Emprima acziun per sa deliberar da ballast tar il dretg chantunal en december 1998

Suenter in'analisa fundada ha il chantun Grischun entschavì questa primavaira in project enfin uss unic en Svizra che vul far urden cun il dretg chantunal sin tut ils stgalims. Sin l'entschatta december entran en vigur ils emprims pass concrets: 68 ordinaziuns da la regenza vegnan abrogadas e 92 vegnan midadas.

Il project "Essenzialisaziun e flexibilisaziun da la giurisdicziun e da l'applicaziun dal dretg" (EFLAD) ha l'intenziun d'augmentar la qualitad da las reglamentaziuns ed activitads dal stadi. Memia bleras reglamentaziuns per part betg necessarias impedischan in agir administrativ flexibel e confurm als basegns e restrenschan ils spazis libers per privats. Per quest motiv duai la quantitad da las reglamentaziuns dal dretg chantunal vegnir reducida.

Il project EFLAD stat sut la direcziun d'ina gruppa da project che vegn manada da la chanzlia chantunala. Ella sa cumpona da represchentants da mintga departament e vegn accumpagnada scientificamain da prof. Georg Müller, docent da dretg public ed administrativ sco er da scienza da legislaziun a l'universitad da Turitg.

Progress tenor plan

Ils progress dal project EFLAD succedan tenor plan. A partir da la primavaira 1997 han ins fatg urden duront in onn en il guaud da paragrafs grischun. Passa 100 emploiads chantunals han mintgamai prendì sut la marella critica lur sectur a maun d'ina glista detagliada. Da questa "controlla da l'effectiv" è vegnì fatg in rapport extendì ch'infurmescha tgenins dals decrets chantunals che pon vegnir midads u abrogads.

Suenter che la fasa d'analisa era terminada ha la gruppa da project EFLAD proponì l'emprim pass operativ ch'è vegnì approvà da la Regenza avant curt. Sin il sectur da las ordinaziuns da la regenza datti ina clerificaziun marcanta: 68 decrets vegnan abrogads dal tuttafatg, 92 vegnan midads dal tut u per part (ils decrets pertutgads vegnan publitgads en la collecziun ufficiala da leschas). Quest pachet cumpiglia tut las ordinaziuns da la regenza che pon vegnir abrogadas u modificadas senza resguard al dretg superiur. Quest emprim pass maina gia ina "deliberaziun da ballast" e meglieraziun considerabla, senza dentant cuntanscher las finamiras centralas dal project. Quellas vegnan visadas cun ils proxims pass dal project che vulan effectuar insatge sin il sectur da las leschas ed ordinaziuns dal cussegl grond. Sin quel sectur ha il pievel, resp. il cussegl grond las cumpetenzas. Igl è previs da terminar la part principala dal project EFLAD fin la mesadad da l'onn 2000.

Legitimaziun democratica

Il project EFLAD sa basa sin il program da la regenza 1997-2000. Sut il titel "Administraziun chantunala ed organisaziun statala effzienta e vicina al burgais" vegn explitgà: "Differents secturs da l'activitad statala en il Grischun pateschan d'ina gronda densitad da reglamentaziuns ch'engrevgiescha in agir administrativ flexibel e confurm als basegns. Projects sco NPM han mo in senn sch'ins reducescha a medem temp la quantitad da las reglamentaziuns. La regenza ha gia mussà sia veglia da far quai cun la consegna dal rapport da deregulaziun. Il potenzial da reducziun pon ins mo eruir cun in'examinaziun integrala dal dretg en vigur en quai che concerna las pussaivladads d'abrogar, reducir e concentrar. Parallel a la reducziun da la quantitad da las reglamentaziuns esi da sclerir concretamain co ins po applitgar las reglas che restan a moda flexibla ed en il rom da las pussaivladads giuridicas." En la sessiun da matg 1996 ha il cussegl grond prendì enconuschientscha dal program da la regenza. Il project EFLAD è vegnì discutà manidlamain e las mesiras correspundentas han chattà sustegn.

Procedura da consultaziun a la confederaziun

Visavi la confederaziun prenda la regenza posiziun concernent la midada da l'ordinaziun davart las taxas directivas sin cumbinaziuns organicas svapurantas (VOC) e tar il plan real da conducts da transmissiun electrics.

Perquai che la realisaziun da la taxa directiva VOC è pretensiusa per tut ils participads, duai l'emprim incassament da quella vegnir suspendì sin l'entschatta da schaner 2000. A medem temp vegn proponì da sursaglir l'emprim stgalim da taxa d'in franc per kilo VOC e d'anticipar per in onn il segund stgalim cun dus francs. La regenza grischuna na fa nagin'opposiziun cunter las midadas proponidas. Las premissas per in'execuziun irreproschabla vegnan meglieradas considerablamain, senza ch'ins stoppia desister d'insatge tar las finamiras da la politica da mantegnair l'aria pura e senza che l'efficacitad da la taxa vegnia pregiuditgada.

Il plan real prevedì per ils conducts da transmissiun electrics vul sclerir a lunga vista e globalmain en tge valladas u territoris ch'ins possia crear in corridor per in trassé da conducts ch'è pir da definir pli tard. El duai mussar co ils projects da conducts d'auta tensiun s'integreschan en la rait da transmissiun existenta en Svizra da las ovras electricas e da la VFF e co ins accordescha l'ulteriura planisaziun sin il stgalim federal e chantunal. Il plan real è il resultat d'ina collavuraziun da plirs onns d'autoritads federalas e chantunalas, ovras electricas ed organisaziuns da l'ambient en il rom dad Energia 2000. La regenza grischuna po approvar quest plan sulettamain sut las sequentas premissas: il plan real ha da sa restrenscher a las structuras da basa da la rait da conducts d'auta tensiun dal provediment general a partir da 200kV e, sche la rait da la viafier ha insumma da vegnir integrada, a la rait da colliaziun a partir da 130 kV, el ha da resguardar las colliaziuns cun la rait europeica ed ha d'abrogar pass da la procedura actuala per pudair cuntanscher ina simplificaziun effectiva.

Agid umanitar

Il chantun Grischun sustegna en il rom da sias pussaivladads finanzialas projects da svilup e d'agid en cas da catastrofas a l'exteriur. La regenza paja contribuziuns en la summa totala da 38'000 francs a las sequentas instituziuns:

- Crusch cotschna svizra en favur da las acziuns d'agid per las victimas da l'inundaziun a Bangladesh ed en China,

- Terre des Hommes en favur dal project d'agid als uffants cunter Aids en Uganda,

- Paun per tuts en favur dal project SAHANIVASA (sustegn da lavurantas e lavurants agriculs senza terren e purs pitschens) en Andhra Pradesh, India,

- Médecins sans Frontières en favur dal sustegn tecnic da la rait da sanitad en la regiun da Salamago, Etiopia,

- Swisscontact en favur dal program per promover ils mastergns en Bolivia, e

- Amis svizzers dals vitgs per uffants SOS en favur da la construcziun d'in vitg per uffants a Korca, Albania.

Ord las vischnancas

Da princip han ins approvà ils projects preliminars per la renovaziun/sanaziun da la chasa da scola dal vitg e da la chasa da scola cotschna a Tusaun. Vi dals custs calculads da ca. 1.25 milliuns francs vegnan messas en vista contribuziuns chantunalas da 17.5 pertschient.

La nova lescha da construcziun da Churwalden vegn approvada cun ina remartga.

Fatgs da persunal

A la fin d'october vegnan pensiunads:

- Adrian Bernegger, Claustra, vier tar l'uffizi districtual da construcziun bassa Tavau,

- Christian Capaul, Domat/Ems, polizist chantunal, e

- Enrico Turganti, Grono, manader dal center social regiunal Moesa.

La regenza engrazia a quests collavuraturs per lur servetsch prestà en favur dal chantun.

- Beat Calonder, naschì il 1955, da e domicilià a Cuira, daventa sin l'entschatta da favrer 1999 manader da secziun tar l'uffizi per la protecziun da l'ambient,

- Claudio Hagmann, naschì il 1972, da Sevelen, a Trin, daventa tecnicist IC tar l'uffizi d'informatica. El entschaiva il schaner 1999,

- Alexander Hänni, naschì il 1962, da Gerzensee BE, a Trimmis, daventa sin l'entschatta da schaner 1999 manader dal ressort cussegliaziun tar l'uffizi d'informatica, e

- Marcel Suter, naschì il 1965, dad Oberentfelden AG, a Cuira, daventa collavuratur giuridic da l'inschigner superiur tar l'uffizi da construcziun bassa. El entschaiva il marz 1999.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 29.10.1998