liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Augment dal consum d'electricitad e producziun d'electricitad sut la media

En l'onn idrologic 2003/2004 èn vegnidas consumadas en il Grischun 1816 milliuns uras kilowatt energia. En cumparegliaziun cun la perioda da l'onn passà è il consum s'augmentà per 1,9 pertschient. La producziun da forza electrica è stada durant la medema perioda cun 6978 milliuns uras kilowatt circa diesch pertschient sut la media da plirs onns.

Las ovras electricas dal Grischun annunzian mintga onn lur consum e lur producziun da forza electrica a l'uffizi d'energia. La statistica ch'è vegnida fatga en quest connex dat per l'onn idrologic 2003/2004 (october 2003 fin settember 2004) ils suandants resultats:

Augment dal consum d'electricitad

Il consum da forza electrica da 1816 milliuns uras kilowatt è s'augmentà per 1,9 pertschient cumpareglià cun la perioda da l'onn passà (perioda precedenta 1783 milliuns kWh).

Sch'ins guarda las singulas gruppas da consum ha importà l'augment da consum en il sectur da las chasadas, dal mastergn, da l'agricultura e da las prestaziuns da servetsch trais pertschient, da las viafiers (VR, VFF, viafier Matterhorn Gottard) mo in pertschient. Tar l'industria gronda è il consum d'energia sa reducì per ca. trais pertschient.

Cumpareglià cun la perioda precedenta è il consum da forza electrica en Svizra er s'augmentà per 1,9 pertschient a 55'840 milliuns uras kilowatt (perioda precedenta 54'775 milliuns uras kilowatt). Uschia è vegnì cuntanschì in maximum en il Grischun ed er en Svizra.

Reducziun da la producziun d'electricitad

Pervi da la setgira da la perioda d'enviern è la producziun da forza electrica da las ovras idraulicas dal Grischun stada cun 6978 milliuns uras kilowatt (perioda precedenta 7862 milliuns uras kilowatt) 10,4 pertschient sut la media da blers onns.

Las ovras idraulicas da la Svizra han producì en la medema perioda 34 056 milliuns uras kilowatt (38'313 milliuns uras kilowatt). La part dal Grischun da la producziun idraulica da forza electrica en Svizra ha importà 20,5 pertschient (20,5 pertschient) e 11,2 pertschient (11,7 pertschient) da l'entira producziun da forza electrica en Svizra.

Remartga per las medias:

Las graficas davart il consum e davart la producziun da forza electrica en il Grischun stattan a disposiziun sut www.energie.gr.ch - Statistik.

Infurmaziun:

- Johannes Bärtsch, uffizi d'energia dal Grischun, tel. 081 257 36 23

Gremi: Uffizi d'energia

Funtauna: rg uffizi d'energia

Data: 11.02.2005
Regenza grischuna: La "Svizzera italiana" cumpiglia er las "valli" dal Grischun

En ina brev a la "società cooperativa per la radiotelevisione nella Svizzera italiana" (CORSI) constatescha la regenza grischuna ch'il Grischun talian è ina part essenziala da la "Svizzera italiana". Perquai han las abitantas ed ils abitants da lingua taliana dal chantun Grischun - sumegliantamain a las Tessinaisas ed als Tessinais - il dretg da pudair s'infurmar per talian davart la vita culturala, civila e politica en il chantun. Quest servetsch d'infurmaziun da l'instituziun statala da radio e televisiun RTSI (radiotelevisione della Svizzera italiana) vegn finanzià tras las taxas - var 280 milliuns francs per onn. Cun quests daners vegnan producids trais programs da radio (rete uno, rete due, rete tre) e dus programs da televisiun (TSI 1 und TSI 2) tras var 1150 emploiadas ed emploiads; da quellas persunas èn dentant mo duas staziunadas stablamain en il chantun Grischun.

La regenza grischuna dumonda uss la giunta da la CORSI d'intervegnir tar la direcziun da la RTSI: Per mintga regiun dal chantun Grischun - Surselva, Engiadin'auta e bassa, Grischun central/Rain posteriur e Partenz/Tavau - sco er per mintga vallada dal Grischun talian - Puschlav, Bregaglia e Val Mesauc/Calanca - duai vegnir engaschà e scolà da la RTSI mintgamai ina rapportadra u in rapportader independent a temp parzial. Areguard ils chanals da televisiun da lingua taliana duai il dumber da collavuraturas e da collavuraturs en il chantun Grischun vegnir multiplitgà per garantir rapports ed infurmaziuns a moda seriusa e cumplessiva. En quest connex s'imponi da retrair las localitads e d'utilisar l'infrastructura dal nov center da medias da radio e televisiun rumantscha RTR a Cuira. Uschia pon vegnir purschids ulteriurs servetschs e vegnir tratgas a niz sinergias cun las collavuraturas e cun ils collavuraturs da RTR. En il nov center da medias fiss il spazi necessari per quest intent avant maun.

La regenza grischuna intimescha vinavant da decentralisar a media ed a lunga vista las plazzas da lavur da la RTSI; actualmain sa chattan questas praticamain tuttas en il Luganese. En il center stat il spustament da plazzas da lavur en la regiun da Bellinzona. Sch'ins sa decidess da vulair installar persunal en il Moesano, purschess la regenza ses servetschs per quest intent. Sco commembra da la CORSI propona la regenza grischuna plinavant da midar ils statuts: En l'avegnir duain pudair daventar commembras da la societad cooperativa CORSI er persunas da lingua taliana che n'abiteschan betg en la "Svizzera italiana" u che n'èn betg burgais d'ina vischnanca correspundenta.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 25.02.2005
Egualitad dals umens e da las dunnas en il Grischun - Cifras e fatgs

Co statti cun l'egualitad dals umens e da las dunnas en il Grischun? Per l'emprima giada vegnan preschentadas extendidamain las datas impurtantas, caracterisadas tenor la schlattaina, en ina broschura edida dal post da stab per dumondas d'egualitad. Ella cuntegna datas davart ils temas populaziun, chasadas e famiglias, furmaziun, activitad da gudogn, entradas, lavur da chasa e tgira d'uffants, sanadad e politica. La cumparegliaziun statistica mussa che l'egualitad da las schanzas da las dunnas e dals umens n'è anc betg cuntanschida en il Grischun. Uschia è la situaziun economica da las dunnas cumpareglià cun quella dals umens main buna. Las dunnas gudognan circa in tschintgavel pli pauc, ellas èn pertutgadas pli fitg da la dischoccupaziun, prestan percunter dapli lavur nunpajada. Malgrà che las dunnas giuvnas recupereschan fermamain en la furmaziun, n'ha mintga terza dunna en il Grischun mesirà cun la populaziun residenta nagin examen professiunal. La quota da divorzis è en il Grischun pli auta che la media svizra, la quota da naschientschas è sa sminuida fermamain. Il dumber dad umens e da dunnas che vivan sulets en il Grischun è s'augmentà, entant ch'i dat adina pli paucas chasadas da famiglias. La represchentaziun da las dunnas en la politica ed en las posiziuns da cader è sut la media, cumpareglià cun il rest da la Svizra. Differenzas tranter las dunnas ed ils umens sa mussan dentant er en connex cun la sanadad (ils Grischuns han pli savens surpais che las Grischunas) u tar la mobilitad (las dunnas van pli bler a pe ch'ils umens). La broschura porscha la basa da discussiun davart il stadi da l'egualitad dals umens e da las dunnas en il Grischun ed illustrescha ils champs d'acziun per la politica d'egualitad.

La broschura "Cifras e fatgs. Umens e dunnas. Grischun" po vegnir empustada gratuitamain en tut las trais linguas chantunalas tar il post da stab per dumondas d'egualitad, Loestrasse 37, 7000 Cuira, tel. 081 257 35 70 u per mail info@gleichstellung.gr.ch

Gremi: Post da stab per dumondas d'egualitad

Funtauna: rg Post da stab per dumondas d'egualitad

Data: 10.03.2005
Il dretg da lavur per interpresas da take-away e per servetschs da furniziun è vegnì schluccà

Interpresas da take-away e servetschs da furniziun (p.ex. curriers da pizza) na duain betg pli stuair dumandar ina permissiun per lavur da notg e da dumengia. Uschia avessan els en il futur il medem status giuridic sco manaschis da restauraziun. La regenza saja perencletga cun questa proposta per midar l'ordinaziun 2 tar la lescha da lavur, scriva ella en sia consultaziun al secretariat da stadi da l'economia.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

*

- Stabiliments da sport ed edifizis da sport: La regenza ha approvà quatter dumondas da contribuziun e concedì per quai ina contribuziun maximala dal fond da sport da totalmain circa 300'000 francs. Cun quai vegnan il club da hockey da Puschlav e Valposchiavo calcio a construir ina plazza da hockey sin glatsch ed in champ da ballape, il club da curling da Tavau vegn ad eriger in center da curling e l'uniun da chavaltgar Trun e conturn vul cumprar ina maschina da planar e 25 obstachels da sigl. La summa totala per quests quatter projects importa circa set milliuns francs.

- Consorzi per aua persa Sablun, Rueun: Per engrondir e sanar la serenera ha la regenza garantì ina contribuziun chantunala da circa 215'000 francs.

Projects da vias

- Via dal Fuorn: A Sta. Maria V.M. ed a Fuldera vegn sanada la via chantunala. Per quest intent ha la regenza deliberà ina contribuziun totala da circa 650'000 francs.

Chaussas persunalas

- En l'uffizi per la scola populara ed il sport è Dante Peduzzi (1952) da Cama vegnì elegì per il 1. d'avust sco nov inspectur da scola e manader da district per il Grischun talian.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17.03.2005
La regenza deliberescha las novas directivas per las zonas per quietar il traffic

Il dretg federal regla la basa per zonas per quietar il traffic. El differenziescha en quest connex tranter zonas da tempo 30, zonas d'inscunter cun ina spertadad maximala signalisada da 20 km/h e zonas da pedunas e da peduns. Dapi l'onn 2001 èn numnadamain zonas da tempo 30 pussaivlas sin tut las vias. L'ordinaziun federala davart la signalisaziun da las vias fixescha mo pli las directivas minimalas per quai. Sin quai han las vischnancas reagì: Las dumondas per zonas da tempo 30 che cumpiglian er vias chantunalas èn creschidas fermamain. La regenza ha ussa fixà tge mesiras per quietar il traffic che pon vegnir fatgas per tge vias chantunalas e sut tge cundiziuns che quai ha da succeder.

Las vias chantunalas ston primarmain satisfar als basegns ed a la funcziun dal traffic sin via; quai vala spezialmain per las vias chantunalas principalas (p.ex. tut las axas dal nord al sid e da l'ost al vest cun excepziun da las autostradas). Perquai vul la regenza approvar dumondas per zonas da tempo 30 mo en moda fitg restrictiva, sche quellas tangheschan ina via chantunala principala. Excepziuns prevesa ella però per trajects da vias principalas, sin ils quals ins sto gia oz ir cun ina spertadad reducida, sco stretgas en il center dal vitg, parts da trajects senza trottuar u lieus nunsurvesaivels. Decisiv en quest connex è che la part la pli gronda da las participantas e dals participants dal traffic na van oz betg pli spert che 42 km/h sin quests trajects - pia dal cumenzament fin a la fin da la zona da tempo 30 planisada; quest tempo sto vegnir resguardà d'almain 85 pertschient dal traffic, da l'uschenumnà T-85. Cun introducir zonas da tempo 30 pon las sveltezzas vegnir reducidas - quai mussan las experientschas - maximalmain però per tschintg fin otg km/h.

Ultra da quai ha la regenza decidì ch'ella na permettia er en il futur naginas mesiras architectonicas sco portals d'entrada ed impediments sin vias principalas.

Vias chantunals èn er las vias da colliaziun chantunalas; er ellas servan - sco las vias principalas - primarmain al traffic e betg a pedunas ed a peduns. Tenor las directivas novas èsi pervi da quai mo pussaivel da far zonas da tempo 30 sin vias da colliaziun, sch'il T-85 na surpassa betg 44 km/h dal cumenzament fin a la fin da la zona da tempo 30 planisada.

Gremi: regenza

Funtauna: rg departament da giustia, polizia e sanitad

Data: 22.03.2005
Examens d'admissiun a las scolas medias grischunas - Examen da tudestg per candidats da linguatg rumantsch vegnir repeti

En il rom da la controlla da las structuras e da la prestaziun per la sanaziun da las finanzas chantunalas ha il Cussegl grond decidì da limitar il dumber d'admissiuns a las scolas medias dal chantun. Questa mesira temporara vala per ils onns da scola 2004/05, 2005/06, 2006/07 e 2007/08. Ils 14 e 15 da mars han gì lieu a las scolas medias dal Grischun ils examens d'admissiun per l'onn da scola 2005/06.

Als examens d'admissiun che ston vegnir absolvids cun success per pudair entrar en ina scola media grischuna, èn s'annunziads 650 candidatas e candidats. Tenor las determinaziuns dal Cussegl grond dal 2003 pon vegnir recepids maximalmain 360 scolaras e scolars.

En consequenza d'ina panna da computers è capità in sbagl tar l'examen da tudestg per Rumantschs che influenzescha l'egualitad da las schanzas en la procedura d'admissiun. Per quest motiv sto l'examen da tudestg per candidats da linguatg rumantsch vegnir repetì. La procedura da recepziun po tuttina vegnir terminada punctualmain entaifer las proximas emnas.

Gremi: Uffizi da scolas medias

Funtauna: rg Uffizi da scolas medias

Data: 23.03.2005
"Pestgar en il Grischun. Nua poss jau retrair la patenta?"

RETRATGA DA LA PATENTA DA PESTGA PER LA STAGIUN DA PESTGA 2005

Plaunsieu lieuan naiv e glatsch. Per la flora e la fauna munta quai il nov cumenzament en il ritmus annual da la natira.

Tar las pestgadras ed ils pestgaders sveglia quai il plaschair anticipà sin la proxima pestga. Tar las preparativas per la stagiun da pestga tutga er la retratga da la patenta da pestga.

Per pudair retrair la patenta per in onn u ina patenta mensila ston ins cumprovar ch'ins haja enconuschientschas da la pestga. Per quest intent vegnan purschids il mument en differents lieus dal chantun Grischun curs da scolaziun.

Tut las patentas pon ins retrair tar il survegliader da pestga resp. sin il biro per passaports e patentas. En il fegl uffizial dal chantun Grischun dal 31 da mars 2005 u sin la homepage da l'uffizi da chatscha e pestga (www.jagd-fischerei.gr.ch) èn publitgads per ils singuls districts da pestga ils lieus per retrair la patenta.

Cun buna pestga!

Gremi: uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 29.03.2005
La versiun taliana dal cudesch da dretg grischun è da nov sin l'internet

Dapi stgars diesch onns pudais Vus prender invista dal cudesch da dretg grischun en l'internet - però mo da la versiun tudestga. La chanzlia chantunala dal Grischun ha ussa translatà la collecziun sistematica da leschas er en talian ed integrà ella sut www.gr.ch en il cudesch da dretg grischun electronic.

Tut las funcziuns da tschertga cumprovadas da la pagina d'internet d'enfin ussa èn restadas las medemas ed èn vegnidas adattadas per ils cuntegns talians. La versiun rumantscha dal cudesch da dretg grischun vegn ad esser avant maun sin l'internet fin la mesadad da l'onn 2006.

Vus chattais il cudesch da dretg grischun sin l'internet sut la suandanta adressa:

www.gr.ch - rumantsch - nossas publicaziuns - legislaziun - cudesch da dretg grischun

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 05.04.2005
GRiforma: La segunda fasa dal project da pilot va a fin - dapli infurmaziun davart il project

L'avust 2003 ha il cussegl grond prolungà per ulteriurs trais onns la fasa dal project da pilot per la refurma da l'administraziun GRiforma. A medem temp ha el incumbensà la direcziun dal project cun tschintg incaricas. La fin da l'onn 2005 va la segunda fasa dal project da pilot a fin e l'october 2006 vegn il cussegl grond previsiblamain a debattar danovamain davart GRiforma.

Ditg èsi stà plitost quiet en connex cun GRiforma, il project da refurma da l'administraziun grischuna. Betg perquai ch'il project fiss vegnì sistì u fiss sa durmentà, mabain perquai ch'igl è vegnì lavurà a moda intensiva vi da las incaricas dal cussegl grond. La direcziun dal project ed ils servetschs da pilot disponan uss d'ulteriuras enconuschientschas ed experientschas. En la newsletter da GRiforma vegn rapportà en intervals da dus fin trais mais davart questas experientschas, davart enconuschientschas impurtantas e davart il stadi actual dal project.

Spezialmain a quellas collavuraturas ed a quels collavuraturs che n'èn betg involvids directamain en il project vul ins dar uschia ina meglra invista da la refurma. En il center stat dentant er l'infurmaziun dal cussegl grond. Tras la giunta directiva da GRiforma - che sa cumpona da commembras e da commembers da la regenza, dal parlament e da l'administraziun - è il cussegl grond bain integrà en il project e participà a las decisiuns da princip. Las ulteriuras parlamentarias ed ils ulteriurs parlamentaris vegnan dentant en contact cun ils instruments da GRiforma mo tar la debatta dal preventiv e tar il rendaquint. Ins als vul infurmar davart ils instruments impurtants da GRiforma tranter auter cun la newsletter ed als tegnair al current davart l'ulteriur svilup. Sin basa d'in rapport cumplessiv, che tracta er las tschintg incaricas, duain els pudair prender l'october 2006 ina decisiun davart l'ulteriur andament da la refurma.

L'emprima newsletter da GRiforma cuntegna in curt rapport davart il stadi da lavur actual en ils servetschs da pilot e dat ina survista da las incaricas dal cussegl grond. En ina intervista mussa la presidenta da la regenza dr. Eveline Widmer-Schlumpf il niz da GRiforma dal puntg da vista persunal.

Ulteriuras infurmaziuns davart GRiforma chattais Vus sut

http://www.fmd.gr.ch/griforma

.

Gremi: departament da finanzas e militar

Funtauna: rg departament da finanzas e militar

Data: 18.04.2005
Las taxas da chatscha s'augmentan per bundant in pertschient

La regenza ha augmentà las taxas da chatscha per 1,3 pertschient ed uschia adattà quellas a l'index naziunal dals pretschs da consum. Per Svizras e per Svizzers sco er per persunas domiciliadas che abitan en il chantun vul quai per exempel dir concretamain che las taxas da chatscha auta s'augmentan per nov francs a 669 francs e las taxas da chatscha bassa per quatter francs a 269 francs. Il nov reglament da taxas entra en vigur il 1. da zercladur. L'ultima giada èn las taxas da chatscha vegnidas adattadas la primavaira 2003.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

- Fundaziun arcus raetiae: Per il festival da cultura xong la fin da fanadur en la regiun da cunfin dals trais pajais Val Müstair/Engiadina bassa, Oberes Gericht e Vnuost sura ha la regenza concedì ina garanzia da deficit da 20'000 francs.

- Club da beachvolley Calanda: Per construir il nov stabiliment tripel da beachvolley a Cuira survegn il club ina contribuziun chantunala da 14'500 francs.

Projects da vias

- Via dal Güglia e via sursilvana: Per la correcziun da la via en il vitg da Tinizong sco er per il traject Prau Pulté en connex cun il sviament da Flem ha la regenza concedì totalmain ca. 2,1 milliuns francs.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 21.04.2005
Johannes Flury è il nov rectur da la scola auta da pedagogia

La regenza ha elegì Johannes Flury sco rectur da la scola auta da pedagogia (SAP) dal Grischun. El succeda ad Andrea Jecklin che va en pensiun la stad 2006. Johannes Flury vegn a star a disposiziun a la scola auta da pedagogia a partir dal cumenzament da schaner 2006.

1979 ha Johannes Flury fatg il doctorat da teologia a l'universitad da Turitg. En il Grischun è el stà da 1981 fin 1995 directur da la scola media evangelica da Schiers. Suenter funcziuns directivas tar la crusch cotschna svizra e tar l'uffizi federal per furmaziun professiunala e tecnologia ha el surpiglià la direcziun dal sectur sanadad/fatgs socials da la scola auta dal Vallais. Da l'onn 2002 fin l'onn 2004 ha el absolvì cumplementarmain a la professiun in studi da diplom supplementar universitar davart la politica da perscrutaziun e da scola auta.

Gremi: regenza

Funtauna: rg uffizi per la furmaziun terziaria

Data: 21.04.2005
La promoziun da la cultura dal chantun Grischun da nov en l'internet

Dapi dacurt è disponibla la nova homepage da la promoziun da la cultura dal chantun Grischun:

www.kulturfoerderung.gr.ch

..

La promoziun da la cultura dal Grischun è ina partiziun da l'uffizi chantunal da cultura. Ella ha l'incumbensa da sustegnair la lavur culturala en il chantun e da promover quella cun mesiras sistematicas.

Sin la homepage chattais Vus infurmaziuns en connex cun il sustegn finanzial da projects culturals (cundiziuns, indicaziuns davart dumondas da sustegn, giudicaments da dumondas da sustegn), indicaziuns davart premis culturals, davart ateliers a l'exteriur sco er davart la concurrenza per promover la lavur culturala professiunala. Ultra da quai vegnan preschentads il team da la promoziun da la cultura e las duas cumissiuns, la cumissiun per promover la cultura e la cumissiun da concurrenza.

Sin la pagina d'internet vegn preschentada er la promoziun da las linguas ch'è integrada en la promoziun da la cultura. Quest sectur sustegna e sviluppa mesiras per mantegnair e per promover la lingua rumantscha e taliana. Plinavant è la promoziun da las linguas il post da documentaziun e d'infurmaziun davart il territori linguistic dal Grischun sco er davart la politica chantunala en il sectur da las linguas naziunalas ed uffizialas.

Gremi: Uffizi da cultura

Funtauna: rg Uffizi da cultura

Data: 22.04.2005
Servetsch d'infurmaziun

Nus As supplitgain da prender enconuschientscha ch'il servetsch d'infurmaziun e da medias da la chanzlia chantunala vegn manà ad interim da dunna Denise Alig. Ella substituescha Enrico Kopatz che sto interrumper temporarmain sia lavur per motivs da sanadad.

Denise Alig è schurnalista e dispona d'ina pratica professiunala da plirs onns. Ella stat a disposiziun immediatamain per tut ils fatgs dal sectur d'infurmaziun e da medias.

Adressa:

Chanzlia chantunala dal Grischun

Denise Alig

Chasa grischa

Reichsgasse 35

7001 Cuira

e-mail: denise.alig@staka.gr.ch

telefon: 081 257 22 47

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 25.04.2005