liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Directivas reglan l'organisaziun e la gestiun da las classas pitschnas

Il departament d'educaziun ha relaschà novas directivas che duain sustegnair ils purtaders da las scolas tar la gestiun e l'organisaziun da las classas pitschnas.

La promoziun dals scolars en las classas pitschnas cumplettescha u remplazza en ina scola multifara l'instrucziun en la scola regulara. Questa scola daventa actuala, sche las purschidas da la scola regulara fruntan sin cunfins e na pon betg satisfar avunda als basegns particulars da las scolaras e dals scolars. Quai po esser il cas tar uffants cun grondas difficultads d'emprender e da cumportament sco er tar uffants cun talents spezials.

Fin uss cumpigliava l'expressiun "classas pitschnas" la promoziun en la scola publica d'uffants cun difficultads d'emprender e da cumportament. Tenor la nova lescha da scola e las directivas circumscriva la formulaziun "promoziun en classas pitschnas integradas" er las purschidas per uffants fitg talentads resp. extraordinariamain talentads. Sche las mesiras en il rom da la scola regulara - sco per exempel l'individualisaziun da l'instrucziun u da laschar sursiglir ina classa - na tanschan betg pon quests uffants vegnir promovids suenter l'examinaziun dal servetsch psicologic da scola en il rom da classas pitschnas integradas. Per ils uffants cun in quozient d'intelligenza da 140 e dapli che han difficultads u che pon vegnir en difficultads pervia da lur talents po l'uffizi per secturs spezials da scola disponer a partir da l'onn da scola 2002/03 sin proposta dal cussegl da scola l'assegnaziun ad ina classa pitschna integrada. Las mesiras da promoziun pon vegnir realisadas da la vischnanca u dal center da sustegn da la scola chantunala grischuna a Cuira. Il center da sustegn cumenza sia lavur probablamain l'entschatta da l'onn da scola 2002/03.

Las novas directivas resguardan la lescha da scola revedida, l'ordinaziun da la regenza correspundenta ed ils concepts ch'appartegnan a quests fatgs. Cun las directivas retschaivan ils purtaders da las scolas in instrument da lavur che dat risposta a numerusas dumondas en connex cun las classas pitschnas. A l'entschatta succeda quai en lingua tudestga, a partir dal december er en rumantsch e talian. Al cumenzament da las directivas stattan insaquantas ideas fundamentalas concernent la cultura e la promoziun en classas pitschnas. Quest instrument da lavur cuntegna plinavant divers entruidaments pertutgant dumondas organisatorias ed administrativas davart la concepziun da las classas pitschnas sco er davart ils aspects pedagogics e psicologics. Plinavant anflan ins en questas directivas er indicaziuns davart la collavuraziun tranter las persunas cun la pussanza dals geniturs, las persunas dal fatg ed ils purtaders da las scolas sco er divers exempels da reglaments pertutgant l'engaschament, las qualificaziuns, la furmaziun e la scolaziun supplementara da persunas d'instrucziun sco er insaquantas rispostas sin las dumondas concernent la finanziaziun ed ils subsidis per las classas pitschnas.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient dal Grischun

Funtauna: rg uffizi per secturs spezials da scola

Data: 27.11.2001
Radund 20 miliuns francs per las vischnancas deblas da finanzas

Per la gulivaziun da finanzas intercommunala 2001 dat la regenza liber contribuziuns en la summa totala da 20.8 milliuns francs. Questa summa vegn duvrada per contribuziuns da gulivaziun a vischnancas deblas da finanzas e vegn repartida sequentamain:

- 9.65 milliuns per la gulivaziun da la forza fiscala,

- 7.42 milliuns per contribuziuns ad ovras publicas,

- 3.73 milliuns per la gulivaziun dal basegn spezial.

Consultaziun a la confederaziun

La regenza beneventa en sia posiziun per mauns da la confederaziun il sboz per in'ordinaziun davart il commerzi ambulant, schebain cun diversas resalvas. Ella crititgescha dentant che tscherts termins e tschertas pretaisas pertutgant ils documents ch'èn d'inoltrar cun las dumondas da permissiun pudessan esser in grond impediment per las persunas pertutgadas. En il sectur da las taxas propona ella ina reglamentaziun detagliada per uschia realisar l'unificaziun ch'ins haja en mira.

Fatgs dal persunal

- Werner Andreas Trüb, naschius 1965, da Maur ZH, domicilià a Domat, daventa medi da partiziun/medi assistent en la clinica psichiatrica Waldhaus a Cuira. El entra en uffizi a l'entschatta schaner 2002.

A la fin da november 2001 van en pensiun ils suandants emploiads chantunals:

- Ulysses Abutillo, Maiavilla, stimader chantunal,

- Hans Bandli, Seewis-Vitg, referendari al Plantahof,

- Bistgaun Cahannes, Cazas, policist chantunal,

- Alexander Dönz, Cuira, schef da l'uffizi d'agricultura,

- Josef Joos, Trimmis, referendari al Plantahof,

- Anna Maria Lozza-a Marca, Cuira, lavurera sociala en l'uffizi dal servetsch social,

- Edwin Lutz, Cuira, policist chantunal,

- Reto Meuli, Jenins, policist chantunal,

- Leonhard Müller, Giuvaulta, expert tecnic tar l'uffizi per l'ambient,

- Bruno Parolini, Glion, inschigner forestal cirquital tar l'uffizi forestal,

- Carl Plebani, Favugn, policist chantunal,

- Walter Rogentin, Landquart, policist chantunal,

- Venanzius Sac, Cazas, mastergnant tar l'uffizi da construcziun bassa a Tusaun,

- Hans-Ulrich Urwyler, Tusaun, cussegliader da manaschi tar l'uffizi da megliuraziun e mesiraziun, e

- Jules Valär, Cuira, laborant tar l'uffizi da construcziun bassa.

La regenza als engrazia per ils servetschs prestads en favur dal chantun.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 29.11.2001
A13: Staziun da salvament supplementara a Spleia è en funcziun

Il provediment medical d'urgenza per lung da la A13 è vegnì remplazzà da la staziun da salvament temporara a Spleia. Er las basas da salvament a Roveredo e Mesauc èn vegnidas rinforzadas.

Cun la serrada da la galaria dal Gottard è la via dal San Bernardin (A13) daventada la ruta da transit tras las Alps cun las pli autas frequenzas per il traffic da camiuns pesants tras la Svizra.

Cuntanschibla da tuttas uras sur il clom d'urgenza 144

Fin ch'ils camiuns pon puspè far diever da la galaria dal Gottard vegn rinforzà il provediment medical d'urgenza tras la staziun da salvament a Spleia. Questa staziun fa part pertutgant l'organisaziun a la regiun d'ospitals Tusaun, che cumpiglia la A13 fin a Valragn (vitg). Ina squadra da salvament da duas persunas stat a disposiziun per l'acziun durant 24 uras. Ella posseda in vehichel da salvament bain equipà. En cas da basegn pon ins dumandar in medi d'urgenza tras il clom d'urgenza 144. Sco manader medical da la staziun da salvament è vegnì designà Peter Adrian Herzog, medi d'urgenza directiv dal Grischun. Ils custs che resultan dal fatg che la staziun da salvament stat a disposiziun vegnan surpigliads en emprima lingia dal chantun. Il chantun Grischun spera dentant che la confederaziun sa participeschia adequatamain.

Rinforz er da la vart dal sid

A la vart dal sid da la ruta dal San Bernardin èn vegnidas rinforzadas las basas da salvament a Roveredo ed a Mesauc cun persunal e material. Questas duas basas èn pia prontas per l'acziun da tuttas uras.

Per pudair vegnir a frida cun eventuals eveniments cun dapli che quatter fin tschintg blessads sin la ruta dal San Bernardin, ha il chantun Tessin concludì da collavurar stretgamain cun il chantun Grischun. A San Bernardin han ins gia pinà il material da sanitad correspundent.

Gremi: departament da sanitad dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da sanadad

Data: 04.12.2001
Nov uffizi d'agricultura, meglieraziun da structura e mesiraziun (UAMM)

A partir dal 1. da schaner 2002 vegnan reunids l'uffizi d'agricultura e l'uffizi da megliuraziun e mesiraziun al nov uffizi d'agricultura, meglieraziun da structura e mesiraziun (UAMM). Cunquai cuntanscha il project "Agro 99" ch'è vegnì lantschà l'onn 1999 dal departament da l'intern e da l'economia publica sia terminaziun. Il project ha gì l'intent d'examinar gist tant las structuras dal sectur da l'agricultura sco er la repartiziun da las incumbensas e cumpetenzas. Sco resultat sa preschenta uss cun la realisaziun da l'UAMM sco in'organisaziun orientada vers il futur, economica ed orientada a la clientella.

En consequenza da la pensiun dals schefs dals uffizis da fin uss han ins pudì occupar gia ad uras las plazzas dal schef da l'uffizi d'agricultura, meglieraziun da structura e mesiraziun cun Aurelio Casanova sco er dal manader da la partiziun d'agricultura cun Valentin Luzi. Aurelio Casanova lavura gia dapi il 1. da november 2001 sco schef da l'uffizi da megliuraziun e mesiraziun. Il 1. da schaner 2002 cumenza Valentin Luzi sia lavur sco manader da la partiziun d'agricultura.

Gremi: departament da l'intern e da l'economia publica

Funtauna: rg departament da l'intern e da l'economia publica

Data: 21-12-2001
In grond dumber da cudeschs da la biblioteca chantunala èn a disposiziun en l'internet

Tut ils cudeschs e las medias ch'èn vegnids cataloghisads dapi l'onn 1983 en la biblioteca chantunala grischuna èn dapi curt temp registrads cumplettamain en il catalog da EED. Sin la pagina d'internet

http://kbchur.gr.ch

stattan els medemamain a disposiziun. Ils titels correspundents pon vegnir empustads per e-mail. En connex cun la digitalisaziun ha pudì vegnir distgargià il catalog da cedels e las parts dal catalog han pudì vegnir messas ensemen. En la sala da la biblioteca chantunala chattais Vus sulettamain duas mobiglias cun cartotecas. Ellas cumpiglian in catalog d'auturs ed in catalog tenor materias che cuvran il temp fin l'onn 1983.

gremi: biblioteca chantunala grischuna

funtauna: rg biblioteca chantunala grischuna

data: 21-12-2001
Per la fin da l'onn

La regenza ha gì 44 sesidas durant l'onn che va uss a fin. A chaschun da questas ha ella prendì 1985 conclus (l'onn passà 2176). Dapi 1995 ha il dumber da las fatschentas da la regenza pudì vegnir reducì marcantamain. Quai è la consequenza da diversas reorganisaziuns e midadas da cumpetenza sco er da la realisaziun dal project EFLAD (essenzialisaziun e flexibilisaziun da la legislaziun e da l'applicaziun dal dretg). Essend che fatschentas da rutina èn vegnidas delegadas sin in plaun pli bass, po la regenza sa deditgar pli profundamain a las dumondas impurtantas.

Il presidi da la regenza va il 1. da schaner 2002 a Claudio Lardi, vicepresident daventa Stefan Engler.

La regenza giavischa per l'onn nov a tuttas conburgaisas ed a tuts conburgais tut il bun, fidanza en il futur e prosperitad.

Fatgs da persunal

A la fin da december van ils suandants emploiads chantunals en pensiun:

- Fridolin Blumenthal, polizist chantunal,

- Dino Geronimi, Spleia, vier tar il district da construcziun bassa Tusaun,

- Felix Koch, Cuira, secretari tar il servetsch archeologic e

- Hans Zanotta, Ramosch, vier tar il district da construcziun bassa Scuol.

La regenza engrazia ad els per lur servetschs ch'els han prestà al chantun.

- Markus Dünner, naschì 1958, da Dünnershaus/TG, domicilià a Panaduz, daventa nov architect chantunal e successur da Erich Bandi a l'entschatta da fanadur 2002.

- Gian Cla Feuerstein, naschì 1969, da Puschlav, domicilià a Bever, daventa inschigner forestal regiunal tar l'uffizi forestal. El cumenza la lavur a l'entschatta d'avrigl 2002.

- Ernst Meier, naschì 1958, da Turitg, domicilià a Domat/Ems, daventa manader dal sectur preventiv e fatgs da quint sco era substitut dal schef da l'administraziun da finanzas. El cumenza la lavur a l'entschatta da zercladur 2002.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: Regenza

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 27.12.2001
Furmaziun pratica da persunas d'instrucziun

La furmaziun a la scol'auta pedagogica (SAP) entschaiva ad obtegnair furma: A partir da 2003 vegnan offeridas las furmaziuns fundamentalas per persunas d'instrucziun per la scola primara e per la scolina. La regenza ha fixà las cundiziuns structuralas essenzialas per il studi a la scol'auta pedagogica (SAP). Ella accentuescha en quest connex la gronda muntada da la furmaziun pratica.

En ils dus andaments da studi offerids dura il studi cumplet mintgamai trais onns; el vegn dividì en in studi fundamental d'in onn ed en in studi principal da dus onns cun in accent da studi en il terz onn. Il studi fundamental serva a l'introducziun en il champ professiunal ed a l'examinaziun definitiva da la qualificaziun per la professiun, il studi principal a la furmaziun professiunala per propi en il curs tschernì da la furmaziun.

Ils onns da studi entschaivan mintgamai a la fin d'avust e vegnan dividids en mintgamai dus semesters da 20 emnas. In'excepziun fa l'emprim semester che dura dudesch emnas e ch'entschaiva suenter las vacanzas d'atun. Uschia vegn dada la pussaivladad sa sa preparar individualmain per il studi.

Cun 28 emnas pretenda la pratica professiunala ina part essenziala dal temp da furmaziun. Per cumparegliaziun: en la scolaziun da fin uss per las scolastas e per ils scolasts primars al seminari da scolasts duran ils praticums be indesch emnas. Cun la nova regulaziun mussa la SAP cleramain ch'ella realisescha la finamira da furmar cun orientaziun vers la professiun e la pratica.

Ulteriuras infurmaziuns:

www.pfh.gr.ch

Quai è la communicaziun da medias nr. 1 da 4 pertutgant il studi a la SAP

Gremi: Departament d'educaziun dal Grischun

Funtauna: rg Departament d'educaziun dal Grischun

Data: 08.01.2002
Il rapport da furmaziun dal Grischun è avant maun

Ils fatgs da furmaziun dal chantun Grischun s'adatteschan a las midadas socialas ed economicas e sa sviluppeschan vinavant dinamicamain. La scrittira d'infurmaziun " Rapport da furmaziun 2001" mussa en tge direcziun che sa movan la scola populara e las scolas cuntinuantas.

Per l'emprima giada è avant maun per il chantun Grischun in inventari recapitulond, che preschenta las numerusas tendenzas chantunalas e naziunalas dal svilup , ils projects da refurma ed ils projects sin il champ da la furmaziun en lur tratgs fundamentals. Il "Rapport da furmaziun 2001" stgaffescha transparenza ed infurmescha davart ils svilups sin il stgalim da la scolina, sin il stgalim da la scola populara, sin il stgalim secundar II, sin il stgalim terziar e sin il champ da la furmaziun dals creschids. La pli gronda part da la scrittira d'infurmaziun è deditgada a las tendenzas dal svilup ed a projects. Qua tras po il rapport da furmaziun daventar in med d'agid per ina "planisaziun rullanta" sin il champ da la furmaziun. Ils fatgs da furmaziun dal Grischun sa chattan generalmain en in bun stadi ed ils giuvenils dal Grischun èn en il cas da concurrer ed exister sin il champ social e professiunal. Ils svilups socials ed economics tschentan dentant ils fatgs da furmaziun avant numerusas sfidas, cun las qualas tuts participads han da sa fatschentar en l'interess da las Grischunas e dals Grischuns.

Il rapport da furmaziun fa er allusiun als svilups en auters chantuns ed en l'entira Svizra, essend che las tendenzas naziunalas han era consequenzas per ils fatgs da furmaziun dal Grischun.

Rinviament: La scrittira d'infurmaziun "Rapport da furmaziun 2001" po vegnir retratga da la centrala chantunala per stampats e material (CSM), Planaterrastrasse 16, 7000 Cuira, tel. 081-257 22 60.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Data: 09.01.2002
Il num: "L'inspecturat" vegn midà en uffizi da chatscha e pestga

Dapi l'entschatta da schaner 2002 sa numna l'inspecturat da chatscha e pestga da nov uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Ils pensums principals da l'uffizi èn restads ils medems: Surveglianza dals effectivs da selvaschina e dals peschs e l'organisaziun da la chatscha e pestga. Ils davos onns èn dentant s'augmentads essenzialmain ils champs da las incumbensas en il senn d'ina consideraziun cumplessiva da la fauna e da lur spazi da viver. Latiers appartegnan las dumondas dal spazi da viver, la surveglianza dals effectivs er da mammals na lubids, dals utschels e dals peschs. Sco fin uss appartegna latiers er l'aspect da l'utilisaziun, pertge ils effectivs da selvaschina e da peschs pon vegnir utilisads persistentamain. Cun la planisaziun da la chatscha e da la pestga po questa persistenza vegnir cuntanschida e cun questa han ins en mira in equiliber tranter ils effectivs ed ils spazis da viver. L'infurmaziun da la publicitad davart la lavur en l'uffizi è in ulteriur pensum impurtant. En quest senn è er s'augmentà il champ da las incumbensas dals organs da surveglianza da la polizia da chatscha en direcziun d'ina guardia da la fauna.

Il champ da las incumbensas pli extendì ha chaschunà la midada da la denominaziun da l'uffizi.

Gremi: uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 10.01.2002
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond beneventa la revisiun totala da l'ordinaziun executiva davart ils fatgs da stadi civil

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond ha tractà avant pauc temp il messadi concernent la revisiun totala da l'ordinaziun executiva davart ils fatgs da stadi civil sut il presidi da deputà Aldo Tuor (Mustér) ed en preschientscha da cusseglier guvernativ Peter Aliesch sco er da represchentants da l'administraziun chantunala.

La cumissiun predeliberanta propona al cussegl grond d'entrar en il project. Ella è sco la regenza da l'opiniun che las midadas en la legislaziun federala pretendian urgentamain ina revisiun da l'ordinaziun chantunala davart ils fatgs da stadi civil, e quai uschè speditivamain sco pussaivel. Questa urgenza è d'attribuir spezialmain al fatg ch'ins vul realisar l'onn proxim ina banca da datas per il stadi civil en l'entira Svizra. Cun quest project vegnan ils registers sin palpiri, usitads fin uss, remplazzads tras ina banca da datas centrala per il stadi civil. La confederaziun prescriva ultra da quai in grad d'occupaziun minimal da 40 pertschient per ils uffiziants e las uffiziantas da stadi civil. En il Grischun èn consequentamain gia divers uffizis da stadi civil s'unids tar uffizis cirquitals u da pliras vischnancas.

Il princip da la structuraziun locala dals circuls da stadi civil è vegnì discutà detagliadamain en las deliberaziuns da la cumissiun. La cumissiun ha la finala suandà unanimain la proposta da la regenza d'organisar ils uffizis civils per regla tenor ils circuls. A moda flexibla e pragmatica pon er vegnir realisadas autras cumbinaziuns che resguardan las relaziuns regiunalas. Uschia duai esser pussaivel da crear plirs uffizis da stadi civil entaifer in circul politic, d'integrar singulas vischnancas en in uffizi da stadi civil d'in auter circul u d'unir plirs circuls politics tar in sulet circul da stadi civil. Cun questa schliaziun flexibla ed averta obtegnan las vischnancas la pli gronda libertad pussaivla per reorganisar ils uffizis da stadi civil. Uschia èsi er pussaivel da chattar ina schliaziun che cuntenta la clientella, in giavisch fitg impurtant per la cumissiun.

La revisiun da l'ordinaziun chantunala davart ils fatgs da stadi civil vegn tractada dal cussegl grond en la sessiun dal schaner. Cun la revisiun proponida da la regenza e deliberada da la cumissiun vegnan las structuras chantunalas adattadas a las pretensiuns dal dretg federal.

Gremi: Cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg Cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 10.01.2002
Las structuras fundamentalas da la nova scolaziun dal persunal d'instrucziun èn fixadas

La scol'auta professiunala da pedagogia (SAP) porscha dus andaments da studis sco scolaziun fundamentala: il studi per il persunal d'instrucziun da las scolinas ed il studi per persunal d'instrucziun da las scolas primaras.

Domaduas scolaziuns possedan la medema structura, nua ch'igl è raschunaivel vegnan manadas ensemen las uras d'instrucziun. La SAP vul accentuar cun quai l'incumbensa communabla, numnadamain l'educaziun e la furmaziun dals uffants. La scolaziun per domadus andaments da studi succeda en il rom da tschintg secturs da scolaziun ch'ins po cumbinar in cun l'auter. L'interdisciplinaritad è da grond'impurtanza.

L'emprim sectur procura per las infurmaziuns da basa necessarias per l'ambient da la scola. El introducescha en ils sistems culturals, socials ed economics che determineschan la vita dals uffants. Per quai s'occupa el da las tecnologias d'infurmaziun e da communicaziun e da lur pussaivladads per la scola.

La pedagogia e la psicologica furman ensemen cun la didactica generala il secund sectur. Sco disciplinas da basa d'ina scol'auta professiunala da pedagogia dirigian ellas il decurs da l'entira scolaziun. Il terz sectur, numnadamain la scolaziun en la didactica da la domena ed en la didactica dal rom è collià stretgamain cun il secund sectur. Qua succeda la confruntaziun approfundada cun ils cuntegns e cun las finamiras da l'instrucziun e da la scolaziun dals roms da la scola primara e cun las incumbensas da la scolina.

Il quart sectur è la scolaziun pratica da professiun, il veritabel "crap da stgarpitsch" dals curs da scolaziun a la scol'auta professiunala pedagogica per il persunal d'instrucziun da las scolinas e da la scola primara. Ella cuzza 28 emnas. Cun quai è ella da grond'impurtanza en il rom da l'entira scolaziun. Quai è ina da las impurtantas innovaziuns da la refurma actuala da la furmaziun da magistras e da magisters.

In punct central dal studi sco tschintgavel sectur è l'acquist da cumpetenzas che n'èn betg sulettamain d'impurtanza per la scolaziun da basa per l'atgna classa, mabain per l'entira chasa da scola, per la scola u per l'entir ambient da la scola. Quai po per exempel esser la pedagogia da religiun, la direcziun da chors u d'ensembles u l'educaziun sanitara. Quest punct central dal studi appartegna al program dal terz onn e vegn purschì communablamain per domadus andaments da scolaziun.

En tut quels tschintg secturs da studi è fixada ina finamira ambiziusa: almain 20% dal temp da scolaziun sto vegnir impundì per la lavur interdisciplinara.

Ulteriuras infurmaziuns:

www.pfh.gr.ch

Quai è la communicaziun da medias nr. 2 da 4 pertutgant il studi a la SAP.

Gremi: departament d'educaziun dal Grischun

Funtauna: rg departament d'educaziun dal Grischun

Data: 15.01.2002