Di dal guaud - ils 21 da mars 2003

Il guaud e l'aua - ina simbiosa d'impurtanza vitala

En Svizra vegn celebrà il di internaziunal dal guaud mintgamai ils 21 da mars 2003. Quest onn stat el en in stretg connex cun l'onn da l'ONU da l'aua dultscha.

Il guaud e l'aua tutgan ensemen, pertge che al guaud tutga ina rolla impurtanta en la circulaziun da l'aua. Sco reservuar vast serva el a la protecziun d'auazuns e da l'erosiun dal terren. Il medem mument svapurescha ina immensa quantitad da vapur d'aua da las plantas, tge che ha in effect agreabel per il clima - oravant tut la stad.

Il guaud accumulescha e nettegia l'aua

La terra gruglia dal guaud cun numerus spazis vids e bleras poras absorbescha svelt la plievgia, la ceda dentant mo plaun. Las ragischs da las plantas furman ina biocenosa ensemen cun il mistgel ed ils bulieus. Ils mistgels pon accumular fitg grondas quantitads d'aua. Las quantitads d'aua che deflueschan da regiuns da guaud èn repartidas pli regularmain che quellas da territoris averts. Auazuns datti per quai darar. Funtaunas che sa chattan en il guaud mainan aua er en periodas da setgira cuntinuanta. Quest'aua ha quasi adina la qualitad d'aua da baiver. Sche l'aua cula plan tras il terren dal guaud, alura remplazza quai mesiras charas da nettegiar. Dals 100 meters cubic d'aua che crodan mintg'onn sin la surfatscha d'ina planta absorbescha ella 40 meters cubic ed accumulescha da quels circa 30 meters cubic.

Cultivar il guaud regulescha la bilantscha d'aua

Il guaud attribuischa spezialmain a la preservaziun d'impurtanza vitala dal provediment cun aua da baiver. La cultivaziun dals guauds pretenda perquai in savair spezialmain multifar p.ex. davart la tscherna da las spezias da plantas u davart mesiras per cultivar e regiuvnar noss guauds. Ultra da quai sto la cultivaziun dals guauds, p.ex. en zonas da protecziun da funtaunas, satisfar a las cundiziuns da basa indispensablas da la protecziun da las auas. Mo uschia po vegnir garantì che las numerusas funtaunas pon ceder en il decurs da l'onn aua da baiver en ina quantitad regulara e cun pitschnas fluctuaziuns areguard la temperatura.

Il guaud protegia da privels da la natira

Memia paucas precipitaziuns mainan ad in "stress" per plantas e guaud, memia bleras precipitaziuns a bovas e sbuvadas. Sch'ina "plievgia tschientenara" chaschuna puspè gronds donns - sco che quai è capità il november passà en vastas parts dal chantun Grischun - e sche las medias rapportan da quai cun bustabs gronds, alura realiseschan blers che l'uman è anc adina, er en l'èra da la tecnologia auta, en ils mauns da quests privels da la natira che sa manifesteschan andetgamain cun ina violenza imprevisa.

Là, nua ch'igl ha guaud, vegni a dar main bovas u pir tar plievgias extremas. Quai han mussà a moda impressiunanta retschertgas davart las malauras da Sachseln en il chantun Sursilvania. Vitiers vegn ch'ina tgira intenziunada dal guaud sustegna e meglierescha quest effect da protecziun. En il chantun Grischun han var 30% dals guauds ina funcziun speziala da protecziun. Quests guauds da protecziun stattan en in connex direct cun la protecziun da persunas, edifizis e d'infrastructuras tecnicas. Mesiras architectonicas ed organisatoricas pon sustegnair, mai però remplazzar questa protecziun. Perquai resta il guaud la basa per la colonisaziun da las Alps e Prealps.

Fotografia

Il guaud e l'aua - ina simbiosa

Gremi: Uffizi forestal dal Grischun

Funtauna: rg Uffizi forestal dal Grischun

Data: 19.03.2003