liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Fin en dus onns ston tut las vischnancas avair introducì taxas da rument

La regenza fixescha in davos termin fin la fin da november 2000 a quellas vischnancas grischunas che n'han anc betg introducì la taxa da rument. Pli tard daventass il chantun activ.

Dapi l'entschatta 1985 è en vigur la lescha federala da protecziun da l'ambient (LPA). Ella prevesa che la dismessa da rument sto vegnir finanziada tras taxas giustifitgadas dal chaschunader. Il medem princip è er fixà en la lescha chantunala da rument. Sco megliera soluziun per realisar il princip dal chaschunader recumonda l'uffizi chantunal per la protecziun da l'ambient (UPA) d'incassar taxas dependentas da la quantitad (taxas da satg e da container tenor volumen e paisa) ed ultra da quai ina taxa da basa. Questa soluziun è derasada en grondas parts da la Svizra tudestga. Il departament chantunal da protecziun da l'ambient ha supplitgà las vischnancas gia duas giadas (1996 e 1997) d'adattar lur reglamentaziun da las taxas da rument al dretg surordinà. Fin la mesadad da 1999 vegnan ca. trais quarts dals abitants dal Grischun a pajar taxas da rument. Ma en ca. 100 vischnancas na correspunda la reglamentaziun anc adina betg al princip dal chaschunader. Per quest motiv vegni mess in termin da dus onns a las vischnancas grischunas (fin da november 2000) per adattar correspundentamain lur decrets. En vischnancas nua ch'i na succeda nagut fin quel termin vegn il chantun sez a stuair fixar ina reglamentaziun da taxas che stat en concordanza cun il dretg surordinà.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 22.12.1998
La lescha d'ustaria vegn concretisada

L'entschatta da l'onn 1999 va en vigur la nova lescha d'ustaria. La regenza relascha sin il medem termin las disposiziuns executivas necessarias. Quellas pertutgan las activitads d'ustaria che basegnan ina permissiun, il loschament da giasts sco er il commerzi en detagl cun auas barschadas. Il text cumplet vegn publitgà en il Fegl uffizial dal chantun.

Cunvegnas sin il sectur da furmaziun

Il chantun Grischun sa participescha a las sequentas cunvegnas: cunvegna interchantunala davart las scolas autas professiunalas, cunvegna administrativa davart la scol'auta professiunala da la Svizra orientala e cunvegna interchantunala da las scolas professiunalas.

Contribuziuns culturalas

Total 185'900 francs survegnan il teater da la citad da Cuira per la stagiun 1998/99 e l'orchester grischun da chombra per la surdada da trais cumposiziuns a chaschun dal giubileum da 10 onns.

Da las vischnancas

La zona da tempo 30 en il quartier "Neudorf" vegn abrogada ed il medem mument vegn introducida la limita generala da 50 km/h sveltezza maximala. Questas mesiras van en vigur suenter la spiraziun dal termin legal da recurs cun adattar la signalisaziun correspundenta e cun allontanar ils objects per diminuir la sveltezza.

Las revisiuns parzialas da las planisaziuns localas da Sched e da Ziràn-Reschen vegnan approvadas.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 23.12.1998
Las ovras idraulicas duain vegnir suttamessas a la taglia tenor il "model grischun"

La regenza considerescha l'uschenumnà "model grischun" per suttametter las ovras idraulicas a la taglia per soluziun adequata. Ella pren uschia er en cumpra in eventual process cun l'economia d'electricitad.

Sch'ina ovra idraulica venda current per pretschs spezials a ses acziunaris u ad autras persunas che stattan datiers, po la differenza tar ils pretschs da martgà vegnir curregids tenor la lescha da taglia da l'autoritad da taxaziun. Per questa correctura dal gudogn vegnan en dumonda da princip duas metodas: l'uschenumnà model da dividenda e l'uschenumnà model grischun.

Il model da dividenda fiss be in provisori

L'emprim model sa basa sin las dividendas obligatorias tenor il dretg da concessiun e prevesa per ils onns fiscals 1997 fin 2000 supplements sin questas dividendas obligatorias. Quai fiss dentant be ina soluziun transitoria fin che la lescha federala davart l'armonisaziun da las taglias directas dals chantuns e da las vischnancas ston vegnir applitgadas en tut ils chantuns davent da l'onn 2001. Sin quest termin stuessan vegnir sviluppadas novas soluziuns ensemen cun auters chantuns. Quest model vegness acceptà da l'economia d'electricitad e pudess vegnir realisà directamain.

Il model grischun differenziescha meglier ...

La regenza è sa decidida perencunter per il model grischun, cumbain che quel na vegn betg acceptà da l'economia d'electricitad e po vegnir fatg valair be sin via da dretg. Il model grischun parta da pretschs da media da consum tenor la statistica federala d'electricitad. Da quests pretschs vegnan deducids ils custs per transportar e distribuir il current sco er ils custs da client. Tras valitar la valenza da l'energia (energia da stad u d'enviern; furniziun durant il di u la notg) vegn eruì il pretsch effectiv da vendita dal current per mintga singula societad d'ovra idraulica. Questa valita vegn cumparada mintgamai cun ils pretschs da cumpensaziun, uschia che resulta la correctura dal gudogn. Cun il model grischun vegnan pretendidas correcturas dal gudogn fitg differentas per las singulas ovras idraulicas.

... e porta pli pitschnas perditas da taglia

Cun il model da dividenda na pon betg vegnir mantegnidas las entradas fiscalas da pli baud. Il chantun e las vischnancas stuessan prender en cumpra considerablas perditas da taglia. Er cun il model grischun sa reduceschan las entradas fiscalas en cumparaziun cun la taglia sin la facultad da pli baud. Las perditas èn dentant tar il nov model in zic pli pitschnas che tar il model da dividenda. Il ristg ch'il model grischun possia vegnir realisà be sin via da dretg sto vegnir prendì en cumpra. La regenza è da l'avis ch'il model grischun saja la soluziun adequata per suttametter las ovras idraulicas a la taglia. Spezialmain resguarda quest model er in zic meglier la capacitad economica da las ovras idraulicas e po er esser da lunga durada.

Gremi: Regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala

Data: 23-12-1998
Las regiuns da guaud dal Grischun tschiffan furma

La regenza fixa ils centers da biro ed ils posts exteriurs per las tschintg regiuns da guaud ch'èn vegnidas creadas avant in onn. La nova repartiziun da las incumbensas tranter la centrala e las regiuns sco er aifer las regiuns vegn approvada.

En il rom da la nova organisaziun èn vegnids fixads ils centers da biro ed ils posts exteriurs sco suonda:
Il project d'exposiziun per il sviament da Silvaplauna è vegnì approvà

La via dal Güglia è ina colliaziun da traffic impurtanta per l'Engiadina e per las valladas dal sid cunfinantas. Sco via alpina furma ella ina part da la rait svizra da vias principalas. Surtut durant l'enviern è il pass dal Güglia savens la suletta colliaziun da via charrabla tranter l'Engiadina e la part dal nord dal Grischun. La via fermamain frequentada traversa la vischnanca da Silvaplauna ed è surtut l'enviern cun sias relaziuns da via problematicas in privel per ils abitants. Regularmain sa furman colonnas chi chaschunan ultra da quai emissiuns da canera da da svapurs. Cun il project da sviament che la regenza ha uss approvà po vegnir augmentada la segirezza, meglierada la qualitad da viver e d'abitar a Silvaplauna. Quai augmenta er l'attractivitad da la vischnanca da Silvaplauna sco lieu da turissem. Tenor il project d'exposiziun repassà duai la via dal Güglia s'unir cun la via d'Engiadina en il territori da Piz en furma d'in giratori. Object central dal sviament è il tunnel "Clavanövs" d'ina lunghezza da 745 m. En general duai l'ovra vegnir adattada a moda natirala a la cuntrada. I vegn quintà cun custs totals da ca. 39 milliuns francs. La finanziaziun e cun quai er il termin da la realisaziun da quest project èn il mument anc averts.

Execuziun da la legislaziun davart las armas duai restar chaussa dal DGPS

La nova lescha federala d'armas sco er l'ordinaziun relativa èn entradas en vigur a l'entschatta 1999. La finamira da questas disposiziuns novas è essenzialmain quella da reglar a moda unitara en l'entira Svizra la manipulaziun cun armas, accessoris e muniziun. La populaziun duai esser protegida meglier cunter abus. Il dretg federal prescriva ch'ils chantuns stoppian relaschar quellas disposiziuns organisatorias ch'èn necessarias per l'execuziun chantunala. La regenza suttametta al cussegl grond perquai il messadi ed il sboz per in'ordinaziun executiva. Tenor questa sco er tenor las disposiziuns executivas da la regenza duai en il Grischun anc adina esser responsabel il departament da giustia, polizia e sanitad (DGPS) resp. la polizia chantunala per l'execuziun da la legislaziun davart las armas.

Da las vischnancas

La Casa di Cura Immacolata a Roveredo e la chasa da vegls e da tgira Lindenhof a Churwalden vegnan recepids da nov en la glista da las chasas da tgira dal chantun Grischun.

Approvadas vegnan la revisiun parziala da la lescha da taglia da Celerina/Schlarigna, la constituziun dal circul Ramosch e la lescha davart las taxas da cura e las taxas per promover il turissem d'Urmein.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 14.01.1999
Acquist da bains immobigliars: La regenza approva las quotas dals esters da las vischnancas

Per l'onn 1999 ha il cussegl federal concedì al chantun Grischun danovamain in contingent da 270 permissiuns per la vendita d'abitaziuns da vacanzas resp. chasas da vacanzas a persunas a l'exteriur. La regenza ha approvà las quotas procentualas dals esters da las vischnancas.

La repartiziun da las 270 permissiuns per abitaziuns da vacanzas sin las singulas vischnancas grischunas succeda principalmain tenor ils sequents criteris:

- La vendita da bains immobigliars en vischnancas e regiuns da svilup economic flaivel èn da preferir a venditas en vischnancas e regiuns da svilup economic ferm

- petents cun domicil u sedia en il Grischun vegnan preferids a petents d'ordaifer il chantun

- projects che vegnan realisads principalmain cun interpresas indigenas vegnan preferids.

Per cas da direzza, abitaziuns da segund maun, permissiuns da colliaziun e cumparaziuns vegnan tegnidas liber 40 permissiuns singulas.

Ils singuls lieus e lur quotas dals esters procentualas maximalmain valaivlas vegnan publitgadas en il fegl uffizial dal chantun.

Da las vischnancas

Envers l'uffizi federal da traffic propona la regenza da conceder a la Brämabüel & Jakobshorn SA la concessiun per ina sutgera da quatter persunas da l'alp Clavadel sin il Jatzhorn (Tavau).

Approvadas vegnan la lescha davart las taxas da cura e las taxas per promover il turissem da la corporaziun turistica Surses sco er las constituziuns da Clugén e Preaz.

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun vegnan concedids credits en l'import total da var 4.5 milliuns francs.

Fatgs da persunal

Thomas Villmar, naschì 1960, da Einbeck, Niedersachsen (Germania), domicilià a Favugn, daventa medi superiur en la clinica psichiatrica Beverin, Cazas. El entra en plazza l'entschatta favrer 1999.

Chanzlia chantunala

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 21.01.1999
Mandat individual da prestaziun per las clinicas psichiatricas Beverin e Waldhaus

Sin il 1. da schaner 1999 ha dà la regenza grischuna in mandat individual da prestaziun a las duas clinicas psichiatricas chantunalas Beverin e Waldhaus ed ha uschia reglà ils detagls da la spierta da prestaziun da la psichiatria instituziunala en il Grischun.

Intent

L'intent dal mandat individual da prestaziun (MIP) èsi da coordinar la spierta da prestaziun da la psichiatria instituziunala en il chantun Grischun en il senn dal provediment psichiatric prescrit legalmain (lescha da la tgira dals malsauns) e d'optimar quella sut l'optica da la medischina, da la terapia, da la tgira e sut il pugn da vista social ed economic.

Finamira

Il mandat individual da prestaziun adossescha a las clinicas psichiatricas chantunalas Beverin e Waldhaus quests secturs da prestaziun e quests champs spezials ch'èn necessaris per in provediment psichiatric confurm al basegn da tut las abitantas e tut ils abitants dal chantun e dals giasts stagiunals.

Spierta

Domaduas clinicas èn clinicas spezialisadas per psichiatria e psicoterapia. Domaduas offran il provediment fundamental per la psichiatria acuta, gerontologica e per pazients stabels/reabilitaziun. Secturs spezials vegnan purschids per l'entir chantun mo en ina da quellas duas clinicas. Uschia vegn purschida en la clinica Beverin la staziun da drogas Downtown e l partiziun per la dependenza d'alcohol Danis sco spiertas spezialas per tut las abitantas e tut ils abitants dal Grischun.

Management

Er las structuras da management vegnan adattadas als basegns dal novissim temp. Da nov vegnan coordinads ils fatgs da las clinicas psichiatricas chantunalas sco er da las chasas da dimora e da lavur per umans impedids psichicamain d'ina direcziun strategica communabla. Cun il mandat individual da prestaziun obtegna la direcziun da las clinicas e dals ospitals chantunals in instrumentari directiv ch'infurmescha a moda cumplessiva davart las pretaisas da questas duas clinicas e che fixescha directivas cleras en la spierta da prestaziun sco er concernent l'rganisaziun, la direcziun e la garanzia da la qualitad.

Internet

Davart las spiertas da prestaziun e las ulteriuras infurmaziuns pertutgant las clinicas Beverin e Waldhaus sco er davart las chasas da dimora ed ils lavuratoris da lavur dal chantun infurmescha l'internet sut l'adressa www.psychiatrie.gr.ch.

Gremi: regenza

Funtauna: rg departament da giustia, polizia e sanitad dal Grischun

Data: 26.01.1999
La regenza sa scuntra cun uffiziers superiurs da l'armada

Mardi, ils 2 da favrer 1999 sa scuntra la regenza cun differents uffiziers superiurs da l'armada. Sin il program stattan in bainvegni en la sala da la regenza, in apéro en il tschaler statal e silsuenter in gentar communabel. La scuntrada serva a la tgira dals contacts ed ad ina discussiun libra. La rolla d'ospitant vegn surpigliada da la regenza e dal cumandant cirquital colonel Ferdinand Marty, entant che las sequentas persunas vegnan spetgadas sco giasts: -

cumandant da corp (cdtC) Hansulrich Scherrer, schef dal stab general

- cumandant da corp (cdtC) Simon Küchler, cumandant dal corp d'armada da muntogna 3

- divisiunari (div) Valentino Crameri, cumandant da la divisiun da muntogna 12

- divisiunari (div) Martin von Orelli, substitut dal schef dal stab general

- brigadier (br) Erhard Semadeni, cumandant da la brigada territoriala 12, e

- brigadier (br) Bruno Gähwiler, cumandant da la brigada da fortezza 13.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 26.01.1999
Alarm da prova dals 3 da favrer 1999 allas uras 13.30

Sco mintg'onn precis al medem temp ha lieu mesemna, ils 3 da favrer1999, da las 13.30 a las 14.00 h in alarm da prova en l'entira Svizra.

Tar l'alarm da prova vegni examinà sche bunamain 7'000 sirenas funcziuneschian. Cun quellas vegn la populaziun alarmada en il cas dad in privel smanatschand. II signal "alarm general" vegn dà d'in tun urlont regular che crescha e chala e che dura ina minuta. Sch'igl fa lura da basegn po la controlla da las sirenas vegnir repetida fin a las 14.00 h.

Sch'il signal "alarm general" dat avisada ordaifer la controlla da sirena, lura signifitga quai ch'ina periclitaziun da la populaziun è pussaivla. En quest cas vegni giavischà da la populaziun da tedlar il radio DRS 1, da suandar las ordinaziuns da las autoritads e dad infurmar ils vischins. Ulteriuras indicaziuns e reglas da cumportament sa chattan sin las davosas paginas da mintga numer dal cudesch da telefon en il fegl d'infurmaziun "Alarm da la populaziun en cas da privel imminent".

Ulteriuras infurmaziuns catt'ins er en l'internet (www.zivilschutz.admin.ch).

La populaziun vegn supplitgada d'avair chapientscha per las malempernaivladads colliadas cun la controlla da las sirenas.

Gremi: Defensiun-Protecziun da la Populaziun, Berna

Funtauna: rg Uffizi per la protecziun civila

Data: 28.01.1999
Il chantun sa prepara sin il dretg matrimonial 2000

Il chantun ha inizià la consultaziun pertutgant l'ordinaziun executiva chantunala tar il nov dretg matrimonial resp. da divorzi. Il termin per prender posiziun dura fin mez mars 1999.

Sin l'entschatta da l'onn 2000 va en vigur il cudesch civil svizzer (CCS) revedì. Las midadas proponidas pertutgan oravant tut il dretg da divorzi. Da nov duai in divorzi esser pussaivel independentamain da la culpa e plinavant vegnan las consequenzas economicas regladas a moda pli equilibrada. Spezialmain vegnan francads legalmain in divorzi sin dumonda communabla sco er quel tenor la spiraziun d'in temp da separaziun da quatter onns. Per che las novas disposiziuns dal CCS possian vegnir applitgadas èsi da reglar en la legislaziun consecutiva dals chantuns oravant tut dumondas da cumpetenza sco er da far insaquantas adattaziuns. Las disposiziuns executivas chantunalas vegnan cumpigliadas ad intermin en in'ordinaziun dal cussegl grond. Dumondas da la cumpetenza e da la procedura èn dentant d'integrar pli tard en ina lescha formala. Igl è prevedì da far quai en il rom da la refurma da las dretgiras.

La revisiun da la CC va en vigur sin l'entschatta fanadur 1999

Cun gronda maioritad ha il pievel grischun acceptà la fin da settember 1997 la midada da l'artitgel 54 da la constituziun chantunala (CC) e creà uschia la basa legala per uschenumnadas votaziuns da variantas. En connex cun la revisiun totala da la CC po vegnir resguardada meglier la voluntad dal pievel. Las votantas ed ils votants pon numnadamain votar da nov separadamain davart variantas da singuls artitgels constituziunals.

Contribuziuns culturalas

Contribuziuns en l'import total da 20'000 francs obtegnan la societad da musica Maiavilla per novas unifurmas e la societad da musica Tschlin per novs instruments.

Da las vischnancas

La regenza approva la midada da la planisaziun locala da Grüsch concernent ina midada da zona, ch'è cumpigliada cun l'engrondiment planisà da la fabrica da maschinas Trumpf Grüsch SA.

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun vegnan concedids credits en l'import total da var 1.9 milliuns francs.

Fatgs da persunal

La fin da schaner 1999 van en pensiun: -

Robert Caflisch, Haldenstein, manader da l'administraziun tar l'uffizi da megliuraziun e mesiraziun, -

Reto Schuoler, Cuira, manader da project tar l'uffizi d'informatica, e -

Vico De Tann, Mesocco, schef da garascha tar l'uffizi districtual da construcziun bassa 2, Mesocco.

La regenza engrazia a quests collavuraturs per ils servetschs en favur dal chantun. -

Sabina Studer, naschida 1967, da Grafenried BE, domiciliada a Biel, daventa pedagoga da museum tar il museum d'art dal Grischun. Ella entra en plazza l'entschatta avrigl 1999.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 28.01.1999
"Giuventetgna+sport" è dal tuttafatg en il trend, il Grischun a la testa

L'entusiassem per il sport n'è betg mo restà constant tar la giuventetgna grischuna, mabain è schizunt anc s'augmentà. L'onn 1998 è stà per "Giuventetgna +sport" en il Grischun in onn absolutamain extraordinari. Quai vegn documentà da la statistica da la scola federala da sport Magglingen ch'è vegnida publitgada dacurt.

"Giuventetgna + sport" (G+S) promova giuvenils en la vegliadetgna da 10 fin 20 onns. 1997 ha la G+S festivà ses giubileum da 25 onns cun cifras da record. Quellas èn vegnidas superadas 1998 per l'entira Svizra per 0.5 pertschient. En il Grischun ha l'augment muntà en cumparaziun cun l'onn precedent schizunt ad 1.4 pertschient. Mesirà vegn en unitads da trenament d'almain in'ura e mesa per persuna participanta. Per regla vala in mez di sco in'unitad da trenament. Concret ha il dumber da las unitads da trenament muntà en il Grischun per l'onn 1998 a 538'870, en l'entira Svizra a 18'245'830.

Er l'onn 1998 ha la promoziun dal sport svizzer chattà la ferma accoglientscha da nossa giuventetgna. Entant che las cifras da record da l'onn 1997 han pudì vegnir attribuidas a las differentas activitads ed occurrenzas da reclama en connex cun il giubileum da 25 onns "Giuventetgna + sport", èsi fitg legraivel cha la participaziun ha pudì vegnir augmentada danovamain per l'onn "normal" consecutiv 1998. Quai vala tut spezial er per il chantun Grischun. L'augment da quest chantun è in pulit zic sur la media, cumbain ch'ils dus novs roms da sport karate e sport da rulettas na figurescha anc betg en la statistica, cunquai che las organisaziuns interessadas ston anc prender a maun la scolaziun da manaders e manadras. Il pli fitg è il sport da naiv s'augmentà en noss chantun, uschia che quel ha pudì consolidar sia posiziun sco cleramain il pli grond rom da sport da G+S. Medemamain in augment èsi da constatar tar il ballape, judo, polisport sco er tar viandar+sport champester.

La glista da rangaziun dals pli populars sports sa preschenta sequentamain (UT = unitads da trenament):

1. sport da naiv 158'451 UT

2. hockey sin glatsch 55'451 UT

3. ballape 55'091 UT

4. gimnastica 33'353 UT

5. unihockey 28'494 UT

6. nudar 24'979 UT

7. tennis 24'372 UT

8. passlung 20'192 UT

9. volleyball 17'955 UT

10. viandar + sport champester 16'513 UT

Per la spierta da sport G+S han obtegnì las uniuns, ils clubs, las scolas e las organisaziun da giuventetgna participadas contribuziuns federalas da vart 1.6 milliuns francs.

L'uffizi da sport dal Grischun gratulescha a tut las manadras activas ed a tut ils manaders activs da G+S per quest excellent resultat ed engrazia ad ellas/els per lur grond engaschi pli u mains gratuit en favur da nossa giuventetgna sportiva.

Statistica GR 1998 1997 augment

Participants/as 28'306 27'863 + 1,5 pertschient

Unitads da trenament 538'870 531'311 + 1,4 pertschient

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg uffizi da sport

Data: 28.01.1999
Annunzia d'ina emprima valitaziun da l'alarm da prova dals 3 da

favrer 1999

Chantun Grischun

Dumber da sirenas examinadas: 320

Dumber da sirenas che n'han betg funcziunà,

- en dumber absolut : 2

- en pertschient : 0.6 %

Gremi: Departament da finanzas e militar

Funtauna: rg Uffizi per la protecziun civila e dell'agid en cass da catastrofas

Data: 03-02-1999