Igl hotel Kurhaus Barvogn exista siva digl 1906. Chest onn è nia edia en codesch cun la lunga istorgia digl hotel. Sen 269 paginas vignan descretgas las difficultads e schanzas digl hotel durant igl davos tschentaner e chegl surtot cun ena massa illustraziuns tgi fon gost da saveir daple. Igl hotel cun 85 tgombras e 120 letgs ò purschia en luxus considerabel per lez taimp – ed oz è el ena pardetga istorica. En hotel da cura «hors catégorie» – biagia digl fallo taimp agl fallo li ma cun grond optimissem. Dus onns avant l’avertura digl hotel igl 1904 è la lengia digl tren tras igl Alvra stada fittada. Igls giasts dalla bassa e digl exteriour on betg ple gia muteiv da sa farmar a Barvogn per star sur notg. Na, els on pudia eir immediat an lengia directa tras igl tunnel digl Alvra vers la bela Nagiadegna. Oz, 115 onns pi tard è igl hotel Kurhaus Barvogn anc adegna en grand hotel ‹hors catégorie›, ma forsa per oters muteivs e cunzont perveia dalla sia istorgia turbulenta ed interessanta. 1906 avertura Ansasez vess igl hotel lia darveir las portas igls 15 da zarcladour 1905. Ma igl termin è nia spusto plessas gedas cun esser igl project da biagier relativ ambizious. Igls 1. da fanadour 1906 è igl hotel alloura finalmaintg nia inauguro cun ena festa ed ena massa giasts. Ainten las medias era nia scretg tgi seia cò la speranza ed igl giaveisch tg’igl hotel vigna ad esser en imposant simbol pigl futur dalla Val Alvra. Venavant ins pudeva liger, tuttegna da tge vart tg’ins vigna ainten la vischnanca da Barvogn, da mintga mang niro l’igleida a tutgier gl’amprem igl nov hotel. Ma la partenza digl hotel è betg reuscheida scu giavischia. Er sch’igl hotel ò purschia en scoldamaint central, gleisch electrica, en ascensour, ena gronda sala da magler, plessas terrassas grondas, ena bar, ena meisa da billard- blers giasts èn tuttegna betg sa farmos a Barvogn mabagn pir ainten la Nagiadegna. Da chel taimp lò èn er nias biagias ena massa novs hotels ainten la val da l’otra vart digl Alvra. Uscheia ò igl hotel Kurhaus schon gia en defizit da 33 800 francs alla fegn digl onn 1906. Tge bel cumainzamaint per en hotel! arsa e vendita Igls 08 d’avost 1949 ògl do ena gronda arsa aint igl hotel. Cunchegl tg’igl favogn buffava zont ferm chel de è da supponer tgi ena brastga ò tanschia per caschunar igl fi. Siva dalla arsa è igl hotel nia scretg or per vender. Ma pir passa en onn pi tard ò igl cumegn da Barvogn cumpro igl hotel destruia. Blers indigens on gia igl giaveisch tg’igl hotel resta ena part dalla vischnanca. L’ideia era er cò da sbuar igl hotel. Cunchegl tg’igl è betg nia renovo ena massa chels onns era igl hotel pitost davanto ena spelunca e siva la curta fasa da sanaziun ò igl cumegn vandia la tgesa alla Uniun d’albierts per famiglias. Siva digl onn 1952 on chels mano la tgesa cun success scu tgesa da vacanzas e chegl 50 onns. Durant chel taimp è pero nia tralaschea igl mantignamaint digl bietg. La fatscheda ò antschet a romper ed igl tetg ò antschet a correr. 2002 – igl salvamaint digl hotel Siva dalla compra digl hotel per 1.5 milliuns francs antras la Kurhaus Barvogn SA on da neir fatgas differentas renovaziuns aint igl hotel. Ainten tschertas stanzas è igl plafung nia cuvert cun plattas da lenn. Chellas vignan stratgas giu per vaseir puspe igl plafung original picturo cun motivs da rosas. La renovaziun dalla sala da magler an stil floreal (Jugendstil) è stada la pi pretensiousa digl antier hotel cun costs da passa 350 000 francs. Igl salv è nia inauguro fegn december 2003 cun ena gronda festa noua tgi l’antiera populaziun da Barvogn è stada anvidada. Agl architect ègl reuschia da transfurmar igl hotel siva mang ainten chegl tg’el era eneda, igl onn 1906. Mobiglia e differents objects vigls ins ò catto sen igl sotigltetg digl hotel noua tg’igl èn nias tignias se tot chels onns. 2012 hotel istoric digl onn Igl onn 2012 è sto en onn da success pigl Kurhaus Barvogn. El ò survagnia igl premi digl hotel istoric digl onn per la cunsenztgousa restauraziun pass per pass. Cun prancepis dalla tgira da monumaints ègl reuschia da mantigneir substanzas originalas tgi èn ena gronda retgezza istorica. 269 paginas cun l’istoriga digl hotel Kurhaus. La sala da magler è oz populara per festivar nozzas. Gio 115 onns exista igl hotel Kurhaus a Barvogn. El ò survivia dus gheras mundialas ed ena arsa. Igl codesch Kurhaus Barvogn è nia scretg da Giaco Schiesser, Roland Flückiger-Seiler e Corina Lanfranchi. Per las illustraziuns è sto responsabel Ralph Feiner. 269 paginas cun l’istoriga digl hotel Kurhaus. Gio 115 onns exista igl hotel Kurhaus a Barvogn. El ò survivia dus gheras mundialas ed ena arsa. La sala da magler è oz populara per festivar nozzas.

Tar la sagonda davosa seduta digl cunsegl communal da Vaz è Maurin Malär, igl nov mastral nia saramento. Ultra da chegl ò igl parlamaint delibero igl preventiv 2022 per mang dalla radunanza communala. Approvada è er neida la revisiun parziala dalla lescha da biagier. I vo vers la fegn digl onn e chegl vala er pigl parlamaint digl cumegn da Vaz. A parteir digl proxim schaner vign igl nov cunsegl communal activ ed igl madem vala er pigl nov mastral e treis commembers dalla suprastanza. Roland Berther, el tgi resta anc anfignen igl davos da december alla testa digl cunsegl communal ò detg an sies pled da bavegna tg’el seia desillusiuno tgi dallas 15 persungas tgi appartignan a chel gremi seian angal preschaintas 9 persungas. Chegl an vista allas tractandas impurtantas scu per exaimpel l’approvaziun digl preventiv 2022 per mang dalla radunanza communala dalla fegn da chest meis. Igl mastral partent Aron Moser, el ò detg tgi seia prest en mument istoric ainten l’istorgia digl parlamaint digl cumegn da Vaz cun esser preschainta l’antiera «viglia» suprastanza e l’antiera «nova» suprastanza. Igls preschaints e las preschaintas on alloura er gia da verifitgier las elecziuns communalas digl avost 2021e piglier cunaschientscha digls resultats. An en act pi serious ò alloura gia li la saramentaziun da Maurin Malär, igl nov mastral digl cumegn da Vaz, el tgi suonda ad Aron Moser. Cun en ferm applaus on preschaintas e preschaints confirmo la sia tscherna. Per el seia chella ceremonia da saramentaziun stada en mument emoziunal, ò detg igl om da 31 onns e nov president communal. Per las davosas emdas da chest onn vign Maurin Malär a luvrar communabel cun Aron Moser per surpiglier a parteir digl 1. da schaner definitiv 2022 sies nov uffezi. En gudogn da 3,7 milliuns francs Ferm occupos èn igls parlamentaris e las parlamentarias stos cun cefras durant la seduta da prest quatter ouras. An tavla è stada la sancziun digl preventiv 2022. Gl’onn tgi vign chinta igl cumegn da Vaz cun en gudogn da 3,7 milliuns francs, chegl tar antradas da passa 51 milliuns francs e cun en cash flow da 6,2 milliuns francs. Igl pe da taglia chel resta scu gio siva digl 2018 tar 70% dalla taglia simpla digl cantun. Alla fegn digl 2022 schea la facultad netta tigl cumegn da Vaz per per abitant tar 4845 francs tar en total da 2730 abitans. La somma dallas investiziuns nettas chella schea gl’onn proxim tar 8,3 milliuns francs. Investo vign an spezial tigl provedimaint d’energeia, tar plessas veias da cumegn, tigl center da sport, tar l’ara ed er tigl nov bietg da scola. Piglia cunaschientscha ò igl cunsegl communal er digl plan da finanzas 2023 – 2027 digl cumegn. Tenor las cerfas da chel chinta igl cumegn da Vaz an chels onns cun e gudogn dad 848 000 francs anfignen 2,4 milliuns francs. La mesadad ò d’esser ampremas abitaziuns Sa fatschentada cun la revisiun parziala dalla lescha da biagier è ena cumischung cun represchentants digl cumegn, digl turissem, dall’economia e dall’agricultura. Igl davos pled ò an chella tgossa er igl suveran tgi decida all’urnna. Nov è cunzont tgi schi investours on igl intent da biagier abitaziuns ò la mesadad da chel domber d’esser ampremas abitaziuns ed angal l’otra mesadad pon esser abitaziuns secundaras. L’execuziun dalla lescha da biagier surstat alla suprastanza da cumegn, alla cumischung da biagier ed all’administraziun da biagier. La supra­stanza decida sur da dumondas da biagier tgi vignan refusadas e tar recus tgi vignan inoltros. La cumischung da biagier chella segna per la lubientscha da novs bietgs e tar reconstrucziuns d’objects. L’administraziun da biagier chella è responsabla per la lubientscha per tots oters projects da construcziun. Fixo ainten la lescha da biagier è er igl taimp tgi dastga betg neir biagia a Lai ed a Valbella (22 da december anfignen igls 31 da mars). A Lain, Zorten e Muldain vala chel scumond digls 22 da december anfignen igls 31 da mars. Aron Moser ò detg tgi a Zorten vigna construia en bietg cun plessas ampremas abitaziun. A Lain vignigl a dar en bietg cun appartamaints per persunal. Anc ins seia an tractativas cugl investour. Delibero è er nia igl credit da 700 000 francs per mang dall’urna, en credit a favour digls «Special Olimpics 2029» tg’on er li a Lai. È nia saramento scu nov mastral digl cumegn da Vaz: Maurin Malär. Gio profilada è la nova tgesa cun plessas abitaziuns tgi dat a Zorten.

An sia istorgia da prest 50 onns ò la societad acziunara fatg igl migler stgamgiamaint igl anviern 2020/21. La sviouta schea tar 54 700 francs. An media monta chella schiglio 35 000 francs. Tgi dat a Mot Soura gio siva da vers en mez tschentaner er en runal è a blers betg ancunaschaint. Igl territori da skis totga aint igl Grischun tar egn digls pi pitschens, chegl tgi vala er pigl runal. Chel ò angal ena lunghezza da 600 meters. Bagn ensatge fitg agen è tgi paea per far adiever da chel vign cun rivar alla «staziun da muntogna» e betg giudem, noua tgi igl runal parta davent digl «Stafel». Chegl funcziunga sainza nigns problems, dei Marcel Buchli, el tg’è igl unic ampluia tigl runal da Mot Soura. Tgi chegl è uscheia conferma er Marc Hassler, igl president digl cunsegl d’administraziun dalla Mot Soura Runals SA. El è er chel tg’ò mano la radunanza generala, en’occurrenza tg’è stada an en rom fitg ampernvel, gea schizont an ena moda famigliara. 230 acziunaris Da cumparagler per exaimpel la radunanza generala da Lai Pendicularas SA cun la madema occurrenza dalla Mot Soura Runal SA èn daveiras dus monds. Chegl vala sa tgapescha er pigl antier travagl, pigl stgamgiamaint, pigls costs ed er chegl tgi pertotga igl domber digls acziunaris. La societad acziunara digl runal da Mot Soura ò 230 acziunaris, chella dallas pendicularas da Lai ò 3700 acziunaris. Preschaints alla radunanza generala da sonda passada a Mot Soura eran 30 acziunars, tar Lai Pendicularas èn chegl igl ple radond 400 persungas tg’èn an possess d’ac­zias. Digl reminent igl pi grond acziunari tigl runal da Mot Soura è cun stgers 30% igl cumegn da Tusang, tar Lai Pendicularas SA è cun 35% er igl cumegn da Vaz igl pi grond acziunari. Las 11 persungas tgi appartignan agl cunsegl d’administraziun da Lai Pendicularas vignan indemnisadas cun 170 000 francs. Igls tschintg omens tgi fon part agl cunsegl d’administraziun dalla Mot Soura Runal SA on tenor chint annual en’indemnisaziun da seduta inclus speisas da 377 francs. Las pendicularas da Lai porschan igl anviern a passa 250 persungas lavour. Tigl runal da Mot Soura lavoura cun Marcel Buchli angal en om, el tg’è manader da fatschenta, fò la cassa, è patruglier, manaschunz dalla maschina per far pista e magna er gist igl kiosk «Buchlis Schluck-Egga». Fò igl om eneda liber alloura surpeglia sies bab Andreas Buchli la lavour. Schi vagn gio fatg plessas cumparaziuns tranter chels dus menaschis è er da menziunar tgi Lai Pendicularas ò costs da persunal da 10.1 milliuns francs e tar la Runal Mot Soura SA monta chella cefra 12 450 francs. Igl president digl cunsegl d’administraziun ò detg tgi Marcel Buchli el seia pigl travagl digl runal irramplazzabel cun esser en om fitg fido e fitg flexibel. Vandia cartas da staschung per 16 500 francs Igl anviern 2020/21 seia bagn sto signia da Covid-19, dantant forsa gist perveia dalla pandemia seia la staschung stada ena staschung da success, ò punctuo Marc Hassler. Blers giasts e skiunzs vegian sa decidia da neir a Mot Soura cun skis cun esser lò pi pac travagl, nigna massa ed er en runal e betg ena telecabina u ena pendiculara. Gia ins vegia an mintga cass ena fitg bunga staschung cun far en stgamgiamaint da 54 700 francs, en record. Chegl seian tuttegna passa 17 000 francs daple tgi anc aint igl onn da gestiun 2019/20. Remarcabel è tgi cartas da staschung èn neidas vandeidas per ena somma da 16 500 francs (1 carta costa 245 francs). Bigliets singuls, cartas digl de, per tschintg deis e cartas per 20 viadis on giasts e skiunzs cumpro per ena somma da stgers 30 000 francs. Avert è igl runal sto 80 deis, schi dei scu anc mai las davosas diesch staschungs. Igl anviern 2015/16 è igl runal da Mot Soura per exaimpel angal sto avert 35 deis. Igl davos onn da gestiun ins ò gia cun aveir da reparar la maschina da far pista cun 10 000 fracns en’expensa pi gronda. Fatg ò la societad acziunara alla fegn finala en gudogn da 1638 francs. En success è er stada l’acziun da solidaritad per curveir costs pi gronds tgi la Mot Soura Runal SA chinta aint igl futur (ramplazzamaint dalla soua). Digls 85 000 francs ins ò gio vandia aczias per ena somma da 45 000 francs. Belas pistas e blera neiv er a Mot Soura igl anviern 2020/21. Cun Marcel Buchli ò igl runal da Mot Soura angal en sulet ampluia.

Egna dallas diesch donnas digl Grischun tg’è stada dalla parteida alla sessiun da donnas a Berna è Luana Bergamin. L’anterioura skiunza s’angascha tgi donnas seian represchentadas pi ferm ainten comites d’organisaziun d’occurrenzas da sport. Er ella è neida a pled ainten la tgesa federala e schizont discurria rumantsch. L’egualitad digls dretgs tranter omens e donnas è ozande en tema permanent seia chegl ainten la politica, l’economia ed er aint igl sport. La raschung tgi las donnas sa dostan an chella tgossa è er tgi siva da 50 onns dastgan ellas suandar a lour dretgs democratics sen camp naziunal, cantunal e communal. Igl giubileum d’en mez tschentaner siva tgi la Svizra ò introduia igl dretg da votar per las donnas è er igl muteiv tgi l’emda passada ò gia li a Berna aint igl bietg federal la sagonda ediziun dalla sessiun da donnas. L’amprema è stada igl 1991. Igl è nia tratg la sort Damai èn s’inscuntradas durant chels dus deis angal donnas ainten la sala digl cunsegl naziunal. An tot èn stadas preschaintas 246 donnas, 200 dad ellas èn neidas anvidadas alla sessiun da donnas cun trer la sort e las otras 46 donnas èn parlamentarias actualas u anteriouras. Digl Grischun on diesch donnas gia l’onour da far part alla sessiun angal feminina. Egna da chellas è Luana Bergamin da Vaz, tg’ò 36 onns ed è tranter oter presidenta digl comite d’organisaziun dallas cursas da skis dalla coppa mundiala a Lai. Ella è stada sez ena fitg bunga skiunza. Per Swiss Olympic è ella stada ples gedas a paralympics scu scheffa da missiun, da sport e scu guida d’atlets ed atletas cun en impedimaint. Da professiun è Luana Bergamin scolasta da sport e gimnastica, magna pero en agen affar tgi cunseglia schi vo per organisar e realisar events pi gronds da sport. Solidaritad e tgapientscha Luana Bergamin dei tg’ella seia betg stada per l’amprema geda ainten la tgesa federala a Berna. Cun Swiss Olympic seia ella neida undrada gio ples gedas digl cunsegl federala cugl team d’atletas ed atlets cun en impedimaint.Ella ò er detg tgi dalla sessiun dallas donnas vegia ella gia igl sies plaz a lò noua tgi igls parlamentaris e las paralmentarias dalla PPS tschaintan. Chella realitad seia bagn stada en po tscherta. Adegna puspe vegia ella gia contact durant chels dus deis cun las otras 9 donnas digl Grischun, pero ainten la sala digl cunsegl naziunal tschantava mintgigna individual. Ella vegia schizont gia l’onour da tschantar segl plaz dall’anterioura cunsigliera naziunala Elisabeth Blunschy-Steiner, barmeira, egna dallas ampremas donnas tg’è davantada igl 1971 cunsigliera naziunala. Luana Bergamin punctuescha tgi ella vegia bagn represchento igl Grischun chels dus deis a Berna, dantant peisa vegia ella mess cler segl tema donnas e lour funcziun aint igl sport. I seia er anc oz uscheia tgi ainten gremis internaziunals e naziunals da sport seian betg represchentadas tantas donnas. Er alla testa da federaziuns da sport ed er tar comites d’organisaziun d’occurrenzas da sport mantgan las donnas. I seia er uscheia tgi per exaimpel las sportistas svizras, vegian ossa gio ples onns daple success tgi igls sportists svizzers. Tar la sessiun da donnas a Berna vegia ella gia gronda tgapientscha e blera solidaritad chegl tgi pertotga la promoziun dallas donnas aint igl sport ed anturn chel. Antop cun la cunsigliera federala Viola Amherd Digl reminent è Luana Bergamin er co-presidenta dall’organisaziun Sporti(f), ena plattafurma naziunala per donnas angaschedas professiunal u privat aint igl sport. Tar la sessiun da donnas ò ella er represchento chella organisaziun ed aint igl sies pled an rumantsch ò Luana Bergamin er fatg attent tgi oz seian represchentadas angal 15% donnas aint igls gremis suprems da federaziuns da sport. An Svizra stattan angal quatter donnas alla testa dallas 30 pi grondas associaziuns da sport. Chegl è er la raschung tgi Luana Bergamin ò inoltro, ansemen cun otras donnas angaschedas pigl sport e l’organisaziun e realisaziun d’occurrenzas da sport, tar la sessiun da donnas ena moziun tgi chegl sa meida. Per chella supplica vegia er la cunsigliera federala Viola Amherd gronda tgapientscha. Igl antop cun ella seia sto fitg ampernevel ed er nizevel, dei Luana Bergamin. Igl mez da november ins vigna puspe a s’inscuntrar a Berna per discorrer scu venavant ed er preschentar alla cunsigliera federala e scheffa digl departamaint da defensiun e sport las cleras fegnameiras. Luana Bergamin dei d’aveir sustignia er tot las otras moziuns e cunzont er las 23 petiziuns inoltradas per mang digl parlamaint svizzer. Ella vegia passanto dus deis fitg interessants, gia bungs contacts e sa cattada seia ella fitg bagn er schi la pluralitad dallas 246 donnas seia stada pitost cun la tendenza politica sanestra. Luana Bergamin è er neida a pled durant la sessiun dallas donnas. Discurria ò ella rumantsch. Davos Maja Graf, la cunsigliera digls cantuns, tg’ò ena relaziun cun Salouf. Quatter donnas cugl intent da promover las donnas aint igl sport ed anturn chel. (da san.) Maja Neuenschwander, cunsigliera federala Viola Amherd, Luana Bergamin e Patricia Widmer.

Vurdo sur las 90 minutas dalla parteida vessan tots dus teams betg mirito la victorgia. Mantgea ò tar las dus equipas igl dretg tgatsch, la motivaziun e la viglia per dar agl gi la dretga noda. Aint igl gi Tusang/Tgazzas cunter Surses ègl nia ainten la 3. liga tigl derbi da dus teams digl Grischun central. Tar chella parteida gevigl damai er pigl prestige tgenegna da chellas dus equipas tg’è, schi lagn deir uscheia, la miglra aint igl Grischun central. Tusang/Tgazzas appartigna gio ples onns alla 3. liga, Surses dantant pir siva dall’antschatta digl campiunadi da ballape digl mez d’avost 2021. Vetiers è nia tgi igls dus clubs vaschigns on ena bunga collaboraziun, chegl cunzont segl scalem digls juniors. Cun persequitar igl derbi dallas dus squadras ins ò alloura er gia l’impressiun tg’ins viglia betg far mal l’egn l’oter. Chel inscunter è ansomma betg sto en «grond» gi cun ena victorgia per Tusang/Tgazzas graztga ad en unic gol. En gi fitg angulivo Anfignen tigl 1:0 per l’equipa indigena ainten la 20avla minuta è la parteida stada fitg angulivada. Tottas dus equipas on bagn gia schanzas da signier igl gol d’avantatg, sa musso è pero tgi las dus defeisas èn stadas stabilas ed on controllo igl gi. Disfurtegna ò Surses gia siva diesch minutas. Flurin Demarmels ò tratg en corner ed anvezza dad eir la balla direct aint igl gol è ella eida angal ve dalla pitga. Tigl unic gol digl gi èn igls defensours da Surses stos per en mument betg concentros. Chella situaziun ò igl adversari nizigia e marco antras Gianni Schweigel igl gol da victorgia. Curt sessour ò Manuel Simonet mantganto da far igl pari, tgi fiss sto ple tgi mirito. Siva dalla pôssa ò igl gi betg gudagnea a qualitad cun mantger igl dretg spiert da cumbat e chegl da tottas dus varts. Cun l’egn u l’oter colp liber èn Tusang/Tgazzas ed er igls Sursetters nias anc tar ples schanzas da far en gol. Dalla vart da Surses ò pero Niclo Devonas, igl goli, fatg fegn allas pussebladads dall’equipa indigena da tuttegna signier anc daple gols. Pigls giasts da Surses ò Nico Demarmels mantganto curt avant la fegn dalla parteida da marcar igl pari cun en colp da testa, chel remis tgi fiss sto giustifitgia an tottas modas e manieras. Menziuno seia er tgi igl gi è sto fitg fair, scu tgi totga per dus bungas equipas vaschignas. CB Surses: Niclo Devonas, Linard Augustin, Gianluca Augustin, Robin Demarmels, Bernardo Bonifazi, Enrico Carisch, Mauro Simonet, Adriano Simonet, Manuel Simonet, Flurin Demarmels, Julian Jenal. Reserva: Curdin Baltermia, Nino Farrér, Nico Demarmels, Ivano Simonet, Damian Cadotsch, Raphael Poltera. En cumbat tranter Julian Jenal (dretg) ed en giuieder da Tusang/Tgazzas.

Gion Nutegn Stgier/FMR Danovamaintg ò igl Club da hockey Lai/Valbella gia da bandunar igl glatsch sainza success. Cunter Dürnten ò l’equipa digl li turistic pers cun 5:2. La raschung tgi igl team ò casso en’ulterioura tarada è tgi schanzas da far gols èn stadas avant mang an en cuntign, dantant sainza profit. Vetiers è nia tgi eneda daple ò mantgea tigls giuieders das Lai/Valbella la disciplina segl glatsch. Perveia d’en castei cunter Raoul Dünser on igls Grischuns alloura er casso igl 1:0 siva 11 minutas. Aint igl terz da mez ò Lai/Valbella mantganto ples gedas da far igl amprem gol. Persiva survagnia gist dus gols. Igl 2:0 pigl team indigen è curdo ainten la 31avla minuta. Siva 35 minutas ò Enzo Monstein gia da passantar dus minutas segl banc da castei. An surdomber è alloura reuschia a Dürnten da signier igl 3:0. Curt siva tgi las dus equipas èn turnadas dalla sagonda pôssa segl glatsch è reuschia agls Grischuns da far, cun en om daple, igl amprem gol. Siva da chel ò Lai/Valbella fatg pulit pressiun, augmento igl tempo e chegl cun success. Ainten la 49avla minuta ò Livio Roner marco an surdomber igl sagond gol pigls giasts digl Grischun central. Da far igl pari è tuttegna betg reuschia. Chegl er cun signier Dürnten anc dus gols curt avant la fegn digl gi tigl resultat final da 5:2. Da menziunar è tgi igl 5avel gol ò l’equipa indigena fatg aint igl gol veid digls giasts, cun aveir ramplazzo Lai/Valbella igl goli Sergio Collet antras en ulteriour attatgeder. Vei betg angal igl migler digls sies congiuieders: Ramon Pfranger, igl capitani da Lai/Valbella.

Mesemda seira ò gia li aint igl hotel Jufa a Savognin ena seira d’infurmaziun dalla ela energiewelt. Divers referents on do sclarimaint davart igls temas scaldar cun lenna, midada digl clima e spargner energeia ainten sagondas abitaziuns. Sot igl motto «Ossa scaldainsa aint dretg alla Svizra» ò igl administratour dalla ela energiewelt Patric Vincenz benevento igl grond public tg’ò malgro l’ora d’anviern catto la veia a Savognin. Tgi tgi scolda cun lenna, scolda ainten la circulaziun dalla nateira. Lenn è en material dad arder indigen tgi crescha siva e tg’è avonda avant mang. Sper l’energeia dall’ava e digl suglegl è igl lenn egna dallas pi impurtantas resursas regenerativas. Igl lenn dess ramplazzar aint igl avigneir igl ieli. La preparaziun da lenn, tuttegna schi an furma da pellets ni zipladas, (Hackschnitzel) è simpla e dovra paca energeia. Las veias da transport èn curtas e la magasinaziun caschunga nign prievel pigl ambiaint. An vista ecologica è igl lenn igl pi favorevel material d’arder. Igls prietschs èn stabils an cumparegliaziun cun oters materials. 1°C mengia tgod segl planet Urs Hefti dalla Uffer SA referescha davart la midada digl clima. Cun maletgs e graficas impressiunontas mossa el tge tgi capetta segl planet schi las temperaturas von venavant ad ot. Regiuns si­tgas davaintan anc pi sitgas, igl livel dalla mar sa dolza ed antieras gruppas dad inslas niron a svaneir, martgeas scu Hamburg, Mumbai ni New York sa niaintan ainten l’ava e la gliout so betg ple veiver an chels lis. I dat ena mancanza da resursas e chegl caschunga da far la ghera. «Ia va perfranc lia provotgier en po cun chests maletgs ma i dess mussar tgi vign pi tgod. Chegl nign tgi so ple negar,» dei Urs Hefti la fegn digl sies referat. CO2 fò eir anse la temperatura 65% dalla energeia tgi vign duvrada an Svizra vign produtgeida tras energeia fossila scu ieli, gas, benzin e diesel. Igl consum digl ieli è ia anavos igls davos onns e chel dalla electricitad ple u manc constant. Ma chellas energeias caschungan igl CO2 e lez fò eir anse las temperaturas. Lenn vala scu CO2 neutral e dess survagneir daple impurtanza aint igl futur. Igl cantun sustigna er tscherts projects cun contribuziuns da promoziun, rachinta Michael Casutt, referent pigl Uffezi d’energeia e traffic digl cantun Grischun. Lenn scu bunga alternativa Cun dialect bernes referescha Jürg Fehlmann dalla firma Liebi AG digl lenn scu alternativa d’energeia fossila. El preschainta differents sistems da scaldar cun lenna scu per exaimpel tals cun pellets. Tge tgi vign spert transparent, tar en bietg nov ègl pi simpel da realisar en scoldamaint persistent. Ma er tar tgesas viglias ègl pussebel sch’igl è per exaimpel avant mang ena stanza cun aint ena pegna d’ieli da transfurmar la stanza e ramplazzar igl ieli cun en scoldamaint da lenn. Alla fegn dalla seira d’infurmaziun rachinta Georg Nicca scu tg’igl è pussebel da regular la temperatura ainten tgesa/abitaziun sur ena app segl telefonign. Uscheia son surtot persungas da sagondas abitaziuns spargner ena massa energeia e costs cun tigneir bass las temperaturas sch’els èn betg an vacanzas. E chegl sen ena veia simpla sur igl telefonign ma cun grond effect, surtot per la bursa. Michael Casutt digl uffezi d'energeia e traffic digl cantun Grischun sa legra da puspe pudeir refereir davant en grond public. Jürg Fehlmann daclera la funcziun d’ena sadela da pellets. Jürg Fehlmann daclera la funcziun d’ena sadela da pellets. Fotos Nathalie Ziswiler Jürg Fehlmann daclera la funcziun d’ena sadela da pellets. Foto Nathalie Ziswiler

Cun l’amprema neiv giran er els puspe per lung dallas veias – igls «eroxs» sen veias navantadas. Durant igl anviern èn igls manaschunzs dallas sfolas – igls sfolists – ple u manc de per de an acziun per garanteir veias sieiras sainza neiv e glatsch. Per la FMR vaia accumpagnea igl sfolist Roman Clopath da Lai sen egn digls sies amprems viadis da chesta staschung. «Va panso tg’ia reiv las 3.45 per tè», screiva Roman Clopath mesemda seira aint igl sies sms. Puuh – damai lavar las 3.15. Roman Clopath è sfolist, egn da chels manaschunzs tgi magna igl anviern la sfola sen la veia cantunala ainten la regiun da Lai. Tecnica moderna Punctual ma catta las 3.45, siva dus cafés, aint igl auto da Roman Clopath. Sur igl indrez da telefonar a mang liber retscheva el l’incumbensa per oz: «Sie haben einen neuen Auftrag. Wählen sie die eins für Auftrag annehmen.» Via sms retscheva Roman Clopath la ruta per oz. «Pi bod am telefonava anc egn digl cantung per dar l’incumbensa. A parteir da chest onn è tot en po pi tecnic e modern.» Schi Roman Clopath retscheva l’incumbensa ò el exact peda ena mes’oura per esser ainten la sia sfola. «Chegl è loc», manegia el, «pero sch’ia sung segls skis alloura vaia da dar gas.» Ena tgossa da rutina Rivos tigl magazin derva Roman Clopath la porta-garascha e mossa cun en po luschezza la sia sfola. Aint igl camiung am declera el l’ar­matura: Cun en joystick so el palar la sfola e cun en indrez spezial so el diriger igl salarin. Roman Clopath magna la sfola direcziun veia principala. Amprema ruta per oz: Lai-Parpan ed anavos. Igl fò impressiun cun tge quietezza e franchezza tgi Roman Clopath magna la sia sfola. «Perchegl tgi la neiv è schi bletscha e greva giagnsa oz en po pi plang», dei el. Conflicts ed istorgias Durant la sagonda etappa da Parpan anfignen Zorten am rachinta Roman Clopath or dalla veta digl sfolist. «Cò ègl da dar adatg, chella recloma gugent, schi stumplagn la neiv davant la sia tgesa», dei el cun en pitschen reir. Oz na vuless el betg luvrar segl biro, cunzont all’antschatta digl anviern seian reclamaziuns usitadas. Spertamaintg m’accorscha, tgi cun esser sfolist ègl grev da cuntantar igls basigns dad egn e min­tgign. Ma Roman Clopath resta calm. Siva 11 onns scu sfolist a Lai so el, noua tg’igl è da dar adatg. E betg angal glez, el canoscha per exaimpel er igl urari dalla posta. «Magari ègl en po strètg cun postas ni indigens tgi reivan cun tempo. Alloura serast angal anc igls îgls», dei el. Tumbigns son esser sfeidas Roman Clopath canoscha las veias da Lai scu l’atgna cassatga – el so, noua tgi dat tumbigns tg’igl sforzan da dulzar curtamaintg la sfola. «Chels èn maligns. Schi te dast betg adatg dattigl ena narra ‹tescha› ainten cabina», dei el. Durant igl noss viadi m’accorscha tg’igl dat dapertot tumbigns, passapes e scalems tgi èn veiras sfeidas pigl sfolist. «Chegl fò la tgossa pero er interessanta e varionta», manegia Roman Clopath. Esser sfolist è ena tgossa da passiun. Roman Clopath rachinta tot incanto quant bel tg’igl è, schi la neiv sgola tras l’aria e giu per la sponda. Per anviern fetscha el radond 10 000 km cun la sia sfola. Siva la terza e davosa etappa da Zorten anfignen Casti turnagn nous a Valbella. 6.00: pôssa da café. Pôssa miritada Igls oter treis sfolists on grond plascheir dalla mia preschientscha e rachintan durant igl café l’egna u l’otra episoda scu per exaimpel chella digls autists cun pneus da stad tgi reivan betg ple anavant tranter Churwalden e Parpan. La nova tecnica sur tablets e telefons para betg anc dad esser ena buna ameia digls sfolists, pi bod seiigl sto pi simpel cun simplamaintg telefonar l’egn l’oter. Oz seiigl tot da dar aint sur en tablet. Siva igl café faschagn Roman Clopath ed ia anc eneda la ruta anfignen Zorten ed amplanagn igl sal, radond 6 cubics – chegl tanscha strousch per en de. Tranter stgeir e cler sorta a Lai puspe dalla sfola. 7.30: Ia lasch passar anc eneda tras testa las impressiuns dallas davosas quatter ouras. E cugl partratg, tg’ia ma lamaint mai ple davart veias navantadas perchegl tg’ia sa, tg’igls sfolists èn an acziun e dattan de per de lour migler per nous autists, giolda igl davos got digl quart café dad oz. Igls eroxs dalla veia El è egn digls manaschunzs dalla sfolas durant igl anviern. Roman Clopath da Lai fò cun la sia sfola radond 10 000 km per anviern. L’ora digls davos deis ò purto l’amprema neiv e cunzont las veias muntagnardas èn stadas cuvertas cun neiv. Per igls manaschunzs dallas sfolas ò damai scumanzo lour sarvetsch d'anviern. La redactoura Sandra Balzer ò accumpagnea Roman Clopath sen la sia amprema tura la dumang las 4.00 sur veias alvas e bandunadas. Cun en joystick so Roman Clopath diriger la sfola. La pôssa da café digls sfolists è bagn miritada. Davos sanester sesa Roman Clopath. Roman Clopath e la sia sfola. La dumang las 4.00 fon igls sfolists lour amprem gir. La dumang las 4.00 fon igls sfolists lour amprem gir.

Igls vaschigns A èn stos fitg occupos. En bel toc digl pastg davant tgesa è nia tgavo or a mang e transfurmo an en iert biodivers. Nov spazi per insects da tottas sorts. Las tgaglias, las diversas flours, en tschep ed en munt crappigna vignan admiros da l’egn u l’oter tgi passa. Bels cumplimaints crodan. Igl stress cun saer è svania, perancunter fissigl da zarclar da taimp an taimp. Er igls vaschigns B èn sa farmos per contemplar l’ovra. Vaschign A ò managea tranter oter: «Ozande stuainsa midar la nossa tenuta an divers gros. En iert biodivers fò bagn alla nateira. Tar nous rigia anc mengia bler igl betun e catram. L’ava stò survagneir an mintga cass puspe daple surfatscha per saveir sfundrar.» Silenzi è sa raso. Igls vaschigns B èn er stos fatschantos en pêr emdas pi tard cun transfurmar igl pastg davant tgesa. Ortulans professiunals on luvro ed allontano l’erva cun en extgavatour. Ena platta stravaganta da betun cun surave elemaints da crap fò ossa parada à la mediterrana. Gronds begls rectanghels cun flours liaint marcheschan en cler cunfegn cugls vaschigns. Er igl outfit digls vaschigns B è s’adatto alla midada: bermudas e tgameischas da Hawai on stuia no. Ossa mantgan angal ple igls palmers. Sur digl tema «iert» n’è betg ple nia discussiuno. Igls vaschigns baitan igl davos taimp angal ple sur da Gott und die Welt. Mademamaintg on igls vaschigns C transfurmo da curt lour sulom, pi precis igl iert da legums. «En iert plagn rosas, vainsa an senn da far», on els do d’ancleir. Siva d’en pêr emdas dastgainsa admirar en pavigliun da fier battia plagn schnörkels, veiettas cugl our da crappigna, dus truaschignas e da notg en’illuminaziun an tottas calours pusseblas. ­Carin. En parc en miniature an stil baroc. I mantga angal ple la regina cun la carunga d’ôr. Igl facit dalla nossa istorgia savess esser: treis ideas differentas, treis realisaziuns differentas. Aint igl taimp dad oz rigia igl individualissem en po dapertot. Igl egns èn trendig, igls oters cuntinueschan cugls putgeas d’antrouras ed en’otra gruppa preferescha a tot prezi igl nostalgic. E per franc vaia ossa gist pauschaliso e simplifitgia en tant. I dat per exaimpel er chels tgi transfurmeschan igl pastg an en iert spir crappa. Ins savess sainz’oter anc prolungar la glista … Linard Candreia abitscha a Laufen BL. L'anteriur scolast è autur e deputà dal chantun Basilea Champagna. Linard Candreia ...

Igl center da test a Lai vign mano anavant. Durant la fasa d’amprova igl davos meis è la dumonda da testar stada gronda uscheia tgi giasts ed indigens varon er durant la staschung d’anviern la pussebladad da testar aint igl center alla veia principala da Lai. Dantant tgi otras regiuns on savia integrar lour centers da test da covid aint igl spital per cuntantar la dumonda da testar, n’è chegl a Lai betg igl cass. Las practicas da medi e l’apoteca eran surcargedas uscheia tgi è nia avert en center da test scu fasa d’amprova durant igl meis otgover (la FMR ò rapporto igls 7 d’otgover). Gronda dumonda Igl center da test è nia installo aint igl anteriour local dalla banca UBS a Lai. La practica da medi dr. Michael Fierz da Lai ò mano e finanztgia igl center da test durant igl davos meis. Scu tg’igl medi Michael Fierz ò detg anvers la FMR è igl center da test sto fitg dumando. «Cunzont durant las vacanzas d’aton è nia fatg grond adiever digl qual, uscheia tgi vagn pudia discarger las practicas da medi e l’apoteca», dei Michael Fierz. Menaschi durant igl anviern All’antschatta otgover ò igl directour dalla taskforce Lai, Maurin Malär, detg anvers la FMR, tg’igl center da test seia per antant ena fasa d’amprova durant igl meis otgover. Michael Fierz ò confirmo tg’igl center da test vigna, an risguard dallas experientschas fatgas, mano anavant er durant la staschung d’anviern, er schi la frequenza da testar seia sa sminueida durant la staschung morta ed igls tests vegian da neir paeas sez. «An vista allas occurrenzas vegnentas ainten la regiun varo igl center pero ena funcziun impurtanta», dei Michael Fierz. I dovra persunal Igl center da test vign mano venavant dalla practica da medi dr. Michael Fierz. Per la staschung vegnenta ins è pero anc alla tschertga da collaboratours supplementars tgi magnan tras igls tests. Igls quals na dovran nigna scolaziun medicinala. Pinavant ins è alla tschertga d’ena persunga tgi magna igl center da test an dumondas administrativas, controllescha igls process ed accumpogna igls collaboratours. Da chella persunga ins spetga mademamaintg nigna scolaziun medicinala, ella vign pero scolada sen camps medicinals ed administrativs. Igl center da test da covid a Lai vign mano anavant.

A Valbella èn s’inscuntros 15 presidentas e presidents d’uniuns da cant da quatter teras. La raschung: lour uniuns èn commembras dall’AGACH, la leia da chors dallas Alps tgi s’inscuntra dus gedas ad onn. Sper igl barat cultural è chella radunanza stada accumpagneda da chitos e sfeidas. Uniuns da cant dalla Svizra, dall’Italgia, dalla Tera tudestga e dall’Austria appartignan alla cuminanza da lavour AGACH, ena leia tgi sa deditgescha alla diversitad musicala e culturala ainten las regiuns alpinas ed organisescha tranter oter er concerts tgi colliieschan persungas musicalas – malgro barrieras linguisticas. Per las sias radunanzas s’inscuntran igls commembers dall’AGACH mintgamai ainten en’otra regiun. La radunanza d’aton ò gia li chest onn la fegn d’emda passada a Valbella. En barat cultural ed emoziunal La radunanza seia an amprema lengia en barat cultural – en barat da grond’impurtanza, scu tgi Lucretia Bärtsch, presidenta dall’Uniun cantunala da cant digl Grischun, ò detg anvers la FMR: «Nous vagn gio differentas culturas an Svizra. Ma i fò er bagn, sch’ins vei tge tgi marscha sur igl cunfegn or.» Durant las radunanzas vign discurria tudestg, pero adegna cun preschientscha d’en translatour. Sper igl barat cultural vign er discuto davart chitos e sfeidas actualas. Uscheia fogl betg surstar tgi la pandemia e las sias consequenzas pigls chors è stada en tema durant la radunanza a Valbella. A parteir da chest’emda vala an Austria la regla 2G. La consequenza: cantadouras e cantadours na son betg ple sa participar allas provas u concerts sainza esser vaccinos u guarias. «Igl è da grond’impurtanza, tgi nous savagn discutar davart chels chitos», accentuescha Lucretia Bärtsch. Igl è er sa musso tgi las cefras digls chors sa sminueschan perveia dalla pandemia. «Scu ègl da tractar, schi ena cantadoura na vot betg cantar sper egna tgi n’è betg vaccinada? Chegl èn sfeidas anfignen ossa nunancunaschaintas pigls noss chors», dei Lucretia Bärtsch. Program alternativ Durant la radunanza tgi ò li durant en de gioldan las partenarias ed igls partenaris digls commembers en program alternativ, chest onn è chel nia organiso da Lukas Moos, igl dirigent da dus chors indigens. Durant igl aperitiv on chels dus chors, numnadamaintg igl chor da mattatschas Stella Voce ed igl Chor da donnas Vaz, preschento enqualtgi canzung rumantscha, tudestga, talianga ed englesa. Canzungs rumantschas an Tera tudestga L’uniun cantunala da cant digl Grischun è antrada igl onn 2013 all’AGACH. Gio dus gedas ò l’uniun pudia tarmetter en chor alla festa da Nadal – en’occurrenza da gronda tradiziun, alla quala sa participeschan differents chors dallas regiuns alpinas. Digl reminent ò la festa da Nadal li igl onn 2024 aint igl Grischun. Pigl 40avel giubileum, igl onn 2019 ò l’AGACH edia en codesch cun canzungs da Nadal aint igl qual èn da cattar canzungs per chors tgi dereivan dallas differentas regiuns digls commembers. Uscheia ò en dirigent tudestg s’annunztgia tar Lucretia Bärtsch concernent la pronunztga e translaziun d’ena canzung rumantscha da Flavio Bundi. BOX Dus uniuns svizras L’AGACH (Arbeitsgemeinschaft Alpenländischer Chorverbände) è neida fundada igl onn 1979 a Bulsaun. Ella è concipeida scu cuminanza da lavour per differents projects – chegl sur differentas naziunalitads e derivanzas socialas. Cun organisar simposis, surdar incumbensas da cumposiziun ed organisar premieras metta ella differents accents. Total appartignan 16 uniuns da cant all’AGACH, las qualas satisfon igls basigns da 4 775 chors cun totalmaintg radond 130 000 cantadouras e cantadours. Dalla Svizra èn l’uniun da cant digl Valleis e l’uniun cantunala da cant digl Grischun commembers dall’AGACH. Barat cultural Passa 40 onns exista la leia da chors dallas Alps AGACH. Differentas uniuns da cant dalla Svizra, dall’Italgia, dalla Tera tudestga e dall’Austria èn commenbras dall’AGACH. Er l’Uniun cantunala da cant digl Grischun appartigna all’AGACH uscheia tg’ella ò gia l’onour d’organisar la radunanza d’aton. 15 presidentas e presidents èn s’inscuntros a Valbella per discutar davart projects vegnents, sfeidas e chitos 15 presidentas e presidents d’uniuns da cant dallas regiuns alpinas èn stos preschaints alla radunanza d’aton dall’AGACH a Valbella. Igl president dall’AGACH Erich Deltedesco, la presidenta dall’uniun cantunala da cant digl Grischun Lucretia Bärtsch ed igl dirigent indigen, Lukas Moos.

80 unfants da Surmeir èn sa participos all’occurrenza naziunala aint igl Center da sport Dieschen a Lai. Contribuia igl pi bler tgi igl event è sto en success on sa tgapescha igls dus stars digl «HCD» Andres Ambühl e Marc Wieser. Avant en onn ò l’Associaziun svizra da hockey renunztgia agl de naziunal da hockey perveia dallas maseiras cunter covid-19. Naturalmaintg tgi igls unfants èn stos desillusiunos. Chella occurrenza è adegna stada ena culminaziun durant la staschung da hockey. Ossa chest onn ò igl «Swiss Ice Hockey Day» puspe gia li e chegl ainten l’antiera Svizra. Er igl Club da hockey Lai/Valbella è sa participo a chell’occurrenza da promoziun, scu er anc otg ulteriours clubs da hockey digl Grischun. Angal dalla televisiun Tigls «Swiss Ice Hockey Day» on unfants la caschung da s’inscuntrar cun stars da hockey, tg’els canoschan angal dalla televisiun u cun eir a vurdar en gi da hockey ainten ena halla da glatsch, scu per exaimpel a Tavo. Vetiers vign tgi igls unfants dastgan trenar cugls stars da hockey, tgi survignan en bung cunsegl ed alla fegn er gist anc en autogram. A Lai èn nias dumengia passada Andres Ambühl e Marc Wieser digl «HCD». Betg sto dalla parteida è Matej Stransky, igl attatgeder dalla Tschechia, tgi dat er cun Tavo. El è partia chella dumang an direcziun patria cun esser nia selecziuno pigl cader naziunal. Dasperas igls dus giuieders digl «HCD» èn er las dus hockeyanas internaziunalas Noor Salzgeber ed Ivana Wey, tgi dattan tigl Club da hockey da donnas Turgovia, stadas a Lai aint igl Center da sport Dieschen. Far ensatge per unfants è angraztgevel L’occurrenza ò scumanzo uffizialmaintg allas 12.00. Gio prest dus ouras avant eran igls amprems unfants aint igl center da sport e spitgivan segl grond mument d’antupar igls giasts digl «HCD». Bung 80 unfants cun lour genitours, tats e tattas èn nias a Lai pigl inscunter cun Andres Ambühl e Marc Wieser. Igls unfants eran pulit nervous ed inquiets e pudevan betg spitgier tgi igls dus giuieders da Tavo aintran ainten la halla da glatsch. Cun bler applaus on tots purschia en cordial bavegna agls dus giasts da Tavo ed allas dus hockeyanas digl cantun Turgovia. Andres Ambühl ò detg tgi occurrenzas cun unfants seian adegna fitg angraztgevlas. El seia nia cun plascheir a Lai e vegia anc bler daple plascheir d’inscuntrar tants unfants. Chegl fetscha gist bagn agl cor e lascha regurdar agl taimp tg’el era anc en unfant. Er el veva da lez taimp igls sies idols, scu chegl tgi igls unfants adoreschan er oz lour idols. Mintga giuieder sa legra da contribueir ensatge per la promoziun digl hockey, ò punctuo igl capitani digl «HCD». Igls unfants seian pir dretg igls fans da dumang e da vaseir tantas fatschas cuntaintas seia ensatge plaschevel, ò managea Andres Ambühl. Per Nino Spiess, igl president digl Club da hockey Lai/Valbella èn da chellas occurrenzas da grond’impurtanza per mintga club. La promoziun digls juniors seia ena obligaziun per mintga club (Lai/Valbella ò vers 150 juniors). Da promover igl sport da hockey an chella moda, cun stars tgi vegian fatg la sia veia tigl hockey, seia ensatge tgi fetscha senn ed en fitg bung exaimpel. Andres Ambühl e Marc Wieser (da san.) an discurs cun Mauro Nadig. En autogram segl bastung da hockey dattigl per chel mattatsch. Igl capitani digl «HCD» cun egn digls pi giovens participants digl de da hockey naziunal.

Nov record svizzer! Da curt èn balantscheas treis atlets segl Pass digl Gelgia sur la pi lunga highline tg’igl è do anfignen ossa an Svizra. La FMR ò discurria cun Livio Keiser, egn digls treis recordists, davart sfeidas mentalas sen en’otezza nunimaginabla. Slackliners svizzers ed internaziunals èn s’inscuntros avant curt segl Pass digl Gelgia per tender e balantscher sur la pi lunga highline dalla Svizra. 1 411 m lunga, 250 m ota e 2,5 cm largia: ena sfeida – er per en slackliner rutino. Radond 15 slackliners on lia demonstrar lour abilitads cun balantscher sur la highline ainten la Val d’Agnel. Treis recordists La pi lunga highline an Svizra ò gia anfignen ossa ena lunghezza dad 800 m. Chella era neida installada igl onn 2019 ainten l’arena tectonica Sardona survart Flem. Cun esser 600 m pi lunga è la highline segl Gelgia ena nova dimensiun. «Ena tala acziun pretenda sper concentraziun e tensiun digl corp er ena bunga cundiziun mentala, e chegl sainza interrupziun. En sbagl e te crodas», declera Livio Keiser da Stans. El è egn da chels treis atlets tgi è sto bung da balantscher segl Gelgia sur l’antiera highline – sa tgapescha sainza crudar. Lyell Grunberg digl cantun Waadt e Lucas Giovanni Moreira dalla Frantscha totgan mademamaintg tigls recordists. 90 minutas concentraziun «Balantscher sur ena highline cun ena tala lunghezza è mentalmaintg ena gronda sfeida. L’otezza è ena tgossa da rutina. Ia va gia cunzont all’antschatta grondas difficultads da cattar en ritmus. Cugl taimp ègl ia e pi spert tgi te cattast igl ties ’flow’ ègl en sentimaint fitg meditativ», rachinta Livio Keiser. El discorra da plascheir, livgiamaint e spussada cura tg’el ò fatg siva radond en’oura e mez igl amprem zap dalla highline puspe sen taragn stabel. Per impedeir blessuras mortalas è igl atlet siero trasor cun ena tschinta da scliviglier. La Val d’Agnel – en li ideal Ena highline da 1 411 m n’è betg ena suletta soua, mabagn singuls tratgs da mintgamai 100 m tgi vignan colliias. Sot la reschia da Ramun Tomaschett da Coira, vicepresident da Swiss Highline, on 11 atlets installo durant en de la highline ainten la Val d’Agnel. Las singulas parts èn neidas rasadas igl amprem giumez ed alla fegn finala collieidas l’egna cun l’otra – chegl tot a mang. «La Val d’Agnel è en li ideal per far ena tala installaziun. Igl dat ni gôt ni creplas tgi impedeschan l’installaziun», declera Livio Keiser. Las dus fegns èn neidas fixadas cun ageid d’ena girella (Flaschenzug) e differentas strubas aint igl crepel. «Chegl è ena tgossa fitg sieira, sper la highline dattigl anc ena sagonda soua per la siertad – visibla è lezza scu anzas sotvart la highline», declera Livio Keiser. Scu inidicaziun pigl traffic aviatic è neida installada ena soua supplementara tgi signalisescha cun lampas d’infracotschen e satgs da vent la highline. Nigna tgossa d’egoissem «En tal record n’è betg ena tgossa d’egoissem. Ins sustigna l’egn l’oter e sa legra per mintgign tgi cuntanscha la fegn», accentuescha Livio Keiser. Igl record mundial è actualmaintg tar 2 130 m lunghezza ed è nia contanschia chesta stad an Scandinavia. Slackline e highline Balantscher sur la slackline è en sport cumparabel cun acrobatica sen la soua. L’atleta u igl atlet balantscha sen en liom u bindel tgi vign tandia tranter dus puncts fixs. Igl dat differentas disciplinas da slackline scu per exaimpel la highline tgi vign tandeida varsaquants meters pi ot tgi la slackline. Igl dat schizont atletas ed atlets tgi fon trics sen la highline perchegl tg’els èn sieros cun ena tschinta da scliviglier tgi è farmada ve digl liom. Igl slackliner Livio Keiser (23) da Stans balantscha mintga minuta libra sen slacklines. Sper la highline segl Gelgia è el gio balantschea sur differentas highlines an Svizra. Sen social media mossa el maletgs sen la soua davant igl Matterhorn u en tandem sen la highline tigl Fronalpstock. En il tschiel sur il Gelgia Livio Keiser è sin questa fotografia 250 meters sur il Pass dal Gelgia, sin ina highline tendida sur 1411 meters a travers la Val d’Agnel. Là han Livio Keiser e ses collegas realisà dacurt cun que­sta highline in nov record svizzer. Per l’atlet èsi stà «in sentiment meditativ». Livio Keiser balantscha sur la Val d’Agnel. Livio Keiser direcziun nov record: el è egn digls treis atlets tgi è balantschea sur l’antiera highline segl Gelgia, sainza crudar. Las dus fegns dalla highline vignan fixadas cun strubas aint igl crepel. Livio Keiser balantscha adegna puspe sur differentas highlines an Svizra, scu per exaimpel davant igl Matterhorn a Zermatt.

Terza tarada an seria per Lai/Valbella siva d’aveir do catastrofal aint igl davos terz. Siva 30 Minutas èn igls indigens anc stos an avantatg cun 5:2. Remarcabel è tgi igls Surmirans on schizont casso dus gols cura tgi igl adversari ò do an sotdomber. La seria negativa da Lai/Valbella ò cuntinuo er cunter Weinfelden. 40 minutas on igls Grischuns ansomma betg fatg l’impressiun da perder igl gi cun esser igl team tg’ò domino segl glatsch. Igl davos terz èn igls giuieders indigens persiva betg stos bler daple tgi statists, cun neir nosch sot las rodas digl adversari digl cantun Turgovia. Detg oter en debachel total ed ena prestaziun sgarschevla. Dus gols da Ramon Pfranger Per ena parteida dalla 2. liga on igls aspectatours, igls trenaders ed assistents vasia en gi signia da bler tempo, ena parteida agressiva ed er en matsch cun gist 15 casteis. Igl è ni do fitg offensiv, chegl conferman bagn er igls 11 gols tg’èn nias marcos dallas dus equipas. Igl amprem gol digl gi ò fatg Ramon Pfranger, igl capoattatgeder da Lai/Valbella siva diesch minutas. Signia ò el igl 1:0 ainten ena fasa, tgi Weinfelden veva en om pi pac segl glatsch perveia d’en castei. Curt sessour è alloura reuschia agls giasts da marcar igl pari e chegl schizont an sotdomber. Ensatge pigl îgl è alloura sto igl 2:1 per Lai/Valbella, en solo admirabel da Ramon Pfranger, en gol tgi vess betg savia esser pi bel. 52 secundas avant la fegn digl amprem terz è reuschia agls indigens da marcar antras Dario Lütscher en ulteriour gol. Offensiva totala Aint igl sagond terz on las dus equipas cuntinuo cun l’offensiva e s’avanzada è la parteida tar ena veira batteida. Diesch secundas èn stadas giuiedas siva dalla pôssa, cura tgi Lai/Valbella ò signia antras Yannick Bruderer igl 4:1. Pac siva on igls giasts dalla Svizra orientala fatg en ulteriour gol e chegl aint igl powerplay. Igls Grischuns on reagea dalunga e marco antras Livio Roner igl 5:2, tg’è a madem mument er sto igl davos gol per Lai/Valbella. A Weinfelden è dantant reuschia curt sessour da signier igl terz gol tigl resultat intermediar da 5:3 siva dus terzs. Las davosas 20 minutas è igl team indigen sto inexistent e siva 30 secundas digl davos terz er gist casso en gol. A Lai Valbella è persiva betg gartagea da nizigier igl bonus da giuier per quatter minutas an surdomber e marcar en ulteriour gol. Anvezza da marcar chel on igls Grischuns retschet en gol e chegl danovamaintg an surdomber, damai igl sagond schinumno «Shorthander». Igl davos gol digls giasts digl cantun Turgovia ainten la 56avla minuta tigl 5:6 è sto igl gol decisiv e gol da victorgia. La tarada da Lai/Valbella cunter Weinfelden è ena tarada tgi fò fitg mal, chegl cunzont cun esser stos igls Surmirans adegna an avantatg e chegl anfignen tigl 6:5 digls hosps. Lai/Valbella: Leon-Vincent Sarkis, Nidal Agha, Yasin Agha, Raoul Dünser, Enzo Monstein, Lars Egli, Diego Ryffel, Livio Roner, Christian Litscher, Marco Simeon, Yannick Bruderer, Ramon Pfranger, Orlando Scherz, Jan Ferrari, Nicola Lenz Dario Lütscher. Igl è nia cumbattia e defendia da tottas dus varts. Tuttegna ò Lai/Valbella casso seis gols. Aint igl amprem terz è Weinfelden sto ferm sot squitsch cun dar Lai/Valbella cleramaintg pi bagn.

Jeans cun rosnas, tgotschas da trainer e hot-pants: la gardaroba da giuvenilas e giuvenils ainten scolas superiouras procura per controversas e discussiuns. Tge è lubia e tge betg? E scu tractan las scolas superiouras an Surmeir la moda da lour scolaras e scolars? La FMR ò discurria cugls manaders da scolas. Tge tgi pertotga la «moda» e maniera scu tgi scolaras e scolars cumparan ainten l’instrucziun da scola ò do da discutar igl davos taimp. Cunzont en artetgel aint igl urden da scola dalla scola secundara da Muttenz a Basilea-Campagna ò procuro chest aton per discussiuns. Las scolaras ed igls scolars vegian da cumpareir an vistgadeira adequata. Vot deir: nigns hot-pants, betg mussar igl vainter, nignas stgavladeiras e las tgotschas digls mattatschs noua tg’ellas totgan. Tgotschas da trainer – daple tgi angal sport Las tgotschas da trainer – ellas èn trend, cumadevlas e practicas. Ma totgan ellas er an stanza da scola? Alla scola da Lai è vistgadeira sportiva usit, scu tg’igl manader da scola Stefan Langenegger ò detg anvers la FMR: «Nous vagn differentas scolaras e scolars tgi vignan sur la loipa a scola ni tgi fon sport sur mezde. E sch’igls unfants reivan cugl vistgia da skis ègl cler, tg’els on aint en trainer sotaint.» Tenor igl manader da scola dallas scolas an Val Alvra Damian Dosch, en utensil tgi totga an amprema lengia ainten sala da gimnastica. «Cunzont sch’igls scolars e las scolaras on sivo è chegl ena dumonda dalla higiena», dei Damian Dosch. La vistgadeira da singulas scolaras e scolars ò do da discutar tranter la magistraglia a Casti uscheia tg’ins ò elaboro ena recumandaziun per giuvenils e genitours. Sper en’illustraziun tgi fò attent tge tgi totga e tge betg declera igl text accumpagnond: «La vistgadeira exprima l’individualitad ed è perchegl sot igl schurmetg dalla libertad persunala. Chegl vala er per unfants e giuvenils. Perchegl tgi la scola è en li da lavour, definagn nous standards minimals, tgi sa distinguan da chels digl taimp liber. Ultra da chegl lagn nous evitar tgi vistgadeira cnappa detta en messadi sbaglea.» Mussar pel Tgi cunzont giuvenilas mossan tranteraint mengia blera pel ins canoscha tant a Casti scu er a Savognin. I sa tracta pero da singuls cass, scu tg’igl manader dalla scola da Surses Jörg Bühler ò detg anvers la FMR: «Chellas mattatschas cun tgotschas mengia curtas ins ò fatg attent sot quatter îgls. Vasia sur en pêr onns sa tractigl pero da singuls cass. La gardaroba dallas scolaras e digls scolars è en tema tgi vagn bagn er gio discuto, ma an general betg uscheia, tgi vessans da far ena lescha.» La scolasta secundara Saskia Willisch a Casti benevainta la recumandaziun alla sia scola: «Ia cat chegl ena bunga tgossa. Igl è ena varianta neutrala per deir tge trer aint e tge betg, perchegl tgi dat singulas scolaras tgi mossan mengia blera pel. Per part è chegl ena tgossa tgi provotgescha ed igl è da disfranztger tranter scola e taimp liber.» Preparaziun per pi tard Igl manader da scola da Muttenz ò accentuo ainten en’intervista anvers SRF tg’ins spetga, tgi las scolaras ed igls scolars seian vistgias uscheia scu tg’els geian pi tard er alla lavour. Ainten ena brev agls manaders da scolas ò la direcziun d’educaziun da Basilea-Campagna admonia, tgi urdens da vistgadeira seian, ord vista giuridica, lubias angal per part. Igls genitours èn responsabels La lescha è clera: tenor codesch civil èn igls genitours responsabels d’edutgier lour unfant conform allas circumstanzas e da promover e proteger igl svilup corporal, mental e moral. Per la vistgadeira èn alla fegn finala responsabels igls genitours. Ord vista giuridica ègl grev dad applitgier prescripziuns rigorasas an scolas. «Tge tgi pertotga vistgadeira tgi glorifitgescha violenza, sexissem u rassissem ins ò igl dretg da scumandar e per tala vistgadeira na vainsa er nigna toleranza», accentuescha Damian Dosch. Per evitar da derasar malsognas po la scola prescreiver da trer aint scalfigns. En punct tgi è digl reminent er preschaint aint igl urden da disciplina dalla scola Surses. Ainten tot igls oters cass ins tschertga a Lai, a Casti ed a Savognin igl amprem igl discurs cugl singul giuvenil u alla fegn finala cugls genitours. Cun en’illustraziun ins fò attent igls giuvenils a Casti pertutgont gardaroba an scola.

Las ampremas cursas dalla coppa mundiala da skis èn gio stadas e la proxima fegn d’emda stattan segl program en event parallel dallas donnas e digl omens an Austria. A parteir digl december scumainzan las cursas pir dretg e cozzan anfignen igl mez da mars 2022. La culminaziun digl anviern 2021/22 vign ad esser pigls skiunzs e per las skiunzas igls gis olimpics a Peking. Da sa qualifitgier per chella occurrenza è er la fegnameira da Sandro Simonet, igl spezialist da slalom da Casti, tg’è sesent a Savognin. Pigl sportist da 26 onns vignigl ainten la staschung tgi stat avant porta tar ena premiera. Da nov vign el accumpagnea allas cursas digl Fanclub Sandro Simonet. Treis fans dad el on gia l’ideia da fundar igl club per sustigneir igl skiunz agl li, noua tg’el cumbatta per puncts e per en bung plaz aint igl slalom. Adegna puspe è la fundaziun d’en Fanclub Sandro Simonet stada en tema, mantgea on simplamaintg igls dretgs iniziants. Cun Sven Brasser, Fabio Durisch e Giancarlo Lozza èn treis fans digl sportist nias activs ed anveidan mintgign alla fundaziun digl Fanclub Sandro Simonet. Chella ò li igls 20 da november 2021 allas 17.00 an tgesa da scola a Casti. En termin ins ò gio fixo e chegl è igls 9 da schaner 2022. Chella dumengia è previa dad eir cugl fanclub ad Adelboden e vurdar igl slalom e sustigneir Sandro Simonet agl our dalla pista. Igl è bel tgi siva digl Gini’s Fanclub 2002-2017, igl club tgi sustigniva Sandra e Marc Gini, igl skiunz e la skiunza da Beiva, dattigl ossa da nov en ulteriour fanclub, chel das Sandro Simonet. Sandro Simonet vign sustignia aint igl avigneir er digl sies fanclub.

Marde seira ò igl cumegn da Surses anvido la populaziun da Sur, Mulegns e Marmorera ad ena seira da consultaziun e discussiun. Scu gio tar l’amprema occurrenza a Beiva è er chella seira prest davantada en horror pigls represchentants digl cumegn. Igls Mulegns ed Origen, igls bikers impertinents e schizont igls traversogns èn stos temas. L’amprema oura da consultaziun digl cumegn da Surses è stada all’antschatta settember 2021 a Beiva. S’avanzada è l’occurrenza alloura tar ena seira tot oter tgi ampernevla. Critica, reclamaziuns, frust e ramproschas anvers la suprastanza e la gruppa per lavours communalas on betg mantgea dalla vart digls Bivians. Chegl schibagn tg’igl cumegn da Surses ò introduia l’oura da consultaziun per infurmar la populaziun davart projects tgi la pertotgan e betg igl davos er per piglier ancunter eventuals giaveischs digls abitants e dallas abitantas. L’oura da consultaziun è an chel senn ena plattafurma per sa scuntrar an intervals regulars cun la populaziun dallas 11 vischnancas dalla val e fiss schinavant ena bunga tgossa. Per marde seira veva la suprastanza digl cumegn da Surses anvido la populaziun da Sur, Mulegns e Marmorera all’oura da consultaziun. Preschaintas eran passa 30 persungas aint igl anteriour bietg da scola a Sur. I fetscha plascheir tg’igl interess per l’occurrenza seia avant mang, ò detg Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses an sies pled da bavegna. Gist all’antschatta ò el er menziuno curt tge lavours tg’igl cumegn ò siva dalla fusiun digl 2016 gio fatg ainten las treis vischnancas vaschignas. Mengia blers turists e visitaders Per ena discussiun emoziunala ò alloura procuro la revisiun parziala dalla planisaziun locala digls Mulegns, preschentada da Marco Guetg, igl manader digl Uffezi da biagier digl cumegn. Agls Mulegns è previa d’introdueir ena zona da cultura e da cutier. Per far chegl è ena midada parziala dalla planisaziun locala neccessaria. Chegl plai ansomma betg ad ena part digls 16 abitants digls Mulegns. Per Origen fetscha igl cumegn tot, l’organisaziun culturala possa far agls Mulegns ed an general tge tg’ella viglia, Origen cumonda gio ossa tge tgi succeda an vischnanca ed ossa viglia Giovanni Netzer er anc lascher construeir ena tor anmez igl li. Gio la stad passada seia sto agls Mulegns en veir caos da traffic cun attrer Origen cugl hotel Liun e la Villa Alva schi blera gliout (exact 23 000 persungas). Cò seia urgent da far urden e da vurdar da reglar tg’igls Mulegns geia betg a fons perveia digls blers turists e visitaders. Da supponer seia er, tgi anc ossa seia avant mang igl interess per vaseir igl hotel Liun, an tschintg onns seia chel interess passo. «Pertge az tignez betg allas ampurmischungs?» Igl cumegn faschess pi scort en dretg passape tras igls Mulegns, vurdess da cattar ena soluziun per la farmada da posta ed eir alla tschertga d’en plaz da parcadi adatto an pe da lascher construeir ena tor, è nia detg. I vigna er discurria, tgi Origen paia pac u navot pigls bietgs e las localitads da cumegn ed er cò dovirgl daple transparenza. Chegl tgi pertotga igl concept da traffic agls Mulegns vigna da preschaint fatg en studi, ò menziuno Leo Thomann. El ò er detg agls critichers d’Origen schi seia propi giavischia tg’igls Mulegns sa sviluppescha betg, sa laschess chegl er far. Alla suprastanza è er nia detg igl suandont: «Pertge az tignez betg allas ampurmischungs?». An chella tgossa seia avant mang en grond manco. Eneda schevan igls pi vigls tgi fiss dad eir a Coira ainten la Tgesa Grischa cun la furtga da grascha, oz ins seia schinavant tgi fiss d’eir cun la furtga da grascha a Tinizong aint igl bietg communal, è nia detg. Tar tscherts votums ò l’egn u l’oter dulzo la vousch, uscheia tg’igl mastral ò gia da supplitgier per disciplina e per respect. «Las finanzas vez sot controlla» Linda Netzer, la sviluppadra per Surses, ò preschento igl plan strategic pigls tschintg trails da bike tg’èn previas da far u tg’èn gio fatgs ainten la val. La fegnameira è da porscher agls velocipedists en tratg digl Pass digl Gelgia anfignen Casti. Tranter igl rampar digl Lai da Marmorera e Sur è previa da migliurar e per part far da nov igl tratg da bike. Promover anc daple igl sport da bike, er chegl ò betg plaschia a singuls preschaints dall’oura da consultaziun. Igls bikers fetschan gio ossa tge tg’els viglian, seian impertinents e geian er tras igls pros. Las veias da viandar e da fons, la veia da Faller e sies traversogns e singuls punts tgi fiss urgent da sanar u far da nov on er caschuno per discussiuns. Lod ò la suprastanza retschet d’en participant chegl tgi pertotga las finanzas: «Las finanzas vez sot controlla cun betg anc aveir gia da dulzar igl pe da taglia». La madema persunga ò er detg tgi Origen seia oz en travagl, en bung menaschi e cunzont en affar tgi funcziunga an ples gros. I porta ansomma betg bler d’aveir dispetas, da cattar soluziuns constructivas seia pi prudent. Discussiuns emoziunalas An rom d’ena seira da consultaziun anveida igl cumegn da Surses da taimp an taimp las abitantas ed igls abitants dallas differentas fracziuns per infurmar davart projects tg'igls pertotgan e per piglier ancunter eventuals giaveischs. Uscheia ò marde seira gia li la sagonda seira da consultaziun per las fracziuns da Sur, Mulegns e Marmorera. Spertamaintg è sa musso tgi differents abitants n'èn ansomma betg cuntaints: «I fiss dad eir cun la furtga da grascha a Tinizong aint igl bietg communal», è nia detg. Sa defendia cun peis e mangs pertutgont la gruppa per lavours communalas è igl schef Martegn Netzer. Bler da reir ò igl mastral Leo Thomann betg gia tar l’occurrenza politica a Sur.

Tom Scott, en entertainer engles, ò visito Brinzauls – la vischnanca an Grischun Central tgi sglischa cun ena spertezza incredibla aval. Passa dumella clics ainfer dus deis: Igl video da Tom Scott è en success cumplagn. Tge sensaziuns preschainta damai chest om da 37 onns sper igls fatgs gio ancunaschaints? La FMR dat sclarimaint. «This is Brienz in Switzerland. It’s a small alpine village surrounded by absolutely beautiful hills and mountains that occasionally try to kill people», cun chels pleds scumainza Tom Scott igl sies video sen la plattafurma Youtube. Igl om da 37 onns declera, tgi la vischnanca da Brinzauls seia circumdada da belezza muntognas tgi amprovan da taimp an taimp da mazzar persungas. Per igl sies video da radond tschintg minutas ò igl om da Mansfield an Engaltera catto la veia anfignen a Brinzauls – cun la speranza, d’esser perdetga d’en crap tgi croda. Cefras gio ancunaschaintas Aint igl video da Tom Scott vign er a pled en geolog tgi repeta las cefras impressiunontas, pero gio ancunaschaintas: La vischnanca tgi sglischa radond 1,5 m per onn, igl territori survart tranter set ed otg meters per onn ed aint igl «worst-case» rumplanessan 22 milliuns meters cubic crappa aval. Dantant tgi nous Svizzers cumparegliagn chella cefra cun igls treis meters cubic da Bondo, rachinta igl geolog – an furma internaziunala – tgi chegl seia radond otg gedas igl volumen dalla piramida da Cheops. Digl reminent l’amprema nova infurmaziun ainten igl video da Tom Scott. Igl pled «worst-case» para da fatschantar igls fans da Tom Scott – ena cuminanza da betg manc tgi 4,62 milliuns persungas. Lour commentaris sotvart igl video tradeschan, tg’igls fò surstar tgi nous Svizzers faschagn adiever digl pled engles. Dus milliuns clics La responsabla per igl sistem da survigilaziun dalla firma Geopraevent vign er a pled. Ella declera igl radar tgi survigilescha la crappa tgi croda e tgi chegl influenzescha las amplas alla veia principala. Sch’igl radar maseira en muvimaint, mossa l’ampla gleisch cotschna – er chegl ansasez en’infurmaziun gio ancunaschainta. Fatg è pero, tg’igl video ò gio siva strousch dus deis passa dus milliuns clics. An cumparegliaziun: La documentaziun dad SRF Einstein «Rettung für ein Bergdorf» ò contanschia radond 50 000 clics an dus emdas. E la documentaziun dad RTR «Il Rutsch – Brinzauls n’ha betg tema» contanscha 664 clics an dus emdas. Damai: Tgi è chest Tom Scott, tg’el è bung da far en hit viral or da Brinzauls, malgro infurmaziuns per gronda part gio ancunaschaintas? Nigna sensaziun Tom Scott vala scu entertainer engles tgi sa renda an situaziuns ni lis extraordinaris. Tschartgond la proxima sensaziun e cun en po humor engles divertescha el igl sies public. Igl youtuber menziunescha, tg’el na seia chest de deplorablamaintg betg perdetga d’ena crudada da crappa a Brinzauls. E cun en pitschen surreir spera el an en cuntign, tgi vigna tuttegna anc aval en pitschen crap – angal en pi­tschen, tgi na fetscha nign donn. Igl crap tg’el patta senchegl ainten l’aria, resta per chest de igl sulet crap tgi sgola tras Brinzauls. «This is Brienz in Switzerland» Brinzauls – la vischnanca tgi sglischa cun radond 1,5 m ad onn aval para d’attrer l’attenziun, chegl betg angal sen nivel naziunal mabagn er internaziunal. Tom Scott, en entertainer e youtuber engles ò fatg ena visita alla vischnanca an Grischun Central. Igl sies video publitgescha igl om da 37 onns sen la plattafurma Youtube, e chegl cun grond success. Gio siva treis deis registrescha igl video passa 2,4 milliuns clics e fò Brinzauls tar en hit viral. Dantant preschainta Tom Scott infurmaziuns gio ancunaschaintas. Ed er la speranza, da pudeir filmar en crap crudont pigl sies video stò igl engles alla fegn finala sutterar. La crappa crudonta ed igl sistem da survigilaziun èn igls temas centrals aint igl video da Tom Scott. Tom Scott è en entertainer engles tgi ò grond success cun igls sies videos tg’el publitgescha sen Youtube.

La Fundaziun pro Girun registrescha pigl onn 2021 ainten Svizra tants pitschens tschess-barbet scu anc mai. Er pêrs tgi cuan aint igl Grischun on contribuia agl grond success. A Tinizong e Martina è per l’amprema geda gartageda ena cuada. Aint igl Grischun Central è varsaquants onns sto ancunaschaint en unic pêr da tschess-barbet tgi cua, coloniso aint igl territori da Barvogn. Siva digl onn 2019 è sa platgea en sagond pêr, uriund dall'Austria, ainten la cuntrada da Tinizong. All’antschatta mars da chest onn è per l'amprema geda gartageda ena cuada a chel pêr. En onn cun success Da curt ò la Fundaziun Pro Girun publitgia en artetgel davart igl grond success cun cuadas. Sulettamaintg an Svizra èn chest onn sgulos or 21 tschess-barbet – chegl èn set tschess-barbet daple tgi durant igl onn da record 2017. «Chegl è simplamaintg ena cefra gigantica», dei Daniel Hegglin, manader dalla Fundaziun pro Girun. Las dus cuadas a Tinizong e Martina èn stadas las ampremas ansomma ainten chellas cuntradas. Igl grond success è tranter oter d’attribueir allas cundiziuns da l'ora tgi èn stadas optimalas per la cuada. «Cuadas èn er adegna ena tgossa da gartetg e dependan da differents factours», dei Daniel Hegglin. L’amprema cuada digl onn 2020 n’era betg gartageda agl pêr da Tinizong, igl pitschen n’era betg nia or digl cros. Inge e Cravallo dall'Austria Igls dus tschess-barbet da Tinizong èn uriunds dall’Austria e valan scu grond’excepziun. David Jenny, coordinatour regiunal dalla Fundaziun Pro Girun, ò menziuno anvers la FMR, tg’igls pless pêrs aint igl Grischun seian da cò. «U tg’els èn nias colonisos ni naschias ainten chel territori. I dat singuls tschess-barbet tgi reivan d’en oter territori e restan siva tar nous. Tgi tots dus partenaris èn pero d’en oter paeis è en’excepziun», accentuescha David Jenny. Siva digl taimp da cuar ò David Jenny tschartgea las plemas digls tschess-barbet per defineir da noua tg’igls utschels dereivan. L’analisa DNA ò musso, tg’igls dus Austriacs, tgi sa nomnan digl reminent Inge e Cravallo, dereivan dalla cuntrada Hohe Tauern. Differentas modas da veiver Pigl tschess-barbet porscha la Val Surses cundiziuns excellentas. La selvaschigna d'ungla è bagn represchentada e porscha uscheia avonda nutrimaint pigl utschel. Cun pares-crap nunaccessiblas e bagn schurmagedas è la regiun da Tinizong en li ideal per cuar. «Igl vess schizont plaz per ulteriours pêrs», dei David Jenny. Tranter igls tschess-barbet dattigl fitg differentas variantas da veiver: Pêrs tgi restan fidevels passa 25 onns, pero er midar igl partenari tranter territoris vischinants è sainz’oter usit. An tge direcziun tg’igl pêr da Tinizong sa sviluppescha n’è perchegl betg previsibel. David Jenny discorra pero d’ena relaziun harmonica tranter Inge e Cravallo: «Els dorman savens agl madem li e tgiran l’egn l’oter igl plemadi. Chegl inditgescha ena relaziun stabla.» Per regla cuan tschess-barbet mintg’onn. Ed er sch’els n’on betg adegna success, ins po spitgier cun tensiun sen igl proxim pitschen tschess-barbet dad Inge e Cravallo da Tinizong. Success pigl tschess-barbet 21 pitschens tschess-barbet: La Svizra registrescha tantas cuadas gartagedas an en onn scu anc mai. En pêr da tschess-barbet, uriund dall’Austria, tgi è siva digl onn 2019 coloniso ainten igl territori da Tinizong ò er contribuia agl success. Inge e Cravallo sa nomna igl pêr da Tinizong. Siva d’ena cuada malgartegeda igl onn 2020 on Inge e Cravallo gia chest onn daple success. Igl pitschen tschess-barbet è gio sgulo or. La FMR ò discurria cun David Jenny tgi è coordinatour regiunal dalla Fundaziun Pro Girun. El ò menziuno, tgi la Val Surses porscha stupentas cundiziuns pigl tschess-barbet. Sper pares-crap tgi èn bagn adattadas per igl nia digl utschel dattigl avonda selvaschigna d’ungla tgi è igl nutrimaint principal digl tschess-barbet. Sper Inge e Cravallo vessigl schizont anc plaz per ulteriours pêrs an Val Surses. Igl tschess-barbet cua per regla mintg’onn, pero betg adegna gartegia chella cuada. En gioven tschess-barbet da Barvogn igl onn 2011. Igl pitschen tschess-barbet da Tinizong.

Ella è la giovna vousch surmirana – Saskia Demarmels da Salouf. Cun 17 onns marca ella enqualtgi success: gio dus canzungs ò la giovna registro ainten en studio professiunal. La FMR ò discurria cun la musicista surmirana davart cuntrasts: bungs e schlets taimps u cantar engles an pe da rumantsch. Avant dus onns è ella stada la pi giovna vousch digl Top Pop Rumantsch da RTR – Saskia Demarmels (17) da Salouf. «Mies cor» è stada la canzung tgi ò procuro, tg’igl Top Pop ò fatg siva da 13 onns puspe eneda ena staziun aint igl Grischun Central. Avant en pêr emdas è cumpareida la sagonda single dalla giovna vousch surmirana: «Even myself» sa nomna la canzung tgi è udibla aint igl radio e sen plattafurmas da streaming. Musica fò cuntaint Gio da pitschna anse canta la musicista e poura futura. «Sainza musica na gessigl betg. Ella m’accumpogna tant durant igls bungs scu er durant igls schlets taimps, ella am fò simplamaintg fitg cuntainta», rachinta Saskia Demarmels. Schi la cantadoura da Salouf rachinta da bungs e schlets taimps, so ella, da tge tg’ella discorra. A parteir da 6 onns pitescha ella d’ena migrena stinada. Igl sies amprendissadi scu florista ò ella gia d’interromper. Mengia blers medicamaints ed igl grond squitsch on freno la ­giovna – ansasez plagn elan. Ossa lavoura ella segl bagn puril digls genitours e so far en amprendissadi scu poura cun certificat professiunal. Discrepanza e cuntrasts Cuntrasts paran d’accumpagner Saskia Demarmels. «Ansasez giavischessa, da pudeir veiver eneda dalla musica. Da l’oter mang saia, tgi chegl am faschess betg bagn, perchegl tgi gl’è en squitsch enorm», rachinta Saskia Demarmels. Ella lavoura er gugent cugls animals, manegia Saskia Demarmels, uscheia tg’igl far da poura è tant ena pitga ainten la veta dalla Surmirana scu er la musica. Igl svilup dalla giuvenila tar la donna demonstreschan las dus canzungs da Saskia Demarmels. Strousch dus onns èn passos tranter «Mies cor» ed «Even myself» – la vousch è pi bassa, pi carscheida ed igl video accumpa­gnond na preschainta betg ple ena matta unfantila, mabagn ena donna tgi cumpara ainten en video zont professiunal. Grondas emoziuns Igl pi tard sen tribuna sa verifitgescha, tgi Saskia Demarmels n’è betg angal cantadoura, mabagn musicista cun corp ed olma: La giovna da Salouf cumpara cun ena simpla ghitarra acustica ed ena vousch tgi vo a cor a mintga aspectatour. Ella canta da pitschnas festas, ò pero er risco igl pass sen tribunas ordvart Surses ed è perfign sa participada igl onn 2018 agl pi­tschen Premi Walo. «Igl pi gugent canta da nozzas. Las emoziuns digls aspectatours am von a cor ed am dattan forza», dei Saskia Demarmels. Screiver texts – ena tgossa pretensiousa Cumponer musica pretenda tant en tschert flair litterar scu er musical – grondas preten­siuns, cunzont per ena donna giovna. «La melodia dad ‹Even myself› dereiva da me. Per screiver texts am mantgan simplamaintg las ideias», manegia Saskia Demarmels. «Igl text dad ‹Even myself› dereiva bagn da mia sora, pero vaia er gia vousch aint igl tgapetel. Cantar è ena tgossa da sentimaint ed alla fegn finala ègl inevitabel, tg’ia saptga er m’identifitgier cun chegl tg’ia cant», rachinta Saskia Demarmels. «Even myself» anstagl «Schizont ia mezza» La canzung «Even myself» è cumpareida igls 17 da settember 2021. «Forsa suonda anc en album, tgi so. Actualmaintg vaia permangs da screiver ulteriouras canzungs, pero igl è d’investar bler taimp», manegia Saskia Demarmels. Igl engles na seia per ella betg schi simpel, dei Saskia Demarmels. «Pertge na canta ella al­loura betg surmiran?», ins pudess sa dumandar. «Avant igl Top Pop Rumantsch sunga stada franca da cantar engles. Siva è’la suandada la dumonda pigl Top Pop Rumantsch», dei Saskia Demarmels. «Even myself» seia en’amprova scu tgi gartegia cugl engles. «Forsa suondan er puspe canzungs rumantschas, tgi so. Ia sung en carstgang dètg spontan», dei Saskia Demarmels. La vusch da Salouf «Senza musica na vai betg» – Saskia Demarmels ha ina gronda passiun che gida ella tras la vita: la musica. Dacurt ha la chantadura surmirana edì sia nova chanzun «Even myself». A las audituras ed als auditurs rumantschs è ella enconuschenta cun sia chanzun «Mies cor» che fascheva part da la seria Top Pop Rumantsch dad RTR. En il discurs cun la FMR discurra la giuvna da 17 onns da sia motivaziun, da sia malsogna e davart il chantar a pitschnas festas. Ses grond siemi è damai da pudair viver in bel di da sia musica. Saskia Demarmels durant las registraziuns digl video accumpagnont tar la canzung «Even myself». Saskia Demarmels canta savens sen tribunas scu er tar occurrenzas privatas.

Siva da set onns vo Enrico Netzer (26) da Savognin a tgatscha. La tgatscha bassa è per el surtot speziala perchegl tg’el po eir cugl sies tgang. Ed a liagier la golp vo Enrico Netzer an chel li noua tgi gio sies bab geva a sies taimp. «La tgatscha bassa è ensatge tot oter tgi la tgatscha ota. Tar la tgatscha bassa vogl per me an amprema lengia betg pigl mies success da sagettar en animal mabagn per la collaboraziun tranter me ed igl mies tgang Mac Donald. Schi el vign da lavantar e catscher la glioir ed ia pòss alloura sagettar ella è alla fegn finala per me igl pi grond plascheir igl success tg’igl mies tgang ò gia», rachinta Enrico Netzer agl discurs cun la FMR. Tot onn a tgatscha Aint igl cantun Grischun èn igls deis da tgatscha limitos. An otras teras scu la Tschecheia ni la Germania è chegl pero oter. Uscheia tg’igl catscheder passiuno vo sur onn a tgatscha. «An Tera tudestga plai a me tgi te ist en tant pi liber. Te ast betg chel squitsch tge è lubia e tge betg. Igl è defino tge animal tgi pò neir sagetto durant tge meis. Las leschas èn pi loccas e te ast daple taimp dad observar e selecziunar igls animals. Egn cun ena bunga genetica sagettast forsa betg immediat ed igl laschast igl amprem sa multiplitgier tgi chels bungs gens geian anavant ed igl sagettast alloura pir en per onns pi tard», daclera Enrico Netzer. «Räuber- Beute» curva «Ia vign a tgatscha per pruar da tigneir constant igl domber dallas golps e dallas glioirs, uscheia tg’igl equiliber seia garantia», rachinta Enrico Netzer. I detta schon blera gliout tgi seia critica anvers la tgatscha bassa e la tgatscha da liagier. «Tscherts creian tgi te ast simplamaintg plascheir da mazzar animals ed a me è er schon nia clamo siva tg’ia seia en morder», dei Enrico Netzer. Ma agl gioven catscheder vogl per bler daple tgi da mazzar. La golp è ancunaschainta per surpurtar malsognas. Schi vign sagetto mengia pacas glioirs on las golps blera preda ed i dat veaple golps. Igl domber dallas glioirs vo anavos e per regular puspe chel domber ot dallas regulescha la nateira chegl cun ena malsogna. «Las golps son alloura surpurtar chellas malsognas sen animals da tgesa e perfign segl carstgang» daclera Enrico Netzer. Schi las golps e glioirs vivessan gliunsch davent digl carstgang fissigl er nign problem da lascher regular chegl la nateira. Ma las golps vignan fitg manevlas allas vischnancas ed igl carstgang aintra adegna pi fitg ainten la nateira. Tranter oter sa nutreschan las golps da compost tgi sa catta savens gist dasper las tgesas. La nateira faschess tot sainza igl carstgang. Igl carstgang è pero dependent dalla nateira e digl gôt. «Te vast a tgatscha per tigneir igl domber giustifitgibel betg tgi la nateira stò regular. La nateira è numnadamaintg bruatala e derasa malsognas scu grouscha, morva, «Fuchsbandwurm», pesta da glioirs etc. Per tgi chegl capeta betg schi tgunsch vigna a tgatscha – per gidar regular igl domber da selvaschigna.» Pruar da duvrar igl antier animal Da tgatscha bassa sagetta Enrico Netzer principalmaintg glioirs e tes. Igls tes vignan numnadamaintg scu las golps ainten las vischnancas e fon disurden e donns. Or dallas glioirs fò el tranter oter salsiz e cugl grass digl tes fò el danovamaintg sez en itg tg’el nomna „Enrico’s Dachsfett“. Las pels dallas golps venda el alla fiera da pels. «Avant en per onns vaia anc survagnia 20.- per ena pel, oz angal ple 3.- En problem è tgi blera gliout so betg disfranztger tranter pels da schinumnadas “Pelzfarms” agl exteriour noua tgi golps vignan angarschedas e mazzadas a moda brutala e golps tg’on vivia an Surses an libertad ed on gia ena curta mort. Per me ègl an mintga cass giustifitgia eticamaintg da duvrar la pel d’ena golp scu gio igls noss pardavants on fatg,» dei Enrico Netzer anvers la FMR. Box: Enrico Netzer De da naschientscha: 29.5.1995 Carschia se: Savognin Li da dimora: Farrera (Schons) Famiglia: Ena partenaria e puppa da 5 meis Professiun: Selvicultour digl revier Farrera Avras Hobbies: Pastger, far musica, famiglia Li d’eir a tgatscha: Savognin, Farrera, Germania Speisa selvadia prefereida: Cor da tscherv Foto 1: A liagier la golp vo Enrico Netzer segl madem post scu gio sies bab geva. Foto 2: Oz vala ena pel d’ena golp strousch daple tgi 3 francs. Legendas: Foto 3: Igl catscheder passiuno Enrico Netzer da Savognin sesent a Farrera (Schons). Fotos mad Foto 4: “Enrico’s Dachsfett” tgi geida cunter inflammaziuns, fardura e dolours dallas giuadeiras. Foto 1: A liagier la golp vo Enrico Netzer segl madem post scu gio sies bab geva. Foto 2: Oz vala ena pel d’ena golp strousch daple tgi 3 francs. Foto 3: Igl catscheder passiuno Enrico Netzer da Savognin sesent a Farrera (Schons). Foto 4: “Enrico’s Dachsfett” tgi geida cunter inflammaziuns, fardura e dolours dallas giuadeiras.

La runda d’aton dalla 3. liga è a fegn er pigl CB Surses. Siva dad 11 gis è l’equipa rangada segl 10avel plaz, anc avant Weesen e Lumnezia. Per aveir giuia per l’amprema geda ainten chella liga on igls Sursetters fatg surstar e chegl an senn positiv. Ainten la sia istorgia da 40 onns ò igl CB Surses do per l’amprema geda a ballape ainten la 3. liga. Igl trenader Philipp Berri, la sia equipa ed er la suprastanza digl club, èn stos tots pertscherts tgi la premiera ainten chella liga davainta tot oter tgi simpla. Far varsaquants puncts, betg cassar ena tarada pi ota tgi l’otra ed aveir siva la runda d’aton en pêr puncts daple tgi Weesen e Lumnezia, igls dus pi gronds concurrents, schi vo per restar ainten la 3. liga. Chegl èn stadas igl mez avost las fegnameiras principalas dallas persungas tgi stattan alla testa digl CB Surses. Ossa siva tgi igls amprems 11 gis èn gio istorgia è la bilantscha pigl CB Surses ed igl sies trenader Philipp Berri positiva. El dei tg’ins vegia bagn pers set parteidas, dantant veiras «tastadas» ansomma betg. Naturalmaintg vegian Weesen ed er Lumnezia gia anc ena mendra runda d’aton cun propi betg cattar igl recept per sa cumprovar ainten la 3. liga. Agl CB Surses seia chegl ple u manc reuschia cun tuttegna far quatter puncts daple tgi Weesen e set puncts daple tgi Lumnezia. Persvadia mental e corporal «Avant igl campiundi vessa sottascretg sch’ensatgi vess detg tgi igl mies team fetscha ainten la runda d’aton otg puncts», dei Philipp Berri. Mental e corporal seian igls giuieders stos sen l’otezza tgi dovra per sa cumprovar ainten la 3. liga e tigneir pitg agl adversari. Chegl tgi pertotga la qualitad digl gi, igl giuier an general, l’exactezza digls pass ed igl tigneir la balla ainten l’atgna retscha, cò seia en veir manco. Per la sagonda runda resta pac oter tgi da far an tottas chellas tgossas en progress e sa migliurar. Las fermezzas dalla squadra seian: igl cumbat, igl spiert da cumbat, la solidaritad ed igl sa tigneir ansemen, punctuescha igl trenader digl CB Surses. Anfignen alla fegn da chest onn renunztga el a trenadis, uscheia tgi mintga giuieder possa sa revigneir dalla runda d’aton. Igl schaner 2022 antscheva igl trenamaint ainten la sala da gimnastica a Savognin. A parteir digl favrer vign treno dus gedas l’emda a Coira e chegl sen en plaz cun en pastg artifizial. Philipp Berri dei tgi da far ainten la sagonda runda danovamaintg otg puncts fiss en success e prest ena garanzeia da betg aveir da far siva angal en onn igl zap dalla 3. liga puspe ainten la liga pi bassa. Tabella, 3. liga, gruppa 1 1. Bogn Ragaz 11 gis 26 puncts 2. Eschenbach 11 gis 24 puncts 3. Valposchiavo 11 gis 20 puncts 4. Tusang/Tgazzas 11 gis 18 puncts 5. Glarunga 11 gis 18 puncts 6. Landquart 11 gis 17 puncts 7. Trun/Rabius 11 gis 17 puncts 8. Uznach 11 gis 17 puncts 9. Sargans 11 gis 14 puncts 10. Surses 11 gis 8 puncts 11. Weesen 11 gis 4 puncts 12. Lumnezia 11 gis 1 punct En bung masdetg da giuieders pi rutinos e giuieders pi giovens è er egn digls recepts da success digl CB Surses. Philipp Berri, igl trenader digl CB Surses è cuntaint cun la runda d’aton.

Alla fegn da chest meis decida igl suveran digl cumegn da Vaz sur digl credit d’obligaziun da 700 ​000 francs per l’occurrenza internaziunala tg’ò li er ainten la regiun da Lai. Igls Special Olympics èn la pi gronda occurrenza da sport per persungas cun en impedimaint. Igl 2029 segna la Svizra per l’organisaziun digls Special Olympics World Winter Games. Tar chella occurrenza internaziunala stat igl Grischun ed er la regiun da Lai aint igl center. Tottas 9 disciplinas da sport on li aint igl noss cantun e chegl ad Arosa, Coira e Lai. L’avertura da chels Special Olympics d’anviern ò li a Turitg aint igl stadion Letzigrund e la festivitad finala è a Coira. S’angascheda ferm tgi chel event mundial ò li an Svizra ò cunzont la cunsigliera federala Viola Amherd, pero er Urs Marti, igl president digl martgea da Coira è sto fitg activ. Fi e flomma per chella occurrenza è alloura er Aron Moser, igl mastral digl cumegn da Vaz. El spera er tgi davart digl suveran vigna en cler segn a favour digls Special Olympics 2029 cun deliberar la somma da 700 ​000 francs. Dar gleisch verda per chel credit d’impegn seia betg angal en cler confess tar l’occurrenza da sport scu tala, mabagn er en segn anc pi cler anvers las persungas cun impedimaints. Ellas seian tigls Special Olympics World Winter Games las protagonistas ed igls veirs eroxs, punctuescha igl mastral digl cumegn da Vaz. Nign sport da prestaziun Igls Special Olympics World Winter Games on li siva digl 1977 mintga quatter onns ed igl motto è rasto adegna igl madem. Numnadamaintg: sa participar è bler pi impurtant tgi gudagner. Tar l’occurrenza vogl betg per sport da prestaziun, mabagn bler daple pigl plascheir, l’ambianza, la cumpagneia ed igl divertimaint. Tar chella occurrenza internaziunala dattigl angal victours e victouras e chegl è bagn ena realitad plaschevla. Igls gis d’anviern mundialas per persungas cun impedimaints on li an otg onns, igl 2029, per l’amprema geda an Svizra. L’occurrenza naziunala ò li mintga dus onns e chegl siva digl 1998. Gia li on igls World Winter Games Switzerland igl 2008 er a Lai ed igl 2016 er a Coira. Igls Special Olympics World Winter Games èn stos la davosa geda an Austria, igl 2022 èn els a Kazan (Russia), sessour igl 2025 a Turin (Italgia) e quatter onns pi tard an Svizra. Chella occurrenza è betg cumparabla cugls Paralympics, perchegl tgi tar chel event vogl per sport da prestaziun ed er per ôr, argient e bronz. Chels gis on er adegna li aint igl martgea tgi segna per l’organisaziun dall’olimpiada. Cursa lunga, gianellas e solt Igl preventiv total digls Special Olympics World Winter Games 2029 schea tar ena somma da 38 milliuns. La confederaziun ed igl cantun Grischun surpeglian mintgamai 25% da chella cefra. Igl cantun ed igl martgea da Turitg sustignan l’occurrenza cun 11%. Igl martgea da Coira surpeglia er 11% digls costs totals. Igl cumegn da Vaz ed igl cumegn d’Arosa sustignan l’occurrenza mintgamai cun 700 000 francs. La mesadad dalla somma surpeglian a Vaz Lai Pendicularas SA, la Lai Marketing Support SA e la Roland Arena. A Lai on li igl mars 2029 las cursas da passlung, chellas da gianellas e segl program stat er saltar. Ad Arosa lò on li las cursas da ski alpin e da snowboard. An tot ins spetga tigls Special Olympics World Winter Games 2029 radond 2 500 sportists e sportistas, 650 trenaders ed assistents, 2 000 confamigliars, madem blers giasts e vers 1 000 schurnalists. A Lai èn chegl passa 1 000 atlets ed atletas, trenaders e passa 500 confamigliars. Da menziunar è tgi igl parlamaint digl cumegn da Vaz ò delibero igl credit per mang digl suveran e dall’urna. Plascheir è egn digls mottos tigls Special Olympics World Winter Games. A Lai on li tranter oter er las cursas da gianellas.

La lavour da David Baselgia, uriund da Lantsch, scumainza lò noua tg’ella fetta per oters: La sia fatschenta è sa specialisada sen construcziuns zont pretensiouas. Dumando è saveida ed equipamaint special per exequeir rampars cunter lavegnas ni crappa u construeir las pi lungas punts pendentas digl mond. En purtret d’ena persunga cun ena carriera nunconvenziunala. Igl po esser en sentimaint intschert, tranteraint zont malampernevel sch’igl antscheva a ballinar cun viandar sur punts pendentas. Betg uscheia per David Baselgia – la sia veia magna sur varsaquantas punts, seia chegl ad Alvagni u perfign an Indonesia. Igl è la professiun e pas­siun da David Baselgia – construeir punts ni rampars ainten lis pretensious. «I dat mastiers tgi on nigna perspectiva, tg’èn simplamaintg ena giassa orva», dei igl om tgi ò oz 61 onns aint igl discurs cun la FMR. Avant 25 onns è igl anteriour selvicultour perchegl sa decidia da bandunar la giassa orva. Bandunar la giassa orva Igl era ena sonda dumang cura tgi David Baselgia ò ligia ainten gasetta en inserat: en plan directiv ed en pêr filosofias – insero d’ena fa­tschenta da biagier. Chegl è sto igl mument decisiv per David Baselgia tgi veva da lez taimp 37 onns e luvrava gio 14 onns scu selvicultour ainten la Val Müstair. «Nous eran ansasez bagn integros, la mia donna ed igls noss unfants. Ma scu selvicultour ainten la Val Müstair èn las perspectivas forsa en po limitadas», rachinta David Baselgia. Igl om tgi è carschia se a Lantsch è sto persvadia da chel inserat e dalla filisofia digl inserent. «En de siva vaia telefono alla fatschenta da biagier e detg, tg’ia less gugent biagier se ensatge per lavours cunter prievels dalla nateira», rachinta David Baselgia. Ansemen cun la sia donna e lour unfants ò el la fegn settember 1997 pacheto la valischa, detg adia alla Val Müstair e pass per pass biagia se ena fatschenta tgi chinta oz radond 70 collaboratours. Ena decisiun, tg’el n’è anfignen oz betg s’anriclo. Incumbensas internaziunalas Scumanzo cun chella lavour ò el igls 1. d’otgover 1997: En biro simpel e veid. David Baselgia tschainta per l’amprema geda agl pult scu ampluia d’ena fatschenta da biagier. «Alloura vaia antschet a stibgier, tge fatscha ossa cò?», rachinta David Baselgia. Plang a plang è el sa profundo alla lavour cunter prievels dalla nateira, ò savia profitar dalla saveida scu anteriour bostger e selvicultour ed igls sies contacts. La firma tgi sa nomna aint igl frataimp Cre­stageo ed è domicilada a Coira, construescha rampars cunter lavegnas u cunter crappa e realisescha punts pendentas – e chegl pigl antier mond anturn. Da taimp an taimp vignan cargeas igls camiuns ed enqualtgi luvrant da David Baselgia carescha schizont direcziun Grezia, Mazedonia u Albania per construeir rampars cunter crudadas da crappa, sch’igl stò esser cun ageid da helicopters digl Grischun. «Chegl è ena dumonda dalla saveida. Cò ischan nous an Svizra simplamaintg en grond pass davantor e perchegl savainsa er exequeir lavours ainten oter paeis», accentuescha David Baselgia. Punts passa 500 meters lungas Avant dus onns ò David Baselgia do giu igl timung ed è sa concentro sen la spartiziun interna tgi construescha las punts pendentas per ­viandar. «Chegl è pi interessant da far», rachinta el cun en surreir. David Baselgia è creader e realisader. «Sviluppar en’ideia e la realisar», uscheia circumscreiva el la sia passiun. La fatschenta Crestageo construescha las pi lungas punts pendentas ansomma, cun lunghezzas anfignen 600 m. «I dovra simplamaintg fitg bler taimp. Dall’ideia anfignen tar la realisaziun so chegl eir passa diesch onns», dei David Baselgia. Tgirar igl contact cun la patria David Baselgia stat oz a Favugn, è pero savens anc d’antuppar ainten la sia patria a Lantsch, sei igl per tgirar contacts famigliars e socials u per eir a tgatscha. Pero er la sia lavour igl ma­gna adegna puspe an Surmeir: la punt pendenta sper las aclas dad Alvagni, la punt da Bardella a Marmorera, la sagliantada digl crepel a Solas e la punt da Vasternos sur Lantsch. Betg d’amblidar: Tot veva antschet cun en simpel inserat ena sonda dumang ainten gasetta. David Baselgia De da naschientscha: 01-08-1960 Carschia se: Lantsch Li da dimora: Favugn Famiglia: donna Irene e quatter feglias carscheidas Hobbies: eir a tgatscha, far musica, nateira, eir a muntogna Punts digl Baselgia Sviluppar en’ideia e la realisar – chegl è la passiun da David Baselgia. Igl om tgi è uriund da Lantsch ò biagia se en’interpresa tgi construescha tranter oter punts pendentas. Seia chegl aint igl Grischun, an Tera tudestga u an Indonesia: David Baselgia ed igls sies collaboratours construeschan punts tgi èn ples tschent meters lungas. Oz lavoura David Baselgia savens aint igl biro, tuttegna è la passiun per la nateira restada. La punt pendenta sper las aclas dad Alvagni è radond 53 m lunga e neida construeida igl onn 2018. La punt pendenta da Mörsdorf an Tera tudestga è 360 m lunga. Perfign an Mazedonia exequescha la fatschenta da David Baselgia lavours cunter crudadas da crappa.

​Vez savia, igl amprem da november vainsa gia liber perchegl tgi la seira avant è sto Halloween. Chegl è angal stada l’antschatta. Igls veirs firos chels vignan pir. Egn, angal en pitschnet, betg anc uscheia renumo, vainsa tuttegna er gio festivo. Igls 11-11. Per tg’ia n’ambleida er betg chella data, on varsaquantas interpresas scretg a me. Am on offeria flours redutgeidas, calzers tg’èn schneplis ple tgi schneplis e tschel ò bagn purschia dus gedas 11 pertschent rabat sch’ia posta. Mancumal segl antier sortimaint. Caltschouls, sottgotschas ed oter ple, per prietschs nundetgs per festivar igl Singel Day. Va betg reagea, sung maridada. La mia stgaffa da brevs electronica vo vers igl taimp igl pi strantg digl onn. Daveiras, igls proxims deis vign ella fulanada cun messadis. Chegl èn mes­sadis cun cuntign explosiv, am para aglmanc sch’ia litg igls tetels. I dat er blers tg’èn scu sen guglias – perdune – scu sen bombas – per gio betg mantgantar tot chellas purscheidas. Igl Black Friday, igl quart venderde digl november. I suonda igl glindesde sessour, igl Cyber Monday. E per dar l’impurtanza oblieida a chels deis, dattigl anc la Black Week, l’antiera amprem’emda d’advent, per sottastritgier l’impurtanza da consumar. I para tgi chegl seian igls deis igls pi ­impurtants per tg’igl taimp d’advent possa gartager. Da dretg e da sanester vign detg a me quant tg’ia possa spargner sch’ia posta ossa, gist ossa. Exactamaintg ossa. Savens am dattigl angal vantgaquatter ouras taimp. Bungs affars dattigl betg per durmantungs. Anc quatter emdas on tot igls bambigns peda dad organisar igls regals da Nadal. Nadal, la fe­sta per surcarger tot chels tg’on gio ­avonda. Surcarger cun plunder tgi vign betg duvro, surcarger cun ­calorias tgi cloman notiers la schleta cunsienztga. Zegna, te ist ena ruignatot! Pero, tgi so, forsa ist te angal anvilgiousa perchegl tgi te dovras betg ena sagonda, terza u quarta televisiun. Zegna, te vast betg cugl taimp. Igl ties de liber ast er te galdia igl amprem da november, seias leda ed angraztgevla tg’è sto Halloween. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter. Ella less anc agiuntar: igl amprem da november è sto Numnasontga, igls 11-11 è sto son Martegn e chel de antscheva er igl taimp da tschever. L’amprema dumengia d’advent è chest onn igls 28 da november. Zegna Pittet-Dosch

Lò, noua tgi crappa e blocca croda venavant aval, sa cattava l’anterioura plazza da giuier da Brinzauls – agl our dalla zona cotschna. Ord muteivs da siertad ò igl cumegn disloco la plazza da giuier, e chegl an taimps d’en futur intschert per la vischnanca periclitada. Igl onn 2018 ò igl cumegn Alvra ordino en scumond da passar per igl territori agl our e sur la vischnanca da Brinzauls. Igl scumond vala tant per velocipedists scu er per pedunzas. La raschung: No e no croda crappa e blocca aval. Agl our da chella zona cotschna sa cattava sper l’anterioura tgesa da scola la plazza da giuier. Tenor igl mastral digl cumegn Alvra, Daniel Albertin, muteiv avonda per ager. Prievel avonda Da curt ò la suprastanza digl cumegn Alvra concedia en credit da 20 500 frs. per construeir ena nova plazza da giuier a Brinzauls. «La plazza da giuier actuala sa cattava betg ainten la zona da prievel, pero gist agl our. Per nous erigl pero cler, tgi na savagn betg lascher ella ainten chest li e la stuagn disclocar», manegia Daniel Albertin anvers la FMR. La nova plazza da giuier vign construeida sot la vischnanca. «Schi gliunsch davent dalla zona da prievel scu pussebel», accentuescha Daniel Albertin. Angal ena dislocaziun Actualmaintg dattigl a Brinzauls en scumond da construeir, er renovaziuns tgi dolzan la valeta d’en bietg na vignan betg concedeidas. «Igl scumond da construeir na scumonda betg en mantignamaint. Tge tgi pertotga la nova plazza da giuier sa tractigl an amprema lengia d’ena dislocaziun. Cler, nous stuaron ramplazzar l’egn u l’oter gaffen, pero an senn digl mantignamaint», dei Daniel Albertin. Segn da speranza La vischnanca da Brinzauls sglischa cun ena spertezza incredibla aval – igls donns èn visibels an furma da fessas, seia chegl all’infrastructura, sen veias u segls fons. Ena galareia da sondagi tgi vign construeida actualmaintg duess calmar la muntogna ed uscheia proteger la vischnanca cun raduod 100 abitantas ed abitants. Radond ena quarta digls abitants èn unfants e giuvenils. Fiss la vischnanca causa d’ena pussebla bova betg ple abitabla, niss angal anc an dumonda da translocar tgesas ed abitants. La vischnanca ed igl territori da Brinzauls èn damai accumpagneas da malsiertad ed intschertezza. «Schi nous scu cumegn antschavagn a betg ple investeir ainten l’infrastructura, tgi crei alloura anc ainten Brinzauls? Nous speragn, tgi l’investiziun per la plazza da giuier vegia ena muntada pigl futur e lagn dar en segn da speranza», dei Daniel Albertin. En segn da Berna En segn da speranza tarmetta er igl cumegn Brienz. La vischnanca omonima aint igl cantun Berna ò contribuia 5000 frs. alla plazza da giuier da Brinzauls. Igl mastral da Brienz, Peter Zumbrunn, ò detg anvers la FMR, tgi chegl seia ena pitschna investiziun pigls unfants da Brinzauls. «Igl contact cun Brinzauls è reuschia causa digl madem nom, nous cultivagn en contact da partenadi ed observagn er la situaziun dalla vischnanca. Cun la nossa donaziun lagn nous mussar, nous cartagn anc ainten Brinzauls e sies unfants», dei Peter Zumbrunn. Ord muteivs da siertad è la plazza da giuier da Brinzauls neida dislocada sot la vischnanca. L’anterioura plazza da giuier sa cattava agl our dalla zona cotschna.

Columna Passa 2 milliuns clics – durant la mia retschertga concernent igl video da Tom Scott sen Youtube digl Rutsch da Brinzauls (la FMR ò rapporto igls 12 da november) am è eida tras testa ena pitschna anecdota or digl mies taimp scu scolasta. Cun antrar ainten stanza da scola conversavan dus mattatschs davart la plattafurma Youtube e lour stars cun mil­liuns clics e dollars, igls quals els admiravan – ansasez navot extraordinari, ple u manc igl mintgade. «Quants clics ast gio?», vaia santia. Muteiv avonda per ma masdar aint. Els seian ossa er you­tubers, ve­gian lour agen canal cun videos e perse­quiteschan ossa ena carriera scu stars sen Youtube, am onigl declero igls mies dus scolars. Hoppla, ossa erigl damai schi gliunsch. Clics anstagl pistolas – sen la glista dallas profes­siuns da semi eran igl pulicist ed igl pumpier ­nias ramplazzos digl youtouber e digl influencer, chegl vaia pudia observar durant chels 11 onns tg’ia va do scola. Er igls mies unfants dalla Val Alvra eran confrontos cugl mond digital. Ia va do igls mies clics – naturalmaintg vaia betg savia desister da contemplar igls videos digls mies scolars: L’instrucziun d’informatica e las davosas lecziuns cun tips per tagler videos vevan fatg effect, angal la cefra digls clics era pitost bassa. Emdas alla lunga clics e Youtube – per deir uscheia: omnipreschaints ainten scola. Screiver da Youtube, far chints cun Youtube e malager Standart Skill. «Tgi diavel aint è Standart Skill?», vaia dumando. Chegl è sto igl mies outing davart las mias cunaschientschas insuffiziaintas da chel mond da clics. «Sa refereir agl mond digls unfants», chegl era igl credo durant la mia scolaziun. Ansasez flot, sch'els faschevan chints da fracziun davart clics sen Youtube – cun daple motivaziun durant l'instrucziun! Per me pero en conflict nundetg: «Quant tolerescha e cura intervenescha ord vista pedagogica?» Digl reminent, Standart Skill sa nomna Philipp Geissler e publitgescha cun grond success videos da games, passa 5 milliuns clics registreschan igls sies videos. Strousch 30 clics – consternond on igls mies dus mini-youtubers gia da constatar siva en pêr emdas, tg'igl na seia tuttegna betg schi simpel scu chegl tg'els vevan panso. E tar la proxima occasiun tg’els vevan pudia giavischier lour professiun da semi, erigl scretg: «Ia less davantar youtuber ni pour.»

Ena tgisa dalla Procura publica da Milang registrescha 54 burghes taliangs an connex cun la mafia. Ad els vignan ranfatscheas differents delicts criminals. Enqualtgi persungas tgi cumparan aint igls protocols d’observaziun èn stos domiciliias an Svizra – er a Sur. Marde passo ò igl Uffezi federal da giustia arresto an Svizra seis burghes taliangs, dus aint igl Grischun. A chels ranfatschan las autoritads commerzi cun drogas e criminalitad organisada. L’Italgia ò gia dumando la Svizra per surdar igls arrestos, chegl sen basa d’en cumond d’arrest dalla Procura publica da Milang, chegl communitgescha la Procura publica federala. Ainten en’acta da tgisa dalla Procura publica da Milang cumparan perfign treis burghes taliangs domiciliias a Sur. La mafia an Surmeir? 54 tgisos Igl è sto en de istoric per cumbatter la mafia: sper igls seis arrestos an Svizra è reuschia marde passo er an Italgia d’arrestar varsaquantas persungas suspectadas an connex cun ambrogls da mafia. Tenor las autoritads sa tractigl da passa 100 commembers dalla ’Ndrangheta, ella vala scu egna dallas grondas actouras aint igl commerzi internaziunal da drogas. L’acta da tgisa da var 1 400 paginas tradescha tgi sa tracta da 54 tgisos, agls quals vign ranfatschea tranter oter criminalitad organisada, commerzi cun drogas e corrupziun. Protocols d’observaziun La FMR ò piglia invista ainten l’acta da tgisa dalla Procura publica da Milang tgi datescha digls 26 d’otgover 2021. L’acta cuntigna varsaquants protocols d’observaziun dallas autoritads taliangas. Ainten en protocol cumparan treis burghes taliangs. Chels na totgan betg tigls 54 tgisos, èn pero stos preschaints ad ena scuntrada igl aton 2020 an Italgia ed èn stos domiciliias da lez taimp a Sur an Surses. Els abitavan ainten ena tgesa tgi dat albiert a luvrants da construcziun. «Flotta gliout» Valerian Signorell è proprietari da chel alloschi pigls luvrants a Sur. En’interpresa da construcziun indigena fò adiever dalla tala. Tenor el on igls burghes taliangs abito igl onn passo a Sur. «Cura tg’els èn stos cò vaia betg m’accurschia, tg’els fissan sa participos ad activitads illegalas. Chegl è stada flotta gliout. Pir pi tard, an raschieni cun ameis, sunga nia a saveir, tgi on gia apparentamaintg contacts cun la mafia, egn veva creia schizont da seser giu en castei», rachinta Valerian Signorell. Noua tg’igls treis omens èn ossa, na so el betg. «Sch’ia vess m’accurschia igl onn passo, tg’els fon ensatge illegal, vessa perfranc piglia l’iniziativa ed agea», accentuescha Valerian Signorell. Nigns detagls Tenor l’acta da tgisa èn quatter digls 54 tgisos stos preschaints alla scuntrada igl aton 2020. Tar ena persunga suspectada principala sa tractigl schizont digl frar dad egn digls omens tgi stava igl onn passo a Sur. Tge connex on pomai igls treis omens da Sur cun la mafia talianga? Sa tractigl tigls dus arrestos da marde passo aint igl Grischun, schizont da dus omens tgi stavan igl onn passo anc a Sur? Sen dumonda dalla FMR n’ò ni la Procura publica grischuna, ni igl Uffezi federal da gisteia ni la Procura publica federala lia infurmar pi detaglea davart l’identitad digls dus arrestos. La mafia aint igl Grischun Berina Repesa digl Uffezi federal da pulizeia (fedpol) ò confirmo anvers la FMR, tgi la mafia seia activa ainten l’antiera Svizra, uscheia er aint igl Grischun. «La carta geida per s’orientar (varda carta). Pero igls singuls puncts stattan summaricamaintg per ena regiun. Igls puncts baseschan sen infurmaziuns da retschertgas ni process pendents. Er igl barat cun la pulizeia d’oters paeis inditgescha, an tge regiuns tgi la mafia è activa», dei Berina Repesa. La carta digl fedpol mossa tranter oter en punct ainten la Surselva, aint igl Mesoc ed ainten la cuntrada da Tavo. Agl mastral da Surses Leo Thomann n’è dantant betg ancunaschaint en connex tranter igls dus arrestos da marde passo e la fracziun da Sur: «Per me è chegl igl pi nov», ò el detg sen dumonda dalla FMR. Uscheia restan igls treis omens da Sur per antant igl misteri mafious da Surses. Fatg è, tg’els cumparan ainten l’acta da tgisa da Milang e tgiravan tenor lezza contacts cun varsaquants tgisos principals. La carta digl Uffezi federal da pulizeia (fedpol) mossa summaricamaintg las regiuns, ainten las qualas la mafia è activa.

Finalmaintg on li an Surses puspe las provas jamnilas dalla musica da tschever Fetters Sursetters. La FMR ò discurria cun Silvan Sonder, igl president dall’uniun. El rachinta davart igl program pigl onn 2022 e la sfeida, da motivar puspe igls commembers siva en onn e mez sainza tschever. «Nous ischan ena coola gruppa e nous ans legragn da sunar, cura tgi chegl vign puspe ad esser pussebel», ò Silvan Sonder, igl president dalla gugga Fetters Sursetters, detg avant en onn anvers la FMR. Las restricziuns perveia digl coronavirus on gia impedia la «tschintgavla staschung» digl onn 2021. Ossa, en onn pi tard sa mossa Silvan Sonder fitg positiv: «Nous vagn antschet cun las provas e vagn en program fix, tgi lagn er manar tras.» Cattar puspe la motivaziun Pigl proxim onn preschaintan igls Fetters Sursetters en program zont variont e chegl dalla fegn schaner anfignen igl mez mars. Singuls concerts ordvart scu er occurrenzas tradiziunalas an Surses stattan segl program (varda box). Pero betg angal las atgnas abilitads agl instrumaint mabagn er la motivaziun on musicantas e musicants gl’amprem puspe gia da cattar. «Per las ampremas provas da chest onn ègl sto grev da mutivar igls commembers da neir allas provas. Ins ò forsa s’accurschia durant igl davos onn, tgi vo er sainza gugga. Ma ossa ischans sen bunga veia cun esser 31 commembers activs», dei Silvan Sonder. Provas da register Las maseiras actualas pussibiliteschan provas sainza certificat cun manc tgi 30 persungas. Cunchegl tgi sa participeschan darar tot igls 31 commembers allas provas, n’è chegl pigls fetters nigna sfeida. «Schi ischans cumplet, faschainsa provas da register, per evitar la dumonda digl certificat», dei Silvan Sonder. Certificat u test Dantant tgi las provas digls Fetters Sursetters on li sainza certificat, saro chegl allas occurrenzas vegnentas betg igl cass. «All’antschatta vainsa discuto scu tgi tractagn la dumonda digl certificat. Nous ischan pero nias peregna. Varsaquants possedan en certificat ed igls oters fascharon en test per sa participar allas occurrenzas», manegia Silvan Sonder. La situaziun actuala pretenda tgi uniuns restan flexiblas. Novas restricziuns pudessan evitar ni frenar igl program pigl proxim onn. «Nous faschagn provas jamnilas scu avant la pandemia, pero cugl partratg, tgi pudess tuttegna neir detg giu tot. Nous giagn pero cun optimissem ve dalla tgossa e speragn, tgi gartegia finalmaintg puspe ena staschung da tschever», dei Silvan Sonder. En program variont 22-01-2022 concert aint igl territori da skis Grüsch Danusa 12-02-2022 Dosabänglerball a Kägiswil (OW) 19-02-2022 Til d’unfants a Savognin 24-02-2022 Gievgia grassa 25-02-2022 Igl de siva gievgia grassa 26-02-2022 Tschever a Salouf 04-03-2022 Tschever a Wartau (SG) 12/13-03-2022 Nationales Alp Guggenmusiktreffen (NAGT) a Savognin Puspè provas emnilas Cun nov schlantsch ed optimissem exerciteschan ils commembers da la musica da tschaiver Fetters Sursetters per la «tschintgavla stagiun». La musica da tschever Fetters Sursetters sa prepara siva en onn pôssa sen la proxima staschung da tschever. Igl mars 2022 varo li puspe igl NAGT (Nationales Alp Guggenmusiktreffen). A chel veir spectachel vignan guggas dall’antiera Svizra durant ena fegn d’emda sen viseta a Savognin. Er igl til d’unfants a Savognin varo puspe li igls 19 da favrer 2022.

Pi actuala savess l’exposiziun ­dall’artista d’Alvagni betg esser. Da preschaint ò Seraina Grünenfelder Kollegger exponia a Coira 20 anghels tg’ella ò fatg e tg’èn modests an lour pareta. Da crap e da lenn èn els e mintgign è en unicat. Seraina Grünenfelder Kollegger è ena donna fitg creativa e tgi giolda mintga spassageda ainten la nateira. Gist chella dat alla donna l’inspiraziun per la sia creativitad cun luvrar l’artista ple u manc angal cun lenn, rieischs, lenna da grava (Schwemmholz), riedas ed alloura er cun crap. Aint igl gôt, sper lais, ­ragns, sen pizzas e muntognas cò catta Seraina Grünenfelder Kollegger igl material adatto per far las sias ovras pi pitschnas e pi grondas. Anghels on adegna fascino la donna ed uscheia è betg da star stupia tgi graztga alla sia creativitad sa resultan anghels tgi sa ­disfranztgeschan fitg da chels anghels usitos tgi dat da cumprar. Igl èn ossa gio diesch onns tgi la donna d’Alvagni è creativa e fò gugent anghels cugl material tg’ella catta cun eir sur colms e vals. En li scu fatg per en’exposiziun Seraina Grünenfelder Kollegger ò gia igls davos onns adegna puspe exposiziuns an Val Alvra ed er an Surses. Ella vess gugent er exponia las sias ovras a Coira, pero betg propi catto ena localitad adattada. Cun esser adegna puspe giast digl restorant «La Vita» vegia ella contacto igl hospitant e dumando schi fiss pussebel d’exponer tar el las sias ovras. Sa cunvagnia ins vegia alloura da realisar l’exposiziun cugls anghels aint igl meis da november, en taimp scu fatg avant igl advent. Da curt ò Seraina Grünenfelder Kollegger anvido ad en «apéro dad anghels» e sto preschaint è en bel domber da persungas, sa tgapescha bleras donnas, ellas tg’on savens fitg gugent anghels. En restorant è ena localitad fitg angraztgevla per en’exposiziun. An en de von or ed aint blers giasts, anfignen tgi las tratgas èn sen meisa è avant mang bler taimp per admirar igls exponats, galdeir els e per vurdar pi stagn sen els. Ultra da chegl èn las ovras, detg pi concret tar Seraina Grünen­felder Kollegger igls anghels, er ena decoraziun an chel cass pigl restorant «La Vita». Els glischan betg Igls anghels tgi dattan igl dretg maletg alla localitad digl restorant e laschan sa legrar anc pi fitg segl advent èn betg anghels tg’ins spi­tgess per da chel taimp. Exponias èn betg anghels spir glischour e splendor, anzi igls anghels èn modests an lour pareta, simpels e tuttegna plagn expressiun. Els glischan er betg, els èn er betg gist adegna dad ancanoscher scu anghels e per part èn els schizont en po abstracts. Mintga anghel è er en unicat ed betg en anghel tgi dat da cumprar ainten en affar durant igl advent. Cun vurdar pi bagn segls anghels sa mossa tgi Seraina Grünen­felder Kollegger ò sa laschea insperar fitg dalla furma digl lenn e digl crap. Ultra da chegl gartegia all’artista er da cumbinar igl material, uscheia tgi alla fegn on igls anghels gist la furma tg’ella ò gio vasia cun rimnar lenn e crap or ainten la nateira. Igl è er uscheia tgi mintgign ò prest l’impressiun tgi igls anghels rachintan ensatge. L’artista meida er betg igl object catto, na ella laschea chel original e tschertga da cumbinar el cun l’oter object tgi vo bagn a pêr per tgi mintga anghel survigna la furma adattada. I seia schon ensatge singular da far cun en anghel ena figura tgi fetscha plascheir a blers e tgi fetscha er bagn, dei Seraina Grünenfelder Kollegger.

Siva d’aveir pers quatter gis an fila è igl team surmiran puspe turno agl success. Persvadia ò Lai/Valbella cunter Bassersdorf cunzont aint igl amprem ed aint igl davos terz. Decidia igl matsch ò ple u manc Livio Roner sulet, cun marcar gist treis gols. Cun Bassersdorf è igl Club da Lai/Valbella s’inscuntro sen egna dallas pi deblas equipas dalla gruppa 2 ainten la 2. liga. Communabel cun Dürnten èn igls Turitges alla cua dalla tabella actuala, detg concret segl sagond davos post da diesch squadras. Damai èn igls Grischuns partias an direcziun Bassersdorf scu favorits e cun la clera fegnameira da gudagner igl gi e festivar siva quatter taradas puspe ena victorgia. Tot oter tgi da turnar a tgesa cun treis puncts fiss sto pigl team da Lai/Valbella ena veira barvogna. Per sa qualifitgier per la runda digls playoffs è en success cunter en’equipa dalla fermezza da Bassersdorf neccessari ed obligatoric. Signia dus gols an 90 secundas Anfignen ainten la 11avla minuta è la parteida stada angulivada e crudos èn nigns gols. Marco igl 1:0 digl gi on igls Grischuns e chegl siva 12 minutas. Signia chel ò Orlando Scherz an cumbinaziun cun Livio Roner e Yanick Bruderer. Igls Turitges on reagea dalunga e fatg curt sessour igl pari. I geva gio vers la fegn digl amprem terz cura tgi la show da Livio Roner ò gia li. An terma da 90 secundas ò igl Engiadines, tgi dat cun Lai/Valbella, fatg gist dus gols. Igl sagond da chels schizont cura tgi igls Grischuns on do cun en om pi pac segl glatsch e 12 secundas avant la ­fegn dallas ampremas 20 minutas digl gi. Siva dalla pôssa ò la parteida pers ferm a qualitad. Aint igl center èn stos igls dus golis, els on fatg fegn ple u manc a mintga attatg. Crudo è aint igl terz da mez en sulet gol e chegl siva 24 minutas. Bassersdorf ò scursania igl resultat da 3:1 sen 3:2 e resultat intermediar siva 40 minutas gi. Signia chel gol on igls indigens cura tgi Jan Salis è sto per dus minutas segl banc da castei. Danovamaintg vers la fegn digl terz Aint igl davos terz on Bassersdorf e Lai/­Valbella do nundisciplino e la consequenza è stada tgi tottas dus equipas on casso ples casteis. An chellas fasas da sotdomber on igls dus teams persvadia aint igl boxplay, uscheia tg’è betg reuschia agls attatgeders da marcar en sulet gol. Lai/Valbella ò tuttegna anc signia treis gols, da chels pero nigns an surdomber. Ainten la 43avla minuta ò Orlando Scherz fatg igl 4:2 pigls Grischuns e chegl siva d’aveir retschet igl puc da Yannick Bruderer. Quatter minutas avant la fegn digl gi è reuschia agl capitani Ramon Pfranger da marcar en ulteriour gol pigls giasts digl cantun Grischun. 70 secundas avant la sirena finala ò Livio Roner alloura sagetto anc en gol per Lai/Valbella ed igl sies terz gol ainten chel gi, tigl resultat final da 6:2. Lai/Valbella: Leon-Vincent Sarkis, Nidal Agha, ­Yasin Agha, Raoul Dünser, Jan Salis, Marco Simeon, Nicola Lenz, Livio Roner, Christian Litscher, Maurus Caflisch, Yannick Bruderer, Orlando Scherz, Ramon Pfranger, Jan Ferrari, Marc Cola, Dario Lütscher. Vardan plagn tensiun tge tgi lour collegas prestan segl glatsch. (da san.) Maurus Caflisch, Jan Ferrari e Yasin Agha.

An Surmeir davigl anfignen ossa 15 societads da tratga da biestga. Ossa èn chegl angal ple quatter. Alla nova uniun appartignan 55 travagls purils cun en domber da vatgas dad 860 tocs. Scu amprem president dall’Uniun tratga da biestga Alvra è nia eligia Andrea Accola da Filisour. Igls davos dus decennis on las societads da tratga da biestga pers pulit a muntada. Eneda veva mintga societad schizont en agen tor da tratga, pero er chegl è gio pi dei istorgia. Da lez taimp paeva en pour alla societad er per manar ena vatga, detg oter era chella somma egna dallas impurtantas tar las antradas dalla societad. Actual vign fatg adiever igl ple dall’in­seminaziun artifiziala, dantant dattigl tuttegna er anc varsaquants pours tg’on lour agen tor ainten uigl. Mintga societad veva perfign en scrivant digl codesch da tratga, tgi manava exact statistica cura tg’ena vatga è neida manada e cura tg’ella ò fatg. El era er responsabel per marcar vadels e vadelas ed egna dallas sias incumbensas era er da dar or las bullettas. Oz è tot chegl digitaliso e pigl marcar la biestga segna igl pour sez. Vetiers è nia tgi blers pours on mido concept per lour travagl puril ed on angal ple vatgas-mamma e betg ple vatgas da latg. Er chegl tgi pertotga la tratga sezza dallas vatgas bregnas è sa mido fitg bler. Oz on blers pours ainten lour uigl ples razzas e betg angal ple vatgas dalla razza bregna ed original-­bregnas, vot deir cun cornas. La funcziun e cunzont la muntada dallas societads da tratga è eida en po a perder. I dat bagn anc societads tg’èn fitg activas e da chellas cun ansomma nigna activitad. En pensum tg’è resto er aint igl taimp digital è, tgi las societads segnan per l’organisaziun e coordinaziun dallas provas da latg. Igls controlladers da latg fon chegl an incumbensa dall’organisaziun tetgala «Braunvieh Schweiz» cun sedia a Zug. Savognin e Vaz mantgan Igl plan da fusiunar las 15 societads da bies­tga da Surmeir è en tema gio siva digl 2005. Or da ples muteivs è chegl betg reuschia anfignen l’emda passada. Ena gruppa da lavour cun Alfred Wyss da Mot scu promotour, è sa fatschentada siva da stgers en onn cun la fusiun dallas societads da biestga dalla regiun Alvra. Bagnspert è sa musso tgi las societads da biestga da Beiva, Savognin e Vaz on betg musso interess per chella fusiun. A Beiva ­exista bagn anc la societad, dantant cun en unic pour. Savognin era eneda ena gronda societad, oz pero betg ple cun ena gronda part digls pours aveir ena tratga da ­vatgas-mamma e betg vatgas da munscher cun producziun da latg. La societad da bies­tga Vaz, oz numnada Uniun purila Vaz, è cun 35 commembers la pi gronda tgi dat an Surmeir. Ella è er fitg activa, per l’egna cun or­ganisar l’exposiziun da biestga locala, re­ferats e vetiers er bleras occurrenzas pigls pours e lour famiglias. Tant dalla societad da Savognin e cunzont chella da Vaz è sto igl giaveisch da restar venavant independent. Uscheia ò la gruppa da lavour planiso la fusiun dallas societads da biestga dallas suandontas vischnancas: Alvagni, Barvogn, Brinzauls, Cunter, Filisour, Lantsch, Mot, Parsonz, Salouf, Stierva, Sur-Mulegns e Tinizong. Egna dallas grondas societads digl Grischun La gruppa da lavour per la fusiun è neida accumpagneda da Flurin Frigg tgi segna aint igl Grischun central per la cunsegliaziun da pours e bagn purils. El è er sto preschaint alla radunanza da fusiun, tg’ò gia li ad Alvagni. La radunanza da fusiun è neida manada dad ­Alfred Wyss tg’ò igl pi grond maret tgi la fusiun dallas societads da tratga da biestga è ossa realitad. Ensatge pi grondas discussiuns ègl do perveia dalla facultad dallas societads e tge tgi succeda cun chella. La suprastanza dalla nova Uniun tratga da biestga Alvra vign er a s’occuppar cun chel tema. Scu amprem president dall’uniun è nia eligia Andrea ­Accola da Filisour. Alla suprastanza ap­partignan, Samuel Cadalbert da Lantsch, Giatgen Poltera digls Mulegns, Florian ­Schaniel da Tinizong ed Armon Wyss da Mot. Scu revisours èn nias tscharnias Dario ­Albertin da Salouf e Dumeni Gregori da Bar­vogn. Ossa è l’Uniun da tratga da biestga Alvra cun 55 commembers (bagns purils cun 860 vatgas) egna dallas grondas dallas 85 ­societads tgi vagn aint igl Grischun. La contribuziun annuala è neida fixada sen 30 ­francs per commember, la contribuziun d’antrada ainten ­l’uniun monta per travagl 10 francs e chella per animal schea tar 12 francs. Chellas taxas paian igls pours da preschaint betg or dall’atgna cassatga, mabagn sur­peglian chellas las societads da biestga ­uriundas. Scu tgi Andrea Accola, igl nov president ò detg, duess l’uniun esser activa an ples gros, cunzont er promover la ­collegialitad, organisar occurrenzas pigls commembers, sa fatschentar cun problems actuals dall’agricultura e cunzont er aveir daple preschientscha ainten la publicitad. Da menziunar è tgi l’Uniun tratga da biestga Alvra è independenta dall’Uniun purila Alvra, ­l’uniun tgi reunescha igls 160 pours tgi dat an Surmeir. Chella vign a signier er aint igl avigneir per l’organisaziun dall’exposiziun da biestga regiunala. Alla nov’uniun fon part bagns purils cun an tot 860 vatgas. Tors da societad na dattigl betg ple, dantant pours tg’on anc sez en tor ainten uigl bagn. Lessan procurar per daple muntada dalla societad: igls commembers dalla nova suprastanza (da san.) Armom Wyss, Andrea Accola, Giatgen Poltera, Florian Schaniel e Samuel Cadalbert.

«Ia less santeir, scu tgi chegl è» – per la sia lavour da finiziun scu bostger desista Andrin Sonder da Salouf chest meis da products animalics. La FMR ò discurria cugl amprendist davart la sia energeia instanclabla – er cun magler angal products vegans. Igl sies post da lavour è igl gôt: tarar plantas, tgirar igl gôt, mantigneir sendas e sierar spondas. La seirasontga na passainta el betg segl canape, mabagn aint igl local da fitness – dus u treis ouras, per regla seis gedas l'emda. Andrin Sonder (18) da Salouf para d'aveir en'energeia nunstanclantevla – malgro nutrimaint vegan. «Igl mantga ensatge» Andrin Sonder sa nutrescha betg permanentamaintg vegan. I sa tracta d'ena sort experimaint per chest meis. «Tgi chel croda exact aint igl world vegan month (varda box) è pitost ena casualitad», rachinta igl amprendist. Per la sia lavour scu bostger ed igl trenamaint da fitness dovra el avonda hidrats carbonics e proteins. Dantant tgi reis e tiffels porschan avonda hidrats carbonics ègl ena veira sfeida da ramplazzar igls proteins. «Ia vard da magler avonda proteins vegetals scu chicras ni favas da soja», dei Andrin Sonder. El vegia chi e lò tuttegna igl sentimaint, tg'igl mantga ensatge. «Igl è scu ena ravascheia tgi na vign betg cuntanteida. Pero forza ed energeia vaia tuttegna anc en po daple tgi avant», dei Andrin Sonder. Tge dovra igl mies corp? Luvrar, trenar, magler, durmeir – chegl è igl ritmus quotidian dad Andrin Sonder. «Ia va fitg bler'energeia. Per ena cumarata na vessa mianc peda, la mia cumarata è igl fitness», rachinta Andrin Sonder cun en surreir. An connex cugl sies trenamaint da fitness sa fatschainta el gio pi dadei cugl nutrimaint. Tge dovra igl mies corp? Ena dumonda centrala aint igl mintgade dad Andrin Sonder. «Vegetaric e vegan èn aint igl trend e perchegl vaia antschet a m'infurmar. An connex cun la mia lavour da finiziun pigl amprendissadi vaia gia l'ideia da veiver en meis vegan e d'integrar las mias observaziuns ainten la lavour», dei Andrin Sonder. El rachinta dalla nossa societad tgi veiva an surabundanza: «Nous vagn mintga de tgern e products da latg, e chegl an abundanza. Veiver eneda sainza tot chegl è la mia motivaziun, ia less simplamaintg santeir, scu tgi chegl è.» Gnochis da zetga e vaflas Causa digl sies mastier passainta Andrin Sonder igl antier de aint igl gôt. Igl traclo ò el ramplazzo: pang vegan cun avocado, vaflas da reis ni furmantung, verdura e fretga. Igls sies collegas fon bagn spruhs, seia chegl alla lavour ni aint igl taimp liber. «I deian tg'ia seia nurant ed on paca tgapientscha», dei Andrin Sonder. Da talas provocaziuns sa lascha Andrin Sonder betg influenzar. Bastunets da pesch vegans, burgers vegans, macarungs da grang antier cun sosa da verdura, gnochis da zetga e curry vegan totgan actualmaintg tar las speisas prefereidas dad Andrin Sonder. Carschia se ainten ena famiglia da catscheders tutgeva la tgern tigl mintgade. «Ossa m'accorscha, igl gess er en pêr deis sainza tgern.» En bel toc tgern Per en tip scu Andrin Sonder è veiver vegan ena midada radicala. «Grondas preparaziuns na vaia betg fatg. Uscheia am ègl capito igl amprem de, tg'ia va maglea en'avocado cun aromat. Ainten chel sa catta pero polvra da latg», rachinta Andrin Sonder. La pi gronda sfeida seia da procurar per avonda vitamins. «Sainza tgern ègl grev da ramplazzar igl vitamin B12. I dat ena gronda schelta d'aditivs alimentars, la dumonda è, quant sangs tgi chels èn», accentuescha Andrin Sonder. Las experientschas da chel meis peglia Andrin Sonder cun el. «Ia desistaro chi e lò sen tgern. Tuttegna ma legra an mintga cass sen en bel toc tgern igls 1. da december», dei el cun en surreir. Andrin Sonder De da naschientscha: 31-01-2003 Carschia se: SaloufDimora durant l'emda: Coira Professiun: amprendisssadi scu bostger a Landquart Fegnameira professiunala: studi (forsa ecologia ni inschignier forestal) Hobbies: trenamaint da fitness, sorteida Speisa prefereida: entrecôte cun risotto da safran e verdura Speisa vegana prefereida: burger vegan cun tiffels barsos e verdura World vegan month A parteir digl onn 1994 vign festivo igls 1. da november igl world vegan day – igl de vegan mundial. En de tgi duess neir nizigia per infurmar davart igl stil da veiver, motivar e dar tips per ena veta vegana. A madem taimp scumainza igl meis vegan mundial. Veganers digl antier mond celebreschan durant igl meis november lour moda da sa nutreir e da veiver. Malgro igl sies amprendissadi scu bostger passainta Andrin Sonder bunamaintg mintga de aint igl fitness. Tratgas creativas: Durant igl sies meis vegan ò Andrin Sonder creo differents menüs vegans scu per exaimpel en curry vegan cun reis e bastunets da pesch vegans. Igl sies amprendissadi fò Andrin Sonder scu bostger tigl cumegn da Landquart.

«Dovrigl ansomma feminissem?» – Cun chella dumonda sung ia adegna puspe confruntada. Exact an chels muments am vign andamaint igl citat da Simone de Beauvoir: «L’antiera istorgia da donnas è neida fa­tga digls omens». E cun sgarschour stò ia realisar, tgi ena gronda part dalla societad vei betg, tgi la istorgia da donnas è anc adegna dominada dad omens. Perchegl è la mia rasposta sen chella dumonda curta: Ea, an mintga cass! La rasposta detagleda è en po pi cumplexa, pero tgapibla, schi la viglia è cò. Chest text è ena approximaziun ad en tema cumplex, tgi sa basa sen en sistem pa­triarcal. Igl antscheva cun la differenza dallas paias. Tenor igl Uffezi federal da stati­stica è la differenza da paias tranter donnas ed omens igl onn 2018 stada tar 12,0%. Per demonstrar: Ena donna tgi ò antschet a luvrar igls 01-01-2021 lavoura gratuit anfignen igls 20 da favrer, en om tgi ò antschet igl madem taimp è paea davent dalla antschatta. La cunsi­gliera federala Simonetta Sommaruga ò declaro chel stadi cleramaintg alla sessiun da donnas. Schi dei tgi la lavour da donnas vala pi pac e la societad dat da creir a donnas, tgi ellas valan pi pac, prospereschan igl sexissem e la discriminaziun venavant. La Svizra è dependenta da lavour paeda, ma cunzont er da lavour fatga voluntariamaintg e gratuita. Summa summarum èn igl onn 2016 neidas prestadas 7,8 milliardas ouras da lavour paedas e 9.2 milliardas ouras da lavour betg paedas. La lavour nunpaeda sa metta ansemen da lavour da tgesa e famiglia (p.ex. tgira d’unfants, cuschinar, etc.) e lavour voluntaria (p.ex. tgira da beadis e beadias, angaschi ainten ena uniun). Donnas surpeglian dus terzs da chella lavour tgi è relevanta pigl sistem. E chegl influenzescha directamantg la posiziun da donnas aint igl mond professiunal e surtot las rentas da donnas. Dalla cumpatibilitad da fami­glia e professiun vign anc adegna piglia mengia pac risguard, uscheia tgi bleras donnas on mianc la schelta tranter luvrar venavant ainten lour professiun u surpi­glier la lavour nunpaeda. Donnas cun pitschens pensums e chellas, tgi surpeglian la lavour nunpaeda on loccas massivas aint igl provedimaint da vi­gliadetna. Per consequenza on donnas an media ca. 20 000 francs pi paca renta tgi omens ad onn. An consequenza èn ellas pertutgeidas pi savens dalla povradad dalla vigliadetna. E glez quasi scu «angraztg» per trer se e tgirar la proxima generaziun. Venavant è mintga tschintgavla donna ena victima da violenza sexuala. Starmentous blers delicts sexuals vignan mianc tgisos, cunchegl tgi victimas survi­gnan savens betg raschung. Glez graztga alla nossa lescha sexuala, tgi fundescha betg sen la maxima da consentimaint, mabagn segl prancepi, tgi victimas ston expressivamaintg deir NA e sa dustar. Glez è savens mianc pussebel perveia digl stadi da schoc. La maxima da consentimaint fiss miglra. Lezza pretendiss percuntrari, tgi sex sainza consentimaint seia ena violaziun. Digl reminent è angal en quart dallas posiziuns scientificas an Svizra occupadas da donnas. Chegl magna tigl schinumno gender data gap. Igl gender data gap è la mancanza d’infurmaziuns scientificas davart igls aspects fisicals e psichics da donnas. La scienza peglia per retschertgas e perscrutaziuns predominantamantg prototips masculins, donnas da l’oter mang èn ena divergenza dalla norma. Chegl sa mossa an divers aspects: Per exaimpel èn igls sintoms per en infarct digl cor tar donnas betg perscrutos, la tschinta da sierezza ed igl airbag èn coordinos per igl corp masculin ed er igl scoldamaint è drizzo aint per omens. Ainten la scienza è igl motto «it’s a man’s world» deplorablamaintg anc fitg preschent. I dess anc indumbrabels exaimpels davart la inegualitad tranter las schlattagnas. E schi dei tgi visiuns calan lò, noua tg’igl noss futur antscheva, dovrigl feminissem. E betg d’amblidar: er omens profiteschan digl feminissem – el igls dat la schanza da sa deliberar da rollas viglias da schlattagna e da reinventar lour rolla ainten la societad. Per cattar ena fegn, lessa pero neir tar aspects concrets per ena midada aint igl noss sistem patriarcal. Igl mond dovra testas avertas e progres­sivas. Er daple donnas ainten mastiers da MINT (professiuns da matematica, informatica, scienza naturala e tecnica) e professiuns academicas è necessari. I dovra discussiuns fundamentalas sur dalla nossa societad e las rollas da donnas ed omens. Fitg impurtant è surtot er ena represchentaziun eguala ainten gremis politics. Perchegl donnas: nous ischan 51% dalla populaziun. Seias curaschousas – vous savez chegl. Furme gruppas, collie las vossas fermezzas, tschartge alliieidas ed az sustigne l’egna l’otra. Schintgigia ans vign navot, pero ansemen ans totga igl mond! Feminissem Feminissem monta betg la midada digl patriarcat tar en sistem matriarcal inegual. Feminissem descreiva er betg tot igls omens scu noschs u culpants. Feminissem è igl muvimaint, tgi sa metta aint per la egualitad, la dignitad umana e l’autodetermina­ziun da tot las persungas, independent dalla schlattagna, digl gender, dalla sexualitad, dalla etnia, dalla furma fisica u psichica ni dalla naziunalitad. Tots e tottas tgi s’angaschan per chels prancepis èn an en tschert gro feminists/as. Ils «zulprins» Ils «zulprins», uschia sa numna la rubrica per auturas ed auturs giuvens, ina rubrica che cumpara en collavuraziun da la GiuRu Giuventetgna Rumantscha cun la FMR Fundaziun Medias Rumantschas. La finamira cuminaivla da GiuRu ed FMR è da dar spazi e vusch ad auturas ed auturs giuvens. Ils «zulprins» duain damai far qua u là sbrinzlas! Dapli infurmaziuns davart la GiuRu sin www.giuru.ch ubain via mail a giuru@giuru.ch. Logo Zulprin s – rubrica da la GiuRu, Giuventetgna Rumantscha...

Tiers igl problem tg’è betg simpel da cattar persunal qualifitgia vign vetiers anc en oter. Noua metter sot tetg igls ampluias cun mantger cutier per chels. Quatter organisaziuns da Surses èn sa drizzadas cun ena brev a 4 000 proprietaris d’abitaziuns e da cutier. An dus emdas scumainza la staschung d’anviern 2021/22. Tge tgi chella porta stat anc ainten las steilas, er cun esser da preschaint intscherta la situaziun perveia da covid-19. Chegl tgi pertotga las reservaziuns sa preschainta la situaziun er an Surses ed an Val Alvra betg schi mala, hotels ed abitaziuns da vacanzas paran d’esser bagn occupos e chegl er tranter Nadal e Bumang. Tar la hotellareia, la gastronomia ed er tigl commers e l’industreia dattigl an Surses, scu er an otras regiuns da vacanzas tuttegna en problem. Per tot las branschas è tot oter tgi simpel da cattar persunal qualifitgia. È chel avant mang stattan igls patrungs tuttegna avant en oter problem. Da cattar cutier ed aloschi pigls ampluias è ena veira sfeida. La staschung d’anviern cozza igl pi bler 120 deis e per chels quatter meis èn igls patrungs da hotels, ustareias ed oters travagls da Surses alla tschertga da cutier pigl persunal. Staschunal u per sur onn Pertschert da chella realitad èn er igl cumegn da Surses, las organisaziuns turisticas, Anavant Surses e Turissem Savognin Beiva Alvra, scu er l’Uniun da commers e mastirants Surses. Cun ena brev èn igl cumegn e las treis organisaziuns sa drizzadas a 4 000 possessours d’abitaziuns da vacanzas ed oter aloschi. Surses «Zu Hause» gesucht - tschartgea «Datgesa», uscheia sa nomna igl appel alla populaziun, agls sagond-dimorants ed a tot igls proprietaris d’abitaziuns an Surses. I seia en fatg plaschevel tgi cugl hotel Jufa, cun la reavertura digls hotels Cube, Danilo, Piz Mitgel a Savognin scu er divers oters menaschis rigia tar la hotellareia e la gastronomia nov optimissem è da liger ainten la brev. Cun dar cotras per en po daple posts da lavour mantgan anc daple tgombras, studios u abitaziuns pigls ampluias. I seia ena veira sfeida da metter sot tetg igl persunal cun mantger igl cutier adatto. Igls quatter iniziants dall’acziun Surses «Zu Hause» gesucht - tschartgea «Datgesa» èn fitg angraztgevels da mintgign tgi s’annunztga per schliier igl problem digl aloschi per ampluias. Tschartgea è en cutier pigl persunal staschunal ed er per chel da sur onn. Radond 600 ampluias Igl anviern occupeschan igls hotels, igls restorants, las pendicularas, la Center da Sanadad Savognin SA e tots igls oters travagls an Surses radond 600 ampluias. Tigls gronds patrungs totgan Savognin Pendicularas SA, igl spital e la Uffer SA a Savognin cun mintgamai vers 80 ampluias. Blers ampluias da chels treis menaschis èn persungas indigenas tgi stattan ainten la regiun, seia chegl an Surses, an Val Alvra u er a Tusang e conturn. Pero er chels treis menaschis on persunal staschunal, chegl tgi vala sa tgapescha er per tot igls oters 80 travagls tgi dat an Surses (hotels, restorants, buteias, oters affars). Da metter sot tetg chels radond 600 ampluias para betg schi simpel, er schi dat ainten la val bleras tgesas veidas. Oz è navot oter tgi dretg tgi mintga ampluia vegia en cutier tgi corresponda allas preteisas ed agl confort dad ozande. Blers ampluias èn dantant er cuntaints cun en aloschi pi simpel, da pi gronda impurtanza è da cattar u d’aveir en cutier. Cun ena brev èn igl cumegn da Surses e treis otras organisaziuns sa drizzos a proprietaris d’abitaziuns ed oter cutier. Cun l’antschatta dalla staschung d’anviern derva er igl hotel Danilo puspe las sias portas e chegl cun passa 15 ampluias.

Igl suveran digl cumegn da Vaz ò approvo igl preventiv 2022. Tar antradas da passa 51 milliuns chinta igl cumegn gl’onn tgi vign cun en gudogn da 3,6 milliuns francs. Igl pe da taglia resta scu anfignen oss sen 70%. Igl concept digl plaz da sport a Lai è er nia preschento. Tenor constituziun communala ò igl preventiv digl cumegn da Vaz da neir approvo digl suveran tar la radunanza communala vers la fegn digl onn e betg all’urna. Per Aron Moser, igl mastral partent, è la radunanza communala da glindesde seira stada la sia davosa radunanza tg’el ò dastgea manar. Dallas 1 895 persungas cugl dretg da votar tgi dat aint igl cumegn da Vaz èn stadas preschaintas alla radunanza communala an sala da gimnastica a Zorten, 55 persungas (3% da votantas e votants). Gl’onn passo è igl preventiv 2021 nia approvo perveia da corona all’urna, cun ena participaziun da 48%. Investiziuns per 8,3 milliuns francs Scu gio igls davos onns chinta igl cumegn da Vaz er gl’onn proxim cun en ulteriour gudogn. Tar las antradas communalas èn budgetos passa 51 milliuns francs e tar las sorteidas èn chegl ena somma da passa 48 milliuns francs. Tenor las cefras digl preventiv 2022 dattigl alla fegn en gudogn da 3,6 milliuns francs. Igl cash-flow schea tar 6,2 milliuns francs ed è aint igl rom digls davos treis onns. Igl dabet anvers terzas persungas monta alla fegn digl 2022 pigl cumegn da Vaz 7,1 milliuns francs. Investiziuns prevei igl pi grond cumegn da Surmeir da far gl’onn proxim per ena somma dad 8,3 milliuns. Investiziuns vignan fatgas tigl bietg da scola a Lai, tigls indrezs tecnics digl Center da sport Dieschen, tar las veias communalas, tigl provedimaint d’energeia e tar la serenera. Remartgea seia tgi igls davos diesch onns ò igl cumegn da Vaz fatg investiziuns per ena somma da passa 93 milliuns francs. Igls preschaints on approvo unanim igl preventiv 2022 e siva nignas discussiuns pi grondas. Igl pe da taglia chel resta scu anfignen ossa e siva digl 2018 tar 70%, dalla taglia simpla cantunala. Fatg naufragi igl favrer 2019 Schi geva tenor la suprastanza ed igl cunsegl communal da Vaz alloura vess Lai oz pi prubabel en plaz da sport sano, pi modern e cun en bietg multifuncziunal. Chel project tgi vess gia da neir realiso per ena somma da stgers seis milliuns francs ò dantant fatg naufragi cun refusar igl suveran da Vaz igl favrer 2019 igl credit persiva. Chegl cun en cler resultat da 631:258 vouschs tar ena participaziun da 52%. Agl cunsegl communal è siva da chel NA tar chel project neida inoltrada ena moziun tgi dovra urgent ena nova cumischung tgi sa fatschainta cugl plaz da sport a Lai. Igl davos da zarcladour 2019 ò igl parlamaint da Vaz eligia chella cumischung. A chella on fatg part Maurin Malär, scu represchentant digl turissem, Markus Voneschen, digl sectour da biagier, tots dus er commembers digl parlamaint, Carlo Wasescha, scu represchentant dallas uniuns localas, Nino Spiess, scu abitant e gastronom e Luana Bergamin, scu abitanta e represchentanta dalla scienza da sport. 678 persungas èn sa participadas alla retschertga La caschung da sa participar alla retschertga fatga digl cumegn da Vaz e dalla cumischung dalla plazza da sport pertutgont basigns, necessitad, dumonda ed adiever d’en tal èn sa participadas 678 persungas. Prest 40 dumondas ò cumpiglia igl questiunari e sen fundamaint dallas raspostas e digls giaveischs èn suandos an tot 24 discurs persunals cun represchentants dallas uniuns, dallas gruppas d’interess, digls purtaders da prestaziuns e cun la cumischung per la realisaziun d’en nov center da seniors inlcus parcadis. Aint igl decurs dalla lavour dalla cumischung digl plaz da sport ò covid-19 piglia igl suramang, uscheia tg’è betg sto pussebel da preschentar igls resultats dalla retschertga alla populaziun. Dalla radunanza communala da glindesde seira ò la cumischung dalla plazza da sport preschento igls resultats. Sa resulto è da chels resultats tgi Lai dovra en plaz da sport, tgi la plazza da sport existenta dastga betg neir surbiageida, tg’ella davainta tar ena zona d’antop per vigl e gioven e per ples generaziuns e per occurrenzas da tot gener. Cun introdueir tempo 30 sen la veia digl restorant Aurora an direcziun Val Sporz duess la veia davantar tar ena colliaziun pi sieira tranter igl areal da scola, igl pumptrack e la plazza da sport existenta. Igl parcadi tranter las dus baselgias duessigl betg ple dar, persiva duess procurar er cò ena zona d’inscunter per daple veta anmez Lai. La «Luziwiese» noua tgi igls plazs e la halla da tennis sa cattan oz, duess davantar tar igl center da sport, cun en plaz da ballape, en plaz da rimnada dalla scola da skis, en center da passlung, plazzas da tennis ed en bietg multifuncziunal cun garderobas, magasigns, ustareia, indrezs sanitars, ena farmada pigl bus da sport e schizont en parcadi sutterran. La cumischung digl plaz da sport ò preschento chellas visiuns, cun la projectaziun ò ella dantant da far navot. Uscheia èn er igls costs per realisar eventualmaintg tot igl preschento betg stos en tema. Vaz quinta er l’2022 cun in gudogn Cun la vischnanca da Vaz vai bain. Glindesdi saira è stada la radunanza communala nua ch’igl è ì per il preventiv da l’onn 2022. Quintà vegn cun in gudogn da 3,6 milliuns francs, quai tar entradas communalas da passa 51 milliuns francs. Ils proxim onns vegn investì tranter auter en il bajetg da scola a Lai ed ils indrezs tecnics dal Center da Sport. En dus senns è la radunanza da glindesdi saira stada speziala: Primo: Igl è stà l’ultima radunanza dal president partent Aron Moser. Secundo: L’interess dals abitants da Vaz è damai stà pitschen: Be 55 persunas èn stadas preschentas. On preschento igls resultats dalla retschertga an connex cun ena nova plazza da sport. (da san.) Markus Voneschen, Nino Spiess, Luana Bergamin, Maurin Malär e Carlo Wasescha. Davosa radunanza communala per Aron Moser, igl mastral partent digl cumegn da Vaz. Igl plaz da sport existent anmez Lai duess davantar en li noua tgi vigl e gioven s’inscuntra.

Ainten la pi ota liga cuschigna anc adegna Andreas Caminada. Cugl Scalottas Terroir a Lai ò en restorant da nov 16 puncts. Tants puncts ò siva da divers onns er l’ustareia La Riva. Adumbatten ins tschertga aint igl Gault Millau 2022 en’ustareia da Surses. L’ediziun 2022 digl Gault Millau, igl guid per gourmets, è sen meisa. Chel è e resta la bibla per persungas cun en nas fegn ed el è er chel guid noua tgi cuschiniers vignan betg angal ludos. Per la pi nova ediziun on igls passa 40 experts piglia sot la marella 860 restorants e lour cuschinunzs. Tranter las 860 top adressas svizras per gourmets dereivan vers 80 digl Grischun. Remarcabel è bagn tgi da chels restorants grischuns sa cattan gist 25 a Son Murezza e conturn. Cumplettamaintg otra sa preschainta alloura la situaziun culinara, cun pacas excepziuns, aint igl Grischun central. Da Surses figurescha betg en’ustareia aint igl Gault Millau, dalla Val Alvra èn chegl tuttegna treis restorants ed ainten la regiun Viamala èn chegl quatter bungas adressas. Fürstenau/Farschno, en paradis per magliabagns Gist treis da chellas sa cattan a Fürstenau/Farschno, noua tgi igl star-cuschinunz Andreas Caminada caschunga per puncts culminonts culinars. Siva digl 2008 totga igl Sursilvan tigls miglers cuschiniers digl mond e siva da chel onn retscheva igl sies restorant «Schauenstein» er 19 puncts digls experts digl Gault Millau. Da nov aint igl guid figurescha igl restorant «Oz», en’adressa per vegeterians, tgi sa catta gist dasper igl «Schauenstein» e tg’ò retschet an en colp gist 15 puncts, tiers esser avert igl restorant pir siva digl zarcladour 2021. Igl terz local d’Andreas Caminada cun puncts Gault Millau è la «Casa Caminada», tgi sa catta er a Farschno. Da nov ò chel local 14 puncts, en punct daple tgi anc avant en onn. Cun figurar gist treis restorants da Farschno ainten la pi nova ediziun digl Gault Millau, ins dastga deir tgi chel li an Tumliastga è en veir paradis per magliabagns. Tot oter tgi ludo on igls experts la cuschigna digl restorant Capricorns a Casti-Vergistagn. Mintga tratga seia stada ena veira desillusiun, screivan igls experts cun dar angal ple 12 puncts per las tratgas cuschinadas. Furnitours e products regiunals Incantos èn igls experts alloura da tot chegl tg’è nia sarvia aint igl Scalottas Terroir a Lai. La cuschigna terroir (regiunal, autentic, staschunal, pur) seia oz aint igl trend e gudogna adegna daple a muntada. Tar egn digls pioniers da chella appartigna Hansjörg Ladurner, igl schef-cuschinier digl Scalottas Terroir. El reteira igls products da furnitours dalla regiun, el canoscha er igls carstgangs tgi stattan davos chels products ed el saptga er scu tgi igls producents tignan lour animals e noua tgi la verdura crescha. Mintga tratga seia stada excellenta e chegl davent digls prepasts, igls plats principals ed er igls desserts. La cuschigna da Hansjörg Ladurner e da René Bissig corresponda ad en standard fitg ot. Chel fatg è er la raschung tgi igl Scalottas Terroir ò da nov 16 puncts Gault Millau, en punct daple tgi anc avant en onn. Gist tants puncts ò er igl restorant La Riva a Lai, noua tgi Dominique Schrotter cuschigna siva da 9 onns e chegl sen en nivel fitg ot. Igls experts lodan cunzont igl filet da vadel tg’è nia sarvia ed anc pi fitg igl suc tg’è do vetiers. Surstar fò tuttegna tgi igls experts on er chest onn betg gia igl curasch da dar igl 17avel punct a Dominique Schrotter, tgi fiss an mintga cass giustifitgia per la sia cuschigna excellenta. Chegl è alloura betg la cuschigna digl restorant Seehof a Valbella, ò ella da nov angal ple 12 puncts Gault Millau an pe da 13 puncts scu anc igl 2020. Facit è tgi igl Grischun central è graztga ad Andreas Caminada en eldorado per gourmets, Lai perveia dalla cuschigna da Hansjörg Ladurner e Dominique Schrotter, Surses e Schons totgan dantant betg tar chella categoria. Da nov ò Hansjörg Ladurner 16 puncts Gault Millau per la sia cuschigna excellenta. Cuschigna gio siva da blers onns sen en nivel fitg ot: Dominique Schrotter.

Avant curt è igl pour ed expert da biestga Samuel Cadalbert da Lantsch sto a Bogotá per punctuar biestga bregna. I seia sto ple tgi angal en’aventura dad eir sur mar per piglier las vatgas sot la marella. El vegia er vasia biestga da qualitad. Samuel Cadalbert, igl om da Lantsch tg’ò 36 onns è pour cun corp ed olma. El vei igls sies movel per bler daple tgi angal per biestga nizevla, na per el è igl sies movel veta, satisfacziun, plascheir e passiun. Pigl om marido e bab d’en mattatsch da quatter meis è l’agricultura igl sies mond, noua tg’el è datgesa cun tot las belezzas tgi chel mond porscha. A Samuel Cadalbert è igl pouresser quasi nia mess an tgigna, igls sies genitours Benedikt ed Angela Cadalbert-Simeon on mano cun blera passiun e cun bler cor durant decennis en bagn puril a Lantsch. Sez biestga da fitg bunga qualitad Siva d’aveir fatg igl amprendissadi da pour a Ronggellen ed a Scuol, en onn scola alla scola purila «Strickhof» a Turitg ed igl examen da mester-pour è Samuel Cadalbert sto anfignen igl 2016 en ferm sustign pigls genitours tgi manavan igl bagn puril a Lantsch. Chel onn ò el surpiglia igl travagl puril tg’el magna oz cun sia donna Raphaela. Tgi Samuel Cadalbert è davanto en bung, ed er dumando, expert da biestga fò ansomma betg surtsar. Schi sa tracta da biestga da qualitad, da bela biestga e da biestga cun en certificat perfetg alloura mantga er betg la biestga da Samuel Cadalbert. Tar exposiziuns da biestga èn las sias vatgas adegna tranter las pi fermas, las belas dallas belas e chellas tgi adempleschan igl pi bagn igls criteris digls experts. Egn da 15 experts da biestga naziunals Igl èn ossa gio 12 onns tgi Samuel Cadalbert è expert da biestga cantunal ed er naziunal. Igl curs persiva ò el gia fatg a Zug e termino chel cun success e diplom. Aint igl Grischun è igl pour da Lantsch egn da 9 experts da biestga ed an Svizra egn digls 15 experts da biestga naziunals. Cotras è igl om da 36 onns er adegna puspe activ scu expert da biestga ainten l’antiera Svizra. Avant tgi eir an Columbia è Samuel Cadalbert sto an funcziun scu expert da biestga all’Olma a Son Giagl. Tg’el vegia dastgea eir an Columbia scu expert da bietga tar l’exposiziun agricola «Agroexpo» a Bogotá (160 ​000 visitaders) vegia sa tgapescha fatg grond plascheir. La raschung persiva seia tg’el canoscha en pour american e chel igl vegia cunsiglia agls organisatours dall’exposiziun da biestga naziunala a Bogotá scu expert per la biestga dalla razza bregna. An en onn geia el scu expert a quatter exposiziuns da biestga, ò menziuno igl expert da Lantsch. Vasia bela biestga La communicaziun a Bogotá è stada nign problem per Samuel Cadalbert. El discorra perfetg engles. El vegia er ancletg sch’igls Columbians discurrivan spagnol. Fiss el sto daple tgi set deis an Columbia vess el er dalunga amprendia spagnol. Igl pour da Lantsch è pero betg ia sur mar per amprender spagnol, mabagn scu expert da biestga. «Ia va vasia durant chels set deis bela biestga, biestga fegna, da qualitad ed ia sung er sto fitg sursto da chella realitad», punctuescha Samuel Cadalbert. An Svizra vegians bagn vatgas pi largias, pi fermas e pi stagnas an cumparaziun cun chellas tg’el vegia gia da valetar a Bogotá. La differenza seia tgi las vatgas an Columbia seian sur onn segls pros, tg’ellas maglian angal erva e vegian en clima pi tropic, ò menziuno Samuel Cadalbert. Valeto è nia tenor ples criteris, dies perfetg ed an lengia, posa, eiver, cumparsa generala, fermezza ed anc daple. An concurrenza per la pi bela vatga èn stadas vatgas dalla razza bregna, cotschna e Jersey. Tar las vatgas vegia el tscharnia cugls oters experts ena vatga dalla razza Jersey scu la miss «Columbia», tar las muias persiva en animal dalla razza bregna. Ena bela vatga vendigl an Columbia per passa 2 000 francs, an Svizra vigna paea per ena madema vatga 8 000 francs ed er anc daple, ò managea igl expert da biestga. Columbia e Bogotá La Columbia è en stadi dall’America digl Sid e situada è la tera aint igl nord dall’America lategna. La tera schea tranter la Venezuela ed igl Ecuador. La cuntrada dalla tera exista per gronda part or da gôt tropic, dallas Andas e da numerousas plantaschas da café. La Columbia è igl quart grond producent da café digl mond siva la Brasilia, igl Vietnam e l’Indonesia. An Columbia mantga pero er er betg l’agricultura. Igl domber dalla populaziun schea tar 50.8 milliuns e da chella somma è occupada 17% cun l’agricultura. La capitala dalla Columbia è Bogotá situada sen 2640 meters sur mar. Cò veivan passa 7 milliuns persungas ed igl martgea totga tar egn da chels tgi crescha an en cuntign. Igl sgol da Turitg a Bogota cozza radond 14 ouras. La surfatscha dalla Columbia è 1.3 milliuns km². Per cumparagler: la surfatscha dalla Svizra ò ena grondezza da 41.285 km². En franc svizzer corresponda a 4 350 pesos columbans. Samuel Cadalbert (dretg) scu expert da biestga an Columbia. Perveia dalla pandemia èn betg nias tants pours cun lour biestga all’exposiziun naziunala a Bogotá. Samuel Cadalbert Samuel Cadalbert

Las pendicularas èn per las regiuns turisticas schi lagn deir uscheia, igl motor. Chegl vala er pigls 52 menaschis da pendicularas tgi dat aint igl Grischun central. Sulettamaintg igl stgamgiamaint da traffic da chellas schea igl 2020 tar 61 milliuns francs. L’emda passada ò l’organisaziun Grischun Pendicularas salvo la sia radunanza da delegos ad Arosa. Tar chella on igls responsabels savia preschentar bungas cefras pigl onn da gestiun 2019/20. President dall’organisaziun tegala dallas pendicularas è Martin Hug da Flem. Magnagestiun è gio ples onns Marcus Gschwend da Lantsch. A Grischun Pendicularas appartignan er 52 menaschis da pendicularas, telecabinas, soptgeras e runals aint igl Grischun central. Las treis pi grondas societads èn cò Lai Pendicularas SA, Arosa Pendicularas SA e Savognin Pendicularas. I dat alloura er angal pi pitschnas societads scu per exaimpel chellas digls travagls da Barvogn, Beiva, Mot, Spleia e Veulden. Fatg pista vign cun 84 maschinas Aint igl Grischun central stattan a disposiziun agls skiunzs 140 indrezs da skis, seian chegl pendicularas, soptgeras telecabinas u er runals. La lunghezza dallas pistas schea tar 540 km. Da chel domber vignan navantadas oz 39%. Fatg pista vign aint igl Grischun central cun 84 maschinas da far pista. Chegl è bagn en bel capital (passa 33 milliuns francs) schi chintagn tg’ena maschina da far pista costa radond 400 ​000 francs. Da menziunar è alloura er tgi varsaquantas societads da pendicularas on a fit las maschinas da far pista u cumpro ena maschina da far pista d’occasiun. Igl anviern passa 980 ampluias Ord vista economica èn er aint igl Grischun central las pendicularas sa tgapescha da gronda muntada. Igl anviern occupeschan igls 52 travagls tuttegna passa 980 ampluias. La stad èn chegl 325 persungas tgi gudognan lour pang da mintgade tar las pendicularas digl Grischun central. Igl 2020 on las pendicularas digl Grischun central fatg cugl transport da persungas en stgamgiamaint da 61 milliuns francs. Da menziunar è tgi da chella somma fon Lai Pendicularas SA 26 milliuns francs ed Arosa Pendicularas SA 17 milliuns francs. Cun svioutas lateralas fon igls 52 travagls da pendicularas digl Grischun central supplementar anc bung 25 milliuns francs. Igl 2020 èn neidas fatgas tar las pendicularas digl Grischun central investiziuns per ena somma da 29.1 milliuns francs. Igl anviern 2020 on chels travagls da pendicularas davent da Beiva anfignen Barvogn e davent d’Arosa anfigen Spleia gia igl anviern 1.7 milliuns amprems giasts e la stad 366 ​000 amprems giasts. 7.7 milliuns giasts an en onn All’organisaziun tetgala Grischun Pendicularas appartignan 52 travagls, menaschis pi pitschens e pi gronds. An en onn fon chels ena sviouta da 385 milliuns francs. Da chella cefra fon igls menaschis da pendicularas 230 milliuns cugl transport da persungas. 52% digls travagls on avert igl anviern ed er la stad, dantant tgi igls oters on avert angal igl anviern. Digl stgamgiamaint total da 385 milliuns francs fon las pendicularas ed igls runals 93% igl anviern. Igl anviern occupeschan igls 390 indrezs 4 100 ampluias e la stad èn chegl 1 300 ampluias. Digls 2 000 km pistas vignan navantos 43%. An en onn fon 7.7 giasts adiever dallas pendicularas, soptgeras, telecabinas e runals aint igl Grischun. Daples skiunzs a Savognin er perveia dalla nova telecabina da Savognin a Tigignas. Belas pistas er a Lai cun blers skiunzs.

Tigls hotels è igl domber dallas pernottaziuns sa redutgia la stad passada. Persiva on ple giasts pernotto ainten abitaziuns da vacanzas. Siva d’en pêr deis èn ancunaschaintas las cefras dallas pernottaziuns dalla staschung da stad 2021 ainten la regiun da vacanzas da Lai. An general seia la staschung stada ordvart bunga ò communitgia la Lai Marketing Support SA. Cun far ena cumparaziun cun la media da pernottaziuns digls davos tschintg onns sa mossa tgi igls hotels on gia en augmaint da pernottaziuns da 18% e tar las abitaziuns da vacanzas è chegl en augmaint da pernottaziuns da schizont 30%. Pi mal vei chegl or tigl domber da pernottaziuns tar las tgesas da colonias cun en minus da 25% tar las pernottaziuns. La stad 2020 on tant giasts scu anc mai pernotto ainten egn digls hotels a Lai e conturn cun en domber da 145 000 pernottaziuns. La stad passada è chel domber sa redutgia per 9 775 pernottaziuns e schea uscheia per 7% pi bass tgi anc avant 12 meis. Igls meis da matg, zarcladour ed avost da chest onn on ples giasts fatg vacanzas aint igls hotels dalla regiun da vacanzas da Lai tgi igl onn avant. Igl fanadour, settember ed otgover 2021 ins ò persiva gia, an cumparaziun, damanc pernottaziuns. Chegl cunzont igl fanadour cun en minus da stgers 21% ed igl settember cun en minus da 20%. Persiva ins ò gia igl meis da matg en plus da 97%. Cun perder igls hotels 7% tigl domber da pernottaziuns vign discurria a Lai d’ena bunga staschung da stad 202. La cefra digls giasts tg’on fatg la davosa stad vacanzas ainten las abitaziuns a Lai e conturn chel schea tar 92 700 dels. Chegl èn stgers 2 000 daple giasts tgi anc la stad 2020. Tigls aloschis da colonias ò igl domber digls giasts piglia tiers per stgers 10% e schea tar en total da 34 000 giasts. Ensatge pi pac giasts pigls hotels da Lai durant la staschung da stad 2021.

Durant diesch deis è la tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia stada la culissa per la registraziun d’en concert da Nadal. Registro igl concert cugl bariton Benjamin Appl ò cun la «BBC» egna dallas pi ancunaschaintas radiodiffusiuns digl mond. Igl Pass digl Gelgia, la tor cotschna sensom igl pass, igl santieri da Marmorera e la vischnanca da Soglio èn stos igls lis noua tgi la «BBC», ò fatg las registraziuns digl concert da Nadal e digl film documentar per Nadal. La «BBC» è igl sagond grond emettour da radio e televisiun dall’Engaltera cun en preventiv da quatter milliardas euros per onn. Pi grond è angal igl emettour «Sky», cun en budget annual da seis milliardas euros. Las emissiuns dalla «BBC» vignan emessas durant 24 ouras segl antier mond, detg pi concret sur total 28 differents emettours tgi totgan a chella radiodiffusiun englesa. Per eneda ò igl emettour betg filmo e registro anmez Londra, u schiglio ensanouas segl mond, na, li d’acziun è stada la tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia. Adegna puspe dumondas Da Nadal emetta la «BBC» adegna en concert da Nadal e vetiers vign musso en film tgi vo a pêr cun chels deis da festa. Per l’emissiun da Nadal da chest onn ò la «BBC» tscharnia l’ovra «Winterreise» da Franz Schubert, ena cumposiziun cun en ciclus da 24 canzungs per bariton e clavazign. Cun aveir igl star-bariton tudestg Benjamin Appl dimora a Londra e cun esser fitg popular an Engaltera ò la «BBC» catto bagnspert igl interpret adatto per la «Winterreise». Antras Maximilian Vogler cunascheva el la tor cotschna digl Gelgia. La stad 2020 è igl bariton da renom mundial sto sen Gelgia e sto digltottafatg incanto dalla tor e dalla cuntrada digl pass. Per el è sto cler tgi chel li seia igl li ideal per far las registraziuns dallas 24 canzungs dall’ovra «Winterreise». Benajmin Appl ò spero tgi la cuntrada digl Pass digl Gelgia sa preschainta an en vistgia alv ed uscheia ègl er sto. Diesch deis on cuzzo las registraziuns e chegl cun temperaturas betg schi ampernevlas. Filmo è er nia sot tschiel avert, noua tgi Benjamin Appl ò er canto varsaquantas dallas 24 canzungs. Canto ò el an tudestg tenor igls pleds tg’èn nias mess an palpieri per l’ovra «Winterreise». Giovanni Netzer ò detg, tgi las ovras grondas vignan interpretadas angal an lungatg original, cun esser la bunga part digls texts poesias. Da far da chellas translaziuns seia tot oter tgi adatto e prudent. Chegl seia igl cass er tar la «Winterreise» da Franz Schubert e perchegl vegia igl bariton canto las canzungs an text original. El vigna adegna puspe dumando da ples varts per far registraziuns e films ainten la tor cotschna, ò detg Giovanni Netzer. Da prancepi lubescha el betg chegl, ma alla «BBC» vegia el betg lia deir na. Ena raschung seia er tgi an Engaltera ins canoscha la tor cotschna, cun vaseir chella adegna puspe ainten la televisiun u ainten magazins d’architectura. Ansomma vegia la tor cotschna er siva tschintg onns anc adegna ena immensa derasaziun mundiala cun eir sur emittours da televisiun an Australia, an America, an Asia ed ainten l’antiera Europa. Cugl reschissour John Bridout vegia en om digl rom filmo e registro chels diesch deis segl Pass digl Gelgia, ena capacitad accentuescha Giovanni Netzer. An Engaltera seia chel fitg ancunaschaint ed en veir star. Tranter oter vegia el er fatg en film pigls 70 onns digl prenzi Charles. Benjamin Appl è nia accumpagnea agl clavazign digl star-pianist James Baillieu, tg’è da preschaint en pianist fitg dumando. Davent digl Pass digl Gelgia è el partia vers Paris, Madrid e Londra per dar concerts. Benjamin Appl è ia davent da Surses a Berlin per cantar per nign oter tgi per Angela Merkel, la canzlista partenta dalla Germania. Benjamin Appl ò detg tgi chels diesch deis aint igl Grischun seian stos fitg singulars e galdia vegia igl antier team da diesch persungas er la hospitalitad aint igl hotel Solaria a Beiva. El na vigna betg ad amblidar igls viadis da Beiva anfignen sensom igl pass, chegl perveia dalla blera neiv. La tor alva digls Mulegns tigl «WEF» 2022 Cun plascheir ò Giovanni Netzer er tradia tgi la tor alva digls Mulegns, igl project dalla Scola politecnica federala (ETH) e d’Origen vigna er ad esser en tema tigl «WEF» 2022, igl Forum mundial d’economia. Aposta per chel scopo lascha l’ETH construeir en pavigliun per preschentar agls visitaders dall’occurrenza internaziunala igl project dalla tor alva tgi duess dar agls Mulegns. La fegnameira dall’ETH è da mussar alla publicitad la nova furma digitala da biagier e la nova technologia da construcziun da betun. Cun esser preschaintas er bleras persunalitads dall’economia all’occurrenza da renom mundial, nizegia la Scola politecnica federala la caschung da mussar scu tgi savess neir biagia aint igl avigneir an ena furma pi simpla, cugl exaimpel dalla tor alva, tgi duess neir construeida igl 2023 agls Mulegns. Anc da bunga speranza Chegl tgi pertotga igls proxims concerts ainten la tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia seia el anc da bunga speranza, dei Giovanni Netzer. Da preschaint veigl or uscheia tgi igls quatter concerts («Rorate») la dumang allas 07.00 vegian li all’antschatta da december. Chegl tgi pertotga igls quatter concerts da Nadal (Nadal franzos) ainten la tor cotschna seia el dètg optimist, manegia igl intendant digl Origen Festival Cultural. I savess tuttegna esser tg’ins vegia da renunztgier a chels, chegl tg’el spera dantant betg, punctuescha Giovanni Netzer. Aint igl decurs digl anviern stat en teater musical segl program digl Pass digl Gelgia, noua tgi Giovanni Netzer tematisescha cun musica e solt la veta dall’imperatoura Irene da Constantinopel, tg’è stada an ples gros ena bestga. A Riom ainten la «Clavadeira» vignigl a dar igl favrer 2022 divers concerts cun cant romantic interpreto digl ensemble da cant da Maximilian Vogler. SRF emetta ena versiun pi curta digl concert cun Benajmain Appl igls 26 da december allas 18.00.