«Per raschungs organisatoricas vign spusto igl termin planiso dalla proxima radunanza communala digls 23 d’otgover sen marde, igls 7 da november 2023, allas 20.00», chegl screiva igl cumegn da Surses sen la sia pagina d’internet. L’invitaziun cun la glista da tractandas vigna tarmessa ainfer taimp util. Scu tgi Beat Jenal, igl scrivant communal da Surses, dei sen dumonda dalla FMR, na seia chegl navot extraordinari, ins vegia er gio gia da spustar aint igl passo radunanzas, perchegl tgi las actas n’eran betg anc prontas. Per en affar tgi vigna preschento a caschung dalla proxima radunanza communala ins vegia en referent extern tgi na vess betg savia esser preschaint igls 23 d’otgover. Da tge referent ed affar tgi sa tracta vigna communitgia sen l’invitaziun tgi geia or a taimp – scu usito. Infurmaziun Nandro-Solar Marde, igls 24 d’otgover 2023 – e damai en de siva digl termin uriund dalla radunanza communala – ò li dantant aint igl cumegn da Surses en’occurrenza d’infurmaziun ansemen cun la EWZ concernent igl project per igl grond implant fotovoltaic a Radons. Tenor igl cumegn da Surses è chegl pero casualitad e betg la raschung tg’ins vegia gia da spustar la radunanza communala. (fmr/sab)

Chest onn festivescha igl «Gôt magic» a Lai – igl festival da gleischs, er ancunaschaint scu Zauberwald – igl sies giubileum da diesch onns. Siva da marde passo è ancunaschaint igl program da giubileum. Sper igl art da gleischs dattigl puspe differents concerts e culinarica, scu chegl tg’è nom ainten ena communicaziun allas medias digls organisatours. Pigls highlights musicals duessan procurar chest onn tranter oters Marc Sway, Breitbild, Bligg, Juli, Tim Bendzko, Paula Hartmann, Loco Escrito e 77 Bombay Street. An collaboraziun cun la fundaziun «Denk an mich» vign igl concert da Crimer digls 26 da december translato simultanamaintg sen tribuna an lungatg da segns. Pinavant dattigl puspe igl Classic Corner – ena tribuna anmez igl gôt tgi porscha musica classica. Ed er per unfants vign purschia puspe en program cun istorgias e canzungs dad Andrew Bond, Linard Bardill ni Tante Carmen. Las 17 installaziuns da gleisch vignan curatadas dad artistas ed artists dall’antiera Europa. Ed er la scola indigena da Vaz vign a preschentar puspe en project d’art da gleisch. (cdm/fmr) Daple infurmaziuns e bigliets dattigl sot www.zauberwald.ch. Igl «Gôt magic» a Lai festivescha chest onn igl sies giubileum da diesch onns.

Ella accumpogna Sophie Hunger, è pero er sen tribuna cun atgnas bands, ni scu solista cun musica experimentala. Martina Berther – la Grischuna cun rieischs surmiranas – è musicista professiunala. Per la sia lavour davent digl mainstream ò ella gio retschet differents premis. Schi «romantics» na seian igls sies deis da lavour dantant betg. E tge tg’ella faschess schi Giovanni Netzer la telefoness, chegl ò la bassista tradia a caschung d’ena viseta dalla FMR aint igl sies atelier a Turitg. Ena «baracca», signeida da grafitis, sper ena veia bagn frequentada anmez igl martgea da Turitg. En lager? En edifezi tg’è ia an amblidanza? Cun antrar ègl cler: aint cò vign fatg musica; ghitarras, bass, clavazigns, en tarpung ed ena battareia dattan perdetga. Martina Berther parta chel atelier sur dus alzadas cun treis ulteriours musicists. Siva d’en mez onn è chegl igl sies nov li da lavour. Aint cò vo la Grischuna cun rieischs surmiranas e musicista professiunala alla tschertga da tungs e sungs – savens cugl e-bass, igl sies instrumaint principal. Da solo anfignen tar Sophie Hunger Martina Berther (varda box) vala scu egna dallas e-bassistas las pi multifaras an Svizra. Aglmanc stattigl scretg uscheia sen la pagina digl Uffezi federal per cultura. Eir sen tribuna scu solista – scu «Frida Stroom» – ed improvisar cugl e-bass, apparats d’effect e differents utensils tg’ella stretga per exaimpel sur las cordas digl bass, chegl è angal ena part dalla sia lavour. La donna tg’ò fatg or digl sies hobi professiun accumpogna er musicistas e musicists scu bassista, scu per exaimpel Sophie Hunger. «Per scuvreir schi blera musica scu pussebel vaia suno dalla hip hop band, sur latin e jazz band. Chegl am ò do ena tscherta variaziun.» Dalla «sidewoman» tar agens projects Musica seia per ella en li noua tgi ella sa sainta bagn, en li per s’exprimer. I seian pero cunzont igls muments sen tribuna tgi dettan adrenalin ed energeia. «I pò pero er esser ena conclusiun foza. Siva vign la rosna. E propi tanco energeia vaia pac igls davos onns. Sch’ins vo dad en concert tar l’oter è tot fitg irregular, ins dorma pac, maglia betg bagn.» Chegl tgi fetscha propi bagn ad ella seia dad esser creativa aint igl sies atelier e sfunsar ainten ensatge. «Chegl è nia alla curta igls davos onns.» Esser «sidewoman» scu «simpla» bassista ainten otg u nov bands seia passo. Perchegl sa focussescha ella sen las sias atg­nas bands ed igls sies agens projects. Egn da chels è per exaimpel «Fieldrecordings», dei ella tschantond aint igl sies atelier. Chegl tgi monta da registrar tungs ainten la nateira – per exaimpel tschivlitem d’utschels – e far en toc ordlonder u d’elaborar anavant tecnicamaintg chels tungs. E scu sagond exaimpel nomna Martina Berther da pero er piglier peda pi savens per oters hobis scu passlung, liger, cuschinar, meditar e far yoga. «Ni eneda eir ainten en hamam, en po selfcare.» 300 anfignen 400 francs per concert Igls sies deis da lavour na seian betg schi «romantics» scu chegl tg’ins suppona la veta d’ena musicista professiunala. «Pigl mument fatscha gist las taglias. Blera lavour è administraziun, organisar concerts, viadis, mails, vurdar pigl material, telefonar», dei ella bavond igl café, fatg ainten cuschigna sutterrana digl sies atelier. Igls sies daners gudogna ella cun concerts, igls davos onns dantant er cun cumposiziuns da teater e film. «Cun concerts da pop gudognas tranter 300 e 400 ­francs per concert», dei ella e remartga, tgi ­savens resta alla fegn digl meis ena nolla. Sperasve dat ella anc enqualtgi lecziun da bass a treis scolars carschias. Premura e sensibilidad Scu unfant vess ella amprandia gugent en instrumaint. Cun abitar ainten en bloc a Coira n’è la battareia betg neida an dumonda, la scola da musica per amprender clavazign fiss stada mengia tgera. Rastada è la musica da giuvenils ed igl cornet. «Cura tg’ia va alloura lia midar ainten la musica da giuvenils digl cornet segl e-bass ònigl gia da far ena seduta ainten suprastanza.» Ma igl è sto igl mument decisiv tg’ò mano ella tigl sies instrumaint. Dad aveir pudia far alloura en studi da musica seia sto en grond semi e luxus. Sch’ella vegia ossa propi talent musical na saptga ella betg rasponder. «Ia va adegna gia d’exercitar», dei ella, «igl è forsa pitost la premura e sensibilidad. Igl mies cletg, tgi so magari er esser strantg, è l’empatia tg’ia va e chella saia transfurmar ainten la musica.» 40 minutas agl toc Las sias transfurmaziuns – igls experi­maints – tgi Martina Berther fò cugl sies bass èn unics. Igls sies sungs e tungs – igl sies repertoire – peglia ella cun ella sen tribuna. Ed alloura improvisescha ella cugl sies repertoire, e chegl tranter 35 e 40 minutas agl toc. «Siva ist caput, betg digl sunar, mabagn dalla concentraziun.» «Te sast far schi bler cun chel simpel bass e tuttegna fon chegl pacs. Chegl tgi ghitarrists fon cun lour ghitarra, saia gio far er ia cugl bass», rachinta Martina Berther. E fissigl betg pi simpel e pi bel da sunar ghitarra an pe da bass? «Na, ia sung digl tip an no pitost en’octava pi bassa», dei ella cun en reir. I seia en instrumaint impurtant, e tuttegna ins na seia betg aint igl center. «Perchegl fatscha scu solista er musica experimentala e na sung betg performera.» Chegl è forsa er la raschung tg’ella na canta betg tar programs ­solo, mabagn aint igl «chor» dad ena band. «Ia fiss anc mengia exponeida, ma forsa tgi vign anc. E cattar en bung text n’è digl reminent er betg schi simpel.» Martina Berther è ambiziousa, betg angal chegl tgi pertotga bungs texts, mabagn er schi vo per sungs e tungs. «Da cattar ensatge tgi plai, so cuzzar onns. E la tema da betg cattar chegl, antscheva cò e betg sen tribuna», dei ella tschantond aint igl sies atelier. Da delfins anfignen musica da horror Per pudeir sunar igl sies antier repertoire – igls sungs e tungs – ò ella en truclet plagn utensils scu p.ex. langa d’atschal, en sdom ni ena clav d’intunar. «Cunchegl tg’igl auditori n’ò nign text, lascha davert bler daple per atgnas interpretaziuns. I dat gliout tgi sainta delfins, oters sa saintan cugl madem sung scu ainten en film da horror. I dependa fitg cun tge sentimaint tgi te vast a tadlar en concert.» E tuttegna bandungan – tenor atgnas indicaziuns – adegna dus u treis persungas la sala durant igl sies concert. Ègl forsa er mengia provocativ? «Igl n’è betg igl mies intent da provotgier. Pero singuls sa saintan provotgias e na son simplamaintg betg eir anturn cun chegl.» Rancunaschientscha per la sia lavour ò Martina Berther survagnia gio differenta an furma da premis, e chegl an terma da pacs onns. «Chegl dat curasch da cuntinuar e da metter d’en mang dubis da mamez. Finanzialmaintg na vessa pero betg duvro tot chels premis igl madem mument. Igl è per me anc ossa ena gronda dumonda scu surveiver anc 30 onns, sch’ia va retschet gio ossa tot chels premis.» Schi Giovanni Netzer telefoness... Igl li da lavour preferia da Martina Berther n’è betg igl sies atelier, mabagn l’acla – a Zeznas sur Savognin. Eneda ò ella er concerto cun la musicista rumantscha Ursina a Savognin. E dattigl forsa puspe eneda en concert an Surmeir? «Schi Giovanni Netzer telefoness e dumandess da neir tar Origen, alloura na schessa betg na», dei Martina Berther. Chegl tgi fò forsa surstar igl amprem mument. «Dei ma sunga betg occupada digl program dad Origen. Tottanegna vaia constato, tgi chels fon ansasez coola roba e chegl pudess ansasez esser igl mies format. Forsa scu ‹steady gig›», dei ella cun en reir ed agiunta siva d’en mument, «ma anfignen ossa n’ò el betg anc telefono.» La e-bassista Martina Berther è carscheida se a Coira e stat ossa a Turitg. Sies bab è da Sedrun e la mamma da Parsonz uscheia tgi a tgesa ò ella discurria rumantsch. ­Martina Berther (39) ò termino igl 2012 igl sies studi a Lucerna cun igl Master of Arts da pedagogia da musica e performance jazz. Igl sies angaschamaint scu e-bassista tanscha da musica da pop e rock anfignen tar jazz e tungs experimentals ed improvisaziun. Ella ò las sias atgnas bands ed accumpogna musicistas scu Sophie Hunger e Big Zis, cumpona pero er musica per film, teater ed installaziuns. Igl onn 2022 ò ella re­tschet igl premi da rancunaschientscha digl cantun Grischun, igl 2020 igl premi da musica svizra, igl 2018 igl «Werk­jahr» digl martgea da Turitg. (fmr/sab) Aint igl sies atelier a Turitg vo Martina Berther alla tschertga da tungs e sungs. Aint igl sies atelier a Turitg vo Martina Berther alla tschertga da tungs e sungs. Igls differents apparats d’effect dovra Martina Berther per la sia musica experimentala. Igls differents apparats d’effect dovra Martina Berther per la sia musica experimentala. Igls differents apparats d’effect dovra Martina Berther per la sia musica experimentala. Igl e-bass è igl instrumaint principal da Martina Berther. Scu solista sen tribuna improvisescha ella tranter 35 e 40 minutas agl toc.

Siva dalla bova da Brinzauls avant quatter meis è la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls cuatada e sarada. Tgi tgi less damai eir per exaimpel da Lantsch ad Alvagni stò piglier igl sviamaint sur Casti, chegl tgi monta daple taimp e kilometers. La FMR ò dumando siva tigl cantun tge plans pigl avigneir tgi lez ò per chella colliaziun. La tenuta è clera: La colliaziun duess neir averta puspe. I pudess pero cuzzar ples onns. Igl mez zarcladour 2023 è neida a val a Brinzauls ena massa da crappa e gravera da radond 1,2 milliuns meters cubics. La bova è sa farmada ancunaschaintamaintg en pêr meters avant la vischnanca da Brinzauls ed ò uscheia schinigia l’infrastructura. Chegl na vala dantant betg per la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls, chella è siva d’alloura sbuada e sutarada cun meters e meters da material e n’è betg ple passabla. «Manar davent chellas cubaturas e darveir puspe la veia segl madem tratg è nunrealistic», ò gia detg igl mastral d’Albula/Alvra, Daniel Albertin curt siva digl evenimaint anvers la FMR ed agiunto, «Ia na sung da prancepi er betg igl om digl fatg tgi pò giuditgier tge tgi duess capitar cun chella veia.» Nign’opziun d’allontanar la veia or dalla reit stradala Per antant è turnada la normalitad a Brinz­auls – la veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls è pero anc adegna sarada. Tgi tgi vign damai da Lai/Lantsch e vot per l’egna eir a Brinzauls u an direcziun Alvagni/Tavo, chel stò piglier igl sviamaint sur Casti/Surava – chegl tgi monta an cumparegliaziun cun la veia cantunala da pi bod 5 km e 5 min daple viadi. I dat bagn anc ena «veia secreta» – numnadamaintg la veia da Vazarouls – ena veia communala tgi magna da Vazarouls a Brinzauls. Aint igl bullettign d’infurmaziun digl mez settember 2023 ò igl cumegn d’Albula/Alvra pero annunztgia tgi – malgro lavours da mantignamaint – vala a parteir d’immediat en «scumond da carar per autos e töfs» sen chella veia, chegl cun excepziun d’abitantas ed abitants, la posta, agricultura, selvicultura e velocipedists. Per resumar: per persungas d’ordvart e pendularis da Lai an direcziun Alvagni/Tavo u viceversa resta angal igl sviamaint sur Casti. È chegl ena schliaziun ad interim u a lunga vista? Perchegl tgi sa tracta d’ena veia cantunala tranter Lantsch e Brinzauls è chel affar tgossa digl cantun. Scu tgi igl Uffezi da construcziun bassa digl Grischun (UCB) screiva sen dumonda dalla FMR, na seigl «ord vista dad oz nign’opziun d’allontanar la veia or dalla reit stradala. Ella è da grond’impurtanza, chegl an differents risguards, scu per exaimpel per igls meds publics u scola.» La tenuta cantunala corresponda er agl interess digl cumegn, scu tgi igl cumegn d’Albula/Alvra conferma: «Da construeir puspe la veia da Brinzauls tranter Brinzauls e Lantsch è aint igl interess digl cumegn. Igl access a Brinzauls è sainza veia cantunala a Lantsch betg cuntantevel e per utilisadras ed utilisaders regulars è igl sviamaint sur Casti en disavantatg. Igl cumegn è permanentamaintg an contact cugl Uffezi da construcziun bassa digl Grischun. Nous vagn l’impressiun tgi lez seia fitg interesso agls basigns digl cumegn, d’abitants e dalla regiun.» En proceder da ples onns Cumegn e cantun èn damai d’accord: Igl sviamaint sur Casti na duess betg esser ena schliaziun durabla. Tge propona igl cantun – tgi è responsabel per la colliaziun – da far ossa? Manar davent las cubicaturas? Ena nova veia? Biagier or la veia communala da Vazarouls a Brinzauls scu veia cantunala? – «Ord vista dad oz ischans digl aveis tgi da darveir la veia uriunda aint igl territori dalla crudada na seia nigna opziun. Er perveia digl risc tgi pudess dar puspe ena bova.» Scu tg’igl UCB dei, ins fetscha perchegl en studi da variantas tgi sa basa sen lis pussebels, tgi geologas e geologs vignan a defineir davantor. «Or da chellas differentas variantas vign erueida la varianta optimala ed alloura ins so sviluppar ed elaborar en project.» En proceder, tgi vign a pretender bler taimp. Er perchegl tgi ena nova veia monta en proceder formal: screiver or igl project, approvar lez ed eir an vigour legala avant tg’igls tgavateras pon eir segl plaz. «Chels proceders vignan a cuzzar previsiblamaintg ples onns. Ena prognosa digl taimp na savagn nous betg anc far ainten chella fasa», uscheia igl UCB. Veia da Vazarouls betg adattada pigl traffic Damai, pazienztga è dumandada, cunzont per tot chels e chellas tgi na pon betg far adiever dalla veia da Vazarouls – la «veia secreta» – causa digl scumond general. E lez vigna – tenor impressiun digl cumegn d’Albula/Alvra – er risguardo. Pi bod – avant la bova – era la veia da Vazarouls averta per mintgign. Chella vegia pero angal en vial e cruschar seia pussebel angal ainten singuls lis, uscheia igl cumegn d’Albula/Alvra. «Pinavant stò la posta tranter Lai e Tavo pudeir passar la veia sainza impedimaints», argumentescha igl cumegn ed agiunta: «Mengia bler traffic procuress per stagnaziun e pudess metter an prievel la siertad.» Survista dalla veias: La veia da Brinzauls tranter Lantsch e Brinzauls (soura san.) è sarada. La veia da Vazarouls a Brinzauls pò neir duvrada angal d’abitantas, posta, agricultura e forestal. Per pendularis tranter Lantsch ed Alvagni scu er visitadras da Brinzauls resta angal igl sviamaint sur Casti/Surava. Per la veia da Vazarouls a Brinzauls vala da nov en scumond da carar per autos e töfs. Sulettamaintg abitantas, la posta, agricultura e selvicultura pon far adiever dalla «veia secreta».

Cun ena sminuziun da 2 % tigl stgamgiamaint ed en total da 36,5 milliuns francs ò Lai Pendicularas SA gia igl 2022/23 igl sagond migler onn da gestiun. Da nov agl cunsegl d’administraziun appartigna Luana Bergamin. Digls passa 3600 acziunaris tgi la Lai Pendicularas SA ò, èn 320 acziunaris stos preschaints alla 18avla radunanza generala dalla societad acziunara. Cun numnar la societad acziunara è er adatto da menziunar la repartiziun dallas aczias da Lai Pendicularas SA. Chella è la suandonta: cumegn da Vaz 35 %, Priora Suisse 27 %, cumegn da vaschigns Vaz 13 % ed igl rest da 25 % èn persungas privatas. Alla testa digl cunsegl d’administra­ziun stat siva digl 2020 Felix Frei. El è sa musso cuntaint cugl davos onn da gestiun tiers las varsaquantas sfeidas pigl travagl e per la societad acziunara. Menziuno ò el cunzont la situaziun dalla paca neiv ed er la mancanza d’energeia. Felix Frei ò detg tgi igl sa cuntigneir tigl taimp liber seia bagn puspe sa normaliso siva dalla pandemia e tuttegna ins s’accorscha anc adegna tschertas consequenzas digl taimp da corona. «Stagnaziun è ansomma nigna opziun», ò punctuo igl president digl cunsegl d’administraziun da Lai Pendicularas SA. Chel gremi vegia er defino pigl avigneir ples puncts centrals scu per exaimpel la midada digl clima scu er la producziun d’energeia. Abitaziuns pigl persunal mantgan Felix Frei ò er detg tgi la societad vigna venavant ad investar ainten indrezs per far neiv, chegl tgi seia indispensabel. Uscheia duess igl «Heidbüelsee» neir angrondania per en volumen da 100 000 m³ per aveir avonda ava e per antschever a taimp cun far neiv. Thomas Küng, igl CEO da Lai Pendicularas SA, ò detg tgi igl anviern 2022/23 seia la producziun da far neiv graztga alla tecnica sa verifi­tgeida scu basa indesistibla per sierar igl menaschi ed igl eir cun skis. La mancanza da cutier per persunal ainten la regiun da vacanzas da Lai è gio ossa er en grond tema tigl cunsegl d’administraziun da Lai Pendicularas SA. Da preschaint ins ò an vista dus projects per schliier igl problem dalla mancanza da cutier per persungas tgi lavouran a Lai e conturn, cunzont da staschung’ota. Tar la staziun digl Corn Cotschen a Valbella è previa da realisar chels dus projects. Previa è er da sanar gio la premaveira 2024 igl restorant da muntogna Alp Stätz. Las diesch persungas tgi appartignan agl cunsegl d’adminsitraziun da Lai Pendicularas SA èn neidas confirmadas an lour uffezi. Da nov a chel gremi totga Luana Bergamin, ella tgi represchainta igl cumegn da vaschigns da Vaz aint igl cunsegl d’administraziun digl travagl da pendicularas. La donna è siva da bung en onn la presidenta digl cumegn da vaschigns da Vaz. En gudogn dad 1,2 milliuns francs Angal graztga alla neiv artifiziala seia sto pussebel da terminar igl onn da gestiun 2022/23 cugl sagond migler stgamgiamaint siva dalla fusiun da pendicularas a Lai igl 2005, dei Thomas Küng. Fatg ò chel travagl igl davos onn ena sviouta da 36,5 milliuns francs, chegl tg’èn 2 % pi pac tgi anc igl onn da record 2021/22. Igl gudogn avant tgi aveir fatg amortisa­ziuns, chel importa 12,4 milliuns francs ed è uscheia per 11 % pi bass. Siva dallas amortisaziuns e paer taglia sa resulta alla fegn finala per Lai Pendicularas SA en gudogn dad 1,2 milliuns francs. Avant en onn era chegl ena somma da 2,2 milliuns francs. Gia ins ò igl anviern 2022/23 aint igl territori da skis Lai Arosa 1,2 milliuns amprems giasts. La stad 2022 è la frequenza digls giasts sa redutgeida per pac sen en total da 200 175 giasts. Felix Frei, igl president digl cunsegl d’administraziun da Lai Pendicularas SA, cun Luana Bergamin tgi appartigna da nov a chel gremi. Siva digl 2014 dattigl la colliaziun dugls dus territoris da skis d’Arosa e Lai. Da chella profiteschan tots dus lis.

Arosa Pendicularas SA ò fatg 2022/23 il sagond migler stgamgiamaint siva tgi dat la societad acziunara. Fatg ò igl travagl igl davos onn da gestiun ena sviouta da 32,6 ­milliuns francs. Mano la radunanza generala sonda passada d’Arosa Pendicularas SA ò Adi Altmann, igl vicepresident digl cunsegl d’admini­straziun. I seia bagn en aspect plaschevel tgi tiers la paca neiv naturala vegia igl travagl da pendicularas gia igl sagond migler onn an sia istorgia, ò detg Adi Altmann. Fatg ò la societad acziunara ena sviouta totala da 32,6 milliuns francs. Angal cugl affar da traffic e transport ò igl travagl fatg en stgamgiamaint da 19,3 milliuns francs. Luvro fitg bagn on igls restorants da muntogna tgi totgan allas pendicularas. Fatg on chels ena sviouta da stgers 9 milliuns francs. La somma la pi gronda agl cumegn d’Arosa Igl gudogn per Arosa Pendicularas SA monta ad 1,17 milliuns francs. Igls acziunaris chels retschevan ena dividenda da ­4 francs per aczia – ina somma totala da 625 000 francs. La pi gronda part vo agl cumegn d’Arosa cun 120 000 francs. Igl onn proxim investescha la societad acziunara 8,5 milliuns francs. La gronda somma è per la construcziun d’en local per events (KuhBar), pigls neivadoirs e per indrezs solars. Da nov agl cunsegl d’administraziun appartigna Andrea Thür-Suter, scu represchentanta digl cumegn da vaschigns da Coira. Ella davianta successoura d’Andreas Brunold. Igl cumegn da vaschigns da Coira è igl pi grond proprietari digl taragn digl territori da skis ad Arosa. (fmr/gns)

Veiver e luvrar cun la nateira, chegl è sto igl feil cotschen tar la terza ediziun da «Val Surses an discurs». A pled èn neidas treis persungas tg’on ena ferma relaziun cun la nateira cun tot las sias variaziuns e differenzas: Séverine Curiger, Sarah Brummer e Geni Ballat. Las dus organisaziuns Turissem Savognin Beiva Alvra SA ed Anavant Surses scu er l’Uniun da promoziun La Scuntrada Tinizong segnan per la realisaziun dall’occurrenza «Val Surses an discurs». Tar chella vi­gnan a pled persungas tgi on dimora ainten la val, tgi veivan ainten en li tranter Beiva e Salouf e tg’on ena relaziun cun la regiun. Dumengia passada è stada ainten l’usta­reia Scuntrada a Tinizong la terza ediziun dall’occurrenza «Val Surses an discurs». Tar las dus davosas occurrenzas èn neidas a pled persungas digl turissem, dalla politica e dalla gastronomia. Dumengia avant mezde èn chegl stos dus donnas ed en om tg’on da far professiunalmaintg bler cun la nateira e cugl luvrar sot tschiel avert. Ellas ed el on er fatg experientschas antras la nateira e canoschan chella betg angal dalla vart ampernevla, mabagn er dalla vart pi malampernevla. Radond 40 persungas èn stadas preschaintas ed on gizzo las ureglias cura tgi la moderatoura digl discurs Melanie Salis ò discurria cun la bio-poura Séverine Curiger da Tinizong, Sarah Brummer, trenadra da tgavals da Parsonz ed igl guid da muntogna ed anteriour guardiaselvaschigna Geni Ballat, mademamaintg da Parsonz. En process pi lung Dantant tgi Geni Ballat canoscha Surses scu las sias atgnas cassatgas cun esser sto passa 40 onns guardiaselvaschigna e cun esser anc oz en guid da munto­gna verso, on Séverine Curiger e Sarah Brummer betg anc schi dei dimora ainten la val. Da far on al­ loura tottas dus ensatge cun l’agricultura, egna cun tgoras e l’otra cun tgavals. Da luvrar bler ainten la nateira e sot tschiel avert seia en privilegi tgi betg mintgign vegia, on detg las dus pouras. La nateira duess min­tgign er respectar, stimar e betg igl davos er tgirar. Davart digl carstgang dovrigl en sa cunti­gneir sang anvers fauna e flora, ò punctuo Séverine Curiger. Sarah Brummer lavoura mintga de cun tgavals e cun carstgangs ed ò detg tgi savens seia er uscheia tgi igl tgaval segna antras igl sies lungatg digl corp per la communicaziun tranter tgaval e carstgang e betg igl cuntrari. La fegnameira dalla trenadra da tgavals è da rinforzar igl contact tranter carstgang e tgaval e da sminueir tigl carstgang la tema tigl animal. I seia magari en process pi lung, ma cugl taimp sa verifitgescha tg’igl tgaval transmetta sapientivamaintg tschertas revela­ziuns agl carstgang. Bel seia da vaseir tgi tgaval e carstgang s’avischignan adegna pi fitg, er schi chel svilup cozza pi dei, ò managea Sarah Brummer. Séverine Curiger ò detg tgi scu poura seia er da s’adattar alla luna dalla nateira, er pigl bagn digls animals. Esser pertschert digl prievel dalla nateira Geni Ballat ò rachinto tgi da mattatsch vegia el gia en semi e chel seia sto da davantar pilot dalla furmla 1. Amprandia vegia el mecanist d’auto e siva dalla recruta alloura sa decidia da far la scola da guid da muntogna. Cun neir liber an Surses ena plazza scu guardiaselvaschigna vegia el s’annunz­tgia per chel post ed er survagnia chel. Scu guid da muntogna ed er scu guardiaselvaschigna seia el er adegna sto per­tschert digl prievel dalla nateira. Chegl seia ple tgi angal en’obligaziun. Cun la midada digl clima vegia er el gia d’esser pi precaut cun eir a muntogna. Gist igl prievel da crudada da crappa seia s’augmento ferm igls davos onns. «Da calcular, schi croda eventualmaintg crappa sen ena tura n’è betg pussebel», ò accentuo Geni Ballat. Igl prievel da lavegnas seia pi tgunsch pussebel da calcular e magari seia da decider da tscherner en’otra ruta per eir ad ot ed er per turnar aval cugls skis. Blers alpinists creian tgi d’ascender en piz seia bagn simpel, sainza chintar tgi per turnar oragiu dalla muntogna dovrigl er forza avonda. An chels blers onns scu guid da muntogna vegia el giro igl mond, vasia bleras teras e sto sen muntognas da blers meters sur mar. Da turnar sang a tgesa ainten la sia patria seia alloura adegna sto en plascheir cun saveir tgi er igl sies datgesa vegia bleras singularitads. Sa musso è alla fegn finala alloura er tgi Geni Ballat è ansomma betg en amei digl louf, chegl sen ena dumonda digl auditori. Las dus participantas digl discurs, la moderatoura ed igl participant dall’occurrenza. (da san.) Geni Ballat, Séverine Curiger, Melanie Salis, Sarah Brummer.

Students e studentas dalla Scol’ota per turissem e manaschamaint a Samedan on passanto l’emda passada ples deis an Surses. Examino è nia tge potenzial tgi la regiun da vacanzas Val Surses vess scu li per seminars. La Scol’ota per turissem e manaschamaint a Samedan è ena part dall’Academia Engiadina. Aint igl cantun Grischun è ella egna dallas pi impurtantas scolas otas. Egn digls quatter seminars intensivs ed annuals ò gia li l’emda passada an Surses e chegl per 15 absolvents ed absolventas tgi davaintan experts ed expertas da turissem siva dalla scolaziun supplementara. Avant tgi far chella scolaziun supplementara ò mintgign digls absolvents e dallas absolventas fatg la matura u er en amprendis­sadi professiunal. Per realisar l’occurrenza da retschertga ò la docenta Monika Waldvogel contacto la Turissem Savognin Beiva Alvra SA cugl giaveisch da far propostas tge temas tgi fetschan senn da tematisar ed examinar durant chels deis an Surses. Igls students e las studentas on gia cutier ainten la tga pravenda a Parsonz. A caschung dalla preschentaziun digls resultats digl seminar intensiv on la docenta, igls participants e las participantas catto angal bungs pleds chegl tgi pertotga la collaboraziun cun l’organisaziun turistica dalla val, cun la directoura Tanja Amacher ed er cun Fabienne Ruckstuhl tgi segna tar l’organisaziun turistica da Surses per purscheidas ed offertas. Er la collaboraziun cun tot igls oters purtaders turistics dalla regiun scu hoteliers seia stada ampernevla ed agreabla. I mantgan purscheidas concretas Pertutgont l’offerta per travagls tgi vegian igl intent da realisar en seminar an Surses on igls students e las studentas constato tgi mantgan purscheidas concretas ed an spezial offertas spezialas. Chegl betg angal davart digls hoteliers, mabagn er davart dall’organisaziun turi­stica. Cun ena reclama activa sa laschess chegl midar ferm è nia detg tar la preschentaziun digls resultats intermediars. Gist per gruppas pi pitschnas seia avant mang ena bung’infra­structura aint igls hotels. Cun aveir an Surses ena purscheida vasta pigl taimp liber durant igl seminar, vegia la val ples tromfs e gist chels seia da nizigier. Da gronda impurtanza seia – per firmas tgi lessan neir an Surses per lour seminars – da saveir tgi ordvart igls hotels u digl cutier seian avant mang locals pi gronds scu salas polivalentas u oters locals. Piglia sot la marella on igls absolvents e las absolventas dalla Scol’ota per turissem e manaschamaint seis hotels. Dus da chels a Beiva, igls hotels Post e Grischuna ed igl hotel Piz Platta sen l’Alp Flex. A Savognin èn igls hotels Piz Mitgel e Jufa nias examinos scu adattos per seminars. Ideal per seminars seia alloura er igl Berghuus a Radons. Indispensabla seia an mintga cass ena bunga communicaziun, da ri­sguardar giaveischs supplementars e da susti­gneir persungas digls seminars an ples modas e manieras. Gist seminars tgi cozzan ples deis ins duess promover, pero er angal ena dieta d’en de fetscha senn da publitgier, da communitgier e da porscher. I dovra ena strategia clera Treis studentas ed en student èn ias alla tscher­tga da lis noua tgi ples collaboratours e collaboratouras da ples menaschis savessan luvrar an Surses aint igl madem biro. Chegl ins nomna «co-working». Impurtant seia da defineir davart dall’organisaziun turistica u er da firmas indigenas tge gruppas tg’ins less attrer ainten la val. Ins vegia constato tgi avant mang fissan localitads per 9 anfignen 90 persungas, chegl tgi seia en avantatg. I dovra ena strategia clera e concreta per la realisaziun da chel intent. Er ena bunga infrastructura dastga betg mantger tigls plazs da lavour. Surses vegia radond 90 interpresas pi pitschnas u pi grondas e gist chellas duessan er esser activas. Nia alla gleisch è tgi davart digls purtaders dall’economia seia avant mang pac interess per chella purscheida. Surses vegia ples giasts, scu per exaimpel Martin Bosshardt, igl investour principal digl Berg­huus a Radons, cun bungs contacts tar interpresas dalla Bassa e da chels sa lascha profitar. Situo fitg bagn Igl hotel Jufa veian igls absolvents e las absolventas dalla Scola da turissem e manascha­maint scu hotel ideal per manar tras seminars. Igl bietg seia en object nov cun en’infrastructura moderna. Ultra da chegl lavoura la direcziun bagn cun otras organisaziuns an Surses. Cunsiglia vign alla direcziun digl hotel da porscher sper las localitads adattadas per seminar er en program lateral per participants e participantas digls seminars. Igl hotel duess er ri­sguardar spontanamaintg dumondas da seminars, gist da staschung morta. Stos èn studentas e students er a Parsonz ainten l’ustareia Bellavista. Ena ferma pitga da chel travagl seia tg’el seia situo remarcabel cun ena vista magnifica. L’ustiera seia fitg gentila, la hospitalitad mantga betg ed er l’innovaziun seia avant mang. Igl problem seia gist la staschung morta noua tgi igls giasts man­tgan all’ustareia Bellavista. Vetiers vigna er tgi la mancanza da persunal sa mossa scu tar oters travagls gastronomics. Igl image digl menaschi seia stupent, chegl tgi las valetaziuns digls giasts sen portals socials conferman. Da cunsiglier seia ena sanaziun dall’infrastructura e da promover daple igl schinumno «Photo Point», tgi sa catta aint igl manevel digl restorant Bellavista. Igls resultats definitivs digl seminar intensiv an Surses vignan preschentos an ena sagonda fasa. Totga tar en hotel adatto per seminars: igl Berghuus a Radons. Igls absolvents e las absolventas digl seminar intensiv, cun la docenta ed igls represchentants e las represchentantas digl turissem.

Igl suprastant d’Albula/Alvra Rico Liesch ò demissiuno. La raschung: sia pensiun ed igl lung taimp an uffezi, daclera igl om da ­Brinzauls. Tenor lescha digl cumegn fiss giavischia ena persunga da Brinzauls scu successoura. Anc na dattigl pero nignas propostas. La suprastanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra stò eir alla tschertga d’en nov commember u d’ena nova commembra. «Igl supra­stant communal Rico Liesch da Brinzauls ò demissiuno pigls 30 da settember 2023», è da liger aint igl figl uffizial digls 5 d’otgover 2023. Chegl conferman sen dumonda dalla FMR er Rico Liesch ed igl mastral d’Albula/Alvra Daniel Albertin. Demissiuno siva var 30 onns La demissiun da Rico Liesch fò igl amprem mument forsa surstar, ò igl suveran d’Albula/Alvra bagn gist avant en onn reeligia sia supra­stanza per ena perioda da quatter onns. Rico Liesch daclera sia demissiun uscheia: «Ia sung ossa 29 onns e nov meis ainten suprastanzas, avant aint igl anteriour cumegn da Brinzauls e siva aint igl cumegn d’Albula/Alvra. Gio tar las tschernas igl onn passo vaia tschartgea en successour u ena successoura, ma ins catta nign. Alloura vaia detg tg’ia ma metta a disposiziun, pero betg per quatter onns, ia chintava da far egn anfignen dus onns. La premaveira sunga ia an pensiun e sa ossa luvrar anavant cun en pensum da 50 %, e perchegl ègl ossa sto igl dretg mument. L’agenda era igls davos onns mecta plagna ed ia ma legr ossa sen chel taimp.» Squitsch era grond En tant surstar fò la demissiun da Rico Liesch dantant tuttegna sen cumegn: «Igl n’è betg sto ena surpresa», dei Daniel Albertin, «pero ia sung sto stupia tg’igl è ossa ia schi spert e tg’el ò demissiuno per la fegn settember e betg per la fegn digl onn. Igl è pero da menziunar tgi gist scu suprastant da Brinzauls n’ègl betg sto simpel igl davos taimp – el era bagn en tant sot squitsch tranter suprastanza, stab da crisa ed abitant da Brinzauls.» Tg’igl taimp dalla bova na seia betg sto simpel, conferma er Rico Liesch: «Chegl era per nous tots en taimp betg schi simpel, e cun esser egn da Brinzauls era igl squitsch fitg grond. Pero cun chegl stost saveir eir anturn.» Anc nignas propostas Tenor lescha digl cumegn d’Albula/Alvra ègl ossa d’eliger ena successoura u successour e mintga anteriour cumegn digl cumegn fusiuno – damai mintgigna dallas set fracziuns – ò igl dretg sen en post ainten suprastanza. «Chegl è an mintga cass giavischia ed i fiss adequat schi ensatgi da Brinzauls sa mattess a disposiziun», accentuescha Daniel Albertin e menziunescha tg’ins vegia pero anc nignas propostas concretas. Er Rico Liesch n’ò nigna proposta concreta per ena successoura u en successour. Propostas electoralas pon neir fatgas an scretg anfignen igls 30 ­d’otgover 2023 tigl cumegn d’Albula/Alvra ed alloura suonda en’elecziun an scretg. «E schi nign da Brinzauls sa metta a disposiziun, alloura on persungas or dallas otras fracziuns la pussebladad da sa metter a disposiziun. Ma nous speragn tgi savagn antschever igls 1. da schaner 2024 cun ena nova persunga», uscheia Daniel Albertin. Igl suprastant digl cumegn d’Albula/Alvra Rico Liesch ò demissiuno. Anc na dattigl nignas propostas per sia successiun.

L’ediziun da giubileum dalla Tundeida a Savognin ò attratg en grond public. L’ora magnifica cun bungas temperaturas ò caschuno tgi l’occurrenza è stada an ples modas e manieras en success. Organisatours ed expositours fon ena bilantscha positiva. La 20avla ediziun dalla Tundeida a Grava segl plaz da scola ed aint igl manevel digl Punt Crap ò testifitgia tgi l’occurrenza è er siva dus decennis anc adegna l’attracziun aint igl meis d’otgover ainten la regiun da vacanzas da Surses. La Tundeida è er en bung exaimpel tgi conferma tgi turissem ed agricultura von bagn a pêr. L’occurrenza è er igl antop noua tgi vigl e gioven ò la pussebladad da vurdar allas persungas tgi segnan per tonder las nursas sur igls givis. Scu gio igls davos 20 onns è er tar l’ediziun giubilara igl tonder las nursas sto igl punct culminont sonda passada a Grava anmez Savognin. Igl è alloura er sa verifitgia tgi igls omens tg’on tundia las nursas tgapeschan lour mastier ed on en’immensa rutina. La langa-nursa gist chel product primar è sto la raschung tgi Lucia Netzer-­Peduzzi ò igl 2004, scu inizianta dalla Tundeia lia mussar tge valour e quant custevla tgi la langa-nursa so esser. L’amprema ediziun dalla Tundeida è gio stada en magnet turistic e chegl è ella er siva 20 onns anc adegna. Fitg cuntaints Sonda passada ò l’occurrenza danovamaintg carmalo en pievelung a Grava. Otmar Netzer tg’è igl president digl comite d’organisaziun dalla Tundeia ò detg tgi igl pi bler agl success dall’ediziun da giubileum vegia bagn contribuia l’ora magnifica. «Nous dastgagn esser fitg cuntaints cun la Tundeida 2023 cun esser stos preschaints passa 2500 visitaders e visitadras», ò detg Otmar Netzer. Er chegl tgi pertotga igl domber a nursas seia l’occurrenza stada en success cun passar a Grava dalla Tundeida 332 nursas, nursas da pours da Savognin e dallas vischnancas vaschignas. Otmar Netzer punctuescha tgi gio la dumang a parteir dallas 10.30 seia igl public nia an rotscha, chegl tgi seia betg adegna sto uscheia. El manegia tgi persiva seian blers digls visitaders e dallas visitadras ias pi bod puspe a tgesa. Blers giasts da Savognin e conturn tgi vegian l’emda passada fatg vacanzas ainten la regiun seian sonda pas­sada la dumang anc stos alla Tundeida e siva giantar alloura partias per turnar alla bassa. «An general faschagn nous ena bilantscha ple tgi angal positiva dall’ediziun da giubileum», dei Otmar Netzer cun plascheir. Scu gio siva digl 2014 ò er chest onn l’Uniun purila Alvra organiso an moda exemplarica la Tundeida. Vasia ins ò tar l’occurrenza da sonda passada tgi betg angal igls pours da Surmeir eran fitg angascheas, mabagn er tgi las pouras èn stadas fitg occupadas cun tranter oter era porscher a tots chels tgi vevan gost las coccas da meila gist fatgas agl li. Luvro ple tgi angal bagn An discurs cun ples digls 40 expositours ed expositouras digls products multifars è sa verifitgia tgi visitaders e visitadras on er cumpro las tgossas fatgas venalas dalla Tundeida. Patrick Thurner, igl patrung dalla Drogaria Surses dei, tgi cunzont avant mezde vegia el luvro fitg bagn, er cun esser gio agl inizial dall’occurrenza fitg blera gliout per veia. Realitad seia tgi siva dallas 14.00 eran betg ple tants visitaders e visitadras segl plaz scu anc la dumang tranter las 10.00 e las 13.00. Fitg cuntaint cugl affar dalla Tundeida è er Mirco Gruber, igl patrung digl hotel e restorant Romana. I seia marscho bler dalla dumang anfignen la seira tard. Indigens e giasts vegian er consumo bagn, stos an cumpagneia e galdia igl belezza de cun bever e magler. «Gl’onn passo vaia gia en stand e vandia fartem-nursa e vandia raviolis e fatg en bung affar cun la blera gliout, dantant tanta gliout scu sonda passada dalla Tundeida vaia darar vasia», accentuescha Mirco Gruber. La protagonistas: las nursas Pers ò la Tundeida er ainten la sia edi­ziun da giubileum ansomma navot ad attractivitad. Chegl betg igl davos graztga all’exposiziun ed alla fiera da blers products indigens e sa tgapescha er agl caracter da festa populara. Nia è igls davos onns bagn tot ensatge pi professiunal, tuttegna è ensatge rasto tar la Tundeida: las nursas èn anc adegna las protagoni­stas ed uscheia igls «stars» dall’occurrenza. Passadas Grava, noua tgi la Tundeida ò adegna li a Savognin, èn 332 nursas e chegl ò naturalmaintg catto en grond interess tigl public. Anc daple interess on unfants, giuvenils e carschias gia da vurdar scu tgi 30 nursas èn neidas tundeidas. Egn digls pours da nursas tg’ò tundia las nursas è Meinrad Kolb da Parsonz. Tar el ins ò vasia bagn cun tge anschign, cun tge professiunalitad e calmezza tg’el ò tundia las nursas. An pi pac tgi tschintg minutas è ena nursa stada tundeida. La fiera sezza, ella ò tuttegna pers en po igl intent dalla Tundeida, igl fatg da mussar tge tgi sa lascha tot far dalla ­langa-nursa cun davantar l’occurrenza tar commerzialisaziun da blers e bels ornamaints da decoraziun. Passa 2500 visitaders Sonda passada è stada a Savognin l’ediziun da giubileum dalla Tundeida. Per la 20avla geda è la plazza Grava sa transfurmada an en li noua tgi las nursas èn eneda daple stadas las protagonistas. Passa 2500 persungas ò la Tundeida 2023 attratg, giasts ed indigens e cunzont er bleras famiglias. 332 nursas èn pas­sadas la plazza da festa e gudagnea an en colp la simpateia da vigl e gioven. Gist agl li on igls visitaders e las visitadras gia la caschung da vurdar tiers scu tgi 30 nursas èn neidas tundeidas e chegl cun en anschign ­singular. Lotga er popular tigls pi giovens visitaders. Decoraziuns tgi von bagn a pêr cugl aton ins ò vasia bleras tar la Tundeida scu chel tschapel fatg da Natascha Wasescha. Vandia è er neida blera roba da ponn. Meinard Kolb (san.) el ò an curt taimp tundia ena nursa.

Avant radond 11 meis è gartagea alla Veiadafier retica (VR) en nov record mundial cun igl pi lung tren da persungas. Chels muments e las istorgias davos chel success è ossa nia mess an scretg ainten en codesch multimedial da 240 paginas. Chel cumpeglia istorgias scu per exaimpel davart tests, disfurtegna e pannas an furma da maletgs, films, vouschs ed impressiuns tg’èn accessiblas sur QR codes. Scu tgi la VR communitgescha, vign igl codesch «Der längste Reisezug der Welt» preschento igls 26 d’otgover 2023 aint igl teater da film aint igl Museum Svizzer da Transports a Lucerna. I sa tracta d’ena vernissascha cun preschenta­ziun da film davart igl record mundial dalla VR. (cdm/fmr) La vernissascha digl codesch «Der längste Reisezug der Welt» cun preschentaziun da film ò li igls 26 d’otgover 2023 a parteir dallas 17.45 aint igl Museum Svizzer da Transports a Lucerna. Cover digl codesch multimedial da 240 paginas.

Scu gio gl’onn passo ò er sonda passada igl public dalla Tundeida catto igl caschiel d’alp dall’Alp Foppa scu igl migler. La degustaziun e premiaziun digl caschiel d’alp dallas alps da Surmeir totga tar la Tundeida scu las nursas er. Ena part laterala tar la Tundeida a Savognin è er la degustaziun e premiaziun digl caschiel d’alp. Ella sa disfranztgescha an ples modas dalla premiaziun da caschiel d’alp cantunala, tg’ò adegna li igl mez da settember agl «Plantahof» a Landquart. Tar chella segnan signungs professiunals cun treis oters experts mintgamai per la degustaziun e premiaziun. Tar la Tundeida èn chegl igls visitaders e las visitadras tgi decidan tgenegn digls caschiels d’alp tg’è igl bung digls bungs. Fatg è chel caschiel nia durant la stad sen las alps da Sotses e Surses, alps noua tgi vign anc caschea. Da sa participar alla concurrenza tar la Tundeida è alloura betg obligatoric per en’alp. 8 alps – 427 vatgas Per l’organisaziun dalla degustaziun e premiaziun digl caschiel d’alp è responsabla l’Uniun purila Alvra. Egn digls pours tgi teira cò igl tgar è cunzont Risch Tscharner d’Alvagni e l’oter è Dominic Pfluger da Salouf. Sto pussebel da degustar e premiier è igl caschiel dallas suandontas alps: Err, Tinizong, Foppa, Salouf, Mot, Ozur, Casti, Plazbi, Barvogn, Pro Sot Filisour, Sur Aqua, Beiva, Tagn. Passanto la stad 2023 sen egna da chellas otg alps on an tot 427 va­tgas. Vetiers èn alloura er anc nias 120 portgs, tg’on galdia la bela veta sen egna da chellas otg alps. Tenor igl domber da vatgas è l’Alp d’Err cun 103 tocs la pi gronda e la pi pitschna è l’alp Sur Aqua cun 24 tocs, l’alp tgi totga alla clostra da Tgazzas. Ena tscherna anonima Degusto e cunzont taxo igl caschiel dallas otg alps on 463 persungas. Chegl vot deir tgi chellas per­sungas tg’on degusto igl caschiel savevan bagn tge alps tgi seian an concurrenza, pero tge caschiel tgi to­tga tar mintga alp chegl savevan las persungas betg. Damai è nia taxo e valeto anonimamaintg. Mintga persunga tg’ò degusto igl caschiel ò angal dastgea dar ena vousch, chegl tenor igl bustab deditgia a mintga caschiel. Cun sager gist otg caschiels egn siva l’oter è la taxaziun betg stada schi simpla. An general è sto igl tenor tgi tots caschiels d’alp seian bungs. Tuttegna èn bleras dallas 463 persungas stadas digl aveis d’aveir constato cleras differenzas aint igl gost, igl aroma e la consistenza digl caschiel. Pudia dar ò mintgign la vousch agl sies caschiel preferia. Igl resultat è alloura sa musso suandontamaintg: 1. Alp Foppa 152 vouschs 2. Alp d’Err 117 vouschs 3. Alp Sur Aqua 73 vouschs 57 vatgas – 42 000 liters latg Scu gio avant en onn tar la degustaziun e premia­ziun digl caschiel d’alp igl de dalla Tundeida on visitaders e visitadras tscharnia danovamaintg igl caschiel dall’Alp Foppa scu igl migler. L’alp victoura sa catta sen 2004 m s.m. e la stad passada on 57 va­tgas, otg pi pac tgi igl 2022, passanto sen l’alp tgi sa catta sot Zitel dalla vart cunter Surses. Chellas 47 va­tgas on do durant la stad passada passa 42 000 liters latg. Or da chels liters latg èn neidas fatgas vers 4,2 tonnas caschiel e passa 400 kilos pantg. Manada è l’alp neida dalla famiglia da Nik Yang cun anc treis persungas tg’èn stadas parzialmaintg all’Alp Foppa per luvrar. Digl reminent veva igl caschiel dall’Alp Foppa gudagnea igl 2018 e 2021 la concurrenza cantunala. Dominic Pfluger, igl tgea d’alp dall’Alp Foppa ò detg tgi per far bung caschiel dovrigl bung latg, bung’erva e chito dallas vatgas. Els dus on organiso la concurrenza digl caschiel d’alp tar la Tundeida. Risch Tscharner (san.) e Dominic Pfluger.

Igl Club da hockey Lai/Valbella ò scumanzo igl nov campiunadi cun ena victorgia cunter Son Murezza. La basa pigl success da 6:2 ò l’equipa indigena fatg aint igl amprem terz. Derbis èn er adegna ena tgossa dall’onour ed igl team tgi gudogna sa catta ensacu pi losch. Tar egn digls derbis singulars ­totga aint igl campiunadi da hockey dalla 2. liga adegna igl inscunter tranter Lai/Valbella e Son Murezza. Pigl club digl li turistic da Surmeir ò igl campiunadi 2023/24 gist antschet cun ena parteida a tgesa e cugl derbi cunter Son Murezza. Sen chel gi ò igl team digl trenader Ivo ­Simeon spitgia cun brama e cun plagna tensiun. Lai/Valbella, da nov rinforzo cun varsaquants giuieders da Coira e Tavo, ò ena clera fegnameira pigl campiunadi e chegl è da tutgier tar las pi fermas equipas dalla 2. liga. Aint igl gi cunter Son Murezza da sonda seira a Lai on igls indigens alloura er testifitgia d’aveir la classa tgi dovra per aveir success e guda­gner tantas parteidas scu pussebel. Gio siva 40 secundas è Son Murezza ia an avantatg Scumanzo ò igl derbi Lai/Valbella-Son Murezza tot oter tgi bagn pigl team da Surmeir. Strousch tgi igl arbitrader ò do liber igl gi è reuschia agls giasts dalla Nagiadegna ota da marcar igl amprem gol dalla parteida. Exact 40 secundas ègl ia anfignen tgi igl «senior» Gian Marco ­Crameri ò signia igl 1:0 per Son Murezza. Cun discorrer digl «senior» seia menziuno tgi Gian Marco Crameri, el tg’ò ­giuia seis campiunadis mundials cun la squadra naziunala svizra, ò tuttegna 51 onns ed ò er cun chella vigliadetna anc adegna ena tscherta classa. Da chel colp da cassar an schi curt mument igl amprem gol èn igls indigens alloura sa revignias bagnspert. Siva 5 minutas è reuschia a Luca Infanger, igl capitani da Lai/Valbella da far igl pari. Pac siva segna Raoul Seiler igl 2:1 pigl team indigen e chegl an cumbinaziun cun Marc Cola e Niclas Herter. Da belezza alloura igl 3:1 per Lai Valbella siva 7 minutas. Signia ò chel Yannick Bruderer, siva d’aveir retschet igl puc da Jan Monstein. A Lai/Valbella è damai reuschia da far or digl retard dad 1:0 angal an 3 minutas en avantatg da 3:1. Vetiers vign anc tgi ­Armando Bearth ò gia disfurtegna cun tutgier ainten la otgavla minuta angal la pitga digl gol. Agls giasts dalla Nagiade­gna ota è siva digl gol d’avantatg betg ­reuschia ple schi bler cun esser Lai/Valbella igl team tg’ò procuro segl glatsch per tgatsch, per muvimaint e per gols. Pi angulivo Aint igl sagond terz ò Son Murezza fatg ena miglra impressiun cun giuier pi concentro, pi exact e cun en immens sustign digl goli Jan Lony. Igls Engiadines on ­interrot pi bod las acziuns digls indigens e betg laschea neir chels schi savens a schoz. Schanzas da far en ulteriour gol ò Son Murezza bagn gia, dantant dalla sia miglra vart è er sa musso Sergio Collet, igl goli da Lai/Valbella. Crudo è aint igl terz da mez angal en gol e chegl siva 30 minutas. A Niclas Herter è reuschia da marcar igl 4:1 per Lai/Valbella. Ensatge pi tard ò Armando Bearth gia disfurtegna cun tutgier per la sagonda geda angal igl rom digl gol. Aint igl davos terz ò tar tottas dus equipas mantgea en po la disciplina cun davantar igl gi pi agressiv e pi grop. Chegl è er la consequenza tgi igl arbitrader ò do ainten la 44avla minuta en penalti per Son Murezza. Marc Camichel ò alloura antras chel penalti er scursania igl resultat sen 4:2. Ma angal curt sessour ò Jan Monstein fatg igl 5:3 per Lai/Valbella cun en schoz aint igl cantung dretg digl gol. Siva da chel gol ò Niclas Herter casso en castei da 2 minutas. An sotdomber schizont on igls indigens signia graz­tga ad Orlando Scherz igl 6:2 tigl resultat final, en resultat giustifitgia per en ferm Lai/Valbella. Center da sport Dieschen, Lai, 110 aspectatours Lai/Valbella-Son Murezza 6:2 (3:1, 1:0, 2:1) Lai/Valbella: Sergio Collet, Raoul Dünser, Dario Noah Oswald, Lorenz Erni, Yasin Agha, Jan Salis, Marco Just, Jan Monstein, Luca Infanger, Raoul Seiler, Armando Bearth, Yannick Bruderer, Jan Ferrai, Orlando Scherz, Marc Cola, Niclas Herter. La defeisa da Lai/Valbella ò fatg ena bunga impressiun cun lascher tiers agl adversari angal dus gols.

Prestaziun excellenta digl CB Surses tar la victorgia dad 8:0 cunter Domat alla plazza da ballape a Tinizong. A Manuel Simonet è reuschia da far gist tschintg gols. Er scu team on igls indigens persvadia. Siva digl success fadious digl CB Surses da 5:4 cunter igl FC Mladost Coira era da spitgier cunter Domat ena reacziun dall’equipa, digls dus trenaders Roman Stäbler e Flurin Demarmels. Veva Surses cunter Mladost ansomma betg sa catto tigl gi usito e tar en’unitad è la squadra sa mussada cunter Domat dalla sia miglra vart. Mutivos scu darar èn igls 11 giuieders ias segl plaz cun la ferma persvasiun e cun la viglia da testifitgier tgi la prestaziun cunter Mladost è betg stada bler oter tg’en pass fallo. Anullo igl amprem gol Antschet ò la represchentaziun da gala da Surses gio angal siva ena minuta cun si­gnier Giatgen Mitgel Bellini, igl capitani, igl amprem gol digl gi. Igl arbitrader ò dantant annullo chel gol cun esser per­svadia tgi Giatgen Mitgel Bellini stava ord gi (abseits). Igls indigens on er siva da chella anullaziun digl 1:0 fatg venavant squitsch, laschea correr la balla, giuia sur las alas e gia ena schanza siva l’otra d’eir an avantatg. Marco igl 1:0 ò siva 12 minutas Manuel Simonet, igl capoattatgeder da Surses. Curt siva è el sa vilanto da betg aveir fatg igl 2:0 cun eir la balla per pacs centimeters sur igl gol. Plascheir da ­giuier veva betg angal Giatgen Mitgel Bellini, el tgi veva da far igl sagond gol per Surses, mabagn er igls oters giuieders on musso lour classa segl plaz. Ainten la 35avla minuta è finalmaintg crudo igl 2:0 per la squadra indigena e signia igl gol ò danovamaintg Manuel Simonet. Pac siva è succedeida egna dallas belas scenas, schi betg la pi bela dalla parteida. Adriano ­Simonet ò do en pass precis a Nico Demarmels e chel ò tratg en schoz da 22 meters, en colp da vaglia, cunter igl qual igl goli da Domat è sto impussant. Igls giasts on bagn gia l’egna u l’otra schanza da far gols, fatg fegn a chellas ò dantant Filippo Pantuso. Cun en resultat intermediar da 3:0 èn igls Sursetters ias ainten la pôssa. Anc treis gols da Manuel Simonet Siva da chella ò la gronda «show» da Surses cuntinuo. Dalunga ò la squadra indigena giuia offensiv e chegl cun success. Linard Augustin ò marco igl 4:0 per Surses siva d’en colp liber. Ainten la 60avla minuta ò Filippo Pantuso palo la bala sur igl gol e graztga a chella parada è sto navot cugl gol d’onour per Domat, tgi fiss er sto mirito. Persiva ò Raphael Poltera augmento siva 75 minutas igl resultat sen 5:0 per Surses. Tranter la 80avla minuta e la 86avla minuta è suando igl ­program da gala da Manuel Simonet cun el marcar igls gols nr. 3, nr.4 e nr. 5. Igl facit digl gi: mintga schoz da Surses è ple u manc sto en gol ed igl naufragi da Domat è sto realitad. CB Surses: Filippo Pantusa, Linard Augustin, ­Giancluca Augustin, Robin Demarmels, Corsin Carisch, Giatgen Mitgel Bellini, Mauro Simonet, Enrico Carisch, Nico Demarmels, Adriano Simonet, Manuel Simonet. Reserva: Niclo Devonas, Bernardo Bonifazi, Do­rian Sonder, Raphael Poltera, Julian Jenal. Els dus on grond maret tgi Surses ò gist declasso igl adversari. (da san.) Filippo Pantusa e Manuel Simonet. La defeisa da Domat n’è betg stada schi stabila scu chella da Surses.

Durant dus deis on 25 patrungs pussibilito agls visitaders ed allas visitadras da far en maletg da lour travagls. Er la davosa fegn d’emda ò l’exposiziun EXPO Albula/Alvra attratg blers interessos. Sonda e dumengia passada è Casti sto aint igl center dalla Val Alvra. La raschung è tgi a Casti ò gia li la tschintgavla ediziun dall’exposiziun EXPO Albula/Alvra. Dasperas igl aspect economic cun l’exposiziun scu part impurtanta ò l’occurrenza gia scu gio tar las davosas quatter ediziuns er en aspect politic e da divertimaint. Chegl la sonda cun la seira da folclora ainten la sala polivalenta a Cumpogna. La dumengia alloura cun en sarvetsch divin ecumenic ed ena discussiun agl podi cun seis candidats e candidatas per las elecziuns naziunalas digls 22 d’otgover 2023. Igl interess per la seira da folclora è pitost sto maier ed er la discussiun agl podi n’ò betg attratg en schi grond auditori scu spitgia. Igl è sa musso tgi l’economia è er stada tar l’EXPO Abula/Alvra 2023 la raschung principala tgi visitaders e visitadras on catto la veia a Casti. En preventiv da 25 000 francs Avant l’avertura uffiziala dall’exposiziun industriala èn igls expositours, sponsouras, donatours ed inserentas e represchentants dalla politica stos anvidos agl hotel Alvra per en aperitiv. Beneventada è la societad neida da Reto Crameri, igl president digl comite d’organisaziun dall’EXPO Albula/Alvra. En spezial bavegna ò el purschia agls represchentants communals Daniel Albertin, Adrian ­Ballat e Romano Paterlini. Reto Crameri ò alloura er drizzo pleds d’angraztgamaint agls numerous sponsours e donatouras dall’exposiziun. Sainza lour generousadad fiss betg pussebel da realisar l’occurrenza, ò detg igl president digl ­comite d’organisaziun. Giancarlo Lozza tgi segna aint igl comite d’organisaziun per las finanzas ò cunzont menziuno la Raiffeisen Grischun Central scu sponsour principal e detg tgi er mintga oter sponsour seia da gronda muntada per ansomma realisar l’exposiziun. Igl preventiv dall’exposiziun chel monta a 25 000 francs. Mintga affar paia per sa participar all’occurrenza 300 francs. Fermezza e potenzial Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn Albula/Alvra el è sto la persunga tg’ò uffizialmaintg avert l’exposiziun. An sies pleds ò el detg tgi l’EXPO Albula/Alvra seia igl maletg dalla fermezza e digl potenzial digls travagls e digls affars a Casti ed er ordvart Casti. L’occurrenza conferma er la gronda saveida e varietad professiunala digls patrungs e da lour collaboratours e collaboratouras. Graztga all’exposiziun vegia min­tga visitader e mintga visitadra er la caschung da vaseir tge products tgi vignan produtgias ainten igls differents menaschis ed er tge sarvetschs tgi vignan tots purschias da chels travagls. Igls affars seian er da gronda valour chegl tgi pertotga igl aspect social. Impurtants seian els er per l’economia locala e regiunala, cun porscher posts da lavour ed uscheia pussibilitar a bleras famiglias d’aveir dimora an Val Alvra. Daniel Albertin ò er menziuno tgi l’EXPO Albula/Alvra seia la pussebladad per far colliaziuns professiunalas, per cattar novs partenaris per en travagl ed er l’occurrenza ideala per s’inscuntrar. En’occurrenza tgi fò senn 25 affars on davert per dus deis lour portas u eran preschaints a Casti cun en stand e musso tgi er an Val Alvra è l’economia ena ferma e cunzont impurtanta pitga. Tar mintga travagl ins è sonda e dumengia nia retschet cordialmaintg e benevento da patrung e patrunga. Sa mussos èn els ed ellas er generous, perchegl tgi offeria è nia damagler e dabever e chegl per mintgign. Igl è er sa musso tgi per mintga patrung è igl contact tigls clients impurtant. Ensatge pi pacs visitaders Cun vaseir tg’igls menaschis èn chegl tgi pertotga maschinas, tecnica, digitalisaziun e modernisaziun segl pi nov stand seia menziuno tgi l’economia veiva pir dretg er an Val Alvra. Magari ins ò antupo en patrung tg’ò fatg ena viseta agl travagl vaschign, chegl tg’ò fatg l’exposiziun anc pi simpatica. Do an îgl è tg’igls 25 affars tg’èn stos igls protagonists dalla tschintgavla ediziun ­dall’EXPO Albula/Alvra on betg angal clients fidevels dalla regiun. Na, els on er blera clientella fidevla dalla Bassa, tg’on ena relaziun pi strètga cun la re­giun ed er cugls travagls da chella. Cun antupar igls patrungs e las patrungas digls menaschis è er sa verifitgia tgi la generaziun pi viglia è sa retratga, è angal ple ainten la «sagonda» retscha ed ò surdo igl menaschi alla generaziun pi giovna, bagn en fatg plaschevel. Reto Crameri, igl president digl comite d’organisaziun el fò ena bilantscha positiva dall’EXPO Abula/Alvra da sonda e dumengia passada. El dei: «Realitad è tgi visito l’exposiziun on betg tantas persungas scu anc tar l’ediziun 2019, noua tgi vers 2000 persungas èn stadas dalla parteida.» Igl parsoura digl comite d’organisaziun manegia tgi stadas preschaintas seian radond 1500 persungas. La raschung tgi igl domber da visitaders e visitadras è sa redutgia è bagn er tgi a Savognin ò gia li madem mument la Tundeida ed a Tgazzas l’occurrenza cantunala da giudladers e giudladras. Igls dus frars Brenn cun lour partenarias an discurs cun en pêr visitader. (da san.) Anna Bühler, Mitgel Brenn, Fadri Brenn, Marina Grest, Tanja Galaz e Mirco Pianta. Tar Fabio Durisch (davos sanester) era pussebel da far visualmaintg ena cursa da furmla 1.

Avant treis onns e mez ò Benedetto Vigne davert igl sies «truclet» ed è ia alla tschertga da canzungs cumponeidas, pero betg edeidas anfignen ossa. Chegl cun success: a caschung digl sies 72avel anniversari preschainta el igl album «Melodias da mi’tatta»: 17 canzungs rumantschas – per part recumponeidas – or digls sies tschintg decennis musicals. «Pader Alexander Lozza veva prubabel ideias da jazz e blues», dei Benedetto «Benni» Vigne. Forsa egna dallas raschungs, tgi Benni Vigne tg’è carschia se a Salouf ò tscharnia gist dus canzungs tgi sa basan segl pader surmiran tg’è mort avant 70 onns, las ò transfurmadas e fatg las sias atgnas ordlonder. Da santeir èn chellas tranter otras segl sies novraschaint e tschintg­avel album dalla sia carriera, cumparia chels deis. A caschung digl sies 72avel anniversari preschainta el totalmaintg 17 canzungs ord tschintg decennis anc mai publitgeidas. Perchegl er igl tetel digl album «Melodias da mi’tatta». Er sch’el seia facticamaintg sainza unfants e beadis, possa el chintar sasez tar la generaziun «tattala». La tatta resp. igl tat seia el. La FMR ò visito igl «tat» a Turitg, noua tg’el abitescha gio varsaquants onns. Canzungs or digl truclet Las 17 canzungs èn ple u manc canzungs tg’eran onns u perfign decennis zuppadas aint igl «truclet» da Benni Vigne. «Cun l’antschatta dalla pandemia sunga ia alla tschertga e va catto tetels e canzungs tg’ia veva scretg, tetels per part sparias», rachinta igl musicist tgi vala er scu pionier digl rock rumantsch. El vegia gia l’impressiun tgi valess la pagna da ­publitgier chegl. All’antschatta vegia el perfign tamia tg’igl antier material na vegia betg plaz sen en unic DC. Igls davos treis onns e mez ò Benni Vigne alloura per part rescretg u mess an nov vistgia musical igl material digl sies «truclet». «Durant la pandemia vaia fatg mintga de en demo aint igl mies biro a tgesa.» Ed enqualtgi sung e tung da chels amprems demos èn perfign da santeir ainten l’ovra finala: «Per exaimpel la melodia dalla ghitarra all’antschatta dalla canzung ’ils giuvens, las giuvnas’», tradescha igl musicist. Unia las vouschs rumantschas La gronda part dallas canzungs ò Benni Vigne scretg aint igl sies idiom surmiran, da cattar èn dantant er canzungs sursilvanas e perfign ena ladina. Sper igls differents idioms e la vousch principala da Benni Vigne ò el unia ena tozza vouschs ed instrumentalists rumantschs aint igl studio, e chegl cun l’antiera paletta da generaziuns, quasi digl tat anfignen tigls beadis. Las vouschs las pi giovnas: quatter unfants dalla Scola rumantscha da Turitg. Tranter las vouschs carscheidas èn per exaimpel Olivia Spinatsch, Pascal Gamboni, Corin Curschellas u Paula Mia. La plepart dallas vouschs èn femininas. «Perchegl er igl interpret digl album ’Benni & otras’», daclera igl musicist (varda cover DC). Tscharnia partenarias e partenaris vegia el tenor tung dallas canzungs. «Scu gio avant 20 onns eneda, vaia gia igl intent da rimnar ed ­uneir tot las vouschs rumantschas tg’èn danturn. Ma aint igl frataimp dattigl schi bleras.» Perchegl dattigl er – scu tgi vign numno aint igl codesch accumpagnont – enqualtgi vousch tgi mantga. Egna da chellas è per exaimpel Saskia Demarmels, la cantadoura da Salouf. Gugent vess Benni Vigne er collaboro cun ella, «ma ella n’ò betg lia antrar aint igl duet cugl tat». Dus vouschs per las dus canzungs – scretgas uriundamaintg per Saskia Demarmels – ò ­Benni Vigne catto cun Paula Mia ed Olivia Spinatsch. Benni Vigne accentuescha pero, tgi tant Olivia Spinatsch scu er Paula Mia na ­seian betg la sagonda schelta, mabagn duets tg’el vess er schiglio previa pigl sies project. Igl duet cun Olivia Spinatsch – la vousch surmirana – è perfign davanto la single digl album. «Angular tgavals» è cumparia da curt cun en videoclip correspondent. Ed «angular tgavals» vign – tenor indicaziuns da Benni Vigne – er gio canto digls unfants dalla scoligna da Surses. «Dus u treis canzungs faschessa oz forsa oter» «Melodias da mi’tatta» – tgi cumpeglia digl reminent anc en cover da Bob Dylan scu bonus e la 18avla canzung – è accumpagnea d’en codesch autobiografic triling ed illustro. El cumpeglia pinavant infurmaziuns davart las vouschs hospitantas scu er tot igls texts dallas canzungs an rumantsch, tudestg ed engles. «Igls texts tudestgs èn per chels tgi na tgapeschan betg rumantsch, ed igls engles per chels tgi na tgapeschan betg tudestg.» Cun igl product final – la DC cun codesch accumpagnont seia el fitg cuntaint. «Dus u treis canzungs faschessa oz forsa oter.» Ed er sch’el seia mai propi sto persvadia dalla sia vousch, vegia chella bagn en agen caracter. «Ensacu ins so veiver cun chegl.» Canzungs prefereidas vegia el varsaquantas. Sainza intelligenza artifiziala Ena tala ovra costa sa tgapescha er. E sper varsaquants sustigns e sponsours, er graztga ad en crowdfunding da radond 13 000 francs, ve­gian el e sia donna er anc contribuia ena part per produtgier la si’ovra. – En’ovra, produtgeida sainza intelligenza artifiziala (IA), scu tg’è da liger aint igl codesch. «Far musica cun IA è gist an discussiun, perchegl vaia menziuno chegl. Schi bagn tg’ia sung da prancepi avert e forsa è chegl ensatge tg’ia amprov er eneda.» Per exaimpel per ena canzung da Nadal tg’el ò per mangs da cumponer, tradescha el. Scu intent pigl sies album novraschaint nomna Benni Vigne da «far quasi en’ovra finala cun canzungs zuppadas aint igl truclet.» Damai, la davos’ovra, resp. è igl truclet Vigne ossa veid? «Ia na va betg scretg ena massa canzungs, chegl eran las davosas canzungs tg’ia veva anc avantmang. E pinavant vaia publitgia er angal mintga diesch onns ensatge. Via uscheia na saia betg schi chegl gartegia alloura anc cun 82 onns», dei igl «tat» cun en reir. «Benni & otras – melodias da mi’tatta» vign preschento a caschung da dus vernissaschas. La vernissascha light ò li mesemda, igls 11 d’otgover 2023 allas 20.00 aint igl «Sphères» a Turitg. La vernissascha principala ò li sonda, igls 4 da november 2023 allas 20.30 a caschung digls Deis da Litteratura a Domat. Benni Vigne aint igl sies biro a tgesa. Durant la pandemia ò el registro aint cò igls demos pigl sies album. «Melodias da mi’tatta» è igl ­tschin­tgavel album tgi Benni Vigne ò publi­tgia. I sa tracta d’ena DC cun en codesch accumpagnont. Igls quatter unfants dalla Scola rumantscha da Turitg cantond aint igl studio igl onn 2020: Juli, Braida, Delia e Flurina Mirai. Tenor igl codesch da Benni Vigne «Igls treis alchimists dallas melodias» (da san.): Manfred Zazzi (coproducent), Tumasch è (coproducent) e Benedetto Vigne. Igl tat ed igl beadi aint igl studio Aquarium 2022 a Turitg», screiva Benni Vigne. Igl «tat» è el sez ed igl «beadi» Gianni Tschenett.

Bung onn da gestiun 2022/23 per la Scola da skis Savognin, tiers la mancanza da neiv. Igl stgamgiamaint è sa redutgia per 16 %. En regress da 10 % ògl er do tar las ouras d’instrucziun. Scu usito ò la societad cooperativa dalla Scola da skis Savognin anvido igls sies commembers e las sias commembras er chest onn l’amprema emda d’otgover alla radunanza generala. Tar chella è nia preschento igl onn da gestiun 2022/23. Da preschaint ò la societad 44 commembers e commembras ed alla testa dalla corporaziun stat siva d’en onn Manfred Fiegl. Igl davos onn è en commember sortia da chella e dus commembers èn nias vetiers da nov. Duvro curasch dad investeir La societad cooperativa dalla Scola da skis Savognin exista siva digl 1978. Ella è en’associaziun sanga, en travagl tgi funcziunescha ed ena corporaziun tg’ò adegna investo tenor las pussebladads finanzialas. Chegl alloura tot pigl bagn digls giasts scu er gl’onn passo cun l’investiziun da 958 000 francs pigls novs indrezs da far neiv a La Nars. An sies pled da bavegna ò Manfred Fiegl, igl president dalla societad cooperativa dalla Scola da skis Savognin detg, tgi vegia bagn duvro curasch d’investeir ena schi gronda somma per novs neivadoirs a La Nars, en li cun en’otezza da stgers 1200 m s.m. I vegia valia la pagna da far l’investiziun, per­tge angal graztga agls novs neivadoirs seigl sto pussebel da porscher bungas relaziuns da neiv a La Nars. Manfred Fiegl dei: «Graztga agls novs indrezs da far neiv ischans mitschias cun en îgl blo, chegl tgi pertotga igl stgamgiamaint. Igl n’è betg sto en fitg bung onn, ma tuttegna en bung onn da gestiun.» La realisaziun digls novs indrezs da far neiv seia stada pussebla cunzont er cugl sustign digl mang public, seia chegl digl cumegn da Surses, digl cantun e dall’organisaziun da turissem «Anavant Surses». Chella è sa mussada generousa cun en su­stign da 50 000 francs per chel project da far neiv a La Nars. Igl cumegn da Surses ò susti­gnia cun 240 000 francs igls neivadoirs per la loipa ed igl project an general cun 140 000 francs. Hotel Piz Mitgel magna igl restorant a La Nars Lothar Künzli, igl magnafatschenta dalla Scola da skis dei tgi cun aveir novs neivadoirs a La Nars seia stada sierada l’instrucziun durant igl antier anviern 2022/23, tiers la mancanza dalla neiv naturala. Ultra da chegl seia s’augmento igl standard da qualitad pigls giasts an tots cass. Cun las bungas pistas, cun las lecziuns, cun l’infurmaziun e cun la maniera anvers igls giasts dalla scola da skis èn 91 % digls giasts dumandos schizont fitg cuntaints. Chegl è tut­tegna en augmaint da 10 %. Igl anviern 2021/22 on scolasts e scolastas da skis instruia 51 100 ouras. Sa redutgeidas èn las ouras d’instrucziun igl anviern 2022/23 per 10 %. ­Lothar Künzli ò er menziuno tg’igl Hotel Piz Mitgel magna igl ­proxim anviern igl nov ­restorant a La Nars. Ena sviouta da passa 1 milliun francs Igl onn da gestiun 2021/22 era ia ainten ­l’istorgia dalla societad cooperativa – cun ena sviouta dad 1,264 milliuns francs – scu igl migler onn da gestiun siva digl 1978, tg’è sto igl onn inizial dall’associaziun Scola da skis Savo­gnin. Igl stgamgiamaint fatg durant igl onn da gestiun 2022/23 schea tar en total dad 1,058 milliuns francs. An cumparaziun cugl onn avant èn chegl 16 % pi pac. En regress da 20 % è sa resulto cun ena somma totala da 178 800 francs tar las lecziuns privatas. Sa redutgia èn igls costs digl persunal per 9 % e schean tar 788 000 francs. Amortisada è ple u manc neida la somma finanziala da 488 500 francs, tg’igl cumegn da Surses, igl cantun ed «Anavant Surses» on contribuia agl project digls indrezs da neiv La Nars. Cun en gudogn da menaschi da 1283 francs è chel per stgers 86 % pi bass tgi anc igl onn da gestiun 2021/22. Ampluias fidevels Alla fegn dalla radunanza èn neidas undradas ples persungas tgi totgan tigls pi fidevels ampluias dalla Scola da skis Savognin. Manfred Fiegl ò detg tgi collaboratours e collaboratouras da ples onns seian da gronda valour per mintga patrung e per mintga menaschi: «Els ed ellas totgan tar las fermas pitgas d’en travagl, u detg oter tigl capital d’en menaschi.» La Scola da skis Savognin vegia blers ampluias fidevels (varda box) e chegl seia er en segn tg’els sa cattan bagn aint igl team da lavour cun passa 70 scolasts e scolastas da skis. Giubilars e giubilaras da lavour 50 onns sarvetsch Tena Frühauf-Guetg, Mon Mario Casparin, Savognin 40 onns sarvetsch Leo Bonifazi, Mon 30 onns sarvetsch Gianni Carisch, Savognin 20 onns sarvetsch Thomas Eigensatz, Salouf 10 onns sarvetsch Martina Ardüser, Savognin Las persungas undradas tg’eran preschaintas alla radunanza generala dalla Scola da skis Savo­gnin. (da san.) Leo Bonifazi, Gianni Carisch, Tena Frühauf e Mario Casparin. Manfred Fiegl, (san.) igl president dalla societad e Lothar Künzli, igl magnagestiun dalla Scola da skis Savognin.

Glindesde passo ègl do en accident cun en quad ad Alvagni. Igl manaschunz è sa blesso. Igl om da 63 onns era tenor communicaziun dalla Pulizeia cantunala digl Grischun da viadi cugl sies quad sen la Voia Gonda a val direcziun vischnanca. Ainten ena stierta a dretg è cupitgia igl quad ed igl om è nia sot chel. El ò pero pudia sa deliberar – malgro blessuras – e savia clamar ageid. Persungas privatas e confamigliars igl on tgiro anfignen tg’igl om è nia transporto aint igl Spital da Tavo. La pulizeia sclera igl andamaint digl accident. (cdm/fmr) Sen la Voia Gonda ad Alvagni è cupitgia en manaschunz d’en quad.

Igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra decida alla proxima radunanza communala davart en credit dad 1,1 milliun francs per sanar l’Alp Ozur – l’unica alp da latg sen territori communal. Scu tgi cantun e cumegn conferman, sa tractigl an amprema lengia da sanaziuns per adampleir la lescha dalla protecziun dallas avas e la lescha da victualias. Schi duess damai er an futur dar en caschiel d’alp «Ozur», èn chellas lavours inevitablas. Ella è l’unica alp sen territori communal d’Albula/Alvra per vatgas da latg, noua tgi vign produtgia products da latg: l’Alp Ozur sen 1950 m s.m. sur Surava, agl pe dalla Motta ­Palousa. Tar l’Alp Ozur totga ena tigia cun caschareia, en uigl per munscher la vatgas, en uigl da portgs ed en magasign. Diever dall’alp fon set pouras e pours digl cumegn cun totalmaintg 42 vatgas e 15 anfignen 20 portgs. L’alp è la tractanda principala dalla proxima radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra alla fegn d’otgover. Chella decida davart en credit brut dad 1,1 milliun francs per sanar l‘alp. L’unica alp da latg aint igl cumegn La raschung tgi l’Alp Ozur stò neir sanada è per l’egna la lescha davart la protecziun dallas avas e per l’otra la lescha da victualias. ­Siva d’en pêr onns vignan tot las alps controlladas, scu tgi Hans-Peter Caduff, manader construcziun ota tigl uffezi d’agricultura e da geoinfurmaziun digl Grischun, dei. Sen basa d’ena controlla digl onn 2016 ins vegia constato differents mancos e donns sen l’Alp Ozur: «La puschignera, tg’era uriund en silo da pavel, n’è betg closa. L’ava persa digl indrez da munscher è en provisori. Igl indrez da rantar aint igl uigl stò neir adatto allas prescripziun dalla protecziun digls animals dad oz. Igl uigl pigls portgs è en po pitschen per chel quantum portgs ed igl li da pavlar n’è betg clos.» I sa tracta tenor Hans-Peter Caduff da sanaziuns pi grondas concernent la protecziun dallas avas. «Tar l’elaboraziun è per antant tot an urden. Lò dattigl differentas lavours da mantignamaint tgi ston neir fatgas scu per exaimpel en nov palantschia, smultada u picturada.» Igls mancos numnos menziunescha er Daniel Albertin, mastral digl cumegn d’Albula/Alvra. Igl cumegn è an possess dall’alp ed ò do chella a tschains alla corporaziun d’alp «Ozur». Per el è cler: «Las prescripziuns èn dadas e chellas lavours èn necessarias per neir siva a chellas prescripziuns. Schi na faschagn betg chellas investiziuns, alloura n’ègl betg ple pussebel da munscher resp. dad elaborar igl latg chise.» L’alternativa fiss alloura da far per exaimpel en’alp d’armainta. Or digl punct da vista digl cumegn è l’Alp Ozur da grond’impurtanza, scu tgi Daniel Albertin accentuescha. «Igl è l’unica alp aint igl noss cumegn, noua tgi produtgagn anc products da latg. Ins savess bagn eir utro sen otras alps. Ma chell’alp ò en istorgia. Ord vista da chella e la responsabladad anvers la cultura fissigl an mintga cass da far chella sanaziun.» «Rendan» chellas investiziuns? Tuttegna ègl giustifitgia da sa dumandar, schi «renda» dad investeir passa en milliun francs ainten en’infrastructura agricola – ena branscha signeida da midadas e transfurmaziuns. Da chegl è pertschert er Daniel Albertin. «Ea, igl è adequat ozande da sa dumandar schi vala dad investeir tant. Igl è pero da menziunar tgi sen prest 2000 m s.m. èn chels costs sa tgapescha enorms. Igl anteriour cumegn da Casti ò sano l’alp igls onns 2001 e 2002, chegl ò funcziuno per 20 onns. I dovra cuntinuadamaintg investiziuns, e schi savagn siva far puspe 20 onns caschiel ischans nias siva all’obligaziun da mantigneir.» Chegl accentuescha er Roland Bossi, tgea d’alp dall’Alp Ozur: «Las leschas deian sanar u calar. Per nous ègl impurtant da mantigneir la suletta alp da latg tgi vagn ainten chel cumegn. Chegl è en tant er reclama per la regiun e la vendita digls products, produtgias ainten cumegn.» Digl reminent è igl caschiel d’alp «Ozur» igls davos onns gio nia premia alla premiaziun digls caschiels d’alp agl ­Plantahof. Sanaziun preveida pigl 2024/25 Sanar en’alp è an vista agl plan da termins ena sfeida, damai tgi las lavours son angal neir fatgas avant u siva la cargeda, pero betg d’anviern. Sch’igl suveran d’Albula/Alvra conceda igl credit alla radunanza communal digls 25 d’otgover 2023, alloura fiss tenor Daniel Albertin previa da far las ampremas sanaziuns igl aton 2024, siva dalla scargeda dall’alp, e cuntinuar la premaveira 2025. Pinavant menziunescha el tgi an cass d’en EA digl suveran, dessigl er contribuziuns da cantun e Confederaziun per la sanaziun. Chegl conferma er Hans-Peter Caduff, en import concret na so el dantant betg anc numnar: «Chegl savainsa pir deir, cura tgi cunaschagn igl project concret. I sa tracta pero betg d’ena tscherta procentuala. Mabagn dattigl tariffas pauschalas per vatga da latg u per portg d’alp an connex cun las differentas lavours. Per exaimpel dattigl ena tariffa per vatga da latg per igls uigls cun indrez da munscher, cundrez da rantar e puschignera.» Sfeida da cattar architect Tranter controlla digl uffezi – igl onn 2016 – e la tractanda alla radunanza communala èn passos set onns. Pitschnas lavours èn gio neidas fatgas aint igl frataimp. Scu tg’è sto da liger aint igl figl uffizial digl fanadour 2020 èn neidas fatgas lavours da mantignamaint aint igl uigl dallas vatgas per 32’200 francs, chegl cun sarvetsch tributar digls proprietaris digl movel d’alp. Tenor Hans-Peter Caduff ins veva digl cantun anor mess ena scadenza da termin per chest onn per sanar l’Alp Ozur. Chegl è er ancunaschaint tigl cumegn d’Albula/Alvra. «Nous ischan pertscherts, tgi vessans gia da far chegl chesta stad. Igl davos ègl ena tgossa da planisaziun e nous ischan leds tgi vagn ansomma catto en architect tgi ò surpiglia igl project. Igl mument ègl propi betg simpel da cattar gliout tgi surpeglia lavours.» Ins vegia pero savia mussar se agl cantun tg’ins seia premuro, uscheia tgi lez vegia prolungo igl termin. Chegl conferma er Hans-Peter Caduff. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. L’Alp Ozur schea sen 1950 m s.m. agl pe dalla Motta Palousa. Ella è l’unica alp sen territori communal, noua tgi vign anc produtgia products da latg. Schi duess dar er an futur en caschiel d’alp „Ozur“ stò l’alp sen 1950 m s.m. neir sanada per passa en milliun francs. Schi duess dar er an futur en caschiel d’alp „Ozur“ stò l’alp sen 1950 m s.m. neir sanada per passa en milliun francs. Schi duess dar er an futur en caschiel d’alp „Ozur“ stò l’alp sen 1950 m s.m. neir sanada per passa en milliun francs. Tar l’Alp Ozur totga er ena tigia cun caschareia. Tar l’Alp Ozur totga er ena tigia cun caschareia. Invista aint igl uigl dallas vatgas.

Ainten en rom fitg famigliar ò Beiva Runals SA festivo sonda passada igl giubileum da 20 onns dalla societad d’aczias. A chella mantga per en onn en commember digl cunsegl d’administraziun. Alla 20avla radunanza generala da Beiva Runals SA aint igl hotel Solaria èn stadas preschaintas 38 persungas. Fridolin Vögeli tg’è siva digl 2006 parsoura digl cunsegl d’administraziun ò detg tgi tiers la sminuziun digl stgamgiamaint aint igl onn da gestiun 2022/23 ins dastga esser cuntaint cugl affar. Scu tar otras societads acziunaras da pendicularas e runals ò er Beiva Runals SA fatg ena pi pitschna sviouta, chegl cun mantger la neiv igl anviern 2022/23 er a Beiva. Fatg ò igl affar en stgamgiamaint dad 1,490 milliuns francs. An cumparaziun cugl onn da gestiun 2021/22 èn chegl 158 500 francs pi pac. Savens betg preschaint allas sedutas Tema central dalla radunanza generala da giubileum è stada la tscherna d’ena persunga pigl cunsegl d’administraziun. Chel ò proponia da ramplazzar Samuel Lorez da Lai, igl vicepresident da chel gremi, cun en’otra persunga. Cunchegl tg’el è savens betg preschaint allas sedutas da chel gremi seigl tot oter tgi sarvia alla societad acziunara, è sto igl argumaint principal per leir ramplazzar el cun en’otra persunga, tiers la sia reelecziun avant en onn a caschung dalla radunanza generala. En onn taimp da tschartger ena persunga adattada Previa erigl tgi Gregor Vellacher, igl magnagestiun da Beiva Runals e nov suprastant digl cumegn da Surses vess gia da ramplazzar Samuel Lorez aint igl gremi strategic da Beiva Runals SA. Igl cunsegl d’administraziun veva fatg chella proposta agls acziunaris. Fridolin Vögeli dei: «Cun s’accorscher tg’ò do ena tscherta malaviglia perveia da chella proposta, vainsa decidia da tuttegna betg proponer Gregor Vellacher per chel uffezi». Blers acziunaris eran digl aveis tgi cun Gregor Vellacher esser nia eligia ainten la suprastanza digl cumegn da Surses nissigl eventualmaintg tar conflicts perveia da chels dus uffezis. Ena gruppa d’acziunaris vess via gugent Giancarlo Torriani pigl cunsegl d’administraziun an pe da Gregor Vellacher. Nia an elecziun è el dantant betg, cunchegl tg’igls preschaints on consantia alla proposta da Fridolin Vögeli e digls oters commembers da chel gremi. «Igls acziunaris preschaints èn stos d’accord tg’igl cunsegl d’administraziun exista igl proxim onn da gestiun da quatter anstagl da tschintg persungas», dei Fridolin Vögeli. Dalla radunanza generala da Beiva Runals SA igl otgover 2024 stat an tavla l’elec­ziun collectiva dallas persungas tgi appartignan agl cunsegl d’administraziun. Anfignen alloura duess esser ancunaschainta la persunga tgi surpeglia igl uffezi da vicepresident e la persunga tgi ramplazza Samuel Lorez. Fridolin Vögeli dei tg’el seia pront da star president digl cunsegl d’administraziun anfignen tg’ins vegia – speranza – catto en successour. Fridolin Vögeli è pront da star agl timung digl cunsegl d’administraziun anfignen tg’ins ò catto en successour per el.

Or digl Fan Club Sandro Simonet davainta igl Fan Club Simonet. Chegl è nia decidia sonda passada tar la radunanza generala. La raschung è tgi cun Livio Simonet fò er part allas cursas dalla coppa mundiala da skis igl frar da Sandro Simonet. Fundo è igl Fan Club Sandro Simonet nia igl november 2021 cugl intent da susti­gneir igl skiunz tar las cursas internaziunalas gist agl li, cunzont tar las cursas d’Adelboden e da Wengen. Igl club duess er uneir igls fans digl spezialist da slalom, organisar igls viadis allas cursas da skis, tgirar igl contact tranter igls fans da Sandro Simonet ed er betg alla curta duess neir la bunga cumpagneia. An dus onns è alloura s’augmento igl domber digls commembers e las commembras digl fanclub da 40 dels sen 80 dels ed er schiglio ègl do ena midada. Cun er neir Livio Simonet, igl frar da Sandro Simonet, commember digl cader da skis naziunal e sa participar a cursas dalla coppa mundiala da skis, è nia da ples commembers e commembras digl fanclub igl suandont giaveisch: far or digl Fan Club Sandro Simonet en fanclub digls dus frars. Siva dalla radunanza generala digl fanclub da sonda passada a Lantsch è chegl realitad. Tge nom è igl pi adatto? Alla radunanza generala èn stadas preschaintas 25 persungas. Mano la radunanza generala ò Fabio Durisch, chegl cun ­esser absent Sven Brasser, igl president. Sainza grondas discussiuns on igls fans preschaints decidia tgi igl fanclub vigna da nov er a sustigneir Livio Simonet e da far or digl Fan Club Sandro Simonet igl Fan Club Simonet. Sa decidia ins è per chel nom tiers tg’èn neidas fatgas otras propo­stas scu per exaimpel: Fan Club Simonet brothers e Fan Club frars Simonet ed er anc otras propostas. Igls preschaints e las preschaintas on catto per adatto tgi senn fetscha pitost igl nom Fan Club Simonet. Cun far chella midada è er previa da midar bandieras e banderolas tg’ins veva laschea far per Sandro Simonet e per mussar preschientscha tar las cursas da skis internaziunalas. Augmento las contribuziuns annualas Igl chint annual 2022/23 digl Fan Club Sandro Simonet chel sera cun en gudogn da 468 francs, chegl tar antradas da 6175 francs e sorteidas da 5706 francs. Tar las antradas è la somma dallas contribuziuns annualas digls commembers e dallas commembras cun ena cefra da 2775 francs la pi ota somma. Tar las sorteidas èn igls costs digl viadi agl slalom ad Adelboden igl schaner 2023 cun ena somma da 2542 francs la pi ota expensa. Igls tricots pigls fans cun ena foto da Sandro Simonet on custo 2449 francs. Ossa vignigl a dar novs tricots pigls fans, chegl tg’è er la raschung tgi dalla radunanza generala è ni decidia d’augmentar la contribuziun annuala. Commembers singuls paian da nov 35 francs anstagl 25 francs e famiglias paian da nov ena contribuziun annuala da 60 francs an pe da 50 francs. Firmas paian 100 francs scu anfignen ossa e da nov è en commember digl fanclub donatour da chel, cun paer 100 francs u daple ainten la cassa digl Fan Club Simonet. Adelboden e Sölden sco highlights Decidia è er nia da sustigneir agl li Livio Simonet e Sandro Simonet tigl slalom gigant e tigl slalom dalla coppa mundiala da skis ad Adelboden igls 6 e 7 da schaner 2024. Ultra da chegl è previa d’organisar en de da skis cugl dus frars e lour fans e da s’inscuntrar ena seira per vurdar an cuminanza ena cursa da notg dalla coppa mundiala da skis. Per Livio Simonet scumainza la staschung 2023/24 gio igls 29 d’otgover 2023 cugl slalom gigant a Sölden (AUT) e per Sandro Simonet cugl slalom ad Obergurgel (AUT) tg’ò li igls 18 da november 2023. Livio Simonet è da preschaint alla Diavolezza per sa preparar sen l’amprema cursa e Sandro Simonet è partia vers Levi per en camp da trenamaint. Proximamaintg scumainza la staschung pigls dus skiunzs internaziunals e frars Sandro Simonet (san.) e Livio Simonet.

Anc l’emda passada ins ò vasia, giond tras Surmeir, panoglias da fagn segls pros. Singuls pours on saea per la terza e schizont per la quarta geda. Tantas ballas scu anc mai ò fatg er Pirmin Cotti, tgi segna per far las ballas da fagn an Sur- e Sotses. Gl’onn passo è gio stada ena stad cun bler fagn e chest onn è strousch en singul pour tg’ò betg gia anc daple fagn. Chella realitad sa mossa er cun vaseir da Beiva anfignen Salouf dapertot massadas ballas da fagn avant igls bagns purils. Igl madem maletg vala er per la Val Alvra noua tgi ballas da fagn èn plumagedas egna sen l’otra tar grondas plomas. La raschung è tgi igls clavos èn stos plagns ple u manc gio siva d’aveir fatg fagn grass ed agls pours è rasto pac oter tgi da far ballas da fagn cugl rasdeiv, igl terz ed er igl quart tagl digl fagn. Fatg anfignen ossa an tot 6 464 ballas da fagn Egn tgi segna cugls sies collaboratours gio siva da passa diesch onns an Surmeir per far ballas da fagn è Pirmin Cotti da Sur. El è alloura betg l’unica persunga an Surses ed an Val Alvra tgi porscha chel sarvetsch cugl sies travagl «Cotti Agrar Forst». Blers pours fon er sez las ballas da fagn. La gronda part digls clients da Pirmin Cotti èn bagn pours da Surses, ma er an Sotses ò el varsaquants pours pigls quals el segna per far ballas da fagn. Igl impressari dei: «Gl’onn passo vainsa fatg davent digl davos matg anfignen igls 23 da settember total 4 332 ballas da fagn». Chest onn ò la staschung da far ballas da fagn cuzzo per en po pi dei, pi concret anfignen sonda passada. I dat ples muteivs persiva. Egn è bagn tgi l’erva è carscheida an en cuntign, tgi igl quantum da chella è sto fitg grond e tgi l’ora ò lubia da far fagn anfignen prest igl mez d’otgover. «Anfignen ossa vainsa fatg total 6 464 ballas da fagn, chegl tg’è en record», dei Pirmin Cotti. An cumparaziun cugl domber total a ballas dalla stad 2022 èn chegl 2 132 tocs daple. Ena media da ca. 350 ballas da fagn Pours cun bler fons vegian fatg an media ca. 350 ballas da fagn, dei Pirmin Cotti. «Singuls pours on fatg schizont ple tgi 700 ballas da fagn», menziunescha igl impressari da Sur. La gronda part digls pours noua tgi Pirmin Cotti è sto fatschanto cun far ballas da fagn ò saea treis gedas e singuls schizont quatter gedas. Treis gedas seia nia saea anfignen a Sur, ò menziuno Pirmin Cotti. El è digl aveis tgi cun esser en schi bel aton vegian er blers pours laschea magler giu igl movel igls pros e renunztgia da saer anc eneda l’erva. Ena balla da fagn peisa tranter 600 e 700 kilos. Per pachetar ella cun matergia sintetica (sort plastic) dovrigl 125 meters folia. Cun ena rolla antiera da chel material artifizial è pussebel da surtrer 18 anfignen 20 ballas da fagn. La folia vign rimnada dalla firma Bühler SA da Tusang e reciclada sessour, dei igl om da Sur. Tantas ballas scu chest onn ò Pirmin Cotti anc mai fatg cun las sias maschinas. Ballas da fagn sainza fegn ins vei an Surmeir davant igls bagns purils, scu per exaimpel a Casti.

Igl cumegn da Surses anveida ansemen cun las Ovras electricas digl martgea da Turitg EWZ proxim marde ad en’occurrenza d’infurmaziun publica per preschentar igl project fotovoltaic «Nandro Solar». I sa tracta d’en implant fotovoltaic otalpin da 66,5 hectaras sen ples surfatschas cunfinantas agl territori da skis a Radons. Igl project tgi la EWZ planisescha ainten la Val Nandro fiss igl pi grond implant fotovoltaic aint igl Grischun. Scu tg’igl cumegn da Surses – tgi sustigna igl project – screiva sen la sia pagina d’internet preschaintan igls responsabels da project dalla EWZ ansemen cun la suprastanza communala igl project e stattan siva dalla preschentaziun a disposiziun per rasponder dumondas. Durant igl aperitiv offeria siva dall’occurrenza dattigl en’ulterioura pussebladad per en barat cun igls responsabels digl project. Anvidada seia l’antiera populaziun digl cumegn da Surses e tot las persungas cun proprietad funsila aint igl cumegn. (fmr/sab) L’occurrenza ò li marde, igls 24 d’otgover 2023 allas 20.00 an Sala Grava a Savognin. En’annunztga n’è betg necessaria. Proxim marde vign preschento alla populaziun da Surses igl project fotovoltaic «Nandro Solar».

Siva da 100 deis an uffezi, è la nova directoura digl Center da Sanadad Savognin – Claudia Husmann – cuntainta. Ella vegia amprandia a canoscher bler persunal mutivo. Chegl seia la basa per igl success. Igl cunsegl d’administraziun digl Center da Sanadad Savognin ò eligia l’antschatta matg da chest onn Claudia Husmann scu nova directoura. Ella ramplazza Christine Demarmels tgi vo an pensiun la fegn digl onn. Ella seia sa viveida aint bagn igls amprems 100 deis an uffezi ainten la sia nova rolla, ò detg Claudia Husmann anvers RTR. «Ia sung fitg cuntainta, surtot perchegl tg’ia sung scuntrada sen enorm bleras collaboratouras e collaboratours mutivos. Chegl è decisiv per la qualitad dalla purscheida», uscheia la nova directoura. Fusiun cun Tusang nign tema Per ella seia impurtant da pudeir vurdar cun igl cunsegl d’administraziun, tge purscheidas tg’ins viglia porscher aint igl avigneir. Nign tema seia actualmaintg la fusiun cugl Spital da Tusang, tgi vign discutada gio siva da ples onns. Perchegl tgi Tusang seia igl mument ve d’ena reorganisaziun, na seia igl mument betg igl dretg taimp da discutar sur d’ena fusiun. «Far vacanzas a Lucerna» Claudia Husmann è stada igls davos 13 onns manadra dall’Uniun da persunal da tgira dalla secziun Svizra Centrala. La donna da Lucerna ò fatg igl amprendissadi aint igl sectour dalla tgira ed è eida siva la veia academica. Claudia Husmann ò stibgia scienzas politicas all’Universitad da Lucerna ed ò en «Master of Business Administration». Sen dumonda dad RTR ò la donna da 56 onns detg tgi la midada seia stada en giaveisch dad ella ed igl sies partenari per ena nova regiun geografica e la sfeida professiunala. «Luvrar aint igl Grischun, ainten ena regiun averta e far ossa vacanzas a Lucerna», chegl seia en model forsa betg usito, dantant igl plan pigls proxims onns. Ella seia ena persunga tgi planisescha an fasas da ple u manc diesch onns. Siva da 100 deis an uffezi fò la nova directoura per igl Center da Sanadad Savognin, Claudia Husmann, bunga bilantscha.

La mancanza da neiv igl anviern 2022/23 ò sa fatg valeir er tar Savognin Pendicularas SA. Las antradas èn sa redutgeidas per 11 %. Tuttegna seia igl resultat finanzial digl davos onn da menaschi acceptabel. Pinavant èn ena nova soptgera da seis e prietschs dinamics stos tema sonda passada alla radunanza generala dalla societad acziunaria. La FMR ò piglia la caschung ed er dumando siva scu tgi stat cugl Hotel Cube e tge impurtanza tg’igl project solar a Radons vess per las pendicularas. Igl interess per la 61avla radunanza generala da Savognin Pendicularas SA, sonda passada an sala Grava a Savognin, è sto ordvart grond. 164 acziunaris ed acziunarias, da passa 800 persungas tg’èn an possess d’aglmanc ena aczia da Savognin Pendicularas SA, èn stos preschaints. Remsarcabel an ples gros Aint igl sies pled d’introducziun ò Markus Schröcksnadel, igl president digl cunsegl d’administraziun dalla societad acziunara detg, tgi igl davos onn da menaschi seia sto daveiras remarcabel an ples gros. Menziuno ò el tgi la pandemia seia stada nign tema ple ed er otras malsognas betg. La stad 2022 seia stada, chegl tgi pertotga igls giasts, fitg positiva. Sen fundamaint da chella realitad ins seia sto plagn speranza tgi la staschung d’anviern davainta er bunga. Nia seia alloura tot oter e chegl betg cun mantger l’energeia – la mancanza da chella avant la staschung en tema immens – mabagn cun mantger la neiv. Cun esser igl antier anviern 2022/23 an regiuns pi bassas ple u manc verd e nigna neiv ins na vegia betg gia d’esser sursto tgi igl interess per eir cun skis seia strousch sto avant mang. Tiers tgi la neiv vegia mantgea ed uscheia er igls skiunzs, vegia Savognin Pendicularas SA tuttegna gia en onn da gestiun raschunevel ed er acceptabel, ò detg Markus Schröcksnadel. Grond angaschamaint da collaboratours Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA ò detg tgi schi l’energeia vess tuttegna mantgea ins vess gia pront ples schliaziuns, concepts e scenaris. Cun aveir a disposiziun energeia avonda, cuntrari allas prognosas, ins vegia ainten la direcziun betg gia da s’occupar cugl tema energeia. Persiva vegia la mancanza da neiv fatg pulit chitos ed er pretandia en immens angaschamaint digls collaboratours. Graztga ad en team fitg stabil seia sto pussebel da preparar bungas pistas er cun mantger la neiv naturala. Gist a Radons ins vegia do gronda fadeia da preparar aglmanc ena pista ed igl trasse er cun la mancanza da neiv. Tuttegna seia betg sto pussebel da lascher eir igls runals a Radons igl antier anviern, mabagn angal en curt taimp, ò menziuno Christoph Passecker. La soptgera da seis da Somtgant a Martegnas Or digl mez dalla radunanza generala è neida fatga la dumonda tge investiziuns tgi seian preveidas da far igls proxims onns. Markus Schröcksnadel ò detg tgi igl territori da skis principal dallas Martegnas a Savognin seia chegl tgi pertotga l’infrastructura segl pi nov stand. Gl’onn passo ins vegia digl reminent investo 1,6 milliuns francs per rinforzar igls neivadoirs aint igl territori da skis dalla vart da Savognin e Somtgant. Da ramplazzar seia ainfer igls proxims tschintg anfignen diesch onns la soptgera da seis, da Somtgant allas Martegnas, tgi datescha digl 1998. Igl travagl a Radons cugls dus runals seia bagn pi favorevel, igl disavantatg seia tgi a Radons seia betg adegna neiv naturala avonda. Alla FMR ò Markus Schröcksnadel testifitgia tgi da far neivadoirs a Radons seia igl mument nign tema, cun chegl er betg esser pussebel finanzialmaintg. Da far investiziuns seia pussebel er per las pendicularas angal schi la regiun fetscha daple pernottaziuns, ò punctuo Markus Schröcksnadel. Cugl project da solar a Radons digl EWZ vegia Savognin Pendicularas SA da far ansomma navot, ò el detg. Vess chel project da neir realiso, fiss pussebel da retrer l’energeia agl li, chegl tgi fiss positiv. Chegl tgi pertotga igl Hotel Cube a Savognin saptga el deir tgi igl proprietari Rudolf Tucek seia mai contanschibel. Differenzas cun el ins vegia anc adegna per en import avert per bigliets e cartas digl de da Savognin Pendicularas SA. Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses e commember digl cunsegl d’administraziun da Savognin Pendicularas SA ò detg tgi contact cun Rudolf Tucek ins vegia ple u manc angal sur la dertgira. En nov model da prietschs Igl onn da gestiun 2022/23 schea igl stgamgiamaint da Savognin Pendicularas SA tar 8,2 milliuns francs. Chegl vot deir tgi la sviouta è sa redutgeida per 1 milliun francs (11,2 %). La somma fatga angal cugl transport da skiunzs e giasts schea tar 5,5 milliuns francs ed è per 21,9 % pi bassa tgi anc igl onn da gestiun precedent. Schi bassa è chella somma mai stada siva da tgi Savognin Pendicularas SA èn an mangs austriacs, damai siva digl 2010. S’augmentada è persiva la sviouta tigls affars secundars (gastronomia e camps) e chegl per 32,2 % sen da nov 2,1 milliuns francs. Igl resultat finanzial avant tgi aveir fatg amortisaziuns schea tar 2,1 milliuns francs ed è uscheia per 38 % pi bass. Igl gudogn siva amortisaziuns, tschains e taglia monta a 3 157 francs. Igl anviern proxim porscha er Savognin Pendicularas SA en model da prietschs dinamic, vot deir tgi sch’en giast compra a taimp e pi bod en bigliet u ena carta digl de è igl prietsch pi favorevel. Christoph Passecker ò detg tgi cun far adiever da chella purscheida sa redutgescha igl prietsch anfignen 20 %. La telecabina da Savognin a Tigignas è stada la davosa gronda investiziun da Savognin Pendicularas SA. Igl directour tecnic ed igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA. (da san.) Curdin Baltermia e Christoph Passecker. Markus Schröcksnadel stat alla testa digl cunsegl d’administraziun. Igl Hotel Cube è saro – differenzas cun igl proprietari ò la Savognin Pendicularas SA anc adegna perveia d’en import avert per bigliets e cartas digl de dallas pendicularas.

Siva d’ena pôssa dad otg onns ò la senda culinarica gia li puspe dumengia passada. Sen d’ena viandada ègl sto pussebel d’amprender a canoscher la culinarica, la cultura e la nateira digl Parc Ela. Radond 50 persungas èn sa participadas alla viandada da Filisour anfignen ad Alvagni Bogn, ena ruta da radond 5,8 km. Tar differents posts ègl do products indigens da differents pours ed interpresas dalla regiun. Uscheia ègl do products digl bagn Accola, l’Acla agl viaduct dalla Landwasser, la Ranch Farsox, igl bagn Ulber, igl bagn Las Sorts, Gran Alpin, igl bagn Christen, la furnareia Preisig, Glatsch Balnot e dall’ustareia la Diala. Las visitadras ed igls visitaders on gia cletg: durant l’antiera viandada ègl sto sitg, e vers mezde è schizont sa musso igl suglegl e las temperaturas èn stadas mievlas. Igls resungs èn stos trasora bungs, scu chegl tgi diversas persungas on detg anvers RTR. I seia fitg allegrevel tgi la senda culinarica vegia gia li puspe eneda. (rtr/fmr) Tar differents posts ègl do products indigens da differents pours ed interpresas dalla regiun, uscheia er segl bagn puril dad Andrea Accola cun caschiel d’alp, salsiz e zuchettis. Sen la Ranch Farsox ad Alvagni Bogn ègl do las litgivas tgi vignan allevadas agl li. Sen la Ranch Farsox ad Alvagni Bogn ègl do las litgivas tgi vignan allevadas agl li. Scu davos on igls participants e las participantas laschea gustar ena turta da nouschs e glatsch indigen. Sen la Ranch Farsox ad Alvagni Bogn ègl do las litgivas tgi vignan allevadas agl li. Tar l’Acla agl viaduct dalla Landwasser ègl do ena soppa da tiffels dad Alvagni. Tar differents posts ègl do products indigens da differents pours ed interpresas dalla regiun, uscheia er segl bagn puril dad Andrea Accola cun caschiel d’alp, salsiz e zuchettis. Las participantas ed igls participants èn s’inscuntros la dumang alla staziun da Filisour per sa render sen la senda culinarica.

Cun la bel’ora d’aton sgolan mintga quatter onns er igls figls per las votaziuns aint dad isch-tgesa. E malgro tg’ia galdiss pi gugent igls davos radis suglegl, m’occupescha cun las propostas da candidatas e candidats dallas differentas parteidas. La varianta simpla Naturalmaintg fiss chegl ena lavour liquidada spertamaintg – sa decider per ena glista, sottascreiver la brev da dretg da votar ed or dad isch cun tot. Uscheia fissan igls mies 36 represchentants e represchentantas gio bagnbod sen veia a Berna. Bagn vessa duvro en mument per ma decider tgenegna dallas 44 glistas da parteidas e gruppaziuns d’interess tgi duess neir ambelleida la fegn finala ainten la cuverta d’elecziun. Ma i fiss tuttegna sto bler pi simpel tgi la varianta per la quala ia sung ma decideida la fegn finala. Igl problem è chel – mintga quatter onns sunga daveiras persvadeida tg’ia possa mover ensatge ainten la politica sch’ia elitg las (tenor la mia opiniun) dretgas persungas per Berna. Ia vess bagnspert schleta cunsienztga sch’ia pigless elecziuns alla leva. Perchegl veida igl mies computer e tschertg ageid sen la pagina da smartvote.ch. La varianta deluxe Er aint igl mond digital vaia da decider sch’ia less far la varianta simpla u pi cumplexa. Cler tg’ia ma decid er cò per la varianta pi cumplexa – deluxe, e betg la varianta pi simpla – rapide. Tot ansemen vaia da rasponder a 75 dumondas a travers tot igls camps politics avant tg’igl computer am speida or candidatas e candidats eligibels. Ia va propi las lètgas e dovr an chel mument gugent er igl proverbi tudestg d’aveir «die Qual der Wahl». Quant simpla saro l’elecziun aint igl cantun Grischun, noua tg’ins na dovra betg exnom ageid digital per amplaneir or en cedel d’elecziun. Savens tanscha da dumandar an famiglia u tranter ameis – ensatgi canoscha franc egn u l’otra dallas candidatas e digls candidats è po dar pareri da chella persunga. Cun 36 posts libers e passa 1 341 candidatas e candidats ègl chegl strousch pussebel aint igl cantun Turitg. Ma forsa dumonda tuttegna anc ad egn digls mies vaschigns da Winterthur. En pêr on gio pandia se placats da candidatas e candidats aint igl iert sper veia. Ia dubet pero tgi chels contanschan pertschents concordanza avonda cugl mies meini politic per ansomma neir eligias da me. La varianta superdeluxe En tant è far smartvote.ch scu duvrar chellas plattafurmas per cattar l’amour. Cun ageid da profils e dumondas ins tschertga igl candidat u candidata cun la pi ota concordanza. Forsa tgi smartvote.ch pudess tschartger per la proxima elecziun naziunala da collaborar cun egna da chellas plattafurmas da dating. Cattar ena persunga cun ena orientaziun politica e sexuala sumigliainta an en tratg – chegl fiss la varianta superdeluxe. INFO: Igl cantun Turitg, noua tgi totga er Winterthur, tarmetta pigls proxims quatter onns 36 cunsiglieras e cunsigliers naziunals a Berna. Smartvote è en ageid digital d’elecziun tgi exista siva digl onn 2003. La pagina d’internet vign manada e concepeida dall’uniun Politools, ena uniun politicamaintg neutrala e sainza fegnameira da profit. Pia Plaz veiva cun sia famiglia a Winterthur. Ella è gio passa 20 onns fitg cuntainta cugl madem om. Pia Plaz veiva cun sia famiglia a Winterthur. Ella è gio passa 20 onns fitg cuntainta cugl madem om.

Cunter igl Club da hockey Illnau/Effretikon ò Lai/Valbella casso ena tarada da 7:3. Aint igl derbi cunter Son Murezza on igls Surmirans anc gia sa musso dalla sia miglra vart. Cunter igls Turitges èn els mai sa cattos tar en’unitad. L’equipa da Lai/Valbella è stada pertscherta dalla fermezza digl sies sagond adversari digl campiunadi 2022/23 da hockey. Illnau/Effretikon totga tar egn da chels teams dalla 2. liga cun las miglras tgertas da far igl zap ainten la liga pi ota. Taxada scu egna dallas squadras fermas ainten chella gruppa ed ainten la 2. liga vign alloura er Lai/Valbella. Cunter igls Turitges èn igls Grischuns pero nias sot las rodas e turnos a tgesa sainza aveir fatg puncts. Bung boxplay – schlet powerplay Las ampremas 20 minutas digl gi èn stadas angulivadas chegl tgi pertotga las schanzas da far gols ed er chegl tgi pertotga igls casteis. Ansomma ò cunzont Lai/Valbella do nundisciplino e casso aint igl antier gi otg casteis a dus minutas. Gio scu cunter Son Murezza on igls Surmirans casso er cunter Illnau/Effretikon fitg bod igl 1:0. Igl èn passadas gist 65 secundas anfignen tgi igls indigens èn ias an avantatg cun 1:0. Las proximas 19 minutas èn crudos nigns ulteriours gols, persiva ò igl arbiter do en castei siva l’oter, treis cunter Lai/Valbella e dus cunter igl team da tgesa. Tottas dus equipas on persvadia tar chels casteis aint igl boxplay, dantant aint igl powerplay ansomma betg. Tgi igl è betg do daple gols aint igl amprem terz è alloura er en maret digls dus golis. Eneda daple igl terz da mez Persiva on els betg ple testifitgia lour classa aint igl terz da mez cun esser crudos gist seis gols. Siva 22 minutas ò Dario Brunner signia igl 2:0 per Illnau/Effretikon. Angal quatter minutas pi tard segna Marc Cola an cumbinaziun cun Dario Noah Oswald igl amprem gol per Lai/Valbella e scursanescha uscheia igl resultat intermediar sen 2:1. Pac siva ò igl team indigen fatg igl 3:1. Igls Grischuns on alloura reagea dalunga e marco siva 67 secundas igl sagond gol antras Jan Monstein sen pass da Yannick Bruderer. Raoul Seiler ò casso ainten la 31avla minuta en castei ed è marscho per dus minutas segl banchign. Illnau/Effretikon ò nizigia chel surdomber cun signier igl 4:2. Curt avant la fegn digl sagond terz on igls Turitges augmento igl resultat intermediar sen 5:2. Marco en gol an sotdomber Strousch tgi las dus equipas èn turnadas dalla sagonda pôssa è reuschia agl team indigen da signier en ulteriour gol. Cugl 6:2 è igl gi sto ple u manc decidia e la tarada da Lai/Valbella realitad. Anfignen tar la sirena finala on igls 160 aspectatours tuttegna anc vasia dus ulteriours gols, Lai/Valbella ò marco en gol siva 47 minutas e chegl an ena fasa tgi Jan Monstein era segl banc da castei. Fatg igl schinumno «shorthander» ò igl capitani Luca Infanger. 16 secundas ò alloura cuzzo la fasa da surdomber digls Turitges cun cassar Marc Cola en castei e signier Ilnau/Effretikon igl 7:3 tigl resultat final, en resultat ple tgi mirito pigl team indigen. Center da sport Eselriet, 160 aspectatours Illnau/Effretikon-Lai/Valbella 7:3 (1:0, 4:2, 2:1) Lai/Valbella: Sven Salis, Raoul Dünser, Dario Noah Oswald, Lorenz Erni, Yasin Agha, Fabio Just, Jan Salis, Jan Monstein, Luca Infanger, Christian Litscher, Marc Cola, Yannick Bruderer, Jeremy Mazzolani, Orlando Scherz, Raoul Seiler, Dario Gredig. Tiers en fitg grond cader ò Lai/Valbella pers gio igl sagond gi digl campiunadi da hockey 2023/24 dalla 2. liga.

Lavour precisa marde a Tinizong cun neir montos igls dus travs da lenn digl nov punt Gelgia. Persungas digl rom da ples interpresas èn stadas fatschentadas cun la montascha. Las preparativas per la montascha on cuzzo bler pi dei tgi la montascha sezza. Da preschaint ins è vedlonder cun la construcziun digl punt Gelgia a Tinizong. Chegl è igl punt tgi ramplazza igl punt vigl tg’ò fatg igl sies sarvetsch ed è per part decadent. La raschung tgi igl cumegn da Surses lascha construeir en nov punt sur la Gelgia è er la nova veia da gôt dalla vart sanestra digls implants dalla EWZ tranter Tinizong e Savognin. La nova veia da gôt ò ena lunghezza da passa 1,6 km. Chella veia serva cunzont pigl traffic da camiuns tgi magnan la lenna a Tinizong tar la nova rezgia dalla Resurses. Radond 100 boras lenn indigen Digl reminent è la lenna digls dus travs dalla punt, indigena. Ella è neida tagleda aint igl gôt da Tinizong e conturn. Tar la Resurses èn las radond 100 boras neidas razgedas tar essas. Sessour èn las essas neidas manadas a Bremgarten AG tar la firma Hüsser SA. Chegl è en’interpresa spezialisada per construcziuns da lenn culadas (Holzleimbau). Lò èn las essas razgedas a Tinizong neidas culadas tigls dus travs pigl nov Punt Gelgia a Tinizong. Chel sa catta gist visavi digl plaz da ballape e digl bietg forestal. Igl nov punt è construia uscheia tg’è pussebel da traversar el cun ena vitgira da 40 tonnas. Per la construcziun da lenn segna la Uffer SA da Savognin e per la construcziun da betun segna la Battaglia SA, tg’è er integrada ainten la Uffer SA. Construia vign igl punt tenor igls plans dalla Fanzun SA, tg’è er ena part dalla Widmer Ingenieure SA da Coira. La crana dereiva dalla Fanger SA dalla Svizra Centrala. Manader da project e manader da construcziun è cun Gian Jegher en inschignier indigen e da Tinizong. La construcziun digl nov punt costa ca. 1,3 milliuns francs. Lenn e betun von bagn a pêr Las treis pitgas, dus pi grondas ed ena pi pitschna digl nov punt Gelgia èn construeidas da betun, detg pi exact betun armo. Igls dus travs digl punt èn da lenn, els on ena largezza da mintgamai 38 meters e mintgign peisa 30 tonnas. Sur chels dattigl ena platta da betun cun en’otezza da 22 anfignen 28 centimeters. Concepia è damai igl punt da lenn e da betun (Verbundbauweise). Chella moda da construcziun seia chegl tgi pertotga la statica ena fitg bunga metoda da construcziun, dei Gian Jegher. Ella seia er en schurmetg cunter l’ava, la malora, eir an mal e schizont smarscheir. Sen mintgign digls dus travs èn montadas 572 batgettas da fier cun mintgamai en’otezza da ca. 25 centimeters. Chel fier è alloura en rinforzamaint pigl betun dalla platta digl punt. Per la construcziun digl punt dovrigl 100 m³ betun armo, chegl tg’èn radond 17 camiuns cun ena betunera. Prest tschintg ouras viadi Igls dus travs èn nias transportos cun dus camiuns da Bremgarten a Tinizong, accumpagneas da ples autos cun gleischs d’avertimaint. Igl viadi ò cuzzo radond tschintg ouras. Contanschia Tinizong on igls dus camiuns glindesde seira allas 22.00. Per eir dalla veia principala tigl plazzal èn igls camiuns betg ias oragiu dalla veia tgi magna tar l’ovra digl EWZ, mabagn oragiu dalla veia da Mulegn. Egn digls camiunists ò detg tg’ins veva er piglia invista dalla veia tgi magna tar las ovras digl EWZ, dantant bagnspert vasia tgi cugl camiun cun ena tgargia da passa 38 meters lunghezza seia betg pussebel da neir anturn las stiertas. A Mulegn lò seia chegl ia per en po migler, dei igl camiunist dalla firma da transport Richi da Weiningen Turitg. El ò er detg tgi igl sies camiun vegia ena forza da 750 PS. Lavour precisa Da dulzar igls dus travs davent digls camiuns e pusar chels sen pitgas per montar la fieramainta tgi vign duvrada per l’antulada digl betun ò cuzzo pi dei tgi da dulzar chels da lò anfignen tar las treis pitgas digl punt. Bung dus ouras è eida la planisaziun per dulzar sessour en trav da lenn digl plaz da preparaziun anfignen tar las treis pitgas. An stgers 15 minutas è en trav alloura sto plazzo lò noua tg’el tutgiva. Involvadas per chella lavour precisa èn stadas ples persungas, spezialists, manuals cun experientscha ed en manaschunz dalla crana. Pi exact, precis e minuzious è strousch pussebel da luvrar perchegl tgi tar chella lavour gevigl per millimeters. Ena crana da 72 tonnas Da dulzar, spustar e plazzar igls dus travs è daveiras sto en veir spitachel. Dulzo igls dus travs ò ena crana tgi peisa 72 tonnas e tg’è cargeda anc cun en peis da 96 tonnas per betg tg’ella cupetga cun dulzar igls travs da mintgamai 30 tonnas. Igls quatter elemaints da sustign hidraulic on mintgamai ena pressiun dad 80 anfignen 90 tonnas e tignan uscheia er la balantscha dalla crana. La lunghezza maximala digl bratsch dalla crana schea tar 80 meters. Per dulzar igls dus travs da lenn digl punt Gelgia ò igl bratsch dalla crana gia ena lunghezza da radond 40 meters. Igl peis maximal tgi sa lascha dulzar cun chella crana monta a 250 tonnas. Silvio Wieland (san.) e Renato Simonet, dus ampluias dalla Uffer SA, durant la montascha . Igl amprem trav è aint igl dretg li. Igl trav è nia plazzo lò noua tg’el totga. Gian Jegher (san.) dalla Widmer Ingenieure SA e Gian-Andri Solèr dalla Uffer SA vardan cun tge exactezza tgi vign luvro. Ena bela lunghezza ò mintga trav. Da manevrar igl camiun cun ena tgargia schi gronda saro betg schi simpel. Cò ins vei egn digls treis pilasters digl nov punt. Lavour ple tgi angal precisa ègl duvro per spustar igls dus travs. Egn digls travs vign dulzo digl plaz da preparaziun anfignen tar las pitgas digl punt.

Igl aton è er igl taimp tgi igls pours vendan lour caschiel d’alp. Ena cumischung cantunala fixescha igls prietschs directivs per la vendita digl caschiel d’alp. Avant Nadal costa igl caschiel d’alp per kilo pi pac tgi siva Nadal. Siva d’ena bunga stad d’alp cun blera e bunga erva on er igls 160 pours da Surmeir puspe lour animals an uigl u schiglio sen en pro aint igl manevel digl bagn puril. A tgesa èn er las vatgas tg’èn stadas ad alp. Ellas on do graztga agl bung pavel bler latg. Cun chel è nia fatg caschiel, caschiel d’alp, en product tg’è fitg dumando. Aint igl Grischun vainsa 120 alps noua tgi vign anc caschea. Or digl latg dallas radond 14 000 vatgas da latg vignan fatgas 600 tonnas caschiel d’alp e 75 tonnas pantg. An Svizra dattigl digl reminent anc 1 350 alps noua tgi vign caschea. Las alps èn schizont situadas anfignen sen 2500 meters sur mar. Nov persungas appartignan alla cumischung Ena cumischung tg’è sottamessa all’Uniun purila grischuna è la cumischung dall’alp ed economia da latg. Ella s’occupescha da temas e fatgs tgi pertotgan las alps, seia chegl cun fixar las paias digl persunal d’alp, igl tema animals da rapina, protecziun dallas avas ed er igls prietschs directivs digl caschiel d’alp. Alla cumischung appartignan nov persungas tgi dereivan da regiuns digl antier Grischun e persungas tg’on ena relaziun pi strètga cun l’agricultura e cun las alps. President da chella cumischung è igl pour Andreas Iten da Masein. Cun el fon anc part a chella cumischung Christa Buchli, pastra da Stussavgia, Karin Ehrensperger, agronoma, da Tavo, Töni Gujan, agronom da Glion, Josua Juon, pour da Zirang, Renato Mengelt, pour da Spleia, Hans Andrea Patt, pour da Castiel, Fadri Riatsch, pour da Vnà ed Armin Zimmermann, pour da Tgazzas. Tar egna dallas treis sedutas dalla cumischung vignan alloura er fixos igls prietschs directivs digl caschiel d’alp. Avant curt è la cumischung s’incuntrada ed ò fixo per la vendita digl caschiel d’alp igls prietschs suandonts: Caschiel d’alp vendita directa avant Nadal 22.00 francs per kilo Caschiel d’alp vendita a revendaders avant Nadal 17.00 francs per kilo Caschiel d’alp vendita directa siva Nadal 25.00 francs per kilo Caschiel d’alp vendita a revendaders siva Nadal 19.00 francs per kilo Mutschli 27.00 francs per kilo Caschiel tgora vendita directa 34.00 francs per kilo Caschiel tgora vendita a revendaders 27.00 francs per kilo Pantg tocs da 250 grams 23.00 francs per kilo Pantg tocs da 2 kilos 21.00 francs per kilo Quant gudogna igl persunal d’alp? I dovra alloura er las persungas tgi segnan per la producziun digl caschiel d’alp e digl pantg d’alp. Aint igl Grischun passaintan radond 1 500 omens, donnas ed unfants la stad sen egna dallas 600 alps grischunas. La cumischung dall’alp ed economia da latg dall’Uniun purila grischuna fixescha er las paias directivas digl persunal d’alp. Avant en onn ins ò fixo da nov las paias directivas e chellas cefras on alloura er surpiglia otras uniuns purilas cantunalas dall’antiera Svizra. Las paias digl persunal d’alp èn las suandontas: Funcziun paia per de (1) paia per de (2) paia per de (3) Signung/signunga 176.80 francs 193.80 francs 255.00 francs Zezen/zezna 156.60 francs 173.40 francs 239.00 francs Paster/pastra vatgas da latg 156.60 francs 173.40 francs 239.70 francs Paster/pastra vatgas-mamma 156.60 francs 173.40 francs 239.00 francs Paster/pastra armainta 156.60 francs 173.40 francs 239.00 francs Substitut/substituta 121.20 francs 1 = novizs sainza scolaziun e furmaziun agricola 2 = novizs cun ena scolaziun e furmaziun agricola 3 = persunal cun quatter e daple onns experientscha sen la madema alp ed otg onns experientscha d’alp ainten la madema funcziun. Las paias directivs en paias bruttas, inclus deis libers, vacanzas e cutier. Anfignen avant Nadal è igl prietsch digl caschiel d’alp pi favorevel tgi siva Nadal. Las vatgas èn ossa an uigl u schiglio sen en pro dasper igl bagn puril

Dacurt haja retschet il nov cudesch da mes collega ed ami Dumenic Andry, il cudesch cun il bel titel «Zina zina zana», in titel che fa pensar l’emprim mument ad in cudesch d’uffants. Sin il davos da la cuverta suonda però la segunda part dal verset, «sco chi vegnan vana», ed il pli tard ussa ans rendainsa quint, ch’i sa tracta qua probabel d’in cudeschet da proverbis. De facto rimna Dumenic ina rotscha da proverbis, principalmain or da ses intschess ladin, ed als commentescha e colliescha en moda ludica, faschond patratgs linguistics, filosofics u istorics. Ditg curtamain, in bel cudesch fitg divertent ed infurmativ, dal reminent da retrair tar la Chasa Editura Rumantscha e da metter lura cun gudogn sin la maisina da notg. Ins entaupa là en inqual bel proverbi detg enconuschent, sco per exempel «lascha dar l’aura per ils lareschs» u «cunter il vent na pos pischar» – per citar uss qua dus famus semperverds meteorologics. Ma gist uschè interessantas èn quellas truvaglias main enconuschentas: «Tgi nascha quader, na mora radund» u «tgi na sa manar la penna, sto stumplar la benna». Tiers quai chattainsa adattaziuns da proverbis mundials, sco quel che tira endament Mick Jagger u Bob Dylan: «Crap rullant na fa mistgel». U schizunt da quels creads da l’autur sez: «Bel è quai che plascha e scort è quel che tascha». Ed a l’improvista pensainsa a tut quels proverbis che nus avain gia emblidà, tgi sa regorda anc da «La vulp mida il pail, ma betg il vizi.» En quest connex stossa raquintar ina pitschna anecdota, capitada avant onns. Jau ma pusava tarda saira vi da la bar da noss’ustaria da lezs dis e baterlava cun mi’onda, l’ustiera. Nus discutavan gist la vegnenta surdada da la clavadira da famiglia ad in cusrin. Ed jau menziunesch il giagliner annex, manegiond ch’i saja donn da surlaschar era quel, damai ch’ins savess magari duvrar quel sco remisa. U tgi sa, forsa avessans in di puspè gust da tegnair giaglinas. En quest mument di l’onda ina frasa mai udida, in vegl proverbi, praticamain nunencouschent (che jau citesch uss qua en surmiran): «Oh, schi vo igl tgaval, so’la eir er la tgavazzegna». Per chapir meglier il cuntegn, translatesch jau quel en tudestg: Wenn das Pferd durchbrennt, soll (gozname) auch das schöne Halfter mit. Cun auter pleds: Ins na duess betg avair malavita per ina piculezza da detagl prezius, sch’ins perda la chaussa principala bain pli impurtanta. Ussa pudess ins surpurtar quest proverbi sin la situaziun smanatschanta da la Rumantschia: Sch’i crappa la lingua, pon crappar er ses proverbis. – Nausch? Mabain, la speranza mora il pli davos, di il Tudestg, er quai in bel proverbi. Benedetto Vigne da Turitg è autur e schurnalist liber – e chantautur anc pli liber.

Chest venderde vign intganto igl bogn dad Alvagni, en termin tg’è ancunaschaint gio siva d’en meis. Aint igl frataimp vessan interessadas ed interessos gia la caschung da visitar igl bogn da cura tg’è saro siva da treis onns. Ma da chella caschung nign tg’ò fatg adiever, scu tg’igl uffezi da concurs conferma. E lez conferma er: pigl intgant dattigl annunztgas, ma betg «extrem bleras». Proxim venderde a parteir dallas 10.00 pudess resunar igl martel agl Stradung a Casti. La raschung è tg’igl bogn dad Alvagni vign intganto ainten la sala da der­tgira digl uffezi da scussiun e concurs Alvra. I sa tracta digl bogn da cura e ­l’ustareia – tg’èn digl reminent saros siva da radond treis onns – ed ena surfatscha da 4 100 m². Stema digl uffezi da concurs dalla Regiun Alvra: 1 800 200 francs, chegl tgi corresponda alla taxaziun dalla valour da martgea. Igl bogn è nia con­struia igl onn 2001 e tenor igl uffezi per la valetaziun d’immobiglias è stada la valour nova 4 643 405 francs. Pi pac tgi diesch annunztgas pigl intgant Gio siva digl mars 2023 è ancunaschaint tg’igl bogn vigna sot igl martel. La Bogn Alvagni SA ò deponia da lez taimp la sia bilantscha e fatg libra uscheia la veia per la procedura da concurs. Igl 2020 è igl bogn an Val Alvra nia saro ed er betg ple avert per far bogn. Tenor indicaziuns digl uffezi da concurs dalla Regiun Alvra ins vegia procuro pigl mantignamaint minimal durant chel taimp. La raschung tg’igl bogn è nia saro èn stos muteivs finanzials. En tgit segls rendachints digls davos onns da gestiun mossa: igl domber da visi­tadras e visitaders – all’antschatta anc tar passa 80 000 ad onn – è sa redutgia cuntinuadamaintg (varda box). Tschartgea è damai en nov possessour u ena nova possessoura. La dumonda è dantant, tgi ò interess? Igls 11 d’otgover 2023 vessan interessadas ed interessos gia la caschung da visitar ed inspectar l’immobiglia. Fatg adiever da chegl n’ò pero nign, scu tgi Remo Cereghetti digl uffezi da concurs dalla Regiun Alvra dei sen dumonda. Per igl intgant da proxim venderde ins vegia bagn ensatge annunztgas, ma betg «extrem bleras», ò detg Remo Cereghetti venderde passo anvers la FMR: «I sa tracta da pi pac tgi diesch annunztgas. Igl è er adegna la dumonda schi las per­sungas annunztgeidas on propi interess u sch’ellas vottan angal tadlar tiers, chegl ins na so betg giuditgier davantor. Enqualtgi persungas ins canoscha e so, tgi varon pac interess da cumprar, otras ins na canoscha betg.» Igl unic tgi intganta? Ensatgi tg’è ancunaschaint d’aveir interess è Hansjürg Christoffel, igl represchentant dall’acziunaria principala – la Christoffel Holding SA. Gio igl mars 2023 – cura tg’igl concurs è nia public – ò Hansjürg Christoffel detg anvers RTR tgi la sia firma vigna a sa participar agl intgant. La Christoffel Holdig SA è pinavant la pi gronda creditoura dalla Bogn Alvagni SA. Or digl extract digl register funsil resorta: ella posseda dretgs da pègn funsil (Grundpfandrecht) da var 4 000 000 francs. An vista agl intgant ò Hansjürg Christoffel confirmo la sia participaziun e detg anvers la FMR: «Ia suppon tg’ia seia igl unic tgi vign a sa participar, ma schi exact ins na so chegl betg davantor.» Pinavant n’ò el pero betg lia piglier posiziun avant igl intgant. Reparaturas pi grondas èn basignevlas Tgi detta an futur puspe en bogn public an Val Alvra è er aint igl interess digl cumegn d’Albula/Alvra – noua tg’igl bogn sa catta – resp. igl cumegn vaschign da Barvogn Filisour. Tots dus mastrals on gia accentuo chegl gio igl favrer passo – curt avant igl concurs – aint igl discurs cun la FMR. La suprastanza communala d’Albula/Alvra vegia er gio discurria davart ena eventuala compra digl bogn, ma igl prietsch fiss sto mengia ot, ò gia detg da lez taimp igl mastral Daniel ­Albertin. Ed ossa? Sa participescha forsa igl cumegn agl intgant public? Daniel ­Albertin remartga igl suandont: «Cura tgi nous vagn fatg las examinaziuns avant en pêr onns per cumprar igl bogn è sa musso tgi fissan basignevlas reparaturas per ena somma pi gronda, uscheia tgi vessans dad eir avant cumegn. Schi cumpragn igl bogn, alloura igl vainsa angal cumpro. Las consequenzas finanzialas per mantigneir el anavant èn en toc pi grondas tgi la cumpetenza dalla suprastanza.» Igl «scenari ideal» fiss tenor Daniel ­Albertin igl suandont: «Ord vista digl cumegn d’Albula/Alvra fissigl ideal sch’igl bogn niss intganto e nous nissans an favour digls dabets tg’èn anc avant mang. Pinavant beneventessans schi dess puspe en affar turistic.» Chegl beneventess er Luzi C. Schutz, mastral digl cumegn da Barvogn Filisour: «Scu cumegn vaschign n’ègl ansomma nign’opziun da sa participar agl intgant. Nous speragn pero, tgi detta ena bunga schliaziun ed en nov scumanzamaint. Nous ans giavischagn, tg’ins possa piglier se puspe igl travagl, an tge furma er adegna. Per indigens e giasts è chegl ena purscheida impurtanta.» Istorgia e cefras digl bogn deficitar 2001: Igl bogn vign avert ed ò davert anfignen allas 22.00. Valour da nov tenor igl uffezi per la valetaziun d’immobiglias: 4 643 405 francs. Igls amprems onns dombra igl bogn ple tgi 80 000 visitadras e visitaders ad onn. 2006: 76 000 visitaders. 2009: Igl pi schlet onn da gestiun. I suondan maseiras per redutgier igls costs. Igl domber da visitaders sa redu­tgescha cuntinuadamaintg. 2012: Ouras d’avertura vignan redutgeidas per en’oura sen las 21.00. 2013: Taimps d’avertura vignan redutgias anc eneda – igl bogn è avert angal anc anfignen las 19.00. 2015: Igl bogn dombra anc 43 320 visitadras e visitaders ad onn. Igl onn da fatschenta sera sainza gudogn uscheia tgi na pon betg neir fatgas investiziuns. 2016: Las ouras d’avertura vignan prolungadas perchegl tg’on procuro per vilantaziuns. Igl bogn è davert puspe anfignen las 20.00, igl venderde anfignen las 21.00. 2017: 40 800 antradas ed en deficit da 240 000 francs. 2018: La Bogn Alvagni SA marchescha per la dieschavla geda an seria en deficit. 2019: Bogn è anc avert, ma proclamescha tgi dovra sustign finanzial, schiglio stuess el sarar, chegl causa tgi igl domber da visitaders è sa redutgia per la mesadad siva dall’avertura. 2020: Pandemia da corona cun restricziuns. 2021: Igl bogn resta saro. Muteiv: las finanzas scu consequenza dalla pandemia. Igls 17 ampluias vignan relascheas. 2022: Ins less cattar investours per pudeir realisar en project da hotel e manar igl bogn sainza deficits. Chegl reuschescha betg. Dabets: 1,3 milliuns francs. Mars 2023: La Bogn Alvagni SA depona la sia bilantscha, la procedura da concurs pò antschever. Settember 2023: Igl termin pigl intgant vign definia pigls 27 ­d’otgover 2023. La stema dall’immobiglia e digl taragn monta ad 1,8 milliuns francs. (fmr/sab) Gio prest treis onns n’è chella piscina betg ple neida amplaneida cun ava. Igl bogn dad Alvagni è saro. Igl suler d’antrada digl bogn dad Alvagni. Tigl bogn totga er en’ustareia. Intganto vign venderde igl bogn da cura cun l’ustareia ed ena surfatscha da 4 100 m². Tgi davainta igl nov possessour u la nova possessoura digl bogn dad Alvagni? Venderde vign el intganto.

Karin Niederberger è la nova presidenta dall’Uniun cuppa mundiala Lai. Da pudeir organisar a Lai cursas da skis dalla cuppa mundiala vign adegna pi grev. Alla fegn da mars 2024 ò li a Lai igl campiunadi svizzer dallas disciplinas tecnicas. Sonda passada ò gia li la 20avla radunanza da commembers e commembras dall’Uniun cuppa mundiala Lai. Da preschaint ò l’uniun 220 commembers singuls, 116 famiglias tg’èn commembras, 50 commembers collectivs, tschintg commembers centrals, quatter donatours e dus commembers d’onour. Igl davos onn è Bruno Fläcklin sto agl timung ­dall’uniun, scu president ad interim. El ò er mano la radunanza da giubileum alla sala da cultura a Lai. Igl davos onn seia la suprastanza sa fatschentada cunzont cun la strategia dall’uniun. Sainza ena strategia clera fiss sto anc pi grev da cattar ena persunga tgi surpeglia igl uffezi da president u da presidenta, ò detg Bruno Fläcklin. Neir risguardo aint igl calender è ena gronda sfeida Ins vegia s’occupo cugl avigneir ­dall’uniun, igl svilup da chella, noua tgi l’uniun duess metter igl focus, la visiun a lunga vista e schizont er tematiso d’annullar l’uniun, ò detg igl president ad interim. La renovaziun extendeida dall’infrastructura agl Heimberg a Parpan seia er stada an tavla, en’eventuala pista permanenta da trenadi e d’optimar igls indrezs da far neiv. La visiun la pi gronda seia da realisar igl 2037 igls campiunadis mundials da skis a Lai, ò punctuo Bruno Fläcklin. Anfignen alloura duess Lai esser organisatour da cursas dalla cuppa mundiala da skis, d’aglmanc en final dalla cuppa mundiala da skis, cursas dalla cuppa d’Europa u er en campiunadi mundial da skis digls juniors. Pertutgont chellas occurrenzas ins seia er an contact cun Swiss Ski ed er cun Lai Pendicularas SA. Proximamaintg ins vigna er a contactar igls cumegns dalla regiun e preschentar las fegnameiras e las visiuns dall’uniun, ò detg Bruno Fläcklin. Ena gronda fegnameira seia tgi la FIS, la Federaziun internaziunala da skis, surdess a Lai igl schaner 2026 l’organisaziun da dus cursas dalla cuppa mundiala da skis dallas donnas, en Super G ed en slalom gigant. «Da neir risguardo aint igl calender dalla FIS scu li per organisar cursas dalla cuppa mundiala da skis è ena gronda sfeida schi betg en’impussebladad», dei Bruno Fläcklin. Adegna stada collieida cugl sport da skis Igl president ad interim è sa musso ventirevel da preschentar cun Karin Nieder­beger ena persunga tgi surpeglia igl uffezi presidial dall’uniun. La donna da Malix è mastrala digl cumegn da Churwalden e siva da 14 onns er presidenta dall’Uniun svizra da giudladers. Cugl sport da ski ­alpin seia ella stada collieida siva d’unfant. Tiers esser stada commembra dalla «JO» a Lai, davantada ena skiunza internaziunala seia ella tuttegna betg. Persiva seian sa dadas ordlonder bleras amicez­tgas, ò menziuno Karin Niederberger. Cun gronda mutivaziun, passiun e plascheir surpeglia ella gugent chel mandat per manar l’uniun an cuminanza cun la suprastanza an en bung avigneir, ò detg la nova presidenta. Ainten l’istorgia da 20 onns dall’uniun è Karin Niederberger l’amprema donna tgi stat agl timung. ­Nias reeligias an suprastanza per la perioda 2023–2026 èn: Silvano Beltrametti, Beat Fausch, Bruno Fläcklin, Rolf Schumacher e Thomas Küng. Els represchaintan ainten la suprastanza igls commembers centrals (turissem, pendicularas, cumegns). Commembers libers dalla suprastanza restan scu anfignen ossa Luana Bergamin e Leo Engler. Da nov è Manuel Brugger nia eligia an suprastanza. El è gio ples onns manader dallas cursas internaziunalas a Lai e canoscha uscheia er l’uniun. Igl onn da gestiun dall’uniun sera cun en gudogn da 2 500 francs tar antradas da 72 000 francs. Bruno Fläcklin, tg’è sto igl davos onn president ad interim dall’uniun, cun Karin Niederberger, la nova ed amprema presidenta dall’uniun. Alla fegn da mars 2024 ò li a Lai igl campiunadi svizzer dallas disciplinas tecnicas.

Clera victorgia da 9:3 digl Club da hockey Lai/Valbella cunter Weinfelden. Igl success è dantant betg sto bler oter tg’en’obligaziun. Persvadia on igls indigens cun mussar collectivamaintg ena bunga prestaziun. Siva dalla tarada da 7:3 cunter Illnau/Effretikon ò Lai/Valbella retschet sonda passada a tgesa aint igl Center da sport Dieschen cun Weinfelden en adversari per en po pi debel tgi igls Turitges. Igls Grischuns on alloura durant 60 minutas er mai fatg l’impressiun da perder chel gi cunter l’equipa digl cantun Turgovia. Chegl tgi pertotga la disciplina èn igls giuieders da Lai/Valbella alloura betg gist sa mussos scu igls pi corrects cun cassar gist set casteis a mintgamai dus minutas. Treis gols da Livio Roner Cun l’amprema offensiva da Lai/Valbella è er gist crudo igl amprem gol dalla parteida. Signia igl 1:0 pigls Grischuns ò Livio Roner, egn digls capoatta­tgeders da Lai/Valbella, siva 56 secundas. Er siva digl gol d’avantatg ò igl team indigen fatg squitsch cugl intent da marcar schi spert scu pussebel igl sagond gol digl gi. Duvro ègl alloura 14 minutas anfignen tg’è reuschia a Lai/Valbella da far igl 2:0. Marco chel, e chegl cun en solo, ò danovamaintg Livio Roner. Aint igl terz da mez èn crudos an tot gist tschintg gols. Ainten la 21avla minuta ò Yannick Bruderer augmento igl resultat per la squadra indigena sen 3:0. Curt siva ò Jan Ferrari casso en castei da dus minutas, uscheia tgi Weinfelden ò pudia dar an surdomber. Cuzzo ò chel surdomber exact 24 secundas anfignen tigl amprem gol digls giasts dalla Svizra orientala. Pac siva ò Livio Roner fatg igl 4:1 per Lai/Valbella ed igl sies terz gol ainten chella parteida. Siva da chel èn marschos an curt taimp dus giuieders dall’equipa indigena segl banc da castei. Igls Grischuns on damai gia da dar cun dus omens pi pac ed on casso immediat igl sagond gol da Weinfelden. Ainten la 31avla minuta ò Orlando Scherz marco cun en solo igl 5:2 tigl resultat intermediar per Lai/Valbella. Anc quatter gols da Lai/Valbella Igl davos terz è sto ple u manc ena show digl team indigen segl glatsch cun signier l’equipa grischunesa anc quatter gols. Igl seisavel gol per Lai/Valbella è crudo gio siva 40 secundas digl davos terz. Jan Monstein ò do en pass a Luca Infanger e chel ò concludia l’acziun cun marcar igl 6:2. Ensatge pi tard ò Dario Gredig fatg en ulteriour gol pigls Surmirans. A Weinfelden è reuschia da scursaneir igl resultat sen 7:3. Ma pac sessour on igls indigens alloura marco anc dus gols antras Marc Cola ed Orlando Scherz, chegl tigl resultat final da 9:3 per Lai/Valbella. Center da sport Dieschen, Lai, 85 aspectatours Lai/Valbella-Weinfelden 9:3 (2:0, 3:2, 4:1) Lai/Valbella: Sergio Collet, Raoul Seiler, Dario Noah Oswald, Yasin Agha, Marco Just, Fabio Just, Yves Koch, Jan Mon­stein, Livio Roner, Dario Gredig, Luca Infanger, Marc Cola, Yannick Bruderer, Orlando Scherz, Armando Bearth, Jan Ferrari. La defeisa da Lai/Valbella è bagn er stada sot pressiun, an general ò ella pero fatg ena bunga impressiun. En cumbat tranter Yasin Agha (san.) e Kristian Gorz.

Cun en gi da vaglia e la victorgia da 5:2 cunter Lumnezia è la runda d’aton eida a fegn pigl CB Surses cun en success mirito. Igls Sursetters on persvadia durant l’antiera parteida. Cugl gi cunter Lumnezia è igl CB Surses s’inscuntro sen en adversari tgi totga ainten la 4. liga tar egn digls ferms teams. Per tottas dus equipas vogl ainten chel gi er adegna per l’onour, è la parteida ensacu er en derbi tranter dus valladas. Sonda passada èn alloura tottas dus squadras sa mussadas dalla sia miglra vart e giuia durant 90 minutas en ballape attractiv, offensiv e per en gi dalla 4. liga ena parteida da nivel fitg ot. L’amprema mesadad angulivada Bagnspert tgi igl arbitrader ò do liber igl gi è sto evident tgi segl plaz sa cattan dus teams tgi vignan strousch a far l’egn l’oter regals. Sias ambiziuns da turnar an Lumnezia cun treis puncts on igls giasts fatg valeir cun tutgier ainten la setavla minuta angal la pitga siva dall’amprema ac­ziun pi privlousa. Sessour è igl inscunter sto ple u manc angulivo tiers tgi Surses ò gia miglras schanzas d’eir an avantatg. ­Duvro ègl alloura en penalti per tgi egna dallas dus equipas segnan igl amprem gol digl gi. Cun tarar Enrico Carisch siva 20 minutas ingist en Lumnezian ò igl arbitrader do en penalti cunter Surses. Cunter igl schoz bagn plazzo ò Niclo Devonas, igl goli indigen savia far pac. Strousch 40 secundas pi tard ò igl team indigen marco antras Giatgen Mitgel Bellini igl 1:1, chegl siva d’ena cumbinaziun cun Manuel Simonet. Ainten la 27avla minuta è Surses ia an avantatg cun 2:1 siva d’en bel gol da Men Andreia Candreia. Retschet igl pass ò el da Giatgen Mitgel Bellini, igl capitani, tg’ò giuia ena ferma amprema mesadad. Siva 29 minutas è reuschia agls Lumnezians da marcar igl 2:2, chegl siva d’en ambrogl tar la schiglio defeisa stabila da Surses. Anfignen alla fegn dall’amprema mesadad ò l’equipa indigena fatg pressiun e gia cunzont antras Enrico Carisch, Men Andreia ­Candreia e Manuel Simonet schanzas da far igl terz gol per Surses. Crudo è chel tuttegna betg cun esser la defeisa da Lumnezia bagn organisada. En schoz da radond 30 meters Las ampremas diesch minutas dalla sa­gonda mesadad ò Lumnezia giuia pi concentro e cun daple tgatsch tgi igls indigens. La pi gronda pussebladad da signier igl 3:2 pigls giasts ò gia siva 58 minutas Mauro Demont. Curt avant veva alloura mantganto Linard Augustin da marcar igl gol d’avantatg per Surses. Igl 3:2 pigls Sursetters ò fatg siva 61 minutas Enrico Carisch e chegl cun en colp da radond 30 meters, cunter igl qual Fabio Casanova, igl goli da Lumnezia ò betg gia en sulet stetg. En gol da belezza scu pac vasia a Tinizong. Curt sessour on igls giasts gia ­disfurtegna cun marcar Paul Alig en autogol tigl avantatg da 4:2 per Surses. Siva da chel on igls Lumnezians tut­tegna betg laschea crudar las alas e surpiglia per las proximas diesch minutas igl cumond segl plaz. Gia las miglras pussebladads da midar igl resultat on Danilo Blumenthal, Marco Blumenthal e Mauro Demont. Augmento igl resultat sen 5:2 ò ainten la 76avla minuta Enrico Carisch an cumbinaziun cun Manuel Simonet. Igl davos quart d’oura èn igls Lumnenzians nias tar ples schanzas. Fatg fegn a chellas ò alloura Niclo Devonas, tg’ò testifitgia tg’el è egn digls pi ferms golis dalla 4. Liga e pigls Sursetters da gronda valour. Plazza d’Ava Tinizong, 40 aspectatours Surses-Lumenzia 5:2 (2:2) CB Surses: Niclo Devonas, Linard Augustin, ­Gianluca Augustin, Robin Demarmels, Corsin ­Carisch, Mauro Simonet, Enrico Carisch, Gia­tgen Mitgel Bellini, Ivano Simonet, Men Andreia Candreia, Manuel Simonet. Reserva: Bernardo Bonifazi, Nico Demarmels, Julian Jenal, Adriano Simonet, Dorian Sonder, Fabio Stecher. Cun la victorgia cunter Lumnezia ò igl CB Surses fatg agl sies donatour e benefactour Walter Ben Aeberli igl pi bel regal segl sies 92avel anniversari tg’el ò gia sonda passada. El ò retschet en tricot cun las sottascripziuns digls giuieders.

Da preschaint è a Brinzauls nign prievel ple perveia dalla bova: La raschung per midar dalla fasa mellen sen la fasa verda. Damai è igl li puspe abitabel. Singularas èn alloura las constataziuns fatgas da geologs pertutgont la bova. Chellas èn neidas preschentadas gievgia passada alla publicitad. Geologs e spezialists on reconstruia la bova da Brinzauls dalla notg digls 15 segls 16 da zar­cladour 2023. Chella notg èn passa en milliun cubics material nias oragiu dalla crepla sur vischnanca, per bung cletg sainza far pi gronds donns. Las persungas digl rom on confirmo tar la seira d’infurmaziun dalla gievgia passada a Casti tgi igl «Rutsch» vess savia aveir bler pi ­noschas consequenzas pigl li. Sen fundamaint da bleras datas, maletgs, tungs, ramours e colps on igls geologs e spezialistas examino la bova e ple u manc savia reconstrueir ella per propi cattar or tge tg’è succedia cun neir la bova oragiu dalla muntogna an direcziun Brinzauls. La situaziun da periclitaziun per la vischnanca da Brinzauls seia sa redutgeida an en cuntign siva dalla bova d’avant passa quatter meis, ò detg igl geolog Michael Josuran. El ò er detg tgi igl sarvetsch da preavertimaint veia actualmaintg nign prievel tgi dess ainten las ­proximas emdas danovamaintg en evenimaint pi grond cun en’ulterioura bova. Ple u manc ainten tot igls lis da misiraziun seian cun pacas excepziuns tschassadas las sveltezzas da muvimaint u tg’ellas stagneschan, ò menziuno igl geolog. Naturalmaintg ins tigna venavant de e notg la situaziun dalla muntogna an îgl cun misiraziuns, maletgs e datas. Ena cumbinaziun nunspitgeida Igl geolog Reto Thöny ò detg tgi la notg dalla bova seia bagn succedia igl scenari igl pi cartevel cun ena crudada da crappa (Felssturz) e cun ena bova da caltschignatsch (Schuttstrom). La cumbinaziun dalla bova chella seia alloura stada digl tottafatg nunspitgeida. An direcziun vischnanca seia nia oragiu igl amprem igl ­material tgi sa cattava sot la crepla ca. anmez igl toc da 600 meters. Chel seia sa farmo pacs meters avant l’anterioura tgesa da scola. Pir siva tgi chel seia sto aval seia suandada la crudada da crappa. Cun esser gio igl material noagiu vegia chel freno ferm la crudada da crappa. «Per bunga sort è chegl sto uscheia, pertge schi la crudada da crappa fiss succedeida scu amprem alloura fiss la vischnanca stada fitg donnageda», dei Reto Thöny. El ò er detg tgi la crappa seia neida oragiu dalla crepla cun ena spertezza dad 80 km/h. La bova da material chella vegia gia ena sveltezza da ples 100 meters l’oura. Igl toc igl pi sensom digl tratg dalla bova exista da dolomit sfratgea, da mez da dolomit cumpact e giudem seia igl material plattaschogn cumpact. Cun neir la bova oragiu an dus parts e cun aveir mintgamai en volumen d’angal passa en mez milliun cubics material seia igl volumen sto uscheia an veir senn a favour digl li, ò punctuo Reto Thöny. 13 denunztgas Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra ò detg igl suandont: «Er sch’igl prievel d’en ulterioura bova n’è betg avant mang supplitgescha mintgign e mintgigna da ris­guardar igls scumonds da passar veias da viandar saradas ordvart Brinzauls». El ò er menziuno tgi siva dalla notg tgi la bova è neida oragiu dalla muntogna vegia igl cumegn gia da far 13 denunztgas cunter persungas tgi n’èn betg sa ti­gneidas agls scumonds. Daniel Albertin ò detg tgi tractadas vignan igl mument 13 proceduras da multas. Cun midar ossa dalla fasa mellen sen la fasa verda seia er pussebel da schliier igl stab directiv communal. Igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra ò angraztgea allas 30 persungas tg’on igls davos meis appartignia a chel gremi. Angraztgea ò Daniel Albertin cunzont a Reto Simonet, schef digl stab directiv digl cumegn, a Curdin Nicca, pulicist, a Roland Farrér, cumandant da pumpiers ed a Patrick Brunold, digl uffezi cantunal da schurmetg dalla populaziun. En angraztg spezial ò el drizzo a ­Christian Gartmann tg’è sto responsabel per la communicaziun ainten chel gremi. Cun ossa pudeir renunztgier agl stab directiv communal schea la responsabladad puspe tar la suprastanza digl cumegn d’Albula/Alvra, ò menziuno Daniel Albertin. El ò er detg: «Lagn sperar tgi vign betg ple tar en’evacua­ziun, dantant esser persvadias tgi chegl è uscheia dastgainsa tuttegna betg». Chegl tgi pertotga la veia da Lantsch a Brinzauls saptga el angal deir tgi igl uffezi da construcziun bassa digl cantun fetscha igl sies pussebel da cattar schi spert scu pussebel ena soluziun adattada (varda LQ digls 6-10-2023). Daniel ­Albertin ò supplitgia d’aveir pazienztga er cun esser la procedura da permissiun per chel project tot otra tgi simpla. Craps tg’eran gio nias oragiu avant la bova ò la bova alloura stumplo an­fignen 80 meters an direcziun bietg da scola. Igls dus geologs ed igl mastral fon en’analisa digl capito la notg dalla bova. (da san.) Michael Josuran, Daniel Albertin e Reto Thöny. Examinaziuns geologicas conferman, la bova da Brinzauls è neida oragiu an dus parts, chegl a favour digl li.

Igl suveran da Barvogn Filisour ò reeligia chesta dumengia igl sies mastral communal Luzi C. Schutz cun 234 vouschs. Chegl cun ena participaziun digl suveran da 45,8 %. 43 ulteriouras vouschs èn eidas a singulas persungas. Igl om da Filisour è sto igl unic candidat tg’è sa mess a disposiziun pigl post. Schutz è nia eligia igl onn 2017 scu amprem president digl cumegn fusiuno. (fmr/sab) Igl mastral digl cumegn da Barvogn Filisour Luzi C. Schutz è nia reeligia.

«Piglier en congedi digl mintgade» – chegl è la campagna tgi Turissem Savognin Beiva Alvra SA ò lantschea igl settember per far front alla mancanza da persunal aint igl sectour turistic. Tenor Luana Tscharner digl turissem duess la campagna «Auszeit» carmalar indigens, sagond-dimorants u studentas da piglier en «congedi» e luvrar enqualtgi emdas u meis ainten la regiun. En model da success. «Igl è fitg urgent», dei Luana Tscharner. La manadra suppleanta da Turissem Savognin Beiva Alvra SA sa referescha alla mancanza da persunal qualifitgia per la staschung d’anviern vegnenta tgi scumainza an bung en meis e mez. «Avant curt vaia discurria cugl schef dalla gastronomia dallas pendicularas Savognin ed el am ò detg tg’el tschertga anc adegna persunal, cunzont aint igl servis. I detta nignas annunztgas ed el seia angraztgevel per mintga sustign.» Sustign porscha perchegl siva digl settember 2023 gist igl turissem sez: «Auszeit» – sa nomna la campagna tgi Turissem Savognin Beiva Alvra SA ò lantschea sur different material da reclama scu flyers e via social media. Inditgier tot igls giaveischs E chel «congedi» resp. la campagna «Auszeit» funcziuna dètg simpel: Persungas interessadas tg’on gost da luvrar en pêr emdas u meis ainten en menaschi staschunal pon s’annunztgier via QR-code resp. formular online. Lò pon ellas ed els er gist inditgier tot igls sies giaveischs: cura, quant dei e noua tg’els luvressan gugent p.ex. scu scolasta da skis a Beiva, scu mascottin Flurin tar las Pendicularas Savognin ni scu gidanter ainten cuschigna. Igl turissem gioia cò la rolla d’ena sort plattafurma. Ni cun igls pleds da Luana Tscharner: «Nous vagn lia en sistem simpel. Cugl formular inditgescha la persunga igls sies interess. L’annunztga nunlionta vign tar nous e nous transmattagn chella alloura agl menaschi turistic correspondent.» «Ager an pe da sa lamentar» La staschung d’anviern vegnenta ed igl persunal tgi mantga n’è ansasez navot da nov, mabagn ensatge ancunaschaint gio digls davos onns. «Mancanza da persunal qualifitgia dattigl an differentas branschas ed è cunzont aint igl turissem en grond tema, ed ea, nous vagn mengia pac persunal per pudeir occupar tot las plazzas», accentuescha Luana Tscharner. La regiun vegia perchegl iniziia la campagna tenor igl motto «ager an pe da sa lamentar». Ma pertge duess ensatgi s’annunztgier pitost via ena tala campagna an pe via d’en inserat classic? Luana Tscharner: «Nous speragn da contanscher cun la campagna ‹Auszeit› indigens, pensiunos, igls noss radond 3000 sagond-dimorants u per exaimpel er absolventas ed absolvents digl gimnasi. I sa tracta d’ena sort congedi digl mintgade – damai far eneda ensatge oter. Gist oz vaia mano en discurs da preschentaziun cun ena donna da 19 onns da Berna tg’è neida attenta via la campagna sen social media e less luvrar alla bar. Blers riscan forsa er betg da s’annunztgier sen en inserat classic, la campagna è forsa pi nunlionta.» Schi vigna alloura sottascretg alla fegn digls chints en contract da lavour u betg na saptga ella betg e tuttegna mossa la campagna gio ossa success: «An terma da chellas seis emdas vainsa survagnia tranter 40 e 45 annunztgas, chegl è en grond success.» Luana Tscharner menziunescha scu exaimpel la Scola da skis Savognin tgi vegia survagnia en pêr annunztgas graztga alla campagna. «Chegl è fitg allegrevel.» Lavour da pionier Ma pertge ègl ansomma pensum digl turissem da procurar per persunal? Luana Tscharner: «Nous vandagn la regiun da vacanzas Val Surses ed igl è impurtant tgi possan vender en bung product e chegl è pussebel angal sch’igls menaschis èn pronts per igls blers giasts.» La campagna «congedi» ins pudess er numnar en tant lavour da pionier, aglmanc n’è betg ancunaschaint a Luana Tscharner en model sumigliaint an otras destinaziuns. «Mintga destinaziun ò chels problems e fò igl sies pussebel per cattar persunal.» Inizianta ni instigadra digl project seia stada Tanja Amacher, la manadra digl turissem. «Sch’ella vo a spass cugl tgang la vignan savens bungas ideias», dei Luana Tscharner cun en reir. Detg e fatg. Siva discurs cugls menaschis turistics ainten la val – scolas da skis, pendicularas, gastronomia e hotellareia – ins seia sa cunvignia tgi la campagna pudess purtar success ed alloura è nia elaboro en concept correspondent. Chegl an terma dad en pêr emdas. «Chegl è sto pitost a curta vista la stad passada.» Risguardar giaveischs e preteisas digl persunal E tuttegna, tot las plazzas staschunalas pigl anviern vegnent an Surses n’èn oramai betg anc occupadas ed er an futur saro la mancanza da persunal en tema. Luana Tscharner è dantant persvadeida: «Scu patrungas e patrungs stuaronsa risguardar er an futur en tant giaveischs e preteisas digl persunal. Chegl funcziunescha forsa betg ple scu pi bod.» «Congedi» è ossa lantschea pigl anviern vegnent. Tenor Luana Tscharner seia la campagna pero er concepeida tg’ins pudess far adiever dad ella la stad resp. igl anviern 2024 – tot tenor basigns. «La campagna è fitg bagnveissa tigls menaschis turistics ed i rinforza an mintga cass er l’egn l’oter ainten la val.» En flyer tgi porta oramai success: Passa 40 annunztgas ègl do graztga alla campagna «Auszeit» dalla Turissem Savognin Beiva Alvra SA per cattar persunal pigls menaschis turistics.

Cun Salouf, igl sies li da vaschign, vegia el ena relaziun ferma. Chegl dei Jeff Baltermia, igl schurnalist da sport tar SRF ed a parteir digl schaner 2024 er moderatour da sport aint igl studio. Alla FMR ò igl om da 36 onns do pled e fatg. L’emda passada ò SRF, la televisiun svizra, communitgia tgi igl team da moderaziun da sport vigna rinforzo antras Jeff Baltermia e ­Mevion Heim. Pigls fans da ballape ed per las persungas tgi vardan regularmaintg gis da ballape dalla naziunala svizra ed er digl campiunadi svizzer da ballape, è Jeff Baltermia en schurnalist ancunaschaint ed er popular. El segna adegna puspe per intervistas, reacziuns ed infurmaziuns agl our dallas parteidas da ballape e chegl sen camp naziunal ed internaziunal. Persungas tgi canoschan igls noms dallas schlattagnas rumantschas canoschan er bagn la schlattagna Baltermia. Chellas persungas son alloura er tgi igls Baltermias èn vaschigns ed uriunds da Salouf e tgi a Salouf abiteschan da preschaint er ples famiglias tg’on nom Baltermia. Da supponer è tgi actualmaintg è Jeff Baltermia, igl om da 36 onns, la persunga la pi ancunaschainta e populara dallas famiglias Baltermia. El è siva dad otg onns schurnalist da sport tar SRF. D’unfant bler a Salouf tar tat e tatta Naschia e carschia se è Jeff Baltermia a Basilea, scu egn digls treis fegls d’Angelo e Nadine Baltermia. Da preschaint stat igl schurnalist da sport cun sia donna Nadja Baltermia ed igls dus mats da treis onns e set meis a Muttenz, noua tgi igl pêr ò cumpro ena tgesa. Igl sies dialect da Basilea tradescha tgi Jeff ­Baltermia è betg ia a scola a Salouf u tratg se a lò. Tuttegna, cugl sies li da vaschign ò el ena ferma relaziun. «Ia sung losch d’esser da Salouf ed er losch d’esser vaschign d’ena vischnanca rumantscha», dei Jeff Baltermia. D’unfant ed er scu giuvenil seia el sto savens e fitg gugent a Salouf tigl tat e la tatta. Chegl èn Roc Baltermia, barmeir e Sonja Baltermia, barmeira. Anc oz vigna el gugent a Salouf, schi er betg tant scu d’unfant e giuvenil. A Salouf vegia sia famiglia anc en’abitaziun ed aglmanc egn anfignen dus gedas ad onn passainta el gugent igl taimp da vacanzas cun la famiglia a Salouf, ò detg Jeff Baltermia. El viglia er tgi igls sies dus mats canoschan Salouf e tg’els saptgan da tge li tg’els seian vaschigns. «Chegl è per me da gronda muntada e d’impurtanza», manegia igl schurnalist da sport da SRF. Jeff Baltermia dei: «Ia sung adegna puspe gugent a Salouf». Deplorablamaintg saptga el betg rumantsch, oter tgi varsaquants pleds. Stibgia schurnalissem e communicaziun Siva dallas scolas fundamentalas è Jeff Baltermia sa decidia da stibgier a Winterthur schurnalissem e communicaziun. Avant tgi scumanzar la lavour schurnalistica tar SRF ò el luvro scu schurnalist tar Telebasel ed er a ­Minca tar Sport 1. La sia proximitad tigl ballape dereiva betg da navot, avend Jeff ­Baltermia do cugls sies dus frars Flurin e ­Carol Baltermia tigl FC Old Boys Basilea. Jeff ­Baltermia sez, ò scu goli alloura er treno per en taimp scu junior tigl FC Basilea, sainza far igl zap aint igl cader principal. Agl microfon è Jeff Baltermia ena per­sunga versada, en om tgi tgapescha igl sies mastier ed en schurnalist da sport digl rom. El rapporta schi real e neutral scu pussebel, el è eloquent, adegna spontan e cunzont er adegna preparo bagn per far las intervistas. Chegl èn er raschungs tgi Jeff Baltermia dastga moderar a parteir digl schaner 2024 or digl studio da SRF. Cunzont emissiuns da ballape dalla Super League. Vign da nov a moderar er or digl studio: Jeff Baltermia. Copyright: SRF/Gian Vaitl Jeff Baltermia an discurs cugls dus ballapeists internaziunals Ricardo Rodriguez (san.) e Granit Xhaka.

Igl bogn da cura ad Alvagni Bogn è er siva digl intgant anc adegna an mangs dalla famiglia Christoffel da Tavo. Nignas otras persungas on gia interess da cumprar igl travagl tg’è siva da treis onns saro. L’istorgia da success digl bogn da cura ad Alvagni Bogn chella ò scumanzo igl 2002 cun l’avertura. Igl «bab» da chel è sto schi lagn deir uscheia igl impressari d’immobiglias Hans Christoffel da Tavo. Igl investour principal ò adegna detg igl suandont: «Igl bogn è igl mies 7avel unfant.» Chegl è adegna sto uscheia e gist perchegl ò la situaziun finan­ziala dalla societad acziunara digls davos diesch onns fatg gronds chitos agl om tg’è da preschaint ainten la vigliadetna dad 86 onns. Ad el è tiers las grondas sommas tg’el ò mess a disposiziun ord l’atgna bursa betg reuschia d’evitar igl concurs digl bogn. Fascheva igl bogn igls amprems diesch onns anfignen 80 000 antradas è chel domber siva digl 2010 sa redutgia dad onn tar onn sen stgers 35 000 antradas. Er en dulzamaint digl capital d’aczias ò betg purto fretgs cun simplamaintg reunztgier giasts ed indignes d’eir a far bogn ad Alvagni Bogn. Plessas gedas èn igls taimps d’avertura digl bogn nias redutgias per spargner costs da persunal ed igl bistro ò redutgia la purscheida. Er igl dulzamaint digls prietschs per eir a far bogn on betg gia igl success spitgia. Igl 2020 ò Hans Christoffel saro igl bogn e vers 15 ampluias on pers lour plazza. Igl mars 2023 è alloura suando igl concurs digl bogn avend la societad aveir dabets da 3,7 milliuns francs. Contribuia bler agl deficit digl travagl on alloura er igls costs d’energeia, els tg’eran digls bungs onns digl bogn anc tar 30 000 francs ad onn ed igls davos onns tg’igl bogn è sto avert tar radond 130 000 francs. Cumegns ed acziunaris La consequenza digl concurs è alloura tgi igl bogn è nia intganto e tgi la Christoffel Holding SA cun Hanjsürg Christoffel ò cumpro igl bogn inclus igl bistro. Igl fegl digls conjugals Hans e Paula Christoffel è sto l’unica persunga tg’ò gia interess da cumprar igl bogn e surpiglier chel cun l’antiera surfatscha da 4100 meters quadrats. La valour stimada per object e taragn davart digl uffezi da scussiun a Casti era tar 1 800 200 francs. Igl 2001 veva chel anc ena valour d’immobiglias da 4,6 milliuns francs. Menziuno seia tgi la Chri­stoffel Holding SA è la pi gronda creditoura dalla Bogn Alvagni SA. La raschung tgi Hans­jürg Christoffel ò cumpro igl bogn è tgi la Christoffel Holding SA era an possess digl dretg da pegn immobigliar (Grundpfandrecht) da vers 4 milliuns francs. Cun chella somma ò el savia cumprar igl bogn, dantant pers 2 milliuns francs e persiva è la societad acziunara puspe an possess digl bogn. Chegl vot deir tgi siva digl intgant è la viglia possessoura digl bogn, la Christoffel Holding SA, er la nova possessoura digl bogn. Pers daners on sa tgapescha er igls cumegns acziunaris, cunzont igl cumegn d’Albula/Alvra (360 000 francs) ed er igls blers acziunaris privats. La reavertura digl bogn è nign tema Scu tgi Hansjürg Christoffel ò detg, seia la reavertura digl bogn per el e las sias famiglias nign tema. Vess ensatgi interess da manar igl bogn stess chel a dispoisziun gratuit. Realitad seia tgi fiss da far investiziuns d’en mez milliun per ansomma puspe surdar igl bogn agl menaschi. La Christoffel Holding SA vi­gna an nign cass a far chella investiziun. A lunga vista savessigl eventualmaintg dar ena soluziun, dantant pigls proxims onns sieir betg, ò puncto Hansjürg Christoffel. Menziuno seia er tgi igl interess pigl intgant è sto pitschen cun esser preschaintas ple u manc angal persungas dallas medias, igl cumprader digl bogn e Remo Cereghetti, el tgi magna igl uffezi da scussiun a Casti, inclus Sara Balzer, tg’ò mano igl protocol. Cuzzo ò igl intgant betg daple tgi diesch minutas. Bogns èn deficitars An Svizra dattigl pacs bogns tgi screivan alla fegn digl onn da gestiun cefras neiras. Igls ples digls bogns èn tots deficitars e chegl vala er pigls ples digls bogns tgi vagn aint igl Grischun. Igl bogn digl Center da sport Dieschen a Lai fò an media radond passa 170 000 antradas e tuttegna tanschan chellas betg per curveir igls costs da menaschi. Igl deficit tgi igl cumegn da Vaz surpeglia chel schea annual adegna tranter 300 000 francs e 600 000 francs. Tenor igl preventiv 2023 digl cumegn da Son Murezzan ò igl bogn Ovaverva sorteidas da 7,7 milliuns francs ed antradas da 3,2 milliuns francs. Aint igl renda­chint digl 2021 digl Bogn Engiadina Scuol è da liger tgi las antradas montan a 2,5 milliuns francs. Igl cumegn da Scuol ò alloura paea igl 2021 agl travagl ena contribuziun da prestaziun dad 1,9 milliuns francs. Igl bogn digl hotel Schweizerhof a Lai chel costa agl hotel per onn 460 000 francs. Siva da treis onns è igl bogn da cura saro e chegl perveia dalla situaziun finanziala dalla societad acziunara. Hans Christoffel tg’ò investo sommas pigl bogn da cura an Val Alvra.

Chegl tgi pertotga las pernottaziuns ò la regiun da vacanzas Savognin Beiva Alvra gia igl davos onn da gestiun ena sminuziun da 4,3 %. Igl anviern 2022/23 è igl domber da pernottaziuns sa redutgia angal minimal. La societad acziunara, la Turissem Savognin Beiva Alvra SA, dattigl gio siva da tschintg onns. La repartiziun dallas aczias è la suandonta: igl cumegn da Surses ò 60 % dallas aczias, Savognin Pendicularas SA 20 % e mintgamai 10 % on l’organisaziun turistica Anvant Surses e l’Uniun da mastirants e commers Surses. Dalla radunanza generala dalla societad acziunara da venderde passo ò igl president Luzi Thomann detg, tg’en fatg plaschevel seia tgi plessas persungas indigenas e digl rom seian turnadas an Surses. Ellas segnan er per en nov tgatsch e per novas ideias ainten la val. Gist la gastronomia ed er la hotellareia seian dus fermas pitgas digl turissem e gist tar chellas ins vegia s’accurschia en nov schlantsch cun turnar gastronoms indigens an lour ­patria. Contribuia igl pi bler agl success turi­stic vegian igls carstgangs tgi veivan ainten la regiun e cunzont igls purtaders principals digl turissem. Tots travagls da sarvetsch vegian en grond maret tgi igl davos onn turistic seia sto en bung onn, ò punctuo igl president da Turissem Savognin Beiva Alvra. Igl exteriour scu gronda concurrenza Tanja Amacher, ella tgi segna per la direcziun da Turissem Savognin Beiva Alvra, ò detg tgi siva dalla ferma stad 2021 seia la stad 2022 betg ple stada schi bunga. La raschung seia tgi blers giasts svizzers seian sa decidias da far lour vacanzas aint igl exteriour e betg ple ainten las muntognas. Ella ò er fatg attent agls events tg’on gia li ainten la val ed er genero plessas pernottaziuns. Chegl èn las suandontas occurrenzas: Profix ­Bike Cup, Gigathlon ed Irontrail scu er igl campiunadi grischun digls scolasts da skis. La stad 2022 ò la regiun da vacanzas da Savognin Beiva Alvra fatg 212 809 pernottaziuns, chegl tg’è en regress dad 8,88 %. La hotellareia ò gia tar las pernottaziuns ena sminuziun dad 12,15 % e la parahotellareia schizont ena sminuziun da 26,46 %. Igl anviern 2022/23 schea igl domber da pernottaziuns a Savognin e conturn tar 348 738 pernottaziuns. Chegl èn angal 1,36 % pi pacas pernottaziuns tgi anc igl anviern 2021/22. Nignas midadas tigl cunsegl d’administraziun Tar antradas da 3 milliuns francs sera igl rendachint digl onn da gestiun 2022/23 cun en gudogn da 36 700 francs. Tar las sorteidas èn igl marketing, la reclama e la communicaziun cun 1,636 milliuns francs la pi gronda somma. Igls costs digl persunal montan a 922 536 francs ed èn per stgers 13 000 francs pi ots tgi anc aint igl onn da gestiun precedent. Turissem Savo­gnin Beiva Alvra occupescha 19 persungas an taimp cumplagn u an taimp parzial. Da chellas 19 persungas èn treis amprendists ed amprendistas. An tavla èn er stadas elecziuns dallas persungas tgi apparti­gnan agl cunsegl d’administraziun. Luzi Thomann è nia reeligia scu president ed Eveline Saupper scu vicepresidenta. Confirmos an lour uffezi èn er nias Adrian Ballat, Martin Bosshard, Roberto Guetg, Ornella Guidon e Christoph Passecker. Igls hotels an Surses on igl anviern passo bagn gia en regerss tar las pernottaziuns, dantant angal ena smiuniziun minimala. Luzi Thomann el è nia reeligia scu president digl cunsegl d’administraziun dalla Turissem Savognin Beiva SA.