Las ündesch vschinaunchas purtedras da l’Engiadin’Ota decidan a partir da quist’eivna fin als 18 meg 2025 scha l’Ospidel regiunel d’Engiadin’Ota dess rester independent u na. Per cha l’integraziun gratagia, haun però tuot las vschinaunchas da der glüsch verda. Il futur da l’Ospidel regiunel d’Engiadin’Ota es pel mumaint il tema centrel illa Regiun Malögia. Perche cha düraunt las prosmas eivnas haun las ündesch vschinaunchas purtedras da decider scha l’ospidel a Samedan vain integro in l’Ospidel chantunel Grischun u sch’el resta independent. Perque ho que già do düraunt il marz trais discussiuns da podi – nempe a San Murezzan, Zuoz e Puntraschigna – inua cha rapreschantants e rapreschantantas dals duos ospidels pertuchos, da la politica indigena e chantunela scu eir meidis da chesa haun pruvo da der ün’invista in lur idejas e lur motivs per u cunter ün’integraziun da l’ospidel Samedan. Set milliuns impè dad 11,4 milliuns francs I’l cas d’üna integraziun vessan las vschinaunchas da contribuir per an var set milliuns francs per la gestiun da l’ospidel Samedan. Quel import dess gnir partieu sü traunter üna cunvegna da prestaziun cun l’Ospidel chantunel a Cuira cun maximelmaing 5,4 milliuns francs ed üna contribuziun dad 1,6 milliuns francs a la fundaziun Provedimaint da sandet Engiadin’Ota (SGO) per l’administraziun e l’infrastructura da las immobiglias. Scha l’Ospidel regiunel Engiadin’Ota restess independent, vessan las vschinaunchas da contribuir var 11,4 milliuns francs per garantir la gestiun da l’ospidel. Impü vain l’integraziun scu tela calculeda cun cuosts da var ses milliuns francs. Per realiser l’integraziun da l’ospidel regiunel d’Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel a Cuira drouva que glüsch verda da tuot las ündesch vschinaunchas. Scha que nu vess d’esser il cas – e sch’üna vschinauncha nun accepta la dumanda – alura voul la SGO tenor lur president, Christian Brantschen, tschercher il dialog cun quella vschinauncha. E la persvader in seguit da fer ün’ulteriura votaziun. Las contribuziuns finanzielas da mincha vschinauncha vain calculeda tenor la clev da partiziun da la Regiun Malögia. Perque haun tschertas vschinaunchas eir da decider davart la chosa a l’urna, siand cha’ls imports surpassan tenor la ledscha cumünela il maximum per gnir decis in radunanza cumünela. Acclus la survista da las vschinaunchas cun lur data e möd da votaziun: Radunanza cumünela: 04 avrigl 2025: La Punt Chamues-ch 10 avrigl 2025: Silvaplauna 14 avrigl 2025: Schlarigna 16 avrigl 2025: Bever 24 avrigl 2025: Segl 28 avrigl 2025: Madulain 30 avrigl 2025: Zuoz Votaziun a l’urna: 06 avrigl 2025: San Murezzan 28 avrigl 2025: S-chanf 18 meg 2025: Puntraschigna 18 meg 2025: Samedan A partir da quist’eivna fin als 18 meg 2025 decidan las ündesch vschinaunchas purtedras scha l’Ospidel regiunel d’Engiadin’Ota resta independent – u sch’el vain integro in l’Ospidel chantunel a Cuira. A partir da quist’eivna fin als 18 meg 2025 decidan las ündesch vschinaunchas purtedras scha l’Ospidel regiunel d’Engiadin’Ota resta independent – u sch’el vain integro in l’Ospidel chantunel a Cuira.

Fin cha’l rapport finel in connex cun la cupicha d’ün eroplan pitschen a La Punt l’eivna passeda saro sün maisa, giaro que auncha ün temp. Perque as po uossa be speculer davart ils motivs per la digrazcha – e que nu fo l’expert d’aviatica, Hansjörg Bürgi, insè uschè gugent. El ho però listess declaro a la FMR las particulariteds da l’eroport Samedan e las sfidas per partir d’üna otezza da passa 1770 m s. m. Avaunt passa duos eivnas ho la disgrazcha d’ün eroplan pitschen a La Punt Chamues-ch pissero per üna rapportaziun mediela surour ils cunfins da la Svizra. Que però na be causa la crudeda scu tela, dimpersè eir pervi da las trais persunas disgrazchedas, nempe ün pêrin d’advocats danais cun lur iffaunt. Tenor prümas retscherchas d’eira l’eroplan da propeller dal tip Extra EA-400 partieu in lündeschdi, ils 17 marz 2025, intuorn las 17.20 sülla plazza aviatica a Samedan cul böt Roskilde in Danemarc. Però be güsta duos minuts zieva la partenza ho que già do la disgrazcha e que a l’ur da La Punt Chamues-ch, nempe i’l quartier Alvra in direcziun dal pass. Samedan es pretensius per partir «Davart ils motivs, perche cha l’eroplan es crudo giò, as po que pel mumaint be speculer e que nu fatschi insè gugent. Ma che cha’s po dir es cha l’eroport Samedan es pretensius, impustüt per partir», disch Hansjörg Bürgi, schefredactur dal magazin d’aviatica svizzer «SkyNews.ch». L’expert d’aviatica, chi’d es eir svess pilot, agiundscha cha que’s tratta tar Samedan tar l’eroport il pü ot da tuot l’Europa, chi’d ho al listess mumaint eir üna granda frequenza d’aviuns. Be illa Alps francesas detta que auncha ün pü ot, ma cha quella saja bger pü pitschen e main frequento. E la frequenza a Samedan s’ho düraunt ils ultims ans eir auncha magari augmanteda. L’eroport engiadinais tuocha tenor ün artichel da la Sonntagszeitung tals eroports cul seguond grand svilup – zieva la plazza aviatica a Sion – a reguard las frequenzas d’eroplans privats in Svizra. Intaunt cha que sun partieus a Samedan dal 2014 auncha 1622 eroplans privats, d’eira que dal 2024 già 2557 partenzas. L’ajer es bger main spess La granda problematica tar eroports chi’s rechattan sün üna ota otezza es tenor l’expert d’aviatica cha la spessezza da l’ajer es bger pü minima in confrunt cun plazzas aviaticas situedas pü bass. E perque drouvan ils eroplans suot quellas circunstanzas dapü prestaziun tar la partenza per pudair rester in l’ajer. Per grands eroplans nu saja que per regla insè üngün problem, ma per models pü pitschens e per eroplans cun be ün motor saja que alura üna sfida. Perque s’hegian ils pilots da’s preparer ouravaunt e da regler il motor ed adatter a telas circunstanzas. «A Samedan sün passa 1700 m s. m. capitan adüna darcho accidaints cun partir. Pelpü causa eroplans cun memma pocha prestaziun – u causa cha sun memma greivs – e per da motivs fisicals do que alura la cupicha, eir causa parameters chi nu d’eiran miss aint güst», disch Hansjörg Bürgi ed agiundscha: «Ed alura drouva que minchataunt be auncha ün fos vent e’l curraint d’ajer as diminuescha.» Tenor l’expert d’aviatica nu’s trattaiva que però tar l’eroplan disgrazcho a La Punt d’ün model cun pocha prestaziun. Quel vaiva nempe var 350 PS e que d’eiran be occupedas trais da totelmaing ses plazzas. «Cler, que nu’s so scha l’eroplan d’eira in generel memma greiv, ma be cun trais persunas nu vess que d’esser üngün problem», uschè Hansjörg Bürgi. Ün introducziun per insomma pudair placher e partir Per insomma pudair placher e partir a Samedan nun haun ils pilots privats e las pilotas be da’s preparer specielmaing a las circunstanzas d’otezza. Els haun eir d’absolver üna introducziun (tud. Einweisung) cun ün magister da svoul chi als muossa cu placher e partir. E quella introducziun ho impü da gnir repetida mincha an. Quista directiva es gnida introdütta avaunt passa desch ans ed es perque üna consequenza da diversas disgrazchas düraunt ils ultims ans a Samedan. «Eir eau sun già placho e partieu diversas voutas a Samedan, l’ultima vouta però avaunt var desch ans, avaunt quista directiva. Que’s bada propi eir scha’s es i’l cockpit cha que’s stu partir magari plat e que cun ün eroplan chi nun es surchargio», declera l’expert d’aviatica. Intaunt cha pilots e pilotas da jets da business s’orienteschan tenor lur instrumaints, svoulan ils pilots d’eroplans da motor normelmaing zieva vzüda. Ma quella nu saro steda il problem tar la disgrazchaals 17 marz 2025, siand cha l’ora d’eira buna. Rutas da svoul definidas Che chi’d ho però rendieu la cupicha pütöst speciela es, cha l’eroplan es svulo per terra immez il territori abito e be pochs meters davent d‘üna chesa. Tenor Hansjörg Bürgi detta que per mincha eroport rutas definidas da partenza e placher – chi’d haun da gnir respettedas – e cha que’s riva insè da tgnair aint quellas sün 50 meters precis. E cha quistas rutas sajan definidas per mincha eroport svizzer per pudair diminuir grands accidaints in territoris abitos in cas d’üna disgrazcha. Ma scha la ruta dal pilot danais d’eira la güsta u la fosa, que po uossa be sclarir la lavur dal Post svizzer d’inquisiziun da sgürezza (SUST). Ed a prüms resultats da las perscrutaziuns as stu tenor l’expert d’aviatica però auncha spetter ün pô: «Que po uossa ir duos fin trais ans fin cha’l rapport es avaunt maun. Tar mincha accidaint vain perscruto minuzchusamaing ils motivs da la disgrazcha. Que es fich important, uschè cha’s po eir propi imprender mincha vouta qualchosa landrour.» Hansjörg Bürgi es il schefredactur dal magazin d’aviatica svizzer «SkyNews.ch» e cugnuoscha our dad egnas experienzas scu pilot las sfidas da partir davent da l’eroport a Samedan. Ils pumpiers landervi a stüzzer il vrac da l’eroplan pitschen, chi’d es disgrazcho als 17 marz 2025 a La Punt Chamues-ch. L'eroplan pitshen es crudo giò immez territori abito a La Punt chamues-ch i'l quartier Alvra. Hansjörg Bürgi es il schefredactur dal magazin d’aviatica svizzer «SkyNews.ch» e cugnuoscha our dad egnas experienzas scu pilot las sfidas da partir davent da l’eroport a Samedan.

Columna or dal mund A sun passos och ans daspö ch’eau d’he banduno mia lavur scu impiegheda in üna grand’impraisa multinaziunela dal sectur da moda per cumanzer mi’aventüra scu freelance. Hoz possi dir cha que es steda üna da las pü importantas e positivas decisiuns da mia vita! Eau m’allegr mincha di da mia liberted, da nu stuvair adüna ir in büro, da nu stuvair marker aunz e zieva las och uras da lavur, da pudair viver e lavurer in champagna, da pudair lavurer dumengia, scha que plouva, e fer liber lündeschdi, cur cha’l sulagl splendura! D’imprender a cugnuoscher bgeras differentas persunas e realteds professiunelas, minchüna cun sias caracteristicas e sieus puncts da vista speciels. Cler, que do eir aspets negativs, minchataunt nu dormi la not pensand intuorn cu cha’s pudess fer per chatter üna nouva collavuraziun. A do temps ch’eau stögl trer la tschinta, a nu do insomma üngünas sgürezzas. Ma la fin da tuot sun eau fich fich cuntainta da pudair esser independenta e speresch da pudair ir inavaunt uscheja il pü lönch pussibel! E, chi so, in futur füss que bel eir da chatter üna collavuraziun cun ün’organisaziun svizra! Üna da las prümas collavuraziuns ch’eau d’he intraprais dal 2017, cur ch’eau d’he cumanzo mia nouva aventüra, es sto ün proget cun ün’organisaziun d’interess public francesa. Quista organisaziun tscherchaiva a qualchün chi gess per duos mais illas scoulas primaras e secundaras in Toscana a sensibiliser ils scolars e las scolaras per tematicas dal svilup persistent: l’importanza da la protecziun da la natüra, il respet dals drets umauns, la pêsch ed uschè inavaunt. Eau nu vaiva mê lavuro cun iffaunts e d’eira poch persvasa cha que am plaschess. Ma ils collavuratuors d’eiran fich flots, eau nu vaiva bger oter e perque d’heja dit: pruvains! E que es sto üna granda surpraisa. Dad ir in classa e passanter qualche lecziun culs scolars es fantastic! Ils iffaunts, specielmaing ils pü pitschens, sun stupends, bundragius, allegers, spontans ed els rian bger. Insomma, tuot energia positiva! Que m’ho plaschieu uschè bain, cha aunch’hoz, zieva och ans, main eau inavaunt la collavuraziun, e minch’an in marz ed avrigl vegna illas scoulas ed am lasch instupir da la visiun e da la bunted dals pitschens! Quista es be üna da las differentas experienzas ch’eau d’he gieu l’occasiun da fer in quists ans scu freelance ed eau giod adüna dapü da pudair experimenter nouvas sfidas per schlarger mieus orizonts ed incler ün po dapü cu cha nos muond es fat! Giulia Romano, mez Engiadinaisa e mez Siciliana, ­viva dapi 20 onns en Toscana. Ella lavura sco freelance cun interpresas che s’engaschan per il svilup persistent da l’ambient e la societad. En la «Columna or dal mund» raquinta da temp en temp ina persuna da lingua rumantscha che viva en l’exteriur da ses mintgadi.

La radunanza cumünela da Samedan ho in gövgia dit NA al «proget Alvra» in üna votumaziun consultativa. Zieva Samedan ho in venderdi la radunanza cumünela da La Punt Chamues-ch dit NA in üna votumaziun definitiva. Unic San Murezzan ho intaunt in üna votumaziun a l’urna in dumengia dit SCHI. Il «proget Alvra» prevezza l’integraziun da l’Ospidel d’Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel a Cuira. Tenor votum da quista fin d’eivna nu dess l’Ospidel d'Engiadin’Ota gnir integro in l’Ospidel chantunel a Cuira. Auncha in venderdi passo, il di zieva la votumaziun consultativa a la radunanza cumünela da Samedan, ho la fundaziun SGO (Stiftung Gesundheitsversorgung Oberengadin), respunsabla per l’Ospidel d’Engiadin’Ota, publicho üna comunicaziun cul titul «Integraziun resta cleramaing la megldra opziun». Cha’l cussagl da fundaziun «aspirescha in resguard a las prosmas votaziuns da volver intuorn il fögl», vain constato. La votumaziun consultativa a la radunanza cumünela da Samedan ho gieu 139 vuschs cunter il «proget Alvra» e 70 vuschs per quel. Lur decisiun definitiva tiran las votantas e’ls votants da Samedan però pür ils 18 meg a l’urna. SCHI a San Murezzan, NA a La Punt Chamues-ch Decis definitiv haun però in venderdi passo La Punt Chamues-ch ed her dumengia San Murezzan. La radunanza cumünela da La Punt Chamues-ch ho tenor RTR e la Posta Ladina dit NA cun 45 vuschs cunter 36 a la proposta d’integraziun cun quatter abstenziuns. In dumengia es a San Murezzan gnieu vuscho a l’urna. Lo ho la magiurited dit SCHI a l’integraziun cun 555 cunter 330 vuschs. Perque cha’l proget pretenda ün SCHI da tuot las ündesch vschinaunchas d’Engiadin’Ota es quel insè già zieva la prüma votumaziun maculatura. Incunter RTR ho il president da la vschinauncha da La Punt Chamues-ch, Peter Tomaschett, dit: «Ad es steda üna votumaziun democratica. Quella stainsa accepter ed inizier üna nouva soluziun.» Auncha a la saireda d’infurmaziun dals 26 marz vaiva il president da la fundaziun SGO, Christian Brantschen, dit incunter RTR cha tar ün NA saja que da contacter la vschinauncha per forsa fer auncha üna vouta üna votumaziun «e pruver, scha que gratagia in quel sen». Scha quella intenziun da repeter il process democratic pervi d’ün resultat dischagreabel es auncha actuela u brich, nun es intaunt cler. Ne il president da la fundaziun ne il president cumünel da La Punt Chamues-ch nun ho respus sün dumanda da la FMR fin dumengia saira. Na cler cu inavaunt Scu alternativa al «proget Alvra», dimena a l’integraziun in l’ospidel chantunel, vaiva la fundaziun SGO eir analiso pü detaglio la varianta «status quo+». Tar quella restess l’Ospidel d’Engiadin’Ota independent. Ma tenor analisa da la fundaziun SGO sajan tar quella varianta missas in dumanda la rendabilited e la qualited da las prestaziuns e cun que eir dal provedimaint da sandet – pervi da las cifras bassas da paziaintas e paziaints. E tenor quella analisa füssan eir ils cuosts per las vschinaunchas pü ots cu tar ün’integraziun in l’ospidel chantunel. La SGO fo quint cun cuosts annuels bod trais voutas uschè ots scu uossa (sainza resguard als credits supplementers chi sun stos necessaris per mantgnair il provedimaint da sandet), nempe cun cuosts tanter 10,25 ed 11,4 milliuns francs l’an per tuot las vschinaunchas. Scha l’ospidel gniss integro in quel da Cuira fo la SGO quint cun cuosts annuels da 7 milliuns francs – e cun cuosts supplementers da 6 milliuns francs per realiser l’integraziun düraunt trais ans. Scha las autoriteds respunsablas pondereschan zieva il NA da La Punt Chamues-ch eir pü intensivmaing la varianta «status quo+» u üna nouva soluziun u sch’ellas tegnan ferm vi da l’integraziun melgrô il votum incuntrari – intaunt nun es que cler. Populaziun refüsa l’integraziun Quista fin d’eivna sun in Engiadin’Ota gnidas trattas las prümas decisiuns democraticas davart il «proget Alvra» – l’integraziun da l’Ospidel d’Engiadin’Ota a Samedan in l’Ospidel chantunel a Cuira. Intaunt cha Samedan ho pür dit NA in üna votumaziun consultativa es il NA da La Punt Chamues-ch già definitiv. Be San Murezzan ho intaunt decis a favur da l’integraziun. Il prüm NA es pür ün consultativ – quel da la radunanza cumünela da Samedan in gövgia saira: cun 139 vuschs cunter 70 ho la radunanza arcumando da sbütter l’ideja tar la votumaziun a l’urna dals 18 meg. Il seguond NA es però definitiv – quel da la radunanza cumünela da La Punt Chamues-ch in venderdi saira: tenor RTR e la Posta Ladina ho la radunanza dit NA cun 45 cunter 36 vuschs. Incunter RTR ho il president cumünel, Peter Tomaschett, dit zieva la radunanza: «Ad es steda üna votumaziun democratica. Quella stainsa accepter ed inizier üna nouva soluziun.» Il «proget Alvra» per integrer l’Ospidel d’Engiadin’Ota a Samedan in l’Ospidel chantunel a Cuira pretenda ün SCHI da tuot las ündesch vschinaunchas da l’Engiadin’Ota. Perque es il SCHI da las votantas ed ils votants da San Murezzan vairamaing già insignificant. Tar üna votumaziun a l’urna sun in dumengia resultedas 555 vuschs per l’integraziun e 330 cunter quella. Auncha avaunt las prümas decisiuns democraticas vaiva Christian Brantschen, il president da la fundaziun SGO respunsabla pel provedimaint da sandet in Engiadin’Ota, pondero cha’s pudess forsa eir repeter las votumaziuns sch’ün NA resulta. Sch’el e las vschinaunchas pertuchedas – intaunt dimena La Punt Chamues-ch – pondereschan que auncha adüna, nun es cler. La FMR nun ho ragiunt fin dumengia saira ils respunsabels per sclarir quella dumanda.

A Brail es ida a fin d’incuort üna lungia istorgia. L’hotel e restorant Post es serro, pü u main sgumbro e dess uossa fer plazza ad ün fabricat rimplazzant nouv cun in tuot nouv abitaziuns. Eir per Reto e Marina Juon, sur decennis osps cun corp ed orma, esa uossa ura e strasura da glivrer. Però, uschè simpel nun es que. Üna giacca be puolvra, guaunts mellans cun fouras tres quellas chi’s vezza las chanvellas ed ün rir süls leivs. Reto Juon fo frunt al vent fras-ch, e schluocha sül plazzel davaunt l’Hotel Post a Brail cun üna zaungia ün scruv chi fixescha il chapè d’üna lampa da pè. Zieva set dis ch’interessos haun gieu l’occasiun da gnir e piglier mobiglia, vaschella ed otra roba our da l’anteriur hotel e restorant, sgombran Reto e sieu figl Fadri Juon in quists dis auncha las ultimas restaunzas our dals locals e preparan quellas per l’alluntanamaint. «Nus vains vendieu nossa part e sgumbro nossa roba», disch Reto Juon, giand in chadafö, sieu anteriur lö da lavur. Lo agiundscha’l: «Que’m fo mel a vzair, quaunta roba ch’üngün nu vulaiva pü. Per exaimpel il steamer professiunel chi m’ho servieu in chadafö al pü da tuot. Que füss il prüm macchinari ch’eau cumpress.» Uossa spera’l cha üna ditta specialiseda vain listess auncha a piglier il steamer. «Eau nu vuless ch’ella rivess illa merda.» Reto e Marina Juon peran d’esser turnos in l’ambiaint da lur anteriur restorant Post. Il tavulin ed eir la credenza haun chatto ün nouv dachesa in lur pitschen «refügi» a l’ur da la pista da boccia. Daspö ses ans in pensiun, ma ... Reto Juon ho 77 ans. Termino ufficielmaing ho’l sia carriera professiunela già cun 63. Pelpü be sül palperi. Traunter il 2009 ed il 2018 ho Fadri, ün dals quatter iffaunts dals Juons, surpiglio il manaschi da l’hotel. Bap e mamma haun inavaunt güdo in chadafö, ustaria ed in l’hotel svessa. Dal 2019 alura il retuorn. Reto e Marina Juon ospiteschan per ses mais üna quarauntina da lavuraints chi refaun il tunnel da la Retica a Giarsun. Üna duonna güda a Marina a fer las staunzas e Reto Juon tuorna in chadafö e cuschina, perche cha’ls lavuraints lavuran in turnus da di e not, ses mais e di per di pels giasts. Pü tard seguan ulteriurs 30 lavuraints chi sun impiegos cul rinforzamaint da la lingia d’ota tensiun da la Swissgrid. Eir per els evran ils Juons lur anteriur Hotel Post, cuschinan, servan e daun allogi. «Grazcha a quists sforzs ans vainsa pudieu saner eir finanzielmaing», disch Reto Juon e vo vi in lur abitaziun illa chesa cunfinanta. Puraria, posta, allogi Lo sföglia’l in ün plic fotografias veglias e quinta l’istorgia da l’Hotel Post. Ün’istorgia cha’ls Juons nu paun displaschaivelmaing per granda part pü verificher a mauns da documainta veglia. Quella d’eira nempe serreda aint in ün tresor süsom chesa ed es gnieu invuleda e desdrütta insembel cul tresor svessa. Oriundamaing d’eira il stabilimaint üna puraria ed eir il lö, inua cha las charrozzas da chavals as fermaivan e passagers, vittürins e chavals faivan suosta. Il non da Reto Juon, Jachen, d’eira marchadaunt, il bap, Flurin, postin a Brail. «El giaiva cun sieu chavagl e la schlitta vi Cinuos-chel a la staziun a piglier la posta», s’algorda Reto Juon. «Que d’eira sia lavur principela, el purtaiva duos voutas al di la posta illas chasedas, fin giò Prazet.» Flurin ed Anita Juon haun alura cumanzo a servir als passagers bavrandas intaunt cha gnivan müdos ils chavals da las charrozzas ed eir a fitter duos u trais staunzas da durmir. «Zieva, dals ans 1950, ho cumanzo il svilup turistic ed our da la simpla suosta es dvanto pass per pass ün pitschen hotel cun 40 fin 45 lets.» Reto Juon ho absolt illa mited dals ans 1960 a Tavo la scoula da commerzi, es zieva turno, poch motivo, a chesa ed ho güdo da sted a sieus genituors in chadafö. «A me vess que plaschieu da cour d’imprender falegnam», discha’l, «ma a favur dals genituors e da la gestiun d’heja alura absolt a Puntraschigna in l’Hotel Collina il giarsunedi da cuschinunz.» Rivo pass per pass illa rolla d’osp Da sted lavura’l scu cuschinunz auncha a Schlarigna, sü Marguns, e surpiglia insembel cun sia duonna Marina dal 1975 l’Hotel Post dals genituors sainza avair fat grandas experienzas d’utrò u esser sto in viedis pel muond intuorn. Els augmaintan il numer da giasts, giasts chi per part sun restos fidels passa 50 ans a l’hotel, e daun lavur a fin ündesch impiegos. Divers da quels e quellas ingrazchan cun lungs ingaschamaints a Brail, parts chattan eir partenaris illa regiun, fuondan famiglia e restan. «Nus vains vivieu e lavuro bain, vains adüna gieu avuonda per viver e vains pudieu trer sü quatter iffaunts.» Ch’els hegian adüna reinvestieu tuot il guadagn in l’hotel e l’infrastructura, «perque am vo uossa tuot ün zich a cour», disch el, pensand vi da la sgumbreda, cun emoziuns. Reto e Marina Juon sun usters cun corp ed orma, faun que per 34 ans fin dal 2009, cur ch’els surdaun la gestiun da restorant e hotel al figl Fadri. Fadri Juon es alura eir quel, ch’insembel cun ün investur da la Bassa fuorma la MMDP Bau GmbH, chi ho cumpro il stabilimaint e planisescha da fabricher al lö da l’anteriur Hotel Post ün stabilimaint rimplazzant cun tschinch seguondas e quatter prümas abitaziuns. Restos sun l’abitaziun ed il refügi A chi chi’s dumanda, inua cha’l tavulin dal restorant Post es rivo, muossa Reto Juon la via in lur refügi, ün pitschen chalet güsta dasper la chesa d’abiter dals Juons ed a l’ur da la pista da boccia. Cò, i’l refügi, picha Marina Juon ün ultim gö da jass cun commembras da las gimnastas da Cinuos-chel e Brail. Il refügi es dvanto düraunt ils ultims ans il lö per festas da famiglia ma eir lö d’inscunter per las gimnastas, pel club da boccia Brail cun sieus arduond 30 commembras e commembers opür pella Societed da musica Cinuos-chel Brail, tar quela Reto Juon suna daspö passa 50 ans cun paschiun. I’l refügi nun es be il nouv dachesa dal tavulin arduond culla platta naira da s-chaglia, dimpersè eir dad oter inventar da l’anteriur restorant. Cuschiner però, que nu vuless Reto Juon cò pü. «Per fer que, am maunchan cò simplamaing eir tuot ils indrizs necessaris ch’eau d’eira adüso da pü bod.» Intaunt chatta eir Marina Juon il temp da’s raduner tar sieu hom al tavulin. Quel la guarda e disch: «Ad es flot d’avair ün partenari scu tü, chi ho funcziuno tuot la vita cun me. Sainza te nu füss tuot quist me sto pussibel.» Ella disch: «Nus vains adüna lavuro tuots duos e giodains uossa il temp zieva tuot que.» A favur da lur temp liber resistan els eir sün ün ulteriur chaun. «Nus vains gieu 50 ans chauns, uossa vains be auncha ün giat.» Gimnastica illa sela da l’hotel Marina Juon es creschida a Zuoz, ho imprais mussedra e disch ch’ella nun hegia me vulieu ir nu so inua. «Nus vaivans buns ans scu osps ed usters, ils giasts gnivan gugent», disch’la. «Melavita es gnida zieva la crisa da l’euro, il scumand da fümer ed eir il militer, sur ans e decennis ün bun e fidel cliaint da nus, ho piglio cumgio da S-chanf ed oters cumüns d’Engiadina.» Listess hegian els giodieu las bunas e lungias amicizchas cha que ho do sur ils ans cun divers giasts, «amicizchas chi tegnan fin hoz». Ella interrumpa il discuors, salüda a las ultimas duos gimnastas chi bandunan il refügi per hoz. 18 commembras derivantas da Cinuos-chel fin Zernez faun hoz auncha part da la societed. Turnand al tavulin disch’la: «Nus vains già 40 ans a las gimnastas in chesa. Cumanzo ho tuot illa sela da l’hotel, inua cha sgumbraivans üna vouta l’eivna la sela da manger per pudair fer lo gimnastica.» Hoz sto a disposiziun a Brail la sela polivalenta a las gimnastas scu eir a la Societed da musica ed oters pü. Aunz cu esser hotel, d’eira l’Hotel Post üna puraria. Zieva uffizi postel ed eir lö inua cha gnivan müdos ils chavals da charrozzas. Reto e Marina Juon peran d’esser turnos in l’ambiaint da lur anteriur restorant Post. Il tavulin ed eir la credenza haun chatto ün nouv dachesa in lur pitschen «refügi» a l’ur da la pista da boccia. Reto Juon prepara que chi'd es resto per alluntaner. Ün cumgio per Marina e Reto Juon Düraunt decennis haun Reto e Marina Juon mno a Brail l’Hotel Post. Uossa es quel serro. Cha que d’eira gnida l’ura da fer quist pass, disch l’hotelier chi ho cumplieu 77 ans. Ün prüm pass vaivan els già fat da l’an 2009, cur chi vaivan surdo la gestiun da restorant ed hotel a lur figl Fadri. «Uossa però es tuot serro», constata Reto Juon. Scu ultim ho’l preparo eir que cha d’eira resto auncha in chesa per alluntaner definitivmaing. (pl/jd)

L’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna es inavous a San Murezzan. Zieva ün’interrupziun pervi da las lavuors da renovaziun in l’Hotel Laudinella prepara’l uossa darcho sia turnea tres las grandas selas da concert scu üsito a San Murezzan. In visita tar las prouvas d’ün giast taunt reguler scu musical. Inavous a San Murezzan: il SJSO, l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna, düraunt si’eivna da prouva in l’Hotel Laudinella: «Ad es scu turner a chesa.» Vairamaing vain que da quist temp pütöst quiet a San Murezzan. Ils turists cun s-charpas da skis e bastuns da passlung sun bod svanieus, las turistas cun pelissas inamöd. Ma in l’Hotel Laudinella esa quists dis bod pü dad ot cu düraunt la stagiun ota. Na be pervi da las maschinas da construcziun chi indichan chi vain darcho cuntinuo cullas lavuors da renovaziun in l’hotel. In möd pü agreabel eir pervi da l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna (SJSO). Var sesaunta musicistas e musicists giuvens exerciteschan in mardi a bunura la terza sinfonia da Felix Mendelssohn, cuntschainta eir scu «la scotta», perque cha’l cumponist s’ho lascho inspirer da l’ouvra düraunt ün viedi tres la Scozia scu giuven da 20 ans. «Quella s’affo grandius pel SJSO», disch il dirigent Johannes Schläfli. «La sinfonia ho quistas influenzas melanconicas in tschertas passaschas, ma ella es tuottüna eir fich fres-cha, viva e sburflanta. Plain elan ed entusiassem – ideela per ün orchester giuven.» «Scha’s passainta insembel ün’eivna, as po ragiundscher bger», disch Nils Wiesli chi fo daspö quatter ans part dal SJSO. Laudinella, Tonhalle, Stadtcasino Quella sinfonia preschainta il SJSO insembel cul concert da fagot da Rossini ed ün’uvertüra da Mozart tar sia turnea da prümavaira illas selas da concert illustras da la Svizra – da San Murezzan a San Galla, Turich, Berna, Schaffusa e Basilea. E planisescha bod ün’eivna temp per lavurer intensiv vi da las ouvra d’orchester. «Suner i’l SJSO es qualchosa extraordinari», disch il cornettist Nils Wiesli chi fo daspö quatter ans part dal SJSO ed es il president da la cumischiun da musica da l’orchester. El ho fat il master a la scoula ota da musica da Lucerna e stüdgia uossa auncha giurisprudenza a Turich. Cun que ch’el nu’s dedichescha pü plainamaing a la musica è’l i’l SJSO pütöst l’excepziun. La magiurited da las musicistas e’ls musicists stüdgian musica e staun al principi d’üna carriera professiunela. «Nus tuots vain bain l’ambiziun d’obtgnair in quist’eivna qualchosa chi clingia zieva eir bain i’l concert», disch il cornettist. «Ma l’atmosfera es fich pachifica. A nu regna üna pressiun da prestaziun, tuots as partecipeschan d’egna motivaziun. Uschè ün orchester da giuventüna ho propi quel ‹drive› cha’s bada: quels faun que perche chi fo plaschair e na per radschuns finanzielas.» «Culla giuventüna as po que ir i’ls extrems tar las prouvas e lavurer cun dapü imaginaziun e fantasia cu in ün orchester professiunel», disch il dirigent Johannes Schläfli. Ün oter muond Peja nu do que inamöd na i’l SJSO. Ma la pussibilted d’elavurer grandas ouvras da la musica classica in ün orchester sinfonic d’ota qualited e da zieva preschanter quellas sün turnea tres tuot la Svizra – quella es unica. «Per quell’experienza, per quels concerts vela la paina», disch Nils Wiesli. Eir il dirigent, chi’d ho scu giuven svess suno l’oboa i’l SJSO, disch: «Que ch’eau d’he passanto i’l SJSO d’eira per me experienzas importantas pel temp zieva.» Johannes Schläfli, chi’d ho eir instruieu scu professur a la Scoula ota da las arts da Turich, descriva l’eivna da prouva a San Murezzan scu lavuratori per as dedicher plainamaing a la musica d’orchester in tuot sias fatschettas. «Her vainsa per exaimpel fat üna uscheditta prouva masdeda: las musicistas e’ls musicist as pudaivan tschanter inua ch’els vulaivan. E scha tü est placho scu cornettist sper üna bratschista e davaunt ün cellist – alura badast dandet quaunt respunsabilted cha tü portast. Lo nu poust zupper a te zieva tes conmusicists dal medem register.» Cha cun ün orchester professiunel segia qualchosa uschè bod inimaginabel, disch Johannes Schläfli. Ma cha’ls giuvenils fatschan que cun grand plaschair. El spordscha a las musicistas e’ls musicists eir la pussibilted da diriger svess üna vouta l’orchester. «Da quels experimaints – que fo oura la lavur i’l SJSO», disch il dirigent. Lungia istorgia in l’Hotel Laudinella. Cò ho già gnieu lö il prüm concert dal SJSO l’an 1970. A San Murezzan daspö 55 ans «Nus essans fich cuntaints d’esser cò darcho», disch eir Andrea Steiner, la mnedra da gestiun dal SJSO. «Per nus es que scu turner a chesa.» La renovaziun da l’Hotel Laudinella ho sfurzo il SJSO l’ultim an da fer l’eivna da prouva ad ün oter lö. Uossa è’l darcho inavous a sieu lö stabel. «Quist es scu ün oter muond. Uschè isolo e sainza distracziuns – ideel per lavurer intensiv e concentro vi dal program da concert», so Andrea Steiner. L’istorgia dal SJSO es ferm collieda cun San Murezzan. Cò ho l’orchester gnieu avaunt 55 ans, als 29 avrigl 1970, sieu prüm concert. E cò sun gnidas preparedas numerusas da las turneas cha’l SJSO fo mincha prümavaira e minch’utuon. «ad es bel d’esser inavous a San Murezzan», disch eir Nils Wiesli. «Bgers haun gnieu grand gust da returner. Eau d’he pustüt eir m’allegro darcho sül büfè cò. Quel es grandius.» Quista saira, gövgia ils 10 avrigl, fo il SJSO üna prouva generela publica in l’Hotel Laudinella. A partir da las 19.30 preschainta l’orchester il program da sia turnea: L’uvertüra da l’opera «Don Giovanni» da Wolfgang Amadeus Mozart, il concert per fagot da Giochino Rossini e la terza sinfonia da Felix Mendelssohn. L’entreda es libra. Giasts regulers a San Murezzan Zieva ün an absenza pervi da lavuors da renovaziun es l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna (SJSO), inavous a San Murezzan. Cha que saja «scu turner a chesa» disch la mnedra da gestiun. Düraunt quists dis as prepara l’orchester cun musicistas e musicists tanter 15 e 25 ans in l’Hotel Laudinella per sia turnea da prümavaira tres la Svizra – ed elavurescha musica da Mendelssohn, Mozart e Rossini. Ün’invista illas prouvas d’ün orchester cun elan giuvenil. (fmr/mst) Inavous a San Murezzan: il SJSO, l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna, düraunt si’eivna da prouva in l’Hotel Laudinella: «Ad es scu turner a chesa.» «Culla giuventüna as po que ir i’ls extrems tar las prouvas e lavurer cun dapü imaginaziun e fantasia cu in ün orchester professiunel», disch il dirigent Johannes Schläfli. «Culla giuventüna as po que ir i’ls extrems tar las prouvas e lavurer cun dapü imaginaziun e fantasia cu in ün orchester professiunel», disch il dirigent Johannes Schläfli. Inavous a San Murezzan: il SJSO, l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna, düraunt si’eivna da prouva in l’Hotel Laudinella: «Ad es scu turner a chesa.» Inavous a San Murezzan: il SJSO, l’Orchester sinfonic svizzer da la giuventüna, düraunt si’eivna da prouva in l’Hotel Laudinella: «Ad es scu turner a chesa.»

Daspö l’an passo ho l’Uniun dals Grischs ün co-presidi traunter Victoria Mosca e Gianna Duschletta. In vista a la radunanza generela quista sanda a Schlarigna haun las duos duonnas a la testa da l’uniun ladina recapitulo l’an da giubileum da 120 ans scu eir do ün sguard inavaunt sül program pel 2025. L’Uniun dals Grischs (UdG) invida quista sanda a Schlarigna a sia radunanza generela. Intaunt cha l’an 2023 vaiva serro giò cun ün deficit extraordinari da var 28 000 francs, guarda que tenor las duos co-presidentas da l’UdG, Victoria Mosca e Gianna Duschletta, oura meglder per l’an passo. Il 2024 es però eir sto il grand an da giubileum da 120 ans UdG, chi’d es gnieu celebro cun üna granda festa a Nairs. Ma da l’otra vart haun ils dicziunaris pissero per discussiuns tar la UdG. L’uniun vaiva nempe cumpro dal 2022 ils drets vi dal dicziunari da Gion Tscharner per 30 000 francs. Quel vaiva però i’l decuors dal 2024 darcho miss online sias versiuns dal dicziunari. Cu cha las duos co-presidentas haun passanto il 2024, haun ellas recapitulo in üna intervista cun la FMR. FMR: Ellas duos nu sun be co-presidentas da l’UdG, Ellas scrivan eir columnas e contribuziuns per diversas medias rumauntschas. Haun Ellas ün pled u ün’expressiun prediletta per ladin? Gianna Duschletta: Per me füss que prubabelmaing «da nar». Perche cha quella expressiun as so druver in diversas situaziuns e quella funcziuna bain per der pais a que cha’s voul dir. Victoria Mosca: In l’ultim temp drouvi gugent «oramai». Quel pled ho bainschi eir üna connotaziun negativa, ma «oramai» as po druver adüna. Que eir in ün möd positiv, p.ex. cun dir «oramai cha essans già cò, pudains eir güsta fer inavaunt ...». Haun Ellas dimena eir penso «oramai» cura ch’Ellas haun l’an passo surpiglio il co-presidi da l’UdG? Gianna Duschletta: (stu rir). Na insomma na, per me d’eira que da nar da pudair fer que cun Victoria. Que es propi uschè flot da’s pudair surlascher sün qualchün e cha’s so cha que vain alura eir fat bain ed inandret. Victoria Mosca: A me plescha fich bain la collavuraziun. Que s’ho adüna ün princip da quatter ögls, que s’ho adüna resursas cha’s po partir, ma eir reservas. Perque vezi be avantags. L’an passo d’eiran be 16 da totelmaing 199 commembras e commembers a la radunanza generela da l’UdG. Ho però l’an passo festagio dapü glieud cun Ellas l’an da giubileum da 120 ans UdG? Victoria Mosca: Nus vaivans üna bella festa da sted da giubileum a Nairs. Adonta chi’d es adüna üna pruna program, vainsa adüna ün pô glieud, constantamaing buna ed avuonda persunas – que ans fo plaschair. Gianna Duschletta: Schabain cha que d’eiran a la radunanza generela be pochs commembers, vainsa adüna gieu ün bel numer da partecipants e partecipantas tar nossas occurrenzas. Que es eir que chi quinta dapü. La radunanza es ün punct fix, cha vains eir da fer. Ma las occurrenzas sun lo inua ch’investinsa dapü temp ed energia per creer qualchosa flot e bel per tuots. Our da vista finanziela d’eira l’an 2023 cun ün deficit extraordinari da var 28 000 francs na taunt positiv. S’ho l’UdG pudieu remetter da quist «schoc». Victoria Mosca: Hai, que vainsa. Que nu guarda oura mel quista vouta e nus vains pudieu fer ün pêr amortisaziuns. Ma ils detagls dal rendaquint preschainta alura nos chaschier in occasiun da la radunanza generela in sanda. Quist deficit sto eir in connex cun las investiziuns per cumprer ils drets dals dicziunaris da Gion Tscharner. Quel vaiva però l’an passo darcho miss online tuot sün egna redschia. Che es capito in quel connex? Gianna Duschletta: Nus vains pruvo da fer bain inavaunt que cha nus fainsa e que cun la cumischiun linguistica fich professiunela. A me pera cha las ütilisedras e’ls ütiliseders badan e predschan nossa lavur. Victoria Mosca: Nus nu pudains prescriver a la glieud che ch’els dessan druver. Pel mumaint nu vulainsa neir na sduvler sü memma la situaziun. Tenor nus nu valaiva que la paina d’investir auncha dapü energia in ün conflict. Gianna Duschletta: E nus nun essans cò scu co-presidentas per tschercher e fer dispüttas. Ün’incumbenza ch’Ellas haun survgnieu l’an passo da la radunanza generela es da sclarir il futur dal Chesin Manella. As es lo ün pass ­inavaunt? Victoria Mosca: Nus essans inavaunt vi da l’evaluer la situaziun – ed il prossem pass dependa eir dal svilup da la Chesa Planta Samedan. Que füss nempe previs cha la libraria fess müdeda dal Chesin Manella illa Chesa Planta. In discuors cul cussagl da fundaziun da la Chesa Planta vainsa eir vis üna via fatibla. E che cha capita alura cul Chesin Manella, que as decidaro alura scha savainsa dapü. Ma que es dal sgür da sustgnair l’ideja da realiser illa Chesa Planta a Samedan ün center da cum­petenza per la lingua e cultura rumauntscha. Ün fil cotschen dal program annuel da l’UdG sun intaunt ils poetry slams. Cu vo que inavaunt cun quels? Gianna Duschletta: Fin l’an passo vaivans quatter ediziuns, uossa fainsa auncha trais. Impü do que quist an ün poetry slam chi’d es naschieu grazcha a l’UdG. Quel ho lö in occasiun dal Festivalet a Turich. E que’s tratta da la selecziun rumauntscha pel champiunedi svizzer. Ellas haun do a l’Uniun dals Grischs ün pô ­dapü culur e nouv schlauntsch. Sper ils poetry slams, che d’eiran las ulteriuras activiteds ch’Ellas haun sviluppo e chüro? Victoria Mosca: Que cha nus vains realiso insembel cun la Lia Rumantscha es l’uschè numno ­«Kino Babulins» (chi’d ho eir lö uscheja illas otras regiuns rumauntschas). Que vain drizzo aint ün kino pels pü pitschens, que do üna maisa da cudeschs e da cafè. Dimena nus vains mno insembel diversas famiglias rumauntschas per guarder films, baderler e per ster da cumpagnia. Impü vainsa eir cumanzo cun üna sanda da vendita i’l Chesin ­Manella cun prelecziuns e concerts e kino. Gianna Duschletta: E que chi’d es eir adüna già sto sun prelecziuns da cudeschs u preschantaziuns da nossas ediziuns. Impü organisainsa eir maisas da cudeschs a marchos da sted e d’inviern inua cha vains adüna gust dal barat e las baderledas. As po que già tradir che ediziuns cha l’UdG ho avaunt da publicher quist an? Victoria Mosca: Nus vains planiso üna traducziun d’ün tom da «Die drei ???». Que’s tratta d’üna traducziun d’üna scolara, ch’ella ho fat scu lavur da matura, e quella vain publicheda suot il titul «Ils trais ??? – Il muglin palantin». Impü chürainsa inavaunt eir il Dun da Nadel, il Chalender Ladina e la Chasa Paterna. Partir resursas, ma eir reservas Per l’Uniun dals Grischs (UdG) d’eira l’an passo ün grand an. L’uniun ladina ho nempe pudieu festager sieu giubileum da 120 ans e que cun üna granda festa a Nairs. Daspö il 2024 ho l’UdG però eir ün co-presidi da duos duonnas, nempe da Victoria ­Mosca e Gianna Duschletta. «Que s’ho adüna resursas cha’s po partir, ma eir reservas. Perque vezi be avantags cul co-presidi», disch Victoria Mosca, chi’d es steda dal 2022 e 2023 suletta presidenta da l’uniun. Cun divers arrandschamaints – scu il poetry slam, prelecziuns, concerts ed ün kino pels pü pitschens – haun las duos duonnas co-presidentas e la suprastanza do dapü culur a l’Uniun dals Grischs. Quista sanda es la radunanza generela a Schlarigna ed in quist’occasiun ho la FMR pudieu fer ün’intervista cun las duos co-presidentas. (fmr/cam) Gianna Duschletta e Victoria Mosca sun daspö l'an passo las duos co-presidentas da l'Uniun dals Grischs. Gianna Duschletta e Victoria Mosca sun daspö l'an passo las duos co-presidentas da l'Uniun dals Grischs. Gianna Duschletta e Victoria Mosca sun daspö l'an passo las duos co-presidentas da l'Uniun dals Grischs.

La radunanza cumünela da S-chanf ho in marculdi saira voto cunter l’integraziun da l’Ospidel d’Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel da Cuira. Cun quel votum consultativ propuona la radunanza da sbütter il proget illa votumaziun a l’urna dals 28 avrigl. Ad es il terz NA al proget d’integraziun zieva quel consultativ da Samedan e quel definitiv da La Punt Chamues-ch. Granda skeptica i’l plenum düraunt la radunanza cumünela a S-chanf. Illa discussiun s’ho udieu bod be votums cunter l’integraziun. Düraunt la discussiun i’l plenum s’ho que già pudieu suppuoner cha la skeptica invers il «proget Alvra» es pü granda cu il support. Cun l’integraziun da l’Ospidel d’Engiadina Ota in l’Ospidel chantunel a Cuira voul il cussagl da la fundaziun respunsabla pel provedimaint da sandet (SGO) tgnair in frain ils cuosts pellas vschinaunchas d’Engiadin’Ota e sgürer il futur da l’ospidel a Samedan. Ma la radunanza cumünela da S-chanf, taunt scu avaunt già quella da Samedan e quella da La Punt Chamues-ch, ho sbütto quell’idea. Zieva üna discussiun ingascheda ho la votumaziun in scrit resulto 44 vuschs cunter e 22 vuschs per l’integraziun. La decisiun definitiva segua però eir a S-chanf in üna votumaziun a l’urna als 28 avrigl – ma per quella propuona la radunanza cumünela da dir NA a l’integraziun. Il president cumünel, Riet Campell, ho dit zieva la votumaziun: «Eau d’he penso cha que pudess gnir s-chars, ma nu vess spetto ün resultat uschè cler. Ed eau sper cha tar la votumaziun a l’urna resulta tuottüna ün’appruvaziun a l’integraziun.» Il president cumünel Riet Campell ho pruvo inütilmaing da persvader sias convschinas e sieus convschins dals avantags da l’integraziun. Pledoyer per e cunter l’integraziun Avaunt la votumaziun ho la suprastanza cumünela preschanto in duos pledoyers sieus argumaints per e cunter l’integraziun. Il president, chi’d es in sia funcziun eir commember dal cussagl da fundaziun tar la SGO, ho dit cha’l «proget Alvra» garantescha üna sgürezza dals cuosts pels prossems ans e la qualited dal provedimaint da sandet in Engiadin’Ota eir in l’avegnir. El ho eir fat attent a la situaziun da concurrenza traunter l’Ospidel da Samedan e la clinica Gut a San Murezzan, chi tuocha a l’Ospidel chantunel da Cuira. Cha quella concurrenza existess inavaunt sainza integraziun e creess cundiziuns difficilas per ün ospidel independent, ho dit Riet Campell: «Cun l’integraziun nu vendains nus l’ospidel e nus nun al fusiunains. Vairamaing müdains quasi be il fittadin.» Il vicepresident da S-chanf, Heinz Thomas, ho preschanto per la suprastanza cumünela ils argumaints cunter l’integraziun. Il pledoyer cunter l’integraziun ho tgnieu Heinz Thomas, il vicepresident cumünel. El nun ho contesto cha l’ospidel da Samedan saja vairamaing massa pitschen per ün manaschi rendabel. Ma ho alura auncha accentuo cha l’ospidel hegia eir üna funcziun importanta per l’Engiadin’Ota scu destinaziun turistica. E ch’el spordscha eir perque dapü prestaziuns cu chi füssan necessarias unicamaing per la glieud indigena. «La dumanda da qualited es üna dumanda dals cuosts e na üna d’integraziun», ho dit il vicepresident. Eir fin uossa hegian las vschinaunchas cuvri ils deficits per mantgnair quellas prestaziuns ch’ellas vöglian, per exaimpel la staziun da paglioula. Heinz Thomas ho eir criticho la comunicaziun dal cussagl da fundaziun scu arroganta. La SGO hegia preschanto l’integraziun scu unica opziun pel futur la l’ospidel e vöglia sfurzer l’appruvaziun sainza preschanter ün «plan B». «Ma eau di: Scha que nu do ün plan B, stainsa fer ün plan C.» Votums critics illa discussiun Eir i’ls votums our dal plenum s’haun manifestedas primarmaing skeptica e opposiziun cunter l’integraziun. Püssas voutas es gnieu formulo ün «sentimaint dischagreabel» davart l’integraziun ed accentuo cha l’Engiadin’Ota, la regiun la pü benestanta dal Grischun, as possa praster ün ospidel independent, eir scha quel nu renda: «Chi, scha na nus?», ho dumando ün partecipant da la radunanza retoricamaing. Eir es gnieu fat attent ad üna clausula illa cunvegna da prestaziun chi pussibiltescha eir adattaziuns tar las prestaziuns, scha las cundiziuns as müdan. Ün partecipant ho constato chi mauncha üna visiun per l’ospidel da Samedan zieva l’integraziun. Ed ün oter ho supponieu cha’ls cuosts per la regiun pudessan eir crescher, perque cha l’Ospidel chantunel da Cuira saja pütöst pü inefficiaint cu quel da Samedan. Eir Hugo Keune, il parsura da la gestiun da l’Ospidel chantunel da Cuira, d’eira preschaint a la radunanza cumünela. Per replicher als votums critics d’eira preschaint eir Hugo Keune, il parsura da la gestiun da l’Ospidel chantunel da Cuira. El ho accentuo cha la cunvegna traunter ils duos ospidels nu saja üna chi favurisescha l’ospidel da Cuira. E cha’ls obstaculs per decider üna reducziun da las prestaziuns sajan fich ots. «Nus vains accepto bgeras cundiziuns na favuraivlas per nus», ho dit Hugo Keune. Ma ch’in futur saja eir sieu ospidel dependent d’üna tscherta grandezza. «La populaziun chala intaunt cha la specialisaziun illa medicina s’augmainta. Da cuntinuer scu fin uossa nun es pü pussibel.» Tenor el saja que cun l’integraziun pütöst pussibel d’ingascher specialistas e specialists chi rimplazzan vi e pü doctoressas e docters universels. Pü cu ün proget finanziel saja l’integraziun ün proget per mantgnair la qualited, la controlla e las prestaziuns i’l provedimaint da sandet. Il terz NA i’l process democratic Ma a S-chanf ho prevalieu la skeptica. Duos terzs da las votantas e’ls votants preschaints haun dit NA a l’integraziun. Ed articulo eir üna tscherta irritaziun reguardand las reacziuns da la SGO i’l process democratic fin uossa. Perque cha l’integraziun pretenda l’appruvaziun da tuot las ündesch vschinaunchas da la regiun ho quella insè già fat naufragi zieva la votumaziun a La Punt Chamues-ch venderdi passo. Lo ho la radunanza cumünela refüso definitivmaing l’integraziun cun üna magiurited da 45 a 36 vuschs. Perque cha la SGO nun ho fin uossa admiss la sconfitta a l’urna ed intaunt be accentuo l’importanza da las ulteriuras votumaziuns per decider cu cuntinuer, ho ün partecipant a la radunanza cumünela da S-chanf eir constato lapidar: «Ün NA es eir ün test per la democrazia in Engiadin’Ota.» Granda skeptica i’l plenum düraunt la radunanza cumünela a S-chanf. Illa discussiun s’ho udieu bod be votums cunter l’integraziun. Neir S-chanf nu voul l’integraziun Zieva il NA illas radunanzas cumünelas da Samedan e La Punt Chamues-ch ho in marculdi saira eir la radunanza cumünela da S-chanf dit NA a l’integraziun da l’Ospidel d’Engiadin’Ota in l’Ospidel chantunel da Cuira. Scu il NA da Samedan es però eir quel da S-chanf intaunt be consultativ. La decisiun definitiva tiran las votantas e’ls votants da S-chanf la fin d’avrigl a l’urna. Il president cumünel da S-chanf, Riet Campell, ho constato zieva la votumaziun: «Eau d’he penso cha que pudess gnir s-chars, ma nu vess spetto ün resultat uschè cler. Ed eau sper cha tar la votumaziun a l’urna resulta tuottüna ün’appruvaziun a l’integraziun.» Illa sela polivalenta da S-chanf ho intaunt però domino la skeptica: cun 44 cunter 22 vuschs ho la radunanza cumünela decis da propuoner ün NA per la votumaziun a l’urna chi ho lö als 28 avrigl. Ne al president cumünel ne al parsura da la gestiun da l’Ospidel chantunel a Cuira, Hugo Keune, esa gratagio da persvader üna magiurited da la necessited da l’integraziun. Tuots duos vaivan fat attent als avantags cha quella porta a lungia vista. «La populaziun chala intaunt cha la specialisaziun illa medicina s’augmainta. Da cuntinuer scu fin uossa nun es pü pussibel», ho dit Hugo Keune. Ma las partecipantas e’ls partecipants da la radunanza cumünela a S-chanf sun restos skeptics. Püssas voutas es gnieu formulo ün «sentimaint dischagreabel» davart l’integraziun. Chi, scha na l’Engiadin’Ota as possa praster ün ospidel independent, ho ün partecipant dumando retoricamaing. Evidaintamaing es üna magiurited a la radunanza cumünela eir statta da quell’opiniun e s’ho zieva las radunanzas a Samedan e La Punt Chamues-ch eir exprimida cunter l’integraziun da l’ospidel da Samedan in quel da Cuira. (fmr/mst)

In favrer ho ün ski pers u schmancho illa natüra chaschuno ün’acziun da retschercha invauna sur Zuoz ed uscheja eir cuosts e lavur evitabla. Perque cha da quellas acziuns s’haun augmantedas i’ls ultims ans ho la pulizia fat ün appel d’annunzcher ogets pers illas muntagnas. Üna negligenza chi ho chaschuno üna granda acziun da retschercha. Fotografia da la lavina suot il Piz Arpiglia inua chi d’eira gnieu scuviert ün ski abanduno la mited da favrer. La Rega d’eira disponibla il pü svelt. Ella ho fat il prüm svoul suot il Piz Arpiglia a Zuoz ed üna retschercha spontana – e zieva surdo ün ski chatto i’l laviner a la pulizia. Quella ho fat ulteriuras retscherchas, ma na pudieu excluder definitivmaing ch’üna persuna d’eira gnida sepulida illa lavina. Uscheja es il di zieva gnida lantscheda üna seguonda acziun da retschercha pü rigurusa. Auncha üna vouta sun la Rega e la Helibernina svuledas sül laviner suot il Piz Arpiglia, specialists da la pulizia alpina e dal Club Alpin Svizzer (CAS) haun cun differents mezs e cun chauns controllo intensivmaing, schi füss tuottüna sepulida üna persuna illa lavina. Quatter svouls d’elicopter sü e giò, la mobilisaziun da numerus specialists, püssas uras lavur – invaun ed evitabel. Circunstanzas na sclaridas Sün üna tura vaiva üna persuna scuviert ün ski i’l laviner ed alarmo il servezzan da salvamaint. Las acziuns da retschercha nun haun però purto üngüns indizis ch’üna persuna saja gnida sepulida illa lavina. «Tar nossa acziun da retschercha vains constato cha’l ski es placho sül laviner pür zieva cha la lavina es gnida giò», disch Dominik Hunziker, schef da salvamaint da la secziun Bernina dal CAS. Qualchün ho pers u lascho inavous il ski sainza ponderer che consequenzas cha quella negligenza ho. «Quel u quella avess pudieu piglier cun se sieu ski sainza as metter in prievel», constata il schef da salvamaint. Ün’eivna zieva, als 21 favrer, alura la comunicaziun da la pulizia chantunela: «Ski sün laviner chaschuna acziun da retschercha.» Cuort e bön – sainza indicaziun da las spaisas e dals cuosts cha l’acziun ho chaschuno. Fin hoz nu s’ho que sclarieu chi chi ho chaschuno quell’acziun da retschercha evitabla. Ne tar il CAS ne tar la pulizia chantunela s’ho annunzcheda üna persuna pervi dal ski pers u lascho inavous. Na la prüma vouta «Quist es la tschinchevla vouta ch’ün oget abanduno ho chaschuno ün’acziun da retschercha i’ls ultims ans», disch Dominik Hunziker. Per quel motiv ho el eir dumando a la pulizia da fer ün appel – uscheja chi staiva illa comunicaziun eir: «La Pulizia chantunela dal Grischun dumanda a skiunzs e skiunzas da turas d’annunzcher a la pulizia, schi sun ieus a perder ogets illas muntagnas. Uscheja as po que eviter acziuns da retschercha cheras.» Quaunt chera cha quella acziun da retschercha la mited da favrer d’eira, que nu’s lascha eruir. «La Rega nu do cuntschaint üngünas cifras in connex cun sias acziuns da retscherchas», disch la plededra da la Rega, Karin Zahner, sün dumanda. Ed explicha cha’ls cuosts dependan ferm da las dimensiuns d’üna acziun da salvamaint. «Pü lönch ch’üna acziun düra e pü bgers mezs da retschercha e persunas chi vegnan impundieus, pü chers sun ils cuosts.» Normelmaing pejan las persunas salvedas ils cuosts da l’acziun da salvamaint – respectivmaing lur sgüraunzas. Ma schi nu’s chatta ils pertuchos, pejan finelmaing las fauturas e’ls fautuors da la Rega. Eir scha’ls cuosts exacts restan intscherts, dvainta in discuors cun persunas invoutas evidaint cha da quistas acziuns da retschercha u salvamaint chaschunan cuosts da püs millis francs, svelt eir imports cun tschinch cifras. Annunzcher ogets pers «A nu sun be ils cuosts e la lavur invauns», disch Dominik Hunziker. «Que resta eir adüna ün’intschertezza. Pudains propi excluder ch’üngün nun es sepulieu suot la naiv?» Üna varianta per redür l’intschertezza es d’inventariser ils ogets pers illas muntagnas. Que faun taunt il CAS scu eir la pulizia. Ma que pretenda eir la collavuraziun da quels e quellas in viedi illas muntagnas. «Que drouva eir saun inclet. Mincha fazöl da nes pers nu stu gnir annunzcho», disch il schef da salvamaint. Ma acziuns scu quella al Piz Arpiglia as pudess eviter – scha que füss sto cuntschaint a la pulizia o al CAS cha’l ski nu tuocha ad üna persuna sparida. Dominik Hunziker quinta eir d’ün simil evenimaint cur cha’l Helibernina vulaiva trer per incumbenza da l’Uffizi da construcziun bassa üna lavina sül Pass dal Güglia ed ho scuviert ün ski i’l laviner. «Zieva s’ho musso: quel skis d’eira lo daspö quatter ans. Il prüm sün ün grip, d’inua ch’üna lavina l’ho piglio cun se.» Cha la glieud es per part in gir sainza refletter illa natüra as muossa eir, scha Domink Hunziker quinta «ch’ün quart da las persunas annunzchedas scu sparidas sto bain. Quellas nu saun niauncha ch’ellas vegnan tscherchedas.» Ma almain ün effet positiv ho la negligenza al Piz Arpiglia gieu. Zieva l’appel hegian diversas persunas annunzcho ogets pers illas muntagnas, infurmescha la pulizia chantunela. Uscheja cha la glista d’ogets pers es creschida ed üna u l’otra acziun da retschercha invauna po forsa gnir eviteda. Ün ski pers ho chaschuno bgera lavur La comunicaziun da la Pulizia chantunela d’eira be cuorta e sütta: «Ski sün laviner chaschuna acziun da retschercha.» La mited da favrer haun la Rega, il Club Alpin Svizzer (CAS) ed il Helibernina tschercho sün ün laviner suot il Piz Arpiglia ad üna persuna sepulida. Ma que d’eira ün’acziun invauna ed evitabla, scu chi s’ho musso. Il ski tuchaiva ad üna persuna chi ho pers o lascho inavous sieus skis our da negligenza. «Quist es la tschinchevla vouta ch’ün oget abanduno ho chaschuno ün’acziun da retschercha i’ls ultims ans», disch Dominik Hunziker, il schef da salvamaint da la secziun Bernina dal CAS. (fmr/mst)

In sanda passeda ho l’Uniun dals Grischs (UdG) gieu sia radunanza generela illa sela dal Chesin Manella a Schlarigna. Tenor ün rapport da la suprastanza da la UdG d’eiran preschaints 18 commembers e commembras cun dret da vuscher. La co-presidenta Victoria Mosca ho preschanto sieu rapport annuel ed ho recapitulo insembel cun la co-presidenta Gianna Duschletta l’an passo. Inavous illas cifras nairas Intaunt cha l’an 2023 vaiva serro giò cun ün deficit extraordinari da var 28 000 francs, es sto il 2024 ün an da gestiun pü allegraivel per la UdG. Quel ho a la fin serro giò cun ün guadagn da gestiun da 6323 francs. Uschè ho l’UdG traunter oter pudieu fer cul Dun da Nadel e cun la Chesa Paterna guadagns allegraivels da passa 11 000 francs. La gestiun da la libraria i’l Chesin Manella percunter serra cun ün minus da passa 13 200 francs. Impü ho pel 2024 eir pudieu gnir amortiso il seguond terz dals drets pel dicziunari in l’otezza da 10 000 francs, cha l’UdG ho cumpro dal 2022 da Gion Tscharner. La radunanza ho appruvo il rendaquint dal 2024 sainza cuntravuschs. La suprastanza ho eir do ün sguard süllas activiteds da l’uniun ladina chi sun planisedas per quist an. La sted es previsa üna collavuraziun cul festival da litteratura «Favella Bella» da la Chesa Planta e l’UdG saro darcho preschainta cun maisas da cudeschs als cuors intensivs a Samedan, Scuol e Segl. In november haun lö ils Dis da Litteratura a Domat, inua cha l’UdG preschantaro il Chalender Ladin da quist an. Ed eir in november es planiseda la sanda da vendita i’l Chesin Manella ed ün Poetry Slam Ladin. Impü edescha l’UdG quist an insembel cul Parc Naziunel Svizzer il cudesch d’iffaunts «Üna gita sü Macun» da Robert Giacometti, e publichescha cun la Chesa Paterna «Ils trais ??? – Il muglin palantin» üna traducziun valladra da Patrizia Meng. (cdm/cam) In sanda passeda ho l’Uniun dals Grischs gieu sia radunanza generela a Schlarigna i’l Chesin Manella. In sanda passeda ho l’Uniun dals Grischs gieu sia radunanza generela a Schlarigna i’l Chesin Manella.

Cul svilup da la zona da misteraunza a S-chanf düraunt ils ultims ans ho que eir do bgeras nouvas reclamas e signalisaziuns per render attent a las dittas ed a tuot las spüertas. Melgrô cha S-chanf vess insè üna ledscha da fabrica chi pretenda cha tuot las reclamas vegnan scrittas primarmaing per rumauntsch, rendan las nouvas tevlas surtuot attent per tudas-ch u inglais. Üna abitanta protestescha cunter quist agir tenor ella na leghel. S-chanf es üna da las unicas vschinaunchas in Engiadin’Ota chi’d es auncha cumplettamaing rumauntscha. Voul dir cha taunt illa scoula, ma eir illa comunicaziun cumünela in l’internet ed illa giazetta cumünela «La Spia d’Üerdi» es il puter la lingua principela. Ed a reguard la comunicaziun rumauntscha fo la vschinauncha fo S-chanf – in conguel cun otras vschinaunchas in Engiadin’Ota – eir üna buna lavur. Perque ho la suprastanza cumünela d’avaunt var desch ans introdüt ün artichel illa ledscha da fabrica da S-chanf, chi pretenda cha eir reclamas, placats stabels e signels da trafic stöglian gnir scrits in prüma lingia in rumauntsch puter. Impü es gnieu decis cha ulteriuras linguas possan gnir permissas da l’instanza da fabrica, ma be scu traducziun. «Eir eau d’eira part dal cussagl cumünel e nos böt d’eira cler quella vouta: Nus vulains render visibel cha’d essans explicit- ed ufficielmaing üna vschinauncha rumauntscha, la quela nun es auncha inundeda cumplettamaing dals da la Bassa u d’oters lös», disch l’abitanta da S-chanf Mengia Mathis. Impustüt inglais e tudas-ch Düraunt ils ultims ans ho ella però observo cu cha quista ledscha nu vain per granda part na tgnida aint. Impustüt illa zona da misteraunza da S-chanf – güsta tar l’entreda da la vschinauncha vers l’Engiadina Bassa – haun düraunt ils ultims var duos ans retrat diversas dittas lur nouvas localiteds. Ed uschè ho que eir do bgeras nouvas tevlas e reclamas. Be cha quellas sun però per granda part be per tudas-ch u inglais. «Que pera scu scha la vschinauncha nu pigliess serius la ledscha da fabrica in connex cul rumauntsch. Tenor constituziun es il rumauntsch puter la lingua ufficiela da S-chanf e la ledscha da fabrica pretenda il medem per tevlas e signalisaziuns», disch Mengia Mathis. Impü critichescha ella la decisiun da la suprastanza cumünela dal principi quist an, da müder il nom da la via principela davent dal Camping Chapella fin a Chapella Ospiz da «Via Chantunela» sün nouv «Engadinerstrasse». ​Quella dumanda d’eira però gnida fatta dal Chantun e nun es gnida realiseda sün giavüsch ed iniziativa da la vschinauncha da S-chanf. «Ma eir cò nu correspuonda già la dumanda dal Chantun na a la prescripziun chi pretenda cha la trilinguited i’l Grischun gnia resguardeda», resüma Mengia Mathis. Perque ho ella inoltro la fin da favrer 2025 üna charta da protesta tar la suprastanza cumünela, inua ch’ella criticha l’adöver dal rumauntsch scu lingua ufficiela. Mengia Mathis accentuescha però cha que nu giaja ad ella per achüser als impressaris chi’d haun monto tevlas tudas-chas u inglaisas. Ad ella sto a cour cha S-chanf resta visibelmaing üna vschinauncha rumauntscha. Collavuraziun cun Lia Rumantscha La vschinauncha da S-chanf ho confermo invers la FMR d’avair survgnieu la charta da protesta. E’l president cumünel, Riet Campell, es eir già vi da tschercher üna soluziun per la tematica. «Nus vains uossa tratto la chosa in suprastanza ed essans vi d’evaluer la situaziun. Perque essans uossa eir in discussiun cun la Lia Rumantscha per chatter üna soluziun per las tevlas e’l rumauntsch», disch Riet Campell. Il president cumünel agiundscha cha que saja però magari difficil da definir il ram da la ledscha da fabrica in connex cun las prescripziuns da la lingua. Per l’üna stetta lo scrit cha’l rumauntsch hegia da gnir druvo «in prüma lingia» e na «unicamaing». Impü s’hegian cun nouvas dittas – scu p.ex. «Engadiner Bier» chi’d ho aviert üna nouva bieraria a S-chanf – eir domiciliedas interpraisas a S-chanf, chi’d haun ün nom ufficiel per tudas-ch e sun uschè eir registredas i’l cudesch da commerzi. «Il rumauntsch ans sto natürelmaing ferm a cour cò a S-chanf e quel dess eir rester visibel. Ma uossa vains scu prüma da sclarir cu cha vulainsa tratter tuot las dumandas aviertas, perque nu possi dir dapü pel mumaint», declera Riet Campell. Andreas Gabriel, vicesecretari generel da la Lia Rumantscha, ho confermo invers la FMR ch’els sajan in colliaziun cun la vschinauncha da S-chanf per chatter üna soluziun a reguard las tevlas. «Nus pudains però be sustgnair la vschinauncha cun üna cussagliaziun cu druver il rumauntsch ed in che möd, ma la vschinauncha resta respunsabla per survaglier cha las prescripziuns a favur dal rumauntsch vegnan respettedas», disch Andreas Gabriel ed agiundscha: «Per pudair eviter in futur telas tensiuns causa las tevlas, vulainsa uossa chatter üna soluziun cumünaivla.» Tenor la Lia Rumantscha hegia la vschinauncha da S-chanf però in generel – ed in conguel cun otras vschinaunchas rumauntschas – bunas reglamentaziuns a reguard la comunicaziun e la visibilited dal rumauntsch. Nom da la via resta rumauntsch In connex cul nom da la «Via Engiadina» a Chapella s’haun – tenor infurmaziuns dal delegio dal Post specialiso per la plurilinguited, Alberto Palaia – ils uffizis chantunels cumpetents barattos per lung cun la vschinauncha da S-chanf. «Que’s trattaiva d’unificher e cumpletter la designaziun da las vias in generel. Zieva differents sclarimaints ho l’Uffizi d’agricultura e da geoinfurmaziun in collavuraziun cun l’Uffizi da construcziun bassa a la fin propost il nom rumauntsch unitar «Via Engiadina», declera Alberto Palaia. El agiundscha cha quist nom «Via Engiadina» in rumauntsch d’eira già attribuieu, uscheja cha que d’eira oriundamaing auncha gnida tschernida scu alternativa la denominaziun tudas-cha «Engadinerstrasse». «Zieva sclarimaints es il nom rumauntsch alura tuottüna sto pussibel e quel nom vain uossa eir ütiliso», disch Alberto Palaia. Soluziuns per signalisaziuns da S-chanf La vschinauncha da S-chanf vess insè üna ledscha da fabrica chi prescriva cha’l rumauntsch hegia da gnir druvo in prüma lingia per tevlas e signalisaziuns. Causa cha que nu vain tenor ün’abitanta adüna resguardo, ho ella protesto tar la vschinauncha. Martin Camichel/FMR Cul svilup da la zona da misteraunza a S-chanf – chi’s rechatta güst tar la sortida dal cumün in direcziun da l’Engiadina Bassa – sun düraunt ils ultims duos ans gnidas montedas diversas nouvas tevlas e signalisaziuns. Quellas rendan attent a las nouvas spüertas, ma per granda part faune que be per tudas-ch u inglais. La vschinauncha da S-chanf ho però daspö var desch ans üna ledscha da fabrica chi prescriva cha tuot las tevlas hegian da gnir scrittas in prüma lingia per puter e cha ulteriuras linguas possan gnir permissas da l’instanza da fabrica, ma be scu traducziun. A l’abitanta da S-chanf Mengia Mathis, ho quist svilup do in ögl ed ella ho perque inoltro la fin favrer 2025 üna charta da protesta, inua ch’ella critichescha l’adöver dal rumauntsch scu lingua ufficiela. La vschinauncha da S-chanf ho sün que tschercho il discuors cun la Lia Rumauntscha. E quella voul uossa sustgnair e cusglier a la suprastanza cumünela da S-chanf in connex cun l’adöver dal rumauntsch süllas tevlas e signalisaziuns. «Per pudair eviter in futur telas tensiuns causa las tevlas, vulainsa uossa chatter üna soluziun cumünaivla», disch Andreas Gabriel, vicesecretari da la Lia Rumantscha. Illa zona da misteraunza a S-chanf rendan impustüt tevlas per tudas-ch ed inglais attent a las spüertas. Tenor ledscha cumünela vessan quellas però d’esser scrittas in prüma lingia per rumauntsch. Illa zona da misteraunza a S-chanf rendan impustüt tevlas per tudas-ch ed inglais attent a las spüertas. Tenor ledscha cumünela vessan quellas però d’esser scrittas in prüma lingia per rumauntsch. Illa zona da misteraunza a S-chanf rendan impustüt tevlas per tudas-ch ed inglais attent a las spüertas. Tenor ledscha cumünela vessan quellas però d’esser scrittas in prüma lingia per rumauntsch. Illa zona da misteraunza a S-chanf rendan impustüt tevlas per tudas-ch ed inglais attent a las spüertas. Tenor ledscha cumünela vessan quellas però d’esser scrittas in prüma lingia per rumauntsch.

Zieva Pasqua cumainza las lavuors da construcziun vi da la nouva rundella a Zuoz. Quella dess augmanter la sgürezza sün üna cruscheda traunter la via chantunela, l’access a Zuoz scu eir a la zona da misteraunza. In tuot vegnan investieus set milliuns francs i’l proget chi vain realiso düraunt duos steds. Sper la rundella prevezza quel eir nouvs access, adattamaints da las vias scu eir dals parkegis in vicinanza. La critica cha la rundella chaschuness dapü emissiuns da canera, nu lascha il substitut da l’indschegner chantunal valair. Daspö quist lündeschdi vain drizzo aint il plazzel da fabrica per la nouva rundella a Zuoz ed intuorn il marculdi zieva Pasqua cumainzan alura las lavuors da construcziun per quist proget. La rundella dess gnir realiseda sül sviamaint e traunter l’access a la vschinauncha, la via chantunela scu eir l’access in direcziun da la zona da misteraunza e’l center sportiv Sur En. Da render pü sgür quist nuf da trafic es già pü lönch in discussiun, eir causa cha que ho do lo già divers accidaints – dal 2001 perfin ün mortel. Perque as vaiva i’ls ultims ans eir già realiso imsüras, scu p.ex. üna diminuziun dal radius d’entreda in direcziun da Zuoz e la zona da misteraunza u l’introducziun d’ün spazi da passagi cun salascheda (tud. Überfahrbereich mit Pflästerung). Declaro pü simpel s’ho que pruvo da diminuir e d’adatter l’entreda da la via chantunela in direcziun Zuoz e la zona da misteraunza uschè cha las stüertas sun pü strettas e cha’l tempo vain redüt. L’effet giavüscho nun haun quistas imsüras però propi purto, uschè cha l’Uffizi da construcziun bassa ho elavuro ün proget per üna rundella. Proget in duos etappas «Cur cha’l sviamaint es gnieu planiso la fin dals ans 1970 as faiva que auncha quint cun üna sveltezza da var 100 km/h sün quella via. Perque as vaiva da quel temp eir planiso las sortidas ed ils access in möd fich generus», disch Roger Stäubli, schef construcziun da vias e substitut da l’indschegner chantunel. El agiundscha cha que s’hegia perque da realiser il proget in duos etappas e düraunt duos steds. Intaunt cha la rundella scu tela vain fabricheda auncha quist an, vegnan l’an chi vain alura redüts tuot ils access da la via cha que nu druvaro pü grazcha a la nouva rundella. In tuot set milliuns francs Ma la cruscheda tal sviamaint nu survain be üna nouva rundella, in quist occasiun vain eir adatteda la punt scu eir sano il suotpassagi suot il sviamaint. Intaunt cha quel suotpassagi sto hoz eir a disposiziun al trafic motoriso, dess quel in futur be auncha ster a disposiziun als peduns e’ls velocipedists. Impü voul la vschinauncha da Zuoz eir güsta adatter ils parkegis in vicinanza da la nouva rundella scu eir saner las lingias industrielas (tud. Werkleitungen). «In tuot custaro il proget var set milliuns francs, da quels surpiglia il Chantun var tschinch milliuns francs e la vschinauncha da Zuoz var duos milliuns francs», declera Roger Stäubli. Sgürezza vs. temp da viager Adonta dals divers accidaints sülla cruscheda zuozingra, ho que eir do üna tscherta critica da la populaziun invers la nouva rundella. Uschè es gnieu criticho cha la rundella frena il trafic sün ün traget gualiv e cha quella chaschunaro da nouv dapü canera, siand cha’ls veiculs haun da frener giò e zieva darcho d’accelerer. Che dist il substitut da l’indschegner chantunel in connex cun quists tschegns? «Cò as tratta que propi d’üna situaziun traunter sgürezza vs. temp da viager. Eau sun daspö 30 ans tar l’Uffizi da construcziun bassa. E nus vains fabricho oura divers simils nufs da trafic in Engiadina e que cun success a reguard la sgürezza», declera Roger Stäubli. Tels exaimpels – dimena inua cha s’ho rimplazzo ün access d’üna via chantunela cun tempo dad 80 km/h cun üna rundella – sun da chatter in Engiadina a Segl, Puntraschigna u Scuol. Sün quists nufs da trafic s’ho que nempe tenor Roger Stäubli pudieu eviter accidaints greivs, siand cha que detta illas rundellas cun tempo redüt be pü accidaints cun dans da materiel – u in cas rers eir persunas ligermaing feridas. «Perque d’eira que be üna conclusin logica da schoglier il nuf da trafic a Zuoz eir cun üna rundella. A reguard il temp da viedi as perda causa quella be pochas secundas. E siand cha la rundella nu’s rechatta in ün territori taunt abito, as po eir relativer la canera impü cha que do causa il frener», disch Roger Stäubli. El agiundscha cha la canera pudess inamöd as redüer pü ferm causa il svilup in direcziun dal trafic electrificho. Che cha’d es però uossa già cler es cha que daro dapü canera düraunt las prosmas duos steds causa las lavuors da construcziun. Survista da la cruscheda a Zuoz, inua cha vain realiseda la rundella. Survista da la cruscheda a Zuoz, inua cha vain realiseda la rundella. Survista da la cruscheda a Zuoz, inua cha vain realiseda la rundella. Daspö l'eivna passeda cumainzan ils lavuraints a drizzer aint il plazzel da fabrica intuorn la nouva rundella a Zuoz.

Quista fin d’eivna piglia ün dals pü cuntschaints dirigents da cor engiadinais – nempe Jachen Janett – cumgio da la bachetta dal Cor masdo da Tschlin. In occasiun da duos concerts cumünaivels insembel cul Cor masdo da Zuoz – chi’d es sto il prüm cor cha Jachen Janett ho dirigieu – vain fatta üna punt musicala traunter ils duos cors chi inraman la carriera dal grand dirigent engiadinais. La fin dals ans 1960 ho Jachen Janett, chi cumplescha in meg 79 ans, dirigieu düraunt trais ans sieu prüma ravuogl da chantaduras e chantaduors, nempe il Cor masdo da Zuoz. E düraunt ils ultims trais ans es il cuntschaint dirigent sto a la bachetta dal Cor masdà Tschlin. Traunteraint as rechatta üna carriera musicala da passa 50 ans, düraunt ils quêls Jachen Janett es sainza dubi dvanto ün dals grands – scha na il pü cuntschaint – dirigent da cor engiadinais. Quista fin d’eivna piglia il maestro però cumgio da sieus cors in occasiun da duos concerts a Zuoz ed a Tschlin cun cumbiner las vuschs da sieu prüm ed ultim cor. Scoula, televisiun, conservatori «Già al seminari da magisters d’heja visito ün cuors da diriger. E cur ch’eau vaiva alura mia prüma plazza da lavur a Zuoz scu magister primar dal 1967, m’haune alura dumando sch’eau vöglia surpiglier il cor masdo – e eau d’he dit da schi», s’algorda Jachen Janett. El vaiva in seguit dirigieu il cor zuozingher per trais ans ed ho alura banduno darcho l’Engiadina per ir a lavurer scu redactur da l’emischiun «Balcun tort» tar RTR. Ma già zieva ün an e mez ho Jachen Janett bado cha la televisiun nu d’eira propi sia paschiun – ed ho perque perseguito il grand interess vi da la musica, chi’d es traunter oter eir gnieu sdasdo a Zuoz. Perque ho Jachen Janett dal 1971 cumanzo cul stüdi da chaunt al Conservatori a Winterthur, il quêl el ho termino cun ün diplom scu chantadur solistic. Fundo divers cors cuntschaints «Eau vaiva in seguit però darcho gieu l’ideja da turner in Engiadina e sun placho dal 1976 al Samedan scu magister da musica i’l Preseminar ladin», disch Jachen Janett. El agiundscha ch’el hegia da quel temp fundo il cor da la scoula media samedrina, i’l quêl es hoz il cor da l’Academia Engiadina. E causa sia ingaschamaint da var 50 % scu magister ho el però speratiers eir adüna gieu temp per chanter scu solist – ed ho traunter oter chanto üna rolla illa prüma opera rumauntscha «Il cerchel magic» da Gion Antoni Derungs. Ma il maestro paschiuno nu s’ho alura be dedicho al cor da l’Academia Engiadina, già dal 1978 ho el fundo sieu prüm cor per creschieus, nempe il «Rudè da chant Engiadina». Quel ho el scu prüm dirigieu sulet ed in seguit in collavuraziun cun sieu frer Duri Janett fin dal 2006. Sper il cor d’iffaunts «Las Filomelas» da Samedan cha’l dirigent ho surpiglio dal 1993 e mno per var 20 ans, ho Jachen Janett dal 1998 fundo insembel cun Sabine Wyss ed oters il cor cuntschaint «La Cumbricula», ch’el ho a la fin eir dirigieu per duos decennis. Progets ad hoc e cumgio In collavuraziun cun Andri Gritti ed oters ho Jachen Janett i’ls ans 2009 fin 2019 minch’an eir realiso ün proget cun ün cor ad hoc. El disch: «Andri e sia duonna Gianna Bettina ed auncha oters mneders da vusch haun musso ils registers da las singulas vuschs, üna lavur pütöst stantusa. Ed eau d’he alura in occasiun d’üna prouva al mais pruvo da metter insembel tuot las vuschs – e da der a tuot üna tscherta fuorma. Que d’eira per me ün fich bel möd da collavurer.» L’ultim cor cha’l dirigent cuntschaint ho mno es sto il Cor masdà da Tschlin, il quêl el vaiva surpiglio dal 2022. «Ma zieva trais ans d’heja decis da’m retrer. Uossa esa bun ed eau bad cha que nu vo tuot pü uschè liger scu pü bod. Ma eau d’he adüna fat que fich gugent», disch Jachen Janett. Ma dal tuot as retrer da la musica nu’s voul e nu savaro il grand musicant neir na. Uschè vo el traunter oter mincha 15 dis a lecziuns da trumbetta, «perche ch’eau d’he simplamaing gust da suner». Ed impü as pudess Jachen Janett eir imaginer da realiser darcho progets cun ün cor ad hoc, però planiso nu es auncha ünguotta. Scu prüm as voul il dirigent uossa concentrer sün sias duos grandas sairas da cumgio quista fin d’eivna. Il duos concerts cumünaivels dal Cor masdo Zuoz – suot la bachetta da Clara Sattler – e’l Cor masdà da Tschlin sun quista fin d’eivna. Il prüm es in sanda, ils 26 avrigl 2025 a las 17.00 illa baselgia San Luzi a Zuoz. In dumengia, ils 27 avrigl 2025 a las 11.00 es alura il seguond concert a illa sela polivalenta a Tschlin cun ün gianter public zieva il chaunt. Il dirigent Jachen Janett (tuot a schnestra) piglia quista fin d'eivna cumgio dal Cor masdà da Tschlin e dirigia duos concerts a Zuoz ed a Tschlin. Il dirigent Jachen Janett (tuot a schnestra) piglia quista fin d'eivna cumgio dal Cor masdà da Tschlin e dirigia duos concerts a Zuoz ed a Tschlin.

A Segl in Engiadin’Ota es ün auto da persunas gnieu controllo ils duos d’avrigl dad üna patruglia da duana. Que tenor üna comunicaziun da medias da la gövgia. Zieva cha las duos persunas in l’auto haun musso documaints falsifichos s’ho que vis cha las persunas as rechattaivan illeghelmaing in Svizra. Cun fer üna controlla detaglieda haun ils daziers lura chatto ün sach da plastic cun aint uras, munaida ed ornamaints invulos. Ils duos hmens sun gnieus alura surdos a la Pulizia chantunela. (rtr/fmr) Uras, munaida ed ornamaints sun gnieus confiscos da la duana.

In gövgia saira ho la Scoula La Plaiv – dimena il s-chelin ot pels scolars da La Punt fin Cinuos-chel – inauguro in ün ram festiv sieu nouv purtret directiv da scoula. Quel es gnieu elavuro düraunt ils ultims duos ans da la magistraglia – e cun sustegn dals scolars e’l cussagl da scoula – e dess servir in ün möd grafic e sainza bger text scu basa e muossavia per üna buna convivenza i’l minchadi scolastic. Martin Camichel/FMR «Nus vaivans già pü lönch l’ideja da metter ad ir ün purtret directiv per nossa scoula. Fand retscherchas vainsa vis cha tels purtrets directivs sun pelpü ün documaint cun bgeras paginas e text. Per nus nun es que però gnieu in dumanda», disch Julia Christandl. La mnedra da scoula da la Scoula La Plaiv daspö l’an scolastic 2021/2022 agiundscha cha que d’eira important da svilupper qualchosa cuort, pregnant e sainza bgeras flosclas. Il grand böt d’eira eir da visualiser il purtret directiv in ün möd graphic, simpel ed inclegiantaivel. Uschè ho la squedra da 12 magistras e magisters cumanzo avaunt var duos ans cun scolaziuns in quist connex ed es eir gnida accumpagneda düraunt il process da David Halser da la Scoul’Ota da pedagogia a Cuira. Cun sustegn da las scolaras, scolars e’l cussagl da scoula es alura uschè naschieu ün muossavia per la Scoula la Plaiv - il purtret directiv «unir – crescher – fluir». L’ova scu fil cotschen Punct centrel dal nouv pled directiv es l’ova. Il fil cotschen sülla visualisaziun grafica sun l’En e tuot sieus flüms laterels traunter La Punt Chamues-ch e Cinuos-chel – dimena que’s tratta d’ün survista da las vschinaunchas e fracziuns chi faun part da la Scoula da la Plaiv e da las ovas in vicinanza. «L’En chi passa tres l’Engiadina collia eir tuot quists lös ed el ramassa l’ova da divers ovelins ed ovelets chi’d haun tuot üna egna via fin ch’els rivan insembel in l’En», declera JuliamChristandl ed agiundscha: «E precis scu l’En dess eir nossa scoula esser ün lö inua cha tuots vegnan insembel – melgrò d’inuonder cha derivan», declera Julia Christandl. Uschè sto alura minchün da quists 12 flüms laterels sülla visulaisaziun dal purtret directiv per ün punct important pel muossavia da la scoula, chi vain visualiso cun ün verb. Quists verbs – chi’d haun eir tuots da chefer cun l’ova e chi vegnan declaros cun üna frasa – simboliseschan las visiuns e’ls böts da la Scoula La Plaiv. Uschè as chatta que traunter oter ils verbs crescher («nus sustgnains ed accumpagnains il svilup individuel»), sclarir («nus ans tadlains tiers vicendaivelmaing e promovains il dialog e comunichains aviert») u rinfras-cher («nus dumandains e promovains creativited e vains il curaschi per nouvas ideas»). Ün’inauguraziun zieva duos ans lavur «A me d’eira que fich important cha nus ans pigliains avuonda temp per quist proget. Nus vains scu team discus sur uras mincha pled e mincha frasa. Que d’eira ün lung e bun process, impustüt pel svilup da la squedra da magistraglia», disch Julia Christandl. Zieva duos ans es quist purtret directiv alura gnieu inauguro in gövgia saira e que in ün ram festiv cun preschantaziun, musica ed aperitiv. Perque ho alura eir minchün da las 41 scolaras e scolars implieu üna butiglia a chesa cun l’ova da sia vschinauncha e quella ova ho alura minchün e minchüna implieud in ün aquari per simboliser la cumünaunza da scoula. La visualisaziun da quist purtret directiv es gnieu installo sün quatter grandas tevlas d’aluminium güsta sper l’entreda da la scoula uschè cha quel resta adüna preschaint scu visiun I’l minchadi. Üna cuorsa da post per declarer il purtret directiv In connex cul nouv purtret directiv es eir gnieu installo sülla via d’ir a spass dasper l’En traunter Madulain e Zuoz ün gir cun 12 posts, inua cha que’s po cun üna app ed ün QR-code gnir a savair dapü davart il muossavia da la Scoula La Plaiv e que in möd interactiv e cun schoglier ingiuvineras. Zieva duos mais sper l’En fo quista cuorsa da post alura auncha müdeda sper la via traunter Chapella e Susauna. Cun quista spüerta voul la Scoula La Plaiv eir render visibel e declarer il nouv muossavia a tuot la glieud interesseda chi nun ho gieu temp da gnir a l’inauguraziun. «Que’s drouva ün purtret directiv per gnir d’accord scu cumünaunza da scoula e per musser in che direcziun cha nus ans vulainsa svilupper – e que eir sper tuot la materia da scoula. Perque es que eir important cha quist purtret as po eir svilupper inavaunt e gnir optimo», disch Julia Christandl. Il nouv purtret directiv da la Scoula La Plaiv, chi's rechatta güsta a l'entreda. Il fil cotschen es l'ova ed ils ovelins ed ovelets chi's uneschan tar l'En. La Scoula La Plaiv a Zuoz, inua cha'ls scolars da La Punt fin Cinuos-chel visitan il s-chelin ot. Ün dals 12 posts chi declera il nouv purtret directiv. Las scolaras düraunt il act d'inauguraziun cun svöder l'ova da lur vschinauncha in l'aquari. Las scolaras e'ls scolars da la Scoula La Plaiv vi dal fer la cuorsa da posts sper l'En traunter Madulain e Zuoz. Quella cuorsa declera in möd interactiv e cun ingiuvineras il nouv purtret directiv. Las scolaras e'ls scolars da la Scoula La Plaiv vi dal fer la cuorsa da posts sper l'En traunter Madulain e Zuoz. Quella cuorsa declera in möd interactiv e cun ingiuvineras il nouv purtret directiv. La mnedra da scoula da la Scoula La Plaiv, Julia Christandl, ho inauguro in gövgia saira il nouv purtret directiv. Il nouv purtret directiv da la Scoula La Plaiv, chi's rechatta güsta a l'entreda. Il fil cotschen es l'ova ed ils ovelins ed ovelets chi's uneschan tar l'En.

Zieva tschinch ans i’l viv Montreal e divers mais minch’an in Indonesia, fains mieu hom ed eau ün grand pass vers üna vita pü quieta e genuina. Ils prüms da gün fains müdeda a Montpellier, ün pitschen cumün i’l Quebec, inua cha nus vains chatto finelmaing que cha nus vains adüna giavüscho: üna chasetta immez la natüra, circundeda da passa 18 hectaras da god. L’an passo vains vendieu üna part da nossas aczias dal resort da palomber Ceningan Divers in Indonesia. Quella decisiun nu d’eira facila, ma nus savaivans cha’l temp d’ün nouv focus d’eira rivo. Nus vulains passanter dapü temp in Canada ed ans chaser cò definitivmaing. La natüra ho adüna giuvo üna rolla centrela in nossa vita, da las corallas fin ad aventüras cul canu, ed uschè vains cumanzo a tschercher ün lö inua cha la natüra pudess rester üna part da nossa vita, be in ün’otra maniera. Zieva mais da tschercha e diversas visitas vains chatto vers la fin dal 2024 finelmaing que cha nus speraivans: üna chesa veglia och kilometers davent dal cumün, cun il prossem chantunais a 200 meters distanza. Ad es üna chesa da lain in ün stil da chalet. Simpla, attractiva e plain scharm. La part principela da la chesa es da l’an 1918 ed ella es gnida ingrandida aunz circa 20 ans. Dal mumaint ch’eau sun entreda aint da porta, d’heja sentieu cha que pudess dvanter nos dachesa. Üngüns lungs viedis pü, da duos uras e dapü, per ir in gita u cul canu – la natüra cumainza güst davaunt porta. In marz vains surpiglio la chesa e daspö quella vouta passantains mincha fin d’eivna lo per fer lavuors da renovaziun e preparer tuot per nossa müdeda in gün. Plaun plaunet as transfuorma la chesa in nos dachesa. Nos proget nun es be d’avair la chesa. Nus vains l’intenziun da construir üna serra per cultiver verdüra. Ils invierns sun lungs in quella regiun ed üna serra prolungia la stagiun da cultivaziun. Il god ho dabsögn d’amur. Sur ans es il god gnieu neglet. Pervi da que vains quista sted da piglier davent bös-chs morts, lavurer vi da las sendas ed imprender a cugnuoscher il terrain. A lungia vista vulains construir chamannas o dormitoris dürabels per giasts. Scu tar nos resort da palomber in Indonesia, vulains cha dürabilted, bainesser ed affecziun cun la natüra sajan il punct centrel da tuot. Eau vuless eir pudair der cuors da yoga ed organiser forsa pitschens retreats per giasts ed indigens. La regiun da Montpellier es plain perlas zuppedas. Ad ho bgers lejs per ir cul canu u stand-up paddle board ed üna vasta rait da sendas per spassager sur collinas e tres god. La Réserve faunique de Papineau-Labelle es ideela per chaminer, pas-cher u observer utschels e bes-chas. D’inviern as müda la cuntredgia in ün paradis per ir cun gianellas o culs skis da passlung. La regiun nun es auncha tucheda dal turissem da massa, e precis que fo part da sieu scharm. Ella ans spordscha la pêsch e l’autenticited cha nus vains tschercho. La natüra es cò, na be in vicinanza, dimpersè tuot intuorn nus. Nus pigliains quist uossa pass per pass. Fer uorden aint il god, cultiver, construir, insömger. Ün nouv chapitel cumainza, na al mer, na in ­cited – dimpersè immez il god. Sandra Demonti è creschida si a Zuoz. Ella viva per part en l’Indonesia e per part a Montreal en il Canada. Ma bainprest vegn ella a far midada a Montpellier (Canada). Sandra Demonti

L’ustaria Croce a Samedan ho zieva duos ans posa darcho aviert sias portas in november da l’an passo. Üna denunzcha causa cha’ls giasts haun fümo i’l local, ho intaunt però pissero cha la gestiunaria nu riva pü a ragiundscher las entredas scu avaunt il scumand da fümer – e perque ho ella uossa lantscho ün crowd-funding. L’ustaria Croce a Samedan saro üna da las pü cuntschaintas in Engiadin’Ota e que daspö diversas generaziuns. Las localiteds i’l plaun terrain d’üna chesa engiadinaisa immez il cumün sun nempe daspö decennis ün lö d’inscunter per baiver üna, ster da cumpagnia e fer festa. Il Croce d’eira però fin la fin november 2024 serro per var duos ans, ma avaunt tschinch mais s’haun las portas darcho aviertas. E que na scu nouv local da «schickimicki» u cun ün nouv concept – dimpersè scu üsito scu ün’ustaria da cumün pels indigens, inua cha que’s chatta per ir a baiver üna zieva la lavur u la fin d’eivna. Ma la nouva gestiunaria, Stephanie Hunziker, ho causa ün incidaint già difficulteds da sgürer la finanziaziun da la gestiun. Ed ella ho perque lantscho ün crowd-funding. Denunzcha causa fümer «Eau sun riveda cun l’auto sü cò», disch Stephanie Hunziker cun ün umur sech a la dumanda cu ch’ella saja riveda in Engiadina. Oriundamaing deriva ella dal chantun Soloturn, ho vivieu bgers ans i’l Vallais ed es gastronoma cun corp ed orma. Speratiers ho ella eir auncha sia egna ditta da management d’events. La via in Engiaidna ho ella alura chatto düraunt corona ed est resteda picheda. «Nus vains cumanzo propi bain la stagiun cò i’l Croce, bgera glieud es gnida ed eau d’he eir gieu bunas entredas. Be cha zieva trais mais ho que do üna reclamaziun e denunzcha causa cha la glieud ho fümo i’l local», disch Stephanie Hunziker. Ella agiundscha ch’ella hegia perque stuvieu pajer üna granda multa – e cha que nu saja uossa pü permiss da fümer i’l Croce. Pü pussibel da declarer l’ustaria scu fumoir Fin avaunt la reavertüra l’an passo es il Croce – chi’d ho i’ls ulteriurs plauns da l’edifizi eir auncha üna pensiun – gnieu mno be d’üna gestiunaria. E perque es que eir sto pussibel da declarer las localiteds da l’ustaria i’l plaun terrain scu fumoir da tuot la chesa. Daspö il november sun però la pensiun e’l restorant separos ün da l’oter, dimena ils duos plauns vegnan mnos da duos differentas gestiunarias. E perque nu po l’ustaria uossa pü gnir gnir mneda e declareda scu fumoir. E que es uossa precis eir il problem per la gestiunaria. Tenor ella riva la glieud bainschi auncha a baiver qualchosa. Ma siand cha’ls giasts haun tuot il temp dad ir oura per fümer, nu vain pü bavieu uschè bger, siand cha que sun adüna in muvimaint. Impü ho que uossa eir già do reclamaziuns causa canera dadour il restorant. «Ed uschè nu riv eau pü propi da ragiundscher las entredas scu auncha avaunt la multa. Siand ch’eau d’he eir duos impiegos chi’m sustegnan, d’heja uossa da finanzier a travers il Croce cun mia ditta dad event-management. Ma que nu rivi da fer a lungia vista», declera Stephanie Hunziker. Cuvrir üna part dals cuosts fixs Avaunt var ün mais ho la gestiunaria perque lantscho ün crowd-funding per pudair sgürer la gestiun dal Croce almain fin la fin da quist an e per pudair almain pajer üna part dals cuosts fixs. Perche cha Stephanie Hunziker ho eir già miss ad ir ün program culturel e d’activiteds cun concerts, livestreams ed occurrenzas, il quêl chaschuna eir auncha cuosts impü. «Que nun es uschè ch’eau vögl simplamaing raps, que’m vo per pudair lascher avierta quist’ustaria importanta per la cumünaunza da Samedan e da spordscher als indigens ün lö d’inscunter per tuot an», disch Stephanie Hunziker. Ella agiundscha ch’ella nun hegia fin uossa però gieu ün grand sustegn cun quist ­crowd-funding e ch’ella vöglia perque aunch’üna vouta prolunger quel fin la fin meg. Pruver a salver la gestiun dal Croce L’ustaria Croce a Samedan – chi’s rechatta immez la vschinauncha – es daspö decennis ün lö d’inscunter cuntschaint in Engiadin’Ota. Zieva cha las portas sun stedas serredas per var duos ans, ho l’ustaria legendara darcho aviert la fin november da l’an passo. Daspö lo sun però las gestiuns da l’ustaria i’l plaun terrain e da la pensiun i’ls ulteriurs plauns da l’edifizi separedas üna da l’otra. Intaunt cha que d’eira pü bod auncha pussibel da declarer l’ustaria scu fumoir da tuot la chesa, nun es que uossa pü pussibel. Causa üna denunzcha cha’ls giasts dal Croce hegian listess fümo inavaunt, ho la nouva gestiunaria, Stephanie Hunziker, stuvieu pajer üna granda multa. E quist scumand da fümer ho uossa eir consequenzas finanzielas. Scu ch’ella ho quinto a la FMR nu riva ella pü da ragiundscher il schmertsch scu avaunt il scumand, siand cha’ls giasts nu consüman pü uschè bger e vaun adüna darcho oura per üna cigaretta. Per pudair sgürer ils cuosts fixs da la gestiun, ho ella perque lantscho avaunt var ün mais ün crowd-funding. (fmr/cam) La gestiunaria dal Croce a Samedan, Stephanie Hunziker, ho lantscho ün crowd-funding per sgürer la gestiun fin la fin da l'an. Il Croce a Samedan es üna da las ustarias las pü cuntschaintas da tuot l'Engiadin'Ota. L’ustaria Croce a Samedan saro üna da las pü cuntschaintas in Engiadina’Ota ed ho zieva ün posa da var duos ans darcho aviert sias portas in ­november 2024. Daspö var trais mais nun es que pü pussibel da fümer i'l Croce causa üna denunzcha. L’ustaria Croce a Samedan saro üna da las pü cuntschaintas in Engiadina’Ota ed ho zieva ün posa da var duos ans darcho aviert sias portas in ­november 2024.