710.300

Lescha davart la surveglianza da las finanzas (LSFi)

dals 19-10-2011 (versiun dals 01-01-2025)

Il cussegl grond dal chantun Grischun1),

sa basond sin l'art. 31 al. 1 da la constituziun chantunala2), suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 21 da zercladur 20113),

concluda:

1. Posiziun giuridica ed organisaziun da la controlla da finanzas

Incumbensa ed organisaziun

Art. 1 1 La controlla da finanzas è l'organ suprem da la surveglianza da las finanzas. Ella sustegna:

a) * il Cussegl grond e sia Cumissiun da gestiun exequind la surveglianza da las finanzas sur da l'administraziun, sur da la Dretgira superiura, sur da la Dretgira da giustia sco er sur dals instituts autonoms da dretg public;

la regenza ed ils departaments exequind la surveglianza da las finanzas sur da l'administraziun;

b)

c) * la Dretgira superiura en connex cun ils aspects finanzials da la surveglianza da

la giustia.

2 La Controlla da finanzas è professiunalmain independenta ed è autonoma. En sia activitad da controlla è ella obligada mo a la constituziun ed a la lescha. Ella fixescha annualmain ses program da controlla ed al suttametta a la Cumissiun da gestiun dal Cussegl grond, a la Regenza ed – en extracts – a la Dretgira superiura ed a la Dretgira da giustia per laschar prender enconuschientscha. * 3 La regenza e la cumissiun da gestiun concludan ina cunvegna da finamiras e da prestaziun cun la controlla da finanzas.

4 La controlla da finanzas è suttamessa administrativamain al departament da finanzas e vischnancas.

1) PCG 2011/2012, 259 2) DG 110.100 3) pagina 533 * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch

1

710.300

Champ da surveglianza

la contabilitad dal cussegl grond;

l'administraziun chantunala;

Art. 2 1 A la surveglianza da las finanzas tras la controlla da finanzas èn suttamess – cun resalva d'ina regulaziun divergenta en leschas spezialas:

a)

b)

c) * l'administraziun da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun;

d)

e)

ils instituts da dretg public dal chantun;

las organisaziuns e las persunas ordaifer l'administraziun chantunala, a las qualas il chantun surdat incumbensas publicas;

organisaziuns e persunas che survegnan contribuziuns chantunalas considerablas.

f)

2 La controlla da finanzas surveglia las finanzas er là, nua ch'igl è vegnì endrizzà in agen post da revisiun u da controlla tenor la lescha u tenor ils statuts. Ella coordinescha sia activitad cun auters organs che han incumbensas da controlla.

3 L'activitad da surveglianza tenor l'alinea 1 literas d ed e sa restrenscha da princip al rapport da gestiun, al quint annual ed al rapport da revisiun. Ulteriuras controllas pon vegnir fatgas da la controlla da finanzas mo per incumbensa da la cumissiun da gestiun u da la regenza.

4 L'activitad da surveglianza tenor l'alinea 1 litera f vegn fatga en coordinaziun cun il departament ch'è cumpetent per la surveglianza.

Gremi paritetic

Art. 3 1 Il gremi paritetic consista mintgamai da 2 represchentantas e represchentants da la regenza e da la cumissiun da gestiun. El prenda sias propostas cun maioritad simpla e senza decisiun da tagl da la presidenta u dal president. Il presidi alternescha mintga onn chalendar da la regenza a la cumissiun da gestiun. Il secretariat dal cussegl grond maina il secretariat.

2 En quai che concerna l'engaschament, la desditga e tut las autras chaussas dal persunal che pertutgan persunalmain la manadra u il manader da la controlla da finanzas fa il gremi paritetic proposta a la regenza.

Persunal

Art. 4 1 Il dretg da persunal dal chantun vegn applitgà, nun che questa lescha reglia insatge auter u sch'il cussegl grond prenda ina regulaziun divergenta cun approvar il preventiv.

2 En il rom dal preventiv approvà è la manadra u il manader da la controlla da finanzas cumpetent per tut las fatschentas da persunal da la controlla da finanzas, en spezial er per engaschaments, per promoziuns e per relaschadas.

2

710.300

Collavuraziun cun terzas persunas

Art. 5 1 La controlla da finanzas po consultar expertas ed experts, sch'i basegna enconuschientschas professiunalas spezialas per realisar sias incumbensas u sche quai na po betg vegnir garantì tras ses persunal regular.

2 Per ademplir sias incumbensas po ella collavurar cun instituziuns privatas u publicas.

Gestiun da las finanzas e preventiv

Art. 6 1 Areguard las cumpetenzas d'expensas ed areguard ils surpassaments da credits ha la controlla da finanzas il medem status sco in departament.

2 La controlla da finanzas fa ses preventiv che vegn surpiglià da la regenza senza midadas en il sboz per il preventiv. Ella suttametta directamain a la cumissiun da gestiun las dumondas per surpassaments da credits e per credits posteriurs.

Post da revisiun extern

Art. 7 1 La cumissiun da gestiun incumbensescha in post da revisiun extern da giuditgar periodicamain la qualitad e la prestaziun sco er d'examinar il quint da la controlla da finanzas. *

Correspundenza

Art. 8 1 La controlla da finanzas è en correspundenza directa cun quels posts che stattan sut sia surveglianza.

2 Ella è en correspundenza directa cun la Cumissiun da gestiun, cun la Regenza, cun la Dretgira superiura e cun la Dretgira da giustia. Questas instanzas envidan periodicamain la manadra u il manader da la Controlla da finanzas ad ina discussiun. *

Sustegn ed infurmaziun da la cumissiun da gestiun

Art. 9 1 La controlla da finanzas sustegna l'activitad da surveglianza da la cumissiun da gestiun en il rom da sias pussaivladads ed a norma da l'incarica ch'è vegnida surdada a questa cumissiun.

2 Ella dat a la Cumissiun da gestiun tut las infurmaziuns che servan per exequir la surveglianza suprema. Sin dumonda metta ella a disposiziun tut ils conclus da la Regenza, dals departaments, da la Dretgira superiura e da la Dretgira da giustia che pertutgan la surveglianza dals credits tenor il preventiv e las finanzas dal chantun.

Plinavant suttametta ella a la Cumissiun da gestiun tut ils rapports da revisiun e la correspundenza respectiva e la trametta las decisiuns davart la liquidaziun da reclamaziuns e da propostas. *

3

710.300

3 Ella suttametta a la cumissiun da gestiun mintgamai in register davart tut ils rapports da revisiun ch'èn vegnids fatgs sco er la correspundenza respectiva. Davart revisiuns che duran pli ditg sto la cumissiun da gestiun vegnir orientada cun agid da rapports intermediars.

2. Princips

Cuntegn da la surveglianza da las finanzas

Art. 10 1 La surveglianza da las finanzas da la controlla da finanzas cumpiglia la controlla da la regularitad, da la legalitad, da la rentabilitad, da l'utilitad, da la spargnusadad e da l'effizienza da la gestiun da las finanzas.

Princips da controlla

Art. 11 1 La controlla da finanzas pratitgescha sia activitad tenor las disposiziuns da questa lescha e tenor princips renconuschids.

3. Incumbensas

Incumbensas generalas

Art. 12 1 La controlla da finanzas è cumpetenta per controllar tut las finanzas dal chantun, en spezial: * a) * per controllar il quint annual, ils quints separads dals posts da servetsch, dals instituts da dretg public, dals departaments, da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun;

per controllar ils sistems da controlla interns;

per far controllas da sistems, da projects e dals quints tenor ils resultats;

per far controllas per incumbensa da la confederaziun;

per controllar – sco post da revisiun – organisaziuns, sch'igl exista in interess public.

b)

c)

d)

e)

2 La controlla da finanzas vegn consultada per elavurar las prescripziuns davart il servetsch da pajament e davart la gestiun da las finanzas sco er per sviluppar e per cumprar sistems da contabilitad.

3 La controlla da finanzas n'ha naginas incumbensas executivas.

Incumbensas spezialas e cussegliaziun

Art. 13 1 Las cumissiuns d'inquisiziun parlamentaras, la Cumissiun da gestiun, la Regenza, ils departaments sco er la Dretgira superiura pon dar incumbensas da controlla spezialas a la Controlla da finanzas e la pon consultar – sco organ consultativ – per dumondas da la surveglianza da las finanzas. *

4

710.300

2 Il rapport survegn en quests cas mo l'organ incumbensader che decida tenor princips generals davart l'infurmaziun d'ulteriurs posts.

3 La controlla da finanzas po refusar incumbensas, sch'i vegn periclità l'andament dal program da controlla regular. Incumbensas da cumissiuns d'inquisiziun parlamentaras na pon betg vegnir refusadas.

4. Rapport ed infurmaziun

Rapport e propostas

Art. 14 1 La controlla da finanzas communitgescha sias constataziuns a bucca u en scrit. Ella fa en mintga cas in rapport en scrit davart ils resultats da revisiuns da posts da servetsch e d'ulteriuras controllas impurtantas sco er en cas da reclamaziuns che han ina impurtanza considerabla.

2 Il rapport che po vegnir collià cun propostas, vegn tramess al post da servetsch chantunal cumpetent, a la dretgira regiunala cumpetenta, a l'autoritad da mediaziun cumpetenta, al departament cumpetent, a la Chanzlia chantunala, a la Dretgira superiura, a la Dretgira da giustia ed al Departament da finanzas e vischnancas. En cas da mandats sco post da revisiun vegn il rapport tramess a l'organ cumpetent. * 3 Ils rapports da la controlla da finanzas ed ils documents appartegnents n'èn betg accessibels publicamain en il senn da la lescha davart il princip da transparenza. *

Contestaziuns

Art. 15 1 Fatschentas che na correspundan betg als princips da l'artitgel 10, sco er irregularitads ed insuffizienzas da la contabilitad, ston vegnir contestadas da la controlla da finanzas.

2 Sche la Controlla da finanzas constatescha – exequind sia activitad da surveglianza – mancanzas da l'organisaziun, da la moda da lavurar u da l'engaschament da lavur che na pertutgan betg directamain las finanzas e la contabilitad, communitgescha ella quai en scrit al departament superiur, a la Chanzlia chantunala, a la Dretgira superiura sco er al Departament da finanzas e vischnancas. Ella po recumandar mesiras da meglieraziun. *

Liquidaziun e decisiun

Art. 16 1 La controlla da finanzas fixescha per regla in termin per il post da servetsch, per la dretgira regiunala u per l'autoritad da mediaziun. Entaifer quest termin sto la contestaziun vegnir liquidada u sto vegnir dà suatientscha ad ina proposta. Els orienteschan la controlla da finanzas entaifer il termin fixà davart la liquidaziun da las contestaziuns u da las propostas. *

5

710.300

2 Sch'ina contestaziun u sch'ina proposta na po betg vegnir liquidada entaifer il termin fixà u sche las contestaziuns e sche las propostas èn dispitaivlas, suttametta la controlla da finanzas la fatschenta per la decisiun definitiva:

a)

a la regenza, en cas che na pertutgan betg las dretgiras;

b) * a la cumissiun da surveglianza cumpetenta, per mauns dal Cussegl grond, en

cas che pertutgan la Dretgira superiura u la Dretgira da giustia;

c) * a la Dretgira superiura, en cas che pertutgan ina dretgira regiunala u

in'autoritad da mediaziun.

3 Fin a la liquidaziun definitiva d'ina contestaziun u d'ina proposta da la controlla da finanzas na dastgan ni vegnir fatgs pajaments ni vegnir surpigliadas obligaziuns ch'èn chaussa da la procedura.

Rapport da gestiun

Art. 17 1 La controlla da finanzas fa annualmain in rapport da gestiun per la cumissiun da gestiun e per la regenza, en il qual ella infurmescha davart la dimensiun e davart ils accents da sia activitad da controlla sco er davart constataziuns impurtantas e davart giudicaments impurtants.

2 Quest rapport po vegnir suttamess per part u dal tuttafatg al cussegl grond; el sto dentant tegnair quint dal secret d'uffizi e dals dretgs persunals. Almain ina giada per perioda da legislatura sto vegnir fatg in rapport. *

5. Procedura

Acts chastiabels

Art. 18 1 Sch'i dat indizis per in act chastiabel, annunzia la Controlla da finanzas quai al departament cumpetent, a la Chanzlia chantunala, a la Dretgira superiura u a la Dretgira da giustia. Las instanzas infurmadas procuran immediatamain per las mesiras dumandadas. * 2 En cas ch'i vegn fatg ina denunzia penala, vegnan infurmadas la regenza e la cumissiun da gestiun.

3 Sch'i na vegnan betg prendidas mesiras suffizientas, infurmescha la controlla da finanzas la regenza sco er la cumissiun da gestiun davart ils indizis ch'ella ha scuvrì.

Documentaziun

Art. 19 1 Conclus e disposiziuns da la regenza, da las dretgiras, da las autoritads da mediaziun, dals departaments e dals posts da servetsch che pertutgan las finanzas dal chantun, ston vegnir mess a disposiziun a la controlla da finanzas senza ch'i stoppia vegnir dumandà. *

6

710.300

Access a las datas

Art. 20 1 La controlla da finanzas ha il dretg da consultar las datas ch'èn necessarias per ademplir la surveglianza da las finanzas inclusiv las datas da persunas or da collecziuns da datas dals departaments e dals posts da servetsch sco er da las dretgiras e da las autoritads da mediaziun. Sche las datas èn adattadas e necessarias per ademplir las incumbensas, vala il dretg d'access er per las datas da persunas ch'èn spezialmain degnas da vegnir protegidas. * 2 La controlla da finanzas dastga tegnair en salv u arcunar las datas da persunas, da las qualas ella ha prendì enconuschientscha en tala moda, mo fin che la procedura da revisiun è terminada. Ils access a las differentas collecziuns da datas ed ils intents che duain vegnir cuntanschids cun quai ston vegnir documentads.

3 Per las dretgiras e per las autoritads da mediaziun sa restrenscha l'access als documents ed a las datas sin conclus e sin disposiziuns che stattan en connex cun la surveglianza da la giustia. *

Cooperaziun ed obligaziun d'annunzia

Art. 21 1 Tgi ch'è suttamess a la surveglianza tras la controlla da finanzas, la gida ad exequir sias incumbensas. En spezial preschenta ella u el – sin dumonda – ils documents necessaris e dat las infurmaziuns necessarias.

2 Mancanzas d'ina impurtanza finanziala fundamentala e considerabla, ston vegnir annunziadas immediatamain a la controlla da finanzas.

6. Disposiziuns finalas

Aboliziun dal dretg vertent

Art. 22 1 Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegn abolida la part V. Surveglianza da las finanzas (art. 38 fin 57) da la lescha davart las finanzas e la surveglianza da las finanzas dals 30 d'avust 2007.

Art. 23

Midada dal dretg vertent4)

Referendum ed entrada en vigur

Art. 24 1 Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ5).

2 La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur da questa lescha6).

4) Las midadas dal dretg vertent na vegnan betg inditgadas.

5)

Il termin da referendum è scadì ils 25 da schaner 2012. Entaifer quest termin n'èn vegnids inoltrads nagins referendums.

6) mess en vigur cun CR dals 13 da favrer 2012 per il 1. da mars 2012

7

710.300

Tabella da las modificaziuns - tenor conclus

Conclus 19-10-2011 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015 19-04-2016 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022

Entrada en vigur 01-03-2012 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017 01-11-2016 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025

Element relasch Art. 2 al. 1, c)

Art. 7 al. 1 Art. 12 al. 1 Art. 12 al. 1, a)

Art. 14 al. 2 Art. 16 al. 1 Art. 16 al. 2, c)

Art. 17 al. 2 Art. 19 al. 1 Art. 20 al. 1 Art. 20 al. 3 Art. 14 al. 3 Art. 1 al. 1, a)

Art. 1 al. 1, c)

Art. 1 al. 2 Art. 8 al. 2 Art. 9 al. 2 Art. 13 al. 1 Art. 14 al. 2 Art. 15 al. 2 Art. 16 al. 2, b)

Art. 16 al. 2, c)

Art. 18 al. 1

Modificaziun emprima versiun midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada integraziun midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada

Publicaziun en la CUL - 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-001 2016-019 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008 2023-008

8

710.300

Tabella da las modificaziuns - tenor element

Element relasch Art. 1 al. 1, a)

Art. 1 al. 1, c)

Art. 1 al. 2 Art. 2 al. 1, c)

Art. 7 al. 1 Art. 8 al. 2 Art. 9 al. 2 Art. 12 al. 1 Art. 12 al. 1, a)

Art. 13 al. 1 Art. 14 al. 2 Art. 14 al. 2 Art. 14 al. 3 Art. 15 al. 2 Art. 16 al. 1 Art. 16 al. 2, b)

Art. 16 al. 2, c)

Art. 16 al. 2, c)

Art. 17 al. 2 Art. 18 al. 1 Art. 19 al. 1 Art. 20 al. 1 Art. 20 al. 3

Conclus 19-10-2011 14-06-2022 14-06-2022 14-06-2022 20-10-2015 20-10-2015 14-06-2022 14-06-2022 20-10-2015 20-10-2015 14-06-2022 20-10-2015 14-06-2022 19-04-2016 14-06-2022 20-10-2015 14-06-2022 20-10-2015 14-06-2022 20-10-2015 14-06-2022 20-10-2015 20-10-2015 20-10-2015

Entrada en vigur 01-03-2012 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2025 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2025 01-11-2016 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2025 01-01-2017 01-01-2017 01-01-2017

Modificaziun emprima versiun midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada integraziun midada midada midada midada midada midada midada midada midada midada

Publicaziun en la CUL - 2023-008 2023-008 2023-008 2016-001 2016-001 2023-008 2023-008 2016-001 2016-001 2023-008 2016-001 2023-008 2016-019 2023-008 2016-001 2023-008 2016-001 2023-008 2016-001 2023-008 2016-001 2016-001 2016-001

9