liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Cumbatter a moda pli efficazia la lavur clandestina

La regenza grischuna beneventa da princip che la confederaziun vul cumbatter a moda pli efficazia la lavur clandestina. Ils chantuns èn cumpetents per l'execuziun e duain numnar ina cumissiun tripartita ed inspecturs.

Ils problems ils pli impurtants en connex cun la lavur clandestina èn ils suandants: il maun public e las assicuranzas socialas perdan entradas, la concurrenza vegn sfalsifitgada e la protecziun dals lavurants vegn messa en privel. En vista al donn che la lavur clandestina fa a l'economia publica, beneventa la regenza l'intenziun dal cussegl federal da metter a disposiziun megliers instruments per cumbatter la lavur clandestina. La confederaziun prevesa essenzialmain las suandantas mesiras che duain vegnir regladas en il rom d'ina nova lescha federala davart la lavur nunlubida (LLN):

- rendaquints pli simpels per prestaziuns da servetsch en economias da chasa,

- dapli cumpetenzas per las cumissiuns pariteticas (partenaris socials) e tripartitas (partenaris socials ed autoritads),

- colliaziun da las datas administrativas

- mesiras cunter independenza apparenta, e

- sancziuns pli diras.

En quest connex propona la confederaziun da crear ina cumissiun chantunala tripartita sco post da controlla, e quai en il rom dal cumbat cunter la lavur clandestina. Questa proposta succeda parallelamain a la creaziun d'ina sumeglianta cumissiun tripartita che sto observar il martgà da lavur suenter l'introducziun da la libra circulaziun da persunas e che sto exequir las mesiras accumpagnantas. En vista a las stentas per ina meglra coordinaziun da l'execuziun e betg il davos en vista als custs èsi senz'auter d'evitar ina tala bipartiziun da las cumpetenzas tenor l'avis da la regenza. Ella propona perquai da fusiunar las duas cumissiuns, perquai che lur activitads èn fitg parentas. Plinavant propona la regenza da surlaschar als chantuns l'indicaziun da las autoritads da sancziun cumpetentas, e quai pervia da las ordinaziuns chantunalas da submissiun. En quest connex è sa cumprovada fitg bain la pratica grischuna sin il sectur da las incumbensas publicas, tenor la quala la regenza po excluder intrapresas falliblas da la surdatta d'incaricas publicas, sch'ellas fan cuntravenziuns cunter las disposiziuns dal contract collectiv da lavur. En vista a la finanziaziun èsi actualmain anc pauc cler, co ch'ils custs duain vegnir repartids tranter la confederaziun ed ils chantuns. Cun la nova LLN ha la confederaziun ina giada dapli l'intenziun da surdar incumbensas supplementaras als chantuns. Quellas incumbensas ston ils chantuns finanziar per gronda part sezs. En quest connex pretenda la regenza ch'i vegnia examinà exactamain, sche las novaziuns correspundan a las finamiras e prescripziuns da la nova gulivaziun da finanzas.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 11.01.2001
Il sviament da Claustra duai obtegnair duas rundellas

Il project per la construcziun dal sviament da Claustra approvà l'onn 1993 vegn midà concernent la colliaziun a Claustra-Selfranga/Vereina, a moda che las sbuccadas T vegnan substituidas tras rundellas.

Per ch'ils vehichels che spetgan per pudair passar cun la VR tras il tunnel dal Vereina na s'accumuleschian betg sin la via dal Partenz, ston vegnir amplifitgads ils spazis d'accumulaziun e spetga tar la staziun per il transport d'autos Claustra-Selfranga. Sin fundament da questas novas cundiziuns generalas han ins repassà correspundentamain il project dal sviament da Claustra. En ina emprima fasa ha la VR fatg ina project per l'amplificaziun dals spazis d'accumulaziun e spetga a la colliaziun provisoria cun la staziun per il transport d'autos Selfranga. En ina segunda fasa ha l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun repassà il project da vias per la colliaziun Claustra-Selfranga/Vereina. Il nov project prevesa essenzialmain megliers andaments da procedura en la colliaziun. Enstagl da las sbuccadas T previsas originalmain duain vegnir construidas duas rundellas ("Bim Bad" e "Vereina"). Plinavant vegn midada la colliaziun da la staziun per il transport d'autos cun Tavau e zavrada ina surfatscha sco reserva per in spazi d'accumulaziun resp. per in stabiliment da parcadi e transport. La regenza approva las midadas correspundentas dal project.

Da las regiuns e vischnancas

Las novas constituziuns cirquitalas dals circuls da Lugnez e Tusaun vegnan approvadas.

La revisiun parziala da la planisaziun locala da Sumvitg vegn approvada cun resalvas.

Per differents projects da construcziun da vias en il chantun vegnan dads libers credits d'in import total da var 13.9 milliuns francs (reparatura da las punts Quadinei e Cebbia a l'access sid dal San Bernardin sin la A13, reparatura dal surpassadi VFF a Maiavilla sur la A13, reparatura e rinforz da la punt sur l'En a Zernez sco er prolungaziun dal trottuar entaifer il vitg da Casaccia).

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 18.01.2001
L'onn 2000 è il Grischun restà schanegià d'incendis da guaud pli gronds

Anc fitg preschent è l'incendi da guaud catastrofal en la Val Mesauc l'onn 1997. Entaifer duas emnas èn 390 hectaras daventadas in'unfrenda da las flommas. Als custs da stizzar era il chantun Grischun sa participà cun contribuziuns d'ina autezza da passa 1.2 milliuns francs. L'onn 2000 n'èn perencunter betg succedids incendis da guaud pli gronds. Quai è tant pli impurtant, perquai che, pervia da l'extraordinariamain lunga perioda da setgira durant ils mais schaner fin mars, ha regnà puspè in fitg grond privel d'incendi da guaud al sid da las Alps. Durant quest temp ha l'uffizi forestal relaschà in scumond absolut da far fieu en las vals dal sid dal Grischun. Per fortuna n'hai dà nagins incidents pli gronds.

Totalmain èn vegnids annunziads tschintg incendis da guaud pli pitschens a l'uffizi forestal per l'onn 2000. L'entira surfatscha donnegiada da 0.4 hecataras guaud dastga vegnir designada sco minimala. Consequentamain n'èn ni vegnidas conderschidas contribuziuns als custs da stizzar sin fundament da la legislaziun forestala, ni han ins stuì far diever da l'assicuranza per acziuns da pumpiers.

Gremi: departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun

Funtauna: rg uffizi forestal

Data: 18.01.2001
La rait per las dunnas RaetiaNet è vegnida fundada

Dacurt è vegnida fundada a Tusaun la rait per las dunnas RaetiaNet. La rait ha la finamira da rinforzar l'influenza da las dunnas en la politica ed en la publicitad, da far funcziunar relaziuns e contacts sco er da facilitar l'entschatta, la persistenza e la carriera a quellas dunnas che s'engaschan e da las sustegnair sistematicamain cun l'agid da mentoring.

L'idea d'ina rait per las dunnas en il Grischun è naschida tranter auter a las dietas d'impuls "Dunnas en la politica" ch'èn vegnidas organisadas da l'archiv da cultura da dunnas dal Grischun. La fundaziun da la rait è vegnida preparada dal biro chantunal per dumondas d'egualitad e da l'archiv da cultura da las dunnas dal Grischun. D'ina retschertga fatga l'onn 2000 tranter las dunnas engaschadas en la politica è resultà il giavisch da stgaffir ina tala rait. La retschertga fatga dal biro per dumondas d'egualitad davart la represchentanza politica da las dunnas en ils uffizis communals ha mussà ultra da quai che las dunnas èn cleramain sutrepreschentadas e ston (anc memia savens) sa far valair sulettas en gremis d'umens. La rait per las dunnas RaetiaNet sa cumpona uss da las duas gruppas regiunalas "Cuira e conturns" e "Tumleastga/Grischun central". La finamira è quella da crear ina gruppa en tut las regiuns dal chantun. Med da communicaziun è l'internet. Quai pussibilitescha da superar distanzas geograficas e tegna quint dal grond engaschament da las dunnas che pretenda bler temp. Las gruppas regiunalas sa chattan regularmain per barattar ideas. Ina coordinatura intermediescha tranter las gruppas ed il post da stab resp. l'archiv da cultura da dunnas dal Grischun. RaetiaNet n'è betg ina societad ni in club exclusiv, mabain ina rait per las dunnas che stat sur las partidas politicas e na suonda naginas ideologias. Infurmaziuns davart il RaetiaNet datti proximamain sin la homepage www.raetianet.ch, da preschent anc sut www.frauenkulturarchiv.ch e tar l'archiv da cultura da dunnas dal Grischun (glindesdi tel. 081-651 57 47, e-mail: frauenkulturarchiv@bluewin.ch) sco er tar il biro per dumondas d'egualitad (tel. 081-257 35 70, e-mail: sina.bardill@stagl.gr.ch).

Gremi: biro per dumondas d'egualitad dal Grischun

Funtauna: rg biro per dumondas d'egualitad dal Grischun

Data: 23.01.2001
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond beneventa l'autonomia da las clinicas psichiatricas chantunalas e da las chasas da dimora per umans cun impediments psichics

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sut il presidi da Mario Cavigelli (PCD) è s'occupada en duas sesidas salvadas en preschientscha da cusseglier guvernativ Peter Aliesch dal project da lescha preschentà da la regenza per l'organisaziun dals servetschs psichiatrics chantunals en il chantun Grischun. Ella beneventa l'intenziun da la regenza d'excorporar las clinicas psichiatricas chantunalas e las chasas chantunalas da dimora per umans cun impediments psichics or da l'administraziun chantunala e da las transferir en in institut autonom dal dretg public chantunal. La cumissiun predeliberanta è da la medema opiniun sco la regenza che la furma organisatoria da quests manaschis sco uffizis administrativs fetschia daventar adina pli difficil da dumagnar las cundiziuns generalas che sa midan permanentamain dapi intgins onns. Cun transferir ils manaschis en in institut giuridicamain autonom duain vegnir creadas las premissas per che las clinicas psichiatricas e las chasas da dimora per umans cun impediments psichics possian vegnir manadas tenor princips economics, e quai per pudair garantir er en il futur in provediment psichiatric e socialpedagogic optimal da la populaziun dal chantun tras meds finanzials limitads. Tenor la maioritad da la cumissiun duai l'ordinaziun dal persunal valair be enfin che la cumissiun administrativa relascha directivas per las cundiziuns d'engaschament dal persunal. La maioritad è da l'avis che l'ordinaziun chantunala dal persunal na resguardia betg ils basegns dals manaschis da sanitad. Ina minoritad da la cumissiun vul perencunter declerar l'ordinaziun dal persunal sco obligatoria er per il persunal da l'institut. Regulaziuns divergentas duain vegnir admessas be, sch'ellas vegnan accordadas en il rom da contracts collectivs da lavur tranter ils partenaris socials. Cuntrariamain a la proposta da la regenza na duai l'institut betg vegnir suttamess a la surveglianza da finanzas da la controlla chantunala da finanzas, tenor l'opiniun da la maioritad da la cumissiun. La maioritad da la cumissiun è da l'avis ch'a la regenza stettia a disposiziun in instrumentari suffizient per survegliar l'institut grazia a ses dretg general da surveglianza.

Per che ultra da las clinicas psichiatricas possian vegnir transferidas en il nov institut er las chasas da dimora per umans cun impediments psichics, e quai sco sectur d'interpresa independent, propona la cumissiun al cussegl grond d'adattar correspundentamain il titel ed il champ d'applicaziun da la lescha.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 23.01.2001
Communicaziun a las medias da la regenza grischuna

Garantir il futur dal forum mundial economic a Tavau

La prontezza da differents demonstrants da far diever da la forza ha mussà ch'i ha duvrà in dispositiv spezial da las forzas da segirezza durant la fin d'emna passada. Questas forzas da segirezza han ademplì lur incumbensa ch'è stada quella da garantir la segirezza dals participants dal WEF, da la populaziun e dals giasts a Tavau. La regenza exprima ad ellas ses engraziament. Cun grond displaschair prenda ella conuschientscha da las pregiudicaziuns e dals donns ch'èn resultads en auters lieus, oravant tut a Turitg.

La regenza vegn ad analisar minuziusamain la situaziun al WEF ed en connex cun il WEF e vul elavurar speditivamain las dumondas centralas. Igl è la finamira d'integrar tut las forzas decisivas en il process da dar furma al futur dal WEF. La regenza è cleramain da l'avis che la realisaziun da quest'occurrenza sto anc adina esser pussaivla a Tavau.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala

Data: 29.01.2001
EnergiaSvizra en il Grischun

La contribuziun dal chantun Grischun ad EnergiaSvizra va en la medema direcziun sco fin uss "Energia 2000". Per cuntanscher las finamiras rinforza il Grischun ses sistem da promoziun.

EnergiaSvizra vul reducir il consum d'energia e trair a niz a moda pli intensiva las funtaunas regenerablas d'energia. Tras in diever pli efficazi da l'energia duain vegnir reducids ils gas da serra e las substanzas nuschaivlas en l'aria sco er ademplidas las cunvegnas internaziunalas per reducir la concentraziun da CO2 en l'atmosfera.

Mesiras dal chantun Grischun

Per cuntanscher questas finamiras prenda il chantun Grischun las suandantas mesiras:

- conderscher contribuziuns da promoziun per sanaziuns d'edifizis; rinforzar la promoziun cun augmentar ils meds finanzials che stattan a disposiziun;

- organisar la concurrenza da sanaziun "Premi MINERGIA" ensemen cun ils uffizis spezialisads per dumondas d'energia dals chantuns da la Svizra orientala e dal Principadi da Liechtenstein;

- promover a moda pli intensiva las funtaunas regenerablas d'energia indigena sulegl, chalur d'ambient (pumpas a chalur) e laina, spezialmain en ils edifizis publics;

- rinforzar la conscienza da la populaziun che la forza idraulica è in'energia regenerabla indigena ed ha ina fitg gronda valur ecologica;

- metter a disposiziun ina purschida pli gronda d'infurmaziun e da cussegliaziun en il rom da la lavur da publicitad (occurrenzas publicas, exposiziuns, aperitivs d'energia, website attractiva);

- amplifitgar e concentrar la purschida dal traffic public per reducir il consum da carburants;

- sanar e construir edifizis chantunals a moda energeticamain exemplara.

Il Grischun è sin la dretga via

Las finamiras ch'ins vul cuntanscher communablamain cun il program EnergiaSvizra en noss pajais demussan che la via instradada dal chantun Grischun è la dretga. En il futur vegn il chantun a far pli grondas stentas per promover las energias regenerablas indigenas e qua vegn el a sustegnair spezialmain la forza idraulica. In sustegn che daventa necessari en il martgà avert d'electricitad.

Gremi: departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun

Funtauna: rg uffizi d'energia

Data: 30.01.2001
Alarm da prova dals 7 da favrer 2001 a las 13.30 h

Sco mintg'onn precis al medem temp ha lieu mesemna, ils 7 da favrer 2001, da las 13.30 a las 14.00 h in alarm da prova en l'entira Svizra.

Tar l'alarm da prova vegni examinà sche bunamain 7'000 sirenas funcziunan. Cun quellas vegn la populaziun alarmada en il cas d'in privel smanatschant. II signal "alarm general" vegn dà cun in tun urlant regular che crescha e chala e che dura ina minuta. Sch'i fa alura da basegn po la controlla da las sirenas vegnir repetida fin a las 14.00 h.

Sch'il signal "alarm general" strasuna ordaifer la controlla da sirena, alura signifitga quai che la populaziun è eventualmain en privel. En quest cas vegni giavischà a la populaziun da tadlar il radio DRS 1, da suandar las ordinaziuns da las autoritads e d'infurmar ils vischins. Ulteriuras indicaziuns e reglas da cumportament sa chattan sin las davosas paginas da mintga numer dal cudesch da telefon en il fegl d'infurmaziun "Alarm da la populaziun en cas da privel imminent".

II departament da defensiun, protecziun da la populaziun e sport giavischa d'avair chapientscha per las malempernaivladads colliadas cun la controlla da las sirenas.

Gremi: Uffizi per la protecziun civila e l'agid en cas da catastrofas

Funtauna: rg Uffizi per la protecziun civila e l'agid en cas da catastrofas

Data: 01.02.2001
En il Grischun vegnan construids ulteriurs indrizs d'alarm cunter lavinas

Ils diesch indrizs d'alarm cunter lavinas ch'existan als puncts neuralgics dal Grischun èn sa cumprovads. Fin il proxim enviern duain vegnir agiuntads tschintg ulteriurs indrizs.

L'atun 1996 ha la regenza approvà il concept dals servetschs d'alarm cunter lavinas sin il territori dal chantun Grischun. Quel concept prevesa en emprima lingia da metter a disposiziun in alarm cunter lavinas efficazi e tempriv per garantir la protecziun dals umans, da las vias da circulaziun e dals abitadis. Silsuenter han ins midà quatter indrizs ch'existevan gia, a moda ch'els pon vegnir integrads en la rait naziunala (Alp Puzzetta a Medel/Lucmagn, Lumpegna a Mustér, Gatschiefer a Claustra-Serneus e Piz Lagrev a Segl). Plinavant han ins construì differents indrizs novs (Culmatsch e Val Maighels a Tujetsch, Alpetta a Samedan, Kesch a Zuoz, Piz Alpetta a Tschlin, Chörbschhorn a Tavau e Güglia a Beiva). Las experientschas ch'èn vegnidas fatgas enfin oz cun il sistem da mesiraziun e d'infurmaziun èn dal tuttafatg positivas. Per l'enviern 2001/02 vegnan construids ulteriurs indrizs als suandants lieus: Bernina a Puntraschigna/Puschlav, Ravaischer Salaas a Samignun, Alp Calasa a Val S. Pieder/S. Martin, San Bernardin a Valragn sco er Lucmagn a Medel/Lucmagn. Ultra da quai vegn installada ina box d'infurmaziun tar l'uffizi forestal a Cuira. Ils custs totals muntan a 900'000 francs. La confederaziun surpiglia 60 pertschient da quels, il chantun 20 pertschient.

Malgrà tut las tecnicas n'èsi oz dentant betg pussaivel da proteger umans e chaussas dal tuttafatg cunter lavinas. Igl è da prender en cumpra er en il futur che parts d'abitadis ston vegnir evacuadas per motivs da segirezza e che differents trajects da viafier e da vias ston vegnir serrads per in tschert temp en situaziuns criticas.

Agid umanitar

L'institut svizzer da svilup obtegna ina contribuziun da 5'000 francs en favur dal project "constituziun da societads civilas sin il Balcan".

Da regiuns e vischnancas

Il plan directiv da la regiun Surselva concernent ils implants da tir surregiunals vegn approvà, quel da la regiun Mesolcina concernent explotaziun da material/deponia per materias inertas/deposits da material, cun resalvas.

La revisiun parziala da la planisaziun locala da Schlarigna vegn approvada.

Per differents projects da construcziuns da vias en il chantun vegnan dads libers credits d'in import total dad 1.8 milliuns francs (reparatura e rinforz da la punt sur il Rain da Val S. Pieder a Uors-Surcasti, sanaziun da la spunda da bovas Ricaldei sin la via da Tschiertschen e lavurs da cuvrida sin la via da Malögia tranter Plaun dal Crot e Malögia).

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 01.02.2001
Annunziar uss il dretg d'in supplement a las premias da la cassa da malsauns 2001

A persunas en relaziuns economicas modestas presta il chantun supplements a las premias da la cassa da malsauns. Dacurt èn las persunas cun dretg vegnidas infurmadas da quai. Tgi che n'ha betg obtegnì formulars e crai d'avair dretg d'ina reducziun da las premias, sto reagir uss.

Tgi ch'ha obtegnì l'onn passà in supplement a las premias da la cassa da malsauns e ch'ha dretg er quest onn d'ina tala reducziun tenor sias datas fiscalas, ha survegnì dacurt in certificat d'autorisaziun. Sche tut las indicaziuns èn correctas, na sto la persuna cun dretg far nagut. Il supplement vegn fatg bun automaticamain al conto da la persuna cun dretg, il favrer e la stad. Be indicaziuns sbagliadas u incumplettas èn da curreger resp. da cumplettar da la persuna cun dretg. A persunas ch'obtegnan da nov il dretg d'ina reducziun da las premias sin fundament da lur datas fiscalas dal schaner, è vegnì tramess in formular da dumonda ils davos dis. Quel è d'emplenir ora cumplettamain e da trametter enavos. Pir cur che quest formular ed ils documents necessaris èn avant maun tar la filiala AVS da la vischnanca da domicil, po vegnir conderschida la reducziun da las premias.

Tgi che viva en relaziuns economicas modestas e che n'ha obtegnì fin oz ni in formular d'autorisaziun, ni in formular da dumonda, vegn appellà d'ordinar u da retrair in formular d'annunzia tar la vischnanca da domicil.

Funtauna: rg uffizi da sanadad

Data: 01.02.2001
Novs attestats per la scola populara dal Grischun

L'onn da scola current 2000/01 vegnan duvrads novs attestats en la scola populara dal chantun Grischun. Els resguardan midadas dal canon da roms, ina nova moda da giudicament sco er novas furmas d'organisaziun sin il stgalim superiur da la scola populara.

Per il diever da novs attestats en la scola populara dal Grischun datti differents motivs. Tant sin il stgalim da la scola primara sco er sin il stgalim superiur èn vegnids introducids novs roms en il passà (instrucziun d'ina segunda lingua sco er l'obligatori da frequentar il rom "informatica" sin il stgalim superiur). D'agiuntar è ina refurma dal staglim superiur da la scola populara cun differents models che stattan a disposiziun e che ston esser preschents en ils attestats. In ulteriur motiv per concepir da nov ils attestats è quel che sin il formular d'attestat èsi da metter a disposiziun suffizientamain spazi per in giudicament cumplessiv da las scolaras ed ils scolars. In giudicament cumplessiv cumpiglia ultra da las enconuschientschas generalas er criteris sco cumportament social, d'emprender e da lavurar. Ils novs attestats èn da gronda impurtanza er per il project entschavì a las scolas grischunas "promover e giuditgar a moda cumplessiva (pgc)".

Fin uss pudevan ins giuditgar las scolaras ed ils scolars tant cun attestats da notas sco er cun pleds (attestat commentà). La spezialitad dal nov attestat è quella che cun il medem formular po vegnir fatg tant in attestat da notas sco er in uschenumnà attestat commentà. Il cussegl da scola decida, tgenina da las duas furmas che vegn applitgada en ina da las scolas. Sch'ins dovra ulteriuras decleraziuns davart ils progress d'emprender d'ina scolara resp. d'in scolar, alura po quai succeder cun in uschenumnà rapport davart l'emprender. Quel è ina part fixa da l'attestat uffizial.

Ils novs attestats vegnan edids per tudestg, talian e rumantsch grischun. Entant che las magistras ed ils magisters da scola primara pon tscherner tranter models stampads ed ina versiun electronica (DC), stat a disposiziun a las persunas d'instrucziun dal stgalim superiur da la scola populara be anc la varianta electonica per l'attestat. En il futur duai l'attestat daventar anc pli fitg in instrument da promoziun. El è la basa per discurs impurtants e dat la paisa principala a la promoziun da las singulas scolaras e dals singuls scolars. En quest senn duai vegnir pronunziada ina nunpromoziun be, sch'ella gida a promover l'uffant pertutgà.

Ils novs attestats na signifitgan betg ina midada radicala, mabain in'adattaziun necessaria al mintgadi da scola midà.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient dal Grischun

Funtauna: rg uffizi per las scolas popularas e las scolinas

Data: 01.02.2001