Las lavuors da construcziun per la renovaziun e l’ingrandimaint dals perruns da la staziun a Zuoz vessan insè già stuvieu cumanzer al principi da quista prümavaira. Ün recuors d’üna ditta da fabrica cunter la surdeda da las lavuors ho però chaschuno ün retard. Tenor la Viafier retica es il recuors gnieu sbütto l’eivna passeda, uschè cha las prümas lavuors preparatoricas paun già cumanzer quist’eivna. L’ultima naiv giò’n val es uossa già algueda e que es eir adüna il punct da partenza per la stagiun da fabricher in Engiadin’Ota. Intaunt cha las lavuors per la nouva rundella a Zuoz haun già cumanzo avaunt duos eivnas (la FMR vaiva rapporto la mited da quist mais), nun es fin uossa auncha capito ünguotta in connex cul seguond grand fabricat zuozingher previs, chi vess eir da gnir realiso a partir da quista prümavaira. Que’s tratta da la renovaziun ed adattaziun da la staziun da la Viafier retica (VR). Ma bainbod vessan eir lo da river ils lavuraints per realiser las prümas lavuors preparatoricas. Recuors cunter surdeda da las lavuors «Nus vessans insè già pü lönch cumanzo cun las lavuors, ma nus vaivans üna dispütta giuridica cun üna ditta da fabrica, chi’d ho fat recuors cunter la surdeda da las lavuors», declera Ursin Caviezel, mneder da progets d’infrastructura tar la VR. El agiundscha cha’l güdisch hegia però güsta avaunt duos eivnas retrat l’effet da suspensiun in connex cul recuors, uscheja cha la surdeda da las lavuors hegia pudieu gnir fatta in möd giuridicamaing valaivla.​ Perque es la VR pel mumaint vi dad invier darcho las lavuors e tenor Ursin Caviezel ho la VR planiso da cumanzer già quist’eivna cun las prümas lavuors preparatoricas, scu p.ex. preparer ils plazzels da fabrica. El disch: «Ma que nu’s tratta auncha da la partenza ufficiela da las lavuors. Quellas vessan alura da cumanzer la fin da la prümavaira.» Proget da var 24,5 milliuns francs La renovaziun da la staziun Zuoz sto in connex cun l’adattamaint da l’infrastructura als bsögns da persunas cun impedimaint. La VR ho fin uossa adatto 50 da totelmaing 104 staziuns e la prosma es apunto quella da Zuoz. Il proget da renovaziun ed adattamaint da la staziun a Zuoz prevezza da prolunger ed ingrandir ils perruns sün üna lungezza da 225 meters. Uscheja dess que in futur esser pussibel cha trais dals nouvs trens da la VR – chi’d haun adüna üna lungezza da 75 meters – as paun fermer a Zuoz sün tuot la lungezza dal perrun. Impü survegnan ils perruns üna suosta per la glieud chi spetta als trens. Ma eir ils binaris e’ls indrizs da la tecnica da viafier (lingias, indrizs da sgürezza e’ls binaris) scu eir ils sistems d’infurmaziun per la cliantella dessan gnir sanos cumplettamaing. Perque vain eir construieu ün edifizi sutterraun pels indrizs tecnics nouvs. Impü esa eir previs ün nouv suotpassagi chi collia il quartier Vuorcha – chi’s rechatta güsta suot ils binaris – cun l’areal da staziun. Totelmaing fo la VR quint cun cuosts da 24,5 milliuns francs e cun lavuors da construcziun da var duos ans e mez. Quist’eivna cumainzan prümas lavuors La staziun da la Viafier retica (VR) a Zuoz es la prosma chi vain adatteda als bsögns da persunas cun impedimaints. Las lavuors da construcziun pel proget da 24,5 milliuns francs vessans insè già stuvieu cumanzer zieva cha la naiv d’eira algueda. Ma causa üna dispütta giuridica cun üna ditta da fabrica – chi’d ho fat recuors cunter la surdeda da las lavuors – ho que do ün pitschen retard. Ma güsta avaunt duos eivnas ho il güdisch alura retrat l’effet da suspensiun in connex cul recuors. Intaunt ho la surdeda da las lavuors pudieu gnir fatta in möd giuridicamaing valaivla e tenor la VR paun già quist’eivna cumanzer las prümas lavuors preparatoricas​. Il proget prevezza traunter oter da prolunger ed ingrandir ils perruns sün üna lungezza da 225 meters scu eir nouvas suostas pels passagers. Scha tuot vo bain, dessan las lavuors esser terminedas zieva var duos ans e mez. (fmr/cam) La staziun da Zuoz i’l stedi d’hozindi. Già quist'eivna dessan gnir realisedas las prümas lavuors preparativas pel proget da renovaziun. Visualisaziun da la staziun da Zuoz renoveda cun las nouvas suostas. Visualisaziun dal nouv suotpassagi chi collia la staziun cul quartier Vuorcha. La staziun da Zuoz i’l stedi d’hozindi. Già quist'eivna dessan gnir realisedas las prümas lavuors preparativas pel proget da renovaziun.

Sülla lingia dal Bernina da la Viafier retica (VR) saro il traget Puntraschigna – Poschiavo serro da marculdi, ils 7 da meg fin e cun mardi, ils 13 da meg 2025 pel trafic da la viafier. Scu cha la VR scriva in sia comunicaziun als mezs d’infurmaziun circuleschan traunter Puntraschigna e Poschiavo per la peja bus. Traunter Puntraschigna e Cavaglia circuleschan singuls trens. Tuot ils müdamaints sun indichos in l’urari online. Radschun per la serreda dal traget sun lavuors i’l tunnel Val Varunna ll. Quistas lavuors da renovaziun saron a fin dürant la sted 2025. (cdm/fmr) Düraunt il temp da las lavuors sülla lingia dal Bernina da la Retica circuleschan bus.

Daspö duos eivnas creschan las puntinedas sü per la fatscheda da l’uschè numno Kleinhaus dal Lyceum Alpinum Zuoz. Quist edifizi – chi serva als mats da la terza e quarta classa gimnasiela scu internat – vain uossa sano per 11 milliuns francs. Zieva ses mais vessan ils scolars da retrer la mited da november 2025 lur nouvas chambras – e que da nouv cun duschas e tualettas. L’uschè numno Kleinhaus dal Lyceum Alpinum Zuoz es sto il punct da partenza per la scoula da media cun internat da renom internaziunel. Quist edifizi es gnieu fabricho l’an 1904 ed es già och ans pü tard gnieu ingrandieu cun l’uschè numno Grosshaus. Daspö lo sun l’ensemble da scoula e’l campus gnieus ingrandieus successivmaing. L’ultima vouta dal 2017/18 cun fabricher la nouva Chesa Urezza – ün ulteriur edifizi d’internat per las mattas cumprais staunzas da scoula. Hozindi frequaintan var 200 scolars interns e 125 scolars externs la scoula media a Zuoz. Cun la renovaziun dal Kleinhaus cumainza il Lyceum Alpinum uossa a saner sieus edifizis istorics. In quista chesa as rechattan – sper set staunzas da scoula i’l plaun terrain e’l prüm plaun – eir 30 staunzas d’internat cun 59 lets chi servan als mats da la terza e quarta classa gimnasiela scu allogi. Lavuors da construcziun da var ses mais «L’ultima vouta cha quist edifizi es gnieu renovo substanzielmaing es sto düraunt ils ans 1960/70 e perque survain il Kleinhaus uossa üna granda sanaziun. Il plan da fabrica es magari pretensius cun ses mais, ma nus essans optimistics cha que funcziunaro bain», disch Martin Scherer, mneder servezzans e finanzas tal Lyceum Alpinum Zuoz. Insembel cun il mneder tecnic Linard Parli ho el declaro a la FMR ils plans da renovaziun pel Kleinhaus, chi d’eira auncha in plaina funcziun fin in gövgia passeda. Lo haun a mezdi cumanzo las vacanzas da meg pels scolars, ma ils magisters ed ulteriurs impiegos – in tuot var 80 persunas – s’haun alura al zievamezdi dedichos a la rumida da quist edifizi. Las lavuors da renovaziun scu telas haun alura cumanzo quist lündeschdi. Da nouv staunzas cun duscha e tualetta «La prüma granda lavur ed intervenziun i’l stabilimaint saro il fabricher d’ün chamin per ün lift (tud. Liftschacht), chi’s tira dal plaun suotterran sur ses etaschas fin suot il tet», disch Linard Parli. Quist lift dess in futur alura impustüt amegldrer la logistica e la lavur i’l minchadi per la squedra da las cunagiunzas – i’l Lyceum Alpinum vegnan quellas numnedas «signorinas» – ma eir da tuot l’equipa tecnica. In seguit cumainzan alura las lavuors da sanaziun e renovaziun vi da las 30 chambras d’internat. Intaunt cha’ls scolars vaivan fin uossa be bagns d’etascha, dessan las staunzas da durmir survgnir in futur ün bagn cun duscha e tualetta. «Las staunzas survegnan üna tevladüra in larsch scu eir ün fuonz da parket. La capacited resta eir in futur la medemma, que gnaro tuot scumpartieu ün pô oter», disch Martin Scherer. Uschè vain p.ex redimensiuneda l’abitaziun dal mneder da l’internat e que vain miss ad ir üna nouva staunza cumünaivla suot il tet cun bigliard, dart, fussballin ed otras activiteds da temp liber. Ma eir las staunzas da scoula i’l Kleinhaus vegnan renovedas cumplettamaing e vegnan drizzedas aint tenor las pü nouvas pretaisas. E la chesa vain eir saneda dal radon, chi nu vess in avegnir – grazcha üna ventilaziun speciela – pü da gnir concentro uschè ferm i’l murütsch. Separer il minchadi da scoula dal plazzel da fabrica «La pü granda sfida cha nus vains a reguard il fabricher es cha’l Kleinhaus as rechatta precis i’l center, la mited dal campus – uschè cha’l plazzel da fabrica schmezza il campus in duos parts», disch Linard Parli. Perque es gnida fabricheda üna passarella provisorica vi da la fatscheda davous dal Kleinhaus, chi pussibilitescha eir düraunt il temp da renovaziun cha tuot il manaschi da scoula funcziuna scu üsito. Però l’access a l’entreda principel e’l rondel nu saro düraunt ses mais pussibla. Martin Scherer agiundscha: «Que ans es fich important cha la gestiun da la scoula e dal plazzel da fabrica vegnan separedas – dimena ch’üngüns scolars nu’s rechattan sül fabricat e ch’üngüns lavuraints as rechattan illa scoula – impustüt per garantir la sgürezza.» Ils scolars da la terza e quarta classa survegnan alura düraunt il temp da sanaziun ün allogi i’l convict da giuventüna, il quêl as rechatta ün pêr tschient meters davent dal Lyceum. 11 milliuns francs pel Kleinhaus Il büdschet per tuot il proget da renovaziun pel Kleinhaus – chi’d es gnieu elavuro in detagl düraunt ils ultims duos ans – es previs cun 11 milliuns francs. Quels po il Lyceum Alpinum finanzier tuot cun egens mezs e que grazcha al success da la scoula media ed internat i’ls ultims ans. «L’ensemble dal Lyceum es dominant pel purtret da cumün da Zuoz, ma nus vainsa eir üna granda lezcha scu patrun da lavur cun var 170 impiegos e que düraunt 12 mais l’an. Perque esa eir important cha nus ans essans consciaints da quista rolla cha nus vains per Zuoz e vulainsa eir investir i’l futur», disch Martin Scherer. Scha tuot vo bain, esa previs d’inaugurer il Kleinhaus la mited da november cun ün di da las portas aviertas, uschè cha’ls scolars paun güst zieva retrer lur nouvas staunzas. A partir da quist’eivna e per var ses mais vain renovo il Kleinhaus dal Lyceum Alpinum Zuoz. Da nouv dessan las staunzas d’internat in quist edifizi eir survgnir ün bagn cun duscha e tualetta. Visualisaziun da las nouvas staunzas i’l Kleinhaus, chi dessan gnir retrattas dals scolars la mited da november 2025. Il Kleinhaus al principi dal 20evel tschientiner. Quist edifizi es sto il punct da partenza da la scoula media cun internat a Zuoz. Uschè guardaivan las staunzas da durmir i’l Kleinhaus oura avaunt var 100 ans. A partir da quist’eivna e per var ses mais vain renovo il Kleinhaus dal Lyceum Alpinum Zuoz. Da nouv dessan las staunzas d’internat in quist edifizi eir survgnir ün bagn cun duscha e tualetta. A partir da quist’eivna e per var ses mais vain renovo il Kleinhaus dal Lyceum Alpinum Zuoz. Da nouv dessan las staunzas d’internat in quist edifizi eir survgnir ün bagn cun duscha e tualetta. Survista d'üna part dal campus dal Lyceum. Il Kleinhaus (mited mellan) as rechatta in mited dal campus, il Grosshaus as rechatta a dretta.

Il proget per üna surfabricaziun cun passa 20 abitaziuns per indigens a La Punt Chamues-ch vain realiseda in duos etappas. Que causa cha que ho do recuors da seguondindigens cunter duos da quatter chesas previsas. Las lavuors da fabrica per la prüma etappa vessan da cumanzer la prümavaira chi vain – dimena ün an pü tard scu oriundamaing previs. I’l quartier Alvra a La Punt Chamues-ch – dimena güst sur la staziun da la viafier ed in direcziun dal pass – vess insè già daspö quista prümavaira da regner ün grand travasch, que vessan dad esser in acziun traxs e lavuraints da fabrica. Que d’eira almain auncha previs l’an passo düraunt la planisaziun ed aunz cha la dumanda da fabrica es gnida publicheda. Pel mumaint as preschaintan las duos parcellas da fabrica – inua cha que es planiseda üna surfabricaziun cun 21 abitaziuns pajablas per indigens – scu pro verd. Ün opposiziun da seguondindigens, chi sun in possess d’abitaziuns güsta sper las surfabricaziun previsa – haun nempe piglio pusiziun ad üna decisiun da fabrica e protesta. Ed alura haune inoltro ün recuors cunter duos da quatter chesas planisedas tal Güdisch superiur dal Grischun in marz da quist an (la FMR vaiva rapporto duos voutas in marz 2025). Situaziun stantusa per la vschinauncha Per la vschinauncha da La Punt Chamues-ch ho quist recuors chaschuno üna situaziun stantusa, siand ch’ella voul già daspö lönch realiser la surfabricaziun e contribuir activmaing a diminuir la manchaunza d’abitaziuns pajablas per indigens. E que il meglder in üna tratta per pudair trer a nüz sinergias. La Punt Chamues-ch d’eira eir üna da las prümas vschinaunchas in Engiadin’Ota chi’d es gnida activa in quist connex. Perque vaiva la radunanza cumünela da La Punt Chamues-ch delibero già in december 2023 ün credit da 13,6 milliuns francs, chi dess finanzier la surfabricaziun sün duos parcellas na cunfinantas. Üna da quellas parcellas es in possess da la vschinauncha politica e l’otra da la vschinauncha burgaisa. In tuot sun previsas 21 abitaziuns per indigens in quatter chesas chi’s drizzan impustüt a famiglias. Evaluo situaziun e chatto soluziun Il recuors inoltro dals seguondindigens pertuocha però be las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa. In seguit ho la vschinauncha da La Punt Chamues-ch stuvieu evaluer da nouv la situaziun e decider scha’l proget dess gnir realiso in üna u duos etappas. «Nus vains uossa decis da realiser il proget in duos etappas. Que voul dir cha vulainsa fabricher las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha politica – inclus üna garascha – uschè svelt scu pussibel», disch Urs Niederegger, chanzlist cumünel da La Punt Chamues-ch. El agiundscha cha que nu giaja però a la fin listess na uschè spert scu giavüscho, siand cha la vschinauncha hegia da tgnair aint la procedura da submissiun. Impü haun eir auncha da gnir scrittas oura e surdedas las lavuors. Prümas lavuors a partir da l’an chi vain Però las lavuors preparativas in quist connex haun tenor il chanzlist già cumanzo insembel culs specialists invouts. El disch: «Ma il cumanzamaint da las lavuors da fabrica sun uossa prubabelmaing pür realisablas a partir da la prümavaira chi vain.» In connex cul recuors pertuchand las chesas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa fo Urs Niederegger quint da survgnir üna decisiun dal Güdisch superiur dal Grischun quista sted u al principi d’utuon. Scha’l recuors nu vain trat inavaunt davaunt Tribunel federel, alura as pudess forsa güst eir cumanzer cun la seguonda etappa da la surfabricaziun l’an chi vain. «Uschigliö giaro que aunch’üna vouta pü lönch, scha tuot vo giò Losanna, que vzaronsa alura», disch Urs Niederegger. Surfabricaziun Alvra vain etappeda Ün recuors da seguondindigens – chi’s dostan cunter duos da quatter chesas d’üna surfabricaziun per indigens previsa a La Punt Chamues-ch – ho do l’andit a la vschinauncha da realiser quella in duos etappas. Martin Camichel/FMR La vschinauncha da La Punt Chamues-ch ho già in december 2023 delibero ün credit da 13,6 milliuns francs per realiser üna surfabricaziun cun quatter chesas e passa 20 abitaziuns pajablas per indigens. Quel proget dess gnir realiso sün duos parcellas na cunfinantas chi sun in possess da la vschinauncha burgaisa e politica. Insè füss que sto previs cha las lavuors da construcziun cumanzessan già quista prümavaira. Ma cunter las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa ho que do quist marz ün recuors da seguondindigens, chi’d es pel mumaint davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. «Nus vains uossa decis da realiser il proget in duos etappas. Que voul dir cha vulainsa fabricher las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha politica – inclus üna garascha – uschè svelt scu pussibel», disch Urs Niederegger, chanzlist cumünel da La Punt Chamues-ch. Tenor el vegan uossa las lavuors scrittas oura e surdedas. Ma las prümas lavuors da construcziun per quista prüma etappa varon però lö pür la prümavaira chi vain. Scha’l recuors cunter las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa nu vain trat inavaunt davant Tribunel federel, alura as pudess forsa eir già cumanzer l’an chi vain cun la seguonda etappa. Il pro es aunch’adüna verd: Cò vess da gnir realiseda la prüma etappa da la surfabricaziun i’l quartier Alvra a La Punt Chamues-ch. Las prümas lavuors da fabrica sun previsas per la prümavaira chi vain. La seguonda etappa: Visualisaziun da las duos chesas, cunter las quelas ad es gnieu fat recuors e chi dessan gnir fabrichedas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa. Visualisaziun da las duos chesas chi faun part da la prüma etappa da la surfabricaziun e chi dessan gnir realisedas sün üna parcella in possess da la vschinauncha politica. Il pro es aunch’adüna verd: Cò vess da gnir realiseda la prüma etappa da la surfabricaziun i’l quartier Alvra a La Punt Chamues-ch. Las prümas lavuors da fabrica sun previsas per la prümavaira chi vain.

Il crater immez ün territori abito a La Punt Chamues-ch – chi’d es gnieu chaschuno d’üna cupicha d’eroplan pitschen la mited da marz 2025 – es eir auncha var duos mais zieva la disgrazcha bain visibel. Fin cha’l crater saro darcho creschieu aint cumplettamaing, nu giaro que uschè lönch scu fin cur cha’l rapport finel in connex cun la cupicha saro avaunt maun. Tenor ün expert d’aviatica düraro que almain duos fin trais ans fin cha’l Post svizzer d’inquisiziun da sgürezza (SUST) ho eruieu ils motivs per la disgrazcha. Disgrazcha duos minuts zieva la partenza Tenor prümas retscherchas d’eira l’eroplan da propeller dal tip Extra EA-400 partieu in lündeschdi, ils 17 marz 2025, intuorn las 17.20 sülla plazza aviatica a Samedan cul böt Roskilde in Danemarc. Però be güsta duos minuts zieva la partenza è’l crudo giò a l’ur da La Punt Chamues-ch i’l territori Alvra. Tuot ils trais passagers – ün pêrin d’advocats dal Danemarc cun lur figl – nun haun survivieu l’accidaint. (fmr/cam) Ün sguard sül crater immez ün territori abito a La Punt Chamues-ch cha l’eroplan pitschen ho chaschuno tar la disgrazcha als 17 marz 2025. Il vrac da l’eroplan dal tip Extra EA-400 chi vaiva cumanzo ad arder cuort zieva la disgrazcha. Ün sguard sül crater immez ün territori abito a La Punt Chamues-ch cha l’eroplan pitschen ho chaschuno tar la disgrazcha als 17 marz 2025.

La vschinauncha da Puntraschigna ho l’an passo cumanzo ad evaluer, scha prümas abitaziuns vegnan eir druvedas correctamaing – u scha que vain fat adöver in möd illeghel da quellas scu seguonda abitaziun. Tar passa 30 cas nun es l’adöver aunch’adüna na sclarieu cumplettamaing. Perque voul la vschinauncha uossa elavurer ün catalog da criteris, chi dess in futur servir scu basa per pudair sclarir cas difficils, tals quêls l’ütilisaziun nun es evidainta. L’an passo ho l’administraziun cumünela da Puntraschigna evaluo sistematicamaing e cun granda lavur l’adöver correct da prümas abitaziuns. In quist connex sun gnidas controlledas in tuot 196 abitaziuns. In ün prüm pass nu d’eira que per l’administraziun cumünela evidaint tar 71 abitaziuns da quellas, scha quellas vegnan propi ütilisedas correctamaing scu prümas abitaziuns. Perque s’ho la vschinauncha drizzeda a las proprietarias e proprietaris pertuchos in scrit, chi’d haun in seguit stuvieu der sclarimaint cun ün formuler davart l’adöver da lur abitaziun. Ils resuns sun gnieus evaluos da l’administraziun cumünela e tar passa la mited dals 71 cas ho pudieu gnir confermo ün adöver correct. Ma tar var 30 abitaziuns nun es l’ütilisaziun scu prüma abitaziun aunch’adüna na dal tuot sclarida e confermeda. Perque ho que dabsögn d’ulteriuras examinaziuns. La situaziun nun es alva u naira «Güsta hozindi ed impustüt zieva corona cun las nouvas fuormas da lavur – scu il homeoffice – nun es la situaziun in connex cun l’adöver da las abitaziuns ubain alva ubain naira», disch Jeannette Guadagnini, chanzlista cumünela da Puntraschigna. Ella agiundscha cha que detta cas evidaints – scu p.ex scha’ls iffaunts dals proprietaris vaun a scoula a Puntraschigna u scha las persunas pertuchedas haun ün lö da lavur illa vschinauncha u la regiun – tals quêls l’adöver scu prüma abitaziun es correct. Ma que detta eir oters cas in vschinauncha – dimena cas difficils, tals quêls a do üna situaziun traunteraint. Tenor ledscha federela stu l’adöver scu prüma abitaziun nempe esser evidaint per terzs e la persuna pertucheda stu avair sieu center da la vita illa vschinauncha. Ma cu cha que es propi definieu e quaunt suvenz cha la persuna as stu a la fin tratgnair illa vschinauncha per avair il center da vita lo, que nun es neir na propi definieu illa ledscha. Elavurer catalog da criteris Perque ho la suprastanza cumünela decis d’elavurer cun sustegn d’ün cusglieder giuridic extern ün catalog da criteris. Quel catalog dess alura in avegnir servir scu basa pels ulteriurs sclarimaints in connex cun las var 30 abitaziuns, inua cha l’adöver scu prüma abitaziun nun es pel mumaint dal tuot cler. Impü es eir auncha pendent ün cas tal Güdisch federel, tal quêl Puntraschigna vaiva criticho ün fos adöver d’üna prüma abitaziun. Quel cas es scu prüm gnieu tratto davaunt l’anteriur Güdisch administrativ dal Grischun (hozindi Güdisch superiur dal Grischun). «Avaunt var ün an es il cas alura gnieu trat inavaunt dals recurrents a Losanna e que po dürer fin a duos ans fin cha la sentenza dal Güdisch federel es avaunt maun», declera Jeannette Guadagnini ed agiundscha: «La correspundenza da vart da la vschinauncha es intaunt serreda giò, uossa vainsa be d’avair pazienzcha. Ma la resposta nu gnaro güsta l’eivna chi vain.» Cun la decisiun da Losanna – dimena da l’instanza giuridica la pü ota in Svizra – spera la vschinauncha da Puntraschigna da survgnir tschertezza che dovairs cha la vschinauncha ho in connex cun eruir l’adöver da prümas abitaziuns. Ma eir che dovairs cha’ls proprietaris e las proprietarias haun – e che infurmaziuns ch’els haun da furnir a la vschinauncha – per pudair confermer lur adöver correct scu prüma abitaziun. Spetter la resposta da Losanna «Las examinaziuns in connex cun l’ütilisaziun da las abitaziuns sun stedas üna granda lavur per l’administraziun cumünela. Nus sperains uossa sün ün sclarimaint da la situaziun – eir per pudair agir in avegnir tar la controlla da las abitaziuns tenor criteris, chi sun definieus cleramaing», disch Jeannette Guadagnini. Dalum cha’l catalog da criteris es gnieu elavuro e dalum cha la sentenza directiva dal Güdisch federel es avaunt maun, voul la vschinauncha da Puntraschigna cuntinuer cun la controlla detaglieda da las var 30 abitaziuns, tar las quelas l’adöver nun es pel mumaint auncha evidaint. Las proprietarias ed ils proprietaris d’abitaziuns pertuchos vegnan tenor Jeannette Guadagnini alura infurmos persunelmaing davart il proceder. Üna situaziun ne alva e ne naira «Güsta hozindi ed impustüt zieva corona cun las nouvas fuormas da lavur – scu il homeoffice – nun es la situaziun in connex cun l’adöver da las abitaziuns ubain alva ubain naira», disch Jeannette Guadagnini, chanzlista cumünela da Puntraschigna. Perque ho l’administraziun cumünela cumanzo l’an passo a controller l’ütilisaziun da prümas abitaziuns in vschinauncha. Zieva divers sclarimaints nun es que uossa tar var 30 cas aunch’adüna na evidaint, scha que’s tratta d’üna prüma abitaziun. Perque voul la vschinauncha uossa lascher elavurer cun sustegn d’ün cusglieder giuridic ün catalog da criteris, chi dess servir ​in avegnir scu basa tar la controlla da las abitaziuns tenor criteris, chi sun definieus cleramaing. Impü es eir auncha pendent ün cas tal Güdisch federel, tal quêl Puntraschigna vaiva criticho ün fos adöver d’üna prüma abitaziun. (fmr/cam) Puntraschigna ho l’an passo evaluo l’adöver da prümas abitaziuns.Tar var 30 abitaziuns nun es l’ütilisaziun correcta scu prüma abitaziun aunch’adüna na dal tuot sclarida e confermeda. Perque ho que dabsögn d’ulteriuras examinaziuns. Puntraschigna ho l’an passo evaluo l’adöver da prümas abitaziuns.Tar var 30 abitaziuns nun es l’ütilisaziun correcta scu prüma abitaziun aunch’adüna na dal tuot sclarida e confermeda. Perque ho que dabsögn d’ulteriuras examinaziuns. Puntraschigna ho l’an passo evaluo l’adöver da prümas abitaziuns.Tar var 30 abitaziuns nun es l’ütilisaziun correcta scu prüma abitaziun aunch’adüna na dal tuot sclarida e confermeda. Perque ho que dabsögn d’ulteriuras examinaziuns.

La s-chabellera Pizzet sur Zuoz stu gnir rimplazzeda zieva 20 ans manaschi. Sia possessura, la S-chabelleras e runels Zuoz SA nun ho ils mezs finanziels pel proget da 10 milliuns francs. Perque es dumandeda la vschinauncha da Zuoz scu acziunaria principela. La s-chabellera Pizzet sur Zuoz dess gnir rimplazzeda. Ün proget chi cuosta üna pruna raps. Per üna da las s-chabelleras sur Zuoz terminescha l’an chi vain zieva 20 ans la concessiun da manaschi. «Ad es üna bella maschina mecanica chi funcziuna fich bain ed es mantgnida fich bain, però nossas ledschas nu permettan pü da la druver in etern», declera Flurin Wieser, il mneder da gestiun da la S-chabelleras e runels Zuoz SA (SSZ SA). Üna sanaziun da la s-chabellera Pizzet bsögness investiziuns da circa 5 milliuns francs. Üna nouva s-chabellera custess il dobel. Ma la possessura nun ho ils mezs per finanzier il proget da 10 milliuns francs per rimplazzer la s-chabellera Pizzet. «La gestiun as porta svess, però investiziuns cun quel schmertsch cha nus vains nu’s po fer grandas», uscheja il mneder da gestiun. La vschinauncha dess finanzier Perque sun uossa dumandos ils acziunaris e las acziunarias. La vschinauncha da Zuoz es l’acziunaria principela da la SSZ SA cun bundant 47 % da las aczias. Pel president cumünel esa cler cha la vschinauncha ho ün oblig: «Perdand üna da quellas s-chabelleras, perda l’attractivited da Zuoz. Que pudess der üna spirala negativa a Zuoz», disch Romeo Cusini ed explicha cha que pudess esser il cas p.ex. tar glieud da seguondas abitaziuns chi nu chattess Zuoz pü attractiv. Tenor il plan da la SSZ SA as voul que dozer il chapitel d’aczias cun l’import da 10 milliuns francs per pudair finanzier la nouva s-chabellera Pizzet. Ad es previs eir inavaunt cha la vschinauncha da Zuoz dess esser l’acziunaria principela cun minimel 51 % da las aczias. Uossa dumanda la vschinauncha da Zuoz in gün a la populaziun per ün credit transitoric da 10 milliuns francs per cha la planisaziun da la nouva s-chabellera Pizzet possa cumanzer. La fin da l’an dessan alura gnir segnedas las nouvas aczias. La spraunza sül rest dals acziunaris Scha’ls 10 milliuns francs da la vschinauncha da Zuoz gnaron alura propi druvos cumplettamaing per la construcziun da la nouva s-chabellera nun es auncha cler. Pel president cumünel da Zuoz e pel mneder da gestiun da la SSZ SA saja l’investiziun da la vschinauncha i’l meglder cas 5,1 milliuns francs per 51 % da las aczias. I’l pü nosch cas dess la vschinauncha surpiglier 100 % da las aczias cun üna valüta da 10 milliuns francs. Que dependa però, scha oters acziunaris – privats e vschinaunchas vicinas – sun pronts da cumprer üna part da las aczias nouvas. Debits vegls i’ls cudeschs dessan gnir scrits giò In üna seguonda dumanda da la SSZ SA dessan ils votants e las votantas decider, scha la firma po scriver giò debits dad 11,5 milliuns francs invers la vschinauncha Zuoz pell’infrastructura dad innaiver e da s-chabelleras. La radunanza cumünela ho già scrit giò ils debits in sieus cudeschs, ma els sun auncha i’l bilauntsch da la regiun dals skis. Tuot las duos chosas dessan gnir trattedas illa radunanza cumünela dal gün da quist an. Pel president cumünel, Romeo Cusini, esa cler cha la vschinauncha ho ün oblig da güder a finanzier la s-chabellera. Flurin Wieser es il mneder da gestiun da la S-chabelleras e runels Zuoz SA chi stu rimplazzer pel prossem an la s-chabellera Pizzet.

Prosma dumengia decidan a chaschun da las votaziuns cumünelas taunt Samedan scu eir Puntraschigna davart l’avegnir da l’Ospidel d’Engiadin’Ota. A Scuol es üna meglioraziun i’l center. Dumengia, ils 18 meg, sun las votantas e votants da Samedan e da Puntraschigna invidos a l’urna. Scu tuot las vschinaunchas da la regiun staun eir quellas duos decider scha l’ospidel d’Engiadin’Ota dess gnir integro in l’Ospidel chantunel a Cuira u brich. Las suprastanzas cumünelas arcumandan da dir SCHI a l’integraziun. Puntraschigna vuless eir saner chesa da scoula A Puntraschigna decida il suveraun impü sch’el voul accepter ün credit da proget per l’import da 9 milliuns francs per saner ed ingrandir la chesa da scoula suot. Quella scoula es gnida fabricheda avaunt var 125 ans e l’ultima sanaziun da l’intern es steda avaunt passa 60 ans. Pustüt ils tets gnaron sanos e que as prevezza eir dad optimer energeticamaing l’edifizi. Meglioraziun dad Ardez e Guarda I’l Cumün da Scuol decidan las votantas e votants schi vöglian acceptar üna ledscha pella meglioraziun da las fracziuns d’Ardez e Guarda. Quella ledscha es necessaria perquai cha la radunanza cumünala vaiva decis avant ün on da realisar la meglioraziun da las duos fracziuns. Implü decidarà il suveran da Scuol eir davart üna revisiun parziala da la ledscha davart l’adöver da las vias champestras e da god cun veiculs a motor. I darà eir üna elecziun substitutiva da la cumischiun sindicatoria.

Visualisaziun da las etappas da sanaziun: Il prüm dess gnir fabricho üna passarella a la chesa da scoula Puntraschins Sur e sano l’edifizi culuri blov, illa seguonda etappa dess zieva gnir sano l’edifizi culuri verd. Las votantas e’ls votants da Puntraschigna haun appruvo ün credit da 9 milliuns francs per saner e ingrandir la chesa da scoula Puntraschins Suot. Pro la votumaziun a l’urna sun resultedas 479 vuschs SCHI e 97 cunter la proposta pro üna partecipaziun da bundant 48 %. Zieva 30 ans segia üna sanaziun da la chesa da scoula urgiainta, vaiva la suprastanza cumünela scrit in ses messagi davart la votumaziun. Previs es üna sanaziun cumpletta dal tet fin al s-chudamaint in duos etappas a partir da l’utuon 2026. Tenor plan da la suprastanza cumünela dessan las lavuras da sanaziun esser terminedas la fin da l’an 2027. (cdm/fmr)

In Engiadin’Ota ho cuntinuo eir quista fin d’eivna il maraton da votumaziuns davart l’integraziun da l’Ospidel Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel da Cuira. Puntraschigna disch SCHI, Samedan disch NA. Las vschinaunchas Puntraschigna e Samedan haun decis quista dumengia a l’urna davart l’integraziun dal Ospidel Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel a Cuira – e haun tuottas duos confermo las decisiuns consultativas trattas illas radunanzas cumünelas precedaintas. Las votantas e’ls votants da Puntraschigna haun appruvo l’integraziun cun 400 cunter 176 vuschs. E las votantas e’ls votants da Samedan haun desdit ella cun 427 cunter 364 vuschs. Be amo Zuoz mauncha Zieva las votaziuns definitivas a Puntraschigna e Samedan as preschainta la survista seguaintamaing: intaunt haun ses vschinaunchas appruvo l’integraziun e quatter refüso quella. Perque cha l’integraziun vess pretais tenor statüts l’appruvaziun in tuot las ündesch vschinaunchas da l’Engidin’Ota es quella vairamaing già stetta maculatura zieva il NA da La Punt Chamues-ch illa prüma votumaziun als 4 avrigl. Scu ultima vschinauncha decida Zuoz als 27 meg in radunanza cumünela davart l’integraziun. Scu chi vo inavaunt cun l’ospidel e culla organisaziun dal provedimaint da sandet in Engiadin’Ota zieva la desditta a l’urna in intaunt quatter vschinaunchas, que voul la fundaziun pel provedimaint da sandet SGO discuter cur cha tuot ils resultats sun avaunt maun. Bger temp nu resta però pü, la cunvegna actuela traunter la SGO e las vschinaunchas scrouda la fin da quist an. (cdm/fmr)

Daspö la fin favrer da quist an esa cler cha’l campus d’innovaziun InnHub a La Punt Chamues-ch vain fabricho. Intaunt haun eir già cumanzo las lavuors da sbuder ils vegls edifizis sülla parcella – però la prüma badiglieda per l’InnHub scu tela es gnida spusteda per var ün mais e varo lö la mited gün 2025. Las lavuors vi d’ün tunnel d’access, chi collia la futura garascha da l’InnHub cun la via, haun eir già cumanzo. Chi chi passa pel mumaint tres La Punt Chamues-ch, a quel ed a quella daro dalum in ögl ün purtret insolit, nempe la granda surfatscha libra güsta a l’entreda da la vschinauncha. Lo as rechattaivan auncha fin al principi da marz ils edifizis dal champ da vacanzas CVJM, ün parkegi scu eir la chesa pel ramassamaint dal rüt. Zieva üna sanaziun da las substanzas nuschaivlas sun quists edifizis alura düraunt la mited marz e’l principi d’avrigl da quist an gnieus sbudos per fer plazza pel campus d’innovaziun InnHub. Ils parkegis scu eir ün nouv implaunt da reciclagi sun già gnieus spustos l’an passo güsta vis a vis da quista parcella. Impü haun in avrigl eir già cumanzo las lavuors per ün tunnel d’access, chi dess collier la via cun la futura garascha da l’InnHub. Dapü temp per preparer plazzel da fabrica In occasiun d’üna saireda d’infurmaziun quist favrer vaivan ils respunsabels dal proget eir pudieu comunicher cha l’InnHub vegna finelmaing fabricho. E que zieva ün an da svieda, düraunt cha que nu d’eira adüna taunt cler scha’l campus d’innovaziun – chi’d es gnieu progetto da l’architect cun renom internaziunel Norman Foster – vain eir propi realiso. Perche cha insè füss sto previs – zieva cha l’InnHub vaiva survgnieu il permiss da fabrica in december 2023 – da cumanzer già l’an passo cul fabricat. Düraunt l’an passo es il proget aunch’üna vouta gnieu surlavuro e que ho auncha do pochs müdamaints. In occasiun da quella saireda es eir gnieu comunicho cha la prüma badiglieda per l’InnHub varo lö la mited meg 2025. Però fin uossa nu sun ils traxs auncha cumparieus per cumanzer las lavuors vi da la granda foura. «Nus vains druvo ün pô dapü temp in connex cun las preparaziuns e la surdeda da las lavuors pel plazzel da fabrica principel, ma nus essans lo sün buna via. La partenza da las lavuors es planiseda per la mited gün», disch Tina Boetsch, la mnedra da proget generela da l’InnHub. Üngüna influenza pel plan da termin Ella agiundscha cha que es eir planiso ün’occurrenza in connex cun la badiglieda als 28 gün 2025, però na per las medias e la populaziun, dimpersè be pels partenaris ils pü importants scu eir per la vschinauncha da La Punt Chamues-ch. Tenor il plan da termins dessan a partir da la mited dal 2026 alura cumanzer las lavuors da lain ed ün an pü tard alura las lavuors a l’intern. L’InnHub vain nempe fabricho our d’üna construcziun da lain in ün möd da fabricher ecologic e que drouva pel stabilimaint var 10 000 m³ lain crüj. Sül campus d’innovaziun esa planiso ün restorant cun bar e lounge, ün co-working space, 44 staunzas d’hotel ed och abitaziuns servidas, ün auditori per 250 persunas, staunzas da conferenza, butia da sport scu eir la nouva filiela da Turissem La Punt. Il pitschen retard in connex cun la prüma badiglieda nu varo tenor Tina Boetsch però üngünas consequenzas pel plan da fabrica: «Nus fains inavaunt quint da pudair inaugurer l’InnHub la fin da december 2028.» Engiadina: Prüma badiglieda da l’InnHub as retarda Pel mumaint do in ögl üna granda surfatscha libra güsta a l’entreda da la vschinauncha da La Punt Chamues-ch. Ils edifizis chi’s rechattaivan lo sun gnieus sbudos düraunt la mited marz e’l principi d’avrigl per fer plazza pel campus d’innovaziun InnHub. La prüma badiglieda per quist campus vess stuvieu avair lö la mited da quist mais. Uscheja d’eira que gnieu comunicho il favrer in occasiun d’üna saireda d’infurmaziun. Uossa esa cler: la prüma badiglieda ho retard e varo lö la mited gün. La mnedra da proget generela da l’InnHub, Tina Boetsch disch cha quist retard nu varo üngünas consequenzas pel plan da fabrica. Els fatschan inavaunt quint da pudair inaugurer il campus scu previs la fin da december 2028. (fmr) Las lavuors vi d’ün tunnel d’access, chi collia la futura garascha da l’InnHub cun la via, haun eir già cumanzo. La parcella a l’entreda da La Punt Chamues-ch inua cha’l campus d’innovaziun InnHub vain fabricho. Visualisaziun da l’InnHub chi’d es gnieu progetto da l’architect Norman Foster. Il campus d’innovaziun dess avrir sias portas la fin december 2028.

Il Güdisch federel do radschun a la vschinauncha da Puntraschigna i’l cas d’ün pêr zürigais chi vulaiva – cun üna construcziun insolita – eviter l’oblig d’ütiliser lur abitaziun in cumün scu prüma abitaziun impè da scu seguonda. Zieva l’anteriur güdisch administrativ dal chantun Grischun es il Güdisch federel la seguonda ed ultima instituziun giuridica chi ho decis in quista chosa. La vschinauncha Puntraschigna ho survgnieu radschun davaunt il Güdisch federel in ün disput per üna supponida prüma abitaziun. L’üna o l’otra pernottaziun occasiunela in ün’abitaziun missa a disposiziun gratuitamaing, traunteraint fer lo eir ün po fitness u ün bel bagn a vapur – tuot que nu quinta scu ütilisaziun scu prüma abitaziun. A quista conclusiun es rivo zieva il güdisch administrativ dal chantun Grischun eir il Güdisch federel. In sia sentenzcha dals 7 meg 2025 publicheda quista gövgia, ho el refüso ün recuors d’ün pêr dal chantun Turich e d’üna persuna da Puntraschigna cunter la sentenzcha da la preinstanza grischuna. Il pêr zürigais posseda a Puntraschigna ün’abitaziun chi’d es suottamissa a l’oblig cumünel d’ütilisaziun scu prüma abitaziun. Duos voutas ho la vschinauncha refüso la dumanda da deliberer l’abitaziun da quist oblig ed instruieu ils possessuors da metter a disposiziun quella per l’ütilisaziun scu prüma abitaziun. L’arrandschamaint cha’l pêr zürigais ho zieva preschanto scu soluziun nun ho la vschinauncha però neir na accepto: Il pêr vaiva nempe surlascho gratuitamaing l’abitaziun ad üna persuna da Puntraschigna per sieu adöver. Cunter la decisiun da las autoriteds da Puntraschigna, cha quista soluziun nu correspuonda a la ledscha, haun il pêr e la persuna indigena fat recuors il prüm a Cuira e zieva eir a Losanna – in tuots duos cas però invaun. Confermo argumaints In sia sentenzcha as referescha il Güdisch federel in prüma lingia a que cha la preinstanza vaiva già constato: Cha la persuna indigena chi viva apparaintamaing suletta ill’abitaziun es marideda cun üna persuna chi abita eir a Puntraschigna. E cha l’abitaziun contesteda saja drizzeda aint tenor ils bsögns dal pêr zürigais e chi nu’s rechattan lo üngüns ogets persunels da la persuna indigena. Manzuneda vain illa sentenzcha eir üna controlla da la pulizia ill’abitaziun, tar la quela l’hom zürigais ho aviert la porta e na la persuna indigena. Ed eir üna charta inscritta adresseda a la persuna indigena nun es mê gnida piglieda incunter. Cha quella persuna nüzzagia l’abitaziun be occasiunelmaing per fer fitness u ün bagn a vapur, constatan ils güdischs – ed el hegia pernotto lo be occasiunelmaing. Scu l’anteriur güdisch administrativ riva eir il Güdisch federel perque a la conclusiun chi sajan gnidas ignoredas in quist cas las prescripziuns cumünelas. El constata in sia sentenzcha cha’ls possessuors da l’abitaziun hegian re­füso da der a fit quella ad üna persuna indigena perque cha que nu saja pussibel in üna maniera chi cuverna ils cuosts. Ma zieva haun ils possessuors tuottüna decis da metter a disposiziun l’abitaziun gratuitamaing ad üna persuna indigena. «Quistas circunstanzas extraordi­narias permettan la conclusiun cha’s tratta d’üna construcziun per sguinchir a l’oblig d’ütiliser l’abitaziun scu prüma abitaziun», scriva il Güdisch federel – e refüsa il recuors dal pêr zürigais e da la persuna indigena. Quels haun uossa da surpiglier ils cuosts dal process da 4000 francs. Administraziun cumünela cuntainta «Nus essans cuntaints d’avair tschüf radschun», disch la presidenta cumünela, Nora Saratz Cazin sün dumanda. Sia administraziun elavura pel mumaint cun agüd extern ün catalog da criteris per evaluer cura cha l’ütilisaziun d’üna supponida prüma abitaziun correspuonda a la ledscha e cura na. «L’argumantaziun dal tribunel administrativ cha’l Güdisch federel ho uossa confermo in sia decisiun, ans po der tscherts indizis per preciser quel catalog da criteris», disch la presidenta cumünela. «E la sentenzcha conferma eir cha’l möd cu cha nus vain eruieu in quist cas, scha l’ütilisaziun da l’abitaziun correspuonda a la ledscha, es correct e cha eir ils possessuors portan üna tscherta respunsabilted in quella dumanda.» Sconfitta per seguond indigens Il Güdisch federel ho decis in favur da la vschinauncha da Puntraschigna i’l process davart ün’abitaziun ütiliseda tuot tenor perspectiva scu prüma u seguonda abitaziun. Tenor sentenzcha ho ün pêr dal chantun Turich pruvo d’eviter l’oblig d’ütiliser sia abitaziun a Puntraschigna scu prüma abitaziun. Ils possessuors hegian pruvo cun üna construcziun extraordinaria da correspuonder a la ledscha. Cun quella ho il pêrin miss a disposiziun l’abitaziun ad üna persuna indigena – chi ho però passanto be poch temp per fer fitness u ün bagn da vapur in quella. Scu la vschinauncha e la preinstanza vain eir il ­Güdisch federel a la conclusiun cha que nu correspuonda a la ledscha. (fmr/mst)