L’artista Laura Bott muossa in avrigl illa Galaria Fravi a Domat purtrets e sculpturas, üna «simbiosa dad art e natüra». In sonda es statta la vernissascha da l’exposiziun cul titel «Gefüge», curada da la gallarista ed istoricra d’art Ginia Holdener. «La lavur creativa da Laura Bott – üna simbiosa dad art e natüra» – quist titel da Ginia Holdener in ün artichel dedichà a l’artista in «Kunst und Kultur Graubünden», Bündner Jahrbuch, 2022 es eir üna clav per incleger l’ouvra da l’artista Laura Bott. L’autura nu dà be ün’invista in seis möd da lavurar e crear, ma purtretescha eir la persuna cun üna percepziun fich subtila e fina. «Laura Bott ist aussergewöhnlich, sei es als Künstlerin oder sei es als Mensch. Sie ist eine Frau, die eigenwillig ihren Weg geht und dabei trotzdem empathisch mit der Umwelt zu interagieren vermag». L’artista e la curatura s’han inclettas da bell’e da prüma sco schi’s vessan adüna cugnuschüdas. Via artistica da Laura Bott Laura Bott chi ha passantà si’infanzia a Valchava ha stübgià pittura e grafica a l’Università per creaziun artistica ed industriala da Linz, lura sculptura a l’Academia per art figürativa a Vienna. Davo è’la tuornada ad Ardez, ingio ch’ella as dedichescha d’instà cun corp ed orma e’ls «mans aint illa terra» a seis üerts. Là chatt’la fuond e forz’inspirativa d’inviern. Cur ch’ella as retira, s-chaffisch’la sculpturas, pittura, fa lavurs graficas e fotografias cun divers materials simpels e natürals chi’s po reütilisar. Suvent es quai gip o eir tschaira. Ouvras naschüdas illa tensiun tanter ün’orma biologica cumplessiva e geometrica, sco cha Daniele Agostini caracterisescha la lavur da Laura Bott illa Art News dal 2019. Retuorn da culurs intensivas da fluors in spazis dals sömmis Ün cuc aint da porta da la Gallaria Fravi: Illa fuschina d’üna jà as drivan suot üna tettaglia veglia mürs albs chi invidan cun spazis in culur, fuormats cun intuiziun. I sun cumposiziuns chi admettan d’entrar o sortir ingio cha culur inscuntr’a culur e surfatsch’a surfatscha. Siond inromats, para da s’agiundscher ün’ulteriura perspectiva als spazis. Ün spazi aint il spazi. E mincha singul purtret es il spazi da l’observadra e l’observader. Meis e teis. Per minchün e minchüna ün oter. Spazis dals sömmis chi invidan da star e meditar. E laschan trar il flà profuondamaing. Schi’s piglia suot ögl tuot la paraid culla seria da purtrets cun spazis, in fond ün pêr pass inavo, as preschainta ün e lura tschel, alternant, quel plü insü e lura quel giosom, da schnestra vers a dretta, mettond in movimaint l’inter. Culurs e culurs. Da las fluors cha Laura cultiva in seis üerts e da quellas chi creschan süls ots. Chi’s zoppan in seis immaint e vegnan a la surfatscha l’inviern in tuotta calm’e quietezza. Algords intensivs. E la brama chi fa flurir las fluors d’inviern. Rösa da plümatschins, il blau e be’l blau da la clavina da tschêl, il gelg da la flur da painch, violas, orchideas e rösas. Üna s-chala da culurs. Dal verdin da la prada da prümavaira fin al violet s-chür da la not. E savurs. Muonds interns da föglias, «legna», roncals, tagliöls Las lavurs in culur vegnan cumplettadas illa Galaria Fravi a Domat cun squitschs e sculpturas da gip. Quellas ouvras rapreschaintan la structura romada da föglias, las sendinas e’ls rinchs da tocs laina in alb e nair. Redot, s-chet, agen, be forza. In quistas lingias bain segnadas as zoppan bollers, bös-chs, cuntradas muntagnardas e cullas be caracter. Muonds interns da fögliatschas da rabarber o tagliöls chi’s muossan in tuot lur bellezza. Las serias e las singulas sculpturas armoniseschan ill’exposiziun cullas ouvras in culur, siond sco cumplementaras. Alguar e far design In ün design modern as preschaintan suot vaider eir las assinas da tschaira fattas cun rests da chandailas culadas. I’s tratta da ses unitats colliadas üna cun tschella, aviond gnü tuottas il listess destin: arder, alguar e’s transfuormar. Guots as maisdan cun sclichs, stailas e surfatschas variadas in culurinas dutschas. Purtrets da la terra da suringiò o dal planet cotschen? Avicinaziun ed abstracziun da la chalur dal sulai? – In mincha cas esa tablas chi fan tschüffer cuaida da morder laint. Sco bunas tschiculattas cun da tuotta sorts gusts. L’exposiziun «Gefüge» da Laura Bott illa es averta fin als 30 d’avrigl 2023, mincha vendredi (18.00-20.00) e la sond’e dumengia (16.00-18.00). Dürant ils dis da Pasqua es la gallaria serrada. Daplü infuormaziuns: galariafravi.ch. Las ouvras «Spazi» (2023) e «Rabarber» (2022) da l’artista Laura Bott. Laura Bott e Ginia Holdener davant ün squitsch da «legn» (2021/22) e la paraid cun spazis (2023).

Las commembras ed ils commembers da l’Uniun dals Grischs han approvà in sonda in radunanza generala ün credit per surtour ils drets pels dicziunaris vallader e puter da Gion Tscharner. Üna soluziun concreta pella successiun da Tscharner nun es amo chattada. In sonda, ils prüms avrigl 2023 ha gnü lö la radunanza generala da l’Uniun dals Grischs (UdG) a Lavin. La suprastanza giuvna, cun Victoria Mosca sco presidenta, ha preschantà cun schlantsch e nouv vent las tractandas statutarias e las commembras ed ils commembers preschaints han acceptà il rapport annual 2022, il rendaquint 2022, il preventiv 2024 ed il program da lavur correspundent. Implü han las preschaintas ed ils preschaints acceptà ün credit da 30 000 francs per surtour ils drets dal Dicziunari rumantsch in vallader e puter da ­Gion Tscharner. Dal 2010 sun gnüts edits ils dicziunaris l’ultima jada in fuorma da cudeschs. Daspö quella jada ha Gion Tscharner actualisà e mantgnü la banca da datas fich vasta sainza remuneraziun e voluntariamaing. «Uossa sun ils drets pro l’UdG», han infuormà la presidenta Victoria Mosca ed il schef da finanzas, Romedi Conradin. Intant ha la ­suprastanza da l’UdG eir pudü tour la Pro Svizra Rumantscha illa barcha sco partenari da distribu­ziun dals dicziunaris ladins. Quai chi manca amo es üna linguista o ün linguist chi surpiglia e cuntinuescha culla gronda lavur cha Gion Tscharner ha fat dürant tuot quists ons. «Nus eschan in trattativas e pudain sgüra preschantar üna buna soluziun dürant las prosmas eivnas», ha respus Romedi Conradin sün dumonda. Nouva strategia da l’UdG Neir na amo pronta es la strategia a lunga vista da l’Uniun dals Grischs. Quist tema es nempe actual fingià blers ons ed eir il nom da l’UdG vain adüna darcheu discus. Cha’l prüm da tuot saja da sclerir l’identità – e lura pür as possa definir la strategia, haja gnü nom l’on passà a la radunanza generala. Intant es gnüda fuormada üna gruppa da lavur in ­chosa e quella s’ha chattada duos jadas dürant l’on scuors. «Nus pudaran preschantar l’on chi vain üna strategia pels prossems tschinch ons», ha infuormà Violanta Rominger in radunanza. Ella es commembra da la suprastanza da l’UdG ed in quista rolla eir commembra da la gruppa da lavur. Cha in quista strategia gnarà tanter oter eir defini l’avegnir dal Chesin Manella a Schlarigna, chi vain in avegnir manà dad Aita Pedrolini. Cha intant vegnan scleridas differentas dumondas eir culla Lia Rumantscha. Per tuot quista lavur pel svilup ed il futur da l’organisaziun rumantscha, ha l’UdG sur-gni ün sustegn finanzial dal chantun e da la ­Confederaziun per progets da transfuormaziun da 28 000 francs. Occurrenzas ed ediziuns Fich activa es l’Uniun dals Grischs statta l’on passà cun occurrenzas ed ediziuns: Sper las ediziuns tradiziunalas, es cumparüda tanter oter eir üna Chesa Paterna «Fin al sain da not», ed ils cudeschs «Il Grüflun» e «Rebombs muntagnards» cun chanzuns rumantschas chi’d es gnü preschantà in occasiun fal Festival da la chanzun rumantscha a Zuoz. Occurrenzas chi sun da manzunar sun per exaimpel la prelecziun in connex cun Clementina Gilly e la commemoraziun da 100 ons Andri Peer. Dürant il prossem on varan lö plüssas occurrenzas da poetry slam rumantsch. La suprastanza da l’UdG ha preschantà tanter oter eir la nouva pagina d’internet chi gnarà implementada prosmamaing. Ün pa pissers ha fat a la radunanza eir il fat, cha la vendita da Chalenders Ladins saja regressiva, impustüt eir daspö cha la commembranza nun es plü cumbinada culla cumprita d’ün Chalender Ladin. Dal rest ha annunzchà ­Bettina Vital ch’ella fetscha quist on l’ultima jada la redac­ziun dal Chalender Ladin. Uschè cha la suprastanza da l’UdG starà tscherchar quist on üna nouva redactura o ün nouv redacter pel Chalender Ladin. Eir ils rapreschantants da la Lia Rumantscha han preschantà lur activitats. Actualmaing ha lö la concurrenza da scriver «Pledpierla». Sco cha Ramona Barblan e Linard Martinelli, ils duos promoturs da la Lia Rumantscha in Engiadina, han orientà, sajan gnüts inoltrats bundant 150 texts rumantschs. Implü sarà la Lia Rumantscha preschainta insembel culla Gammeter Media SA eir a l’exposiziun ­regiunala EBexpo a la fin d’avrigl a Scuol. Dal ­ravuogl da la radunanza es eir gnü deposità il giavüsch cha las uniuns rumantschas dessan s’in­gaschar per l’integraziun da famiglias ed uffants i’ls territoris rumantschs. Commentari Il müdamaint sco constanta Cha’ls müdamaints cumanzats i’ls ultims ons cutinuaran e restaran ­inavant üna constanta, ha dit dafatta la presidenta da l’Uniun dals Grischs, ­Victoria Mosca, in sonda in occasiun da la radunanza generala a Lavin. Ella ha surtut l’on passà il timun da l’uniun rumantscha da Hermann Thom ed ha cumanzà a lavurar cun üna nouva suprastanza plü giuvna. Blers müdamaints sun gnüts inviats ed i’s bada il nouv vent ladin cun ideas ­innovativas. Per exaimpel varan lö quist on quatter arrandschamaints da poetry slam rumantsch. A reguard ils pissers permanents da l’Uniun dals Grischs nun haja però dat ingünas novitads in occasiun da la radunanza generala da l’UdG. Bainschi s’haja chattà üna soluziun pels drets dals dicziunaris vallader e puter, ma illa successiun da Gion Tscharner sco administratur dals dicziunaris ladins, nun ha la supra­stanza amo chattà üna soluziun definitiva. Cha quella gnia preschantada dürant las prosmas eivnas, esa gnü impromiss. Ed eir la strategia futura da l’Uniun dals Grischs es amo adüna pendenta. Da quella vegna discurrü fingià blers ons ed adüna darcheu vegna fat spranza sülla prosma prümavaira. Para ch’ingüna strategia saja eir üna strategia. Ma a la suprastanza actuala nu’s poja far imbüttamaints: Ella ha installà üna gruppa da lavur ed ha cumanzà a lavurar. Tuot ils müdamaints nu pon gnir realisats infra ün on. Perquai esa da ­spettar cun buonder sülla prosma radunanza da l’UdG. Il plü tard in ün on vala lura l’impromischiun da vulair preschantar la strategia pels prossems tschinch ons. Lura es nempe definitivamaing a fin il temp da schanai. (pl/nba) La suprastanza da l’Uniun dals Grischs cullas nouvas ediziuns. Da schnestra: Victoria Mosca (presidenta), Romedi Conradin, Fadrina Hofmann, Violanta Rominger e Gianna Duschletta.

A Müstair ha Willi Fiolka per uschedir l’unica «gallaria d’art» in cumün. L’anteriur fliunz i’l ospidal expuona pro sai a chasa ed in seis giardin sculpturas da fier, da lain e da crap, purtrets e collaschas cun diversas materialias. Ma a la fin da quist on less Willi Fiolka serrar sia «pitschna gallaria». Willi Fiolka nu nomna sias lavurs «ouvras d’art», mabain el intuna in lingua tudais-cha chi’s tratta da «Spielereien». In seis möd tranquil e modest disch Willi Fiolka: «Da nomnar mias lavurs ‹art›, quai füss tenor mai tuottüna ün pa damassa.» La «pitschna gallaria» Immez Müstair, dasper il Hotel Münsterhof e vi da la Via Imperiala, es Willi Fiolka (74) dachasa daspö passa 20 ons. Quia, in üna chasa veglia cun ün bel üert circundà d’ün mür, ha el eir installà seis atelier e sia pitschna exposiziun ch’el nomna «Kleine Galerie». Fingià las indicaziuns da las uras d’avertüra da quista gallaria dan perdütta dal viz da l’artist e da seis möd artistic da giovar. Las uras d’avertüra sun nempe uschè: «Wenn da offen. Wenn offen da. Wenn nicht da zu. Ab und zu dada.» In sia pitschna gallaria muossa Willi Fiolka cun gust seis «giovarets». La gronda part sun sculpturas our da differents metals, impustüt our da s-chirpa veglia d’agricultura o da vanzets industrials. Our da quella tocca fa’l lura sias figüras. Üna fotsch til serva sco material per ün corv. Üna vainchina da fiers d’chavagl fuorman ils peis d’ün millipeis. Our d’üna resgia da fier haja dat ün püf. Our da fuorchas da fain ha Willi Fiolka fat umans cun duos bratschs ed ün cheu. E cun ün surrier manaja l’artist da hobi: «Eu less far ogets chi fan rier ün zich.» 10 ons a l’ospidal Dal 2001 es Willi Fiolka, chi’d es nat e creschü a München in Germania, gnü in Val Müstair. Avant ha’l vivü e lavurà ün temp sco fliunz ad Interlaken ed a Turich, ingio ch’el ha eir fat la scolaziun per cas d’urgenza. In tuot quels ons s’ha el eir scolà sco autodidact illa pantomima, el es perfin stat invidà a divers festivals ill’Europa. Però dal 2001 til haja trat sü illas muntognas, el s’ha annunzchà per üna plazza al Center da sandà Val Müstair. Willi Fiolka s’algorda: «Il discuors da preschantaziun es stat talmaing simpatic, quai nun invlidaraja mai plü. Il schefmeidi da quella jada m’ha dumandà, sch’eu giaja gugent a cleger bulais. Ed el m’ha lura tradi, ingio chi’s chatta in Val Müstair ils plü bels chastagnins ed ingio ils plü blers chantarels.» Willi Fiolka chi’d es ün grond amatur da bulais sto amo adüna rier da cour da quell’episoda. Grazia a quella es el forsa eir restà in val, eir davo sia pensiun, davo avair lavurà var 10 ons i’l pitschen ospidal a Sta.Maria. Lain, cudeschs e metal Sper seis ingaschamaint sco fliunz ha Willi Fiolka adüna eir lavurà artisticamaing. Sias figüras da fier nu fa el però pro sai svess in chasa, mabain el po buglir ils divers metals cun gas da protecziun in ün’ufficina in vicinanza. Seis «giovöz» artistic ha cumanzà però fingià avant ons, dürant seis temp ad Interlaken. «Cun far spassegiadas lung il lai, n’haja adüna pudü ramassar laina chi gniva transportada a la riva», quinta Willi Fiolka – «ed our da quel material n’haja lura fat las prümas sculturas.» Plü tard ha’l cumanzà a ramassar cudeschs – «da quels chi nu valan bler!» – surtraiva quels cun gess e decoraiva da tuot las varts cun coquiglias o chasinas da lindornas. In ün terz pass da sia via artistica es lura gnü pro il metal. E quia muossa Willi Fiolka in seis vegl tablà sia collecziun da tocca, bain sortida tenor sujets in differents chaschuots. In ün chaschuot sun aint tocs da metal chi guardan oura sco picals o nas, in ün otra chaistina ha’l urdegns per far landroura ögls o peis. «Eu nu sun nimia ün messi», intuna Willi Fiolka cun ün surrier, «ma eu ramass simplamaing fich jent differenta roba. E lura vain tanteraint ün inspiamaint che chi’s pudess far our da quel material ramassà, forsa in cumbinaziun cun ün versin o ün messagi. E lura fetscha simplamaing.» – Uschè sarà eir naschüda d’incuort la lavur «Die Waffen schweigen», chi tuna sco ün giavüsch lontan. I’s tratta dad ün fasch da lantschas o spadas liadas insembel cun üna chadaina. Eir sias ouvras expostas immez Müstair taschan forsa bainbod. Sco cha Willi Fiolka disch, vuless el serrar a la fin da quist on 2023 la «Kleine Galerie». Ma sgüra ch’el ramassarà inavant sias materialias e «giovarà» cun quellas. E la porta pro seis atelier restarà sgür e tschert averta per quels chi s’interessan. Perquai chi valarà inavant: «Wenn da offen. Wenn offen da. Wenn nicht da zu. Ab und zu dada.» Willi Fiolka in sia pitschna gallaria, davant la sculptura cun il titel "Die Waffen schweigen" Willi Fiolka in seis üert immez Müstair, ingio ch'el expuona eir adüna darcheu da sias ouvras. L'artist ed fliunz pensiunà Willi Fiolka pro l'entrada da gallaria illa Via Imperiala. L'artist ed fliunz pensiunà Willi Fiolka pro l'entrada da gallaria illa Via Imperiala. Willi Fiolka davant ses "Walgeister", fats our da palas per sviar o serrar auals da sauaziun, per tudais-ch "Wale". Il millipeis fat our dad üna vainchina da fiers d'chavagl. Il giat sün pigna - la "Stubenkatze" da Willi Fiolka Las testas e creppas our da differentas üsaglias ed urdegns da metal - expostas illa pitschna gallaria da Willi Fiolka a Müstair.

Las commembras ed ils commembers da l’Uniun dals Grischs han approvà in sonda in radunanza generala ün credit per surtour ils drets pels dicziunaris vallader e puter da Gion Tscharner. Üna soluziun concreta pella successiun da Tscharner nun es amo chattada. In sonda, ils prüms avrigl 2023 ha gnü lö la radunanza generala da l’Uniun dals Grischs (UdG) a Lavin. La suprastanza giuvna, cun Victoria Mosca sco presidenta, ha preschantà cun schlantsch e nouv vent las tractandas statutarias e las commembras ed ils commembers preschaints han acceptà il rapport annual 2022, il rendaquint 2022, il preventiv 2024 ed il program da lavur correspundent. Implü han las preschaintas ed ils preschaints acceptà ün credit da 30 000 francs per surtour ils drets dal Dicziunari rumantsch in vallader e puter da ­Gion Tscharner. Dal 2010 sun gnüts edits ils dicziunaris l’ultima jada in fuorma da cudeschs. Daspö quella jada ha Gion Tscharner actualisà e mantgnü la banca da datas fich vasta sainza remuneraziun e voluntariamaing. «Uossa sun ils drets pro l’UdG», han infuormà la presidenta Victoria Mosca ed il schef da finanzas, Romedi Conradin. Intant ha la ­suprastanza da l’UdG eir pudü tour la Pro Svizra Rumantscha illa barcha sco partenari da distribu­ziun dals dicziunaris ladins. Quai chi manca amo es üna linguista o ün linguist chi surpiglia e cuntinuescha culla gronda lavur cha Gion Tscharner ha fat dürant tuot quists ons. «Nus eschan in trattativas e pudain sgüra preschantar üna buna soluziun dürant las prosmas eivnas», ha respus Romedi Conradin sün dumonda. Nouva strategia da l’UdG Neir na amo pronta es la strategia a lunga vista da l’Uniun dals Grischs. Quist tema es nempe actual fingià blers ons ed eir il nom da l’UdG vain adüna darcheu discus. Cha’l prüm da tuot saja da sclerir l’identità – e lura pür as possa definir la strategia, haja gnü nom l’on passà a la radunanza generala. Intant es gnüda fuormada üna gruppa da lavur in ­chosa e quella s’ha chattada duos jadas dürant l’on scuors. «Nus pudaran preschantar l’on chi vain üna strategia pels prossems tschinch ons», ha infuormà Violanta Rominger in radunanza. Ella es commembra da la suprastanza da l’UdG ed in quista rolla eir commembra da la gruppa da lavur. Cha in quista strategia gnarà tanter oter eir defini l’avegnir dal Chesin Manella a Schlarigna, chi vain in avegnir manà dad Aita Pedrolini. Cha intant vegnan scleridas differentas dumondas eir culla Lia Rumantscha. Per tuot quista lavur pel svilup ed il futur da l’organisaziun rumantscha, ha l’UdG sur-gni ün sustegn finanzial dal chantun e da la ­Confederaziun per progets da transfuormaziun da 28 000 francs. Occurrenzas ed ediziuns Fich activa es l’Uniun dals Grischs statta l’on passà cun occurrenzas ed ediziuns: Sper las ediziuns tradiziunalas, es cumparüda tanter oter eir üna Chesa Paterna «Fin al sain da not», ed ils cudeschs «Il Grüflun» e «Rebombs muntagnards» cun chanzuns rumantschas chi’d es gnü preschantà in occasiun fal Festival da la chanzun rumantscha a Zuoz. Occurrenzas chi sun da manzunar sun per exaimpel la prelecziun in connex cun Clementina Gilly e la commemoraziun da 100 ons Andri Peer. Dürant il prossem on varan lö plüssas occurrenzas da poetry slam rumantsch. La suprastanza da l’UdG ha preschantà tanter oter eir la nouva pagina d’internet chi gnarà implementada prosmamaing. Ün pa pissers ha fat a la radunanza eir il fat, cha la vendita da Chalenders Ladins saja regressiva, impustüt eir daspö cha la commembranza nun es plü cumbinada culla cumprita d’ün Chalender Ladin. Dal rest ha annunzchà ­Bettina Vital ch’ella fetscha quist on l’ultima jada la redac­ziun dal Chalender Ladin. Uschè cha la suprastanza da l’UdG starà tscherchar quist on üna nouva redactura o ün nouv redacter pel Chalender Ladin. Eir ils rapreschantants da la Lia Rumantscha han preschantà lur activitats. Actualmaing ha lö la concurrenza da scriver «Pledpierla». Sco cha Ramona Barblan e Linard Martinelli, ils duos promoturs da la Lia Rumantscha in Engiadina, han orientà, sajan gnüts inoltrats bundant 150 texts rumantschs. Implü sarà la Lia Rumantscha preschainta insembel culla Gammeter Media SA eir a l’exposiziun ­regiunala EBexpo a la fin d’avrigl a Scuol. Dal ­ravuogl da la radunanza es eir gnü deposità il giavüsch cha las uniuns rumantschas dessan s’in­gaschar per l’integraziun da famiglias ed uffants i’ls territoris rumantschs. La suprastanza da l’Uniun dals Grischs cullas nouvas ediziuns. Da schnestra: Victoria Mosca (presidenta), Romedi Conradin, Fadrina Hofmann, Violanta Rominger e Gianna Duschletta. Commentari: Il müdamaint sco constanta Nicolo Bass/PL Cha’ls müdamaints cumanzats i’ls ultims ons cutinuaran e restaran ­inavant üna constanta, ha dit dafatta la presidenta da l’Uniun dals Grischs, ­Victoria Mosca, in sonda in occasiun da la radunanza generala a Lavin. Ella ha surtut l’on passà il timun da l’uniun rumantscha da Hermann Thom ed ha cumanzà a lavurar cun üna nouva suprastanza plü giuvna. Blers müdamaints sun gnüts inviats ed i’s bada il nouv vent ladin cun ideas ­innovativas. Per exaimpel varan lö quist on quatter arrandschamaints da poetry slam rumantsch. A reguard ils pissers permanents da l’Uniun dals Grischs nun haja però dat ingünas novitads in occasiun da la radunanza generala da l’UdG. Bainschi s’haja chattà üna soluziun pels drets dals dicziunaris vallader e puter, ma illa successiun da Gion Tscharner sco administratur dals dicziunaris ladins, nun ha la supra­stanza amo chattà üna soluziun definitiva. Cha quella gnia preschantada dürant las prosmas eivnas, esa gnü impromiss. Ed eir la strategia futura da l’Uniun dals Grischs es amo adüna pendenta. Da quella vegna discurrü fingià blers ons ed adüna darcheu vegna fat spranza sülla prosma prümavaira. Para ch’ingüna strategia saja eir üna strategia. Ma a la suprastanza actuala nu’s poja far imbüttamaints: Ella ha installà üna gruppa da lavur ed ha cumanzà a lavurar. Tuot ils müdamaints nu pon gnir realisats infra ün on. Perquai esa da ­spettar cun buonder sülla prosma radunanza da l’UdG. Il plü tard in ün on vala lura l’impromischiun da vulair preschantar la strategia pels prossems tschinch ons. Lura es nempe definitivamaing a fin il temp da schanai. Ün on da müdamaints Daspö ün on presidiescha Victoria Mosca l’Uniun dals Grischs. Cun üna suprastanza giuvna voul ella spuolvrar e modernisar l’uniun rumantscha e chattar üna strategia per l’avegnir. Dürant l’on scuors haja dat fingià differents müdamaints e bler es in movimaint. Per exaimpel es gnüda preschantada in sonda in occasiun da la radunanza generala a Lavin eir la nouva pagina d’internet. A reguard la nouva strategia nu s’esa amo uschè inavant. Quella dess gnir preschantada pür l’on chi vain. Üna gruppa da lavur es landervia, tanter oter dess eir gnir chattada üna solu­ziun per l’avegnir dal Chesin Manella a Schlarigna. Eir la successiun da Gion Tscharner pel Dicziunari rumantsch in vallader e puter nun es amo cuntschainta. (pl/nba)

Avant ün pêr eivnas s’haja pudü dudir: i’l internet daja uossa programs chi scrivan svess texts schi’s dà be aint ün pêr chavazzins. Perche stübgiar svess, schi dà programs chi piglian giò la lavur. E scha la lavur es gronda avant Pasqua, perche na provar oura? Uschè n’haja decis da surlaschar il pled dad hoz a l’intelligenza artifiziala e be da til tradüer in rumantsch. Dimena: tadlai la predgia dal program ChatGPT. Scha quist po rimplazzar ün pled elavurà dad üna persuna reala, da güdichar quai surlascha a vus. Da mia part fingià uossa: Buna Pasqua a vus tuots! Chara raspada Hoz festagiaina Pasqua, la festa da la resüstanza da Gesu Crist. Pasqua es la festa la plü importanta sül chalender cristian e sta simbolicamaing per la spranza sün üna vita nouva, chi’d es dvantada pussibla grazcha a la resüstanza da Gesu. Da quist temp da l’on, cur cha’ls dis vegnan plü lungs e cha la natüra as sdruaglia, ans regordaina cha la vita es ün gir permanent tanter mort e resüstanza. Eir Gesu ha fat quist gir e sia mort vi da la crusch ha segnà la fin da sia vita terrestra. Ma sias scolaras e seis scolars han chattà vöda sia fossa cur ch’els tilla han visità i’l terz di davo sia mort. Gesu d’eira resüstà dals morts e vaiva survint la mort. La resüstanza da Gesu ans muossa cha la vita nun es finala ne infinita, ma chi da üna dimensiun spirituala superiura. Gesu ans muossa cha la mort nun es la fin, ma chi dà üna resüstanza e cha la vita cuntinuescha in ün oter möd. La nouva da la spranza e da la cretta es importanta eir per nus hozindi. Nus vain passantà temps difficils in nossa vita cur cha nus ans vain dumandats schi detta üna soluziun. Ma l’istorgia da la resüstanza da Gesu ans tira adimmaint chi dà üna pussibiltà da fuormar nouv nossa vita e cha nus nu dessan dar sü. Dürant il temp da quaraisma vaina tscherchà da’ns deliberar dad üsanzas veglias e dad impissamaints negativs e nus ans vain focussats sün l’essenzial. Cun Pasqua cumainza il temp dal cumanzamaint nouv, da la renovaziun e dal crescher. Nus pudain ans regordar da la nouva da Pasqua ed ans metter avant, co cha nus resüstain dals morts sco Gesu e nus ans preparain per üna vita da satisfacziun plain algrezcha e furtüna. La glüm da la resüstanza chi glüscha da quist temp in noss cours, ans po portar tras temps difficils e’ns dar forza per cha nus possan ans concentrar süls aspets positivs da la vita. Nus pudain ans concentrar da fuormar il muond intuorn nus in möd positiv, dad approfundir nossas relaziuns cun oters e da’ns concentrar sün noss böts e sömmis. Chara raspada, hoz festagiaina Pasqua e nus ans regordain, cha la vita es ün viadi plain algrezcha e sfidas. Grazcha a la nouva da la resüstanza pudaina chattar spranza e forza per ans concentrar sül bön illa vita e pudain mantgnair üna tenuta positiva. Cha la glüm da la resüstanza ans maina tras quist temps dal nouv cumanzamaint e ch’ella ans accumpogna sün nossa via. Eu Tils giavüsch üna festa da Pasqua benedida. «Tadlai la predgia dal program ChatGPT!» Stephan Bösiger Dal 2015 enfin il 2018 è Stephan Bösiger stà reverenda refurmà da la Val Müstair. Ussa è el reverenda da la plaiv da Langenthal. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». Stephan Bösiger

Noss baps d’eiran impiegats da la Viafier retica, dimena pro la «retica» co chi’s dschaiva simplamaing. Meis bap d’eira «Bahnmeister Bezirk Nr. 6», respunsabel per la sgürezza ed il mantegnimaint dal traget difficil da l’Alvra. Il bap da meis meglder pruoder da scoula d’eira capolingia superiur, dimena «Vorarbeiter». Meis bap gniva nomnà da seis chars collegas da ­lavur «Paul der sechste» o «Paulo sesto», ün’allusiun al Papa Paul VI. chi faiva furore superconservativo a ­Roma quella vouta. Il bap da meis compel nu vaiva ingün surnom, per no d’eira’l simplamaing «sar Sep». Seis figl d’eira nat incirca al listess di sco eu, aint pel november in seguit a las naiveras in favrer dal 1951, causa cha’ls seniors nu vaivan das-chü per ün pêr dis far lur servezzan pervi da la blera naiv. Meis ami d’eira ferm sco ün uors ed eir bundant ün cheu plü grond co tschels conscolars. E pro dispittas daiva quai üna ramanada ed ils inimis d’eiran per uschedir neutralisats. Per mai, cun mia leua locca, d’eira quai adüna ün grond avantag. Ün di cur cha sar Sep e Paul VI. vaivan da calcular las pajas per lur lavuraints in quel pitschen büro fümantà e ch’eu d’eira sco relativ bun quintist inga­schà per controllar amo üna jada las sommas per chi saja güst, n’haja dudi ün dis­cuors tanter ils baps dals duos malomers. Sar Sep: «Teis furber stübgia oura ils maloms e meis tuttel fa.» – Paul VI.: «Na, na, quai lura nu craja, id es precis suotsura. Meis sarà ün bun scolar e’s ruina ils ögls cun leger cudeschs, ma teis es plü furber!» – Sün quai as volva sar Sep vers mai, musc musc in meis chantun e disch: «I sarà sco chi’d es, che’s voula far.» Ed in seis dialect da Scuol Sot: «Sco a voo dus füssa da strar oora la böglia dad ün e stranglar a tschel cun tot!» – Insomma, eir ün’idea cristianaivla. Paulin Nuotclà è artist da sgrafit, chantautur ed illustratur – e viva a Susch. Paulin Nuotclà è artist da sgrafit, chantautur ed illustradur – e viva a Susch.

In occasiun da l’EBexpo a Scuol concerteschan las musicas da giuvenils La Plaiv-Zernez ed Engiadina Bassa in uniun. Quai es la prouva generala per la partecipaziun a la Festa da musica da giuvenils chantunala al principi da gün a Vals. Che unischa a giuvenils da Puntraschigna fin Tschlin – la musica. Fingià dal 2019 as vaivan miss insembel las musicas da giuvenils da La Plaiv-Zernez, Engiadina Bassa e Valsot per tour part cumünaivelmaing a la Festa da musica da giuvenils federala a Burgdorf. Quista collavuraziun musicala cuntinuescha eir davo la pandemia dal coronavirus: uschè piglian part las musicas da giuvenils da La Plaiv-Zernez ed Engiadina Bassa quist on a la Festa da musica da giuvenils chantunala als 4 da gün a Vals. E chi chi nu voul ir oura Vals a tadlar las contribuziuns musicalas da la giuventüna engiadinaisa, survain ün’ulteriura pussibiltà: in venderdi, ils 28 d’avrigl, concerteschan las duos musicas da giuvenils, suot la direcziun dals duos frars Flurin e Reto Lehner, in occasiun da l’EBexpo illa tenda da festa sün l’areal da Gurlaina a Scuol. Ün quarantina da giuvnas musicants e giuvens musicants da Puntraschigna fin Tschlin preschaintan ün püschel musical da prümavaira. Il punct culminant sarà lura la preschantaziun cumünaivla dal toc «A Scottish Portrait» cha las giuvnas musicantas ed ils giuvens musicants sunan eir a la festa da musica chantunala a Vals. Lavurar amo vi dals detagls Per exercitar il toc da festa organiseschan las duos societats la fin d’eivna dals 15 e 16 d’avrigl ün chomp da musica a S-chanf. «In quist’occasiun pudaina amo lavurar vi dals detagls», disch il dirigent da la Musica da giuventüna Engiadina Bassa, Flurin Lehner. Per el esa fich important cha’ls uffants possan far insembel musica ed eir star ün pa da cumpagnia. Il concert illa tenda da festa da l’EBexpo a Scuol in venderdi, ils 28 avrigl, cumainza a las 20.00. L’entrada es libra. «Nus ramassaran però üna collecta impustüt eir per cuvernar ils cuosts per tour part a la Festa da musica chantunala», disch Flurin Lehner. Sustegn finanzial per partecipar a la festa da musica chantunala survengnan las duos societats da musica da giuvenils eir dals cumüns concessiunaris. Uschè ha decis la Corporaziun Energia Engiadina al principi da marz da sustgnair il proget da musica dals giuvenils cun 10 000 francs. Trategnimaint a l’EBexpo Avant cha’l concert dals giuvenils dals 28 avrigl cumainza, as preschantarà a partir da las 19.00 eir üna band da la Scoula da musica Engiadina Bassa sül palc da l’EBexpo a Scuol. Ed in seguit al concert pisserarà DJ Foxy da Scuol per trategnimaint fin davo mezzanot. Intant cha’l program da trategnimaint da l’EBexpo in venderdi saira sta plütost suot l’insaina da la giuventüna engiadinaisa, survain la sonda saira, ils 29 d’avrigl, ün caracter plü internaziunal. A partir da las 20.00 es Sepp Mattlschweiger e seis Quintett Juchee respunsabel pel tact e pel tun. El es cuntschaint sco «Bariton Sepp» e viagiava plü bod culla cuntschainta Band «Die Moskirchner» per tuot il muond intuorn. Insacura ha’l vuglü ir ün’otra via musicala ed el ha fundà la Partyband «Juchee» chi’s ferma per üna saira eir a l’EBexpo a Scuol. Eir in sonda daja ouravant amo ün concertin da qualche bands da la Scoula da musica Engiadina Bassa sül palc illa tenda da festa in Gurlaina a Scuol. Program da festa sün l’app www.ebexpo.ch Las musicas da giuvenils unidas da l’Engiadina vaivan tut part fingià dal 2019 insembel a la Festa da musica federala a Burgdorf. Festa chantunala pels giuvenils La fin d’eivna dals 15 e 16 d’avrigl ha lö ün chomp da musica tuottafat special a S-chanf. Quia s’inscuntran üna quarantina da giuvnas musicantas e giuvens musicants da Puntraschigna fin Tschlin per exercitar in detagl il toc «A Scottish Portrait». La duos musicas da giuvenils e da giuventüna La Plaiv-Zernez ed Engiadina Bassa, chi stan suot la direcziun dals duos frars Reto e Flurin Lehner, han nempe decis da tour part als 4 da gün cumünaivelmaing a la Festa da musica da giuvenils chantunala a Vals e da preschantar quistas melodias da la Scozia sco toc da festa. Sco prouva generala per la festa chantunala concerteschan las duos musicas als 28 d’avrigl in occasiun da l’exposiziun regiunala EBexpo 2023 illa tenda da festa sün l’areal da Gurlaina a Scuol. (nba)

La Società da musica Ftan ha preschantà in sonda saira ün püschel musical da prümavaira cun chanzuns indigenas e da l’ester. La Musica da Ftan unischa, suot la direcziun da Jon Armon Strimer, ad üna trentina da musicantas e musicants giuvens e plü vegls. In sonda saira ha gnü lö il concert da la Società da musica Ftan illa sala polivalenta da la chasa da scoula a Ftan. Suot la bachetta da Jon Armon Strimer han las musicantas ed ils musicants preschantà ün püschel musical da prümavaira per tuot ils gusts. Il punct culminant avant la posa es sgüra stat il toc «Queen in Concert» cun ün potpurri da melodias da Freddie Mercury e sia cuntschainta band Queen, arrandschà da Jan van Kraeydonck, alias Frank Bernaerts. Cun seis nom original ha Frank Bernaerts eir arrandschà la chanzun Planes cha la Musica da Ftan ha sunà sco ultim toc avant la posa. Da manzunar in quista prüma part es natüralmaing eir la chanzun grischuna e rumantscha «In siemi» da Gion Balzer Casnova, chi’d es gnüda arrandschada da Thomas Rüedi. Musica indigena d’ün muoj da Ftan La seguonda part dal concert ha cumanzà cun üna surpraisa musicala: las musicantas ed ils musicants da Ftan han nempe sunà il toc «Rocket Journey» da Jason Lankford. E chi mâ vess cret cha davo quist nom as zoppa ün «muoj» da Ftan? Jason Lankford sta nempe per l’avaina musicala dal magister Janett Lehner oriund da Ftan. Il concert ha in seguit cuntinà cun marchas e polcas ed es tuornà cul «Number 7» illa musica da trategnimaint moderna. Quia ha muossà ün dals plü giuvens musicants si’abiltà sülla trumbetta ed ha natüralmaing surgni ün grond applaus. Eir per l’ultim toc dal concert «One Moment In Time» sun stats ils giuvenils i’l center. Quista chanzun cuntschainta da Whitney Houston ha la Società da musica Ftan sunà insembel cun scolaras e scolars da la Scoula da musica Engiadina Bassa chi abitan a Ftan. Bun’egualisaziun d’età La Società da musica Ftan, chi s’ha preschantada cun üna trentina da musicantas e musicants cun üna bun’egualisaziun d’età, ha pisserà cun lur program varià per plaschair pro las spectaturas e pro’ls spectatuors. Minchatant as vessa però giavüschà da las musicantas e dals musicants, e natüralmaing eir dal dirigent, ün pa daplü ris-ch pro la tscherna d’arrandschamaints plü pretensius e pro l’interpretaziun dals tocs. Per exaimpel ha strichà il dirigent pro la cuntschainta marcha «Schwyzer Soldaten» plü o main las parts tecnicas e plü difficilas dals instrumaints gronds ed uschè mancaiva ün pa il latmilch süllas chastognas. Il dirigent Jon Armon Strimer maina daspö l’utuon 2010 la Società da musica Ftan. El es stat magari cuntaint culla prestaziun da sia musica. «Il böt d’eira da ragiundscher üna bun’egualisaziun e quai vaina fat», ha’l respus sün dumonda. La Società da musica Ftan ha eir installà l’on passà üna gruppa da lavur chi’s dedicha a l’avegnir da la società e tschercha ün nouv dirigent pel futur. «Eu n’ha declerà da vulair cuntinuar fin cha nus chattain üna buna soluziun persistenta ed a lunga vista», ha infuormà Jon Armon Strimer. Pel dirigent e sia musica nun es la stagiun da musica uossa amo a fin. Davo üna cuorta posa as prepara la Società da musica Ftan per sunar a la Festa da giubileum da la Società da musica Tschlin chi ha lö als 24 da gün a Sclamischot. La Società da musica Ftan ha concertà in sonda passada suot la bachetta da Jon Armon Strimer.

Pel principi da quista prümavaira metta a disposiziun la Biosfera Val Müstair üna cussagliaziun d’üerts. La finamira da quella sporta es d’augmantar la biodiversità ed uschè eir d’amegldrar las circunstanzas pels insects. Perquai sta a disposiziun ün giardinier a la populaziun da la val cun tips e trics. «Siond cha la diversità dals insects as diminuischa fermamaing in Svizra ed in Europa, ha la Biosfera Val Müstair i’l program 2024 inizià ün proget da promoziun per insects», disch Yves Schwyzer, manader da la partiziun natüra e cuntrada pro la Biosfera Val Müstair. Sün basa da quel program ha la Biosfera Val Müstair cumanzà ad evaluar masüras pussiblas pels divers territoris illa val: las surfatschas agriculas, las surfatschas da god e las surfatschas chi creschan aint. E natüralmaing eir il territori abitabel cumprais üerts privats. «I dà blera glieud in val chi s’interessa pella tematica da la biodiversità e chi voul eir contribuir a quella cun far üert. Perquai vaina eir survgni bleras dumondas da cussagliaziun da privats fingià avant co cha no vaivan lantschà quist nouv proget», declera Yves Schwyzer. Ün giuven indigen Per schlargiar la biodiversità s’ha la Biosfera Val Müstair sco prüm drizzà al cumün, chi chüra la gronda part da la zona verda. Insembel cun ün expert es lura gnü elavurà ün plan da chüra per tuot quists territoris. Quel plan ha l’intenziun d’amegldrar la chüra a reguard la biodiversità e l’ecologia. «Bod al listess mumaint s’ha il giuven giardinier da cuntrada, Cédric Grond, fat independent. In ün discuors vaina constatà chi füss eir bel da spordscher üna cussagliaziun per üna chüra plü ecologica eir pels üerts privats», disch Yves Schwyzer. El agiundscha cha Cédric Grond haja üna gronda experienza – eir cun la flora indigena – e ch’el surpiglia uossa quista cussagliaziun d’üerts. La Biosfera Val Müstair haja però eir dumandà ad oters giardiniers illa val, ma quels hajan dit cha’l giuven collega, chi’d es daspö d’incuort independent, dess surtour la carica, quinta Yves Schwyzer ed agiundscha: «Id es üna situaziun da win win da pudair sustgnair ad ün giuven giardinier illa val cun ün proget chi d’eira fingià inizià.» Skizzar las ideas Eir sül pajais han ils territoris abitabels tenor Yves Schwyzer ün grond potenzial per amegldrar la situaziun a reguard la biodiversità: «I fa fingià üna gronda differenza schi s’implanta sco saiv viva frus-chers indigens invezza d’üna urbaja tschirescha (tud. Kirschlorbeer). Quai schlargia marcantamaing la biodiversità da tuot las bes-chas.» Chi chi voul far adöver da la cussagliaziun d’üert po far giò ün termin cun Cèdric Grond e quel tils vain lura a visitar. Id es previs ch’el as piglia temp var duos uras per üert per as far ün purtret e per dar las prümas cussagliaziuns. In seguit vegnan skizzadas la prümas ideas pella transfuormaziun da l’üert. Sper l’implantar fluors e plantas indigenas, vegnan eir proponüdas zonas in l’üert, chi nun han adüna dad esser rumidas sü e chüradas perfettamaing. Tenor Yves Schwyzer sun quellas fich importantas: «Quists ‹dischuordens› spordschan per da tuottas sorts bes-chas – sajan quai insects, reptils sco eir utschels – lös optimals per as retrar.» Implü dess eir gnir orientà davart neofitas e co cha quellas pon gnir allontanadas. «Ma a la fin esa tuot defini magari liber, i va per üerts plü ecologics ed i dà soluziuns fich individualas per mincha bsögn», declera Yves Schwyzer. La discussiun nun es amo finida Ma che güdan uossa tuot las masüras per daplü biodiversità illa Val Müstair, schi vegnan squittats – plü aval i’l Tirol dal Süd – blers pestizids per la cultivaziun industriala da maila? Ha quai insomma ün’inflüenza pella natüra da la Val Müstair? «In quel connex sun avant ün pêr ons gnüdas fattas masüraziuns insembel cun l’Uffizi per natüra ed ambiaint chantunal. Là s’haja vis chi dà tanteraint eir influenzas dal vent rivond dal Tirol dal Süd», disch Yves Schwyzer. El agiundscha cha’ls divers spazis da viver illa Val Müstair sajan amo relativmaing intacts e chi’s voul uossa in ün prüm pass provar da preservar la biodiversità existenta. In ün seguond pass dess alura gnir provà da schlargiar quella biodiversità. Yves Schwyzer disch cler e net cha las discussiun cun tuot ils partits invouts a reguard l’agricultura intensiva sur il cunfin nu sajan amo finidas: «In üna val cun 80 % paurs cun producziun biologica es l’influenza da quists vents inacceptabla, quai vala eir pella Biosfera Val Müstair.» In missiun per daplü insects Siond cha la diversità dals insect s‘ha diminuida marcantamaing, ha la Biosfera Val Müstair inizià i‘l program 2024 ün proget per la promoziun d‘insects. Perquai sun gnüdas evaluadas masüras per schlargiar la biodiversità sün tuot las surfatschas cumünalas. Pel principi da quista prümavaira metta a disposiziun la Biosfera Val Müstair implü üna cussagliaziun d’üerts. Perquai sta a partir da quista prümavaira a disposiziun ün giardinier a la populaziun da la val cun tips e trics. «I dà blera glieud in val chi s’interessa pella tematica da la biodiversità e chi voul eir contribuir a quella cun far üert», disch Yves Schwyzer, manader da la partiziun natüra e cuntrada pro la Biosfera Val Müstair. (fmr/cam) Per schlargiar la biodiversità illa val, metta la Biosfera Val Müstair a partir da quista prümavair a dispusiziun üna cussagliaziun d’üert.

Sco cha la Fundaziun Nairs scriva in üna comunicaziun, han els chattà ün nouv manader ­artistic. Uschè succeda Clifford E. Bruckmann a Christof Rösch. Illa comunicaziun s’ingrazcha la fundaziun pro Christof Rösch per seis grond ­ingaschamaint – el d’eira eir dürant blers ons il co-directur da la Fundaziun Nairs. Cun la tscherna da Clifford E. Bruckmann (1987) tras il cussagl da fundaziun, daja ün müdamaint da generaziuns. Clifford E. Bruckmann ha fin uossa manà ils locals d’exposiziun «unanimous consent» e «Hamlet» a Turich. L’absolvent dal program «Master of Arts in Fine Art» da la Zürcher Hochschule der Künste es daspö passa desch ons part e co-organisatur d’exposiziuns internaziunalas. (cdm/fmr)

In venderdi, ils 14 avrigl 2023, a las 19.15 salva il Center cultural Baselgia San Niclà illa baselgina a San Niclà sia radunanza generala. Davo la radunanza prelegia Gian Gaudenz a las 20.15 our da seis cudesch «Bündnerspeck». Sia infanzia ha’l passantà fin a l’età da desch ons a Martina. Lura es la famiglia ida a star a Kloten. «Da quist temp tratta eir mia istorgia ch’eu n’ha titulà cun ‘Bündnerspeck’», infuorma l’autur. Chi saja l’istorgia da Gianin e l’istorgia da la famiglia Gaudenz chi ha fat müdada da l’on 1962 dal pitschen cumünet muntagnard Martina giò Kloten. «Id es l’istorgia dal pitschen puob engiadinais chi ha stuvü imprender tudais-ch per pudair defender sia posiziun», disch Gian Gaudenz, «tuot las pitschnas aventüras e las scenas descrittas as basan sün evenimaints veritabels.» Sco finischun da l’occurrenza invida la società ad üna tschaina pitschna cun buntats reginunalas. (cdm/fmr) Il frontispizi dal cudesch da Gian Gaudenz.

Sco chi’d es tradiziun la dumengia da Pasqua ha invidà la Società da musica Sent al concert annual. E chi chi vess spettà be marchas e polcas es gnü surprais d’ün viadi musical cun üna barcha plaina sur mar e temp. «Turturella» vaiva nom il seguond toc cha la Società da musica Sent ha preschantà in dumengia saira, suot la direcziuna da Bastian Janett, al concert annual tradiziunal. Cun «Turturella» ha tradüt la moderatura dal concert Seraina Zanetti la chanzun d’amur «The Turtle Dove» scritta dad Etienne Crausaz. E «Turturella» nun es definitivamaing ingüna cumbinaziun da «tortura» e «lungurella», dimpersè voul dir «Turteltaube». Il concert da la Musica da Sent es stat tuot oter co üna tortura e lungurus. Las musicantas ed ils musicants han preschantà ün bel viadi cun emoziuns musicalas chi han plaschü bain a las audituras ed als audituors. «Quista saira nu rebomba defintitivamaing brich», ha constatà il president da la società Flurin Nuotclà pro seis bivgnaint. La sala in chasa da scoula a Sent d’eira nempe plain stachida. E sco sün üna barcha plaina ha tut la Musica da Sent ils preschaints sün ün viadi musical sur mar e temp. Destin musical dals vadrets Il punct culminant da quist viadi es sgüra statta l’ouvra «Schmelzende Riesen» dal giuven cumponist Armin Kofler, chi descriva musicalmaing il destin dals glatschers tras il müdamaint dal clima. Quist toc cumainza cun üna melodia quietta e majestusa chi muossa impreschiunantamaing la grondezza dals vadrets ill’Arctica. La chanzun vain interruotta d’üna part plü furiusa chi preschainta abruptamaing las consequenzas dal müdamaint dal clima. Il cumponist finischa il toc però eir cun ün pa spranza e melodias plü optimisticas. La Società da musica da Sent ha pisserà cun üna buna prestaziun musicala cha minchün dals preschaints vaiva ils purtrets da l’istorgia davant ils ögls e na pacs varan surgni la pel d’giallina tadland e reflettond las melodias. Cun vents fanatics ed energia Eir Ennio Morricone es gnü a tun in dumengia saira a Sent. L’unica oboista da l’Engiadina Bassa, Regula Felix, ha preschantà solisticamaing il toc cuntschaint «Gabriel’s Oboe». E culla marcha «Mars der Medici» ha fini la prüma part dal concert. Cun vents fanatics ed energia ha cuntinuà il concert davo la posa: Culs tocs «Fanatic Winds» da Thomas Doss e «Pastime with Good Company», arrandschà da Philip Sparke ha impustüt la generaziun giuvna da la Musica da Sent muossà lur fanatissem e spiert musical. Cun chanzuns da mariners ha lura cuntinuà il viadi musical e las musicantas ed ils musicants han preschantà cun «Santiano» ün potpurri da melodias da la cuntschainta gruppa da la Germania chi chanta sur da las aventüras e l’increschantüm oura sül mar. E forsa cha l’increschantüm es stat eir il chavazzin per tuornar in patria e pro la tradiziun musicala. Chi chi vess nempe spettà cha la Musica da Sent suna be marchas e polcas ha vis e dudi pro l’ultima chanzun dal concert cha quai nu d’eira uschea: Culla «Almtaler Polka» ha la Società da musica da Sent accumpli eir ils ultims giavüschs musicals. Ed eir scha plü bod vaivan las musicantas ed ils musicants da Sent la polca aint il sang, nun es statta l’ultima chanzun dal program da concert, la megldra prestaziun musicala da quista saira. Dal rest ha la Musica da Sent persvas e surprais, suot la bachetta da Bastian Janett, cun ün bel viadi musical da Pasqua. Cun üna trentina da musicantas e musicants ha preschantà la Società da musica Sent il concert annual da Pasqua suot la bachetta dal dirigent Bastian Janett. Sent: Musica per ün e minchün In dumengia saira ha gnü lö il concert annual tradiziunal da la Società da musica Sent. Cun üna trentina da musicantas e musicants e cun üna buna misculanza da giuvenils e musicants plü vegls, ha preschantà il dirigent Bastian Janett ün viadi musical sur mar e temp. Il punct culminant dal concert a Sent es sgüra stat il toc «Schmelzende Riesen» chi renda attent musicalmaing a las consequenzas dal müdamaint dal clima. E cun chanzuns d’amur e melodias da «Santiano» ha cuntinuà il viadi musical sur il mar. Il concert da la Musica da Sent es stat üna turturella musicala cun spiert ed energia dal plü giuven dirigent da musica in Engiadina. Ma eir marchas e polcas – cha las musicantas ed ils musicants da Sent vaivan dal rest plü bod aint il sang – nun han das-chü mancar. (nba)

Eir quist on spordscha la plattafuorma «Double» da la Migros mentorats per teater, musica ed eir litteratura in tuot las linguas naziunalas. L’autura Romana Ganzoni es gnüda tschernüda fingià pella seguonda jada per far ün da quists mentorats in prosa e/o lirica in vallader e/o puter. Il proget «DoubleLiteratur» tschercha minch’on ses o set menturas e mentuors. Quels as chattan cun auturas ed autuors cha la Migros tscherna. Previs sun 10 inscunters per lavurar litteramaing. Resguardadas vegnan be las annunzchas da persunas chi abitan in Svizra. Per persuna ed on es permissa be ün’annunzcha. A la fin dal mentorat publichescha la Migros sün sia pagina d’internet ün extract dal text litterar chi’d es gnü elavurà in occasiun dal «DoubleLiteratur». (cdm/fmr)

Tschinch ons davo seis roman «Ein Winter in Istanbul» cumpara quists dis ün nouv cudesch dad Angelika Overath, l’autura chi viva daspö 16 ons in Engiadina Bassa. «Unschärfen der Liebe» es la seguonda part d’üna trilogia – e cun quai üna cuntinuaziun da l’istorgia da l’Engiadinais Cla chi vaiva chattà sia grond’amur ed ha cumanzà ad Istanbul üna nouva vita. In seis nouv roman «Unschärfen der Liebe» quinta l’autura Angelika Overath d’ün viadi tanter vest ed ost cha’l marus da Cla, Baran, fa cul tren da Cuoira ad Istanbul. Il viadi nun es be üna müdada da lö, mabain eir üna müdada radicala da vita cha Baran sto far. Ils inscunters aint il tren as maisdan cun algordanzas e sömmis. Il viadi da plüs dis finischa cun üna stremblida da l’orma da Baran, ma eir da la terra. Ad Instanbul capita nempe ün terratrembel, güst’al mumaint cha Baran riva là. L’autura Angelika Overath viva daspö 16 ons in Engiadina Bassa. Ella ha scrit plüs romans ed ha publichà poesias in rumantsch e tudais-ch. Ella fa reportaschas da viadi e scriva criticas da cudeschs illa FAZ. Cun seis hom Manfred Koch maina ella üna scoula da scriver a Sent. Il viadi cul tren infin ad Istanbul ha ella eir fat svessa. RTR: Davo «Ein Winter in Istanbul» es «Unschärfen der Liebe» la seguonda part da Sia triologia dad Istanbul. Schi’s conguala quists duos toms: daja differenzas? Angelika Overath: Üna differenza es sgüra l’acziun externa: «Ein Winter in Istanbul» giouva in nouv lös al Bosporus. No inscuntrain a Cla, il magister engiadinais, a Baran, l’artist türch-grec, ün artist da la vita, lura ad Alva, la marusa o spusa da Cla. No eschan sülla vart europeica e sün quella asiatica da la cità, ma il roman es eir ambientà süllas barchas chi collian ils singuls lös al Bosporus. Il roman es dimena eir ün cudesch davart Istanbul. «Unschärfen der Liebe» es fabrichà sü oter. L’acziun externa es qua ün viadi da tren davent da Cuoira sur il Balcan ad Istanbul – sur Sargans, tras il Liechtenstein, Puntina, Graz, tras la Slovenia e Croazia, fin in Serbia. Lura tras la Bulgaria fin in Türchia, per rivar lura ad Istanbul. Quai dimena l’acziun externa. Daja eir differenzas sül plan da l’acziun interna, schi’s metta quists duos romans ün dasper tschel? Schi – «Ein Winter in Istanbul» d’eira quintà our da la perspectiva da l’Engiadinais Cla, il magister. In «Unschärfen der Liebe» viagia il lectur o la lectura cun Baran e passainta il viadi our da sia perspectiva, in sias regordanzas ed in seis sömmis. Quels chi han let il prüm roman, cugnuoschan la relaziun d’amur tanter ils duos homens our dal püt da vista plüchöntsch tmüch ed eir ün pa süt da Cla. Uossa eschna cun Baran in ün muond plü radical. Eu craj cha quist roman qua saja plü intim, el muossa plü l’orma. Ed Alva? La spusa da Cla chi s’ha distanziada e separada da Cla in «Ein Winter in Istanbul», cumbain ch’ella spettaiva ün uffant dad el. Co vaja cun ella, duos ons plü tard? Florinda, l’uffant da Cla ed Alva, ha uossa duos ons. Alva viva suletta cun sia figlia a Cuoira. Cla e Baran vegnan suvent a far üna visita e la pitschna tils nomna Cla-Pa e Ba-Pa. Per ella sun ils homens ün pêr, chi tocca pro ella e pro sia mamma. Ma dürant il viadi da tren cun Baran vegnan il lectur e la lectura a savair cha quist equiliber ha cumanzà a sbaloccar. Alch s’ha müdà. Hai, Baran e Cla han passantà la stà cun Alva e Florinda in Grischun. Baran nu voul svess na crajer, ma el s’ha inamurà in Alva. Ed amo daplü. Intant ch’el va adüna daplü davent dad ella, bada el quant dastrusch ch’ella es e quant importantas cha Alva e la pitschna sun dvantadas per el. Uschè ch’el stübgia a la fin da tuornar a Cuoira, eir perquai ch’el bada cha Cla, chi spetta ad Istanbul, til vegn adüna plü ester? Sül viadi vegnan insembel il muond intern da Baran ed ils inscunters ch’el ha in üna sort confruntaziun tanter ost e vest. Ed eir scha Alva nun es là, til es ella dastrusch, ella til accumpogna. E quai ch’el passainta sül viadi, per part mumaints fich intensivs, driva portas vers regordanzas, ma eir vers dubis. Il cudesch finischa cun üna sdarlossada da sia orma e da la terra, ün terratrembel, al listess mumaint. Ün’actualità chi tocca. Seis cudesch finischa cun ün terratrembel ad Istanbul. Cur ch’eu n’ha dudi dal terratrembel dals 6 da favrer 2023 in Türchia e Siria, d’eira meis roman güsta in stampa. Ma quai chi pudess far temma es cha quist terratrembel ch’eu descriv aint il cudesch, gnarà. No nu savain be na cura. No vain discurri uossa da las prümas duos parts da la trilogia. Ans tradisch’La co chi giarà inavant? Il terz tom varà nom «Alvas Antwort», ambientà sarà’l a Cuoira. Eir darcheu duos ons plü tard. Eu til quint our dal muond intern da la duonna, dad Alva. Ün cudesch cun üna vista da duonna. Florinda ha lura quatter ons. Güst’uossa n’haja l’idea da laschar giovar il roman in 24 uras. Ma eu nu sa amo, scha quai funcziuna lura eir propi. Il roman «Unschärfen der Liebe» as poja retrar in librarias. L’autura Angelika Overath ha scrit dürant quatter ons vi da seis nouv roman «Unschärfen der Liebe». Il roman «Unschärfen der Liebe» es üna cuntinuaziun dal roman «Ein Winter in Istanbul», cumparü avant tschinch ons.

Sco chi’d es tradiziun a la Gövgia soncha ha invidà la Società da musica Scuol al concert da prümavaira illa sala cumünala da la chasa da scoula a Scuol. Suot la bachetta dal Puschlavin Ivan Nussio han las musicantas ed ils musicants da Scuol preschantà ün program varià e pretensius. Sper l’ouvra «Fields of Honour» da Thierry Deleruyelle chi descriva la battaglia pro la Somme, es gnü preschantà ün menü da gourmet frances in set trats musicals sco puncts culminants da la prüma part dal concert. Culla marchà «Ascot» han ils preschaints al concert eir pudü visitar üna cuorsa da chavals. Illa seguonda part dal concert ha la Musica da Scuol visità il muond da musica da Ray Charles, Henry Mancini o Duke Ellington. Culla chanzun «Chara lingua da la mamma», dirigida dal vice-dirigent Reto Mayer, sun gnüdas svagliadas eir emoziuns da la patria. Per emoziuns sur il mar ha pisserà la chantadura e musicanta Sidonia Caviezel pro l’interpretaziun da «Blue Moon», accumpagnada da la Musica da Scuol. Culla polca «Sommerpause» sco prüm supplemaint sun eir gnüts accumplits ils giavüschs tradiziunals. Las visitaduras ed ils visitaduors han onurà la prestaziun musicala cun grond applaus. Pella moderaziun ha pisserà Roman Dobler. Eir el es gnü onurà dal president da la Società da musica Scuol Dumeng Spiller. (nba) La Società da musica Scuol suot la bachetta dad Ivan Nussio.

Tanter Lavin e Zernez vessa da dar prosmamaing üna «roschada» da possess pro las immobiglias da pravenda. In marcurdi ha la Corporaziun Evangelica Zernez da decider davart quist barat. Schabain cha insè esa üna formalità, perquai cha la cuntrapart, il cumün da vaschins da Zernez ha fingià decis in chosa la fin da l’on passà. Insè nun esa ün misteri – las pravendas catolicas o refuormadas in Grischun han qualche possess immobigliar in fuorma da baselgias, terrain o chasas da pravenda. Quai es il cas impustüt pro pravendas fusiunadas dürant quists ultims ons. Tenor il president da la Corporaziun Evangelica Zernez, Hermann Thom, nu tocca sia pravenda però sgür na pro las richas in Grischun – e listess ha quella raspada da decider in sia prosma radunanza davart ün «barat immobigliar». I va per possess a Lavin e Zernez. La Corporaziun Evangelica Zernez s’ha unida avant pacs ons our da las singulas raspadas tanter Brail e Lavin, davo cha quellas fracziuns vaivan fusiunà dal 2015 al cumün politic da Zernez. L’abitaziun da la pravenda es intant vöda Davo cha la fusiun da la corporaziun evangelica es ida in vigur, es adüna statta la chasa da pravenda a Zernez il «cour» da la raspada. Quia, i’l chasamaint fabrichà avant 150 ons as rechatta daspö ons ed onnorums la sala da la pravenda, il büro, l’archiv da la raspada e sül plan sura eir ün’abitaziun per ün/a predichant/a. Intant es quell’abitaziun però vöda, perquai cha la plazza da ravarenda es vacanta. L’inserat es amo adüna publichà sülla homepage da la pravenda. Ma il president da la Corporaziun Evangelica Zernez es da buna spranza. Hermann Thom: «La plazza nun es occupada pel mumaint, ma nus vain substituts chi rivan dürant la stà e lura eir tanter utuon e Pasqua da l’on chi vain.» – Uschè cha eir l’abitaziun illa chasa da pravenda a Runatsch sarà bainbod darcheu abitada. Posseder per pudair renovar Ma l’intera chasa da pravenda a Zernez nu tocca insè a la pravenda, mabain al cumün da vaschins. La corporaziun evangelica es be a fit in quellas localitats. E precis quai as vess da müdar prosmamaing. La Corporaziun Evangelica Zernez voul nempe surtour il chasamaint. Ed il president declera eir perche: «Uossa vaina natüralmaing da pajar fit, i’s tratta d’ün import da var 20 000 francs l’on. In avegnir crodessan davent quels cuosts. Ün oter motiv es cha nus stuvessan renovar prosmamaing las localitats a Zernez – ed id es plü simpel d’ir in tschercha da sustegn finanzial, scha’l chasamaint tocca a nus.» Per la chasa da pravenda a Zernez less la corporaziun dar in barat seis agen possess a Lavin. Là posseda la pravenda nempe terrain agricul (ot parcellas plü pitschnas cun in tuot 8170 m²) ed ün’abitaziun da 5 ½ stanzas illa chasa da scoula veglia, ingio ch’üna famiglia es a fit. I’l rom da l’inter barat stuvess la pravenda amo pajar 299 600 francs al cumün da vaschins, cun quai cha la valur immobigliara dal l’edifizi a Zernez es plü ota co’l possess cha la pravenda ha a Lavin. Tuot resta in possess dal man public Davart il barat ha eir il cumün da vaschins da Zernez gnü da decider in december 2022. Quel ha decis unanimamaing d’acconsentir la dumonda da la Corporaziun Evangelica Zernez. Uschè cha uossa sto be amo la pravenda far bun la fatschenda in marcurdi. Uschè gniss a funcziunar ün barat chi stess plainamaing sün lingia cullas intenziuns dal president da la Corporaziun Evangelica Zernez, Hermann Thom: «A nus staja ferm a cour cha las immobiglias restan in possess dal man public, tant l’abitaziun a Lavin sco eir il terrain agricul. Ils contrats da fittanza valan inavant, eir in cas cha quist barat gniss decis.» Uschè cha la Corporaziun Evangelica vess chattà – scha la radunanza va d’accord – üna soluziun a lunga vista per la chasa da pravenda. Uossa saraja be amo da chattar eir üna soluziun a lunga vista culla plazza d’ün/a ravarenda. La chasa da pravenda a Runatsch/Zernez dürant üna bunura da naivada in avrigl. Quia as rechatta il sez da la Corporaziun Evangelica Zernez, eir scha’l chasamaint es intant amo in possess dal cumün da vaschins. La chasa da pravenda a Runatsch/Zernez dürant üna bunura da naivada in avrigl. Quia as rechatta il sez da la Corporaziun Evangelica Zernez, eir scha’l chasamaint es intant amo in possess dal cumün da vaschins. La chasa da pravenda a Runatsch/Zernez dürant üna bunura da naivada in avrigl. Quia as rechatta il sez da la Corporaziun Evangelica Zernez, eir scha’l chasamaint es intant amo in possess dal cumün da vaschins. La chasa da pravenda a Runatsch/Zernez dürant üna bunura da naivada in avrigl. Quia as rechatta il sez da la Corporaziun Evangelica Zernez, eir scha’l chasamaint es intant amo in possess dal cumün da vaschins.

D’incuort ha gnü lö i’l Center Cultural baselgia San Niclà la radunanza generala cun üna prelecziun da Gian Gaudenz da Strada chi abita a Cuoira. Il referat es gnü imbelli musicalmaing da la Chapella Erni. A la radunanza generala cha la società dal Center Cultural baselgia San Nicla ha salvà in venderdi a San Niclà/Strada d’eira preschainta üna quarantina da persunas. Quellas han approvà tuot las tractandas generalas. Jachen Erni, il president dal center ha preschantà il quint 2022 cun entradas bundant da 19 640 francs e sortidas da bundant 25 760 francs e cun üna perdita da s-chars 6120 francs. Il resultat es d’attribuir al fat cha duos arrandschamaints nun han pudü gnir realisats sco previs ed han chaschunà cuosts. Eir la contabiltà ed il fit da la baselgia han inchargià il quint supplementarmaing. Las activas dal center importan amo s-chars 10 000 francs. Il preventiv 2023 prevezza ün s-chavd da 6910 francs. Il program d’arrandschamaints pel 2023 spordscha amo ses occurrenzas. Prelecziun our dal cudesch cumparü d’utuon Davo la radunanza ha Gian Gaudenz prelet our da seis cudesch autobiografic in lingua tudais-cha cul titel «Bündnerspeck». Tanteraint ha la Chapella Erni pisserà pel trategnimaint musical. L’autur es nat da l’on 1952 a Strada ed i a scoula fin la terza classa a Martina. Lura ha survgni seis bap üna plazza da lavur a Kloten e perquai ha la famiglia fat müdada. «Ün bel di n’haja drivi il vierchel da meis computer, drivi il Word e scrit nan chapitel 1», ha declerà Gian Gaudenz la naschentscha da seis cudesch. Lura ha’l cumanzà a scriver: «Bündnerspeck». Quai es l’istorgia da Gianin e da la famiglia Gaudenz chi ha fat dal 1962 müdada dal pitschen cumünet muntagnard Martina a Kloten, la porta i’l vast muond. Il prüm esa stat d’imprender la lingua dals da Kloten Il cudesch quinta da la rumida da la chasa a Martina e dals temps da scoula da Gianin insembel cun seis amis. Cun 10 ons ha il puob muntagnard dimena fat müdada cun sia famiglia a Kloten illa Svizra Bassa, illa tschiera ed ha stuvü ir là a scoula. Per Gianin ün temp stantus tanter scolaras e scolars ch’el mai nu vaiva amo mai vis, chi discurrivan üna lingua per el amo estra e chi nu til trattaivan be cun amiaivlezza, per part til nomnaivna «Steibocktschingg». El quinta eir dad inscunters dad el e seis bap cun pilots e stewadessas e cun vista süls eroplans culla crusch svizra e culla savur da kerosin. Per el d’eira quai ün muond tuottafat nouv. Chomp da skis in Engiadina In quarta classa ha Gianin tut part ad ün chomp da skis a San Murezzan. Insembel cun duos amis ha el pudü far üna visita a seis bazegner Chasper Ans Grass, prüm concierge i’l renomnà Hotel Palace. Bazegner cun ün frac e cullas clavs dad or da concierge ha lura muossà als trais mats las bellezzas d’ün Grandhotel. Ils mats d’eiran inchantats e schmorts da l’hotel müravglius ed a la fin ha bazegner dat a minchün ün tschincun ed impromiss da far üna visita a Kloten. Davo las vacanzas ha bazegner fat la visita impromissa illa scoula e quintà als scolars davart l’hotel a San Murezzan e davart la cliantella nöbla. Quista visita es eir statta l’ultim adieu da bazegner causa ch’el es bainbod davo mort. Gian Gaudenz ha prelet a San Niclà. La Chapella Erni ha imbelli la prelecziun musicalmaing. Jachen Erni, president dal Center Cultural baselgia San Niclà. «Bündnerspeck», l’istorgia da Gianin In venderdi ha gnü lö i’l Center Cultural baselgia San Niclà a Strada la radunanza generala da la società ed üna prelecziun da Gian Gaudenz our da seis cudesch cul titel «Bündnerspeck». Quel descriva aventüras e scenas chi’s basan sün evenimaints da Gianin chi ha vivü a Martina fin la terza classa. Lura han el e sia famiglia fat müdada a Kloten. In ün muond ester cun blers obstaculs. El as sentiva sco ün muntagnard gnü implantà giò la Bassa chi gniva nomnà per part da seis conscolars «Steibocktschingg». (fmr/bcs)

Grazcha a l’ingaschamaint da Chatrina Ritzmann ed agüdontas as chattan las senioras e seniors da Sent ün per jadas l’on ad inscunters. D’incuort es ün da quels gnü inrichi cun ün referat da Paul Grimm davart l’istorgia da Sent. Paul Grimm dad Embrach (Turich) es rivà dal 1979 in Engiadina Bassa, ha dat scoula a l’Institut Otalpin a Ftan ed ha instrui là fin pro sia pensiun dal 2011. Grimm ha stübgià istorgia e geografia e quella paschiun til es restada fin ad hoz. El viva cun sia duonna in lur chasa a Ftan Pitschen. In venderdi passà ha Paul Grimm inrichi l’inscunter da las senioras ed ils seniors da Sent. Quels inscunters han lö lö grazcha al grond ingaschamaint da Chatrina Ritzmann ed agüdontas. Paul Grimm ha quintà davart l’epoca glaciala, davart Johann Coaz e da Peider Lansel. Il referat es gnü illustrà cun diversas fotografias. Sco prüm ha el muossà üna fotografia dal 1928 dal Laiet dal Lischana cul vadret chi muossa la grossezza dal glatsch da var 30 meters. «Üna part da quel es crodada quella jada aint il lai ed ha pisserà per ün’auazun chi ha chaschunà gronds dons fin giò S-charl.» Hoz es il glatscher alguà ad ün glatscherin. El ha eir manzunà ils vadrets d’avant 20 000 ons cul vadret principal da l’En fin a Rosenheim e culs vadrets laterals da S-charl, da Val d’Uina, Val Sinestra ed oters plü. Corrupziun politica Paul Grimm ha eir quintà davart il temp d’avant var 400 ons, i’l temp da Baldirun ed il temp dals Scumpigls grischuns sco part da la Guerra da 30 ons. Ün temp cun üna politica corrupta e cun scumpigls chi han procurà per fominas e malstar da la populaziun. Üna persuna chi ha buollà üna part da l’istorgia es stat Georg Jenatsch (1596), ravarenda, colonel, diplomat, voul dir üna persuna importanta crudela e radicala. El es stat diversas jadas a Sent e lavuraiva insembel il prüm culs Frances e plü tard cun l’Austria. Quella jada dal 1652 han ils cumüns da l’Engiadina Bassa as cumprats liber da l’Austria e sun dvantats independents. A la fin da seis referat ha Grimm manzunà l’importanza da Peider Lansel pel cumün da Sent. Il Sentiner vaiva iertà la ruina San Peder. «El ha fabrichà oura il clucher da San Peder cun üna pitschna stüvetta ingio ch’el faiva seis stüdis e davo sia mort dal 1943 s’haja fat perscrutaziuns chi han muossà a man da lains chi’s ha chattà aint ils mürs cha San Peder d’eira gnü fabrichà dal 1173.» Ils preschaints sun gnüts a savair amo bler oter davart l’istorgia na be da Sent e stats davo da cumpagnia. Paul Grimm da Ftan ha referi davart parts da l’istorgia da Sent. La fotografia muossa il vadret dal Lischana dal 1928. Chatrina Ritzmann es la manadra da la Pro Senectute da Sent.

Sco cha la FMR ha rapportà ha la Corporaziun Butia Tarasp gnü da schoglier l’ultim temp divers problems. Intant s’haja chattà culla nouva direcziun da la butia üna buna soluziun. D’incuort s’ha la suprastanza da la butia e la Pro Tarasp però as drizzada cun ün fögl volant als commembers e cliaints. In quel comunicheschan els ils pissers per mantgnair inavant la butia. La butia po be surviver sch’ella generescha avuonda schmertsch. Sco chi infuorman as rechatta la butia dastrusch al minimun d’existenza. Cul flyer lessan ils respunsabels animar a la glieud da far lur cumischiuns eir illa butia in cumün. Els tscherchan eir agüdonts ed agüdontas per sustgnair a la manadra da la butia. (fmr/bcs) La Butia Tarasp.

I nun es stat il prüm poetry slam rumantsch, ma probabel la prüma «battosta poetica» in territori ladin. L’Uniun dals Grischs ha invidà in sonda saira illa Grotta da cultura a Sent al prüm da quatter poetry slams ch’ella organisescha dürant quist on. A Sent han las trais auturas e l’autur survgni ün applaus frenetic per lur performanzas. Che as poja tuot far per rumantsch? As riva p.ex. da «slammar» eir in lingua rumantscha? Voul dir: vaja a peformar texts poetics in ün poetry slam eir in net e s-chet ladin? – La resposta han dat in sonda saira a Sent trais auturas giuvnas, ün autur giuven, üna moderatura e l’Uniun dals Grischs(UdG) chi nu less – tenor l’ultima radunanza generala dals 1.avrigl – plü esser tant «grischa». Ed eir las passa 60 aspettaturas ed aspettaturs ha güdà a dar la resposta in connex cul poetry slam a Sent: Bain cler chi va a far ün poetry slam! Per üna butiglia da licör Las reglas dal poetry slam (per rumantsch: battosta poetica) sun svelt stattas etablidas da l’autura e moderatura Romana Ganzoni da Schlarigna. Ella ha surtut in sonda saira il «super-job» da manar tras la saira e da far d’arbitra. Ed ella ha eir portà – cun giacca da chürom, schocca rösa e s-charpas d’argient – ün pa glamour i’l Piertan da la Grotta da cultura. Las reglas apunta: performar ils texts in lunghezza maximala da ses minuts, il public dà il güdicat cun seis applaus, da guadagnar daja a la fin üna butiglia da vinars – illa versiun da l’UdG üna butiglia licör dad iva. Davo il test obligat cun l’applaus esa lura i liber. Sül palc han prelet – o illa lingua dal poetry slam plütost «performà» – duos auturas puteras, ün’autura ed ün autur vallader: Hannah Flury da Zuoz, Nadja Hort da Turich, Janic Maskos da Scuol e Selina Müller da Martina. Minchün/a ha prelet duos texts. Da sborgnas e libertats Il prüm text da la «battosta poetica» es lura fingià stat per uschedir üna prognosa chi chi pudess guadagnar il licör. Selina Müller ha nempe quintà dad üna sborgna. In möd virtuos ha ella stort ils pleds per descriver co cha l’alcohol till’ha stort il stomi. La performanza da la giuvna gimnasiasta engiadinaisa ha muossà cun che ingredienzas cha’l poetry slam lavura: cun üna prelecziun viva, cun rimas internas, cun gös da pleds, cun interagir cul public. Da quellas ingredienzas ha eir dat perdütta Janic Maskos cun seis text «Eu po eir». In quel ha el lodà e schmaladi al listess mumaint las libertats poeticas – güsta eir in connex cun ün poetry slam. Janic Maskos ha fat siglir las richezzas linguisticas rumantschas sco scha quai füss la plü normala roba dal muond, fond qua e là eir allusiun al canon da la litteratura rumantscha. Da rizzas e giats Tuns plü tranquils sun lura stats d’udir i’ls texts da las duos auturas puteras Hannah Flury e Nadja Hort. La prüma ha descrit in seis duos texts duos bes-chas: las giattas e las rizzas. I’l prüm text ha ella exprimi il giavüsch da pudair esser sco üna giatta, s’imaginond la vita da quella. I’l seguond text ha ella quintà da las rizzas chi giodan dürant la not ils plaschairs in üert, dürant ch’ingün nu tillas vezza. Nadja Hort es üna «slammadra» regulara da Turich chi discuorra però eir puter. Ella ha rendü omagi a l’amur chi fa ün strich tras la vita d’üna persuna chi vaiva «vairamaing tuot oters plans». In ses seguond text ha Nadja Hort perfin tut per mans üna tematica amo plü delicata, nempe quella d’uffants chi vegnan in scoula cun üna «buscha» plaina da pissers tanter mobbing e malatias. E güsta quist’autura ha muossà fuormalmaing ün’otra ingredienza dals poetry slams, nempe da repeter sco ün refrain da chanzun singulas passaschas, da lavurar cun ritem, tun, variaziun e structura clera. La finischiun han fat ils duos matadors locals in Engiadina Bassa, Janic Maskos e Selina Müller. Tuots duos han trattà üna tematica chi dà rumpatesta a lur generaziun – la superficialità illa communicaziun ed illa relaziun digital-sociala, ingio cha la singula persuna as sainta suletta e brama l’inscunter real, per dar dal pled ün cun tschel. La prüma da quatter «battostas» Il poetry slam a Sent ha organisaà la nouva suprastanza da l’UdG chi ha gnü be d’incuort sia radunanza. La capo-organisatura da quist arrandschamaint es statta Gianna Duschletta chi s’ha muossada a la fin da la saira fich satisfatta invers la FMR: «Tuot es i fich bain – buns texts, bun’atmosfera e sala plaina. Eu m’allegr fingià süllas prosmas ediziuns.» L’UdG prevezza nempe d’organisar quist on amo trais da quels poetry slams in Engiadina, sco a Sent cun auturs invidats dals organisaturs obain eir cun poets e poetessas voluntarias. Eir schi’d es gnü dit a Sent chi’s tratta dal prüm poetry slam rumantsch, nun es quai dal tuot il cas. Fingià in plüssas occasiuns han poets e poetessas rumantschas performà texts in simila fuorma da concurrenza, tanter oter eir als Dis da litteratura a Domat dal 2015 dürant üna gronda sairada da poetry slam. Applaus frenetic Premiera rumantscha o brich – pac importa. Mincha text ha survgni in sonda saira a Sent ün applaus frenetic. E quel es gnü d’ün public eir plü giuven chi nun es uschigliö per forza preschaint a mincha prelecziun litterara rumantscha. A la fin ha üna runda finala d’applaus stuvü eruir chenün/a slammader/dra chi va cullas urbajas – o meglder dit culla butiglia. La cuorsa ha fat Selina Müller, forsa eir pervi da seis text da la sborgna chi’d ha stort ils pleds ed il stomi. In quel sen: «viva» – ed a la prosma! Ils prossems poetry slams da l’UdG sun als 16 da gün, als 22 da settember ed als 24 da november 2023. Detagls davart lös ed uraris sün www.udg.ch. Selina Müller prelegia il text da la sborgna i’l Piertan da la Grotta da cultura a Sent. Ella es a la fin la victura da la saira e survain il prüm premi – üna butiglia licör dad iva. Sül palc e sülla cuotscha dal poetry slam ladin da sonda saira a Sent (da schn.): Janic Maskos, Selina Müller, Romana Ganzoni (moderatura), Nadja Hort e Hannah Flury. Sül palc e sülla cuotscha dal poetry slam ladin da sonda saira a Sent (da schn.): Janic Maskos, Selina Müller, Romana Ganzoni (moderatura), Nadja Hort e Hannah Flury. Sül palc e sülla cuotscha dal poetry slam ladin da sonda saira a Sent (da schn.): Janic Maskos, Selina Müller, Romana Ganzoni (moderatura), Nadja Hort e Hannah Flury.

In dumengia dà il Cor masdà da Tschlin seis concert annual. Suot la bachetta dal dirigent Jachen Janett chanta il cor ün püschel da chanzuns rumantschas, austriacas, talianas, francesas, svedaisas fin pro spirituals americans. Tanteraint sunan Anton Ludwig Wilhalm chi maina la scoula da musica da l’Engiadin’Ota trumba, trumbetta e tüba, e l’organist Stefano Rattini dal Tirol dal süd suna l’orgel. Il concert a Tschlin in dumengia, ils 23 avrigl 2023 illa baselgia San Plasch cumainza a las 20.00. (cdm/fmr)

A la Società d’Ütil public da Sent esa reuschi d’organisar ün bel concert cul titel «Carte Blanche per... tuot las uraglias». Sara Bigna Janett (sopran), Domenic Janett (clarinetta) e Rudolf Lutz (orgel e clavazin) han inchantà e manà clings magics illa baselgia a Sent. Ils preschaints in dumengia saira a Sent sun gnüts salüdats giò da l’empora cun ün preludi improvisà da Rudolf Lutz a l’orgel adattà cun chant e clarinetta. «No lessan salüdar a tuots chi s’han ris-chats da gnir our da las stüvas chodas i’l fraid sco in december. No vain dudi ün preludi cun ün coral d’üna melodia veglia dal 17avel tschientiner e davo ün toc da Bach per orgel e clarinetta», ha orientà Sara Bigna Janett sco introducziun dal concert «Carte Blanche per...tuot las uraglias», organisà da la Società d’Ütil public da Sent. Il seguond toc d’eira da Robert Schumann (1810-1856) «Seit ich ihn gesehen habe», chantà e suna cun bler sentimaint, cun grond savair ed adattà dals instrumentalists cun grond respet a la vusch da la chantadura. Tanteraint han ils preschaints eir giodü üna chanzun rumantscha fich veglia «Fila fila» chantà da Sara Bigna in möd comoss e da cour e «Der Hirt auf dem Felsen», üna da las ultimas cumposiziuns da Franz Schubert (1797-1828). «Eu m’ha decis da scriver ün agen toc da musica chi tratta da vita e mort, voul dir vo dudivat la prüma rapreschantaziun da quel. Eu n’ha proponü da sunar quel ed els duos han per maniera bod stuvü dir da schi», ha dit Rudolf Lutz cun ün surrier. Ün toc cun ün text da Luisa Famos, scriptura da Ramosch (1930-1974) cun parts dissonantas e difficilas pels instrumaintalists, ma impustüt eir pel sopran. Rudolf Lutz ha dedichà e surdat quel toc a seis ami Domenic Janett. Chanzuns per uffants «Eu n’ha parturi avant nouv mais ün mat e m’ha occupada da literatura per uffants. Perquai lessan no integrar in nos concert eir ün pêr chanzuns per uffants.» Accumpagnà dals duos instrumaintalists ha Sara Bigna Janett chantà diversas chanzuns per uffants chi han chattà gronda simpatia pro’ls preschaints illa baselgia bain occupada. «No sunain uossa ün toc chi cumainza cun taimpra seriusa, plü tard va’l in extasa e cun üna finischiun bod soncha cha vo varat fadia a la fin d’applaudir», ha descrit Rudolf Lutz ün toc furius. Ün toc cun variaziun, cun grond spazi per improvisaziun e cun passaschas seriusas cun ritmica da swing ed a la fin calma. Lutz ed ils duos Janetts nu’s d’eiran in cler scha’ls duos homens han gnü l’onur da far musica cun Sara Bigna o scha Sara Bigna ha gnü l’onur da chantar cun Domenic e cun Rudolf. L’auditori ha giodü üna bun’ura cun musica da tuot gener preschantada cun grond savair ed in möd, sco schi nu dess per els trais alch oter co musica. Il trio in plaina acziun. Barba Domenic cun sia nezza Sara Bigna Janett. Rudolf Lutz, Sara Bigna Janett e Domenic Janett (da schn.) han inchantà. Concert cun Sara Bigna Janett e musicants In dumengia passada ha gnü lö illa baselgia San Lurench a Sent ün concert cun Sara Bigna Janett (sopran), Domenic Janett (clarinetta) e Rudolf Lutz (orgel e clavazin). I’l concert sun gnüdas preschantadas ouvras classicas, improvisaziuns e passaschas seriusas, cun chanzuns popularas e cun chanzuns per uffants. Id es statta üna cumbinaziun gratiada chi ha dat al concert gronda variaziun. Organisà il concert illa baselgia ha sco üsità la Società d’Ütil public da Sent. Ils tocs sun gnüts declerats cun viz ed umur in möd chi ha dat risadas spontanas. (fmr/bcs)

Daspö passa 100 dis es Aita Zanetti in uffizi sco capo cumünal da Scuol, il plü grond cumün territorial in Svizra. Che tilla ha occupada quists prüms trais mais? Ha’la fingià fat gronds müdamaints? Ill’intervista quint’la da sia filosofia da politisar e da las grondas sfidas pel cumün. PL: Aita Zanetti, Ella ha surtut als 1. schner 2023 il presidi dal cumün da Scuol. Quantas jadas s’ha’La inrü­clada i’ls ultims trais mais d’avair surtut quista carica? Aita Zanetti: Amo mai. Eu vegn amo adüna fich jent a lavur. Natüralmaing s’haja bellas ed eir main bellas incumbenzas. Però m’inrüclada nu’m n’haja fin uossa. Che es per Ella persunalmaing stat il plü grond müdamaint dürant quists ultims trais mais? Eu n’ha stuvü far il pass d’esser capo... Quai nu capita be a Büman cun star sü a bunura ed esser il capo. Na, propcha na. Eu n’ha stuvü far quist svilup da la cusgliera cumünala al capo. Quai es propcha ün müdamaint. Ma che es lura precis il müdamaint? Eu sun mincha di in büro a Scuol e n’ha üna funcziun dubla. Eu prepar e main las sezzüdas da suprastanza cun temas strategics e da tschella vart sun eu eir commembra da la direcziun e stögl m’occupar da dumondas operativas. E finalmaing eir esser patruna da ­bleras impiegadas ed impiegats? Schi, eu sun repunsabla per decisiuns chi sun trattas e chi nu sun trattas. Sco commembra da suprastanza as poja adüna zoppar davo il gremi, ma sco capo as staja illa respunsabiltà. Eu sun bainschi part dal gremi da ­suprastanza, però eu rapreschaint quel sco capo invers inoura ed eu rapreschaint eir la direcziun. La rolla e la ­respunsabiltà es finalmaing il plü grond müdamaint. Da che s’ha Ella stuvü occupar il plü ferm quists prüms dis? Eu n’ha stuvü imprender a cugnuoscher la lavur da mincha di sco cur chi’s cumainza üna nouva plazza. Per far quai n’haja gnü grond sustegn da tuot ils collavuratuors. E lura n’haja eir stuvü chattar la via per realisar müdamaints. Ha Ella stuvü imprender a cloccar cul puogn sün maisa? Fin uossa haja funcziunà eir sainza cloccar sün maisa. Però bainschi eir cun comunichar cler e net. Quai va eir sainza stuvair dar cul puogn sün maisa. Las collavuraturas ed ils collavuratuors ston savair ed incleger perche chi dessan far alch oter. E quai na causa ch’eu vögl quai simplamaing, dimpersè causa chi fa sen. Quai douvra seis temp. Uschè ch’Ella ha fingià realisà tscherts müdamaints? Schi, forsa in pass pitschens. Eu prouv da lavurar fich exact e pretend quai da ­tuots. Eu prouv eir d’avair contact cun tuot las collavuraturas ed ils collavuratuors. E politicamaing? Che Tilla ha ­occupada quist prüm temp? La prüma sfida es statta d’integrar ils nouvs commembers illa suprastanza. Tuots sun stats bainvis, e nus das-chain lavurar insembel ils prossems ons. Eir scha minchün ha seis maniamaint e las discussiun sun controversas, stuvain nus chattar per finir il consens. Perquai es la cultura da debattar fich importanta e minchün sto as sentir inclet e gnir tut serius. Causa ch’eu d’eira ils ultims ons in suprastanza, cugnuoscha lur posiziun. Tschertas candidaturas haja dat eir our da l’opposiziun. O forsa almain cul böt da gnir e realisar müdamaints. Ella perseguitescha plütost il giavüsch da cumünanza ed uniun. ­Però adüna nu’s das-cha esser da ­listess avis. Co chatta Ella quia il dret tun per trattar? Eu sun tras e tras democrata ed accept eir las decisiuns democraticas. Nossa populaziun ha dat la fiduzcha a quellas persunas chi sun hoz in suprastanza. Quai es ün oblig pel capo e per tuots insembel. Quai es eir ün regal, üna sfida e natüralmaing eir üna respunsabiltà. Nus vain il dovair da chattar bunas soluziuns pel cumün e quai nu ston esser adüna las soluziuns dal capo, dimpersè da tuots insembel. Minchatant esa da metter temas ed ideas sün maisa, eir scha quellas vegnan sbüttadas. Ma ­almain s’haja trattà quellas. Quai m’es fich important. Eu pretend però da minchün ch’el as prepara e legia la documainta, uschè cha nus pudain trattar concentradamaing sainza stuvair far grondas introducziuns. Nus vain eir gnü fingià plüssas jadas sezzüdas cumünaivlas tanter la suprastanza e la direc­ziun. Eir quists duos gremis ston as chattar e collavurar. Nu capitaiva quai eir avant? I d’eira different. Cur ch’eu n’ha cumanzà d’eiran ses nouvs commembers da la suprastanza chi han lura inscuntrà ün gremi fingià etabli cun ün capo cumünal cun fich blera experienza. Quist avantag d’infuormaziuns vaina stuvü egualisar. Fingià sco presidenta dal Grond ­cussagl ha Ella discurrü da cumünanza ed uniun. Quists pleds ha Ella ­dovrà eir pro la saramentaziun. Co accumpognan ad Ella quists pleds i’l minchadi? Cumünanza voul dir da provar da tadlar e dar spazi a tuot las opiniuns. Eu prouv eir d’incleger perche ch’inchün vezza quai oter. Quai es üna da mias fermezzas ed eu valütesch e respet tuot ils aspets. Eu pens cha in nossa regiun nun ans possna prestar dad ir plainamaing sün confruntaziun. Perquai ha eir il gremi strategic d’ün cumün üna gronda ­respunsabiltà. Sco ün dals pass per ­s-chaffir üna cumünanza vaina per exaimpel decis da publichar ils riassunts da las sezzüdas da suprastanza. Üna critica dals ultims ons es statta impustüt eir la comunicaziun. Es la publicaziun da quists extrats dal protocol üna resposta sün quista critica? Quista critica es tenor mai eir naschüda our dal temp da pandemia, ingio cha tuot vivaiva sün distanza. Dal rest nun es critica adüna be negativa. Eu n’ha jent, scha qualchün disch cha alch nu d’eira bun, scha quai capita in ün möd constructiv. Quai güda a reflettar e sviluppar inavant il cumün. Che es actualmaing la gronda sfida politica? Nus varan bainbod la radunanza da rendaquint e quel guard’oura fich bain. E listess as vezza tschertas nüvlas. Nus vain damain entradas da fits d’aua, causa l’on idrologic fich süt. Nus vain sfidas cun gronds progets: Quia esa da manzunar ils progets da la scoula e da Scuol Infra. Quistas visiuns vegnan elavuradas parallelmaing, sper tuot la gestiun e las in­vestiziuns chi ston gnir fattas ill’infra­structura. Quai m’occupa ferm. Nus stuvain far bain attenziun cha nus nun ans magunan vi da quists gronds baccuns. Gronds baccuns in differentas spartas – tuot insembel as discuorra da passa 200 milliuns francs investiziuns dürant ils prossems ons. Important esa cha nus eschan sincers culla populaziun: Mincha proget ha ün’etiketta cun ün predsch, sco illa vita da minchadi... ... quai voul dir chi’d es da priorisar? Per mai es l’infrastructura da scoula üna lezcha fundamentala per ün cumün. La scoula a Scuol i’l stadi actual nu va plü. Nus stuvain reagir eir per restar attractivs. Perquai dovraina ün’infrastructura da scoula adattada al temp dad hoz. A reguard il proget da svilup Scuol Infra stuvaina tematisar e tscherchar la finanziaziun per realisar las etappas. Nus vain installà üna gruppa da promoziun d’economia per discuter che cha nus pudain far per dvantar plü attractivs eir sper la branscha turistica. Nus stuvain eir servir a la populaziun. Ün lö attractiv per viver e lavurar funcziuna be cun avuonda spazi ­d’abitar. Uschè füssan rivats pro’l tema spazi d’abitar per indigens: Co vezza Ella quista situaziun? Schi dess in quist reguard ün simpel recept, füss quel fingià lönch sün maisa. Nus vain scrit oura Curtins a Tarasp e la dumonda nun es statta uschè gronda. Da quai suna statta magari stutta. Nus stuvain eir dir, cha in cumün daja actualmaing üna gronda actività da fabrica. Nus stuvain bainschi avair chüra, stuvain però eir esser realistics – da vulair fabrichar bunmarchà nun es hoz plü pussibel. Michün ha aspettativas d’ün standard da viver e quel ha seis predsch. Cuntschaintamaing nu surgnina premis per nossa planisaziun. Uossa gira ­l’examinaziun preleminara ed eu ­sper da surgnir resposta amo quist on per pudair proseguir. Üna da las prümas decisiuns da la nouva suprastanza es statta da prolungar la zona da planisaziun per ulteriurs duos ons. Na propcha üna decisiun populara per cumanzar a lavurar? In quist proceder nun ans restaiva bler oter co da prolungar la zona da planisaziun. Ed eu nu poss imprometter cha quai d’eira l’ultima jada. Nus stuvain però metter pais e star landervia a ­cuntinuar. Il process es lung e la sfida es gronda. In tuot quista procedura da spazi da viver es l’incumbenza dal cumün da pisserar cha la planisaziun locala cuntinuescha e gnia ad üna fin. O che oter dovair dal cumün vezza Ella in quista tematica da mancanza ­d’abitaziuns per indigens? Eu nu craj cha’l cumün fabricharà svess abitaziuns. Fabrichà vegna insè davart privata avuonda. La dumonda es plütost, scha quistas abitaziuns sun finalmaing eir pajablas? In blers cumüns e regiuns vegna discurrü da scumonds. Invezza da scumandar, stuvaina discuter co cha nus lain promouver tscherts svilups in convivenza. La Società Anna Florin pretenda per exaimpel cha’l chantun gnia activ e chi gnian realisadas ledschas cor­respundentas. Nus stuvain esser enorm attents cha nus nu valütain las persunas tenor lur domicil. Cun quai n’haja fadia. I dà per exaimpel bleras persunas chi han üna stretta relaziun cun l’Engiadina, chi s’ingaschan illa regiun finanzial- e culturalmaing, chi sustegnan las butias da cumün e cumpran prodots regiunals, chi han fabrichà oura chasas pac attractivas per indigens, adonta chi nun han domicil in cumün. Quistas persunas pisseran per üna gronda creaziun da valur. Eu sun persvasa cha tschertas furnarias, bacharias e ­chascharias nu pudessan exister be dals indigens. Perquai stuvaina respettar e tgnair chüra eir da quistas persunas chi vegnan uossa critichadas e trattadas sco speculants, sainza invlidar ils bsögns da la populaziun indigena. Il cumün da Scuol vaiva plü bod differents progets per promouver spazi d’abitar per indigens. Tuot quists progets saran in ün chaschuot da la scrivania dal capo da Scuol. Sias res­postas demuossan ch’Ella nun ha amo tut quists progets our dal chaschuot? Na, quai nun haja. Differents da quists progets nu sun hoz insomma plü realisabels. Nus vain però üna survista da tuot ils stabilimaints cumünals, ingio cha nus vezzain quant cha quists stabilimaints ans cuostan minch’on. A Guarda daja per exaimpel ün’iniziativa per realisar ün local pels giuvens e da trar a nüz la sala da gimnastica sco lö d’inscunter. Nus eschan averts per ideas e soluziuns in stabilimaints cumünals eir in otras fracziuns. Che plazzals daja inschinà amo cha’l capo stuvarà tour per mans? Il proget da fotovoltaica nu vaina amo manzunà. Es quai ün proget per egualisar la ­diminuziun da las entradas da fits d’aua? Quai nu sarà propcha il cas. Però nus nu das-chain ans prestar da nu perseguitar inavant quist’idea. Natüralmaing es quist proget üna grond’intervenziun illa natüra e l’implant füss eir visibel, almain davent dal territori da skis. E ­listess stuvaina perseguitar quista ­schanza per la regiun. Il proget e la realisaziun es sportiva. Quant realistic es tenor Ella quist proget per ün grond implant d’energia solara sül territori da Scuol? Ils termins sun sportivs. Nus stuvain p.ex. realisar ün’examinaziun da ­l’ambiaint e quella nu’s poja far d’inviern. Uossa stuvaina avair il curaschi da lavurar e da provar da tgnair aint ils termins. Eu sun fich optimistica. Per finir stuvaina eir amo discuorrer da l’Uffizi tecnic e da fabrica chi’d es stat ils ultims ons adüna darcheu illa critica. Eu sun da l’avis cha quista partiziun dal cumün es gnüda suotvalütada culla fusiun. Dad unir tuot ­suot ün chapè nun es stat uschè simpel sco previs. Co valütescha Ella tuot quist svilup? Las «Gestiuns Tecnicas» sun fich vastas – uschè vastas sco tuot il perimeter dal cumün. Intant cha’l perimeter resta, sun las incumbenzas gnüdas adüna plü cumplexas. Nus vain stuvü unir differentas fracziuns e differentas culturas. La planisaziun cumünala actuala nu simplifichescha la situaziun. Eu n’ha incletta, cha quel chi inoltrescha üna dumonda da fabrica, voul fabrichar plü svelt pussibel e na stuvair as confuonder cun dumondas e recuors. Nus vain uossa chattà las structuras adattadas e quai independentamaing da las persunas. Eu sun persvasa cha nus sajan actualmaing sün buna via e nus ans stuvain dar fadia da spordscher ün bun servezzan a la populaziun. Che as das-cha giavüschar al capo ­cumünal da Scuol pels prossems mais? Eu am giavüsch ch’eu saja buna d’accumplir la lezcha sco capo cumünal e da respuonder a la fiduzcha ch’eu n’ha surgni. Aita Zanetti chi maina il cumün da Scuol our in lobgia da sia chasa a Sent.

Passa 150 persunas han visità la «fuschina d’ideas» a Sta. Maria per discuter ideas pel svilup da la val i’ls ons 2025–28. In sonda passada ha il parc da natüra Biosfera Val Müstair invida a la «fuschina d’ideas» illa chasa da scoula a Sta.Maria. La finamira principala da l’occurrenza d’eira da ramassar ideas da proget pels ons 2025–28 e tillas discuter in connex cun progets fingià existents da la Biosfera Val Müstair. La «fuschina d’ideas» es part da la strategia dal parc da natüra, chi voul sviluppar progets pel futur insembel culla popula­ziun da la val sco eir cun tuot las gruppas d’interess. Ün program pel futur dess esser sün maisa a la fin da quist on. In seguit til evalueschan eir la Confederaziun e’l Chantun per definir lur contribuziuns finanzialas pel parc da natüra. Che ideas sun gnüdas discutadas a la «fuschina d’ideas»? Sco cha la Biosfera Val Müstair scriva in üna comunicaziun, saja impustüt il tema energia gnü nomnà. In quist connex sun gnüdas discussas ideas per progets da fotovoltaica illa val. Ma eir pussibilitats e lös per implants da gas biologic sun gnüts evaluats. La populaziun da la Val Müstair giavüscha eir üna promo­ziun dal dialog tanter las generaziuns – p.ex. cun ün davomezdi da generaziuns. E sco regiun da vacanzas staiva natüralmaing eir il turissem i’l center da las discussiuns. Uschè dess surtuot gnir ­inte­grà il turissem da sandà i’l program da la Biosfera Val Müstair. Co vaja uossa inavant culs progets discus? Il parc da natüra prouva uossa da resguardar ed integrar las ideas da la populaziun. Sco cha’ls respunsabels scrivan esa però impor­tant cha las ideas giajan bain insembel cun las finamiras da la ­Biosfera Val Müstair e cha’ls partenaris da la val s’ingaschan activamaing. Perche cha be uschea possan insomma gnir realisats progets, chi güdan in möd persistent al svilup da la val. Ils organisatuors sun cuntaints, passa 150 persunas han visità la «fuschina d’ideas». Il grond interess da vart da la popula­ziun haja mussà chi vöglian eir as partecipar al svilup da la Val ­Müstair sco parc da natüra e sco regiun da model per ün svilup dürabel, uschè la Biosfera Val Müstair. (cdm/fmr)

Rier fa bain al cour. Ed umur es, schi’s po rier eir scha la vita nun es simpla. La Bibla es plaina da quist spiert – ün spiert chi fa bain a l’orma. Chi fa rier. E listess nun esa mai descrit cha Gesu vess ris üna vouta. Quai nu’m possa bod na imaginar. Gesu d’eira ün uman chi ha mangià e fat festa cun glieud fich differenta, chi s’ha dit ch’el saja ün ami da publichans e da pechaders. Chi s’ha dit ch’el saja stat ün bavader e magliadrun. Ed ün tal Gesu nu stess mai avair gnü lustig cun inchün? La dumonda scha Gesu vess ris üna vouta d’eira fich centrala dal temp d’immez. Ed i s’ha trat la conclusiun ch’el vess gnü il dun da rier, ch’el nun haja però mai dovrà quel dun. Ch’el haja però cridà, quai vain raquintà trais jadas. Gesu ha cridà per Gerusalem, a la fossa da seis ami Lazarus e pro la paschiun. Per il muonch Jorge aint il roman «il nom da la rösa» dad Umberto Eco d’eira cler cha Gesu nun haja mai ris. Gesu haja be quintà sumaglias plain vardà e bellezza e da quai nu’s ria. Per quel muonch d’eira il rier ün segn da stüpidità e da malacretta. In l’antica as vaiva retgnetschas da s’imaginar a Gesu riond. E quai per la radschun cha rier saja ün segn per dominanza o dafatta da schnöss. E quai nu faiva part da la relaziun cha Gesu vaiva culs conumans. Cha rier ha però da chefar alch cul plaschair vi da la vita e la cretta, quai am muossa la teologa Gisela Matthiae. Ella fa svessa da clown. Co grataja da far rier ils umans sainza rier oura ad inchün oter? Rier da suringiò, quai nu va, disch’la. Umans chi han pussanza nu pon rier dad oters chi nun han ingüna pussanza. Quai es ris oura, quai fa mal. Viceversa d’eira quai la forza dals plü debels: ils nars s’han posiziunats cunter sistems totalitars. Ün cuntschaint exaimpel per ün tal furbaz es stat Till Eulenspiegel. El ha manifestà üna critica seriusa cunter il sistem chapitalistic chi s’ha sviluppà i’l 17 avel tschientiner. El ha manà pel nas a la signuria da seis temp. Rier es la forza dals povers, dals suottamiss. Gesu ha raquintà istorgias cha’ls umans d’eiran stats be stuts, uschè as poja leger illa Bibla. In quels mumaints nu d’eira ingün lö per alch immovibel, per alch testard. Umur es üna tenuta chi s-chaffischa ün pa distanza pro sai svessa. In nu’s sto adüna tour massa serius tuot. Il spiert da l’umur relativescha e pussibilitescha tras quai nouvas perspectivas. Perquai chi capita alch inaspettadamaing. Buns vizs funcziunan uschenas. Eu staiva per exaimpel rier dal seguaint: Il detectiv Sherlock Holmes vegn in tschêl. El salüda ad Adam ed Eva sco prüms cul nom. Tuot stut respuonda Adam: «Perche ans ha’L cugnuschü be subit?» «Mo, eu n’ha cumbinà: Els duos sun ils unics sainza umblin.» Adam ed Eva – ils prüms umans. Savaivan Els cha Adam d’eira il prüm clown? Clown deriva dal pled inglais per borla da terra: clod of earth. Adam, il pled hebreic, voul dir «our da terra». Adam es gnü s-chaffì our d’üna borla da terra. Cul spiert da Dieu, cul viz e cun umur, cul flà haja dat vita landroura, dubla vita: Adam ed Eva. Dimena umans chi pudaivan rier insembel dal plaschair, causa chi vaivan amo ün’idea dal paradis. Eu As giavüsch ün di chi fa bain a l’orma! Cornelia Camichel Bromeis è plevonessa en la baselgia da St. Peter a Turitg. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Rier fa bain al cour. Ed umur es, schi’s po rier eir scha la vita nun es simpla. La Bibla es plaina da quist spiert – ün spiert chi fa bain a l’orma. Chi fa rier. E listess nun esa mai descrit cha Gesu vess ris üna vouta. Quai nu’m possa bod na imaginar. Gesu d’eira ün uman chi ha mangià e fat festa cun glieud fich differenta, chi s’ha dit ch’el saja ün ami da publichans e da pechaders. Chi s’ha dit ch’el saja stat ün bavader e magliadrun. Ed ün tal Gesu nu stess mai avair gnü lustig cun inchün? La dumonda scha Gesu vess ris üna vouta d’eira fich centrala dal temp d’immez. Ed i s’ha trat la conclusiun ch’el vess gnü il dun da rier, ch’el nun haja però mai dovrà quel dun. Ch’el haja però cridà, quai vain raquintà trais jadas. Gesu ha cridà per Gerusalem, a la fossa da seis ami Lazarus e pro la paschiun. Per il muonch Jorge aint il roman «il nom da la rösa» dad Umberto Eco d’eira cler cha Gesu nun haja mai ris. Gesu haja be quintà sumaglias plain vardà e bellezza e da quai nu’s ria. Per quel muonch d’eira il rier ün segn da stüpidità e da malacretta. In l’antica as vaiva retgnetschas da s’imaginar a Gesu riond. E quai per la radschun cha rier saja ün segn per dominanza o dafatta da schnöss. E quai nu faiva part da la relaziun cha Gesu vaiva culs conumans. Cha rier ha però da chefar alch cul plaschair vi da la vita e la cretta, quai am muossa la teologa Gisela Matthiae. Ella fa svessa da clown. Co grataja da far rier ils umans sainza rier oura ad inchün oter? Rier da suringiò, quai nu va, disch’la. Umans chi han pussanza nu pon rier dad oters chi nun han ingüna pussanza. Quai es ris oura, quai fa mal. Viceversa d’eira quai la forza dals plü debels: ils nars s’han posiziunats cunter sistems totalitars. Ün cuntschaint exaimpel per ün tal furbaz es stat Till Eulenspiegel. El ha manifestà üna critica seriusa cunter il sistem chapitalistic chi s’ha sviluppà i’l 17 avel tschientiner. El ha manà pel nas a la signuria da seis temp. Rier es la forza dals povers, dals suottamiss. Gesu ha raquintà istorgias cha’ls umans d’eiran stats be stuts, uschè as poja leger illa Bibla. In quels mumaints nu d’eira ingün lö per alch immovibel, per alch testard. Umur es üna tenuta chi s-chaffischa ün pa distanza pro sai svessa. In nu’s sto adüna tour massa serius tuot. Il spiert da l’umur relativescha e pussibilitescha tras quai nouvas perspectivas. Perquai chi capita alch inaspettadamaing. Buns vizs funcziunan uschenas. Eu staiva per exaimpel rier dal seguaint: Il detectiv Sherlock Holmes vegn in tschêl. El salüda ad Adam ed Eva sco prüms cul nom. Tuot stut respuonda Adam: «Perche ans ha’L cugnuschü be subit?» «Mo, eu n’ha cumbinà: Els duos sun ils unics sainza umblin.» Adam ed Eva – ils prüms umans. Savaivan Els cha Adam d’eira il prüm clown? Clown deriva dal pled inglais per borla da terra: clod of earth. Adam, il pled hebreic, voul dir «our da terra». Adam es gnü s-chaffì our d’üna borla da terra. Cul spiert da Dieu, cul viz e cun umur, cul flà haja dat vita landroura, dubla vita: Adam ed Eva. Dimena umans chi pudaivan rier insembel dal plaschair, causa chi vaivan amo ün’idea dal paradis. Eu As giavüsch ün di chi fa bain a l’orma! Cornelia Camichel Bromeis è plevonessa en la baselgia da St. Peter a Turitg. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Quatter giuvnots da Scuol as preparan per ün’aventüra particulara. Cun ün auto ed ün töf fan els in trais eivnas var 5000 kilometers in duos continents. Davo il prüm transport culla barcha cumainza il rodeo a Marokko, da Tanger a Marrakesch, sur il Atlas ed inavo tras la Sahara. Tuot oter co simpel, as pudessa descriver il proget dals quatter giuvens Engiadinais da las prosmas eivnas. In ün’eivna partan els nempe cun ün auto ed ün töf per ün’aventüra tuottafat particulara. Vi da lur auto tacha üna reclama culla frasa «Von Einfach war nie die Rede». Quai descriva ün pa eir il proget «Europe Africa Rodeo». Insembel cun var 80 squadras da tuot l’Europa fan els var 5000 kilometers in 18 dis tras Marokko. Davo il viadi culla barcha da Genua fin a Marokko chi düra duos dis, cumainza l’aventüra als 29 avrigl 2023 a Tanger ed il viadi maina in direcziun Marrakesch, sur il Atlas e tras la Sahara inavo al punct da partenza. Dürant quist viadi ston els evader plüssas lezchas e ragiundscher ils böts parzials. Quai chi quinta nun es il temp – il viadi es il böt. Il stincal es dvantà concret Plütost sco stincal la saira tard, es naschüda l’idea avant passa ün on. Bainsvelt es l’idea però dvantada plü seriusa ed il plü tard cun l’annunzcha definitiva in gün da l’on passà es il proget dvantà concret: Peder Andri Janett, Steivan Spiller, Lino Stecher ed Orlando Bass as partecipeschan sco squadra «Engadin Mountain Snails» a quist’excursiun tras duos continents. Intant cha Janett, Stecher e Bass viagian cun ün auto, sezza Spiller sco «Marmot» sül töf. E vairamaing d’eira previs cha Peder Hugentobler as partecipess eir cun ün töf. Però pel tschinchavel partecipant es l’aventüra davo ün accidaint culs skis avant ün’eivna, statta a fin avant co cumanzar inandret. Lindornas e marmottas d’Engiadina Cun lindornas e marmottas nu’s guadogna propcha üna cuorsa. E listess declera quai bain la rallye tras Marokko. Ils veiculs nu das-chan nempe avair daplü co 50 forzas da chavagl (PS), maximalmaing 60 chavals scha’ls autos sun plü vegls co 20 ons. Eir ils töfs ston avair almain 20 ons e maximalmaing 50 forzas da chavagl. «La gronda sfida es statta da chattar l’auto ed ils töfs adattats», quinta Lino Stecher. El es il mecaniker da la squadra engiadinaisa. Cun üna valisch plaina d’üsaglias, tocs da reserva per reparaturas plü pitschnas, blers cabels per liar e bindels per tachar, voul el pudair reagir a tuot las sfidas ed ils impedimaints dürant il viadi. Il VW Caddy da passa vainch ons da las lindornas engiadinaisas sarà impli cun material per tuot las eventualitats, eir per campar e dormir. Plü o main mincha duos dis ston ils partecipants passar ils puncts da controlla eir per as laschar dar las nouvas lezchas e lura cuntinuescha il viadi captivant. «Nus vezzaran mincha di, scha nus dormin illa tenda o scha nus chattain ün hotelin», quinta Peder Andri Janett. El es il plü vegl dals partecipants engiadinais e spera da pudair dormir minchatant eir ün pa plü confortabel, impustüt pro temperaturas da 40 grads illa Sahara, o pro nolla grads sün 3000 meters illas muntognas da l’Atlas. Viagiar in gruppas Intant cha quels trais chi viagian cun l’auto han plazza avuonda pel material, es la situaziun pro Steivan Spiller ün pa otra: El varà tuot quai ch’el douvra sün ed intuorn seis töf. «In üna chaista es il material pel töf, in tschella roba da campegi cun tenda e sach da dormir. Ed in üna buscha n’haja la büschmainta», infuorma’l. Ch’el vöglia esser independent e na stuvair as laschar sülla squadra cun l’auto. «I nu’s sa mai che chi capita», disch el. Ils organisatuors propuonan bainschi da viagiar in gruppas tras l’Africa. Sco ch’el declera, daraja però situaziuns, ingio cha’ls partecipants culs töfs pigliaran ün’otra ruta co ils automobilists e viceversa. Perquai voul eir el avair tuot quai chi fa dabsögn cun sai. La prüm’incumbenza cha’ls partecipants han surgni ouravant, sarà plü difficila d’accumplir sül töf. Las squadras ston nempe tour cun sai skis o ün snowboard per far ün per stortas illas dünas da la Sahara. Il viadi es il böt Il böt dals quatter giuvens es la partecipaziun e l’aventüra. «Nus lain simplamaing rivar aint il böt», disch Peder Andri Janett. Ün pa daplü ambiziuns sportivas ha invezza Orlando Bass. «Nus lain natüralmaing guadagnar», disch el tuot serius e pissera per gronds ögls pro seis camerads. El – chi’d es dal rest il champiun svizzer actual dals juniors dal gö da tschoccas – es adüsà da metter ils böts ot avuonda. Per las prosmas trais eivnas baratta’l il glatsch fraid cul sablun chod da la Sahara suot ils peis. Ed eir scha a reguard ils böts nu sun las lindornas propcha da listess maniamaint, s’allegran tuots insembel per quai chi tils spetta las prosmas eivnas. Tantplü ch’els han investi bler temp da preparaziun e passa 20 000 francs in quist proget. Progets da svilup e charità Ed eir scha quist proget sur munts e vals in duos continents para a tschertüns pac persistent e sainza sen, muossan ils organisatuors dal rodeo tras Marokko eir ün’avaina sociala. Cun mincha partecipaziun vegnan nempe sustgnüts progets da svilup, per exaimpel la fabrica da scoulinas a Marokko in collavuraziun cun «Child-Care-Afrika». Eir ils partecipants da quist evenimaint tradiziunal ramassan e tscherchan minch’on donatuors chi sustegnan ils progets da svilup e da charità. Eir ils quatter Engiadinais ramassan diligiaintamaing ed els speran sün sustegn da l’Engiadina. «Sülla pagina d’internet as poja registrar e sustgnair ils progets per Pay Pal», declera Peder Andri Janett ed agiundscha da remarchar ils nomers «864» o «837». Quai sun nempe ils nomers da partenza, ch’els han tschernü svess e chi simbolisescha lur patria in Engiadina. Il nomer «864» definischa il nomer da telefon da Scuol e contuorns ed il «837» per l’Engiadin’Ota. Ch’uschea hajan els eir dürant il viadi üna colliaziun culla patria e possan cumbatter in situaziuns difficilas l’increschantüm. E chi chi lascha increscher dals quatter giuvnots po perseguitar lur viadi sün Facebook ed Instagram suot @engadinmountainsnails_marmots. Daplü infuormaziuns dal Europe Africa Rodeo 2023 e dals progets socials chi vegnan sustgnüts as survain sün www.backroadclub.com/europe-africa-rodeo Ils quatter Engiadinais Steivan Spiller (da schn), Peder Steivan Spiller, Peder Andri Janett, Lino Stecher ed Orlando Bass (da schn.) as partecipeschan las prosmas eivnas al Europe Africa Rodeo tras Marokko. Cun ün töf ed ün auto da bundant 50 chavals viagian ils quatter giuvens in 18 dis da Tanger fin Marrakesch, sur il Atlas e tras la Sahara inavo al lö da partenza. Sur munt e val e tras duos continents La Rallye Paris fin Dakar es a tuots cuntschainta. Per fans amaturs chi vöglian eir passantar üna siml’aventüra daja ün’alternativa plü favuraivla. «Europe Africa Rodeo» ha nom il proget chi maina als partecipants il prüm culla barcha da Genua fin Marokko, e lura da Tanger fin Marrakesch, sur las muntognas da l’Atlas ed inavo tras la Sahara fin al punct da partenza. L’unica regla: ils veiculs nu das-chan avair daplü da 50 chavals (PS). In 18 dis fan ils partecipants 5000 kilometers e ston absolver plüssas lezchas. Da la partida a l’aventüra chi cumainza l’eivna chi vain sun eir quatter Engiadinais: Peder Andri Janett, Steivan Spiller, Lino Stecher ed Orlando Bass. Culla partecipaziun sustegnan e ramassan els eir raps per progets da svilup in Africa. (nba)

Daspö il settember 2022 mainan duos persunas la destinaziun turistica Engiadina Val Müstair e Samignun. Il model ha avantags. Il model es bun e s’ha verifichà, da quai es il president da la Turissem Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA (TESSVM), Ludwig Jenal persvas. La tschercha d’üna nouva directura o directur es statta lunga ed a la fin nun ha l’organisaziun turistica chattà ingüna persuna adattada. Perquai hana elet duos anteriurs collavuratuors, Bernhard Aeschbacher da Samignun e Claudio Daguati da Scuol. Els mainan daspö il settember 2022 la destinaziun turistica, quai davo cha Martina Hollenstein tilla vaiva bandunada. Ils avantags persvadan al cussagl administrativ Las incumbenzas d’üna directura o d’ün directur sun enorm vastas, saja quai sco rapreschantant vers l’extern, sco manadra da l’organisaziun o eir sco respunsabel pel turissem d’üna gronda destinaziun. Cun duos persunas s’haja uossa la pussibiltà da partir las lavuors, ils bels mumaints, ma eir las criticas – constata il president dal cussegl administrativ Ludwig Jenal. La collavuraziun funcziuna Las incumbenzas e respunsabiltats dals duos co-directurs sun divisas, ma chi saja istess important da funcziunar bain ün cun tschel. Quai funcziuna tenor Bernhard Aeschbacher fich bain. Tuots duos lavuran fingià daspö bundant 10 ons pro la destinaziun. Claudio Daguati e Bernhard Aeschbacher vaivan infuormà da prüm’innan da vulair surtour la funcziun da direcziun be Insembel. Müdamaints pro’l cussagl administrativ A chaschun da la radunanza generala da la TESSVM in marcurdi passà han l’anteriur capo da Scuol Christian Fanzun ed eir il commember da plüs ons Philipp Gunzinger dat giò lur funcziuns i’l cussagl administrativ. Per els sun gnüts elets Curdin Thomas, cusglier cumünal da Scuol, e Viktor Glaser, manader da la partiziun finanzas da Scuol.Il post dal cusglier administrativ per Samignun resta vacant. Karl Jenal, capo cumünal da Samignun, es mort d’incuort. Samignun spetta las elecziuns cumünalas avant co comunichar il nom da la nouva rapreschantanta o il nouv rapreschantant i’l cussagl administrativ. Ludwig Jenal (schn.) cun Bernhard Aeschbacher e Claudio Daguati.

Daspö il 2013 ha lö mincha tschinch ons l’EBexpo illa halla Gurlaina a Scuol. La prüma jada vain quella organisada suot il presidi da Richard à Porta da Scuol. El declera il böt da l’exposiziun regiunala e valütescha la situaziun actuala da la mansteranza indigena. Posta Ladina: Richard à Porta, dals 28 fin als 30 avrigl ha lö l’EBexpo a Scuol chi vain organisada da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa ed El es la prüma jada president dal comitè d’organisaziun. Che es insomma il böt da l’EBexpo 2023? Richard à Porta: Il böt principal es da dar a nossa mansteranza üna plattafuorma per as preschantar davo tschinch ons darcheu üna jada. Dürant quists ultims ons haja nempe dat blers müdamaints. Implü laina eir spordscher als giuvenils la pussibiltà da pudair s’infuormar a reguard ils mansters ed impustüt eir a reguard las plazzas da giarsunadi illa regiun. El ha manzunà eir differents müdamaints pro la mansteranza. Co es insomma la situaziun actuala pro la mansteranza indigena? Pro la mansteranza nu plondscha actualmaing ingün. La lavur es avantman in abundanza, qua o là dafatta massa blera. Scha nus congualain ils ultims desch ons es quist vairamaing üna situaziun fich allegraivla. Lura paressa vairamaing dad ir bain als mansterans indigens e quai adonta da guerras, da pandemias e da crisas d’energia. Co as poja declerar quist fat? Nus savain cha dürant la pandemia es dafatta creschü l’interess da la glieud da la Bassa da vulair star per exaimpel in Engiadina e da lavurar lura in Home Office davent da quia. Perquai han lura blers fat eir investiziuns vi da lur stabilimaints. Quai sarà sgüra ün dals motivs per la buna situaziun da lavur. I’s doda apunta cha la mansteranza haja blera lavur e cha per part nu gnian gnanca fattas offertas sün dumonda. Quai demuossa cha’ls affars nun han dabsögn da las lavuors respectivamaing chi nu rivessan gnanca da surtour quistas lavuors. Vaja massa bain als Engiadinais? Quai nu lessa pretender. Blers affars han adattà dürant ils ultims ons da pandemia las structuras ed il persunal. Perquai nu pon quists affars forsa plü surtour uschè grondas lavurs sco dal 2013, güst davo l’acceptanza da l’iniziativa da las seguondas abitaziuns. Da quel temp vaivan tuot ils affars daplü persunal, intant es quai gnü adattà. Dal rest esa eir da manzunar la problematica dal persunal: ils affars nu chattan persunal e perquai nu’s poja neir surtour daplü lavur. Las ultimas jadas, dürant las exposiziuns regiunalas dal 2013 e 2018, han gnü lö exposiziuns separadas da mansters. Quista jada brich, quista jada vegnan quellas integradas directamaing ill’exposiziun principala. Perche quai? Nus vain pensà d’integrar la muostra da mansters ill’exposiziun principala impustüt per concentrar las resursas. Uschè nu douvran ils affars persunal dubel in tuottas duos exposiziuns ed as pon concentrar sün ün stand. Nus marcain ils stands dals expositurs chi spordschan plazzas da giarsunadi ed in quists lös survegnan ils giuvenils interessats infuormaziuns supplementaras davart ils mansters e giarsunadis. Il venderdi davomezdi vaina lura invidà a tuot ils s-chalins ots da scoula illa regiun da visitar noss’exposiziun e da s’infuormar da la sporta. Nus eschan persvas cha quai saja üna buna soluziun. Quai vain fat quist on suot il titel da promoziun dals giuvenils. Daja amo otras sportas pels giuvenils? Eir l’Uffizi chantunal pella fuormaziun professiunala e la cusgliadra da professiun sun preschaints cun ün stand per infuormar ils giuvenils. Implü vaina eir giavüschà cha’ls affars chi spordschan plazzas da giarsunadi preschaintan ils mansters cun üna giarsuna o ün giarsun actual chi discuorra l’istessa lingua sco ils giuvenils interessats. Uschè laina propcha promouver cha daplü giuvenils chattan la via da far ün giarsunadi. Las scoulas industrialas illa regiun han adüna damain scolaras e scolars e la scolaziun dad adüna daplü mansters vain centralisada a Cuoira. Co vezza El quist svilup? Quai es ün fat. Il svilup demografic es ün grond problem. Implü van adüna plü blers giuvenils inavant a scoula e bandunan l’Engiadina pel stüdi. La consequenza es, cha las scoulas industrialas ston strichar adüna daplü classas causa la mancanza da scolaras e scolars. Quels giuvenils chi restan, ston lura ir utrò a scoula e stübgian duos jadas, sch’els nu vöglian far lura güst eir il giarsunadi utrò. Che consequenzas ha quai pels affars indigens, scha’ls giuvenils ston ir utrò a scoula? Quai es tenor mai ün grond problem. Las giarsunas ed ils giarsuns ston far ün viadi plü lung, ston forsa viagiar fingià la saira avant e ston dormir utrò. Quai es eir tuot collià cun cuosts implü ed ün perdatemp plü grond. Co as poja sensibilisar ils giuvens per quista tematica? Tenor mai es eir la magistraglia in dovair da muossar e sensibilisar per la gronda sporta da mansters fich interessants. Tantüna esa pussibel da’s sviluppar eir davo avair imprais ün giarsunadi inavant in tuot las direcziuns. Tenor mai nu s’haja cun imprender ün giarsunadi insomma ingüns dischavantags invers quels chi van la via da scoula media. E be pacs da quels chi bandunan l’Engiadina per scolaziun tuornan insacura darcheu in patria a lavurar. Co as poja motivar als giuvens da tuornar a lavurar in Engiadina? Quai es ün tema difficil. Tenor mai esa important cha’ls models da lavur gnian adattats als giavüschs ed a las pretaisas dals giuvens. Mincha patrun d’affar e da mansteranza sto perquai esser plü flexibel in avegnir e spordscher models da lavur moderns, per exaimpel cun plazzas parzialas. Implü mancan per exaimpel eir canortas in nossa regiun, cha’ls uffants pon visitar intant cha’ls genituors lavuran. Quists problems vegnan bainschi trattats illa regiun, ma nu sun però amo scholts. In quist cas nu manca quai lura da las plazzas da lavur illa regiun, dimpersè dals models da lavur attractivs... Pel mumaint es quai effectivmaing uschea. Eu dod adüna darcheu eir da la mansteranza, chi nu vegnan d’occupar las plazzas avertas e nu pon perquai surtour daplü lavur. Eir affars publics cun plazzas fich attractivas survegnan be pacas annunzchas per plazzas libras. Per exaimpel cumüns chi tscherchan chanzlists, schefs da finanzas e persunas qualifichadas in plazzas da cader. Vairamaing plazzas fich attractivas per giuvens chi vöglian tuornar? Schi, las plazzas da lavur sun fich attractivas, ma forsa na il model da lavur correspundent. Sco cha Brigitte Küng dal Forum d’economia Grischun ha infuormà d’incuort, in occasiun da la radunanza da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa, restarà in avegnir mincha tschinchavla plazza da lavur na occupada. Che voul quai dir pella regiun e che esa da far? In mincha cas esa d’adattar, sco fingià manzunà, il model da lavur. Implü stuvain nus in avegnir tscherchar glieud qualifichada eir sur cunfin. Quai nu voul dir cha nus stopchan promouver ils pendularis, dimpersè tscherchar amo ün pa plü dalöntsch per chattar glieud chi vain eir a star e viver illa regiun. Co vezza El la problematica da mancanza da persunal qualifichà illa regiun? Ha quai influenza finalmaing eir sülla qualità da la sporta? Il problem da mancanza da persunal qualifichà exista dapertuot sül muond e na be in Engiadina. Quai voul dir cha’ls affars stuvaran cumprar aint tschertas lavuors plü pretensiusas. Forsa ston las dittas in avegnir collavurar plü ferm e profitar uschè da las fermezzas da mincha singul affar. Da chattar persunal qualifichà es üna gronda sfida. E schi‘s chatta finalmaing il lavuraint adattà, mancan las abitaziuns per viver. Che prevezza la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa da far in connex culla problematica da la mancanza da spazi d’abitar per indigens? La mancanza d’abitaziuns per indigens es bainschi ün problem. Per furtüna fabrichan differents investuors privats actualmaing varsaquantas nouvas abitaziuns in Engiadina Bassa. Eir scha quellas sun forsa ün pa plü charas, daraja müdamaints ed eir otras abitaziuns gnaran libras. Allegraivel es cha’ls investuors privats e la mansteranza han reagi e cha divers progets vegnan realisats. Eu sun da l’avis, cha’ls cumüns nu stopchan fabrichar svess abitaziuns, dimpersè s-chaffir las cundiziuns da basa per cha’ls progets privats possan gnir realisats. Laina tuornar pro l'exposiziun regiunala: Che sun per El ils puncts culminants da l‘EBexpo 2023? L'inscunter culla mansteranza e tanter la mansteranza, e natüralmaing il contact da la mansteranza cullas visitaduras e culs visitaduors, es tenor mai la part plü captivanta da tuot l’exposiziun. Eu sun persvas cha las exposituras ed ils exposituors preschaintan bleras sportas nouvas ed innovativas. Pro differents affars haja eir dat ün müdamaint da generaziun ed ils giuvens preschantaran cun grond plaschair e motivaziun lur nouvs prodots. Co es insomma stat l’interess per as partecipar a l’exposiziun? Nus vain infuormà fich adura cha nus vöglian organisar ün’exposiziun dal 2023 e nus vain eir bod avuonda dat la pussibiltà per s’annunzchar. L’interess es stat fich grond e las plazzas sun stattas occupadas svelt. Uossa, cuort avant l’exposiziun, haja bainschi dat amo müdamaints, però tuot ils stands sun occupats. Cun quants visitaduors fa El quint dürant quists trais dis? L’exposiziun da commerzi e mansteranza es fich interessanta per indigens ed eir per seguond-indigens respectivamaing per proprietaris d’abitaziuns secundaras. Nus fain quint cun var 5000 visitaduras e visitaduors illa halla da Gurlaina dürant tuot ils trais dis. Per finir laina amo discuorrer dal tema digitalisaziun: Co as muossa quella dürant l’EBexpo 2023? Tuot l’EBexpo es gnüda plü digitala. Quai cumainza fingià pro l’organisaziun. Nus vain quist on realisà ün’app cun tuot las infuormaziuns a reguard l’exposiziun. Uschea vaina eir pudü spargnar bler palperi per programs e flyers. Implü saraja fich interessant e captivant da verer dürant l’exposiziun che influenza cha la digitalisaziun ha gnü süls affars indigens. In blers sectuors vain la lavur bainschi simplifichada tras la digitalisaziun, quella pussibiltescha però eir bleras innovaziuns. Culla digitalisaziun es però eir creschüda la concurrenza... Pro’ls affars da commerzi es natüralmaing creschüda la concurrenza, causa cha blers prodots pon gnir postats via internet. Tant plü importanta dvainta uschè eir la cussagliaziun individuala. Ils affars da sport han per exaimpel lavurà fich bain dürant ils ultims ons. Ils affars ston esser svess innovativs e ston reagir als trends actuals. Richard à Porta es president da la Soicetà da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa ed in quista funcziun per la prüma jada eir president dal comitè d’organisaziun da l’EBexpo 2023. Daplü infuormaziuns da l’exposiziun regiunala as survegna sün www.ebexpo.ch Il president da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa, Richard à Porta, s’allegra sün buns inscunters dürant l’exposiziun regiunala EBexpo 2023 a Scuol. 70 exposituors cun lur prodots ed innovaziun s Dals 28 fin als 30 avrigl 2023 ha lö l’exposiziun regiunala EBexpo 2023 illa halla da glatsch Gurlaina a Scuol. L’exposiziun vain organisada da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa cul president Richard à Porta chi presidiescha eir il comitè d’organisaziun. Dürant trais dis preschaintan var 70 exposituras ed exposituors da la regiun lur prodots ed innovaziuns. Implü vegnan preschantats üna tschinquantina da mansters e plazzas da giarsunadi illa regiun. Ils organisatuors han pisserà eir per ün program da trategnimaint: in venderdi saira concerteschan las societas da musica Engiadina Bassa e La Plaiv-Zernez cumünaivelmaing. Davo quist concert pissera DJ Foxi per buna glüna. In sonda saira procura Sepp Mattlschweiger e seis Quintett Juchee per trategnimaint. Tuottas duos sairas survain eir la Scoula da musica Engiadina Bassa üna plattafuorma per as preschantar. (pl/nba)

La Chamonna Tuoi po darcheu drivir. Il Cumün da Scuol ha decis in mardi d’annullar l’ordinaziun da l’on passà chi vaiva pretais da serrar l’allogi. Pro’l Piz Buin Pitschen, vidvart la chamonna dal Club alpin svizzer, esa nempe da far quint chi detta ils prossems ons üna bouda plü gronda. Las nouvas examinaziuns muossan però cha’l volumen da quella bouda pudess esser plü pitschen. Ma il privel resta, ed ils gestiunaris ston far ün concept da sgürezza. In mardi ha il Cumün da Scuol decis d’annullar l’agen decret dals 14 da december 2022 da serrar la Chamonna Tuoi. Avant quatter mais as d’eira gnü a la conclusiun cha’l privel chi imnatscha giò dal Piz Buin Pitschen (3255 m s.m.) saja massa grond e malsgür. Quel piz as rechatta vidvart la Chamonna Tuoi, dasper il Piz Buin Grond. La chamonna nu d’eira insè mai, e nun es neir hoz (tenor las examinaziuns geologicas) periclitada directamaing da la bouda, mabain «be» da l’uonda da squitsch e las particlas da crappa. Avertüra cumbinada cun pretaisas Il Cumün da Scuol permetta l’avertüra da la chamonna alpina in vista a la stagiun d’instà però be cun tschertas masüras, sco cha’l capo cumünal Aita Zanetti declera sün dumonda da la FMR: «Il cumün infuormarà largiamaing davart ils privels illa regiun dal Piz Buin Pitschen, saja pro’ls puncts da partenza da las sendas ufficialas in Val Tuoi, sün paginas d’internet, per mans da las chamonnas illa vicinanza e per mans dals cumüns dal contuorn.» Implü fa il Cumün da Scuol cleras pretaisas invers ils gestiunaris da la Chamonna Tuoi, la Secziun Engiadina dal Club alpin svizzer. Quels ston far üna comunicaziun adequata pro lur giasts, voul dir render attent als privels intuorn chamonna e dar attenziun speciala al segmaint da famiglias cun uffants chi visitaivan uschigliö gugent quist allogi. Plünavant declera Aita Zanetti: «Il CAS sto etablir ün concept per il cas d’urgenza, per redüer uschè bain sco pussibel il privel pels giasts.» E sco terz punct voul il cumün cha’ls gestiunaris resaliseschan – cun sustegn d’ün cusgliader da la Sgüranza d’edifizis chantunala – las masüras da protecziun bsögnaivlas vi da l’edifzi. Ün volumen plü pitschen Il cumün ha natüralmaing trat sia decisiun eir sün basa da perizias geologicas. Martin Keiser, il specialist per privels da la natüra pro’l chantun Grischun (secziun Grischun dal süd) cugnuoscha quellas: «Nus nu vain fat intant nouvas masüraziuns illa regiun pertocca, ils movimaints da crappa sun ils listess. Ma intanta vaina pudü far expertisas e simulaziuns plü in detagl.» E quellas vegnan a la conclusiun ch’üna eventuala bouda pudess esser plü pitschna co quai chi’s vaiva fat quint. L’on passà as d’eira da l’idea chi pudess gnir a val üna massa da grip dad ün milliun m³. Intant as faja quint cun ca. 700 000 m³ grippa e crappa, quai chi füss tuottüna amo var ün quart dal volumen da la bouda chi’d es gnüda giò dal 2017 dal Piz Cengalo. Sco fingià remarchà i’l decret dal december nu füss la chamonna – in cas dad üna bouda – periclitada da crappa e belma. L’allogi füss simplamaing expost ad ün’uonda da squitsch cun üna dretta spuolvrada chi pudess cuntgnair crappella. Spostar ün toc da l’access Tenor las nouvas examinaziuns vegnan ils perits a la conclusiun chi nu detta insè grondas differenzas illa fermezza o pro’l privel, scha la bouda gniss aval dürant la stagiun d’inviern o d’instà, sco cha Martin Keiser disch. Quai es da declerar cun dret bler’aua cha’l territori periclità cuntegna. Il specialist chantunal renda però attent cha la decisiun finala per drivir e manar la chamonna, saja illa respunsabiltà da la secziun dal CAS. Però el manzuna, analog a la disposiziun cumünala: «Nus gnin al mumaint a la conclusiun chi’s possa annullar il decret da la serrada, cun la cundiziun apunta cha’ls gestiunaris tiran masüras organisatoricas ed etablischan ün concept da sgürezza correspundent.» Eir l’access a la Chamonna Tuoi pudess esser periclità da sedimaints in cas dad üna bouda. Tenor Martin Keiser vala quai però be per ün pitschen toc da la via champestra – e perquai stuvarà gnir svià ün toc da l’access sün üna senda. Üna buna part dal territori per ir in gita aintasom la Val Tuoi ed intuorn il Piz Buin resta però ferm periclità – e quia regna pervi dals svelts process in cas d’üna bouda privel da vita. L’inter territori in movimaint al Piz Buin Pitschen nu vain survaglià permanentamaing, sco cha Martin Keiser declera. Quai nun es neir stat il cas fin uossa. Chi detta però periodicamaing üna revalütaziun Drivir tenor las pretaisas cumünalas La gestiunaria da l’allogi alpin es la Secziun Engiadina Bassa dal CAS. Per quella d’eira la serrada statta in december vaira «dramatica», sco cha’l president da la secziun Heinz Gross, vaiva dit avant quatter mais a la FMR. Perquai es el uossa fich satisfat da la situaziun e s’allegra da pudair drivir darcheu la Chamonna Tuoi. Heinz Gross disch: «Per nus esa ün surleivg da pudair manar darcheu la gestiun da la chamonna dürant la prosma stà. Nus vain eir fingià reservaziuns per ils prossems mais.» E tuottüna renda il president attent a las pretaisas e cundiziuns davart dal cumün. Cha la secziun dal CAS stuvarà uossa il prüm examinar quellas pretaisas, insembel cul guardiachamonna, e sclerir co chi’s pudess etablir p.ex. las infuormaziuns pels giasts ed eventualas disposiziuns da sgürezza. Ma il plü fervent giavüsch da Heinz Gross es amo tuot ün oter: «Il plü bel füss, scha quista part delicata da la muntogna gniss a val toc a toc dürant il prossem temp, uschè cha l’intera situaziun as calmess.» Tenor l’aigna pagina d’internet vuless la Chamonna Tuoi lantschar sia stagiun als 3 da gün 2023. 70 lets La Chamonna Tuoi (2250 m s.m.) es accessibla da vart engiadinaisa aint da Guarda ed es cun passa 70 lets la gronda dals trais allogis alpins da la Secziun Engiadina Bassa dal CAS. La secziun maina eir amo las chamonnas da Linard e Lischana. La Chamonna Tuoi es il punct da partenza per gitas illa chadaina da muntognas dal Silvretta o per passar il cunfin e viandar in otras chamonnas alpinas in Austria. (fmr/dat) La sumbriva da la bouda chi imnatscha. A schnestra dal Piz Buin Grond as zoppa davovart il Piz Buin Pitschen, dal qual pudess gnir aval – in direcziun da la sumbriva – üna bouda vers la Chamonna Tuoi. Il territori periclità as rechatta pro’l Piz Buin Pitschen, a schnestra dal marcant Piz Buin Grond (immez). Il Piz Buin Pitschen vain zoppà sülla fotografia bod cumplettamaing dal pregrip Cronsel. La Chamonna Tuoi es ün allogi ideal per far traversadas in muntogna vers l’Austria. Il Piz Buin Grond ed il Piz Buin Pitschen – a schnestra – fuorman il panorama da la Chamonna Tuoi. Il territori in movimaint al Piz Buin Pitschen es ün zich zoppà sün quista fotografia davo il grip Cronsel, ün pregrip dal piz. La Chamonna Tuoi po drivir Il Cumün da Scuol ha decis in mardi passà cha la Chamonna Tuoi possa darcheu drivir per la stagiun d’instà. L’avertüra es però be pussibla, scha’ls gestiunaris tiran masüras organisatoricas ed etablischan ün concept da sgürezza, sco cha’l capo cumünal Aita Zanetti ha declerà sün dumonda. In december da l’on passà vaiva il Cumün da Scuol decretà cha la Chamonna Tuoi, ün allogi alpin manà da la Secziun Engiadina Bassa/Val Müstair dal Club alpin svizzer (CAS), haja da gnir serrà sur inviern. La radschun: al Piz Buin Pitschen, vidvart la chamonna alpina, as distacha ün volumen da grippa chi pudess gnir aval infra ils prossems tschinch ons. La Chamonna Tuoi nun es bain brich periclitada directamaing d'üna bouda – e tuottüna pudessa dar fin pro quel edifizi ün’uonda da squitsch cun üna spuolvrada da particlas da crappa. Examinaziuns geologicas vegnan però intant a la conclusiun cha‘l volumen d’üna pussibla bouda al Piz Buin Pitschen pudess esser plü pitschen co quai chi’s vaiva fat quint amo l’on passà. (fmr/dat)

In sonda ha gnü lö illa sala polivalenta Uorgia a Tarasp ün concert culla Società da musica Tarasp suot la bachetta da Riet Fanzun. Da la partida eir il cor d’uffants da la scoula cumplessiva da Tarasp cun Katharina Mayer. La prümavaira es per regla quel temp ingio chi vegnan organisats ils concerts da las diversas societats da la regiun. L’ultima fin d’eivna han gnü lö bundant tschinch concerts, quai chi demuossa cha la coordinaziun tanter las societats nun es optimala. A Tarasp ha concertà la Società da musica da Tarasp cun Riet Fanzun chi’d es daspö var ot ons manader e dirigent. La musica da cumün es activa ed imbellischa eir adüna darcheu festas cumünalas e sacralas. Las 13 musicantas e 10 musicants han sport ün program varià. Da la partida d’eira eir il cor d’uffants da la scoula cumplessiva da Tarasp cun Katharina Meyer da Ramosch, magistra a la Scoula da musica EB/VM e cun Sidonia Caviezel. Els han portà bler colorit illa sala Uorgia ed han inchantà cun lur producziuns e cun lur möd liber da’s prodüer. Tras la saira han manà las pledadras Sidonia Pazeller ed Annina Regli. Diversas musicantas e musicants da la regiun La Società da musica Tarasp dispuona da diversas musicantas e musicants da la regiun. Riet Fanzun vain sustgnü dals vicedirigents Jonpeider Strimer e da Giuseppe Pasqualone. «Las musicantas e musicants da la regiun sustegnan e tegnan in vita nossa musica ed as chattan fich bain pro no. La musica da Tarasp suna in cumposiziun fanfarnix o armonia», ha dit Fanzun. Aglaia Gallmann, la presidenta da la società ha manià: «Nouvas musicantas e musicants sun pro no adüna bainvis e pon eir tour part, schi nu san amo sunar ün instrumaint. No disponin da bunas finanzas ed eschan üna musica chi ama la cumünanza e l’amicizcha.» Davo il salüd da la presidenta ha sunà la musica «Happy marching Band No. 2», ün potpurri cun diversas melodias cuntschaintas segui da «Try everything» ed oters tocs. Davo üna pitschna posa han lura chantà ils uffants, «Rocking Vogellisi» e lura chanzuns rumantschas, per part aignas cumposiziuns. La finischun ha lura fat la musica cun «Diavolezza» dad Adolf Künzle, «The black Bear» da Christoph Walter ed oters tocs. Sco supplemaint «Buna not». Dals principis da la società da musica Tarasp Sco chi’s po leger illa cronica da la Musica da Tarasp da Jonpeider Strimer d’Ardez s’han chattats dal 1930 ün pêr Taraspins chi vaivan plaschair da far musica. Ils fundatuors s’han radunats a Valatscha illa stüva da Jacob Blumental cul böt da chattar ulteriurs interessats, han elet üna suprastanza ed ün dirigent ed han stipulà ils statüts. La prüma radunanza ha lura gnü lö als 12 d’avrigl 1931. Da la partida d’eiran l’iniziant e dirigent Mathias Franz Stecher e 17 commembers. Dal 1947 ha la Società da musica Tarasp tut part a la prüma festa chantunala a Scuol e dal 1949 a la festa districtuala a Susch. La musica da Tarasp ha adüna darcheu gnü grondas e pitschnas posas, üna plü lunga tanter l’on 1973 fin 1981. La società es lura gnüda reanimada e chattà cun Luis Cagienard ün nouv manader e dirigent. Da la davent esa reuschi da mantgnair la società infin al di dad hoz. La società da musica da Tarasp suot la bachetta da Riet Fanzun. La musica da Tarasp in acziun. Il cor d’uffants da la scoula cumplessiva da Tarasp. Il cor d'uffants da la scoula cumplessiva da Tarasp ha inchantà. Concert cumünaivel a Tarasp In venderdi passà ha gnü lö illa sala polivalenta da la Chasa Uorgia a Tarasp ün concert culla Società da musica Tarasp insembel cul cor d’uffants da la scoula cumplessiva da Tarasp. La musica da Tarasp vain manada e dirigida da Riet Fanzun da Tarasp. Ella dombra actualmaing 13 musicantas e 10 musicants e suna in cumposiziun dad armonia. Il cor d’uffants vain manà da Katharina Mayer da Ramosch chi’d es eir magistra da la Scoula da musica EB/VM e cul sustegn da Sidonia Caviezel. Il concert ha attrat bleras audituras ed audituors chi han giodü ün concert varià. (fmr/bcs)

In venderdi ha surtut la pratcha d’oculist Aivla Vista cun Paolo Bernasconi las localitats nouvas i’l stabilimaint dal Bogn Engiadina a Scuol (BES). Fin uossa d’eira la pratcha da chasa i’l Ospidal da Scuol. «No eschan fingià daspö bundant 11 ons cun nossa pratcha d’oculist preschaints a l’Ospidal da Scuol. Al principi d’eirna a Scuol üna jada al mais e plü tard üna jada l’eivna, e quai füss eir il böt per l’avegnir. Schi vess da dar daplü interess as pudessa fabrichar oura la sporta», ha dit il manader e meidi Paolo Bernasconi chi rapreschainta la firma Aivla Vista. Quella es da chasa eir in otras parts da la Svizra. Üna jada l’eivna less la pratcha spordscher consultaziuns da basa sco controllas annualas, squitsch dals ögls, controllas avant e davo operaziuns da la nüvla grischa, controllas da degeneraziuns da la macula ed eir applicaziuns e squittas, voul dir üna sporta al lö. «Important esa eir d’examinar provedimaints per uffants. A l’Ospidal vaina pudü nüzziar localitats cun fich paca plazza e sainza fanestras, pel paziaint amo acceptabel, ma per no da bunura fin saira nu d’eira quai üna soluziun optimala.» Ün motiv per far müdada es eir stat cha las localitats spordschan la pussibiltà da schlargiar il spectrum. Las localitats i’l BES spordschan avantags «Eu sun ün bun ami da Claudio Duschletta, il directur dal BES, no stain tuots duos a S-chanf, giain insembel culs skis e vain bunas relaziuns ed uschè s’ha datta la cumbinaziun da far müdada in locals clers e gronds e per no optimals», disch Paolo Bernasconi. E Duschletta ha infuormà cha quels locals servivan sco büros per els e d’eiran insè bler massa gronds ed uschè s’ha datta la pussibiltà da chattar üna soluziun optimala per tuottas duos varts. «Uossa vaina ün büro chi po gnir dovrà da nossa glieud chi nu douvra ün büro per tuotta di e pel BES es quai s’inclegia eir ün’entrada finanziala cha no savain da dovrar.» L’oculist ha infuormà ch’el saja il manader da la Aivla Vista illa regiun, «no eschan activs in tuot l’Engiadina, Samignun, Val Müstair, Puschlav, Bergaglia e Savognin.» Pel mumaint suna ragiundschibels üna jada l’eivna ed il center es a San Murezzan. «Là as poja eir s’annunzchar per consultaziuns suot 081 851 00 00 obain suot augenpraxis.aivla@vista.ch», ha dit Bernasconi. Festina da la surtutta da las localitats al BES In venderdi ha gnü lö la surtutta da las localitats chi sun gnüdas adattadas als bsögns d’üna pratcha d’oculist. Da la partida a la festina d’eiran persunas dad Aivla Vista, dal BES, da l’Ospidal ed otras. Pro la surdatta ufficiala ha Duschletta orientà cuort davart la sporta dal BES ed: «In quista constellaziun s’affà eir üna pratcha d’oculist fich bain in nossa sporta. Avant pac temp guardaivan oura quistas localitats amo tuot oter e vo pudaivat s’atschertar cha quellas s’han müdadas in segn positiv per lur ütilisaziun nouva». Claudio Duschletta surdà a l'oculist Paolo Bernasconi las localitats. Las localitats per la nouva pratcha d'oculist sun fich generusas. Il manader dad Aivla Vista illa regiun, Paolo Bernasconi. Pratcha d’oculist al BES a Scuol D’incuort s’han drividas las portas da la pratcha d’oculist Aivla Vista cun Paolo Bernasconi i’l Bogn Engiadina a Scuol (BES). Dürant bundant 11 ons d’eira la pratcha da chasa i’l Ospidal a Scuol. Previs esa d’avair averta la pratcha per intant ün di l’eivna cun preannunzia i’l center a San Murezzan. Aivla Vista da nossa regiun es respunsabla per tuot l’Engiadina, Samignun, Val Müstair, Puschlav, Bergiaglia e Savognin. La pratcha spordscha tuot quai chi fa dabsögn per avair ögls sans, nun es però il lö per far operaziuns. Las localitats sun fich generusas e adattadas per üna sporta optimala d’üna pratcha d’oculist. (fmr/bcs)

Raduond 190 pilotas e pilots da dronas svoulan mincha prümavaira var 1300 jadas per salvar var 500 uzöls l’on d’üna mort crudela tras las maschinas da sgiar. Daspö quist on ston ils chatschaders far ün examen per pudair svolar culla drona. Daspö l’on 2017 spordschan las secziuns da chatschaders da prümavaira svouls cun dronas e cameras termicas per salvar uzöls da las maschinas da sgiar. Quai chi vaiva cumanzà in Engiadina Bassa cun grond success, vain uossa realisà in tuot il Grischun: Tanter la fin da mai ed il principi da lügl sun mincha bunura 24 dronas in tuot il Grischun in acziun. Quai correspuonda tenor Regula Bollier da l’Uffizi da chatscha e pes-cha Grischun a 1300 svouls l’on cun var 190 pilotas e pilots. Las acziuns da salvamaint cumainzan adüna a bunura bod intuorn las 04.00, avant cha’ls paurs van a sgiar lur prada. Mincha regiun ha ün post da piket organisà da las secziuns da chatschadras e da chatschaders. Quist post coordinescha lura las acziuns cun pilots ed agüdonts. Ils uzöls chi vegnan chattats illa prada, vegnan suogliats cun üna chaista e marcats, per cha’ls paurs possan sviar cun lur maschinas da sgiar ils uzöls. In tuot il Grischun sun uschè gnüts salvats per exaimpel l’on passà 500 uzöls da la mort crudela tras las maschinas da sgiar. Salvà la prüma jada 360 uzöls Fingià dal 2015 vaiva Armon Schlegel, schurnalist e chatschader paschiunà, stübgià e tscherchà soluziuns cun dronas e cameras termicas per salvar ils uzöls. Bainschi d’eiran quella jada fingià cuntschaintas dronas cun cameras termicas i’ls contuorns da Turich. «Quistas soluziuns nu d’eiran però finanziablas», quinta Schlegel. Cha finalmaing haja’l svess chattà üna soluziun chi cuntainta e chi’d es eir gnüda sustgnüda dal Chantun. «Fingià il prüm on vaina pudü salvar var 360 uzöls», declera’l. El ha svess instrui e scolà ils pilots ed adüna darcheu adattà il concept. «Cun ün pilot e duos agüdonts per minch’acziun pudaina reagir svelt e suogliar ils uzöls cun üna chaista da lain fin cha la prada es sgiada», quinta’l. Cha quistas acziuns da salvamaint hajan da chefar cun etica e morala, disch el. Intant es Armon Schlegel, sco commember da la cumischiun da chüra da l’Uniun chantunala da la chatscha da patenta, respunsabel pella scolaziun da las pilotas e dals pilots da las dronas. El es eir commember d’üna gruppa da lavur chantunala chi sviluppa inavant la sporta correspundenta. Daspö quist on sun ils respunsabels confruntats cun ün ulteriur obstacul illa tematica. Uschè es nempe entrà in vigur il reglamaint per svolar cun dronas, chi’d es adattà a las ledschas da l’UE e chi pretenda daspö ils 1. schner cha tuot ils pilots fetschan üna patenta per svolar cun dronas. Na plü dastrusch co 150 meters Sco cha Armon Schlegel declera, po quista patenta per las categorias A1 ed A3 gnir fatta online. «Tuot l’examen düra s-chars ün’ura e mez e davo as survegna il certificat per svolar.» Cha plü difficil saja la situaziun pro la categoria A2 chi permetta da svolar plü dastrusch co 150 meters a persunas e stabilimaints. «Eir quista patenta as pudaiva far ils prüms trais mais online ed uossa as stoja far quella in preschentscha dürant ün cuors ad Ittingen i’l chantun Berna», declera Schlegel. El es persvas, chi sarà perquai in avegnir plü difficil da chattar pilots da dronas per acziuns da salvamaint d’uzöls. Cha tuot il concept as basa nempe sün lavur voluntaria da las chatschadras e dals chatschaders. Skeptica invers las pretaisas D’incuort ha gnü lö ün di da perfecziunamainta per pilotas e pilots da dronas a Zernez. Sco cha Armon Schlegel quinta es statta preschainta üna vainchina da persunas. Ch’üna tscherta skeptica invers las nouvas pretaisas saja bainschi avantman, quinta’l. Quai conferman eir Mirco Hänny da Lavin ed Andrea Carpanetti da Ftan, ils respunsabels da las secziuns da chatscha correspondentas in Engiadina Bassa e Val Müstair. «Nus vain singulas persunas chi han stübgià duos jadas o dafatta rafüdà, causa chi stessan far ün examen», disch Hänny. «Üna consequenza es cha nus nu pudain in avegnir plü svolar in lös plü dastrusch co 150 meters a stabilimaints e cumüns causa cha nus nu vain plü avuonda pilots cul certificat A2», agiundscha Carpanetti. Ils examens ston dal rest gnir repetits mincha tschinch ons. Daplü sustegn da l’agricultra Ch’ella nun haja intant amo constatà üna mancanza da pilotas e pilots, respuonda Regula Bollier da l’Uffizi da chatscha e pes-cha chantunala. Ella es respunsabla per la chüra e perquai eir pel salvamaint dals uzöls. Cha’l tema salvamaint d’uzöls saja gnü lantschà dals chatschaders e cha perquai saja quai ils ultims ons eir gnü realisà cun chatschadras e chatschaders e finanzià da l’Uffizi da chatscha e pes-cha chantunal. Ella conferma eir cha las chatschadras ed ils chatschaders fetschan quai sco lavur voluntaria e sainza indemnisaziuns. Sco cha Armon Schlegel agiundscha, s’esa landervia a chattar eir üna soluziun per exaimpel culla lavur da chüra cha aspirantas ed aspirants stopchan far obligatoricamaing. «Nus eschan però eir in discuors cun l’Uffizi d’agricultura chantunal, tantüna es il salvamaint d’uzöls eir ün aspet da la ledscha pella protecziun da las bes-chas», conced’la. Ella as giavüschess natüralmaing eir daplü sustegn da las organisaziuns agriculas. Motivaziun e voluntà Eir Regula Bollier vezza üna gronda sfida illas reglas naziunalas ed internaziunalas per svolar cullas dronas. Perquai nu sa ella amo da dir, co cha quist proget as svilupparà inavant. Cha la tecnica e las dronas hajan ün cuorta dürada e stopchan gnir mantgnüdas. Cha las prümas dronas, acquistadas avant trais fin quatter ons, sajan uossa fingià veglias e stopchan gnir rimplazzadas successivamaing. «Nus pudain plü o main rimplazzar minch’on üna fin duos dronas», infuorm’la. E cha finalmaing dependerà tuot il concept eir da la motivaziun e la voluntà da las chatschadras e dals chatschaders da cuntinuar cun quista bainschi intensiva, ma fich bella lavur da chüra a favur dals chavriöls. Cun svolar sur la prada cun dronas e cameras termicas as chatta ils uzöls chi stan be saldin. Cun üna chaista da lain vegnan ils uzöls cuvernats e salvats d’üna mort pussibla tras las maschinas da sgiar. Minchatant vegnan ils uzöls eir allontanats da la prada e laschats libers aint il god. Armon Schlegel ha inizià il salvamaint d’uzöls cun dronas e cameras termicas in Engiadina Bassa ed in tuot il Grischun.

Daspö ün pêr dis survegna curiusa recloma sün meis chanals da social media. Impustüt la cumbinaziun m’irritescha: videos da spus chi vezzan la prüma jada a lur spusa cul vesti alb, recloma per sbassar il pais – «10 kils in be trais eivnas!» – e per finir apps per imprender üna nouva lingua. Para dependa la recloma chi cumpara sül telefonin o sül computer da las chosas chi’s tschercha. Eu n’ha bainschi eir fingià constatà ch’eu vegn rendüda attenta a s-charpas da muntogna amo eivnas davo ch’eu tillas vaiva postà online. Ma in quist cas suna propi ün pa schmorta. Scenas da nozzas? Hallooo? Eu n’ha ün partenari ch’eu am propi e quai daspö divers ons, ma Fadrina e maridar, quai nun es ingün tema. Quai san tantüna tuots. Lura stess quai bain eir savair l’intelligenza artificiala? Eu preferisch la lai sulvadia, tuna fingià bler plü romantic. Pro scenas à la «spusa vain incunter a spus cun larmas aint ils ögls da spür amur e plaschair» nu m’han mai commoventada. Insomma suna cuntainta cha la fasa da stuvair ir trais jadas l’on ad üna nozza es passada. Sün cartinas da maisa suna dvantada allergica. E lura, che vess quai dad esser dandettamaing cun quist tips per dietas? Bun, eu nu sun plü uschè «filigrana» sco cun 25 ons, mo eu riv amo adüna da trar aint chotschas in grondezza 38 ed eu am ris-ch amo adüna da verer duos, trais jadas l’on sülla stadaira. Cumbain ch’eu pens cha la stadaira saja defetta – o almain ün pa perfida. Id es mincha jada üna cifra ün zichin plü ota. Mia stadaira es digitala, chi sa scha quai ha da chefar alch culla recloma sün social media? O es quai dafatta ün tric per ch’eu reagischa süllas reclomas per curas detoxificantas e workouts per masochists? Cafè, tschigulatta e vin, quai nun es tantüna na alch toxic, dimpersè alimentaziun da basa! Quai chi m’irritescha il plü ferm sun però ils avis per cumprar apps e programs per imprender linguas. I lessan ch’eu imprenda inglais, spagnöl, talian o frances – tuot linguas ch’eu sa fingià. Discuorrer e scriver. Eu nu less blagar, ma linguas sun mia fermezza. Sper il scriver e leger l’unica fermezza, dal rest. Schi perche dianzer vess eu da s-chargiar apps per imprender quai ch’eu sa fingià? Schi’m proponissan apps dad aritmetica o da quellas per imprender a ballar oriental, lura inclegessa, mo LINGUAS? Forsa vessa dafatta amo gnü interess da ­s-chargiar ün program per imprender chinais o russ – ma be schi füss stat là eir «garanzia da success in be trais eivnas». I’m dà da buonder perche chi nun es güsta gnü proponü dad imprender tudais-ch o dafatta rumantsch. Para dodan noss ogets ­digitals che cha no ­discurrin. Para vezzna eir a no tras quista fourina chi glüscha minchatant verd e cha tscherta glieud cuverna per nun as sentir perseguitats. Mo tenor mai nun es l’intelligenza artificiala amo uschè intelligiainta, intant ch’ella craja amo ch’eu am lessa maridar, verer oura sco ün model ed imprender amo üna jada spagnöl cumanzond cun lección uno: «Me llamo Fadrina». Fadrina Hofmann è redactura tar «Die Südostschweiz» e viva cun sia famiglia a Scuol. Fadrina Hofmann è redactura tar la Südostschweiz e viva cun sia famiglia a Scuol.

Da venderdi fin dumengia ha lö l’EBexpo 2023 illa halla da Gurlaina a Scuol. Las lavuors da preparaziun sun bain avanzadas ed ils organisatuors sun pronts. Daspö gövgia a bunura pon ils exposituors drizzar aint lur stands e preparar lur preschantaziuns. In venderdi, a las 14.00, as driva la porta per l’EBexpo 2023 illa halla Gurlaina a Scuol. Daspö lündeschdi vegna fabrichà a tuot pudair, ils falegnams dad Ardez, Vnà e Sclamischot han fabrichà ils 70 stands cun var 500 plattas da lain, ils electrikers da Scuol han miss var 1,6 kilometers cabels per cha mincha stand haja üna büschla da contact. In gövgia a bunura han lura ils exposituors pudü cumanzar a drizzar aint lur stands per esser pronts cur cha las portas da l’EBexpo as drivan. La coordinaziun da las lavuors da preparaziun ed impustüt eir la partiziun dals stands ha fat l’architect Jon Armon Strimer dad Ardez. El es daspö blers ons commember da la suprastanza da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa ed el organisescha fingià la terza exposiziun regiunala. El po bainschi profitar d’üna tscherta rutina, impustüt però eir da l’experienza e buna collavuraziun culs impressaris chi sun respunsabels per las lavuors da preparaziun e las installaziuns. Eir scha l’exposiziun ha lö be mincha tschinch ons, sa minchün precis che chi’d es da far. «Uschè esa stat pussibel da fabrichar sü tuot plü svelt co previs», infuormescha Strimer. Resguardà tuot ils giavüschs Cha la gronda sfida saja mincha jada da partir aint tuot ils stands e da resguardar tuot ils giavüsch, quinta Jon Armon Strimer. «Nus provain da guardar per exaimpel, cha affars da la listessa branscha nu sajan güsta ün sper tschel. O lura cha quels affars chi d’eiran l’ultima jada plütost davovart sajan uossa plü inavant e viceversa», declera’l. Cha la partiziun saja quista jada gratiada fich bain, es el persvas. Cha minchün chi vaiva annunzchà l’interess da’s partecipar, haja finalmaing surgni ün stand. El admetta però eir, cha las ultimas duos, trais eivnas sclingia il telefon regularmaing. «Uossa sun tuot las partecipantas ed ils partecipants illa planisaziun da detagl e lura vegnan eir las dumondas. Ma bleras respostas as chatta eir i’l reglamaint da l’exposiziun», disch Strimer. Cha pel solit sajan uossa da reglar amo piculezzas. Tuot in tuot es el fich cuntaint cun l’andamaint da la preparaziun. Program da trategnimaint Plü o main listess tuna quai eir da vart dal president dal comitè d’organisaziun Richard à Porta. El es la prüma jada da la partida sco organisatur e para listess da restar magari quiet. «Nus eschan preparats fich bain e perquai nu daja neir ingün’agitaziun», disch Richard à Porta. Il president da la Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa s’allegra ferm pels prossems trais dis d’exposiziun. Richard à Porta fa quint cun tanter 5000 e 6000 visitaduras e vistaduors dürant ils trais dis d’exposiziun. In venderdi es l’EBexpo averta da las 14.00 fin las 20.00, in sonda da las 10.00 fin las 20.00, ed in dumengia, da las 10.00 fin las 16.00. Dürant tuot il temp d’exposiziun es eir organisada üna chüra d’uffants illa halla da Gurlaina. In venderdi e sonda saira cuntinuescha lura la parti illa tenda da festa a Gurlaina. In venderdi saira ha lö il concert da las musicas da giuvenils La Plaiv-Zernez ed Engiadina Bassa. Quist concert cumünaivel cumainza a las 20.00. In seguit pissera DJ Foxy per musica e buna glüna. In sonda saira, a partir da las 20.00, es Sepp Mattlschweiger e seis Quintett Juchee respunsabel pel trategnimaint. Mincha saira da las 19.00 a las 20.00 pisseran bands da la Scoula da musica Engiadina Bassa Val Müstair pel pretact dal program da trategnimaint. Daplü infuormaziuns da l’EBexpo 2023 daja sün l’app www.ebexpo.ch Jon Armon Strimer ha parti aint ils stands ed ha provà da resguardar tuot ils giavüschs dals exposituors. Ils stands sun pronts, be ils exposituors mancan amo: Richard à Porta (a schn.) e Jon Armon Strimer s’allegran pel travasch dals prossems dis illa halla da Gurlaina. Scuol: Tuot es pront per l’exposiziun regiunala Daspö lündeschdi a bunura vain preparada la halla da Gurlaina Scuol per l’EBexpo 2023. In tuot sun gnüdas installadas var 500 tablas da lain e raduond 1,6 kilometers cabel d’electricità. «Las lavuors preparatoricas e las installaziuns han funcziunà fich bain», declera Jon Armon Strimer. El es commember da la suprastanza da la Società da commerzi e mansteranza e respunsabel pella planisaziun e coordinaziun da l’installaziun per l’exposiziun regiunala. In gövgia a bunura han lura pudü cumanzar las exposituras ed ils exposituors a drizzar aint lur stands. Dürant ils prossems dis as preschaintan passa 70 firmas indigenas a l’EBexpo 2023. L’avertüra es in venderdi davomezdi a las 14.00. Il prüm davomezdi sta suot l’insaina da la giuventüna. (nba)

La clostra Son Jon a Müstair survain sustegn dal Chantun per cuntinuar cun sia renovaziun. La regenza grischuna ha decis üna contribuziun da maximalmain 148 700 francs per la «Fundaziun Pro Claustra Son Jon». Pervi da l‘impurtanza dal cumplex vain tenor la comunicaziun da la regenza pro amo üna jada la medema summa da la Confederaziun. Ils cuosts totals da l’etappa da renovaziun da quist on s’amuntan a var 2,6 milliuns francs. La clostra vain renovada daspö l’on 2006, quai adüna in etappas. La clostra da Müstair es ün dals monumaints culturals ils plü prezius da la Svizra e vain eir manzunada sülla glista da l’UNESCO. (rtr/fmr) Per l’etappa 2023 da la restauraziun da la claustra Son Jon ha la regenza garanti ün sustegn finanzial.

D’incuort es cumparüda üna reediziun d’üna part da la prosa cuorta dad Oscar Peer cul titel «Vi da che ch’eu pens minchatant». A man da codes QR as poja dudir la vusch da l’autur barmör. Oscar Peer vess cumpli als 23 avrigl 2023 95 ons. Ma id es uossa fingià bod desch ons ch'el nun es plü tanter da no; Oscar Peer es mort als 22 december dal 2013. Per commemorar il grond narratur ladin, es cumparüda illa chasa editura editionmevinapuorger üna part da sia prosa cuorta. La reediziun es gnüda chürada da Mevina Puorger e Jachen Andry. Üna postfacziun güda a situar danouv a l’autur e si’ouvra. A man da codes QR survain il lectur access a registraziuns originalas da la vusch da l’autur barmör. La chasa editura ingrazcha da cour cha la Banca Chantunala Grischuna, la CORPORAZIUN Energia Engiadina (CEE), il Cumün da Scuol, la Fundaziun Willy Muntwyler, la Lia Rumantscha, la Promoziun da la cultura dal Chantun Grischun e Bartolome Tscharner han pussibiltà quist omagi ad Oscar Peer. Il cudesch po gnir cumprà illas librarias chi vendan cudeschs rumantschs o directamaing pro la chasa editura. www.editionmevinapuorger.ch /mevina.puorger@bluewin.ch Oscar Peer Vi da che ch’eu pens minchatant prosa cuorta ISBN 978-3-9525233-8-4; lià, 127 paginas, 31.- francs. (cdm/fmr) Il frontispizi da la reediziun d’üna part da la prosa cuorta dad Oscar Peer.

Ün tema politic quasi etern es la discussiun davart ils drets ed obligs dad hom e duonna. Quai s’ha vis darcheu üna vouta in connex cun l’ultima votaziun sur da l’AVS. In oters chomps però regna üna grond’egualità da las schlattainas. Illa vita dal sport p.ex. valan las medemmas reglas bod adüna tant per l’hom sco eir per la duonna. Sco excepziun as pudess nomnar il volley, ingio cha la rait da las duonnas es plü bassa co quella dals homens. Ma quai sun detagls. Dain uossa ün’ögliada sün ün oter «sport», sül gö da schah. Qua as muossan fats fich interessants, impustüt sül livel simbolic. In sai es schah ün gö da cumbat. Tipic masculin as pudessa dir. La mera es nempe quella da metter il rai da l’adversari/a in üna situaziun, ingio ch’el pudess gnir coppà (simbolicamaing), sch’el nu capitulescha. Per rivar a quist böt daja 8 paurs, 2 tuors, 2 chavalgiaints, 2 curridurs, la raïna ed il rai svessa. Minchüna da quistas figüras das-cha far tscherts movimaints per metter mat il rai adversari, ma eir per proteger l’agen rai. In quella constellaziun es il paur la figüra la plü debla e la plü ferma al listess mumaint. El das-cha be ir inavant in singuls passins, dad ir inavo til es scumandà (che simbolica…) e «coppar» ün’otra figüra das-cha’l be illa diagonala. Pervi da quai güda il paur cun sia «vita» a proteger las aignas figüras. Minchatant però blocca’l eir üna buna tratta da l’aigna squadra. La figüra cun las libertats las plü grondas nun es il rai, sco chi’s pudess spettar da quist gö chi’d es gnü inventà in ün muond fermamaing patriarcal, dimpersai la raïna. Ella das-cha ir in tuot las direcziuns, sco il rai eir, ma per ella nu vala la limitaziun d’ün pass. Schi sto esser, po ella traversar tuot l’assa da schah per metter mat al rai adversari. Il rai svess nu po far quai in che posiziun ch’ella saja. Tuornain amo üna vouta pro’l paur. Schi grataja ad ün/a giovader/dra da rivar cun ün paur fin a l’ultima lingia da l’adversari/a, po quel gnir transfuormà in’ün’otra figüra. Pel solit vain tschernüda la raïna, siond ch’ella es la figüra la plü pussanta e la plü movibla. Dit cun oters pleds: Schabain cha’l schah es in sia concepziun ün gö fermamaing masculin, ha la raïna üna posiziun fich ferma cun grondas libertats, impustüt plü grondas co quellas dal rai. Eir qua as pudess dir: che simbolica! Il bel dal schah es però cha duos giovadras as pon cunvgnir da müdar las rollas dal rai e la raïna, transfuormond ün gö dad homens in ün gö da duonnas, ingio chi vala da proteger la raïna cun ün rai chi po – grazcha a sias grondas libertats – agir da gentleman. Per dir la vardà nu crai eu, cha’ls inventaders dal schah hajan pensà vi da quista pussibiltà. Ma ell’exista oramai ed id es be üna dumonda da cunvegna da tilla realisar. Peider Andri Parli è stà translatur e redactur ed è anc adina grond ­amatur da maluns, fatgs cun truffels da la sort «Parli». Peider Andri Parli