liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Biosfera Val Müstair e Parc Ela: Ils resultats da l'examinaziun preliminara tras la confederaziun

La fin da schaner 2008 ha la regenza inoltrà a l'uffizi federal d'ambient (UFAM) la dumonda da conceder il label "parc d'impurtanza naziunala" al parc natiral regiunal "Biosfera Val Müstair" sco er in agid finanzial global al parc natiral regiunal "Parc Ela". En in emprim pass ha l'uffizi federal examinà ussa, sche questas e sche ulteriuras dumondas d'auters chantuns èn cumplettas. Il UFAM ha communitgà plinavant a l'uffizi per la natira e l'ambient che s'occupa dal dossier dals parcs grischuns ils resultats da l'examinaziun preliminara ed ha constatà ch'i dettia - en il dossier da la Biosfera Val Müstair - pitschnas mancanzas e ch'i dettia - en las duas dumondas - dentant er dus puncts impurtants che n'èn anc betg sclerids e ch'i dettia cunzunt ina problematica fundamentala en connex cun il Parc Ela.

Concernent il project "Biosfera" na resultan nagins impediments insurmuntabels dal rapport preliminar dal UFAM; las dumondas ch'èn anc avertas pon vegnir schliadas e las infurmaziuns che vegnan pretendidas supplementarmain pon vegnir cumplettadas entaifer il termin. Perencunter cuntegna il project "Parc Ela" in conflict che sto vegnir schlià urgentamain per betg periclitar il project. Il UFAM insista sin il princip che las vischnancas stoppian sa participar al parc cun lur entir territori, schebain ch'il nov dretg federal davart ils parcs prevesa excepziuns da quest princip. La regenza è s'engaschada gia en la consultaziun tar la nova ordinaziun federala davart ils parcs che questas disposiziuns excepziunalas vegnian integradas en il dretg federal ed ha alura sustegnì expressivamain la cunfinaziun dal parc ch'è vegnida deliberada da la regiun e da las vischnancas cur che la dumonda per il parc Ela è vegnida inoltrada. Ensemen cun la corporaziun regiunala, cun las vischnancas e cun l'instituziun ch'è responsabla per il parc è il chantun anc adina unanimamain da l'avis che en spezial las regiuns da recreaziun intensiva sco Savognin u Lai na sajan betg cumpatiblas cun la definiziun d'in parc d'impurtanza naziunala tenor la lescha davart la protecziun da la natira e da la patria. Perquai èsi vegnì refusà cleramain d'integrar quests territoris. Il chantun vegn a defender questa posiziun ch'è vegnida elavurada ensemen cun la regiun, cun las vischnancas e cun l'uniun "Parc Ela" e vegn a la confermar a Berna.

Gremi: uffizi per la natira e l'ambient

Funtauna: rg uffizi per la natira e l'ambient

Data: 13.03.2008
"Pestgar en il Grischun. Nua poss jau retrair la patenta?"

Retratga da la patenta da pestga per la stagiun da pestga 2008

Tar las preparativas per la stagiun da pestga tutga er la retratga da la patenta da pestga.

Per pudair retrair la patenta per in onn u ina patenta mensila ston ins cumprovar ch'ins haja enconuschientschas da la pestga. Per quest intent vegnan purschids il mument en differents lieus dal chantun Grischun curs da scolaziun.

Tut las patentas pon ins retrair tar il survegliader da pestga resp. sin il biro per passaports e patentas. En il fegl uffizial dal chantun Grischun dal 27 da mars 2008 u sin la homepage da l'uffizi da chatscha e pestga (http://www.jagd- fischerei.gr.ch) èn publitgads per ils singuls districts da pestga ils lieus per retrair la patenta.

Cun buna pestga!

Gremi: uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data:26.03.2008
Resultats da l'elecziun cumplementara da la regenza grischuna dals 30 da mars 2008

Elegida è :

Janom Steiner Barbara 12'947

Autras persunas che han survegnì vuschs:

singulas 1'634

Maioritad absoluta 7'291

Participaziun a la votaziun 15.72 %

La survista detagliada dals resultats da l'elecziun cumplementara d'ina commembra u d'in commember per la regenza grischuna chattais Vus sin www.gr.ch > Rumantsch > NEWS u sin www.gr.ch > Rumantsch > nossas publicaziuns > Elecziuns e votaziuns > Elecziuns da la regenza

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 30.03.2008
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond beneventa l'engrondiment da la scola auta da pedagogia

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond ch'è vegnida nominada aposta per quest intent ha predeliberà per mauns dal cussegl grond la missiva da la regenza davart l'engrondiment da la scola auta da pedagogia (SAPGR). La cumissiun vegn presidiada dal deputà Andreas Felix.

La SAPGR ha surpiglià l'onn 2003 las localitads da l'anteriura scola da dunnas sin l'areal dal Kantengut. Dapi quella giada porscha ella là sco suletta instituziun dal chantun Grischun scolaziuns per persunas d'instrucziun. Ils edifizis da scola che tutgan ussa a la SAPGR èn vegnids construids ils onns 1981 fin 1983 per ils basegns che la scola da dunnas aveva quella giada. Quests edifizis n'èn betg pli en cas d'ademplir las pretensiuns da la didactica e da la gestiun che valan ozendi. Dapi l'onn 2005 è la SAPGR sfurzada da prender a tschains locals externs decentrals en la citad da Cuira. La mediateca da la SAPGR ha ses domicil en in provisori. Quai chaschuna relaziuns che n'èn betg cuntentaivlas (fradaglia, chalur, penetraziun d'aua, sch'i plova fitg).

Il project qua avant maun, planisà tenor il standard da minergia, prevesa - ultra da la construcziun da dus auditoris, en ils quals mintgamai in'entira annada da scolaziun po vegnir instruida - plinavant da construir ina nova mediateca. Quest engrondiment è necessari per che la SAPGR possia ademplir sias incumbensas en moda effizienta e favuraivla. El vegn a chaschunar custs da 5,8 milliuns francs.

La cumissiun è sa fatschentada detagliadamain cun il project e cun la necessitad da l'engrondiment. Ella è arrivada unanimamain a la conclusiun da recumandar al cussegl grond d'acceptar il project che vegn proponì en la missiva. Il cussegl grond vegn a tractar quest project durant la sessiun d'avrigl 2008.

Gremi: cumissiun predeliberanta per l'engrondiment da la SAPGR

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta per l'engrondiment da la SAPGR

Data: 31.03.2008
La regenza supplitgescha il cussegl federal da superar la crisa en il cas da las VFF cargo

La regenza grischuna supplitgescha il cussegl federal da superar la crisa en il cas da las VFF cargo. Sco che la regenza menziunescha en ina brev al cussegl federal, ston las schanzas ch'èn avant maun vegnir nizzegiadas per evitar in'ulteriura escalaziun en las cuntraversas dals partenaris socials pervia dals lavuratoris da las viafiers federalas (VFF) a Bellinzona.

En sia brev conferma la regenza ses puntg da vista ch'il cussegl federal haja ina responsabladad speziala en sia rolla sco proprietari da las VFF e sco autoritad electorala dal cussegl d'administraziun da las VFF. Quai vul dir d'ina vart da radunar - sin la via instradada envers ina soluziun constructiva - ils partenaris socials ad ina maisa e da l'autra vart d'examinar tut las pussaivladads che la confederaziun ha per dar sustegn a las regiuns pertutgadas da Bellinzona e dal Moesano. La finamira duai - tenor la regenza - esser quella da mantegnair e da stgaffir plazzas da lavur en ina regiun che ha structuras deblas.

Gia il cumenzament da mars aveva la regenza exprimì ses displaschair e sia consternaziun davart l'annunzia che plazzas da lavur da la VFF cargo a Bellinzona duajan vegnir stritgadas. In represchentant da la regenza è stà al lieu ed ha sustegnì la delegaziun tessinaisa a chaschun d'ina discussiun che ha gì lieu a Berna.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 01.04.2008
La cumissiun per furmaziun e cultura tracta las revisiuns parzialas da la lescha da scola e da la lescha davart las scolas medias

Durant la sessiun d'avrigl 2008 vegn il cussegl grond a tractar tranter auter las revisiuns parzialas da la lescha da scola e da la lescha davart las scolas medias. La cumissiun dal cussegl grond per furmaziun e cultura ha predeliberà las duas missivas respectivas da la regenza per mauns dal cussegl grond a chaschun da diversas sesidas. La cumissiun vegn presidiada dal deputà Bruno W. Claus. A las sesidas da la cumissiun è sa participà er il cusseglier guvernativ Claudio Lardi.

Ils puncts centrals da la revisiun parziala da la lescha da scola è l'introducziun da l'englais sco segunda lingua estra obligatorica, il spustament da l'instrucziun da l'emprima lingua estra giu en la terza classa e la regulaziun dal pajament da las contribuziuns chantunalas a las instituziuns ch'èn responsablas per la scola per ils custs da las persunas che dirigian la scola. Plinavant duain questas contribuziuns vegnir colliadas cun l'adempliment da premissas minimalas areguard l'engaschament, areguard la scolaziun ed areguard las obligaziuns da las persunas che dirigian la scola.

Tar singulas disposiziuns dal project ha la cumissiun fatg tschertas propostas. Uschia ha ina minoritad da la cumissiun fatg la proposta da remplazzar l'emprima lingua estra en las scolas primaras tudestgas ed en las classa pitschnas tudestgas tras l'englais. La regenza propona qua il talian. En connex cun las contribuziuns chantunalas per ils custs da las persunas che dirigian la scola propona la cumissiun unanimamain d'applitgar las disposiziuns davart il pajament da contribuziuns er per la direcziun da scolinas. Dal rest suonda la cumissiun las propostas da la regenza e propona al cussegl grond d'approvar la revisiun parziala da la lescha da scola.

La revisiun parziala da la lescha davart las scolas medias è tranter auter vegnida fatga pervia da l'incumbensa Claus ch'è vegnida inoltrada l'avrigl 2006 e che concerna il rinforzament da la scolaziun gimnasiala (mantegniment dal gimnasi inferiur). L'incumbensa oblighescha la regenza da laschar decider il parlament davart variantas per la scolaziun gimnasiala en il chantun Grischun; questas variantas ston esser preparadas fin al stgalim da la lescha.

La regenza propona da cumplettar il concept actual dal gimnasi cun elements da l'uschenumnà model dals recturs. Tenor quel duain ils cuntegns didactics a la scola media commerziala u a la scola media professiunala ademplir pretensiuns pli grondas e la procedura d'admissiun suenter la sisavla respectivamain suenter l'otgavla classa duai vegnir optimada. L'admissiun a la scola media commerziala u a la scola media professiunala duai succeder ussa suenter l'otgavla classa.

Suenter ina discussiun intensiva ha concludì la cumissiun unanimamain da suandar la proposta da la regenza e da recumandar al cussegl grond er qua d'approvar questa revisiun parziala da la lescha davart las scolas medias.

Gremi: cumissiun per furmaziun e cultura

Funtauna: rg cumissiun per furmaziun e cultura

Data: 09.04.2008
Ina delegaziun dal parlament da l'Appenzell dadens fa ina visita al cussegl grond dal Grischun

Ina delegaziun da 7 persunas dal cussegl grond da l'Appenzell dadens vegn mardi, ils 22 d'avrigl 2008 a far ina visita a las collegas ed als collegas dal Grischun a Cuira, e quai durant la sessiun d'avrigl. La delegaziun da l'Appenzell dadens vegn manada dal president dal cussegl grond Hans Brülisauer e da la vicepresidenta dal cussegl grond Gabi Weishaupt-Stalder. Da la gruppa fan part tranter auter las deputadas ed ils deputads Ruedi Eberle, Vreni Kölbener-Zuberbühler ed Alfred Inauen.

Ils giasts dal chantun Appenzell dadens vegnan beneventads dal president dal cussegl grond Leo Jeker e dal vicepresident dal cussegl grond Corsin Farrér. Da vart dal Grischun sa participeschan a la scuntrada las presidentas ed ils presidents da fracziun sco er il cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel. Il program prevesa d'assister la damaun a las tractativas currentas dal cussegl grond e da visitar il suentermezdi la firma Trumpf a Grüsch sco er il Plantahof a Landquart.

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 21.04.2008
Serrada temporara da la biblioteca chantunala dal Grischun

En la partiziun publica da la biblioteca chantunala dal Grischun a Cuira vegnan fatgas intginas midadas. Perquai sto la biblioteca displaschaivlamain vegnir serrada per il public, e quai dals 19 da matg fin ils 7 da zercladur 2008. Durant questas trais emnas vegn realisada la nova sistematica en il sectur a liber access, il service vegn adattà a las pretensiuns dad oz ed i vegn installà in nov tarpun en il sectur d'entrada.

Durant la serrada èn er il servetsch da telefon ed il traffic dad e-mail ord funcziun. La biblioteca chantunala supplitgescha sia clientella da purtar enavos avant la serrada u da prolungar a temp las medias emprestadas che stuessan vegnir restituidas durant quest temp. Natiralmain pon ins er vinavant prolungar sez las medias emprestadas durant il temp da la serrada, e quai online sur l'agen conto.

A partir dals 9 da zercladur 2008 è la biblioteca puspè averta durant las uras usitadas.

L'archiv dal stadi percunter è avert malgrà las lavurs en la biblioteca. La clientella da l'archiv dal stadi vegn supplitgada da resguardar eventualas communicaziuns concernent l'utilisaziun da l'entrada principala resp. da l'entrada laterala. Questas communicaziuns vegnan publitgadas a l'entrada principala.

Gremi: biblioteca chantunala dal Grischun

Funtauna: rg biblioteca chantunala dal Grischun

Data: 25.04.2008
La cumissiun sustegna il rapport davart il program da construcziun da vias 2009 - 2012

La cumissiun dal cussegl grond per ambient, traffic ed energia ha tractà il rapport da la regenza davart il program da construcziun da vias 2009 - 2012 ed ha prendì enconuschientscha da tal en moda affirmativa. A la sesida da la cumissiun è sa participà er il president da la regenza Stefan Engler.

Cun quest rapport - che vegn suttamess per l'emprima giada en questa furma al cussegl grond - mussa la regenza, nua ch'ella vul metter ils accents en il sectur da las vias per ils onns 2009 fin 2012. Per ch'ils meds finanzials che stattan a disposiziun per la construcziun da vias possian vegnir impundids er a lunga vista en moda optimala, prenda la regenza en mira dus intents strategics surordinads. La finamira è quella da differenziar la qualitad da l'avertura ed il grad da construcziun tenor las pretensiuns dal territori avert, e quai sin basa da sia utilisaziun, e d'optimar l'impundaziun dals meds finanzials.

Per cuntanscher quests intents strategics surordinads ha la regenza fixà trais finamiras d'effects: sco emprim duai vegnir mantegnida resp. augmentada la qualitad da l'avertura, sco segund duai vegnir reducida la grevezza per l'ambient e sco terz duai vegnir augmentada la segirezza sin las vias. Per realisar questas finamiras han las prioritads vertentas stuì vegnir examinadas e fixadas da nov. En l'avegnir vegnan las prioritads messas er tar las vias principalas pli fitg sin l'utilisaziun e betg - sco fin ussa - sin ils custs. Per la regenza resulta uschia la suandanta priorisaziun tar l'attribuziun dals meds finanzials per la construcziun da vias: 1. mantegniment da las vias (mantegniment architectonic urgent per garantir la segirezza e l'utilisabladad da las vias); 2. reparaziun da las vias (sanaziun e renovaziun parziala); 3. construcziun da vias novas e renovaziun da las vias. Per ils onns 2009 fin 2012 èn planisads 292 milliuns francs (73 milliuns francs per onn) per il mantegniment architectonic da las vias principalas e da las vias da colliaziun e 348 milliuns francs per la construcziun e per la renovaziun da las vias principalas e da las vias da colliaziun.

Suenter avair examinà e discussiunà detagliadamain il rapport ha la cumissiun suandà las propostas da la regenza ed ha deliberà unanimamain il rapport en il senn da la regenza per mauns dal cussegl grond. Per sia valitaziun ha la cumissiun er sa laschà persvader da l'idea che l'infrastructura da traffic saja dependenta da cundiziuns generalas ch'èn fixadas a vista mesauna fin a lunga vista e plinavant ch'il program da construcziun da vias da 4 onns e che la planisaziun da finanzas correspundian a questa pretensiun. Il cussegl grond ha la pussaivladad da prender enconuschientscha dal rapport en la sessiun da zercladur 2008.

Gremi: cumissiun per ambient, traffic ed energia

Funtauna: rg cumissiun per ambient, traffic ed energia

Data: 28.04.2008
Il defect d'in indriz per tractar preliminarmain l'aua persa è stà la causa da la muria da peschs en il Rain anteriur

Il motiv per la muria da peschs dals 16 d'avrigl 2008 en il Rain anteriur, al lieu nua ch'i sbucca l'aua persa dal plazzal da la NEAT, è sclerì. Per reducir il nitrit ch'è cuntegnì en l'aua persa dal tunnel, è vegnì installà in indriz per tractar preliminarmain l'aua persa, en il qual il nitrit vegn eliminà cun aua da javel. Perquai che la dosa da l'aua da javel è stada memia gronda, è aua che cuntegneva fitg bler clor activ arrivada en il Rain.

Durant las lavurs da revisiun annualas en la galaria senza pressiun da las ovras electricas dal Rain anteriur na po l'aua persa dal tunnel betg vegnir deviada sur il conduct da la galaria. Questa revisiun dura dus fin trais dis. Per quest temp sto l'aua persa dal tunnel vegnir inducida en il Rain anteriur. Avant l'inducziun sto vegnir reducì il nitrit ch'è cuntegnì en l'aua. Per quest intent vegn agiuntada aua da javel a l'aua persa. L'aua da javel transfurma il nitrit ch'è tissi per ils peschs, en nitrat. Sch'i vegn agiuntada ina dosa memia gronda d'aua da javel, arriva clor activ en il Rain. Aua da javel vegn duvrada savens sco med per dischinfectar e per sblatgir. Il clor ch'ella cuntegna è fitg ferm tissi per ils peschs.

Las analisas da las provas d'aua ch'èn vegnidas prendidas al lieu da l'inducziun han mussà valurs da clorid fermamain levadas. Da quai pon ins concluder che la dosa da l'aua da javel è stada memia gronda. Durant in temp indefinì è pia arrivada aua che cuntegneva clor activ en il Rain anteriur a Sedrun. Il motiv da questa dosa memia gronda n'ha anc betg pudì vegnir eruì. El è l'object da l'inquisiziun che vegn fatga. L'accident dals 16 d'avrigl ha gì per consequenza ch'ins ha chattà totalmain circa 900 litgivas d'aual mortas. Ina pestga posteriura da controlla ha mussà che sin in traject da circa 6 kilometers n'han ins pudì constatar pli nagins peschs vivs.

Gia avant dus onns è capità in accident sumegliant sin il plazzal da la NEAT. Quella giada era aua persa ch'era vegnida tractada preliminarmain - pervi d'ina communicaziun manglusa - arrivada en la galaria senza pressiun da las ovras electricas dal Rain anteriur, cumbain che la serra da svidada per il Rain da Nalps era anc averta. Per var duas uras è currida uschia aua cun fitg bler nitrit en il Rain da Nalps. Ina da las mesiras per evitar tals accidents en il futur è stada d'equipar l'indriz per tractar preliminarmain l'aua persa cun in apparat da dosar l'aua da javel, che vegn duvrada per reducir il nitrit.

En il center da las activitads stattan las mesiras da l'uffizi da chatscha e pestga per repopular l'aua cun peschs. Las schanzas paran d'esser bunas, basegnan dentant 3 fin 4 onns.

Gremi: uffizi per la natira e l'ambient

Funtauna: rg uffizi per la natira e l'ambient

Data: 28.04.2008
La regenza sa participescha a la maisa radunda davart il lavuratori da las viafiers federalas a Bellinzona

En sia sesida dad oz ha la regenza concludì da sa participar a la maisa radunda davart il lavuratori da las viafiers federalas a Bellinzona. Questa maisa radunda era vegnida convocada dal cusseglier federal Moritz Leuenberger e vegn manada da l'anteriur cusseglier naziunal Franz Steinegger. La regenza è sa decidida da sa participar a la maisa radunda, perquai ch'il chantun Grischun fiss pertutgà fermamain, sch'il lavuratori da las viafiers federalas a Bellinzona vegniss serrà. Numerusas collavuraturas e numerus collavuraturs dal lavuratori a Bellinzona abitan en il Moesano, pia en il Grischun. Per la regenza sa tracti cunzunt da dar ina perspectiva per il futur tant a questas collavuraturas ed a quests collavuraturs sco er ad ulteriuras collavuraturas ed ad ulteriurs collavuraturs dal lavuratori da las viafiers federalas a Bellinzona. Ina tala perspectiva per il futur è tant pli impurtanta, perquai che l'ovra a Bellinzona garantescha plazzas da lavur en territoris cun structuras deblas. La garanzia da plazzas da lavur ha l'emprima prioritad per la regenza grischuna. En ina brev al manader da la maisa radunda exprima la regenza plinavant cleras imaginaziuns davart la finamira e davart la realisaziun da las tractativas. Per la regenza grischuna dovri cleras reglas da gieu, sche la maisa radunda duai avair success. A l'emprima sesida da la maisa radunda che ha lieu ils 14 da matg 2008 sa participeschan - sco represchentants da la regenza grischuna - il president da la regenza Stefan Engler ed il cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 29.04.2008
Rumantsch grischun en scola: 11 vischnancas da piunier supplementaras per l'onn da scola 2008/2009

En la regiun da Glion han gì lieu dacurt las ultimas votaziuns davart l'introducziun dal rumantsch grischun sco lingua da scola activa per l'onn da scola 2008/2009. En tut èn 11 vischnancas sa decididas per quest termin d'introducziun.

La radunanza da las abitantas e dals abitants da Glion ha decidì il matg 2007 da manar la nova "scola bilingua" per tudestg e per rumantsch grischun. L'atun 2007 e l'enviern 2007/2008 han alura ulteriuras scolas primaras ed ulteriurs consorzis da scola primara en il conturn da Glion votà davart l'introducziun dal rumantsch grischun sco lingua da scola. Tar las 23 vischnancas da fin ussa vegnan vitiers l'onn da scola 2008/2009 tut en tut 11 novas vischnancas da piunier: Glion, Schnaus, Flond, Schluein, Pitasch, Riein, Sevgein, Castrisch, Surcuolm, Luven e Duin. En las radunanzas communalas respectivas ha il consentiment al rumantsch grischun importà var 86 pertschient en media. Actualmain ha lieu a Glion la furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun da questas novas vischnancas da piunier.

Durant l'onn da scola current fan las 23 vischnancas da piunier da l'onn 2007/2008 (Val Müstair, Grischun central sco er Trin, Laax e Falera) las emprimas experientschas praticas cun il rumantsch grischun sco lingua d'alfabetisaziun. Las persunas d'instrucziun respectivas vegnan accumpagnadas didacticamain e termineschan lur scolaziun la proxima stad cun in'emna d'approfundaziun. Alura è er previsa in'evaluaziun da las emprimas experientschas en l'instrucziun. Per il nov onn da scola stattan a disposiziun ils novs meds d'instrucziun per la 2. classa (instrucziun da lingua e matematica, plinavant emprims moduls per uman ed ambient).

Per l'introducziun dal rumantsch grischun per l'onn da scola 2009/2010 èn s'interessadas fin ussa 6 vischnancas: Sagogn, Rueun, Siat, Pigniu, Vuorz ed Andiast. La radunanza communala da Sagogn è sa decidida gia il mars 2008 a favur da questa varianta. En las 5 ulteriuras vischnancas han gì lieu dacurt occurrenzas d'infurmaziun. Las votaziuns èn previsas per l'atun 2008.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Data: 05.05.2008