Prubabelmaing vains nus tuots già üna vouta guadagno ün pêr milliuns francs in üna lottaria incuntschainta u erto üna pruna raps dal «Prinz da Nigeria». U meglder dit: tuots haun già survgnieu ün e-mail chi annunzcha quistas nouvas allegraivlas. Per cha’s survain a la fin ils guadagns, drouva que be auncha pochs clics, qualche indicaziuns privatas – e’l meglder auncha l’indicaziun dal numer da la carta da credit u dal conto da banca per dvanter uschè svelt scu pussibel milliunari. La magiurited da nus, chi survain da quists messagis, gnaro però magari svelta skeptica. Que’s vain inundo telmaing suvenz cun tels e-mails chi’d es cler cha que’s tratta d’imbruogls. Per furtüna rivan quists messagis per la granda part in l’ordinatur da spam. Uscheja cha quels nu’ns vegnan niauncha pü uschè suvenz mussos sü scu pü bod. In cumbinaziun cun diversas imsüras da sgürezza – scu müder da temp in temp il pled clev, filters chi zevran quists e-mails d’imbruogl scu eir ün’applicaziun d’autorisaziun sül telefonin – nu’s pensa niauncha pü landervi ch’ün messagi d’ingian pudess insomma river in l’ordinatur dad e-mail principel. Hai, que’s pensa cha s’es bod già invulnerabel. Ma ils imbrugliunzs vegnan adüna pü creativs e perfids cun lur trics. Quell’experienza d’heja fat in lündeschdi bunura avaunt ün’eivna cun ün e-mail d’ün «collavuratur» d’üna chanzlia cumünela in Engiadina. Quel collavuratur do que propi – ma in quist cas al numnais Baltisar Travers. Cun clicker sün ün link da Baltisar Travers as ho lo survgnieu invista in ün documaint. Dit e fat e già d’eiri sün üna pagina d’internet, inua cha s’ho finelmaing pudieu telecharger ün documaint. Siand ch’eau d’he fat que scu prüm sül telefonin – e que nu funcziunaiva lo dal tuot – d’heja «per furtüna» eir auncha pruvo tuot sün mieu computer. Ma a la fin nu d’heja mê vis il documaint. Zieva la terza prouva d’heja alura penso cha que varegia ün problem cul server da la vschinauncha, ed uscheja d’heja insè darcho magari svelt schmancho tuot la chosa. Ma circa ün’ura pü tard es rivo ün e-mail da la chanzlia da la vschinauncha pertucheda, chi m’ho infurmo cha que’s trattaiva d’ün mail da phishing – dimena d’ün messagi chi imitescha ün’instituziun e prouva da survgnir las infurmaziuns persunelas da qualchün. Che schoc. Che varguogna. Che penibel. Per me scu «digital native», chi’d es creschieu sü cun l’internet e cun da tuottas sorts metodas d’ingian, d’eira que bod già ün fiasco persunel. Ed uscheja d’eira la consequenza da tuot ch’eau d’he pers bod ün inter di da lavur causa ch’eau vaiva da müder tuot ils pleds clev da mieus accounts e da tuot ils programs redacziunels. E tuot pervi da Baltisar Travers! Dimena, eir scha’s pensa cha que’s cugnuoscha insè bain l’internet e tuot ils trics d’ingian, ils imbrugliunzs peran listess adüna dad esser ün pass inavaunt. E scha nu’s resta perque attent avuonda, as stu in ün dandet declarer al schef ed als collavuratuors, perche cha nu’s d’eira ragiundschibel ün’ura e perche cha l’artichel annunzcho ouravaunt nu chatta sia via a la fin dal di sül program redacziunel. Grazcha, Baltisar Travers! Martin Camichel è redactur da la Fundaziun Medias Rumantschas per la regiun Engiadina/Val Müstair.

Scu cha la giazetta «SonntagsBlick» scriva, ho la Procura publica grischuna instrado ün’inquisiziun penela cunter incuntschaint per sclarir eventuelas respunsabiliteds in connex cun üna lavina a Malögia. In dumengia avaunt ün’eivna sun nempe gnidas duos sours da 59 e 63 ans in lavina. Ellas faivan passlung sülla loipa in vicinanza da la fracziun Isola. Es il prievel da lavinas insomma cuntschaint? Scu cha la Procura publica ho dit i’l «SonntagsBlick» nu saja que cler, scha la loipa e la via d’ir a spass ad Isola sajan in üna zona da prievel da lavinas. Impü saja que eir da sclarir, scha’l prievel da lavinas es in generel cuntschaint in quel territori e scha quel es eir gnieu comunicho in möd transparent. Perque haun la pulizia e la procura publica intretscho ün specialist da l’Institut da perscrutaziun da naiv e lavinas a Tavo illas inquisiziuns. La duos duonnas chi d’eiran gnidas in lavina in dumengia – üna d’eira gnida zuglieda cumplettamaing e l’otra be per part – sun gnidas deliberedas d’ün maschinist da pista ed ulteriurs sportists. In seguit d’eiran ellas gnidas svuledas da la Rega in l’ospidel a Samedan. Scu cha la Pulizia chantunela scriva in üna comunicaziun nun ho l’accidaint da lavinas gieu consequenzas pü grandas per las curriduras da passlung. Üna nu s’ho niauncha ferida e la seguonda ho gieu feridas ligeras. (rtr/fmr) In connex cun üna lavina a Malögia ho la Procura publica instrado ün'inquisiziun penela. In connex cun üna lavina a Malögia ho la Procura publica instrado ün'inquisiziun penela.

Illa not da venderdi sün sanda ho que do a Champfèr ün accidaint individuel. Scu cha la Pulizia chantunela scriva in üna comunicaziun d’eira ün automobilist da 26 ans in viedi sülla Via Somplaz in direcziun da San Murezzan. Tenor ils prüms sclarimaints da la pulizia es l’auto collido vers las 2.30 – causa üna distracziun – cun duos mürs. Il manaschunz e sia conpassager haun in seguit pudieu banduner l’auto in möd independent. Il veicul ho però gieu ün dan totel. In seguit es l’automobilist, chi s’ho ferieu causa l’accidaint, gnieu transporto dal Salvamaint Engiadin’Ota in l’ospidel a Samedan. La Pulizia chantunela es vi da sclarir il motivs per l’accidaint. (cdm/fmr) A Champfèr es ün automobilist collido duos voutas cun ün mür e s’ho ferieu. L’auto ho gieu ün dan totel. A Champfèr es ün automobilist collido duos voutas cun ün mür e s’ho ferieu. L’auto ho gieu ün dan totel.

Daspö la fin december do que a La Punt Chamues-ch üna nouva attracziun da wellness, nempe ün remuorch da sauna tal Lejet da Saletscha. La sauna haun construieu quatter amihs a Turich, la transporteda tres il Vereina ed uossa installo in Engiadin’Ota. «Cur ch’ün collega da nus ho managio ch’el vöglia fabricher ün remuorch da sauna be per ün velo, ho tuot la squedra d’amihs managio ch’el dessa il meglder güsta fer ün grand remuorch da sauna per ün auto. Ed uscheja ho alura cumanzo nos proget» disch l’istoricra d’architectura da Turich, Susanne Hefti. La squedra, da la quela ella quinta sun sper ella auncha Christian Spiess, Michael Meier e Nils Keller. Ad els tuots nu collia be ün’amicizcha ed ün interess per design, art ed architectura. Ils quatter amihs haun pü bod eir partieu ün atelier insembel, progetto e fabricho diversa mobiglia insembel ed els vaun gugent illa sauna. Perque haune fundo l’an passo la societed «Gute Sauna», chi spordscha daspö il december 2024 üna spüerta da wellness pü speciela a La Punt Chamues-ch – nempe üna sauna sün ün remuorch immez la natüra. Inspiro dal Lej da Sarnen L’inspiraziun per quist proget ho la squedra tenor Susanne Hefti survgnieu la sted passeda al Lej da Sarnen, inua ch’els haun scuviert üna simila sauna sün ün remuorch. «Ils prüms plans per nossa egna sauna vainsa alura auncha fat illa ‹badi› la fin avuost ed ans vains in seguit infurmos che chi drouva tuot – scu eir cumanzo a planiser il proget sün programs da 3D», declera Susanne Hefti. Ella agiundscha ch’els vaivan in quista fasa dal proget dumando a diversas vschinaunchas, sch’els possan alura metter no lur sauna düraunt l’inviern e cha La Punt Chamues-ch saja steda la prüma chi’d hegia respus e güsta do glüsch verda. Il remuorch nascha in üna cuort interna a Turich Uscheja haun ils quatter amihs a partir dal settember 2024 cumanzo a fabricher il remuorch da sauna in üna cuort interna a Turich düraunt lur temp liber. Cur cha la sauna d’eira alura taunt inavaunt pronta pel transport, es il remuorch gnieu mno tres il tunnel dal Vereina in Engiadina. Las ultimas lavuors sun gnidas terminedas i’l lavuratori cumünel a La Punt. «Eau d’he svess üna stretta colliaziun cun La Punt e nu passaint be mieu temp liber in Engiadina, eau lavur eir suvenz da cò», disch Susanne Hefti. Ella agiundscha ch’ella hegia perque suvenz penso ch’üna sauna füss eir qualchosa flot per la regiun da La Plaiv, siand cha que es magari stantus da piglier il trafic public in direcziun da Puntraschigna u San Muezzan, inua cha que do eir saunas publicas. Üna sauna d’autoservezzan Daspö la fin december as po uscheja eir «sauner» a La Punt ed als 24 december 2024 e gnida inaugureda la sauna sül remuorch, chi’s rechatta güsta tals Lejets da Saletschas. Minchün e minchüna chi la voul visiter po ouravaunt reserver la sauna online per almain ün’ura u dapü ed ella spordscha plazza per maximelmaing quatter persunas. Illa sauna d’autoservezzan as stu que fer svess fö in pigna e zieva il süjer tar bundant 90 gros as po alura güsta der ün sagl oura illa naiv u as rinfras-cher chaminand tres l’ajer fraid. Ma uossa nun esa uscheja cha que as prunan ils nüds a La Punt currind tres la naiv. Il cuntrari es il cas: «Melgrô cha que do divers lös pü prüvos per as sfrader giò, dumandains da noss cliaints ch’els portan dadour ün mantel da bagn», declera Susanne Hefti. Grand interess – impustüt la saira Insè füss que sto previs cha las visitaduras e’ls visitaduors da la sauna pudessan eir der ün sagl i’l Lejet da Saletschas e cha que’s metta ad ir üna foura i’l glatsch per quist intent. Ma causa cha la dumanda da sgürezza scu eir da sgüraunza in ün cas d’ün accidaint nu d’eira auncha sclarida, ho la vschinauncha da La Punt Chamues-ch decis da serrer la foura da glatsch. Tenor Susanne Hefti s’ho la sauna i’l prüm mais pudieu etablir fich bain e la nouva spüerta ho eir ün grand interess da vart dals indigens scu eir da vart dals turists. Impustüt la saira cur cha que es s-chür, es la sauna fich dumandeda. «Uossa vainsa da guarder inua cha mettains la sauna düraunt la sted. Que füss però fich flot, scha pudessans rester a La Punt Chamues-ch. E scha’l glatsch dal Lejet da Saletschas es alguo, alura saro que eir darcho pussibel da fer il bagn in l’ova fraidischma», uscheja Susanne Hefti. La sauna a La Punt Chamues-ch as rechatta güst sper il Lejet da Saletschas. Ün sguard i’l remuorch da sauna, chi spordscha plazza per maximelmaing quatter persunas. Il remuorch da sauna düraunt las lavuors da construcziun in üna cuort interna zürigaisa. Il remuorch da sauna in viedi vers l’Engiadina tres il tunnel dal Vereina. Il remuorch da sauna düraunt las lavuors da construcziun in üna cuort interna zürigaisa. La sauna es almain auncha fin in amrz 2025 in funcziun al lö actuel. La sauna a La Punt Chamues-ch as rechatta güst sper il Lejet da Saletschas. La vista our da la sauna a La Punt Chamues-ch. La sauna a La Punt Chamues-ch as rechatta güst sper il Lejet da Saletschas. La sauna es almain auncha fin in amrz 2025 in funcziun al lö actuel.

Eir scha las staziuns da radio nun emettan pü uondas dad UKW, es la tecnologia listess per part auncha in funcziun. Uschè p.ex. i’l tunnel dal Vereina, inua cha la Viafier retica ho ün egen sistem da comunicaziun pel transport d’autos in cas d’urgenza. Quel sistem funcziuna sün trais frequenzas da DAB+ ed UKW ed es in adöver var 15 fin 20 voutas l’an. Ma in futur staro a disposiziun be auncha üna frequenza dad UKW per quist sistem. Daspö il principi da quist an es viager in l’auto gnieu pü quiet. Almain per quellas e quels chi’d haun ün auto pü vegl cun ün radio chi nun es capabel d’artschaiver las frequenzas da DAB+. La dumanda per adapters da DAB+ per radios d’auto d’eira tenor üna retschercha dad RTR fich granda la fin da l’an passo. Tar Fust e Mediamarkt ho que perfin parzielmaing do temp d’aspet per quists adapters. Bgera glieud voul darcho tadler radio ed as metta dimena in fila per survgnir ün tel apparat per modificher il vegl radio i’l auto. E listess nu varon auncha lönch na tuots ils automobilists ed automobilistas la pussibilited d’artschaiver DAB+. Perque s’ho la FMR dumandeda che chi capita cun sistems independents dal radio, chi funcziunaivan però avaunt la müdeda sün DAB+ eir cun UKW. Uschè scu per exaimpel i’l tunnel dal Vereina, inua cha la Viafier retica (VR) infurmescha in cas urgiaints als cliaints dal transport d’autos cul tren süllas frequenzas da radio. Sistem da comunicaziun intern da la VR «In cas d’ün incidaint i’l tunnel dal Vereina ho la VR ün sistem da comunicaziun da portel a portel, chi funcziuna independentamaing da las staziuns da radio e chi vain gestiuno da la VR. Quel funcziuna inavaunt eir sün UKW», declera Yvonne Dünser, respunsabla per la comunicaziun tar la VR. Avaunt l’an 2017 funcziunaiva quel sistem be sur UKW e que süllas frequenzas dad RTR (89.4 MHZ), DRS1 (95.2 MHZ) ed RSO/Radio Grischa (99.7 MHZ). A partir dal 2017 s’ho que alura emiss parallel tuot quistas frequenzas eir sün DAB+. In adöver var 15 fin 20 voutas l’an Eir scha que nun ho do ün incendi u ün incidaint pü grand i’l tunnel dal Vereina daspö si’inauguraziun l’an 1999, vain il sistem da comunicaziun per cas d’urgenza tenor Yvonne Dünser druvo var 15 fin 20 voutas l’an. «Que’s tratta surtuot da disturbis da la gestiun scu eir da pannas d’autos. In quels cas infurmescha la centrela da gestiun da la VR als automobilists regulermaing sur il radio», declera Yvonne Dünser. Ella agiundscha cha’l concept da sgürezza e da comunicaziun s’hegia verificho fin uossa in connex cun incidaints, alarms fos e disturbis da la gestiun. Impü vain quel concept eir adatto cuntinuedamaing e divers cas d’urgenza vegnan trenos in collavuraziun culs pumpiers e las organisaziuns da salvamaint. In futur be üna frequenza dad UKW La cliantella dal transport d’autos cul tren vain eir rendida attent i’ls vaguns dal tren, in üna broschüra scu eir in l’internet, cu ch’ella s’ho da cumporter i’l cas d’urgenza. Per automobilists cun üna radio dad UKW voul que dir ch’els haun da tschercher al mumaint l’anteriura frequenza dad RSO/Radio Grischa, dimena 99.7 MHZ, e da spetter ulteriuras infurmaziuns. «Eir scha’l sistem da comunicaziun funcziuna insè pel mumaint auncha per trais frequenzas dad UKW, vulainsa in futur be auncha emetter las infurmaziuns sün 99.7 MHZ», disch Yvonne Dünser ed agiundscha: «Perque vainsa eir già cumanzo ad adatter nossas tevlas d’infurmaziuns ed a partir dad uossa indichainsa be auncha quella frequenza.» In cas urgiaints funcziuna UKW Che capita insè cun sistems independents dal radio – chi faun adöver da frequenzas dad UKW – uossa cha bod tuot las staziuns da radio emettan be pü in DAB+? Que s’ho dumandeda la FMR in connex cul tunnel dal Vereina. Perche cha lo vain la cliantella dal transport d’autos rendida attent cu cha que s’ho da cumporter in ün cas d’urgenza. E per ün tel cas gestiunescha la Viafier retica (VR) ün sistem da comunicaziun per infurmer a las automobilists ed automobilistas sur las frequenzas da radio. Quel funcziuna tenor la VR inavaunt scu üsito sün trais frequenzas dad UKW e süllas listessas frequenzas eir sün DAB+. Però in futur dess quel sistem da comunicaziun i’l Vereina be auncha funcziuner per üna frequenza dad UKW e perque ho la VR già cumanzo ad adatter las tevlas d’infurmaziuns. (fmr/cam) Las tevlas i'l tunnel dal vereina, chi infurmeschan als automobilists cu ch’els s’haun da cumporter in cas d’urgenza. Las tevlas i'l tunnel dal vereina, chi infurmeschan als automobilists cu ch’els s’haun da cumporter in cas d’urgenza. Las tevlas i'l tunnel dal vereina, chi infurmeschan als automobilists cu ch’els s’haun da cumporter in cas d’urgenza.

Da sfundrer illa litteratura rumauntscha, que pussibilitescha l’exposiziun actuela i’l Museum da Segl. Och auturas ed autuors indigens rumauntschs preschaintan lo poesias, raquints ed extrats d’ouvras liricas. Grazcha als texts tradüts in tudas-ch as evra l’exposiziun sur il ravuogl rumauntsch oura. «Sun leivra davant costas naiv frais-cha.» Quista frasa our d’üna poesia valladra da Flurina Badel – «Bin Hase am frisch verschneiten Hang» – sto scu titul e motiv sur l’exposiziun i’l Museum da Segl. Ad es üna contribuziun a l’exposiziun cumünaivla «Splendur e sumbriva» da numerusas chesas ed instituziuns culturelas da l’Engiadin’Ota. La leivra illa naiv fras-cha simbolisescha il mumaint magic, i’l quêl l’act dal scriver sün ün fögl alv ed auncha tuottafat vöd cumainza. Il batterdögl, cuort aunz cha’l piz dal rispli tuocha la surfatscha dal palperi, ch’el as schmuainta e lascha il prüm stizi, il prüm custab, ils prüms pleds sül fögl, sün mincha fögl alv. Cun l’indigen Attilio Bivetti, ün dals autuors d’istorgias expostas a Segl, in visita in l’exposiziun litterara. Ster davaunt il fögl alv Eir per l’autur Attilio Bivetti es quist mumaint adüna darcho ün mumaint speciel. Adonta ch’el disch in occasiun d’üna visita cumünaivla a l’exposiziun, ch’el nun hegia mê gieu difficulteds d’insomma cumanzer a scriver ün text. Dimena, d’esser blocco, da ster davaunt il fögl alv e da nu chatter il cumanzamaint güst, il prüm pled, la prüma frasa. «Eau am d’he adüna pür miss davaunt il computer, cur cha l’istorgia d’eira già pü u main naschida», disch Bivetti. «Ils protagonists da mias istorgias haun in quel mumaint adüna già tgnieu dialog cun me.» Cun ün surrir agiundscha’l, «ed eau d’he adüna fat que cha mieus protagonists am dschaivan da fer.» Auturas ed autuors da nom e pom In l’exposiziun i’l Museum da Segl sun preschaints, sper Flurina Badel ed Attilio Bivetti eir ils frers Dumenic e Jachen Andry, Leta Semadeni, Gianna Olinda Cadonau, Jessica Zuan e Luisa Famos barmöra. Per la concepziun da l’exposiziun haun pissero Wink Witholt, Barbara Liebster, Stephan Witschi e Myriam Walter. Las ouvras litteraras expostas vegnan accumpagnedas dad installaziuns, sculpturas, purtrets e d’üna intunaziun da la poesia «L’impromischiun» da Jessica Zuan cun chaunt dad Astrid Alexandre e musica da Christoph Baumann. Tuot las poesias ed ils fragmaints da texts exposts sun scrits i’ls idioms vallader u puter e tradüts e prelets in tudas-ch in quatter staziuns auditivas. La granda part dals autuors e las auturas ho registro las versiuns tudas-chas güsta svessa – ma Attilio Bivetti disch: «Mias quatter istorgias vegnan lettas da Stephan Witschi, chi so bger meglder tudas-ch cu eau.» Duos da las istorgias faivan già part dal cudesch «Ventins e ventatschs da Fex», cumparieu dal 2010, las otras duos istorgias ho scrit Bivetti avaunt och ans, respectivmaing avaunt circa ün an. «Quellas duos istorgias nu sun mâ stedas publichedas fin uossa.» Üna blockeda scu autur Attilio Bivetti ho 79 ans, es sto passa trais decennis veterinari in Engiadin’Ota e Bergiaglia, divers ans president cumünel da Segl ed ho cumanzo a scriver pür dal 2006 cur ch’el vaiva già passa 60 ans. Ed adonta ch’el nun ho üngüns problems cun la leivra illa naiv fras-cha, dimena nu guarda il palperi alv scu obstacul, s’ho eir tar el müdo bger ils ultims ans: «Daspö cha mia duonna es morta avaunt trais ans e zieva bod 50 ans alach, nu funcziun eau pü scu autur, sun blocco.» Ch’el hegia tuottüna skizzo duos u trais istorgias criminelas, disch el, «il skelet da las istorgias es cò, fat e glivro, ma eau nu d’he pü la forza e la fantasia da metter la charn sün l’ossa, be ün skelet nu voul vzair üngün.» Chi saja capito qualchosa cun el, cuortas istorgias giajan auncha bain da scriver, ma lungias na pü. «Bel, ch’eau nu stögl pü, e poss agir sainza squitsch», disch el. Bger spazi al rumauntsch Attilio Bivetti fo auncha ün gir intuorn las installaziuns da l’exposiziun e disch, eir ün pô a reguard las fin uossa pütost mediocras cifras d’entredgias in l’exposiziun: «Expuoner litteratura in ün museum es per se üna cuntradicziun. Ün museum es cò per guarder e tucher roba.» Fin sül fat, cha displaschaivelmaing nun es pussibel da fer partir las prelecziuns illas staziuns auditivas da prüma cur chi’s müda staziun, do l’exposiziun però ün bel e vast sguard i’l muond litterar engiadinais. U, scu cha la respunsabla dal museum, Veronika Rall, disch illa veglia stüva tar l’entreda dal museum chi serva daspö d’incuort scu stüva da cafè e lö d’inscunter cun üna maisa da cudeschs ed inrameda dad ouvras dad Andrea Robbi: «Ün’exposiziun chi lascha bger spazi al rumauntsch scu lingua da la litteratura ed eir scu muond dals clings.» Sper ils texts stampos tar las quatter staziuns audiofilas, accumpagna eir ün pitschen cudaschin biling cullas biografias dals autuors e da las auturas l’exposiziun. Precis uscheja, scu cha la leivra relascha sieus stizis illa naiv fras-cha, precis uscheja mainan eir las passidas dals pleds da Bivetti, Semadeni, Andry u Badel da l’exposiziun directamaing in üna cuntredgia interna plain splendur e sumbriva. L’exposiziun litterara «Sun leivra davaunt costas naiv fras-cha» i’l Museum da Segl düra auncha fin als 20 avrigl ed es avierta da mardi fin dumengia da las 16.00 fin las 18.00. Ulteriuras infurmaziuns suot: www.silsmuseum.ch Pleds e fragmaints da texts, scrits süllas paraids da l’exposiziun as spievlan ill’installaziun movibla da Wink Witholt. Cun l’indigen Attilio Bivetti, ün dals autuors d’istorgias expostas a Segl, in visita in l’exposiziun litterara.

La gruppa da teater Ratatuglia S-chanf preschainta quists dis darcho üna cumedgia teatrela. Quist an invida l’unica societed chi fo teater per puter il public da gnir in üna psichiatria – inua cha aristocratas, sociofobs e reporters obscens pisseran per üna saireda divertenta i’l töch «Che narramainta!». Ün vaira teater illa psichiatria: Impreschiuns dal teater «Che narramainta!». «A la fin as dumanda minchün: Che es insè normel?», quinta Anna Caprez chi’d ho tradüt ed adatto il töch e zieva eir auncha fat la redschia: Ella e sieus collegas da la gruppa da teater Ratatuglia insceneschan il plan ris-chus d’Ariana Badrutt, üna giuvna descendenta d’üna dinastia d’hoteliers, chi viva sainza savair da sieus genituors illa psichiatria «Bos-chetta Plauna». Ma cur cha la mamma annunzcha inaspettedamaing sia visita, persvada la giuvna aristocrata a sias conabitantas ed a sieus conabitants da per plaschair as cumporter «normel» e fer uschè scu ch’els füssan üna cumünaunza d’abiter tuot solita. «E natürelmaing vo zieva tuot suotsura», disch Anna Caprez riand, ma sainza tradir las pointas ed ils detagls picants. Taunt as po tradir: Sper la giuvna d’origen nöbel e sia mamma procuran eir ils co-paziaints cun diagnosas multifaras, il persunel da la clinica e dafatta prominenza naziunela accumpagneda d’ün reporter dubius per caos – o apunto pel teater – chi’s sviluppa sül palc. L’actur Silvio Pinggera e l’actura Rita Melcher in acziun, la redschissura Anna Caprez zoppeda davousvart scu suflösa. Resultat da trais mais lavur intensiva «Che narramainta!» as basa sün ün töch da l’autura tudas-cha Winnie Abel. Schabain cha la redschissura disch: «Nus vains müdo intuorn uschè bger cha’l töch nu correspuonda pü a l’originel.» Que as muossa eir cun tscherts tschegns vers circunstanzas localas. L’ün o l’oter nom clingiaro cuntschaint, l’üna o l’otra episoda forsa eir: Per exaimpel scha la buna Ariana fo naufragi cun tschercher üna bella villa per se, oramai cha la situaziun sül marcho d’immobiglias es magari tendida. «Cuort ed intensiv, ma bel.» Uschè descriva Anna Caprez ils ultims mais. In october ho la gruppa da teater Rattatuglia cumanzo cun las prouvas pel töch in trais acts chi cumpiglia üna saira intera. Almain duos voutas l’eivna s’ho la squedra da teatrists laics düraunt quel temp inscuntreda. «Illa gruppa Ratatuglia – que disch già il nom – haun plazza tuots», disch Anna Caprez. «Que es ün masdügl da giuvens e vegls, da novizas e veteranas. E que fo oura quista gruppa.» Ün vaira teater illa psichiatria: Impreschiuns dal teater «Che narramainta!». «Qualchosa pel cour» La redschissura svess es già passa 20 ans part da quista gruppa da teater. «Adüna scu redschissura», quint’la – zieva ch’ella as vaiva oriundamaing be partecipeda perque cha’l post da redschia d’eira resto vacant düraunt ün an. Uossa ho ella già realiso numerusas producziuns, dal fögl vöd fin ad ultimas instrucziuns da redschia zuppedas davous la tenda scu suflösa. «Suvenz tscherch eau il prüm la glieud e scriv zieva las rollas süllas persunas. E scha pussibel scriva il töch in üna tratta.» Zieva vain exercito e pruvo. «E duos eivnas aunz la premiera am es gnieu adimmaint auncha üna nouva scena e quella vainsa spontanamaing auncha fabricho aint», quint’la. Las aspettativas da lur public – cun tuot quists ans d’experienza cugnuoscha la redschissura quellas: «Qualchosa per as trategner e rir. Per ir a chesa cun ün cour schligerieu. Propi qualchosa pel cour.» A las prümas duos rapreschantaziuns da la fin d’eivna passeda ho la gruppa da teater pudieu bivgnanter passa 200 persunas i’l public. Quista fin d’eivna haun lö duos ulteriuras rapreschantaziuns avaunt cha las commembras ed ils commembers da Ratatuglia as possan remetter dal temp «cuort ed intensiv», per zieva darcho piglier per mauns l’utuon chi vain la prosma cumedgia. Las duos ultimas rapreschantaziuns da la gruppa da teater Ratatuglia cul töch «Che narramainta!» haun lö in sanda, ils 8 favrer 2025 a las 20.00 – scu eir in dumengia, ils 9 favrer a las 15.00 illa sela polivalenta a S-chanf. Ün vaira teater illa psichiatria: Impreschiuns dal teater «Che narramainta!».

Quists dis avaunt 60 ans – nempe dals 25 schner fin als 7 favrer 1965 – ho John Lennon passanto sias vacanzas d’inviern a San Murezzan. Da quist sogiuorn as chatta diversas fotografias in l’internet scu eir ün cuort film cul Beatle chi vo culs skis. E John Lennon ho perfin scrit la chanzun «Norwegian Wood» i’l Badrutt’s Palace, inua ch’el ho resido per duos eivnas. Ch’ün dals popstars actuels scu Taylor Swift u Lady Gaga fessan hozindi simplamaing vacanzas a San Murezzan – e que sainza grandas imsüras da sgürezza e bodyguards – pera bod già irreel. Il lö da cura engiadinais es listess resto ün hotspot dals bels e’ls richs. Avaunt precis 60 ans ho eir John Lennon passanto duos eivnas a San Murezzan e da quellas vacanzas d’inviern as chatta numerusas fotografias ed artichelins in l’internet. Na declaro il whisky Il Beatle es placho als 25 schner 1965 a Kloten ed es gnieu accumpagno sül viedi in Engiadina da sia prüma duonna Cynthia Lennon scu eir dal producent da musica George Martin e sia duonna futura Judy Lockhart-Smith. Scu cha la giazetta tudas-cha per teenagers «ok» vaiva rapporto quella vouta, hegia que però do ün pitschen incidaint a l’eroport: John Lennon vaiva nempe cun se duos butiglias whisky, ch’el nu vulaiva declarer. Tar la controlla tal dazi es il star da musica alura gnieu controllo e piglio oura. Siand ch’el nu vaiva üngüns francs per pajer il dazi, è’l perfin gnieu escorto dal persunel tar ün büro da cambi per survgnir francs e pajer a la fin la taxa. Autograms in cumün ed in l’hotel Cun sias duos butiglias whisky illa valisch sun il Beatle e sia squedra alura viagios inavaunt in Engiadina, inua ch’els haun resido i’l Badrutts Palace Hotel. Düraunt sias duos eivnas a San Murezzan es John Lennon traunter oter ieu culs skis, s’ho lascho fotografer in ün bob ed es ieu a spass sü Chantarella – e que tuot sainza bodyguards. El es es chamino intuorn libramaing in cumün ed ho eir do autograms – e que spontan sün via scu eir in l’hotel. Uschè as chatta in l’internet üna fotografia d’ün autogram sün üna charta postela da San Murezzan ed üna suottascripziun sün ün menü dal Badrutt’s Palace dals 29 schner 1965. Ad exista perfin ün cuort video chi muossa cu cha John Lennon e Cynthia vaun culs skis a San Murezzan (guarda QR-code). E lo as vezza cha’l Beatle ho fat insè üna buna figüra sün pista – impustüt per ün Inglais da Liverpool sainza grand connex cul sport d’inviern. Sieu talent sülla naiv ho John Lennon eir auncha üna vouta musso duos mais pü tard, in marz 1965, cur cha’ls Beatles haun filmo in Austria üna scena süls skis per lur film «Help». Üna ferida ed üna nouva cumposiziun Main success süls skis vaiva però gieu düraunt quellas vacanzas il producent George Martin, chi s’ho ferieu il pè süllas pistas da Corviglia. Uschè vaiva el da curer oura sia ferida i’l Badrutt’s Palace, e John Lennon es düraunt quel temp eir cò e lo resto tal producent da musica in sia chambra. Scu cha George Martin ho tradieu in ün’intervista es düraunt quellas uras eir naschida üna nouva chanzun illa staunza d’hotel, chi’d ho alura eir chatto sia via sün l’album «Rubber Soul» dals Beatles. Que’s tratta dal song «Norwegian Wood», davart la quela John Lennon ho pü tard dit in ün’intervista: «Norwegian Wood tratta dad ün’affera ch’eau vaiva da quel temp. Eau d’eira fich precaut e paranoid perche ch’eau nu vulaiva cha mia duonna Cynthia chattess oura cha que gira qualchosa dadour nossa chaseda.» Musica dals Beatles «made in Grischun» Il Beatle e sia squedra sun alura turnos als 7 favrer 1965 in Ingialterra e Cynthia Lennon ho alura listess scuviert ün bel di cha John Lennon nu d’eira propi fidel. Ed uschè ho ella achüso a sieu hom in avuost 1968 causa adulteri cun la artista giapunaisa Yoko Ono. Cynthia e John Lennon s’haun a la fin alura divorzios in november 1968. Dal rest, «Norwegian Wood» nun es l’unica chanzun dals Beatles «made in Grischun». Paul McCartney ho nempe düraunt sias vacanzas a Clostra in ün chalet l’an 1966 scrit il song «For No One», chi’d es alura gnieu publicho sün l’album «Revolver». E che muossa la pitschna episoda e memoria da las vacanzas da John Lennon avaunt 60 ans a San Murezzan? – L’Engiadina pera dad inspirer per bellas chanzuns, e que na be a Paulin Nuotclà. Ün Beatle in Engiadina A John Lennon nu’s vezza be il film «Help» scu ch’el vo culs skis. Dal Beatle do que eir fotografias ed ün cuort film cha’l muossan sün pistas engiadinaisas. El ho nempe passanto cun sia prüma duonna Cynthia Lennon avaunt precis 60 ans duos eivnas vacanzas d’inviern a San Murezzan. E John Lennon ho perfin scrit üna chanzun i’l Badrutt’s Palace, nempe «Norwegian Wood». John Lennon düraunt sias vacanzas d'inviern in gir süllas pistas da San Murezzan. QR-code pel film da John Lennon süls skis a San Murezzan. John Lennon düraunt sias vacanzas d'inviern in gir süllas pistas da San Murezzan. La squedra inglaisa culs indigens davaunt l’Hotel Badrutt’s Palace (da schn).: Il possessur da l’hotel Andrea Badrutt, John Lennon, il magister da skis Hans Haas, Cynthia Lennon, Judy Lockhart-Smith e’l producent da musica George Martin.