Rumantsch grischun en scola: Cumenzà cun la furmaziun da la magistraglia da las regiuns da pionier

L'avust 2007 cumenzan las scolas primaras da las 23 vischnancas da pionier cun l'introducziun dal rumantsch grischun sco lingua scritta en las emprimas classas. La scola auta da pedagogia dal Grischun (SAP GR) è vegnida incumbensada dal chantun da planisar e da realisar la furmaziun da la magistraglia. Suenter ina fasa da planisaziun, da preparaziun e da scolaziun d'in cader, ha actualmain lieu la furmaziun da la magistraglia. Circa 50 persunas d'instrucziun absolvan ina scolaziun intensiva da trais emnas.

Preparativas - scolaziun da cader

L'onn 2005 ha la SAP GR survegnì l'incumbensa da planisar, da preparar e da realisar la furmaziun da la magistraglia en connex cun l'introducziun dal rumantsch grischun en scola. La basa per questa scolaziun resulta dal conclus da la regenza dals 21 da december 2004 cun il concept general per introducir il rumantsch grischun en scola, numnadamain d'introducir il rumantsch grischun sco lingua d'alfabetisaziun a partir da l'emprima classa.

Ina gruppa d'expertas e d'experts dal sectur linguistic e/u didactic sut la direcziun da la SAP GR ha d'ina vart elavurà in concept per la scolaziun d'in cader per la furmaziun da la magistraglia ed ha definì structuras, cuntegns e finamiras per questa furmaziun.

Sco manadras e sco manaders da curs han ins savì recrutar 8 persunas, magistras e magisters da tut ils stgalims da scola inclusiv da scolina sco er persunas che s'occupan professiunalmain dal rumantsch grischun. Cun ina scolaziun intensiva da quatter emnas èn las persunas da cader vegnidas preparadas per l'instrucziun entaifer la furmaziun, e quai en ils secturs: linguistica, didactica da lingua e didactica da scolaziun da persunas creschidas, meds e materialias d'instrucziun en rumantsch grischun, informatica en l'instrucziun da lingua, enconuschientschas dal project rumantsch grischun.

Structura da la scolaziun

La furmaziun da la magistraglia per las regiuns da pionier, dentant er per tut las futuras scolas che introduceschan il rumantsch grischun en scola cumpiglia:

- ina furmaziun da basa da trais emnas da scolaziun intensivas cun examen final

- in'emna d'approfundaziun suenter l'emprim onn da lavur

La furmaziun vegn accumpagnada e sustegnida durant la lavur concreta cun in support linguistic e didactic.

L'emprima etappa da furmaziun per las 23 vischnancas da pionier ha lieu l'enviern e la primavaira 2007 cun las trais emnas da scolaziun da basa en maniera decentrala. Dals 29 da schaner fin ils 2 da favrer 2007 ha l'emprima emna gì lieu a Casti en la Val d'Alvra, dals 12 als 16 da mars cuntinuescha la furmaziun a Laax e dals 7 als 11 da matg terminescha la furmaziun en la Val Müstair. L'emna d'approfundaziun ha lieu la stad 2008, suenter in onn experientschas concretas cun las emprimas classas.

Participaziun - tgi?

A questa emprima etappa da la furmaziun fan part 55 persunas d'instrucziun da las regiuns da pionier, 18 da la Val Müstair, 23 dal Surmeir e 14 da la Surselva (Falera, Laax, Trin). 30 persunas èn magistras u magisters primars dal stgalim bass, 10 èn persuna d'instrucziun da la scolina, 8 èn terapeutas da lingua u magistras da classas pitschnas, 5 èn persunas che instrueschan religiun e 2 èn magistras da lavurs da maun. Cun quai che la magistraglia dal stgalim mesaun (4. - 6. classa) e dal stgalim secundar I è pertutgada pir en in pèr onns directamain da l'introducziun dal rumantsch grischun, vegn la furmaziun da quella part da la magistraglia realisada pli tard. Quai pussibilitescha d'ina vart dad evitar in temp memia lung tranter furmaziun e cumenzament da la lavur pratica, e da l'autra vart la pussaivladad d'integrar ils novs meds d'instrucziun en la furmaziun.

Cuntegns - tge? / finamiras

L'accent principal da la furmaziun è natiralmain l'acquisiziun da cumpetenzas linguisticas suffizientas dal rumantsch grischun per pudair pli tard instruir en scola cun il rumantsch grischun sco lingua da scrittira. Per quest intent è vegnì elavurà in med d'instrucziun specific sco fil cotschen per las lecziuns da lingua. Il med d'instrucziun integrescha er aspects pratics cun preschentar e cun proponer activitads ed exercizis cun la vasta purschida da materialias existentas en rumantsch grischun. La magistraglia duai survegnir ina buna survista ed er ina introducziun didactica pratica per la lavur cun tut las materialias existentas e cun ils differents meds d'instrucziun en elavuraziun per ils singuls roms e stgalims. Ultra da la scolaziun linguistica teoretica e pratica han las participantas ed ils participants la pussaivladad dad eleger curs en differents secturs sco: informatica e programs electronics specifics per l'instrucziun da lingua e per il diever linguistic, elements fundamentals da la didactica da lingua, aspects impurtants da scolaziun e d'educaziun bilingua, istorgia dal rumantsch, exercizis da conversaziun. Ina part da la scolaziun è reservada per la lavur da preparaziun specifica per ils differents stgalims u secturs da la scola, sco scolina, stgalim bass da la scola primara, instrucziun da religiun, lavurs manualas textilas e terapia da lingua.

La finamira da la scolaziun è da scolar persunas cun bunas cumpetenzas linguisticas dal rumantsch grischun, introducidas en la lavur pratica cun meds e materialias d'instrucziun. Ultra da quai duain las persunas d'instrucziun er esser persunas da referiment per il project rumantsch grischun en scola en il contact cun geniturs, cun autoritads da scola e cun l'entira populaziun.

Ensemen cun il post da stab per la didactica e cun l'elavuraziun da meds d'instrucziun vegnan coordinadas las pretensiuns linguisticas e didacticas da la furmaziun. Il program da scolaziun da mintga emna vegn cumplettà cun excursiuns en las differentas regiuns e cun inscunters cun persunas che s'occupan intensivamain cun il rumantsch grischun.

Perspectivas - co vai vinavant?

Suenter las trais emnas da furmaziun da basa cumenza ina part da la magistraglia l'avust 2007 cun l'instrucziun dal rumantsch grischun sco lingua d'alfabetisaziun e da scrittira per las emprimas classas da las regiuns da pionier. Durant questa fasa d'introducziun han las persunas d'instrucziun in support linguistic e didactic. La furmaziun vegn cumplettada e terminada cun l'emna d'approfundaziun in onn pli tard.

Questa structura da furmaziun tant per la quantitad sco er per ils cuntegns e per la qualitad vala en avegnir per tut las vischnancas che introduceschan il rumantsch grischun en scola. Ils termins, la grondezza da las gruppas ed il ritmus da las etappas da las proximas furmaziuns dependan da las decisiuns da vischnancas e da regiuns d'introducir il rumantsch grischun en lur scolas.

Persunas che dattan infurmaziuns:

- cusseglier guvernativ Claudio Lardi, schef dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, tel. 081 257 27 01

- Ivo Berther, manader dal project "rumantsch grischun en scola", tel. 081 257 27 15

- Gian Peder Gregori, manader da la furmaziun supplementara davart il rumantsch grischun tar la scola auta da pedagogia dal Grischun, tel. 081 354 03 96

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Data: 12.03.2007