El exista gea da passa egn on annà – igl vaschinadi fusiuno Muntogna da Schons. Mo pér la sonda passada e’l vagnieu inauguro ufizialmeing cun egna feasta a Donat. El â egna suprastànza giuvna ca spera da survagnir sustegn da dafor las Veiasmalas – an conex cun lufs, la veia sbuada a spazi d’abitar par indigens. Par egn’eada eara tut gratuit: aua minerala, café a turtas. Dantànt igl eara par aschidagir egna reuniùn sarada, reservada me pigls var 360 abitànts a las abitàntas da las fracziùns Donat, Farden, Maton, Lon, Casti, Vargistagn a Pazen ​– peia pigls abitànts a las abitàntas digl vaschinadi Muntogna da Schons. Cun pleds festivs ad egn trampolin La beala Muntogna da Schons veva tuta raschùn da festivar la sonda passada, schagea cun zirca egn on a miez retard. Igls 1. da schaner 2021 e numnadameing ieu an vigur lur vaschinadi nov, parveia da corona dantànt sainza trumbetas, turtas a cafe. Quegl â egn comité d’organisaziùn comunal ussa mido ad â mess an pe egna feasta da camifo an tenda sper la tgea da scola a Donat, inclusivameing musica instrumentala, giasts d’anur, pleds festivs, decoraziùn da mesa, concurenza, teateret, schminca par unfànts ad egn casti-trampolin. Par la sera eara parfegn planisada egna tschagna cun var 230 parsùnas. Egna lùnga istorgia da fusiùn Igl suaintermiezgi, durànt igl act ufizial da la feasta da fusiùn, stevan dantànt agl zenter igls pleds festivs, acumpagnieus musicalmeing da la Musica Instrumentala Muntogna da Schons. Christian Rathgeb, igl respunsabel digl Departamaint da finànzas a vischnàncas, â purto igls salids cantunals. Co el â remartgieu agl sieus pled, e la feasta a Donat ansuma l’amprema feasta da fusiùn, a la quala el segi anvido! Igl segi numnadameing ear l’unica fusiùn c’e ida an vigur durànt igls sieus taimp sco respunsabel digl departamaint da vischnàncas. Suainter aver do egn sguard anavos sen l’istorgia da fusiùns detg lùnga a controversa an Val Schons, â’l igl cunzeglier guvernativ angraztgieu a tutas varts. Egn spezial angraztgamaint â’l drizo agl vaschinadi sez, ad el â parfegn fatg vegnir tut igls tschentg suprastànts digl vaschinadi nov sen tribuna par glis dar egn tarment aplaus. Anviers la FMR â Christian Rathgeb manegieu: «Blears vaschinadis grischùns fussan fetg cuntaints dad aver egna suprastànza aschi giuvna. Parquegl giavisch jou ca que gremi vegi igl sustegn da la populaziùn par manar igl vaschinadi anviers egn bùn avagnir – egn avagnir cun bùnas perspectivas. Quegl e fetg impurtant.» Egn pledoyer an favur digls vaschinadis pintgs Igl amprem president digl vaschinadi, Marco Dolf, â fatg agl sieus pled egn pledoyer an favur da las cuminànzas politicas pintgas. Tanor el segi gest an egn microcosmos ple bagn pussevel da s’anga­schar a da sacumbargear solidaricameing par la cuminànza, an la quala la glieud ancanuschi l’egn l’oter a s’antupi cun respect vizendevel. Mo Marco Dolf â ear randieu ataint – surtut ear an direcziùn Cuira a Berna – a las sfidas fetg actualas sen la Muntogna da Schons. El â manzuno la veia trànter Maton a Vargistagn sarada parveia d’egna bova a ca basegni egna schliaziùn. A partutgànt la savunda sfida actuala â igl pur Marco Dolf ulzo ànc ple fetg la vusch. El â numnadameing randieu ataint agls conflicts da cunvivenza cugls lufs agl antschies digl Bavregn. A parquegl â el clamo fetg dezididameing tras la tenda: «Nus lagn betga, c’igl luf meti an prievel la nossa moda da viver!» – Igl giuven president comunal â survagnieu aplaus par quels pleds la sonda suaintermiezgi a Donat. Egn viva par la Muntogna da Schons Malgro quellas sfidas actualas â Marco Dolf tutegna animo da festivar cun gust a satisfacziùn la fusiùn digls quater anteriurs vaschinadis. A quegl â el fatg a la fegn digl sieus pled cun egn tarment: «Viva la Muntogna da Schons – viva la Val Schons!» Egna parsùna c’e stada ear mintgatànt ampo ple critica anviers igl prozess da fusiùn e igl deputo actual da la valada, Gian Michael. Ear quel e vagnieu a pled a caschùn da la feasta da sonda passada. Mo el â stuieu cunzeder c’igl vaschinadi nov gli «steti adigna ple fetg a cor». Parquegl â el apelo a la populaziùn da gidar furmar igl vaschinadi nov, cun propostas, cun ideias a forza ear cun l’egna u l’otra amparada critica. Poca critica â’gl an mintga cass do suain­ter tut quels pleds festivs tigl bufet da turtas. L’uniùn da dunas â numnadameing sarvieu egna purschida davaglia da daletgs ca randeva tut anur agl resultat da la vuschada an favur da la fusiùn. Avànt passa dus onns, igls 26 da zarcladur 2020 e’gl sto numnadameing 84,4% da las votàntas a digls votànts c’ân getg caschei a la fusiùn. Motiv avunda par far feasta: «Viva la Muntogna da Schons – viva la Val Schons!» «Igl e greav da catar egn’avdànza» Tge giavischs datan singulas abitàntas ad abitànts da la Muntogna da Schons sen veia a lur vaschinadi nov? Mathé Camenisch, Maton: Jou giavisch egn bùn avagnir par pievel a vaschinadi. Igl triep da lufs fuss igl da dezimar a la veia trànter Maton a Vargistagn – c’e gest sarada – stuess vagnir realisada aschi dabot sco pussevel. Nus duvrassan ear famiglias giuvnas. Dantànt, cun la planisaziùn actuala da las zonas da biagiear e’gl greav par vischnàncas da muntogna – a parquegl e’gl greav da realisar abitaziùns par fami­glias giuvnas. Martina Cantieni, Pazen Jou giavisch ca nus veian egna bùna cunvivenza, c’igl vaschinadi, c’el segi egn bùn liac par famiglias, cun spazi d’abitar. Jou sper ca nus vagneian da mantaner la scola rumàntscha aschi gitg sco pussevel. A forza fagess igl ànc bagn 1-2 dunas an la suprastànza! Hilda Tscharner, Farden: Jou giavisch ca tuts vagneian bagn paregna. Tina Michael, Donat: Jou abitesch an la fracziùn da Donat a sund fetg cuntainta qua. Mo jou sund oriunda da Maton, ascheia ca jou dastg gir nut ancunter quels da tschellas fracziùns...» Mirco Sutter, Maton: Jou giavisch ca tut igls abitànts a las abitàntas vegian ear plascher digl vaschinadi nov. Par me sco giuven fuss igl impurtànt dad aver la pussevladad da lavurar a dad abitar a qua. Pigl mumaint e’gl fetg greav da catar egn’avdànza. Gian Michael, Donat Jou giavisch ca tutas a tuts tirian ve dad egna suja – a c’igl deti adigna ear igl spazi par amparadas criticas par puder catar alura bùnas soluziùns pigl vaschinadi. Ina muntogna fa festa Questa sonda passada è la nova vischnanca fusiunada Muntogna da Schons finalmain vegnida inaugurada. En tenda a Donat han var 200 abitantas ed abitants fatg festa sin l’emprim onn d’existenza da lur «vaschinadi». La fusiun da las quatter anteriuras vischnancas è numnadamain ida en vigur l’entschatta 2021, amez la pandemia. Sonda ha era il regent Christian Rathgeb purtà ils salids si da ­Cuira. Ed el ha encuraschà – cun in applaus – ils tschintg giuvens suprastants da cuntinuar cun lur lavur. (fmr/dat) Finalmeing cun bandiera, paucas a posaunas: La Musica instrumentala Muntogna da Schons â suno igl marsch a la feasta. Il president communal da la vischnanca Muntogna da Schons durant la festa da fusiun, ils 20 d'avust 2022 a Donat. Igl cunzeglier guvernativ Christian Rathgeb â angraztgieu pigl angaschamaint c’igl â duvro par stgafir igl vaschinadi nov Muntogna da Schons. Il cusseglier guvernativ applaudescha a la suprastanza da la nova vischnanca da la Muntogna da Schons, en occasiun da la festa da fusiun ils 20 d'avust 2022. Egna tenda ple u mains plagna â festivo la sonda suaintermiezgi igl nov vaschinadi fusiuno – suainter ca quel e ieu an vigur avànt passa egn on a miez.

El e igl amprem president comunal digl nov vaschinadi fusiuno Muntogna da Schons: Marco Dolf da Vargistagn. Egn discurs davart igl svilup digl vaschinadi, igl luf a la veia sarada trànter Maton a Vargistagn. FMR: Tge experienztgas vez Vus fatg durànt que amprem on c’igl vaschinadi Muntogna da Schons exista? Marco Dolf: Dad organisar igl vaschinadi nov e sto fetg intensiv ad â propi caschuno bleara lavur. Nus vagn stuieu consolidar igl antier manaschi, manar ansemen l’organisaziùn a stgafir tschantamaints novs. Mo ussa eassan nus, cres jou, aschei’anavànt da puder ear prender par màns projects ple grànds. Sen la scala dad 1 antoca 10, sen tge scalem da svilup e igl vaschinadi nov? (ri) Quegl e sacapescha greav da gir suain­ter que curt tains. Dantànt jou gess zirca segl scalem 7. Igl dat schon ànc da far bagnanqual tgossa ... La fusiùn e ida an vigur amiez la pandemia. Â quegl frano igl svilup? Na, corona â ansuma betg influenzo la nossa lavur. Nus vagn adigna pudieu s’antupar a far las nossas sasidas. Vus vez manzuno agl Voss pled igl luf – cun egn statement fetg dezis. Pertge? Nus essan blears purs qua agl noss vaschinadi a quell’antiera istorgia muainta enormameing. Igl triep la lufs ca sacumporta igl ple problematicameing viva qua tier nus, ad el â mazo duas vatgas questa stad. Igl vilainta semplameing la glieud c’igl e betga pussevel da far urden cun quels lufs. Fetg malamparnevel! E’l igl vaschinadi alura vagnieu activ? Ea, nus vagn gido las alps partutgànt la coordinaziùn a nus eassan an contact cugls ufezis. Egn digls noss suprastànts e ussa quasi igl «delego» par tut las dumondas ca partutgànt igl luf. Dantànt peia: Nus pudagn gidar ad infurmar, mo par puder far dapli nus e’gl lieu igls màns. Egn oter problem e la veia da colia­ziùn trànter Maton a Vargistagn c’e interruta actualmeing parveia d’egna bova. Tge e igl stadi actual? Igl Ufezi da construcziùn bassa â signaliso da ler realisar egn provisori par quest unviern. Nus duvragn exnum ­egna schliaziùn, surtut par Vargistagn. Nus speragn ca quella soluziùn segi realisabla antoc’igl november. A scha betg? Alura vagn nus egn problem. La veia d’untgida actuala e betg passabla durànt igl unviern. Jou abitesch a Vargistagn a noss unfànts van a scola a Donat. Ascheia ca nus stuessan quest unviern ir a pe cun els a scola near cun mobils da nev. Mo ear par glieud ple viglia fuss quegl egn pro­blem. A betga d’amblidar: igl Center da Capricorns a Vargistagn stuess probablameing sarar durànt igl unviern. Mo jou tratg, c’igl segi pussevel dad eaver egn provisori pigl unviern vagnaint. Par fitar: Tge giavischa igl president comunal agl sieus vaschinadi nov? Jou giavisch, ca la populaziùn possi s’identifitgear bagn cugl vaschinadi nov, ca la glieud sapartizipeschi a porti ideias par svilupar venavànt igl vaschinadi. Ad jou sper c’igl deti blearas famiglias giuvnas, ascheia ca nus pudeian mantaner la scola rumàntscha a Donat. Pigl mumaint vez’igl or bagn. Il president communal da la vischnanca Muntogna da Schons durant la festa da fusiun, ils 20 d'avust 2022 a Donat.