«Fine fain» – Not Vital expuona fain illa Stalla Madulain. Cun bger fain ed eir bger rasgüm. L’exposiziun düra auncha fin als 12 marz, ella es concepida scu ün omagi a l’originalited da la stalla ed eir scu ün omagi al fraid ed al glatsch. Surtuot sto l’exposiziun exemplaricamaing per la liberted da nar. Not Vital varegia radschun. La gallaria Stalla Madulain pudess propi esser la gallaria la pü fraida sün tuot il muond. Ün s-chudamaint as tschercha invaun, per la peja boffa il vent tres las sfessas dal talvo, aintra l’ajer fras-ch tres la porta dal local d’immez e la fradaglia sorta our dals mürs nüds illa cuort. Bainvgnieu illa Stalla Madulain! Da Rio de Janeiro a Madulain Not Vital viva uossa a Rio de Janeiro in Brasilia. Be aunz pochs dis ho’l lascho esser per bun ils 27 gros celsius a Rio ed es turno cun purtrets ed üna seria da collaschas fras-chas i’l bagagl ina­vous illa fradüra da l’Engiadin’Ota – apunto, illa Stalla, «la gallaria la pü fraida dal ­muond». Las collaschas, fattas cun silicon e folia d’aluminium sün palperi portan – fin sün quella cul titel «Piz» – tuottas il titel «Ice». Ad es ün omagi da Vital al fraid da sia patria ed al fraid quotidiaun illa Stalla Madulain. Cun che materiel ch’el transpuona finelmaing si’ideja in ün’ouvra d’art, que nun importa bger: «Già Michelangelo vaiva dit cha la tecnica nu saja importanta», disch Vital illa cuort da la Stalla ed agiundscha, «important es, in quist cas, cha que guard’oura scu glatsch». Las ouvras expostas haun gieu ün ulteriur effet, almain our’d vista da l’artist: «Scha tü fest alch uschè fraid in ün pajais uschè chod scu la Brasilia, alura es que scu üna sort ‘air conditioning’ visual.» «Fat our da la stalla üna stalla» Turnains tal titel da l’exposiziun: «Fine fain». Gnir sün l’ideja da metter fain, bger «fine fain» in ün talvo e d’implir üna cuort cun rasgüm nu pera d’esser a prüma vista ün chodouvra? – «Bain cler», respuonda Vital, «nus vains co üna stalla ed eu d’he fat landrour darcho üna stalla». Ecco, liberted da nar per ils üns, cuolp da geni per ils oters. Ed uschè muossan uossa duos töchs/suogls fain i’l talvo – miss in scena cun ün grand spievel tuot irritativ – vi sün ün purtret, ch’auncha avaunt pochs ans saro sto eir illa Stalla Madulain il pü normel dal muond, nempe ün talvo implieu da fain. E – saviand cha la dumanda es insè inütila – perche il rasgüm? «Rasgüm fo part da la stalla per sterner l’uigl», disch l’artist Not Vital. Dimena üna stalla illa stalla? – «Schi, minchataunt pera nempe ch’eir il gallarist es ün zich pur, almain il non dal gallarist co es sto pur, nischi?» Ils gallarists da la Stalla Madulain, chi vain dateda sün l’an 1488 ed ho dimena passa 530 ans, sun daspö l’an 2014 Gian Tumasch Appenzeller e Chasper Linard Schmidlin. Iniziants, artists e cusdrins. Gian Tumasch Appenzeller stu rier in vista al bger fain i’l talvo: «Cur cha nus vains surpiglio la stalla avaunt och ons, nu d’eira cò ni fain ni rasgüm, ma bger plunder.» Lo, inua cha uossa cula oura rasgüm our d’ün dals duos locals illa cuort staiva da quel temp ün grand tanc d’öli pel s-chudamaint da la Chesa Romedi be daspera. «Nus essans libers scu Not» «Scu giuvens gallarists füssans nus forsa pü cuntaints, scha Not gniss cun qualche sculpturas cha’s po eir vender, invezza d’ün per tonnas fain e rasgüm», resüma Gian Tumasch Appenzeller cun ün surrier. «Ma hozindi esa bger pü important da fer bellas exposiziuns, exposi­ziuns ün po narras, bluordas. Tuot stu esser ün zich üna show, eir cò illa Stalla, inua cha nus essans uschè libers in nos agir scu cha Not es in si’art.» E scha qualchün vuless cumprer ün’ouvra da Not, schi es eir que adüna pussibel, «insomma, ingün problem». Der il maun Taunt Gian Tumasch Appenzeller scu eir Chasper Schmidlin giodan il fat «cha Not suos-cha esser se svessa cò illa Stalla e fer precis que ch’el voul güsta fer i’l mumaint». In otras gallarias, grandas ed internaziunelas saregia que different, suppuona Appenzeller – sainza propcha crajer landervi. «Co tar nus po Not forsa esser dapü iffaunt cu in oters lös, inua cha’l squitsch da vender es pü grand.» E scu vegnan fattas cun Not Vital las cundiziuns d’exposiziun scu tar quell’actuela? Gian Tumasch Appenzeller muos­sa vi sün Not Vital chi sto ün pêr meters daspera e discuorra cun duos giasts da la vernissascha: «Cun der il maun, tuot simpel.» El ria da nouv, «schi, simplamaing cun der il maun, eir cul grand Not Vital, scu cha fains que cun minch’otr’artista e minch’oter artist». Per exaimpel eir cun Chrissy Angliker, Conrad Jon Godly, Robertson Käppeli, Constant Könz, Jani Leinonen, Kazuyo Okushiba, Philipp Schaerer opür Olga Titus. Lavuors da quistas artistas ed artists as po que guarder paralle­lamaing illa Stalletta, situeda be duos chesas dasper la Stalla Madulain. L’exposiziun «fine fain» da Not Vital illa Stalla Madulain düra auncha fin als 12 marz 2023 ed es avierta venderdi fin dumengia da las 15.00 a las 18.00. Fin als 8 schner 2023 es la Stalla impü avierta mincha di da las 15.00 a las 18.00 opür tenor cunvegna. Il titel da l’exposiziun «fine fain» nun es be ün gö da pleds, Not Vital expuona fain e tematisescha scu cunterpunct eir il fraid ed il glatsch da sia patria. L’artist Not Vital ho survgnieu üna vouta dapü «carte blanche» illa Stalla Madulain. Cò ho el deponieu bger rasgüm illa cuort. L’artist Not Vital ho survgnieu üna vouta dapü «carte blanche» illa Stalla Madulain. Cò ho el deponieu bger fain i'l talvo.

A Madulain, La Punt Chamues-ch, Bever e San Murezzan d’eira que quist Silvester per la prüma vouta scumando da lascher ir fös artificiels pü grands. Adonta cha la populaziun es gnida infurmeda sün divers chanels davart il scumand, nun è’l adüna gnieu tgnieu – listess ho que tenor las vschinaunchas do marcantamaing pü pochs fös artificiels in conguel cun oters ans. Pü tard per quist Silvester haun la magiurited da las vschinaunchas in Engiadin’Ota ubain scumando fös artificiels pü grands u alura arcumando a la populaziun da desister sün tels da libra volunted. Be a S-chanf, Puntraschigna e Samedan d’eiran ils fös permiss i’l ram scu i’ls oters ans. Adonta cha la populaziun es gnida infurmeda via fögls volants, publicaziuns ufficielas, in giazetta e süllas medias socielas, es gnida lascheda ir l’üna u l’otra raketa illa not da Silvester. Tar la premiera dal scumand in Engiadin’Ota nun es aunch’üngün gnieu sancziuno, ma tenor diversas vschinauchas gnaro la chosa tratteda da nouv in cussagl per evaluer imsüras impü. In gir a render attent San Murezzan vaiva fin uossa adüna grands fös da Silvester, impustüt ils hotels haun pissero per tschêls iglüminos e fös in tuottas culuors. Ma eir quels haun quist an desistieu d’ün tel fö. «La pulizia cumünela d’eira a Silvester in acziun a survaglier l’andamaint. In tscherts quartiers ho que do fös artificiels e la pulizia ho stuvieu render attent a quellas persunas. Ma in generel d’eira que schont pü quiet in conguel cun oters ans», disch Juliane Pucker, respunsabla da comunicaziun tar San Murezzan turissem. Eir a Schlarigna d’eira in gir la pulizia cun duos persunas ed ho observo la saira da Silvester. Tenor la vschinauncha da Schlarigna s’ho quist an però be vulieu sclarir la glieud davart il scumand. «E nus nu vulaivans auncha der multas quist prüm an. L’ün u l’oter fö artificiel ho que do, ma in mincha cas pü pochs cu oter ans», disch Beat Gruber, chanzlist da Schlarigna. Aunch’üngünas controllas quist an Illa Plaiv d’eiran La Punt Chamues-ch e Madulain las unicas vschinaunchas cun ün scumand cumplet da fös artificiels pü grands. Zuoz ho arcumando da desister sün tels fös e S-chanf nu vaiva üngünas imsüras. «In conguel cun oters ans vaivans propi pü pochs fös artificiels, ma l’üna u l’otra raketa es schont ida per ajer», disch Urs Niederegger, chanzlist da La Punt Chamues-ch. El agiundscha cha nu saja circuleda üngüna squedra da la securitas a controller quist prüm an da prouva cun scumand – ma ch’üna tela survagliaunza saro schont necessaria in futur. Impü vess tenor el da gnir regleda la chosa sün livel regiunel per ragiunger il success giavüscho. «Eir nus a Madulain nu vulaivans controller e sancziuner la glieud quist prüm an dal scumand. E que d’eiran sgüra pü pochs fös cu oters ans, ma tuots nu s’haun tgnieus landervi», disch Marianne Gasser, chanzlista da Madulain. Adonta ch’els hegian infurmo la glieud, nu varon tuot las chasedas – specielmaing las chasedas da seguonda proprieted – survgnieu l’infurmaziun, uschè Marianne Gasser inavaunt. «E tschertüns nu varon neir na vulieu piglier notizcha dal scumand», suppuona ella. Ün cunfin da cumün davous la tevla D’infurmer tuot las chasedas e la glieud chi’s rechatta sur Nadel e Bümaun in val es eir tenor Renato Roffler, chanzlist da Bever, üna roba difficila. Eir a Bever nun es nempe gnieu tgnieu il scumand cumplettamaing: «Per part vaivans eir sül territori cumünel da Bever fös artificiels. Quist an nu vaivans però üngünas controllas. Ma l’an chi vain as müdaro que e’l cussagl cumünel trattaro la chosa a la prüma tschanteda quist an», uschè il chanzlist cumünel da Bever. Siand cha’l territori da Samedan cumainza güsta zieva la tevla da cumün da Bever, saja que sto auncha pü difficil d’observer d’inuonder cha las raketas sajan precis partidas, uschè Renato Roffler. A Samedan d’eira que nempe permiss da lascher ir tuotta sorts fös artificiels. Üngün «turissem da raketas» A Puntraschigna nu d’eira que scumando da lascher ir raketas, ma la vschinauncha vuless gugent scumander fös artificiels i’l ram da la nouva ledscha da pulizia chi’d es in elavuraziun e gnaro preschanteda a la populaziun a la prossma radunanza cumünela quista prümavaira. Ed eir a Puntraschigna nun ho que do pü üngüns fös artificiels organisos dals hotels. Tenor la presidenta cumünela Nora Saratz Cazin hegia que be gieu singuls privats chi haun lascho ir fös artificiels. «E que nu’s pudess neir na dir cha indigens e giasts dad oters cumüns füssan gnieus tar nus a lascher ir lur raketas.» Adonta il scumand da fös artificiels in tschertas vschinaunchas in Engiadin’Ota, sun gnidas laschedas ir raketas e cumpagnia a Silvester. Fös artificiels – adonta scumand Tschinch da las ündesch vschinaunchas in Engiadin’Ota haun relascho per quist Silvester ün scumand da fös artificiels pü grands. Adonta cha la populaziun es gnida infurmeda sün divers chanels, nun es quist scumand gnieu tgnieu dapertuot. San Murezzan e Schlarigna haun lascho survaglier la saira d’üna squedra da pulizists, chi ho però be rendieu attent la glieud al scumand. Per quist prüm an da prouva nun es neir na auncha gnieu chastio üngün. Adonta singuls fös artificiels privats in tuot ils cumüns, s’ho tenor las vschinaunchas pertuchedas pudieu observer marcantamaing pü pochs fös artificiels a la saira da Silvester. (fmr/cam)

L’iniziativa da tschertas vschinaunchas in Engiadin’Ota da scumander fös artifciels nu es be a favur da tuot la sulvaschina e da las bes-chas chasaunas. A la fin dals quints profitains eir nus umauns e l’ambiaint da quist scumand. Eir eau d’he passanto il müdamaint da l’an i’l ravuogl da mieus amihs ed a mezzanot vainsa fat viva dasper il bügl da Planta a Zuoz. Adonta chi d’eira scumando da lascher ir fös artificiels i’l minz dal cumün, haun ün pêr iffaunts e giuvenils impizzo uschenumnos «Thunder Kings». Tar quista sort fö artificiel as distacha üna cula chi svoula e chi do a la fin dals quints be ün sfrach dadot. Traunter brancledas, bütschs e buns giavüsch s’ho ün minut zieva las dudesch alura uzzeda üna paraid d’ova e s’ho bütteda sül ravuogl d’umauns intuorn il bügl. Ün da quists thunders d’eira nempe cupicho e tuot la forza dal fö artificiel as vaiva s-chargeda i’l batschigl. Chi chi d’eira memma daspera a quel es gnieu bletsch fin süllas chotschas suot e tscherta glieud ho survgnieu respet da la situaziun, uschè eir eau. Ün fö artificiel reglo d’ün hotel u d’ün cumün – chi’d es cò per la generalited cun ün effet sur tuot il tschêl – es bainschi qualchosa bel. Ma perche vessan d’esser permiss tels «Thunder Kings», chi daun be ün sfrach dadot e chi nun haun gniauncha ün effet visuel? Causa quists pochs sfarfats e lur genituors ignorants varonsa tuots da desister eir süls grands fös sur tuot il tschêl. Perque fo que dabsögn da scumander fös artificiels pü grands da tuotta sorts in generel. Ils genituors nu d’eiran causa so il diavel quaunt magöl vin neir na pü maister da lur iffaunts u nu d’eiran gniauncha al lö. Ed eir la pulizia e la Securitas nun haun tar ün grand ­ravuogl d’umauns adüna la pussibilited da survaglier la situaziun. Sper il prievel tres singuls ignorants e’l dan per la sulvaschina, ans vainsa plaunet eir da dumander scha vulains propi minch’an inascrer la natüra engiadinaisa cun rests da fös artificiels. Scu chi pera d’eira que eir quist an per bgera glieud pussibel da festager ün bel Silvester – eir sainza raketas e cumpagnia. Scha la magiurited da la societed so desister da fös artificiels, alura nu fess que dan da ponderer da metter ad ir ün reglemaint sün livel regiunel. Ed eir scha que nun ho do ün grand turissem da raketas i’ls cumüns sainza scumand, füss ün scumand in tuot l’Engiadin’Ota pü inclegiantaivel per tuots – eir per noss giasts.

Las acziunaras ed acziunaris da la Lyceum Alpinum Zuoz SA haun appruvo a chaschun da la radunanza generela dals 7 da schner 2023 il rapport davart il 118evel an da scoula. Quel es sto incuruno cun success: Düraunt l’an da scoula 2021/22 haun frequento 298 scolaras e scolars la scoula media a Zuoz (l’an aunz 290). 184 da quels d’eiran in l’internat (l’an aunz 175) e 114 in l’exernat (l’an aunz 115). Grazcha al nomer da scolaras e scolars pü grand e causa ils champs da sted chi d’eiran eir occupos meglder in conguel culs ans aunz ho la scoula ragiunt ün bun resultat: In conguel cun l’an aunz es il richev bod 10 % pü ot, nempe 21.95 milliuns frs. (l’an aunz 20.03 frs). Ad es resulto per l’an da scoula 2021/22 ün guadagn da 0.7 milliuns frs. Als 31 lügl 2022 s’amuntaiva il chapitêl egen a 21.0 milliuns frs (l’an aunz 20.8 milliuns frs). Quist bun an da scoula pussibiltescha a la 118evla radunanza generela da la Lyceum Alpinum Zuoz SA da decider da pajer per la prüma vouta daspö set ans darcho üna dividenda a l’acziunariat. (cdm/fmr) Il Lyceum Alpinum a Zuoz es sto bain occupo düraunt l’an da scoula 2021/22.

La destinaziun turistica da l’Engiadin’Ota, la ESTM SA, concretisescha la nouva orientaziun da l’organisaziun. Traunter oter dess gnir ingrandi il cussagl administrativ da 4 sün 6 persunas. Sco cha Kurt Bobst, il president dal cussagl ho dit invers RTR, ho üna cumischiun da recrutaziun, chi consista dad acziunaris e dal cussagl administrativ, recruto ils 6 candidats e suottametta la proposta a la radunanza generela. Cha 5 d’els nu sun Engiadinais hegia da chefer cul fat, cha s’hegia tschercho persunas specialisedas i’ls rams specifics. Ils acziunaris elegiron definitivamaing il nouv cussagl administrativ ils 30 da schner in occasiun da la radunanza generela extraordinaria. Quella vouta dess eir gnir decis cun che model da gestiun cha la destinaziun Engiadina San Murezzan SA dess cuntinuer l’an 2024. (rtr/fmr)

Ils 23 schner a las 17.30 as dedicheschan illa baselgia averta a Segl bap e figlia, Anna Naomi e Jan Schultsz, a trais chodouvras da Schubert, Grieg e Tschaikowski. Jan Schultsz, mneder da l’Engadin Festival, es pianist da renom. Sia figlia Anna Naomi s’ho profileda culla gïa scu part da l’orchester da chambra, ma eir scu solista ed ho già survgnieu premis internaziunels. Ils concerts illa baseglia averta a Segl haun lö fin ils 5 avrigl 2023 mincha marculdi a las 17.30. Infuormaziuns e prevendita, Sils Tourist Information, tel. 081 838 50 50. (cdm/fmr) Anna e Jan Schultsz daun ün concert a Segl.

In connex culla müdeda energetica, culs ris-chs d’üna s-charsdet d’energia e predschs d’energia chers es creschida a Samedan la dumanda per funtaunas d’energia alternativas scu implaunts fotovoltaics. Per consequenza creschan, scu cha la suprastanza cumünela scriva, las dumandas da fabrica correspundentas. Scu cusglio da la cumischiun da fabrica ho la suprastanza cumünela trat üna decisiun da principi a reguard las proceduras da permiss. Culla revisiun da la ledscha da planisaziun federela es gnieu simplificho, cun redüer ils obstaculs administrativs, l’access a l’energia solara. La Confederaziun do als chantuns ed a las vschinaunchas la pü granda liberted pussibla cun tratter las dumandas da fabrica. In quist sen ho la vschinauncha da Samedan decis da’s restraindscher tar la valütaziun dad implaunts solars süllas prescripziuns da la ledscha surordineda. «Samedan less realiser consequaintamaing la politica chi voul simplificher l’access a l’energia solara», disch il president cumünel Gian Peter Niggli. (cdm/fmr)

In mardi saira haun ars a Chapella ün deposit da laina scu eir bös-chs cunfinants. Ils pumpiers da Plaiv sun stos in acziun cun bgera glieud ed haun pudieu eviter cha’l fö as derasa. Als 24 pumpiers es que gratagio da tschüffer suot controlla l’incendi zieva s-chars ün’ura e da proteger dal fö ün edifizi saniter chi’s rechatta illa vicinanza. L’incendi ho chaschuno dans materiels vi dal deposit da laina cuverno scu eir vi da maschinas deponidas per elavurer laina per ün import da püs deschmilli francs. La pulizia chantunela dal Grischun ho cumanzo cullas investigaziuns davart la radschun da l’ncendi. (cdm/fmr) In mardi saira ho que ars a Chapella.

Als 19 da schner 2023 preschainta Rico Valär a Schlarigna l’ouvra da la prüma poetessa putera Clementina Gilly. Sias poesias, essais e raquints ho Rico Valär ramasso i'l cudesch «Traunter di e not». La prelecziun ho lö i'l Chesin Manella a Schlarigna a partir da las 18.45. L’occurrenza cumainza però già a las 18.00 cun schoppa da giuotta e vin chod davaunt il Chesin. La prelecziun vain accumpagneda musicalmaing da Bigna Guler. (cdm/fmr)

Als 21 schner 2023 ho lö la deschevla ediziun da la cuorsa da passlung classic La Diagonela in Engiadina’Ota. La cuorsa chi fo part da la seria dals Ski Classics s’ho in sieu prüm decenni pudieu etablir i’l muond da passlung – uschè cha dafatta «la legenda» dal passlung Björn Daehlie fo part quist an a la cuorsa principela. La FMR ho discurrieu cun Ramun Ratti, president dal comitè d’organisaziun. Da l’an 2014 es la prüma La Diagonela gnida missa in pè infra desch dis. A cuorta vista vaivan il organisatuors surpiglio la cuorsa da passlung classic, causa cha la destinaziun planiseda (in Tschekia) nu vaiva avuonda naiv. Que nun es resto tar üna ediziun ed intaunt es La Diagonela la pü importanta cuorsa da passlung classic in Svizra ed offra diversas distanzas e cuorsas. Ramun Ratti, president dal comitè d’organisaziun, ho do ün sguard inavous süllas prümas nouv ediziuns da La Diagonela. FMR: Quist an festagia La Diagonela sieu deschevel anniversari. Cu sun Els gnieus a quista cuorsa e cu s’ho la cuorsa etablida in quist ultims ans? Ramun Ratti: L’ideja d’organiser üna cuorsa da passlung classica in Engiadina d’eira già pü lönch d’intuorn in divers ravuogls d’Engiadinais, chi sun paschiunos dal passlung. In seguit es que alura gnieu pü concret ed alura ans vains miss in discussiun culs clubs da skis e las vschinaunchas. Ed uschè s’ho alura piglio sü contact cun la seria dal Ski Classics – la seria da las cuorsas da passlung a lungia distanza in möd classic mundiela. La Ski Classics vaiva da quel temp üna cuorsa in Tschekia, ma quella cuorsa nun ho pudieu avair lö causa memma pocha naiv. A cuorta vista vainsa alura surpiglio la cuorsa dal 2014, miss quella infra desch dis in pè, ed essans daspö lo part da la seria da la Ski Classics. Uschè d’eira alura naschida La Diagonela. E cu s’haun Els in seguit pudieu svilupper a reguard las annunzchas? Tar las prümas ediziuns vaivans traunter 600 e 700 partecipants. Quist an fainsa quint cun 1200 partecipantas e partecipants. Da la vart da las annunzchas vainsa pudieu crescher minch’an var 5 %. Tar la seria dals Ski Classics ans vains scu cuorsa pudieu etablir il pü ferm. Bgeras destinaziuns sun gnidas ed idas, nus essan restos. Uschè ans vainsa in quist decenni pudieu elavurer üna buna reputaziun. Haun Els previs qualchosa speciel per l’ediziun da giubileum quist an? Ed ho que do qualche müdamaints causa l’inviern cun pocha naiv? Nus vains aunch’adüna nossas trais distanzas cha offrinsa: La Cuorta (11 km), La Pachifica (30 km) e La Diagonela (50 km). Quist an vainsa però gieu da redüer il traget da La Diagonela da 55 km sün 50 km, causa cha la loipa i’l God da Staz nun ho auncha avuonda naiv. Uschna nu do que üngüns müdamaints e las cundiziuns per fer passlung d’eiran insè da prüm‘innò fich bunas in Engiadin’Ota – scha’s conguela que cun bgeras destinaziuns europeicas. A reguard la naiv nu vaivans insè uschna üngüns problems. Dimena, vi da la spüerta nu vainsa organiso ünguotta speciel per l’ediziun da giubileum. Che chi’d es però nouv – ed inua cha’ns vulainsa auncha svilupper dapü – es cha vulainsa involver dapü la cultura engiadinaisa e rumauntscha in l’occurrenza. Fin uossa vaivans adüna invout il Chalandamarz cun mats cun s-chellas a la partenza ed al böt scu eir duonnas cun costüms engiadinais a la premiaziun. Quist an speciel do que ün concert cun la gruppa da rock rumauntscha Prefix i’l minz da Zuoz. Impü haun els eir registro l’imna svizra per rumauntsch e quella gnaro suneda a la partenza da La Diagonela. A la fin dess que schont eir der üna pitschna festivited sül Plaz a Zuoz. Zieva cha que es gnieu ad incidaints cun curriduors avaunt duos ans – causa las temperaturas bassas in schner in Engiadina – es il traget da La Diagonela gnieu redot da 65 km sün 55 km l’an passo. S’ho quist müdamaint verificho? In mincha cas. L’an passo vaivans fich bunas experienzas cul müdamaint e que’ns ho eir persvas da mantgnair quist nouv traget. Cun quist müdamaint vainsa la pussibilited da partir ün’ura pü tard ed uschè nu vainsa da passer memma bod il töch il pü fraid la bunura. E nus vaivans eir resuns d’atlets cha’l traget es ambizius e selectiv avuonda per quist temp da l’an – adonta cha’l profil da la cuorsa es relativmaing plat in conguel cun otras cuorsas per l’elita. Ed eir il concept cun la parteza a Puntraschigna s’ho verificho. Cu vezza El las schanzas per üna medaglia svizra quista sanda a las cuorsas? Per La Pachifica do que absolutamaing la pussibilited cha atlets svizzers pü giuvens pudessan fer üna medaglia – uschè es sgürischem Curdin Räz ün favorit per quella cuorsa. Tar La Diagonela do que üna squedra grischuna chi fo part, il BSV Ibex Team. Cha que do our da quel ravuogl üna plazza da podest füss pütost üna surpraisa, ma na impussibel. Uschè sun Gian Flurin Pfäffli e Nico Walther, duos atlets engiadinais, eir da la partida. Quels sun sgür pronts per cuorrer suot ils prüms 30. A reguard ils atlets internaziunels piglia eir quist an darcho part Peter Nortthug a La Diagonela. E daspö quist lündeschdi vainsa eir l’annunzcha da «la legenda» dal passlung Björn Daehlie. Eir sch’el nu varo grandas ambiziuns, es que per nus natürelmaing üna grand’onur ch’el piglia insomma part. Dal rest sun da la partida tuot las curriduras e curriduors da nom e pom dal muond da passlung classic, scu Astrid Øyre Slind, Ida Dahl e Andrew Musgrave e bgers oters. Quista sanda ho lö la deschevla ediziun da la cuorsa da passlung classic La Diagonela. Nouv traget da La Diagonela s’ho verificho Quista sanda ho lö la deschevla ediziun da la cuorsa da passlung classic La Diagonela. Intaunt es la cuorsa in Engiadin’Ota la pü importanta dal passlung classic in Svizra e’ls organisatuors faun quint cun passa 1200 annunzchas quist an. Avaunt duos ans es que gnieu ad incidaints causa las temperaturas bassas e perque d’eira il traget gnieu scurznieu l’an passo da 65 km sün 55 km. «Cun quist müdamaint vainsa la pussibilited da partir ün’ura pü tard ed uschè nu vainsa da passer memma bod il töch il pü fraid la bunura», disch Ramun Ratti, president dal comitè d’organisaziun. In ün’intervista cun la FMR ho el quinto davart la situaziun da naiv quist an e’l prüm decenni La Diagonela. (fmr/cam)

Principi da quist an ho l’artista Esther Rauch da Zuoz aviert l’Atelier Temp. Aint ils vouts d’üna chesa engiadinaisa veglia immez il minz ho ella miss ad ir ün local chi dess dvanter ün lö d’inscunter culturel e da ster da cumpagnia per tuot las generaziuns. «Eau d’he da prüma davent penso cha’s stopcha fer qualchosa dapü cu be üna gallaria u ün atelier cun quist bel local – l’Atelier Temp dess perque dvanter ün lö culturel ed ün lö d’inscunter», disch l’artista Esther Rauch. Saja que per exposiziuns, teaters, concerts, prelecziuns, cuors da rumauntsch u dafatta eir per ün cuors da fer s-chagna per iffaunts – Esther Rauch sbuorfla be uschè d’idejas cu druver il local i’ls vouts istorics. L’artista ho però eir l’intenziun da pittürer svess in l’atelier. «La glieud ho tendenzielmaing retgnentschas da gnir in gallarias, ma eau d’he adüna gust scha la glieud vain am visiter e u vain a passanter temp in l’atelier, perque eir il nom», declera Esther Rauch. Traunter la pratcha e l’atelier Esther Rauch ho stüdgio medicina ed ho insembel cun sieu hom gieu traunter il 1982 e’l 2012 üna pratcha da meidi a Zuoz. Speratiers ho ella però adüna disegno e pittüro cun divers materiels ed Esther Rauch ho eir gieu daspö il 1986 diversas exposiziuns in Engiadina e l’an passo üna a Vicosoprano. Daspö il 2008 as dedichescha Esther Rauch surtuot a muntagnas e cuntredgias in Engiadina ed in Bregaglia. Impustüt üna muntagna zuozingra la fascinescha, la quela ella ho in seguit pittüro diversas voutas. Il Piz Mezzaun «A me nu plescha il Piz Mezzaun perche ch’eau al vez minchadi – quista muntagna vain causa sia situaziun geografica adüna darcho iglümineda d’ün otra vart fin cha’l sulagl tramunta. Que do adüna darcho ün’otra atmosfera, que am fascinescha landervi», declera l’artista. Per ün’exposiziun dal 2011 illa Chesa Planta Suot a Zuoz ho Esther Rauch pittüro la muntagna pregnanta adüna dal listess lö oura, ma adüna düraunt ün’oter mais. Uschè sun naschidas dudesch ouvras chi muossan las «glünas» e las «vistas» dal Piz Mezzaun düraunt ün an. A partir da quel mumaint sajan auncha naschieus dapü Mezzauns, sia muntagna prediletta, disch Esther Rauch Conserver il mumaint Realisand las ouvras vo Esther Rauch cun chavalot, taila e culuors dadour in ün lö adatto. Alura cumainza ella a pittürer il tschêl e las caracteristicas las pü importantas da la scenaria. Impü prouva ella da conserver l’atmosfera dal mumaint. Pelpü passainta ella alura trais fin quatter uras al lö e pittüra. Per la lavur a chesa in l’atelier fotografesch’la eir la sceneria. Per pudair eir pittürer quists detagls in maniera auncha pü precisa, ho Esther Rauch visito dal 2013 ün cuors da disegner scientific a la Zürcher Hochschule der Künste. Ün contrast fascinant Las ouvras las pü nouvas dad Esther Rauch sun divers purtrets da muntagnas illa Bregaglia. «Cun mieu hom d’he fat grandas gitas per realiser quists purtrets da las muntagnas bregagliottas», disch Esther Rauch. Ella agiundscha ch’ella giaja suvenz a recognoszer per chatter lös adattos e ch’ella guarda adüna la previsiun da l’ora, per clapper ün bun mumaint cun buna glüsch. «In Bregaglia sun las muntagnas enorm sulvedgias e suot es que fich verd e que ho bger dapü vegetaziun cu in Engiadina. Quist contrast es qualchosa fich speciel», uschè Esther Rauch. L’artista zuozingra ho eir tradieu ch’ella hegia auncha l’üna u l’otra muntagna in Engiadina ch’ella heia previs da pittürer. E sper que as voul Esther Rauch eir dedicher auncha dapü al fotografer. Sias prümas ouvras cun la camera sun pel mumaint eir expostas in l’Atelier Temp. Impü sun pel mumaint eir expostas serigrafias sün taila dad Esther Rauch illa Scuntrada a Ftan.Chi chi voul ir a visiter ad Esther Rauch e l’Atelier Temp po fer quelo in marculdi, da las 9.00 a las 12.00, e gövgia fin sanda, da las 15.00 a las 18.00. L’Atelier Temp as rechatta i’l minz da Zuoz illa Chesa Robbi, Plaz 25. Üna da las ouvras cha Esther Rauch ho realiso in Bregaglia. Il Piz Mezzaun, la muntagna prediletta dad Esther Rauch, in acryl sün taila. L'Atelier Temp a Zuoz dess dvanter ün lö d'inscunter culturel e da ster da cumpagnia.

In sanda passeda s’haun set pêrins chattos per la schlitteda da San Murezzan e Silvaplauna. Daspö il 1975 vain l’üsaunza darcho organiseda da la societed da sot San Murezzan e nun es be resalveda a la giuventüna. Punctuelmaing per la schlitteda da Silvaplauna e San Murezzan ho que auncha do i’ls ultims dis üna spuolvradina naiv chi ho cuverno tuot in ün vstieu alv üsito pel schner. Ma cun la naiv sun eir darcho crudedas las temperaturas ed uschè es la squedra eleganta da la schlitteda partida in sanda passeda a las 9.45 da l’Hotel Laudinella – tar 16 gros suot nolla. Adonta da las temperaturas arcticas es il cortegi da set schlittas – a la testa üna chavalgiaunta – partieu in direcziun Lej da Staz. Cun güvels, buna glüna e paquettos aint suot pelissas da bês-ch, haun las commembras e’ls commembers da la societed da sot da San Murezzan festagio üna da las pü veglias üsaunzas engiadinaisas. Posa da 50 ans «Dal 1985 ho Silvaplauna – zieva üna posa da 50 ans – per la prüma vouta darcho organiso üna schlitteda. A San Murezzan vaiva la societed da sot cumanzo dal 1975 d’organiser schlittedas ed eau sun da la partida daspö il 1978», ho dit Marco Murbach, organisatur da la schlitteda Silvaplauna/San Murezzan e commember da la societed da sot San Murezzan. El ho agiunt cha que hegia auncha do i’ls prüms ans per minchün dals duos cumüns üna schlitteda, ma cha las duos schlittedas sajan alura gnidas missas insembel. «Que as vaiva fat da quella vouta causa cha la societed da sot ho gieu pü pochs commembers e causa cha las duos vschinaunchas nun haun pü üngünas societeds da giuventüna», ho declaro Marco Murbach. Oriundamaing d’eira la schlitteda eir ün’üsaunza per la giuventüna, inua cha pêrins giuvens haun festagio üna sort pre-spusalizi viagiand in duos tres la champagna engiadinaisa. Üna schlitteda per tuots «Daspö il revival da la schlitteda i’ls ans 70 ed 80 nun es l’üsaunza principielmaing be per las giuventünas, dimpersè per minchüna e minchün chi’s voul parteciper», uschè l’organisatur. In sanda passeda d’eiran da la partida set pêrins cun set schlittas tradiziunelas, las duonnas in costüms engiadinais e’ls homens in frac e cilinder. Per cha l’üsaunza vain eir festageda in futur, d’eira eir la nouva generaziun – rapreschanteda d’ün mattin da trais ans – da la partida. Ils pü vegls d’eiran 65 ans. Zieva cha la schlitteda ho fat üna stüerta al Lej da Staz, es il cortegi turno inavous a San Murezzan tal restorant Pier 34 per baiver ün vin chod. Da lo oura es que ieu inavaunt lung ils lejs in direcziun Silvaplauna. Zieva avair traverso la via chantunela, es la schlitteda ida tres Silvaplauna, ho fat ün gir tal camping cul böt Surlej. Lo es alura gnieu gianto vers las 13.00 e la squedra da la schlitteda d’eira visibelmaing cuntainta da pudair ir a chod dasper il fö e fer viva.Düraunt tuot il di sun las temperaturas nempe restedas suot tschinch suot nolla. Ster da cumpagnia «Normelmaing vainsa och pêrins ed och schlittas – quist an d’eirans in viedi be in set causa ch’ün pêrin ho sdit giò. Ed a cuorta vista vainsa auncha per furtüna pudieu rimplazzer üna commebra chi’d es gnida amaleda», ho dit Marco Murbach. D’organiser üna tela occurrenza vain però tenor el adüna pü difficil. Na be la manchaunza d’interessos, eir da chatter chavals es tenor Marco Murbach gnieu üna sfida. «Ma intaunt cha nus organisains que, vain la schlitteda fatta ed intaunt es la squedra da la schlitteda gnida üna pitschna famiglia», ho’l agiunt. Sper il mantegner la tradiziun es la schlitteda eir ün di da ster da cumpagnia. Zieva avair gianto in l’Hotel Bellavista a Surlej es la schlitteda darcho partida per San Murezzan Bagn. Lo es il cortegi alura arrivo vers las 16.00 sül Pro da Polo. A las 19.00 s’haun ils pêrins e la chavalgiaunta darcho chattos per üna tschaina cumünaivla a San Murezzan. Marco Murbach ho dit: «Eau sun minch’an cuntaintischem, scha pudainsa der giò las schlittas e’ls chavals e scha tuot es ieu bain. La tschaina zieva es adüna auncha üna bell’occasiun per quinter sü l’ün u l’oter skerz e da lascher finir la schlitteda in möd festiv.» La schlitteda per tuot las generaziuns Sanda passeda ho gieu lö la schlitteda cumünaivla da San Murezzan e Silvaplauna. L’üsaunza, chi vain darcho festageda daspö il 1975 a San Murezzan e daspö il 1985 a Silvaplauna, vain daspö lo organiseda da la societed da sot San Murezzan. Oriundamaing d’eira l’üsaunza be per pêrins da la giuventüna, ma a la schlitteda cumünaivla süsom la val paun piglier part tuot las generaziuns. Uschè s’haun chattos sanda passeda set pêrins per festager üna da las pü veglias tradiziuns in Engiadin’Ota. (fmr/cam) Ün’üsaunza festiva: Las duonnas d’eiran in gir cul costüm engiadinas e‘ls homens cun frac e cilinder. Ün cortegi da set schlittas, a la testa üna chavalgiaunta, es viagio in sanda passeda i’l ram da la schlitteda traunter San Murezzan e Silvaplauna. Quist an d'eiran da la partida ses pêrins a la schlitteda süsom l'Engiadina.

Che es ün s-chabè? – Che dumanda. Minchün so che cha’d es ün ­s-chabè, nus vains dalum ün purtret aint il cho da quist urdegn. Scha’s dumanda als güdischs dal Tribunel federel a Losanna nun es que però uschè cler che cha es – ün s-chabè. L’an 2017 s’ho il Tribunel federel stuvieu occuper cun quista dumanda. Pü precis ho il tribunel stuvieu chatter oura che cha’d es ün taburè per üna bar. Il cas es ieu uschè: Max Bill, il famus creatur da mobiglia vaiva creo ün taburè per la «Bar du Théâtre» a l’expo 1964 a Losanna, il famus «HfG-Barhocker» (fotografia). Bgers ans pü tard, zieva la mort da Max Bill, ho que do üna dispütta traunter üna fundaziun da Max Bill chi vaiva ils drets d’autur per quist taburè ed üna manufactura da mobiglia chi prodüaiva quist taburè sün licenza – üna dispütta fin davaunt il Tribunel federel. La dispütta trattaiva la dumanda, scha la manufactura vaiva fat copchas na permissas da quist taburè. Ma cun s’occuper da la dispütta, haun ils güdischs stuvieu sclarir la dumanda che cha’d es insomma ün s-chabè – u ün taburè da bar in quist cas. Tipic giurists, els haun piglio il taburè da Max Bill our da la glüsch sombra da la bar e l’haun suottamiss a lur güdicat prosaic. Gnida oura es üna poesia bod dadaistica! (A segua la traducziun quasi pled per pled our da la sentenzcha dal Tribunel federel BGE 143 III 373 da l’an 2017 – substantivissems exageros sun be per mantegner il tun originel): «Ün taburè da bar es üna colliaziun dad üna surfatscha per tschanter e da chammas ligeramaing inclinedas ed ün rinch chi stabilisescha la construcziun e chi serva scu pozzapeis al listess mumaint (…). Que pussibiltescha da consümer las bavrandas ed ils pasts servieus tschantand a la bar; las surfatschas per tschanter stöglian da lo esser sün ün’otezza chi permetta al ­giast tschanto da river vi da las spüertas sülla bar. Bars sun però regulermaing drizzedas aint per consüma­ziuns da persunas chi staun in pè. Perque sun las bars var ün s-chelin pü ot scu maisas normelas; correspundentamaing stöglian las surfa­tschas per tschanter eir esser ün s-chelin pü ot scu quellas per las consümaziuns a maisa. Per river sülla surfatscha da tschanter drouva que la pussibilited per la munteda (‹Aufstiegsmöglichkeit›!). L’oget d’adöver ‹taburè per bars› es arrandscho uschè cha’s riva sülla surfatscha per tschanter muntand quist s-chelin. Que s’ho sviluppo cha quist s-chelin vain spüert dad ün pass chi’s chatta dadour u dadains da las chammas dal taburè. Quist pass serva per stabiliser il taburè e permetta a la persuna tschanteda da metter sü ils peis». Que es adüna bel da savair cha nus vains ün tribunel superiur chi so der respostas definitivas sün dumandas dal minchadi. Scha ünqualchün nun ho auncha savieu che cha’d es ün s-chabè u ün taburè da bar: Grazcha al Tribunel federel es que uossa cler. U na? Christian Fey è advocat e notar a Cuira. Christian Fey

Sanda passeda ho la giuventüna Cinuos-chel, Chapella, Susauna invido las giuventünas d’Engiadin’Ota e da Zernez ad ün turnier da hockey. Il turnier es intaunt gnieu üna pitschna tradiziun cumprais pocal ambulant - chi'd es quist an ieu a la giuventüna da Puntraschigna. «Quella giuventüna chi guadagna il turnier, quella stu l’an zieva alura eir organiser el da nouv. Nus vaivans guadagno auncha aunz corona ed uossa vainsa penso da cuntinuer cun quista tradiziun», ho dit Mathias Heis, president da la giuventüna Cinuos-chel, Chapella, Susauna. Sia sour Nadia Heis ho alura miss in pè l’occurrenza, invido las giuventünas da la regiun ed uschè s’haun a la fin chattedas tschinch giuventünas in sanda passeda a las 18.30 a S-chanf sül glatsch iglümino. Da la partida d’eiran delegaziuns da hockeyanras e hockeyaners da Zernez, Cinuos-chel/Chapella/Susauna, Zuoz, La Punt Chamues-ch e Puntraschigna. Buna glüna e vin chod Cul turnier da hockey da las giuventünas vaiva la giuventüna Schlarigna cumanzo avaunt ses ans. Las premissas e las reglas sun daspö il principi las listessas: almain duos duonnas per squedra, que nu es permiss da trer ot e que paun adüna be esser quatter giuveders/as sül glatsch. Uschè haun alura las tschinch giuventünas giuvo üna cunter l’otra – las ünas cun dapü giuveders da reservas, las otras cun dapü giuveders chi s’haun savieu tgnair meglder süls patins. Ils pü vegls giuveders d'eiran 30, ils pü giuvens 16 e’ls gös haun düro desch minuts. Tuots vaivan buna glüna ed haun piglio resguard ün sün l’oter giuvand pel champiunedi inufficiel da hockey da las giuventünas. Aspectuors e giuveders/as chi nun d’eiran in acziun haun pudieu observer ils gös tar ün magöl vin chod. Id es gnieu fat viva, las giuventünas haun fat cugnuschentscha üna da l’otra e qualche squedra ho auncha discus nouvas tacticas per guadagner il prossem gö. Üna giuventüna per las fracziuns Ils organisatuors da quist an, la giuventüna Cinuos-chel, Chapella, Susauna, do que daspö bundant desch ans. La societed hegia intuorn 15 commembras e commembers activs ed in tuot sajane intuorn 25, ho dit il president. Tenor el sajane üna societed chi funcziuna bain, els as chattan regulermaing e vaun eir in viedi insembel. «Causa cha S-chanf nun ho ün’egna giuventüna, es que important cha la tradiziun da la societed vo inavaunt», ho dit Mathias Heis. Siand ch’el marida quist an, do el eir giò il presidi, ma la giuventüna Cinuos-chel, Chapella, Susauna restaro in mincha cas eir activa eir in avegnir, uschè ils commembers. A la fin ho alura la giuventüna da Puntraschigna pudieu piglier a chesa il pocal ambulant – uschè cha las giuventünas as chattan l’an chi vain a Puntraschigna pel turnier tradiziunel. E zieva avair giuvo il turnier s’haun las giuventünas auncha chattedas i’l restaurant Staila a S-chanf. Tar bierras e pizza es alura auncha gnieu discus e festagio tuotta not. Sanda passeda s’haun chattedas tschinch giuventünas a S-chanf pel turnier tradiziunel da hockey.

A las tschernas da Chalandamarz as metta a disposiziun Romeo Cusini dal Partieu libereldemocrat (PLD) scu candidat pel presidi cumünel. Que ho il partieu local decis in occasiun da sia radunanza als 22 da schner 2023 e fat a savair quist’eivna in üna comunicaziun a las medias. Romeo Cusini (48) es creschieu sü a Zuoz, lavura in ün’impraisa d’indschigners ed es eir già sto i’ls ans 2016 fin 2021 supra­stant cumünel da Zuoz, respunsabel pel decasteri da la scoula. A livel regiunel ho el presidio la cumischiun da fabrica pella Chesa da fliamaint Promulins a Samedan. Insembel cun Romeo Cusini ho il PLD eir auncha nomino a l’advocata Alexandra Blumenthal-Hardegger (47) pella suprastanza cumünela. Pel cussagl da scoula as metta a disposiziun Karin Casty (49) dal PLD per üna reelecziun. Las tschernas cumünelas sun tradiziunelmaing a Zuoz als 1. da marz, dimena a Chalandamarz. Quist an stu Zuoz eleger ün nouv president u üna nouva presidenta, perque cha Andrea Gilli as retira per radschuns da sanded da quist uffizi a la fin da gün 2023. (cdm/fmr) Romeo Cusini candidescha pella successiun dad Andrea Gilli chi’s retira per radschuns da sandet da l’uffizi scu president cumünel da Zuoz.

La Regenza ho garantieu a la Gammeter Media SA üna contribuziun chantunela da maximelmaing 71'400 francs pel proget «vaidrina plus». Ella ho delibero quista contribuziun i’l ram da la ledscha davart la promoziun da la transfuormaziun digitela i’l Grischun. Quel proget digitel cuosta tuot in tuot 190'400 francs. Daspö duos ans faun las vschinaunchas d’Engiadin’Ota lur publicaziuns ufficielas – supplementermaing a la publicaziun illa Posta Ladina – eir sülla plattafuorma digitela «info.engadin.online». Cul proget «vaidrina plus» dess la plattafuorma existenta gnir transfurmeda in üna «vaidrina». Il «plus» signalisescha chi dess der üna plattafuorma da comunicaziun participativa traunter la populaziun, indigens e giasts, e las vschinaunchas da l’Engiadin’Ota cun infuormaziuns cumünelas supplementeras e cun ulteriuras pussibiltets da dialog i’l spazi digitel. Las vschinaunchas survegnan uscheja ün instrumaint chi sustegna la transfuormaziun digitela da la comunicaziun cumünela e chi promouva las cumpetenzas digitelas da las collavuraturas e dals collavuratuors. Sco plattafuorma regiunela promouva «vaidrina plus» pünavaunt eir il barat politic sur ils cunfins cumünels our. (cdm/fmr) Ulteriuras infuormaziuns: https://grdigital.digital Las vschinaunchas in Engiadin’Ota survegnan sustegn per lur infuormaziuns digitelas ad indigens e giasts.

La constellaziun dal cussagl cumünel da Zuoz es pel mumaint fich particulera. Il gremi as cumpuona actuelmaing be da tschinch invezza da set commembras e commembers. Duos posts sun vacants. Perque spetta la vschinauncha cun brama las tschernas da Chalandamarz 2023. Daspö quist’eivna sun cuntschaints ils duos candidats pel presidi: Ladina Tarnuzzer dal PPS e Romeo Cusini dal PLD. Sainza dubi, tar las üsaunzas es la vschinauncha da Zuoz üna particularited. Per exaimpel es la repartiziun da las rollas da mats e mattas ad üsaunzas scu San Gian u Chalandamarz adüna darcho ün politicum. Üna specialited da Zuoz sun eir las tschernas politicas a Chalanda­marz. Adüna als 1. da marz tscherna la vschinauncha sias autoriteds. Eir quist an. Il president mauncha Ma quist an es la constellaziun per quellas elecziuns ün pô speciela. Il president cumünel in uffizi, Andrea Gilli, ho da cumbatter culla sandet ed es perque reconvalescent. A Chalanda­marz avaunt duos ans d’eira el gnieu reelet cun ün fich bun resultat per üna seguonda perioda d’uffizi da trais ans, fin l’an 2024. Ma daspö settember 2022 nu l’es que pü pussibel d’exequir sieu uffizi, uschè ch’el es sto sfurzo d’inoltrer anticipedamaing sia demischiun. Perque stu il suveran da Zuoz uossa chatter ün successur u üna successura. Ad intermin, daspö la reconvalescenza dad Andrea Gilli, maina il vicepresident Ramun Ratti ils affers cumünels. Particulera es la situaziun illa direcziun dal cumün da Zuoz eir perque cha l’advocat e suprastant Luis A. Wieser es disgrazcho ils 12 da december 2022 düraunt ir a chatscha in Frauntscha. Ils successuors u las successuras vegnan uossa – tenor constituziun cumünela – tschernieus be per ün on, per lura river darcho aint il turnus normel da las tschernas. Duos candidaturas pel presidi Quist’eivna sun gnieus cuntschaints ils candidats e las candidatas chi’s mettan a disposiziun per differents sezs (guarda boxa). Ma impustüt es gnieu cuntschaint chi chi vo in cuorsa per l’uffizi da president u presidenta. Lo do que uossa ün cumbat electorel. Il Partieu libereldemocrat es gnieu our quist marculdi cul marmuogn. Romeo Cusini (48) candidescha scu president cumünel. L’indschegner da fabrica es già sto commember dal cussagl cumünel i’ls ans 2016 – 2021, ed el es sto respunsabel surtuot pel decasteri da la scoula. Üna da sias motivaziuns principelas per candider al Chalandamarz da quist an es tenor Romeo Cusini – chi’d es creschieu sü a Zuoz – propcha la situaziun particulera in vschinauncha: «A me sto que propcha a cour da sustgnair il cumün in quista situaziun cun divers müdamaints, eir sün basa da mias experienzas e cu­gnuschentschas politicas dals ultims ans.» In cas d’üna elecziun scu president cumünel füss el professiunelmaing disponibel d’occuper l’uffizi, voul dir ch’el redüess considerabelmaing sia lavur tar il patrun actuel. Per l’avegnir da Zuoz al staun a cour principelmaing duos tematicas – formuledas eir illa strategia a lungia vista da la vschinauncha. Romeo Cusini: «Zuoz ho üna bella spüerta scu lö da furmaziun e scolaziun, da la promoziun tampriva fin al gimnasi. E cò vela que da rinfurzer e render attractiva la vischnauncha scu lö da scoula.» Ed il seguond accent per il candidat dal PLD: «A füss bel da pudair render auncha pü attractiv – impustüt eir pels indigens – il viver in vschinauncha. Eau am giavüsch cha Zuoz saja viv e viscul güsta i’l minz cumünel e forsa eir traunter las stagiuns turisticas.» Duos candidats dals duos blocs Ün di zieva cha Romeo Cusini e sieu partieu haun communicho lur candidaturas ho eir il seguond grand partieu da Zuoz, il PPS, communicho sias candidaturas. Ladina Tarnuzzer (44) dal PPS candidescha pel presidi. Ella es daspö l’an 2019 commembra dal cussagl cumünel, inua ch’ella es uossa respunsabla pel decasteri turissem. Scu presidenta less ella «purter aint nouvas idejas, realiser ils grands progets e svilupper inavaunt las visiuns chi sun già uossa sün maisa», disch Ladina Tarnuzzer in dis­cuors culla FMR. Cha ella, scu oriunda Samedrina, vuless eir der inavous ünqualchosa a ­Zuoz, inua ch’ella viva e lavura già daspö bgers ans. Cò es ella traunter oter presidenta dal «Concours Hippique» e lavura scu mnedra da la hotellaria e gastronomia in üna scoula media. I’l cas d’üna elecziun füss ella disponibla da surpi­glier il pensum da presidenta. Al fat ch’ella füss la prüma duonna chi occupess a Zuoz il post presidiel, nu vuless Ladina Tarnuzzer der taunt pais: «Eau nu vuless gnir eletta scu duonna da quota. Votantas e votants dessan tscherner las persunas tenor lur qualificaziuns.» E che füsssan – tenor la candidata dal PPS – ils accents ch’ella vuless metter per Zuoz? Ladina Tarnuzzer: «Eau vuless cha Zuoz nu vegna schmancho a livel regiunel, cha la vschinauncha hegia üna ferma vusch, güst in connex cull’organisaziun turistica.» E scu seguond baccun vezza ella ils grands progets d’infrastructura, scu p.ex. ün eventuel lej da bagner, il provedimaint d’ova u eir la renovaziun da la plazza da scoula chi vegnan discus u realisos al mumaint. La cuorsa pel presidi a Zuoz, traunter Romeo Cusini e Ladina Tarnuzzer imprometta da gnir interessanta. Tar las tschernas da Chalanda­marz dal 2019 d’eiran els duos gnieus (re-)elets insembel pel cussagl cumünel, cun üna differenza da be 20 vuschs a favur da Cusini. Participaziun da passa 50 % Ma propcha nominos ufficielmaing vegnan ils candidats e las candidatas a Zuoz – que es ün’ulteriura particularited – in üna radunanza da nominaziun. Quella es quist an ils 15 da fa­vrer 2023. Insè es quella radunanza da nominaziun bod ün pô «folclora democratica», perque cha ulteriuras candidaturas füssan in teoria pussiblas auncha al di da las tschernas. Ma tradiziunelmaing as barattan ils duos blocs politics principels da Zuoz – PLD e PPS – daspö ans il presidi cumünel, ed els as partan eir ils oters uffizis cumünels. Ün’ulteriura particularited da la vschinauncha da 1200 abitantas ed abitants es – que conferma il chanzlist Patrick Steger sün dumanda da la FMR – la participaziun a las tschernas da Chalandamarz. Quella es specielmaing ota. Patrick Steger: «Per regla vains nus üna participaziun da passa 50 %.» Il chanzlist as declera quella cifra eir cul rituel democratic a Chalandamarz. Patrick Steger: «Zieva il cortegi driva la Chesa cumünela sias portas, ed alura paun votantas e votants bütter aint lur cedels a l’urna. Bgers abitants da Zuoz faun adöver da quista pussibilted al lö, impè d’eleger via posta.» Uschè cha las tschernas da Chalandamarz sun eir – sper l’act d’eleger – üna sort «happening democratic». Las tschernas da Chalandamarz 2023 Sper ün nouv president u üna nouva presidenta ho il suveraun da Zuoz d’eleger eir auncha trais cusgliers cumünels. Ün/a commember/ra dal cussagl cumünel vain elet/ta be per ün an, a’s tratta dal sez vacant da Luis A. Wieser barmör. Ultra da que stöglian duos cusgliers cumünels banduner il gremi causa limitaziun dal temp d’uffizi da ses ans (il vicepresident Ramun Ratti ed il cusglier cumünel Christian Florin). Il PLD nominescha pellas tschernas da Chalandamarz ad Alexandra Blumenthal-Hardegger. L’oter partieu local, il PPS, vo in tscherna cun Jachen Delnon e Flurin Wieser. Chi chi vo in cuorsa per chenün sez gnaregia decis a la radunanza da nominaziun dals 15 da favrer 2023. A Chalandamarz vegnan lura elets ils cusgliers e las cusglieras chi aintran in uffizi al principi da lügl. Eir pella cumischiun sindicatoria es ün sez in tscherna, scu eir pella cumischiun da fabrica. (fmr/dat) Il cumbat electorel es lantscho Quist’eivna haun ils duos grands partieus locals da Zuoz do cun­tschaint lur candidaturas pellas tschernas da Chalandamarz. Pel presidi do que ün cumbat electorel tanter Ladina Tarnuzzer (44) dal PPS e Romeo Cusini (48) dal PLD. Tuots duos haun già divers ans experienza scu cusgliers cumünels. Ün dad els duos gnaregia a rimplazzer a partir da lügl 2023 ad Andrea Gilli chi – per radschuns da sandet – nu po già daspö settember 2022 pü exequir sieu uffizi scu president cumünel. La constellaziun aint il cussagl cumünel da Zuoz es insomma particulera al mumaint, perque cha eir ün seguond post es vacant, zieva cha’l cusglier cumünel e giurist Luis A. Wieser es disgrazcho in december düraunt ir a chatscha. Da set sezs i’l cussagl sun dimena occupos al mumaint be tschinch. (fmr/dat) Zuoz in vstieu da festa, l’an 2019 tal giubileum da 100 ans Lia Rumantscha. A Chalandamarz elegia la vschinauncha ün nouv president u üna nouva presidenta. Ladina Tarnuzzer (44), dal PPS candidescha scu presidenta cumünela da Zuoz. Romeo Cusini (48), dal PLD, candidescha scu president cumünel da Zuoz.

L’oter di giand a spass cun mia Seraina tres il godet al pè da la Crasta ­Mora m’he do dabuonder. Sün ün baunch massiv, fabricho in möd per rester in funcziun fin almain i’l 22evel secul, d’eira gravo «Dä Angelä ihres Bänkli für dä 23. Mai 2018». Cun que cha’l sulagl cuccaiva güsta our dal nüvlam ans vains plachos sül baunch. Grazcha, Angelä, cha pudains druver tieu baunch, m’he impisso, e nus ans vains laschos s-chuder las massellas dals pêr razs. Ma las nüvlas ils haun stüz zieva poch mumaint, uschè essans stos sü e vains cuntinuo nossa spassagedetta. Poch mumaint pü tard rivains tar ün oter baunch, eir el massiv e fabricho pels prossems tschientiners. «Für Elisabeth zum Geburtstag» d’eira ziplo cun chüra illa spuonda davous da quist. Ün sivel fraid vaiva cumanzo a trer ed eau d’he dit: «S-chüsa, Elisabeth, que es memma fraid pel mumaint, ma ün bel di saregians grats da’ns pudair placher eir sün tieu regal.» Tal prossem baunch, eir quel massiv ed etern, d’eiran ingravos duos courins e tiers staiva scrit «Für Euch». Grazcha, tü baunch stupend, d’he dit, e schabain cha las nüvlas nu’s vaivan schluchidas e’l vent d’eira bod gnieu auncha pü intensiv, d’he strat a ma Seraina e la d’he sfurzeda da tschanter sün quist clepper baunch: «Cò, quist es propi fabricho aposta per nus duos inamuros, schi stuvains bain ans placher süsur ün mumaint.» – Ma mia Seraina s’ho delibereda ed ho dit cun rabgia ch’ella giaja uossa a chesa. Rivos giò Bever tar las prümas chesas ho let Seraina – chi legia mincha custab ch’ella vezza – «Chesa Champagna» e poch pü tard «Chesa Müsella», la prosma «Allegria». Alura però è’la gnida gritta perche cha la prosma chesa vaiva nom «Seraina». «Perche t’agitast, ma chera?» d’he pruvo da la calmer, «que es bain ün bel nom?» Ma cha’ls possessuors vaivan invulo güsta sieu nom nu la vulaiva ir per testa. La prosma chesa vaiva nom «Culögnas». Uossa m’he eau schmüravglio. Che bel nom! Cò in vschinauncha velan halt ledschas, cò nun es que scu our i’l god inua cha niauncha la BAB nu taundscha. Cò in vschinauncha nu poust scriver güsta be que chi’t vain adimmaint! Cò es prescrit il rumauntsch. E Culögnas – che nom müravglius. ­Culögnas … culögnas … d’he bain udieu quist nom auncha pü? Cölögna giò’l Puschlev … Calögnas ad ­Ardez … culögnas – colonias? … cha nus füssans ­colonisos? Ma cò am scuttina Men Rauch ill’ura­glia: «Char bun, tü vast in fanzögnas. Tü vast in fanzögnas da Calögnas.» Göri Klainguti da Samedan è autur, pur e pictur. E las «Fanzögnas da ¬Calögnas» da Men Rauch, publitgadas l’onn 1955, èn forsa anc accessiblas insanua en in antiquariat – per leger sin in banc. Göri Klainguti

La destinaziun turistica da l’Engiadin’Ota, ESTM SA, concretisescha la nouva orientaziun da l’organisaziun. La radunanza generela extraordinaria ho nempe decis unanimamaing d’ingrandir il cussagl administrativ da 4 sün 6 persunas. Sco cha l’organisaziun scriva es Kurt Bobst gnieu confermo sco president. Cun que cha la vschinauncha da San Murezzan nu fo pü part da l’acziunariat müda l’organisaziun ils statüts e redüa il chapitêl d’aczias per la cumpart da San Murezzan, dimena da 250 000 sün 164 000 francs. Tuot las müdedas capitan pel principi da l’an 2024. Da prümavaira decidaregian las singulas vschinaunchas davart la cunvegna da prestaziun futura e la collavuraziun cun la vschinauncha da San Murezzan. (rtr/fmr) Il nouv cussagl administrativ da la destinaziun turistica da l’Engiadin’Ota.