Igl Teater Muntanellas festivescha uon igl giubileum da 20 ons da la sia promoziùn da la giuvantetgna. Quell’ocasiùn vean feastageada cugl toc «Momo» c’e schon avànt 20 ons vagnieu musso sen tribuna digl Teater Muntanellas. L’istorgia da la Momo â ear oziglgi ànc relevànza, parquegl c’ella raquenta digls carstgàns c’ân adigna ple poc tains. «Momo», igl cudesch digl Michael Ende, e vagnieu publitgieu gl’on 1973. La Momo e egna matatscha ca viva an las ruegnas d’egn amfiteater. Ella â egn dùn extraordinari: tarlar tier agls carstgàns ad ascheia schincagear tains. Dantànt samida quegl d’egn gi a l’oter, cur c’igls umens grischs ocupeschan igl martgieu cun la fegnamira da prender davent igl tains da veta digls abitànts. Me la Momo sa farmar igls umens grischs. L’istorgia da la Momo raquenta da la custevladad digl tains a cuntegna lecziùns impurtàntas par unfànts sco ear par carschieus. 15 unfànts a giuvenils digl Grischùn La direcziùn da la producziùn «Momo» digl Teater Muntanellas fa la Lina Frei-Baselgia. Cun la sia experienztga sco pedagoga da teater, mo ear sco surmestra primara, eara ella schon digls 2004 egna part impurtànta da la promoziùn da la giuvantetgna digl Teater Muntanellas. La rescheia digl project fa da nov la Silvana Candreia. Quendesch unfànts a giuvenils ân s’anunztgieu par far part digl toc da teater. Els en vagnieus a Tgazas prest mintga sonda davent digl october da tut las direcziùn: da la Val Schons, da Tusàn, da la Val Alvra, da la regiùn digl Plàn a da Tavo. Ear dus carschieus sapartizipeschan agl toc da teater an las rolas d’egn polizist a d’egn um grisch. Cun egn team professiunal ân igls unfànts ad igls dus carschieus elavuro «Momo» cun text, sòlt a tgànt. Que team davo las culissas cunsista da la Christina Luzzi c’e raspunsavla par la creaziùn ad igl maletg da tribuna, digl Roger Stieger ca fa igl design da cazola a da la tecnica da la tribuna, pigls costums e la Moni Wespi raspunsavla ad igl Niklaus Friberg fa la tecnica. Atmosfera da prova La FMR â savieu vurdar davo las culissas a visitar egna prova. Las acturas ad igls acturs ân antschiet a sascaldar cun musica a cun cantar la canzùn finala digl teater. «Fagiainsa ànc egna runda taliana», cloma la Silvana Candreia, quegl mùnta c’igl dat egna runda noua c’igls acturs ân stgieu far tgutgareias, sco cantar cun vusch da comic. Ear quegl e egna part impurtànta digl exerzezi da sapreparar par antschever cun las amprovas – vagnir ampo luc par la performànza. Alura â l’antschiet par egn’ureta, l’istorgia da la Momo – ca vean giujeada da plirs unfànts – an tudestg da scartira. La sala pintga sainza glisch, me igl «toi,toi,toi» an las ureglias. Plànsieu creescha igl Roger Stieger egn'atmosfera da glisch a las acturas ad igls acturs vignan sen tribuna. «I’ve got the music in me» Las acturas ad igls acturs tgàntan «I’ve got the music in me» (jou ve la musica an me). Igl publicum vean a saver ca la Momo porta la musica agl sieus intern a c’ella â igl dùn da tarlar tier bagn – duas tgossas ca vignan ad easser fetg impurtàntas pigl avagnir. «Dapartut noua c’igl dat glisch, dat igl ear umbrivgia a nign duess ver tains ple par las tgossas bealas». Ascheia antopa igl publicum bi bòld ear igls umens grischs. Els en egna cuminànza c’angola agls carstgàns igl tains. Quels umens grischs fan crer la glieud c’els spargnian que tains sch’els searan giou cuntracts cugls umens grischs. La tartaruga Kassiopeia Adigna daple carstgàns salaschan trumpar digls umens grischs ad ascheia crescha ear igl diember da lur adherents. Ansasez vivan quels umens me digls tains c’els angolan da tut igls carstgàns – sainza que tains fussan els betg an veta. Cur c’els ân prieu davent tut igl tains digls carschieus, antschevan igls umens grischs ear ad angular igl tains digls unfànts. Igl e la Momo cun agid da la tartaruga Kassiopeia a digl Meister Hora c’e la sula sprànza da farmar igls umens grischs. Co ella fa quegl, gliez vean igl publicum a saver a caschùn da las preschantaziùns digl toc sen tribuna. «Crear egn mùnd da siemi» Parquegl ca «Momo» e avànt 20 ons sto gl’amprem toc sen tribuna da la promoziùn da la giuvantetgna digl Teater Muntanellas, vignan quellas preschantaziùna ad easser sco egn «revival». La Silvana Candreia, c’â quell’eada surprieu la rescheia, gi: «Par me cuntegna que toc l’ideia ca nus tuts vagn egna bùna vart, quella vean rapreschantada da la Momo, ad ear egn’otra vart, mains bùna, c’igls umens grischs rapreschaintan. Cugl toc leva jou crear egn mùnd da siemi – l’istorgia seza â aint que aspect – mo jou leva aczentuar quegl.» Igl toc vean preschanto an la tgea 9 da la Clinica Bavregn a Tgazas. Igls 10 d’avregl 2024 las 16.00 â liac la prova prinzipala digl toc «Momo». La premiera e igls 12 d’avregl a las 19.00 a las proximas rapreschentaziùns en igls 13 d’avregl a las 15.00 ad a las 19.00 a la derniera e igls 14 d’avregl a las 15.00. «Igl Teater Muntanellas» Igl Teater Muntanellas e ancunaschaint sur igls cunfegns digl Grischùn or. Fundo e’l vagnieu igls 1978 sen iniziativa digl Luzi Tscharner a digl Philipp Lenz. Igl biro digl Teater Muntanellas e a Tgazas a las preschantaziùns ân liac an la clinica Bavregn a Tgazas. Schon daple ca 100 producziùns en vagnidas mussadas digl Teater Muntanellas. Davent digls 2004 dat igl ear la promoziùn da la giuvantetgna, quella vean manada da la Lina Frei-Baselgia c’e pedagoga da teater a surmestra da scola primara. Gl’on 2014 â ella ear surprieu igl manaschi artistic digl antier Teater Muntanellas. (fmr/ste) La Momo â gudagnieu ad igls umens grischs svaneschan. Igls umens grischs c'angolan igl tains Igl Andrin Sonder gioja igl guid tras l’istorgia. La Momo dorma sen la tartaruga Kassiopeia an la tgea digl Meister Hora.

Igl cumegn-baselgia catolic-roman Surses posseda 39 edifezis tgi 900 parochianas e parochians ston mantigneir. En grond burdi per la pleiv tgi pò betg purtar la grevezza finanziala a lunga vista, er perchegl tgi igl cumegn-baselgia na pò betg decider autonom davart igl sies possess. «An tot sa tractigl da 39 edifezis», explitgescha igl vicepresident digl cumegn-baselgia da Surses, Roger Demarmels. Edifezis an possess dalla pleiv tg’exista siva digl amprem da schaner 2017. Ella cumpeglia las pleivs anteriouras da Beiva, Cunter, Mulegns, Parsonz, Riom, Rona, Salouf, Sur/Murmarera e Tinizong, scu tg’ins pò liger sen la pagina d’internet dalla pleiv. «I sa tracta da baselgias, tgaplottas, tgesas pravendas e da stallas», dei Roger Demarmels tg’è igl suprastant responsabel per chels edifezis. «Per la pleiv ègl ena gronda sfeida da mantigneir tot igls edifezis.» Do a tschains las abitaziuns Scu chegl tgi Roger Demarmels dei, n’ò la pleiv nigna fadeia da dar a tschains las abitaziuns e las tgesas-pravendas er sch’ellas èn pulit viglias. «Dus terzas digls abitadis vainsa do a tschains a persungas indigenas e circa ena terza serva per vacanzas.» An tot ò igl cumegn-baselgia Surses affitto 14 abitaziuns, scu chegl tgi la secretaria dalla pleiv, Sandra Baltermia, tradescha. Er ella discorra dad en grond burdi per la pleiv da mantigneir igls 39 edifezis. «Cun strousch 900 parochianas e parochians sa laschan betg realisar grondas investiziuns.» Sper la pleiv da Surses exista anc en sagond cumegn-baselgia an Surses, numnadamaintg la pleiv da Savognin. La pleiv da Surses posseda dantant er taragn da biagier e taragn agricol. «Ena part digl taragn da biagier vo prubablamaintg a perder perveia dalla revisiun dalla planisaziun tgi igls cumegns ston far», dei Roger Demarmels. An possess da fundaziuns Vender immobiglias u taragn da biagier na pò igl cumegn-baselgia dantant betg. Sandra Baltermia fò attent agl possess digls bagns. «La pleiv administrescha bagn igls bagns, ella n’è dantant betg possessoura.» Igls bagns èn an possess da diversas fundaziuns. «Chellas n’on atgnamaintg nigna funcziun e nigns daners.» Tuttegna magna igl codesch funsil las funda­ziuns scu possessouras. E via chellas funda­ziuns ò igl uestgia er anc en pled an tgapetel. «Nous dastgagn vender sulettamaintg igl taragn an dretg da biagier», dei Roger Demarmels. A lunga vista vei Sandra Baltermia en pro­blem pi grond pertutgont las numerousas baselgias ed igl adiever futur da tot igls edifezis sacrals. Tar igl cumegn-baselgia Surses ins è digl pareri tgi l’angulivaziun da finanzas tranter la baselgia cantunala e las singulas pleivs na ri­sguarda betg digl tot las sfeidas dad ena pi­tschna pleiv cun blers edifezis. Mido las reglas Silvia Casutt è responsabla tar la cumischung administrativa, l’executiva dalla Baselgia catolica grischuna per las finanzas. Ella dei tgi la Baselgia catolica grischuna vegia mido las re­glas dall’angulivaziun avant seis onns. «Pi bod contribuiva la baselgia cantunala agls deficits dallas pleivs.» Igl nov sistem suonda pitost la forza fiscala dalla pleiv ed igl domber dallas parochianas e digls parochians. Silvia Casutt dei tgi las pleivs retschevan er contribuziuns per mantigneir igls edifezis sacrals. «Dantant betg per tgesas-pravendas u ulteriouras immobiglias tgi las pleivs dattan a fit.» Ella è cunsciainta tg’ins stò eventualmaintg adattar l’angulivaziun aint igl futur cun risguardar las grevezzas. Actualmaintg imponda la Baselgia catolica grischuna 2,5 milliuns francs per onn per angulivar las finanzas tranter las pleivs. «Avant tg’instradar midadas ston las parochianas ed igls parochians catolics digl cantun Grischun decider davart la nova constituziun.» La votaziun davart chella constituziun è preveida igl settember 2024.