vacanzas – per Markus Beer en’evidenza scu gastronom: «Schi te ast gia lavour, ast simplamaintg luvro.» «Tgunsch pussebel tgi la generaziun tgi sa sacrifitgescha per la cuminanza svanescha», dei Thomas Kollegger. Igl restorant ainten vischnanca – pi bod en li da scuntrada, en li per discutar e s’infurmar. Ed oz? «La midada dalla societad è resantibel. E tuttegna sung ia digl aveis tgi malgro digitalisaziun èn lis da scuntrada basignevels. La gronda dumonda durant l’acziun da PopUp testifitgescha chegl», dei Thomas Kollegger. Cun la sarada digl Belfort è chel li da scuntrada ad Alvagni svania. Abitaziuns scu davos’opziun Actualmaintg dat Markus Beer a fit singulas tgombras digl hotel per luvrants, tenor el ena purscheida dumandada, cunzont durant igl taimp da stad – igl taimp da construcziun. An mintga cass giaveischa igl gastronom cun corp ed olma a lunga vista, tgi la gastronomia returna aint igl Belfort ed agiunta tg’el seia sainz’oter er avert per novas furmas, «forsa an en rom pi pitschen, en bistro, ena carta pi pitschna, scu er adegna.» I seia gravant tg’el na saptga betg sarar igl tgapetel. Thomas Kollegger dei tg’ins fiss perfign da vart digls giasts pront da sustigneir en successour: «Per exaimpel an furma d’ena SA.» Markus Beer accentuescha, tgi la vendita na vegia anfignen ossa mai fatg naufragi causa digl prietsch. Fegnameiras a curta vista na persequitescha Markus Beer betg ple, el spetga. Ed a lunga vista? «Igls proxims dus onns stò succeder ensatge. E schiglio resta angal anc l’opziun da construeir studios ni abitaziuns ni vender igl menaschi ad ensatgi tgi construescha chellas.» En potenzial nunutiliso E la CI «fi e flomma pigl Belfort»? «Cun chell’acziun vagn nous lia signalisar tg’igls giasts èn avant mang e tg’igl ustier mantga. Igl è en potenzial nunutiliso», dei Thomas Kollegger. E lascher sviglier an veta anc eneda la CI? El refusescha: «Chegl è ansasez stada en’istorgia temporara», ed agiunta cun en reir «pero tgunsch pussebel tgi vagn puspe an senn ensatge .» Daple detagls na tradescha el betg. «Chegl n’è anc navot concret. La fegnameira è dantant da turnar tigl menaschi ordino cun en’ustiera ni en ustier digl fatg.» La davosa ustareia d’Alvagni Igl hotel e restorant Belfort ad Alvagni vischnanca è passa diesch meis veid. Ena successoura u en successour n’è betg an vista, scu tg’igl possessour ed anteriour ustier Markus Beer ò detg aint igl discurs cun la FMR. Siva da bunamaintg en onn è igl hotel e restorant Belfort ad Alvagni vischnanca veid. La raschung: igls proprietaris ed anteriours manaders pensiunos digl Belfort Emma e Markus Beer, na cattan nigna nova ustiera resp. ustier. Ceder, ceda igl pêr pensiuno dantant betg. Davosa opziun: construeir abitaziuns Markus Beer giaveischa tg’igl mintgade gastronomic turna puspe aint igl Belfort, igl pi gugent vandiss el igl hotel e restorant, è pero er pront da dar a fit chel: «Ia sung er avert per novas furmas, forsa an en rom pi pitschen, per exaimpel an furma d’en bistro.» Anc spetga Markus Beer, accentuescha pero tgi «igls proxims dus onns stò succeder ensatge, schiglio resta angal anc l’opziun da construeir abitaziuns». Capavel e curaschous Raschungs tg’igl Belfort na catta nign successour resp. successoura dattigl tenor Markus Beer differentas. Per l’egna mantgan an general persungas digl fatg, er ò la pandemia procuro tgi differents ustiers on banduno la branscha, pero dovrigl tenor el er persungas capavlas e curaschousas, prontas da surpiglier en menaschi ainten ena vischnanca pi pitschna. Chel curaschi n’on betg tots. Markus Beer (san.) e Thomas Kollegger alla meisa radonda aint igl restorant Belfort. Igl camerier mantga, las bavrondas ò purto Markus Beer.

Vidar puspe la gleisch digl Belfort – chegl è igl intent e giaveisch digl anteriour ustier cun corp ed olma Markus Beer e dalla populaziun ad Alvagni. Siva da bunamaintg en onn ègl stgeir aint igl Belfort, en successour u ena successoura n’è betg an vista. Igl destign digl Belfort è egn tranter tschents. Raschungs dattigl bleras: tgi persungas digl fatg èn davantadas raras è aint igl frataimp ancunaschaint, chegl pertotga betg angal igls ustiers mabagn er cuschiniers e camerieras. Er ò la pandemia procuro tgi persungas digl fatg on banduno la branscha e n’èn betg ple turnadas. Chegl èn pero betg exnom sfeidas dalla gastronomia perifera, mabagn sfeidas dall’antiera branscha. Surpiglier e manar en menaschi ainten la «pampa» dovra curasch, ea. Anc daple pero da s’unfreir ple u manc set deis l’emda durant 24 ouras pigl giast. En service public tgi sa tgapiva per en ustier scu Markus Beer da sasez. En service tgi vign pero gist ozande spitgia tant daple dalla societad – tot stò esser disponibel da tottas ouras. Anaveidas vign desistia. Pero strousch ensatgi è pront da surpiglier en tal post – la generaziun tgi s’unfrescha vo an malour ansemen cugls edifezis veids. I vign spitgia la disponibladad, pero strousch egn è pront da porscher ella – ena cuntradicziun. Er sch’igl Belfort è en exaimpel per la midada dalla societad – en basign fundamental exista tuttegna anc adegna: en spazi per sa scuntrar, discutar, forsa er eneda blastemar – er alla meisa radonda e betg angal sur plattafurmas digitalas. Cugl eir an mal digl Belfort na vo perchegl betg angal a perder l’attractivitad digl li, mabagn er en service public per en’antiera vischnanca, forsa perfign regiun. La veia simpla per Markus Beer fiss prubablamaintg da construeir sagondas abitaziuns, las vender per en prietsch ot ni vender igl antier edifezi ad en investour cun chel intent. Markus Beer na ceda betg. Chegl cun bunga raschung: igl Belfort ad Alvagni – decennis ancunaschaint per la cuschigna excellenta – duess puspe porscher chel service, davantar chel li da scuntrada. Cun abitaziuns da vacanzas na funcziunescha chegl betg, igl madem vala per en’ustareia sainza ustier. Ed uscheia resta ena dumonda averta schi la gleisch arda la proxima geda aint igl Belfort: abitaziun ni ustareia?

«Telefonigns e games» è sto igl tetel dall’invitaziun alla seira da prevenziun per genitours ed unfants mesemda passada ainten la Sala Grava a Savognin. Radond 50 persungas – er varsaquants giuvenils – èn suandos all’invitaziun dalla cumischung per la participaziun d’unfants e giuvenils da Surses. Els on tadlo igls tips e trics digls dus referents da zischtig.ch. La FMR è er stada preschainta ed ò piclo or seis trics – per giuvenils e carschias! Spitgier anfignen tigl scalem superiour, ni sustigneir igl giaveisch digl unfant pigl amprem handy gio ainten la primara? E scu organisar igl mintgade an famiglia cun e sainza medias? Exact chegl èn stadas dumondas centralas durant la seira da prevenziun tg’ò gia li da curt ainten la Sala Grava a Savognin. I sa tracta d’en arranschamaint organiso dalla cumischung per la participaziun d’unfants e giuvenils digl cumegn da Surses (varda box). Kim Gray e Louis Galla da zischtig.ch – en’uniun per prevenziun da medias – on mano a moda divertenta tras la seira. Radond 50 preschaints – genitours cun lour unfants – on attentamaintg tadlo e discuto, scu tg’els pon per exaimpel evitar da passantar antieras ouras sen Tik Tok. Tric 1: «trics ancunter» Apps èn concepeidas uscheia tgi nous passantagn tant taimp scu pussebel davant igl visour. Per evitar da svippar ouras or sen WhatsApp, Tik Tok ni Instagram, dattigl simpels trics: deponar igl handy sur notg ainten en’otra stanza, bloccar communicaziuns da singulas apps, metter igl display sen tungs greischs (l’attractivitad vo a perder) ni limitar igl taimp per singulas apps (pussebel da drizzar tar mintga handy). En ulteriour tric tgi funcziunescha dètg bagn è da pachetar singulas apps an ordinatours – uscheia tg’ellas èn en clic pi lontanas e betg directamaintg visiblas sen l’amprem igleida. Per la 4 anfignen 6avla classa vign cunsiglia en consum maximal da 10 ouras per emda. Tric 2: cun scumonds n’ègl betg schliia Savens procura igl tema handy per conflicts ainten famiglias. Carschias èn pi cunsciaints davart igls prievels, riscs e las consequenzas schi lour unfants èn mengia dei davant igl visour. Angal cun scumonds n’è igl problem dantant betg schliia. Unfants e giuvenils creschan se cun medias e handys, igl è ena realitad e lour mintgade. Pinavant son pero forsa er igls unfants gidar agls genitours tar problems tecnics. Scu tgi Kim Gray ò declaro, seigl da cattar ena veia communabla cun tgapientscha vicendevla. Cura adampleir igl giaveisch digl agen handy è tenor ella da decider individualmaintg. Bungas experientschas ins fetscha an vista agl scalem superiour (6avla classa) – sa tgapescha cun accumpagner els. Tric 3: Tschartger alternativas cunter lungurela Savens ischans agl handy ord spira lungurela ni per relaxar – er carschias. Tgi tgi fò pero adegna svaneir schlets sentimaints cugl handy risca ena dependenza, è pi pac receptibel e concentro. Perchegl ègl cunsiglia da ponderar gio davantor alternativas: Tge pudess ia far sch’ia va lungurela? Propostas: sport, liger en codesch, cuschinar, screiver, malager, eir a spass. E tge ideias vez vusoters? Tric 4: controllar Kim Gray e Louis Galla cunseglian agls genitours da controllar da taimp an taimp igl handy da lour unfants. Betg, perchegl tg’ins crei tg’igl unfant na seia betg capavel mabagn per valetar tge tg’è an urden e tge betg. Impurtant è pero tg’igls genitours na fon chegl a moda averta, igl migler an preschientscha digl unfant, otramaintg pitescha la relaziun da confidanza. Cunsiglia è da far a saveir igl unfant cura tg’ins ò previa da controllar, uscheia tg’igl unfant sa fatschainta a moda activa cugl cuntign e la dumonda, tge è ok e tge betg. Tric 5: en joker e persungas alternativas Savens riscan giuvenils betg da rachintar davart mobing, smanatschas ed acts punibels aint igls chats perchegl tg’els teman consequenzas negativas. Perchegl ègl cunsiglia a genitours da dar a lour unfant egna u perfign plessas cartas da joker cugl tetel «rachintar, sainza tgi vign murmagnea ni piglia davent igl handy» tg’igls unfants pon alloura duvrar tenor basigns. Pinavant ègl cunsiglia da defineir treis persungas confidentas tg’igls unfants pon dumandar per ageid, per exaimpel en’onda, en scolast, igl tat ni la vaschigna. Tric 6: «challenges» ainten famiglia Betg angal giuvenils èn pertutgias dalla calameta online, er carschias on savens difficultads da metter d’ena vart igl handy. Schinumnadas «challenges» ainten famiglia pon gidar: per la proxima festa da famiglia mettan tots lour handy sen meisa, tgi tgi peglia scu amprem ainta mang igl agen stò adampleir en pensum. Ni tg’ins definescha situaziuns ni taimps sainza handy (tgi valan sa tgapescha er pigls carschias), per exaimpel alla meisa ni a parteir dallas 20.00. Participaziun d’unfants e giuvenils digl cumegn da Surses Cugl project dalla participaziun d’unfants e giuvenils less igl cumegn da Surses pussibilitar alla giuventetna da sa participar activ agls affars tgi pertotgan els. Igl project vign palo d’ena gruppa da manar, alla quala appartigna er Thomas Eigensatz scu assistent da giuvenils e represchentant da genitours. Thomas Eigensatz: «Ia va l’impressiun tgi genitours on savens fadeia scu tractar igl consum da medias digl agen unfants. E cuntrari igls unfants èn tot igl taimp ve digl handy, chegl observescha aint igl salv da giuvenils. Perchegl vainsa mess chel accent scu seira da prevenziun.» La seira da prevenziun è en punct da program, egna anfignen dus gedas ad onn duessan neir purscheidas talas seiras cun ulteriours accents tgi pertotgan unfants e giuvenils. Pinavant dattigl cunsegls da scolars tg’on li eneda agl meis. (fmr/sab) Kim Gray e Louis Galla da zischtig.ch on mano a moda divertenta tras la la seira da prevenziun. Unfants, giuvenils e lour genitours èn sa participos alla seira da prevenziun ainten la Sala Grava a Savognin. Unfants, giuvenils e lour genitours èn sa participos alla seira da prevenziun ainten la Sala Grava a Savognin.

Cunter igl project digl nov center da seniors digl Cumegn Vaz ègl betg do en’unica vousch critica alla seira d’infurmaziun a Lai. Pi criticas èn ples persungas preschaintas stadas mesemda seira tar la dumonda, schi duess dar aint igl nov bietg da seniors er spazi per buteias. Dumengia decida igl suveran digl cumegn da Vaz, schi duess neir realiso a Lai en nov center da seniors dasper la tgesa da vigls e da tgira existenta «Parc». La suprastanza less alloura er saveir digl suveran sch’igl è giavischia ainten la nova tgesa da seniors er spazi per buteias, cunzont buteias da victualias. Ultra da chegl less igl cumegn da Vaz er saveir sch’igl è aint igl avigneir pussebel da realisar aint igl territori communal centers da compra da passa 700 meters quadrat. Actualmaintg limitescha la lescha da biagier la grondezza digl spazi per buteias e negozi cun ena grondezza maximala da 700 meters quadrat. Sustigneir las treis dumondas Alla seira d’infurmaziun da mesemda seira a Lai èn stadas preschaintas ple tgi 150 persungas – ed er a Zorten (gievgia seira) è igl interess per l’infurmaziun an connex cugl nov center da seniors sto grond. A pled èn nias igl ma­stral Maurin Malär, Thomas Parpan, parsoura digl departamaint da construcziun e Walter Büchi, igl manader da construcziun. Igls treis omens on preschento an detagl igl project digl nov center da seniors e quant gliunsch tg’ins è gio cun la planisaziun da chel. Ultra da chegl è er nia detg scu tgi duess eir venavant cun chel project, schinavant tgi igl suveran decida dumengia tgi vign all’urna a favour dalla realisaziun digl nov center. Er chegl tgi pertotga la tgesa da vigls e da tgira existenta «Parc» è nia infurmo e detg tgi tar en «EA» seia previa da far or digl bietg existent ples abitaziuns – ampremas abitaziuns u abitaziuns per seniors. An nign cass ins vigna a disfar igl bietg da seniors actual. La suprastanza fò la proposta da susti­gneir tottas treis dumondas tgi stattan an ta­vla tar la votaziun all’urna. Igl parlamaint digl cumegn da Vaz veva refuso avant treis emdas la dumonda per dulzar igl spazi da buteias da 700 meters quadrat. Igl cumegn da Vaz possa sa lubeir chegl A Lai ed a Zorten ògl angal do votums a favour digl nov center da seniors. La suprastanza ed er la gruppa da giudicat vegian fatg anfignen ossa fitg bunga lavour è nia detg da blers preschaints e da bleras preschaintas. I dovra urgent en nov center da seniors. Er pertutgont igl li, noua tgi igl nov center da seniors duess neir realiso, ègl do nigna opposiziun. Con­struia duess el neir dasper la tgesa da vigls e da tgira existenta «Parc». Per construeir igl nov bietg è necessaria ena pi gronda urbarisaziun (cunzont gôt) ed er an chella tgossa è betg nia piglia igl pled or digl mez. Vouschs pi criticas èn neidas an connex cugl spazi da negozis tgi duess er dar aint igl bietg digl nov center da seniors. I seia ena concurrenza per las buteias existentas da Lai e conturn, en center da seniors vegia da far navot cun commers e detagl ed a Lai ins vegia avonda buteias è nia detg. Do ègl alloura er votums tgi veian ples avantatgs cun esser integro er negozis aint igl nov center da seniors. Per pulitas discussiuns ò igl domber da 200 parcadis tgi duess dar. 200 parcadis seian mengia pac cun esser gist igl anviern igls parcadis a Lai gio ossa adegna occupos. Tgi tgi magna igl nov center da seniors seia da cattar la soluziun gista, pero biagier el vegia nign oter tgi igl cumegn da Vaz sez ed an nign cass en investour, è nia detg. Igl cumegn da Vaz possa er sa lubeir chegl. Schinavant tgi igl suveran da Vaz benevainta igl nov center da seniors vign la suprastanza ad elaborar en concept tgi tgi savess construeir igl nov bietg da seniors ed er tgi tgi duess manar chel. An chella tgossa decidan votants e votantas da Vaz pi prubabel gio igl onn proxim. Betg digl tottafatg persvadia Maurin Malär, igl president communal da Vaz, è sa musso cuntaint tgi igl interess per las dus seiras d’infurmaziun è sto schi grond. Igl nov center da seniors seia tar la populaziun gio pi dei en grond tema ed er en tema emoziunal. Perchegl seia el er betg sursto tgi tantas persungas seian suandadas all’invitaziun. Chegl tgi pertotga las treis dumondas tgi igl suveran decida all’urna dumengia proxima, seia el tar dus dallas treis dumondas betg digl tottafatg persvadia tgi igl suveran seia persiva. Tar las dus seiras d’infurmaziun seia nia cler alla gleisch tgi la populaziun sustigna igl project d’en nov center da seniors. Concernent l’integraziun d’en spazi per negozis aint igl nov center da seniors savessigl neir stgers. Er la terza dumonda pertutgont la grondezza da passa 700 meters quadrat per buteias savess eventualmaintg neir refusada, manegia igl mastral. Canoscha gist chegl tgi pertotga la zona da planisaziun mintga detagl: Walter Büchi. El ò s’occupo anfignen oz fitg ferm cugl project nov center da seniors: Thomas Parpan. Maurin Malär, igl mastral digl cumegn da Vaz.

A parteir digl onn proxim dattigl ainten la regiun Alvra angal ple dus postas uffizialas. Chegl èn las postas da Lai e da Savognin. La proxima tgi sera per adegna las portas alla fegn da chest onn, è la posta a Casti. Igl sarvetsch da posta è dantant garantia. An Svizra davigl avant 12 onns anc 1955 postas. Alla fegn digl 2021 eran chegl angal ple 805 postas. Eneda veva mintga vischnanca aint igl Grischun ena posta. Igls davos 25 onns è igl domber dallas postas sa redutgia ainten tot las regiuns digl cantun. Igl 2020 davigl aint igl Grischun anc ensatge daple tgi 50 postas, oz èn chegl 20 postas pi pac. Persiva èn las filialas – er numnadas agenturas cun partenari – s’augmentadas an en cuntign e chegl betg angal an Svizra (total 1250), mabagn er aint igl Grischun. Oz è la «posta» integrada ainten negozis, buteias, staziuns e schizont apotecas. Aint igl Grischun dattigl spera las 30 postas ainten 130 lis ena filiala cun partenari ed ainten 136 vischnancas segna igl sarvetsch da tgesa pigls affars da posta. Er a Casti adegna pi pacs clients tar la posta Tgi la posta ò gia da reager igls davos 20 onns e sarar ena posta siva l’otra ò ples raschungs. Igls davos dieschs onns è igl domber dallas brevs tarmessas per posta sa redutgia per passa 30 %. Tigls paiamaints schea la reducziun schizont tar radond 40 %. Scu tgi Thomas Schifferle, igl schef da communicaziun dalla posta per la regiun ost dei, seia er igl domber da clients tar la posta da Casti sa redutgia ferm igls davos onns. Igls affars da posta fetschan adegna pi pacas persungas agl spurtegl, persiva an moda electronica. Ultra da chegl seia sa verifitgia igls davos onns, tgi adegna pi pacas persungas screivan brevs, persiva angal ple e-mails. Siva digl 2018 seia la posta an contact cugl cumegn d’Albula/Alvra per cattar ena schliaziun tge tgi succeda cun la posta da Casti, ò detg Thomas Schifferle. Ossa seigl realitad tgi alla fegn da chest onn sera la posta da Casti per adegna. «An nign cass laschagn nous aint igl stetg igl noss clients a Casti», punctuescha Thomas Schifferle. A parteir digls 3 da schaner 2023 geia an vigour la nova purscheida alla staziun da Casti. Alla staziun, agl spurtegl digl Parc Ela, seia pussebel da far adiever da differents sarvetschs dalla posta, tranter oter dar giu pachets, far paiamaints u retrer daner blot. Igl spurtegl vigna mano digl persunal dalla Veiadafier retica an cooperaziun cun l’Uniun Parc Ela. Pinavant possa la populaziun er far paiamaints cun daner blot tigl pot avant tgesa. Angal ple treis postas Dalla restructuraziun dalla posta igls davos onns è er pertutgia igl Grischun Central. Cun sarar la posta da Casti an pacas emdas dattigl an Val Alvra angal ple ena posta a Lai, vot deir en uffezi postal u en biro da posta cun spurtegl. An Surses ò Savognin anc en biro da posta, chegl siva tgi la posta da Beiva ò saro igl 2018 per adegna las sias portas. Tusang ò er anc en uffezi postal, schiglio dattigl nigns ple aint igl conturn. Alla dumonda schi la posta sera aint igl avigneir er las filialas a Lai e Savognin ò Thomas Schifferle detg igl suandont: «Da sarar las postas da Lai e Savognin è nign tema». Miglers taimps d’avertura Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra dei tgi da sarar igl biro da posta a Casti seia gio siva da quatter onns en tema. Adegna puspe ins vegia tschartgea schliaziuns scu venavant cun la posta e cugl sarvetsch da posta a Casti. Cun cattar cugl Parc Ela e cun la Veiadafier retica partenaris tgi segnan per manar l’agentura da posta seia cuntaint er igl cumegn. Per Casti ins vegia betg lia en sarvetsch da tgesa scu per exaimpel a Mon e Stierva, mabagn ena schliaziun cun en’agentura e cun ena purscheida pi vasta. Gist chegl tgi pertotga igls taimps d’avertura dall’agentura a Casti vei Daniel Albertin er avantatgs. La posta ò avert angal ple pacas ouras, vot deir, tg’igl spurtegl è bler saro. Cun la filiala ainten la staziun seia pussebel da far adiever igl antier de digls sarvetschs dalla posta. Agl cumegn d’Albula/Alvra costa chegl bagn en po, ma cotras possa la populaziun tuttegna liquidar igls affars da posta aint igl li e vegia betg d’aveir dad eir orsoura per chel scopo. Igl biro da posta cun spurtegl a Casti sera alla fegn da chest onn las portas.

Varsaquants onns è betg ple nia instruia ainten l’anterioura tgesa da scola ad Alvaschagn. Chegl duess sa midar igl proxim onn: an collaboraziun cugl artist Mirko Baselgia porscha la Scola d’art applitgeida Grischun (ibW) ena nova scolaziun – ed en quartal vign instruia ad Alvaschagn. Participantas e participants duessan amprender a far lour atgnas calours cun crappa dalla regiun. Las participantas ed igls participants sfratgan cugl martel singula crappa an tocs. La crappa – melna, rosa, verda e greischa – on els rimno sen l’Alp Flex. Ossa molan, creivlan, molan e creivlan els la crappa an roda anfignen tg’els on produtgia ena polvra da calour – en pigment per colurar per exaimpel pareis, teilas ni per cular geis. Uscheia ins pudess s’imaginar ena scena futura ainten l’anterioura tgesa da scola dad Alvaschagn. La ibW (Scola d’art applitgeida Grischun) porscha a parteir digl 2023 ena nova scolaziun d’en onn: «art e mastranza». Ed en quartal vign instruia ad Alvaschagn – aint igl Studio Mirko Baselgia. «Scola è far experientschas» «Pigments e materials naturals» sa nomna chella part dalla scolaziun tg’ò li ad Alvaschagn. Igl è l’ideia centrala or dalla quala è sa sviluppada l’antiera scolaziun. I sa tracta d’en’ideia digl artist ed anteriour scolast alla ibW Mirko Baselgia e Thomas Metzler, igl manader da scola dalla scola d’art. «Scola è far experientschas – chegl è la basa, e chegl resta. Thomas ed ia vagn mademas ideias digl dar scola», dei Mirko Baselgia. L’antschatta digl onn 2021 è el scaso cugl sies studio ainten l’anterioura tgesa da scola ad Alvaschagn: «La scola duess davantar puspe scola.» Sper la part ad Alvaschagn vign instruia treis ulteriours quartals a Maiavilla, Malans e Berna. Igls participants s’occupeschan tranter oter cun calours, furmas, caltschigna, sgrafit ni cheramica. La scolaziun «art e mastranza» è anc all’antschatta – i sa tracta d’ena nova scolaziun, scu tgi la responsabla digl project, Magdalena Suter, daclera: «Pi bod era en artist er en bung mastirant. Siva dall’antschatta digl 20avel tschentaner è la mastranza eida veapi a perder aint igl art. La scolaziun duess damai pussibilitar en access sur igl material, luvrar cugls mangs e turnar ainten la regiun.» La scolaziun na seia dantant tottaveia betg angal per artists: «Ansasez è chegl en curs per mintgign tgi s’incanta per la tgossa, persungas tgi s’occupeschan cun art, professiunal ni privat.» Ena regiun multifara Anavos tigl origin, luvrar cun chegl tg’el catta davant igl isch-tgesa – uscheia ins pudess descreiver la filosofia digl artist Mirko Baselgia. La mastranza uriunda seia eida an amblidanza. El nomna las picturas ainten la baselgia da Mistail tgi sa basan sen navot oter tgi pigments naturals. «Blers deian te vast anavos, te stost pero eir anavant. Cun duvrar pigments ni per exaimpel geis digl li ni dalla regiun an pe da cumprar aint igl internet s’augmainta la mia paletta pero cuntinuadamaintg.» Gio scu giuvenot da 13 onns ò Mirko Baselgia lia far sez las sias calours per malager ni crear sculpturas. Aint igl conturn ò el rimno crappa da tottas calours. «Savens vaia gia alla fegn ena polvra greischa ni alva. Schi te igl sfratgas an tocs ed el è coluro er davains, alloura ast catto egn per far calour», dei igl artist. Per cattar tala crappa ò Mirko Baselgia contacto igl expert da minerals Andi Triet, tgi magna ansemen cun el ed igl artist Kaspar Flück igl curs ad Alvaschagn. «Cun Andi vaia catto igls lis, pigl mument vainsa circa 30, bagn savond tgi dat 300 ni 400 ainten la nossa regiun. Nous ischan anc all’antschatta», dei Mirko Baselgia. El rachinta da lis scu l’Alp Flex ni igl Pass digl Alvra tgi offereschan tanta crappa colurada. El fetscha pero er calours cun bulias, fletom e perfign cros dallas nouschs. «Chegl è en regal», s’entusiasma el. Da bunga speranza Durant igl curs d’art e mastranza tg’ò li ad Alvaschagn less Mirko Baselgia rimnar crappa cugls participants e mussar igl process digl crap tar la polvra resp. pigment: «Nous lagn pussibilitar tgi mintgign pò piglier cun el a tgesa en set calours.» E scu stattigl cugl interess persunal, è en tal curs betg er ena bung’occasiun per far pi ancunaschaint igl agen studio? «Chegl sa lascha strousch evitar. Sch’ia less far reclama dessigl dantant metodas pi effectivas tgi ena scolaziun. Alla fegn finala vaia a disposiziun l’infrastructura sot igl motto ‹antupada›. Chegl vo angal cun darveir las portas.» La scolaziun tgi cozza en onn duess scumanzar igl favrer 2023, ed igl avost vegnent duessan participantas e participants passantar treis gedas dus deis ad Alvaschagn. «Nous vagn annunztgas, i tanscha pero betg anc per manar tras la scolaziun. I dat blers interessents uscheia tgi nous ischan da bunga speranza tgi pudagn scumanzar igl favrer», dei Magdalena Suter. Cun las calours ins po per exaimpel cular geis ni malager sen teila. Cun las calours ins po per exaimpel cular geis ni malager sen teila. Digl crap tar la calour. Differenta crappa colurada dalla regiun. Igl verd da Marmorera. La crappa vign molada e creivlada cun ageid da maschinas. Er or da bulias, crosa ni plantas ins sò far calour an furma da tenta. Chellas calours èn neidas fatgas da differenta crappa dalla regiun. Sa legran sen la nova scolaziun: Magdalena Suter (responsabla dall'ibW) ed igl artist Mirko Baselgia.

Marc Casparin è nia eligia venderde seira scu president dalla Secziun Piz Platta. El suonda a Marina Battaglia. An sia istorgia da 102 onns stat per l’amprema geda agl timung ena persunga surmirana. Gia li ò radunanza generala dalla sec­ziun Piz Platta digl Club alpin svizzer venderde seira a Fürstenau/Farschno an preschientscha dad 80 persungas. La secziun è egna da 132 secziuns tgi appartignan all’organisaziun tetgala, igl Club alpin svizzer. Chel ò passa 150 000 commembers e commembras ed è egn digls pacs clubs an Svizra tg’ò dad onn tar onn adegna da ples commembers e commembras. La secziun Piz Platta è egna dallas nov secziuns grischunas. Las otras èn las secziuns: Arosa, Bernina, Bregaglia, Engiadina Bassa, Purtenza, Piz Terri, Tavo e Rätia. Siva digl 2007 manader da turas Cun star la presidenta Marina Battaglia (Spleia) siva digl schaner 2022 da sanadad betg schi bagn on igls dus schefs da turas Adriano Peterelli e Christian Zinsli mano la radunanza generala. Igl malesser da Marina Battaglia è er la raschung tg’ella è sa retratga siva da seis onns scu presidenta dalla secziun Piz Platta. Cun Marc Casparin (Scharans/Savognin) ò la secziun catto per la presidenta partenta en successour tgi vei las muntognas, las pizzas e la nateira per bler daple tgi angal decoraziun. Igl bab da dus mattatschas e marido cun San­dra Casparin-Pellegrini è ena persunga tgi vei las muntognas betg angal da sotse – sia gronda passiun è d’eir sen ellas. Igl nov president ò 42 onns, è siva digls 2007 manader da turas e lavoura a Scharans tigl sarvetsch tecnic dalla «Fundaziun Scalottas», ena tgesa per persungas cun impedimaints spirtals e corporals. El sa legra segl sies nov mandat e vigna a manar la secziun Piz Platta cun bler plascheir, dantant sainza strousch far grondas midadas. Reeligeida scu actuara è neida Sandra Casparin-Pellegrini (Scharans) e scu cassiera è neida confirmada Susanne Salzgeber (Seglias). Schef da turas anviern resta venavant Adriano Peterelli (Savognin). Capo dalla gruppa da salvamaint stat scu gio igls davos onns Andy Schatz (Portein). Las otras treis persungas tgi appartignan alla suprastanza dalla secziun Piz Platta èn betg stadas an elecziun. 21 giubilars e giubilaras Dalla radunanza èn er neidas onoradas 21 persungas per lour commembranza fidevla tar la secziun Piz Platta. Gio 65 onns commember dalla secziun è Hans Barandun (Horgen). 60 onns commembers da chella secziun èn Heinrich Hochholdiger (Filisour) e Peter Sommer (Se­glias). En commember fidevel e blers onns sto fitg activ è alloura Peder Guetg (Savognin). El è 50 onns commember dalla secziun Piz Platta ed an sia veta da prest 80 onns er sto bler a muntogna, chegl cunzont cun far turas da skis. Cun esser sto passa 40 onns schef dalla gruppa da salvamaint da Savognin Pendicularas SA ò la secziun er profito da sia gronda saveida gist tar curs da salvamaint. Anfignen igl 1999 veva la secziun Piz Platta anc nom «Valragn». Da preschaint ò ella 979 commembers e commembras tgi dereivan digl antier Grischun Central. Scu las otras otg secziuns grischunas ò er la secziun Piz Platta en bel domber a commembers e commembras tgi dereivan dalla Bassa. La pi gronda dallas nov secziuns grischunas è la Rätia cun 2823 commembers e commembras, suandada dalla secziun Piz Terri cun 2075 commembers e commembras è la secziun Bernina cun en domber da 1898 dels. La secziun Piz Platta è cun 979 persungas la terza pi pitschna aint igl Grischun. Anc pi pacas on las secziuns Arosa e Bregaglia. Igl davos onn da gestiun dalla secziun Piz Platta èn antradas da nov ainten la secziun. 47 persungas e 18 persungas èn sorteidas. (fmr/gns) Marc Casparin Tschintg persungas èn neidas undradas per lour commembranza da 40 onns e 12 persungas paian siva da 25 onns la contribuziun annuala alla secziun Piz Platta. Da Surmeir èn chegl Niclo Dosch (Cunter) e Meinrad Parpan (Vaz). Igl amprem president surmiran Exact 102 onns ègl cuzzo anfignen tgi ena persunga surmirana è neida agl timung dalla Secziun Piz Platta. Venderde passo ò la secziun digl Club alpin svizzer an preschientscha dad 80 commembras e commembers eligia Marc Casparin (Scharans/Savognin) scu nov president. Igl om da 42 onns suonda a Marina Battaglia tgi sa reteira ord motivs da sanadad. Cugl nov president ò la secziun catto ena persunga cun gronda passiun per las muntognas, igl bab da dus unfants è regularmaintg ainten la nateira e sen las pizzas. Pinavant ò la Secziun Piz Platta reeligia a caschung dalla radunanza generala a Farschno ulteriours suprastants. (fmr/gns/sab) Pagina 10

Dus secziuns regiunalas dalla Parteida populara svizra èn s’uneidas tar ena secziun. Siva digl 2008 èn ellas stadas independentas e siva dall’emda passada è chegl betg ple igl cass. Scu amprem president dalla PPS Grischun Central è nia eligia igl deputo Walter Grass. Igls davos dus onns on las dus secziuns dalla Parteida populara svizra (PPS), la PPS Alvra e la PPS Viamala gio collaboro pi stagn. Adegna pi savens è er igl tema fusiun dallas dus secziuns dalla PPS tar la PPS Grischun Central sto an tavla. Ena raschung persiva è er tgi tant tar la PPS Alvra scu er tar la PPS Viamala è la mancanza da persungas tg’eran prontas da surpiglier en mandant an suprastanza sa verifitgeida adegna pi ferm. A tottas dus secziuns on er mantgea siva da dus onns igls presidents, uscheia tgi alla testa dallas dus parteidas regiunalas dalla PPS èn stos igls dus vicepresidents. Tar la PPS Alvra è chegl Josef Baltermi (Zorten) e tar la PPS Viamala è chegl Gion Tscharner (Veulden). Chegl tgi pertotga las finanzas dallas dus secziuns ò surpiglia Werner Wyss (Tusang/Mot) tg’è sto igl 2008 igl iniziant principal da fundar la PPS Alvra. Siva dall’emda passada èn las dus secziuns regiunalas dalla PPS istorgia, cun decider da far or da dus secziuns egna, la PPS Grischun Central. Cun la fusiun 123 commembers Tscharnia ins vegia cun far la radunanza da fusiun a Solas er simbolic igl dretg li. Gist lò noua tgi igl cunfegn dalla regiun Alvra e dalla regiun Viamala sa catta, ò detg Gion Tscharner tg’ò mano la radunanza da fusiun communabel cun Werner Wyss. Stos preschaints all’occurrenza da fusiun èn dalla PPS Alvra tschintg commembers e dalla PPS Viamala 20 commembers. Activas èn chellas dus secziuns siva digl 2008, chel onn tgi la PPS naziunala ò sclos la PPS Grischun dalla parteida tetgala cun neir eligeida Eveline Widmer-Schlumpf scu cunsigliera federala. A madem mument è neida fundada er aint igl Grischun la Parteida burghes-democartia. Agls hardliners dalla PPS digl Grischun Central ò chegl betg plaschia, ena raschung da fundar la PPS Alvra e la PPS Viamala. Cun la fusiun dallas dus secziuns duess la PPS Grischun Central er davantar pi activa, esser represchentada pi savens ainten gremis cantunals, regiunals e communals, ò detg igl amprem president Walter Grass (Urmein). Graztga alla fusiun dallas PPS Alvra e dalla PPS Viamala ò la PPS Grischun Central ossa 123 commembers (52 dalla regiun Alvra e 71 dalla regiun Viamala). Vetiers vignan anc 27 simpatisants, els tgi paian pero nigna contribuziun annuala. Siva dalla fusiun schea la contribu ziun annuala tar 70 francs per en commember singul ed en pêr paia per chella 90 francs. Persungas sot 25 onns paian nigna contribuziun annuala. Otg persungas furman la suprastanza Walter Grass, pour e manader dalla Scola da skis Tschappina, è nia eligia scu amprem president dalla PPS Grischun Central. Igl om da 48 onns è siva digl 2010 deputo e da preschaint è el er parsoura dalla fracziun dalla PPS digl Cunsegl grond. Ultra da chegl è el er sto commember dalla cumischung parlamentaria d’inquisiziun an connex cugl cartel da construcziun. Nias proponias per la suprastanza ed er eligias èn Jürg Baumgartner (Tgazzas), Gian Reto Fliri (Flerden), Christian Morf (Fürstenau/Farschno), Patrick Oppliger (Tgazzas), Michael Räumelt (Zirang) e Men Schmid (Lai). Or digl mez dalla radunanza è anc nia proponia per la supra stanza Martin Suter (Seglias) tg’è uriund Turitges ed è sto 20 onns an suprastanza dalla PPS cantunala Turitg e president dalla PPS Hinwil. El fò er part alla suprastanza dalla PPS Grischun Central. Damai ò chella suprastanza cugl president Walter Grass gist otg commembers, dantant nignas commembras. Betg ple sa mess a disposiziun èn Werner Wyss, durant 11 onns president dalla PPS Alvra e quatter onns cassier, e Josef (Joe) Baltermi tg’è sto siva digl 2008 an suprastanza dalla PPS Alvra e siva da dus onns vicepresident da chella secziun. Sa retratg dalla suprastanza èn alloura er Gion Tscharner (Veulden) scu er Christian Tscharner. Igls dus suprastants partents cugl nov suprastant. (da san.) Werner Wyss, Josef Baltermi e Men Schmid. Da dus secziuns regiunalas dalla PPS è nia fatg ena secziun: la PPS Grischun central.

An chels 60 onns Savognin Pendicularas SA ò Leo Jeker presto cunzont bler per la societad ed er per Surses. An chels seis decennis ò el er gia grond sustign da bleras persungas, persungas tg’èn stadas fitg manevlas ad el. Cun ena tschagna da «cumgea» è el sa musso angraztgevel anvers chellas. Cun discorrer dallas pendicularas da Savognin dastga en nom betg mantger: Leo Jeker. 60 onns ò el vivia cun chellas, gea prest sto marido cun la Savognin Pendicularas SA. An chels seis decennis ò el er gia bleras persungas tg’on accumpagnea el sen la sia veia professiunala ed er privata. «Igl mies success professiunal e privat è en maret da blers», uscheia Leo Jeker. Savognin è sto ed è anc oz la sia sagonda patria, accentuescha Leo Jeker tg’è sortia cun l’antschatta d’otgover digl cunsegl d’administraziun dalla Savognin Pendicularas SA per surlascher chel mandat a sies fegl Ivar Jeker. Cun sorteir digl cunsegl d’administraziun dallas pendicularas da Savognin ò igl om da 79 onns piglia cumgea digl turissem e dall’economia, dus branschas tg’èn stadas per el dus fermas pitgas e tg’igl on accumpagnea permanent. Leo Jeker è sto turisticher, politicher ed er econom cun corp ed olma. Remarcabla è alloura er adegna stada la sia attaschedadad tar l’agricultura, an spezial tar la Corporaziun d’alp Val Nandro. «Turissem ed agricultura totgan ansemen», uscheia Leo Jeker. Cun sa retrer ossa digls blers mandants e digl turissem activ ò Leo Jeker anvido scu segn d’angraztgamaint las persungas tg’on sustignia el igls davos 60 onns an diversas modas e manieras ad ena tschagna ainten l’ustareia «Bündte» a Jenins. Ena societad illustra Venderde passo è sa radunada ena societad fitg illustra. Dalla parteida èn stadas persungas digl turissem, dall’economia, dalla politica ed er dall’agricultura. Anvidos èn er stos igls pi fidevels collaboratours dallas pendicularas da Savognin. An chels 60 onns activitad turistica e politica ò Leo Jeker er gia en bung support dallas medias. Uscheia eran tranter igls 60 giasts er bler represchentants e represchentantas dallas medias regiunalas, cantunalas e naziunalas. Sto preschaint è er Hanspeter Lebrument, igl patrung dalla Somedia. Cugl sport è Leo Jeker er sto fitg liia, ena raschung tgi alla festa da cumgea eran er preschaints anteriours skiunzs e skiunzas. Cun Karl Frehsner, igl trenader legendar, er numno «Der Eiserne Karl» è er sto preschaint ena persunga da cult digl circus da skis internaziunal. La relaziun da Leo Jeker cun Karl Frehsner exista siva digl 1978, chel onn tgi Savognin ò fatg per l’amprema geda neiv artifiziala. A parteir da lò è Karl Frehsner sto scu trenader digl team da ski alpin svizzer savens a Savognin per trenar. Chegl gist avant igls campiunadis mundials da skis 1985 a Bormio e dus onns pi tard a Crans Montana. Igl Austriac è alloura davanto tar egn digls miglers ameis da Leo Jeker. Tranter la societad illustra era er Peter Frei, igl anteriour skiunz internaziunal. Igl hospitant igl ò benevento cugls suandonts pleds: «Piste frei, Peter Frei». Digl reminent ò Leo Jeker benevento mintgign digls anvidos persunalmaintg, per nom ed er gist detg varsaquants pleds tar la relaziun cun chella persunga. Treis presidents digl cunsegl grond Mantgea alla festa a Jenins on sa tgapescha er betg igls represchentants dallas bancas. La Banca Cantunala è stada represchentada antras igl CEO Daniel Fust. La veia da success seia stada er per el la confidanza, chella seia d’immensa impurtanza, ò punctuo Leo Jeker. «Ia angraztg da tot cor a mintgign tg’ò gia igls davos 60 onns ena schi gronda fidanza ainten la mia persunga», uscheia Leo Jeker. Sa tgapescha tg’el ò er rachinto l’egna u l’otra istorgia ed er anecdota an connex cun las pendicularas da Savognin. La Savognin Pendicularas SA, seia bagn egna dallas unicas societads tgi vegia gia aint igl cunsegl d’administraziun gist treis presidents digl cunsegl grond, ò detg Leo Jeker. Chegl seian stos Tobias Kuoni, barmeir, Christian Rathgeb ed el sez. La societad vegia gia ainten la sia retscha cun Tobias Kuoni, barmeir, Reto Mengiardi e Christian Rathgeb er treis presidents dalla regenza tgi vegian appartignia agl cunsegl d’administraziun. Daniel Collet (san.) collaboratour fidevel dallas pendicularas da Savognin e Diego Casparin, igl president digl Club da skis Savognin. Sep Guetg (san.), igl anteriour mastral da Savognin e commember digl cunsegl d’administraziun dallas pendicularas, an discurs cun Riet Theus, igl anteriour president da Svizra Pendicularas. Leza Schmid è sto 40 onns igl om cura tg’era da far neiv artifiziala aint igl territori da skis da Savognin. Magnan operativ las pendicularas da Savognin: Christoph Passecker, (san.) igl directour administrativ e Curdin Baltermia, igl directour tecnic. Nias gugent alla festa èn er Pietro Peduzzi (san.) e Renzo Cavegn. Igl mastral digl cumegn da Surses Leo Thomann ed Anna-Katharina Brunner-Kuoni. Tona Collet cun la sia partenaria Agnes Blättler. Karl Frehsner (san.), egn digls gronds ameis da Leo Jeker.

Igl Valbella Resort festivescha la reavertura e terminescha uscheia ena renovaziun pi intensiva. Tenor communicaziun allas medias è chegl igl davos elemaint d’en project tg’è sa sviluppo sur 15 onns. Pi bod ancunaschaint scu albiert per famiglias «Valbella Inn» è igl hotel sa sviluppo tar en menaschi tg’è avert tot onn cugl nom «Valbella Resort»: da 150 sen 380 letgs, da 20 ​000 sen 70 ​000 pernottaziuns ad onn e da 45 tar 160 collaboratours. Scu tgi la Südostschweiz screiva, sa tractigl d’investiziuns aint igl sectour da milliuns da dus cefras. La renovaziun terminada cuntigna tranter oter en nov concept d’energeia cugl qual vign spargnea energeia, per exaimpel cun en implant fotovoltaic segl tetg. Pinavant dattigl sper ulteriouras suitas junior tgi duessan cumbinar vacanzas e lavour, er ena nova tgesa da persunal cun 50 unitads d’abitar per cumbatter la mancanza d’abitaziuns. (cdm/fmr)

Siva da varsaquants deis ò igl menaschi Thomann SA en ulteriour premi ainten la sia retscha. Dall’Associaziun svizra da patrungs ò igl menaschi retschet a Turitg igl premi d’innovaziun scu travagl da lavour modern e cun bungas perspectivas pigl avigneir. Qualitad, en bung servis, professiunalitad, adegna cò pigls clients, en grond e bung patrung ed en travagl fitg innovativ. Tot chels aspects è d’attribueir alla Thomann SA, la firma da Luzi e Beatrix Thomann da Parsonz. An 27 onns è igl travagl s’avanzo d’en pitschen affar cun 20 ampluias tar en fitg bung menaschi masang (KMU) cun 200 luvrants e da chels vers 40 amprendists. Menziuno seia tgi prest mintg’onn totgan igls amprendists digl travagl da Luzi e Beatrix Thomann aint igls cantuns Grischun, Son Giagl e Turgovia tigls miglers da lour branscha. «Igl capital digl menaschi èn igls 200 ampluias», uscheia Luzi Thomann. Tant igl patrung scu er la patrunga sa mettan betg sez aint igl focus, mabagn èn igls ampluias, igls superiours da mintga partiziun e gl’antier team, la basa da success. La sedia principala dalla firma è a Schmerikon. Filialas ò la Thomann SA dus a Coira, ad Arbon ed a Frauenfeld. Ples criteris per retschever igl premi Igl Swiss Award per patrungs vign surdo gio siva da 22 onns. Surdo vign el sen fundamaint dallas indicaziun e vouschs digls collaboratours dalla firmas. Els sa participeschan alla retschertga dall’associaziun da patrungs. Igl criteris da valetaziun èn la strategia digl menaschi, igl cuntign dalla lavour e l’integraziun digls collaboratours tar dumondas decisivas. Alla concurrenza 2022 èn sa participos 42 000 collaboratours tgi dereivan da 145 travagls. Igl premi d’innovaziun è nia surdo per l’amprema geda e retschet el ò damai la «Thomann Nutzfahrzeuge AG». Retschet chel premi ò igl menaschi pigl model da lavour «New York». Flexibladad, libertad ed autonomia totgan tar la firma tigl mintga de. Igl travagl porscha ples variantas da luvrar e tenor chellas sa drezza alloura per exaimpel igl domber digls deis dallas vacanzas u er digls deis libers. Luvrar la sonda, luvrar pi dei durant igl de, luvrar angal quatter deis l’emda uscheia tgi mintga collaboratour ò er la pussebladad da decider sez per daple paia u per daple vacanzas. «Per meis vainsa 800 000 francs paias», dei Luzi Thomann. Premias dattigl tar la Thomann SA er per l’intermediaziun da novs collaboratours, pigls onns da sarvetsch e cun luvrar pi dei per de u l’emda è er pussebel da cumpensar chellas ouras cun far adiever digl agen camper dalla firma. Retschet an 27 onns passa 20 premis Siva digl 1995 anfignen oz ò igl travagl er retschet adegna puspe premis (total 21) e chegl premis da tot gener. Premis da qualitad ègl do varsaquants an chels 27 onns. Igl madem vala er per premis d’innovaziun. Uscheia ò la Thomann SA retschet igl 2003 igl premi d’innovaziun digl cantun Son Giagl, bagn ena rancunaschientscha da gronda muntada. Agl travagl da Luzi e Beatrix Thomann èn er nias surdos adegna puspe awards per esser stos la miglra garascha an Svizra chegl tgi pertotga igl servis, la vendita ed igl sarvetsch dallas marcas da camiuns Mercedes-Benz, Renault Trucks e bus. Igl 2011 è igl patrung Luzi Thomann schizont nia anvido a Berna dalla cunsigliera federala Doris Leuthard, noua tg’ins ò preschento igl manual «professiun e famiglia» e piglia la Thomann SA scu bung exaimpel per en travagl da famiglia innovativ e da success. «Igl pi nov premi dat curasch da cuntinuar uscheia», uscheia Luzi Thomann. 2: 200 persungas lavouran tar la Thomann SA. Sa legran digl pi nov premi. (da san.) Andrea Niggli, manader travagls, Beat Krebs, gestiun e Luzi Thomann, patrung

Grond angraztg alla Lia rumantscha per la purscheida digl program da correctura surmiran. Ia va gio fatg adiever da tal e sung fitg incanto dalla simpladad e survista digl program purschia. Dasper la mia rancunaschientscha agls responsabels dalla Lia rumantscha lessa er recumandar l’applicaziun da tal. Schi ia pains ved la gronda attaschedadad tar la votaziun da leir mantigneir igl idiom Surmiran an Surses ed Alvra igl onn passo, sunga persvadia tgi tot chels ameis digl noss idiom niron franc a far adiever da chella purscheida, da screiver pi savens rumantsch surmiran e chegl sainza tema da far sbagls. Sbagls ins so angal far cun betg applitgier igl program e betg screiver surmiran. Chellas per lengias vaia laschea curriger igl nov program da correctura surmiran.

Da curt è cumpareida l’ediziun nova surmiran «Da se cò» tgi cuntigna 73 istorgias, rachints e texts curts an taimpra da 150 onns. Igl codesch vign preschento a caschung da dus vernissaschas a Savognin e Riom: Dumengia, igls 26 da november 2022, allas 17.00, Hotel Piz Mitgel Savognin Cun Linard Candreia, Rita Ulbrich-Cadotsch, Toni Poltera. En’occurrenza dall’Uniun Rumantscha Grischun Central e dalla Chasa Editura Rumantscha. Antrada libra. Cun meisa da codeschs ed aperitiv. Dumengia, igls 4 da december 2022, allas 17.00, Clavadeira a Riom Cun Meltger Devonas, Giovanni Netzer, Benedetto Vigne. En’occurrenza dad Origen Festival Cultural e dalla Chasa Editura Rumantscha. Antrada libra. Cun meisa da codeschs. «Da se cò» è en codesch da 304 paginas, ena ediziun procurada da Linard Candreia cugl sustign da Renzo Caduff, docent allas universitads da Fribourg e Genevra. (cdm/fmr) Igl cover dall'antologia surmirana.

Igl amprem terz do persvadent, igl sagond betg cuntinuo cun chel tgatsch e las davosas 20 minutas do sainza disciplina. Chegl ena resumaziun dalla prestaziun da Lai/Valbella ancunter Dielsdorf/Niederhasli. L’equipa grischuna ò alla fegn gia cletg da gudagner tuttegna igl gi cun 4:3. Segl palpieri eran igls Grischuns igl cler favorit dalla parteida cunter Dielsdorf/Niederhasli. Siva igl amprem terz è chegl er sto uscheia cun dar igls indigens cler migler tg’igls Turitges e lascher a chels betg en stetg. Siva quatter minutas è igl attatgeder Jan Monstein sa blesso schi ferm (rottadeira d’en bratsch) tg’ins ò gia dad eir cun el aint igl spital cantunal a Coira. L’equipa da Lai/Valbella ò pero betg sa laschea influenzar da chel colp e procuro per tempo e per las acziuns segl glatsch. En gol an sot-domber ed en gol an sur-domber Perveia d’en faul da Lars Egli ò igl arbiter do gio siva tschintg minutas en penalti cunter Lai/Valbella. Sergio Collet, igl goli digls Grischuns, ò pero tignia chel ed evito uscheia igl 1:0 per Dielsdorf/Niederhasli. Marco igl amprem gol dalla parteida ò Ramon Pfranger, igl capo-attatgeder da Lai/Valbella ainten la 6avla minuta. Curt sessour ò igl arbiter do en castei da dus minutas cunter Marco Just, uscheia tg’igls indigens on gia da dar cun en om pi pac. Angal 12 secundas digl castei eran passadas cura tgi Ramon Pfranger ò signia igl 2:0 per Lai/Valbella, damai en classic «Short-Hander». Ainten la 12avla minuta è en attatgeder da Dielsdorf/Niederhasli marscho segl banchign da castei. Dus secundas avant la fegn da chel castei ò Marc Cola, an cumbinaziun cun Luca Infanger, fatg igl 3:0 per l’equipa da tgesa. Angal 17 secundas siva ò Dario Lütscher marco igl quart gol pigls Surmirans tigl 4:0 e resultat intermediar siva igl amprem terz. En castei siva l’oter Siva dall’amprema pôssa parevan igls Grischuns scu bloccos ed els èn er betg sa cattos tar en’unitad. Schanzas da far gols onigl bagn gia antras Marc Cola e Marco Just, dantant betg nizigia chellas. Igls Turitges on marco siva 31 minutas igl amprem gol e siva da chel surpiglia igl cumond segl glatsch. Angal graztga allas intervenziuns da success digl goli Sergio Collet on igls indigens betg casso ulteriours gols aint igl terz da mez. Persiva ò Lai/Valbella retschet ainten las davosas 20 minutas anc dus ulteriours gols, egn da chels an sot-domber. Ramon Pfranger e Romano Riedi on mantganto da decider igl gi e Livio Roner ò gia disfurtegna cugl sies schoz cun eir igl puc angal ve dalla pitga e betg aint igl gol. A parteir dalla 55avla minuta ò Lai/Valbella defendia cun tots meds igl resultat da 4:3 e chegl er cun meds betg lubias. An tot ò igl team indigen casso aint igl davos terz gist quatter gedas dus minutas, eneda tschintg minutas e dus casteis disciplinars da mintgamai 20 minutas. Vot deir tgi Livio Roner e Marc Cola on gia da bandunar igl glatsch avant la fegn dalla parteida an direcziun cabina. Tiers igls blers casteis è tuttegna reuschia agls Grischuns da gudagner igl gi, schi er angal cun bler cletg. Sonda proxima vignigl tigl derbi grischun Lai/Valbella-Engiadina. Center da sport Dieschen, 90 aspectatours. Lai/Valbella: Sergio Collet, Jan Salis, Christian Litscher, Yasin Agha, Marco Just, Lars Egli, Björn Bächinger, Livio Roner, Jan Monstein, Marc Cola, Yannick Bruderer, Ramon Pfranger, Luca Infanger, Romano Riedi, Dario Lütscher, Jan Ferrari. Do en ferm gi ò Sergio Collet, igl goli da Lai/Valbella. Egna dallas schanzas da Christian Litscher (san.) da far en gol per Lai/Valbella.

Societads da construcziun per schliier igl manco d’abitaziuns? Chegl prevei tranter oter en mossaveia preschento da curt dalla Confederaziun. En project gartagea è ena tgesa cun otg abitaziuns paiablas per indigens a Lantsch– realiso igl onn 2015 dalla societad da construcziun Lantsch. Igl n’è pero tottaveia betg en project unic dalla societad – 20 abitaziuns duessan suandar. La FMR è stada a Lantsch e dat en tgit anavant ed anavos. «Abitar attractiv ainten regiuns da muntogna – en manual per cumegns» – uscheia sa nomna en mossaveia tgi la Confederaziun ò preschento da curt a Berna. I sa tracta d’en mossaveia scu schliier igl problem digl manco d’abitaziuns. Ed ainten chel cumpara – sper 11 ulteriours exaimpels – la societad da construcziun Lantsch. Avant passa seis onns ò ella realiso ena tgesa cun otg abitaziuns paiablas per indigens. En project da 3,4 milliuns francs. Piglier ainta mang ed esser activ Donat Simeon, indigen e president dalla societad da construcziun Lantsch, tgitta vers la fatscheda dalla tgesa «Val Meltger». Ple tgi seis onns èn passos siva da chegl tgi el ò pudia surdar per l’amprema geda las otg clavs a famiglias, pêrs e singulas persungas per las abitaziuns da 2,5 anfignen 4,5 stanzas. Igl reglamaint dalla societad definescha las premissas: abitaziuns da 4,5 stanzas per famiglias, 3,5 stanzas per en pêr e 2,5 stanzas per singulas persungas. Donat Simeon sez abitescha betg liaint, chegl vala er pigls ulteriours quatter suprastants dalla societad. Fundo chella on els igl onn 2010. Lour mutivaziun: «Gio all’antschatta digls onns 2000 è sa musso tgi mantgan a Lantsch abitaziuns paiablas per indigens. Tigl cumegn stava en project sen meisa, chel ò dantant otras obligaziuns ed uscheia ans vainsa mess ansemen e detg tgi nous peglians ainta mang chegl», dei Donat Simeon. Cun surdar igl dretg da biagier per la parcella «Sudem Vischnanca» ò igl cumegn pussibilito d’instradar chel project. Nigns disavantatgs «A Lantsch ègl fitg grev da cattar en’abitaziun paiabla, chellas tgi vignan libras von davent sot mang e per en prietsch ot.» Tschains da 2 000 francs anse per en’abitaziun da 4,5 stanzas è cò la regla. Societads da construcziun scu schliaziun per la mancanza d’abitaziuns ainten regiuns turisticas? Per Donat Simeon sainz’oter en model tgi funcziunescha. Siva dall’amprema retratga la premaveira 2016, seian las otg abitaziuns cun en tschains tranter 950 e 1 600 francs stadas adegna occupadas. La dumonda seia fitg gronda, el magna perfign ena glista da spetga, tranter 5 e 10 interessentas ed interessents, betg igl davos perchegl tgi la societad ò an vista en sagond project. Disavantatgs da chel model na vei Donat Simeon betg. «Te ist fittadign, cun esser commember dalla societad ist a madem taimp pero er cumpossessour digl antier bietg. Igl avantatg: ins dastga retrer daners dalla terza pitga ni la cassa da pensiun per sa participar alla societad.» Igl model dalla societad da construcziun prevei tgi mintga fittadign acquista ena part da 500 francs scu er ulteriouras parts tot tenor grondezza dall’abitaziun. «Ena part variescha tenor abitaziun e la paia digl fittadign, per en’angulivaziun sociala», dei Donat Simeon. E tgi profitescha? «Profitar, profiteschan igls fittadigns. Nous vagn en tschains da costs, vot deir tgi nous calculagn igl tschains tenor chegl tgi duvragn.» Finanziaziun scu gronda sfeida Tranter fundaziun dalla societad e la badigleida èn passos betg manc tgi tschintg onns. Donat Simeon accentuescha tgi realisar en tal project vegia purto varsaquantas sfeidas. Tge tgi fò surstar, tals models èn bagn ancunaschaints aint igl spazi urban, «avant diesch onns davigl pero strousch anc tals projects ainten da chels lis perifers scu Lantsch.» Cunzont la finanziaziun seia stada la gronda sfeida, las resalvas dalla populaziun resantiblas: «Igl cumegn ò bagn surdo igl dretg da biagier. Pero refuso all’antschatta da sa participar finanzialmaintg.» Tg’igl project da 3.4 milliuns francs n’ò betg fatg naufragi è d’angraztger an amprema lengia a differents impressaris locals. Pero er igl Fonds de Roulement, la Banca cantunala, la Centrala d’emissiuns per la construcziun da tgesas (EGW), la Fundaziun Solinvest on sustignia igl project. Ed er igl cumegn da Lantsch è alla fegn finala tuttegna anc sa participo an en rom pi pitschen. 20 ulteriouras abitaziuns Causa dallas bungas experientschas duess suandar en proxim project. Chesta premaveira ò igl cumegn da Lantsch surdo alla societad igl dretg da biagier per dus ulteriouras parcellas. Igl project: 20 abitaziuns per 12 milliuns francs. Ins spetga anc la revisiun dalla planisaziun digl territori a Lantsch tgi pudess caschunar midadas dalla lescha da biagier. «Nous vagn ansasez en plan concret. Cun chellas midadas pudessans crear tot tenor anc daple spazi d’abitar. Forsa er an dus etappas, tot tenor basigns», dei Donat Simeon. Igl cumegn vegia mess an vista da sustigneir igl project, las tractativas marschan anc. Las resalvas digls radond 550 abitants seian svaneidas, igl sustign resantibel ossa fitg bagn. La finanziaziun seia pero er chest’eda ena sfeida: «Nous cattagn puspe ena veia», dei Donat Simeon plagn optimissem. Chegl malgro tg’igls costs vignan causa dalla carascheia ad esser pi ots, el discorra d’en augmaint da 30% uscheia tg’igl tschains per las abitaziuns stoptga neir dulzo, tar las abitaziuns grondas per 250 francs. «Chegl è anc adegna pi favorevel tgi per otras abitaziuns ainten vischnanca.» E cura pon igls interessents retrer las novas abitaziuns? «I dovra pazienztga. Treis, quatter onns giarogl schon anc», dei Donat Simeon. En project gartagea – Donat Simeon, igl president dalla societad da construcziun ò pudia realisar cugls ulteriours suprastants ena tgesa cun otg ampremas abitaziuns. La tgesa «Val Meltger» aint igl quartier «Sudem Vischnanca» porscha otg abitaziuns paiablas per indigens. La tgesa «Val Meltger» aint igl quartier «Sudem Vischnanca» porscha otg abitaziuns paiablas per indigens.

Marde avantmezde è collido a Lai en auto sglischont cun en auto da posta. Igl autist è sa blesso schi fitg tg’el è mort anc agl li d’accident. Igl om da 33 onns era da viadi las 6.45 sen la Veia Principala da Lai direcziun Valbella. Tenor ampremas ancunaschientschas è igl sies auto sglischia ainten ena stierta a dretg tar la farmada da posta La Riva. Senchegl è el collido cugl auto da posta tgi è nia ancunter. Terzas persungas ed igls pumpiers on ampruo da reanimar igl autist, igl team d’ambulanza ed en team dalla Rega on cuntinuo cun la reanimaziun. Igl Portughes tgi veiva an Svizra è pero mort anc agl li. Per sustigneir e reglar igl traffic sur la Voa Dieschen èn stos an sarvetsch igls pumpiers da Vaz e Churwalden scu er la pulizeia communala. La famiglia digl autist è neida accumpagneda digl Care Team Grischun. La procura publica e la pulizeia cantunala examineschan las circumstanzas digl accident. (cdm/fmr) Igl li d’accident tranter Lai e Valbella.

Scu sagond davosa occurrenza giubilara dalla Biblioteca populara Savognin è Letizia Sonder neida a rachintar praulas per carschias. Cun tschintg rachints ò ella incanto ena bunga quendischegna d’auditouras ed auditours. Letizia Sonder, la mussadra da Lantsch, è ancunaschainta scu teatrista e rachintadra da praulas. Perchegl è igl pitschen auditori sto venderde passo scu sen spegnas ainten la Biblioteca populara, cura tgi la rachintadra tant passiunada scu talentada ò antschet a risdar. Ma i seia passa diesch onns, tgi ella vegia rachinto la davos’eda praulas ad en public carschia, ò ella introduia la seirada. «Perchegl vaia en grond plascheir da dastger rachintar puspe. Ma ia va schon santia en tschert squitsch ordavant», ò ella laschea valeir, «perchegl tgi rachintar praulas a carschias è propi oter tgi da rachintar ad unfants.» Igls unfants seian bungs d’adegna puspe tadlar las mademas istorgias. Igls carschias pretendan variaziun. En’ancunaschainta slovaca la vegia scretg, tgi rachintar praulas seia anc ena gronda tradiziun an Slovacheia – scu avant en tschentaner er ainten las valladas rumantschas. Rachintar praulas a carschias seia pero betg angal pigls diverteir, mabagn per «promover la sabientscha e la carezza». Igl misteri dallas praulas Perchegl è la tscherna dallas praulas er differenta. E la tscherna digls tschintg rachints dalla seirada an Biblioteca populara è oramai gartageda, igl auditori ò sa laschea incantar dallas praulas, ma surtot dalla moda e maniera, scu tgi Letizia Sonder las ò rachintadas. Ella ò en’abilitad remarcabla da rachintar: tot tenor la situaziun è ella bunga da dramatisar igl cuntign cun midar la vousch e l’expressiun an fatscha, agiuntond en pitschen gest cugls mangs, ed en mument pi tard davainta igl rachint quiet e poetic. Letizia Sonder dispona oramai d’en grond scazi da variier la rachintaziun, lezza tschiffa ed incanta igl auditori dall’amprema anfignen la davosa construcziun. Tots èn lò tgi tedlan cun attenziun e smarvegl, tge tgi capitaro scu proxim. E la schelta dallas praulas da lezza seira igls ò betg angal divertia, ma ò er musso enqual sabientscha e procuro per cuntantientscha. Per rivar a chella fegnameira è surtot decisiva la schelta digls rachints e la preparaziun per rachintar avant public. «Chegl fatscha igl pi gugent. Ia va blers codeschs e litg bleras praulas. E tottanegna saia, quala tg’ia vi rachintar. Igl è ensatge tgi am commuainta, mintgatant ègl angal ena construcziun u ena formulaziun. Siva totgigl da l’amprender ordafora schi exactamaintg scu pussebel, perchegl tgi aint igl rachint dalla praula vess dad esser schi pac scu pussebel da me», paleisa la rachintadra. E scu fò ella per memorisar tantas praulas? «Ia rachint ellas ples gedas dad ot a mamezza». Ella antscheva cun rachintar ena part e turna ad antschever da davant agiuntond la proxima part, anfignen tg’ella è rivada tar la fegn, pir alloura rachinta ella l’antier’istorgia anc eneda a sasezza. Chegl seia la miglra metoda per ella da memorisar. «Las praulas ston neir rachintadas da maniera simpla», pretenda ella, «alloura pò igl auditour far igls sies agens maletgs, scu en film produtgia ainten la testa. Chegl è igl misteri dallas praulas.» Praulas e romans criminals Venderde seira ò ella rachinto praulas da differentas teras, chegl monta er, tg’ella vegia da las translatar gl’amprem an rumantsch. «Ea,» rasponda ella, «ed er glez fatscha gugent.» Da rachintar praulas an rumantsch è ella neida mutivada per l’egna antras igl teater e per l’otra antras igl mastier. «Ma persunalmaintg dovra las praulas per ma durmantar. Sch’ia na sa betg durmeir, stebgia, tge praulas tg’ia pudess am rachintar. Ed an terma da treis minutas ma durmainta», paleisa Letizia Sonder tgi ligia dasperas er blers romans criminals. Ma igl public ainten la Biblioteca populara n’è tottaveia betg sa durmanto, anzi è nia divertia, commuanto ed animo da maniera excellenta digls rachints da Letizia Sonder, tgi tots vessan igl pi gugent tadlo anc ena praula.

Tenor contract da fusiun digl cumegn d’Albula/Alvra ò mintgigna dallas set fracziuns, detg oter – digls anteriours set cumegns, igl dretg dad en post ainten suprastanza. Avant en meis on igls votants e las votantas digl cumegn d’Albula/Alvra confirmo Daniel Albertin scu mastral pigls proxims quatter onns. Ossa la davosa fegn d’emda ò igl suveran gia d’eliger las seis persungas tgi appartignan alla suprastanza. Testificaziun formala Realitad è tgi igls treis omens e las treis donnas èn sa mess a disposiziun per en ulteriour uffezi da quatter onns. Ulteriours candidats e candidatas on mantgea, uscheia tgi las tschernas per l’executiva digl cumegn d’Albula/Alvra èn stadas pac oter tg’ena testificaziun formala dallas persungas tg’èn neidas eligeidas avant quatter onns an chel gremi. Confirmos e confirmadas èn igls treis candidats e las treis candidatas nias all’urna e chegl tar ena participaziun d’angal stgers 15 % da total 981 votants e votantas. Igl 2018 era la participaziun tuttegna anc stada tar 29 %. (fmr/gns) L’elecziun ò purto igls suandonts resultats: Patrizia Zanini, Casti 103 vouschs Ivan Sonder, Stierva 102 vouschs Rico Liesch, Brinzauls 98 vouschs Flavia Balzer, Alvaschagn 98 vouschs Agnes Simeon, Alvagni 94 vouschs Reto Crameri, Surava 86 vouschs Singuls 7 vouschs Cumischung da gestiun René Tiefentahl, Casti 106 vouschs Edith Bisculm, Brinzauls 99 vouschs Andreas Liesch, Stierva 89 vouschs Per la sagonda geda ò igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra gia d’eliger las persungas tgi appartignan alla suprastanza communala.

Igl suveran da Vaz ò decidia cler per la realisaziun d’en nov center da seniors. Betg schi unia è el sto tar la dumonda schi duess dar ainten chel en spazi per buteias. Refusada è chella dumonda tuttegna betg neida. Tar las dus seiras d’infurmaziun pertutgont igl nov center da seniors a Vaz è sa resulto tgi la populaziun digl cumegn da Vaz stat ferm davos igl project. Chegl conferma ossa er igl cler resultat all’urna a favour dalla construcziun digl nov center da seniors. Passa 93 % persiva Cun ena participaziun da 52 %, da total 1802 votants e votantas, è er igl interess per la votaziun communala sto avant mang. Damai ò igl suveran da Vaz decidia ier dumengia cun passa 93 % tgi duess dar a Lai en nov center da seniors. Ossa pò la suprastanza pir dretg eir ve dalla planisaziun e concretisaziun digl project. Fitg stgers ò igl suveran da Vaz decidia chegl tgi pertotga igl spazi da buteia aint igl nov center da seniors. Angal ena differenza da 32 vouschs ò decidia per l’integraziun digl spazi da buteias. Refuso on votants e votantas la dumonda schi dastgan neir construeidas aint igl futur aint igl cumegn da Vaz buteias cun ena surfatscha pi gronda tgi 700 meters quadrat. Tar chella dumonda è la differenza cun 72 vouschs ancunter stada pi clera. Urbarisar ena surfatscha da 5000 meters quadrat ​La construcziun d’en nov center da senios a Lai per ramplazzar igl bietg existent dalla tgesa da vigls «Parc» è gio ples onns en grond tema. Per anc daple material da discorrer ò las davosas emdas caschuno igl spazi da buteias tgi duess dar aint igl nov center da seniors. Chegl è egna da treis dumondas tgi igl cumegn da Vaz less aveir raspundia digl suveran. Lia saveir da votants e votantas ò igl cumegn er schi duess ansomma dar en nov center da seniors gist all’antschatta da Lai, gnond da Valbella. Per la realisaziun da chel ò da neir urbarisada ena surfatscha da taragn da 5000 meters quadrat. Igl spazi da buteias tgi fiss previa d’integrar aint igl nov bietg da seniors chel veva gio procuro tigl parlamaint digl cumegn da Vaz per ena veira debatta. Er tar la populaziun ò chel tema sviglia las davosas emdas bleras emoziuns, uscheia tg’è betg nia spargnea cun screiver brevs da lectours ainten las gasettas regiunalas e cun dar dapertot discussiuns pi intensivas. Cunzont davart digl commers da detagl e davart dall’organisaziun agricola «Puracenter», ella tgi magna plessas buteias Spar a Lai e conturn, è neida gronda critica cunter l’integraziun d’en spazi da buteia aint igl nov center. En cler segn Maurin Malär, igl mastral digl cumegn da Vaz ò detg siva tgi igls resultats èn stos ancunaschaints igl suandont: «Igl suveran da Vaz ò mess en cler segn a favour digl nov center da seniors. Igl resultat persiva conferma tgi la populaziun stat ferm davos la realisaziun digl nov center da seniors». Ultra da chegl ò igl president communal er anc detg: «Da lascher decider igl suveran cun treis dumondas pertutgont igl center da seniors ed igl tema buteias è an mintga cass stada la dretga veia». Maurin Malär ò er managea tgi, la construcziun digl nov center da seniors vegia per dei betg caschuno per schi bleras discussiuns cuntraversas scu igl spazi da buteias ainten chel. Chegl conferma er igl resultat pi strètg a favour digl spazi da buteias, manegia igl mastral digl pi grond cumegn da Surmeir. Chegl è ena visualisaziun digl nov center da seniors tg’è previa da realisar a Lai. El duess ramplazzar la tgesa d’attempos exsistena «Parc».

Bung onn da gestiun 2020/21 per las pendicularas digl Grischun Central. Fatg on ellas en stgamgiamaint dad 81,5 milliuns francs. Igl anviern occupeschan ellas passa 1000 persungas. 39 % dallas pistas vignan navantadas. An connex cun la radunanza generala da Grischun Pendicularas da venderde passo a Laax è er cumparia igl rapport annual 2020/21 dall’uniun tetgala. Ella unescha las 52 societads acziunaras da pendicularas tgi dat aint igl Grischun. Da chellas sa cattan 25 aint igl Grischun Central. Nignas dallas quatter regiuns (Grischun Central/Nagiadegna/Surselva/Tavo) on tantas societads da pendicularas scu igl Grischun Central. Las treis grondas societads da pendicularas ainten chella regiun èn Arosa, Lai e Savognin. A chella regiun appartigna alloura er en bel domber a societads da pendicularas pi pitschnas, scu per exaimpel chellas da Barvogn, Beiva, Sarn e Spleia. A Lantsch sa catta igl post d’administraziun Da nov an suprastanza dall’uniun tetgala Grischun Pendicularas è nia eligia Hans-Christian Bernet, igl magnagestiun da Spleia Tambo Pendicularas SA. An suprastanza represchainta el igls travagls da pendicularas masangs digl Grischun Central. Magna­gestiun da Grischun Pendicularas è gio divers onns Marcus Gschwend da Lantsch. Lò sa catta er igl post d’administraziun dall’organisaziun tgi reunescha tot las 52 societads da pendicularas digl Grischun. Patrungs impurtants Scu er an otras regiuns digl Grischun èn er las pendicularas tgi sa cattan aint igl Grischun Central ­patrungs impurtants. Digl stgamgiamaint total dad 81,5 milliuns francs von passa 30 milliuns francs per las paias. Da chella somma èn ple tgi 20 milliuns d’attribueir allas pendicularas d’Arosa e da Lai. Igl anviern 2020/21 on 1046 persungas luvro tar las 25 societads da pendicularas digl Grischun Central. La stad 2021 èn chegl stos 382 collaboratours e collaboratouras. Digls 540 ­kilometers pistas tgi dat aint igl Grischun Central èn 39 % da chellas navantadas artifizial. Cun 88 maschinas da far pista vignan las pistas preparadas. Igl anviern 2020/21 on las pendicularas digl Grischun Central transporto stgers dus milliuns giasts. La stad 2021 èn chegl stos vers 600 000 giasts. (fmr/gns) Grischun Central implants da skis Runals 49 tocs Soptgeras 30 tocs Telecabinas 12 tocs Runlas d’unfants 44 tocs Pendicularas 8 tocs Aint igl Grischun Central dattigl 540 kilometers pistas.

Igl davos onn è la colonna da salvamaint stada 27 gedas an acziun. Vetiers è ella stada ranvieida quatter gedas alla REGA. An acziun èn er neidas las gruppas da salvamaint localas. Tar la radunanza generala dalla secziun Piz Platta digl Club Alpin Svizzer è er nia a pled Andy Schatz da Portein, igl schef dalla colonna d’ageid dalla secziun e successour da Jürg Gartmann da Masein. Parteida aint è ella an quatter subregiuns, Avras, Savognin, Tusang/Schons e Valragn. Tigl gremi da spindramaint dattigl anc dus partiziuns spezialas, egna è chella dallas gruppas da salvamaint localas e l’otra la gruppa digls tgangs da salvamaint. La colonna d’ageid dalla secziun Piz Platta appartigna er agl Salvamaint Alpin Svizzer, l’uniun tetgala, tg’è affilieida agl Club Alpin Svizzer, tg’ins canoscha scu «SAC». 100 spindraders e spindradras Igl territori dallas gruppas da salvamaint dalla secziun Piz Platta è fitg grond El cumpeglia igl antier Grischun central. Alla gruppa dad Avras stat Heini Jäger dad Avras alla testa ed a chella da Savognin Daniel Uffer da Cunter. Parsoura dalla gruppa Tusang è Pius Furger da Masein e per la submissiun Schons è Corsin Camenisch da Mathon igl schef. La gruppa d’ageid dalla Valragn magna Werner Belz da Spleia. Marco Gianiel da Wetzikon/Tinizong segna per la direcziun dallas gruppas da salvamaint localas e Gion Patzen da Farschno magna la gruppa digls tgangs da salvamaint. Andy Schatz dei: «Alla gruppa da salvamaint dalla secziun Piz Platta appartignan 100 spindraders». 15 gedas la gruppa da Salvamaint Alpin Svizzer Igl Grischun totga tar egna dallas set regiuns digl Salvamaint Alpin Svizzer. Igl 2021 èn las colonnas d’ageid da chel neidas alarmadas gist 3 680 gedas per cass urgents (131 morts). Aint igl Grischun central èn igls spindraders stos igl davos onn 27 gedas an acziun. Tigls 27 cass urgents è neida clamada 15 gedas ena gruppa digl Salvamaint Alpin Svizzer e 12 gedas è stada an acziun ena gruppa da salvamaint locala. Chellas èn staziunadas ainten otg lis, tranter oter er a Beiva cun tschintg persungas. Igls ples cass urgents ègl do cun 14 ainten la regiun da Tusang/Schons. An Avras èn las gruppas da salvamaint stadas seis gedas an acziun, a Savognin quatter gedas ed ainten la Valragn treis gedas. Quatter gedas ins è alloura er sto ranviia supplementar alla REGA. Digl reminent è chella stada an acziun an Svizra igl 2021 gist 18 107 gedas. Da prancepi ò la persunga tgi vign salvada antras la gruppa d’ageid da surpiglier igls costs. Tar la sieranza fundamentala dallas cassas da malsangs èn cass urgents (salvamaints ed acziuns da tschertga) cuverts cun ena somma da 500 francs. Alpinists on dantant er savens anc ena sieranza supplementara tgi surpeglia er igls costs da salvamaint tar en cass urgent. Per mintga persunga tgi vo a muntogna valigl er d’esser donatour dalla REGA. Actualmaintg ò chella 3.6 milliuns donatours. Igl Salvamaint Alpin Svizzer vign alloura er sustignia ferm dalla confederaziun, digls cantuns e da nundumbrevels donatours. ARS «Alpine Rettung Schweiz» Uniuns regiunalas 7 Staziuns da salvamaint 86 Spindraders e spindradras 2 753 Manaders d’acziun 593 Spezialists per helicopters 123 Spezialists da tgangs da lavegnas 77 Spezialists da tgangs da territoris 42 Spezialists canyoning 49 Spezialists masdegna 58 First Responder (samaritans locals) 138 Cass urgents tenor activitad Viandar an muntogna 1 525 Turas da skis 500 Turas alpinas 424 Skiunzs da variantas 229 Parasgulada 193 Bike da muntogna 342 Oters sports 281 Scliviglier 186 Gist cun far turas alpinas dattigl blers accidents Far turas alpinas è bagn en bel sport, dantant er en sport pi privlous. Igls spindraders dallas gruppas da salvamaint on er da far adegna puspe scolaziun ed exercezis. Las gruppas da salvamaint collaboreschan er savens cun la REGA.

Victorgia miritada per Engiadina aint igl derbi grischun. All’equipa indigena ò mantgea igl dretg spiert da cumbat per tigneir pitg agls giasts. Igl team digl Grischun central è er mai sa catto tar en’unitad. Cugl gi Lai/Valbella cunter Engiadina ò gio scumanzo la sagonda part digl campiunadi da hockey dalla 2. liga. Derbis on mintgamai lour atgna lescha e la fegn da chels è savens otra tgi supponia. Sonda seira era aglmanc segl palpieri, Lai/Valbella igl cler favorit per gudagner igl derbi cunter la squadra dalla Nagiadegna bassa. Eneda daple è alloura sa testifitgia tgi sch’igls Surmirans on da far els igl gi e supiglier la reschia segl glatsch, on els simplamaintg fadeia da neir sen turas e da sa cattar tigl gi. Vetiers è nia tg’els èn s’adattos agl nivel digls Engiadines e chel era pitost mediocher. Cun la victorgia cunter Lai/Valbella è reuschia ad Engiadina la revanscha per la tarada da 5:3 aint igl amprem gi digl campiunadi 2022/23, a Scuol ainten la halla da glatsch Gurlaina. Dus gedas an avantatg Cunzont igl amprem terz è sto en fitg debel e chegl da tottas dus equipas. Nign tempo, nign tgatsch e nigna mutivaziun, simplamaintg ena parteida pac otra tgi obligatorica. Sch’ins saveva betg tgi chel gi fiss en derbi grischun, alloura vess el tgunsch pudia esser en matsch da dus ligas anc pi bassas cun esser igl nivel schi mediocher. Lai/Valbella è ia siva tschintg minutas antras Ramon Pfranger cun 1:0 an avantatg. Igls Engiadines on dalunga reagea e lia far schi spert scu pussebel igl pari. Fatg chel on els ainten la 12avla minuta e chegl graztga agl gol da Fabrizio Mayolani. Engiadina ò casso dus casteis e las davosas minutas digl amprem terz do cun en om pi pac. Lai/Valbella ò pero betg nizigia chella situaziun lucrativa cun signier gols. Persiva è igl powerplay simplamaintg sto bler mengia flevel. Strousch tg’igl terz da mez ò scumanzo è la squadra digl Grischun central eida danovamaintg an avantatg cun signier Romano Riedi igl 2:1 per Lai/Valbella. Curt sessour ò Dario Lütscher schizont augmento cun en solo igl resultat sen 3:1 . Treis gols da Sandro Ritzmann A parteir dalla 28avla minuta anfignen tar la sirena finala siva 60 minutas èn igls indigens ple u manc stos absents e chegl mentalmaintg scu er giuiond. Angal 24 secundas siva digl terz gol da Lai/Valbella ò Engiadina fatg igl sagond gol e chegl antras Sandro Ritzmann. L’equipa indigena ò casso dus casteis e gist gia da dar cun dus omens pi pac. 22 secundas ò cuzzo igl powerplay dobel e gio è crudo igl 3:3 marco da Dario Schmidt. Lai/Valbella ò retschet danovamaintg en castei ed angal siva 28 secundas da chella situaziun an surdomber èn igls giasts ias per l’amprema geda an avantatg cun 4:3. En gol marco da Sandro Salis an cumbinaziun cun Dario Schmidt. Aint igl davos terz ò Engiadina schizont fatg anc treis gols. Da chels ò Sandro Ritzmann fatg gist dus. El è sto igl migler giuieder segl glatsch cun signier total treis gols ed aveir gia varsaquants assists. Lai/Valbella ò bagn fatg anc en gol antras Livio Roner, dantant daple è betg reuschia all’equipa favorita. Pigl team digl Grischun central è igl facit digl derbi igl suandont: chella tarada fò fitg mal. Center da sport Dieschen, 100 aspectatours Lai/Valbella-Engiadina 4:7 (1:1, 2:3, 1:3) Lai/Valbella: Nello Kurz, Nidal Agha, Yasin Agha, Raoul Dünser, Dario Noah Oswald, Marco Just, Livio Roner, Romano Riedi, Renato Brazerol, Yannick Bruderer, Ramon Pfranger, Luca Infanger, Marc Cola, Dario Lütscher, Björn Bächinger. Engiadina: Men Noggler, Men Camichel, Livio Noggler, Fabio Texeira Rebelo, Nic Benderer, Steivan Ruben, Alfons Mayolani, Sandro Salis, Linard Schmidt, Yannik Casanova, Sandro Ritzmann, Dario Schmidt, Mauro Noggler, Fabrizio Mayolani, Nigel Stecher, Dario Toutsch.

Igl interess per l’occurrenza è sto pitost maier. Ella ò er cuzzo angal radond en’oura. La tenuta digls preschaints è stada an cumparaziun tar otras vischnancas exemplarica. La tura dalla’oura da consultaziun digl cumegn da Surses ainten las vischnancas totga agl passo. A Savognin è stada glindesde seira la davosa da chellas occurrenzas. Cumpareidas èn «angal» 35 persungas, an cumparaziun cun oters lis damai ena participaziun pitost maira. Igl mastral Leo Thomann ò detg tgi Savognin seia e resta igl center da Surses. Dallas investiziuns tg’ins fetscha a Savognin profiteschan betg angal igls giasts ed indigens da Savognin, mabagn er igls giasts ed igls indigens dallas otras vischnancas dalla val. Or da chella vista seia ple tgi dretg d’investar a Savognin, seia chel agl Lai da Barnagn, a La Nars ed an general per l’infrastructura turistica. Cun maniera e respect Tar la tura da seiras da consultaziun tras las vischnacas èn igls preschaints e las preschaintas per part betg sa depurtos adegna schi bagn. Tot oter a Savognin. Cò è nia discurria cun maniera e cun respect anvers igls omens e las donnas tgi stattan agl timung digl cumegn da Surses. Igl è er betg do grondas discussiuns ed er betg bleras dumondas. Tematisadas èn neidas las stgelas dalla baselgias da son Martegn e son Mitgel tgi vessan da neir sanadas. Ultra da chegl ins leva saveir sch’igl cumegn da Surses planisescha da far indrezs solars e scu tgi geia veanavant cun La Nars. Menziuno è er nia tg’igl cumegn da Surses vess da risguardar daple interpresas indigenas cun surdar lavours. Bilantscha positiva La tura dallas seiras da consultaziun ò gia antschet avant en onn a Beiva e chegl tot oter tgi cun calmezza. Aint igl decurs digls 12 meis suandonts ò la suprastanza visito anc seis vischnancas per dar pled e fatg alla populaziun e santeir igl puls da chella. «Ia fatsch ena bilantscha positiva dallas seiras da consultaziun», dei igl mastral Leo Thomann. El dei er tg’igl onn proxim ins renunztga da far puspe la madema occurrenza. An mintga cass vegian chellas fatg senn, dei igl mastral digl cumegn da Surses. Tar radunanzas da cumegn vegian blers retignientscha da discorrer u da s’exprimer, dantant an en rom pi pitschen scu tar las ouras da consultaziun vigna discurria pi avert e pi liber. Leo Thomann ò do pled e fatg agls preschaints alla seira da consultaziun a Savognin.

Igl suveran ò accepto igl preventiv 2023 digl cumegn da Vaz. Tenor chel chinta igl cumegn cun en gudogn da 2.8 milliuns francs. Igl pe da taglia resta scu anfignen ossa tar 70% dalla taglia simpla digl cantun. Tenor constituziun communala ò igl preventiv da neir approvo dalla radunanza communala. Eneda daple è sa musso tgi votants e votantas digl cumegn da Vaz on pac interess per las cefras dallas finanzas digl cumegn. Da 1 802 persungas cugl dretg da votar èn 75 persungas (4%) stadas preschaintas alla radunanza communala. Schinavant en bung preventiv Maurin Malär, igl mastral digl cumegn da Vaz ò detg: «Nous dastgagn esser cuntaints cugl preventiv digl 2023. Igls proxims onns vainsa dantant urgent da calcular uscheia tg’igl gudogn è avant tgi far amortisaziuns vers seis milliuns francs». Da calcular pigl onn proxim seia sto fitg grev er cun esser intscherta la situaziun chegl tgi pertotga la carascheia, igls tschains, las antradas da taglia ed igls costs generals. Tg’igl cash flow seia igl 2023 per 1.7 milliuns francs pi bass seia er d’attribueir alla carascheia calculada cun en mez milliun francs, a dus plazzas da cumegn novas cun paias da 215 000 francs ed all’angulivaziun tigls costs digl current dad en milliun francs tg’igl cumegn surpeglia an pe da dar a chint agls abitants digl cumegn da Vaz. Antradas da stgers 56 milliuns francs Igl preventiv 2023 digl cumegn da Vaz prevei antradas da stgers 56 milliuns francs. Da chel sa resulta en cash flow da 4.6 milliuns francs ed alla fegn finala en gudogn da 2.8 milliuns francs. L’atgna finanziaziun digl cumegn da Vaz schea igl onn proxim tar 62.5% ed è uscheia sot la marca giavischeida da 70% anfignen 80%. Alla fegn digl 2023 mossa igl cumegn da Vaz ena facultad per abitant da 6 050 francs. Igl december 2021 era chella somma anc tar 7 425 francs per abitant. Investiziuns prevei igl cumegn da Vaz da far gl’onn tgi vign per ena somma netta da 7.3 milliuns francs. Gian Reto Margreth tgi magna igl departamaint da finanzas ò detg tg’igls davos diesch onns vegia igl cumegn da Vaz fatg investiziuns per ena somma da 94 milliuns francs. Siva digl 2018 igl madem pe da taglia Avant quatter onns ò la radunanza communala decidia da sbassar igl pe da taglia dad 80% sen 70% dalla taglia simpla digl cantun. Glindesde seira ò igl suveran decidia da lascher igl pe da taglia scu anfignen ossa sen 70%. Igl cumegn da Vaz chinta igl onn proxim cun antradas totalas da taglia da 19.1 milliuns francs. Da chella somma èn 6.6 milliuns francs taglia sen gudogn, 2.7 milliuns francs taglia da facultad ed 1.6 milliuns francs taglia paian persungas giuridicas. Per midada da mang chinta igl cumegn da Vaz gl’onn tgi vign cun antradas da taglia da 2.8 milliuns francs. Giovanni Olgiati tg’appartigna alla cumischung da gestiun digl cumegn da Vaz ò supplitgia igls preschaints d’approvar igl preventiv 2023. Igl gremi superiour vegia fatg attent la suprastanza tgi seia urgent er da cattar maseiras cunter la carascheia. Ultra da chegl duess neir calculo pi modest tar las sorteidas. La planisaziun digl center da seniors cuntinuescha Igl amprem onn d’uffezi da quatter, seia sto en onn fitg intensiv per el ed er pigls quatter suprastants, ò detg Maurin Malär. Ins vegia gia bleras sedutas da suprastanza, er per neir siva all’obligaziun ed agls pensums. Ainfer la suprastanza rigia en bung clima e vers anor sa preschainta la suprastanza scu gremi communabel, ò punctuo igl mastral. Projects tgi seian ainten la fasa iniziala u er pi anavant ins vigna a persequitar venavant. Chegl tgi pertotga igl nov center da seniors ins geia ossa vedlonder cun l’evaluaziun per en construeider adatto. Ultra da chegl duess neir alla gleisch gio igl onn proxim tge model da menaschi tg’igl nov center retscheva. Chegl tgi pertotga la construcziun d’ampremas abitaziuns a Valbella ins seia alla tschertga d’ena societad, pussebel fiss pero er tgi ena cassa da pensiun u la sieranza d’edifezis realisessan chellas, ò menziuno Maurin Malär. Igl cumegn da Vaz retscheva ena nova pagina d’internet ed aint igl avigneir ins viglia sa preschentar unifitgia chegl tgi pertotga igl dessegn schi sa tracta dalla communicaziun communala. Sot varia è l’energeia solara, ena farmada da posta, igl rumager la neiv a taragn e tempo 30 ainten las fracziuns stos temas. Ultra da chegl è er sto an tavla igl implant da caleira a distanza e la surbiageida tgi duess dar eventual tigl parcadi da Fadail. Siva da prest en onn an uffezi: la suprastanza digl cumegn da Vaz. (da san.) Kilian Margreth, Thomas Parpan, Maurin Malär, mastral, Beat Fausch e Romano Paterlini.