liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Sesida champestra: La regenza fa ina visita a Spleia

Gievgia, ils 28 da zercladur 2007, fa la regenza grischuna sia sesida champestra tradiziunala a Spleia. Ultra d'in tur tras il vitg sco er d'ina visita da Spleia turissem e da la chascharia èsi planisà d'ir a guardar la galaria al pass dal Spleia. En cas da bella aura returna la regenza alura a pe en la val. Sco ch'igl è tradiziun, vegnan tgirads cunzunt la saira ils contacts cun las represchentantas e cun ils represchentants da las autoritads da la regiun. La chaschun per far quai porscha ina tschaina communabla en l'hotel Bodenhaus.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 27.06.2007
La chatscha 2007 cumenza il 1. da settember

La regenza ha relaschà las prescripziuns da chatscha 2007. La novaziun la pli impurtanta: la chatscha cumenza il 1. da settember e vegn interrutta dals 10 fin ils 16 da settember. Las midadas da las prescripziuns da chatscha èn vegnidas limitadas a quai ch'è absolutamain necessari, per che las consequenzas dals novs temps da chatscha possian vegnir giuditgadas meglier.

Novs temps da chatscha il settember

La chatscha auta 2007 dura sco suonda: dal 1.-9 e dals 17-28 da settember. Cun ils novs temps da chatscha e cun l'interrupziun vegni empruvà d'augmentar la preda da tschiervs durant il mais da settember. Quai vegn fatg er per distgargiar la chatscha speziala da la fin d'atun ch'è stada fitg contestada.

Ulteriuras novaziuns che pon vegnir realisadas sin fundament da la revisiun parziala da la legislaziun davart la chatscha èn er la regulaziun persunala da las armas da chatscha ed il diever facilità da vehichels a motor per chatschadras e per chatschaders cun in grev impediment direct d'ir a pe.

Buns effectivs da tschiervs e da chavriels

Il chantun Grischun posseda anc adina in fitg bun effectiv da tschiervs en la dimensiun da circa 13'000 animals. Per pudair stabilisar quest effectiv èsi necessari da sajettar 4'190 animals. Ils plans da prelevaziun en las 21 regiuns da tschiervs vegnan adattads mo levamain.

L'ultim enviern miaivel ha procurà ch'ils effectivs da chavriels èn s'augmentads. En spezial vegnan puspè observads pli savens ferms bucs da chavriel.

Chatscha sin chamutschs restrenschida pervia da la tschorvadad da chamutschs

L'atun e l'enviern passà han stuì vegnir sajettads numerus chamutschs en Engiadin'ota sco er en il Grischun central. Quests chamutschs eran infectads cun la tschorvadad da chamutschs. Cun las prescripziuns da chatscha adattadas vegn mitigià il squitsch da la chatscha sin chamutschs. La durada da la chatscha vegn reducida - sco gia l'onn passà en il territori cunfinant - per quatter dis ed il contingent sin ina chaura-chamutsch.

La chatscha bassa dal Grischun è persistenta

Per la selvaschina manidla han gì las stads miaivlas dals ultims onns ina influenza positiva. Tant tar las lieurs sco er tar las giaglinas selvadias constateschan ils organs da surveglianza da chatscha buns effectivs cun in svilup constant u positiv. L'evaluaziun da la preda da chatscha è in'autra basa da datas impurtanta per planisar la chatscha bassa. Sin fundament da questas datas poi vegnir constatà che l'utilisaziun da la selvaschina manidla per la chatscha è persistenta en il Grischun. Ultra da quai gida la chatscha bassa a finanziar la tgira da las spezias da mamals e d'utschels permessas per la chatscha e protegidas.

Paucas midadas en las prescripziuns da chatscha

Igl èn vegnidas fatgas mo pitschnas midadas vi da las prescripziuns da chatscha. Quai è stà collià cun l'intenziun da pudair giuditgar meglier las consequenzas dals novs temps da chatscha.

Gremi: uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 28.06.2007
La regenza deliberescha la missiva tar la nova lescha davart ils fatgs veterinars

Cun la revisiun totala da la lescha chantunala davart ils fatgs veterinars vegn d'ina vart adattà il dretg chantunal al dretg federal modifitgà. Da l'autra vart vulan ins metter novs accents en intgins secturs. Uschia ha la regenza integrà en la lescha mesiras effizientas cunter chauns privlus. Er las professiuns da la tgira da la sanadad d'animals vegnan regladas da nov. La finala duai vegnir garantì er vinavant che la professiunalisaziun dal servetsch veterinar che vegn pretendida en il dretg federal vegnia er realisada. La regenza ha deliberà la missiva correspundenta al cussegl grond. Quel vegn a tractar la fatschenta durant la sessiun d'avust.

En la nova lescha davart ils fatgs veterinars èsi previs che chauns cun in cumportament extraordinari stoppian vegnir suttamess ad in test da cumportament. Sch'in chaun vegn classifitgà sco privlus, pon las autoritads ordinar las mesiras necessarias. En consideraziun vegn per exempel l'obligaziun da tegnair chauns a la tschinta u d'als metter si in buccarè. Tar chauns fitg privlus poi dentant perfin vegnir ordinà d'als mazzar. Ultra da quai pon possessuras e possessurs da chauns vegnir obligads da frequentar curs d'instrucziun u da far in'assicuranza da responsabladad.

La regenza desista dentant da scumandar generalmain tschertas razzas da chauns. Tut ils chauns d'ina tscherta razza na ston numnadamain betg esser a priori chauns privlus. En il cas cuntrari na stoi er betg esser ch'in chaun d'ina "razza innocenta" saja en mintga cas er in chaun innozent.

Cun la nova lescha vegn ultra da quai reglà pli detagliadamain davart il pratitgar professiuns da la tgira da la sanadad d'animals. Persunas senza in certificat universitar veterinar, sco per exempel guariturs d'animals, omeopats d'animals u psicologs d'animals ston cumprovar tschertas enconuschientschas fundamentalas. Ellas ston percorscher epidemias d'animals ed enconuscher la legislaziun respectiva per exempel en il sectur da la protecziun dals animals e da las epidemias d'animals. Lur activitad basegna ina permissiun, ed avant che cumenzar lur activitad ston ellas cumprovar lur enconuschientschas fundamentalas cun in certificat.

Il dretg federal transferescha adina puspè novas incumbensas al servetsch veterinar e fa adina novas pretensiuns als organs uffizials. Uschia èn las pretensiuns da scolaziun e d'experientscha pratica dals organs uffizials creschidas ils ultims onns cuntinuantamain. La lescha davart ils fatgs veterinars pussibilitescha da tegnair pass cun il svilup e d'adattar l'organisaziun als basegns midads.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 29.06.2007
La cumissiun dal cussegl grond per sanadad e fatgs socials tracta la lescha davart ils fatgs veterinars

La sessiun d'avust 2007 vegn il cussegl grond a s'occupar tranter auter da la revisiun totala da la lescha chantunala davart ils fatgs veterinars. Sut il presidi dal deputà Vincent Augustin ha la cumissiun per sanadad e fatgs socials predeliberà - a chaschun da duas sesidas - la missiva correspundenta da la regenza per mauns dal cussegl grond. A las sesidas da la cumissiun è sa participà er il cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel. Plinavant ha la cumissiun envidà ad in hearing represchentantas e represchentants da la societad da las veterinarias e dals veterinaris grischuns sco er da l'industria da mazlaria.

Las numerusas midadas ch'èn resultadas dapi l'entrada en vigur da la lescha chantunala davart ils fatgs da veterinari, il 1. da schaner 1995, en las leschas federalas chaschunan er midadas sin plaun chantunal. Per intginas disposiziuns dals decrets vertents en il sectur dals fatgs da veterinari è necessaria - pervia da lur impurtanza tenor la nova constituziun chantunala - ina regulaziun sin plaun legislativ. Intginas disposiziuns dals decrets vertents en il sectur dals fatgs da veterinari chaschunan - tenor la nova constituziun chantunala - ina regulaziun sin plaun legislativ, e quai pervia da lur impurtanza. Plinavant vegnan mess novs accents en ils secturs da la tgira da la sanadad d'animals e dal possess da chauns, e quai sin fundament da las experientschas fatgas. La cumissiun è dal medem avis sco la regenza che pertutgant il sectur dal possess da chauns na stoppian betg vegnir introducidas novaziuns fundamentalas sco per exempel l'obligaziun da metter si in buccaré, l'obligaziun da tegnair a la tschinta entaifer e/u ordaifer il territori populà, tschertas mesiras repressivas pli rigurusas per chauns privlus e.u.v. Areguard la vischinanza tar ils fatgs po la legislaziun executiva chantunala tar la lescha federala davart la protecziun dals animals vegnir integrada en la lescha davart ils fatgs da veterinari.

Suenter avair discutà il project en moda intensiva propona la cumissiun al cussegl grond unanimamain d'entrar en il project e da deliberar il sboz da lescha cun intginas midadas.

Gremi: cumissiun per sanadad e fatgs socials

Funtauna: rg cumissiun per sanadad e fatgs socials

Data: 20.07.2007
Uffants da requirentas e da requirents d'asil fan part dal circus Lollypop

Davent dals 30 da fanadur 2007 fin ils 2 d'avust 2007 realisescha il circus d'uffants Lollypop sin il campadi da Trin-Mulin in project da vacanzas cun var 60 scolaras e scolars. Ultra dals uffants indigens da la regiun sa participeschan er circa 30 uffants da famiglias da requirentas e da requirents d'asil da naziuns las pli differentas che vivan en il chantun Grischun. Per quest motiv vegn il project er sustegnì en differents reguards da l'uffizi da fatgs da polizia e da dretg civil dal Grischun. Quest project porscha als uffants da requirentas e da requirents d'asil - empè dad ir en vacanzas - in pau variaziun durant lur vacanzas da scola.

Suenter ina introducziun intensiva en ils divers elements da circus vegn il project concludì cun ina preschentaziun per aspectaturas e per aspectaturs interessads la gievgia saira, ils 2 d'avust 2007, a las 16.00.

Gremi: uffizi da fatgs da polizia e da dretg civil

Funtauna: rg uffizi da fatgs da polizia e da dretg civil

Data: 30.07.2007
La chatscha en il Grischun. Nua poss jau retrair la patenta per ir a chatscha?

Retrair la patenta per la stagiun da chatscha 2007

Gia oz spetgan las chatschadras grischunas ed ils chatschaders grischuns cun fevra la proxima stagiun da chatscha che cumenza quest onn gia il 1. da settember, empè da ils 9 da settember.

Ellas ed els prendan las emprimas mesiras. Equipads cun il perspectiv e cun il telescop passentan ellas ed els mintga minuta libra en il territori da chatscha. Passiunadamain vegni "spievlà", observà la selvaschina e sias disas. A chasa vegnan rimnads ils utensils da chatscha, las victualias e las bavrondas per il transport en la chamona da chatscha. Èn vegnidas pajadas las taglias e l'assicuranza obligatorica da responsabladad? Èn enconuschentas las novaziuns las pli impurtantas da la lescha da chatscha? Èn las armas da chatscha vegnidas reguladas persunalmain e quai mo en ils lieus ch'èn vegnids inditgads da las vischnancas, sco che la lescha prescriva? E la finala, cura poss jau retrair la patenta, per terminar las preparaziuns? En il fegl uffizial dal chantun Grischun dals 2 d'avust 2007 èn publitgads ils lieus, las datas e las uras da l'emissiun da la patenta.

Nus As giavischain ina buna mira ed ina ritga preda!

Gremi: Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 31.07.2007
"Passins": Il nov med d'instrucziun per emprender a leger ed a scriver en rumantsch grischun è cumparì

En il rom dal project "rumantsch grischun en scola" han 23 vischnancas en la Val Müstair, en il Grischun central ed en la Surselva decis d'introducir en lur scolas davent da l'onn da scola 2007/08 sco piunieras la lingua da standard rumantsch grischun. La partenza vegn fatga ils 20 d'avust 2007 en las emprimas classas primaras. Per quest intent è vegnì elavurà il nov med d'instrucziun "Passins" per emprender a leger ed a scriver.

Cun Giancarlo Conrad, cun Giusep Caduff, cun Telgia Juon e cun Giuliana Mall ha il departament d'educaziun dal chantun Grischun pudì engaschar auturas ed auturs da meds d'instrucziun fitg cumpetents per l'elavuraziun da la fibla "Passins". Tras lur origin èn vegnidas garantidas er la relaziun tar las fiblas rumantschas dals idioms d'enfin ussa e la relaziun tar las differentas regiuns linguisticas. Sco ch'igl è usità per meds d'instrucziun moderns na sa restrenscha "Passins" betg mo ad in element, mabain porscha a las persunas d'instrucziun sco er a las scolaras ed als scolars numerusas materialias d'emprender e da lavurar e quai cun il cudesch, cun trais carnets da lavur, cun in cudeschet da pleds, cun in carnet da scriver, cun la tabella da suns inizials sco er cun ina CD-ROM cun models per copiar. L'element central è il cudesch ch'è senza excepziun en quatter colurs. El cumpiglia in curs introductiv per emprender a leger che gida ad analisar suns e bustabs (82 paginas) ed alura ina part da text davart divers temas reals (42 paginas). En quest med d'instrucziun per emprender a leger vegnan ils uffants confruntads a partir dal cumenzament cun pleds entirs e cun parts da la frasa (nums, titels e.u.v.), dals quals els pon imprimer il maletg dal pled e dals quals els pon chapir la significaziun cun agid da las illustraziuns e cun l'enconuschientscha da singuls bustabs. Ultra da quai vegnan il singuls suns introducids sistematicamain tenor la metoda da suns inizials. Il punct da partenza è il sun inizial d'in pled da memoria (a sco ananas, g sco gumma e.u.v.). Per regla vegn mintga sun tractà sin ina pagina dubla en la fibla e sin trais paginas en ils carnets da lavur. Las illustraziuns (d'Annalis Vieli, Razén, sco er d'autras artistas e d'auters artists), ils dissegns d'uffants e las fotografias han ina funcziun impurtanta en la fibla. Ils cuntegns dal curs introductiv per emprender a leger e da la part da texts tractan temas reals or dal mund d'experientschas dals uffants. Ultra dals cuntegns ch'ins chatta en mintga curs introductiv per emprender a leger, porscha la fibla dentant er text che duain svegliar e promover la schientscha dals uffants per lur identitad rumantscha.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Funtauna: rg departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient

Data: 07.08.2007
La surveglianza da las fundaziuns classicas duai vegnir suttamessa al chantun

En il Grischun duai vegnir centralisada la surveglianza da las fundaziuns classicas en in post tar il chantun. La regenza ha deliberà la missiva correspundenta tar la revisiun parziala da la lescha introductiva tar il cudesch civil svizzer per mauns dal cussegl grond. Quel vegn a tractar questa fatschenta en la sessiun d'october 2007.

En il Grischun vegnan las fundaziuns classicas survegliadas oz da quella communitad a la quala ellas appartegnan pervi da lur intent u pervi da lur incumbensa, pia dal chantun, dal circul u da la vischnanca. Sco fundaziun vegnan definidas per regla quellas fundaziuns che n'èn betg concepidas sco fundaziuns da prevenziun.

Las pretensiuns per survegliar questas fundaziuns èn s'augmentadas ils ultims onns. Quai d'ina vart pervi da las dumondas pli cumplexas e da l'autra vart pervi da las midadas da las cundiziuns da basa giuridicas ed economicas. Uschia ha la revisiun da dretg da fundaziun sin il 1. da schaner 2006 purtà intginas novaziuns ed augmentà las pretensiuns envers la surveglianza.

Oz surveglia il chantun 300 fundaziuns, las vischnancas ed ils circuls surveglian 50 fundaziuns. Blers circuls e bleras vischnancas èn cumpetents mo per ina suletta fundaziun. Quai n'als permetta betg d'elavurar il know-how da surveglianza necessari.

Perquai duai la surveglianza da tut las fundaziuns classicas vegnir centralisada tar quel post dal chantun ch'ha gia oz la surveglianza da las fundaziuns ch'èn suttamessas al chantun. Quest post dispona da l'experientscha e da las enconuschientschas dal dretg da fundaziun che pussibiliteschan ina surveglianza senza incaps. Il dumber da cas augmentà maina ad in'ulteriura professiunalisaziun da la surveglianza, quai che serva er a las fundaziuns sezzas ed a la segirezza giuridica. Ils circuls e las vischnancas involvids en la consultaziun beneventan il project da la regenza senza resalvas.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17.08.2007
In nov med per l'instrucziun da realias en rumantsch grischun è planisà

La regenza grischuna ha approvà il concept per elavurar in nov med per l'instrucziun da realias en rumantsch grischun. Ils custs importan 365'000 francs.

Entant che las scolas da lingua tudestga han ina gronda tscherna da meds per l'instrucziun da realias en las 1. fin 3. classas, han las persunas d'instrucziun rumantschas stuì renunziar ad ina purschida correspundenta fin oz ed han stuì elavurar sezzas - sa basond sin il plan d'instrucziun - tut ils cuntegns per l'instrucziun. L'emprim tom dal nov med d'instrucziun duai star a disposiziun per l'onn 2008/09 ed il segund tom per l'onn da scola 2009/10.

Da vischnancas e da regiuns

Rossa e Mesauc:

Il project cunter auas grondas da las vischnancas da Rossa e da Mesauc vegn approvà. Als custs vegn garantida ina contribuziun chantunala da maximalmain 236'600 francs.

Savognin:

La constituziun da la vischnanca da Savognin dals 18 da zercladur 2007 vegn approvada.

Domat:

La revisiun parziala da la constituziun communala da la vischnanca da Domat, ch'è vegnida concludida a chaschun da la votaziun a l'urna dals 13 da matg 2007, vegn approvada.

Parpan:

La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Parpan dals 15 da matg 2007 vegn approvada. Davart il plan da zonas parzial 1:1'000 Obertor vegn decidì pli tard.

Donat:

La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Donat dals 13 da december 2006 vegn approvada cun pitschnas resalvas.

Malix:

La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Malix dals 24 da november 2006 vegn approvada.

Val S. Pieder:

La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Val S. Pieder dals 17 da zercladur 2007 vegn approvada.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

Viafier retica: Per procurar per 12 vaguns a motor novs vegn garantida a la viafier retica ina contribuziun chantunala tenor la lescha davart l'egualitad dals impedids da maximalmain 880'000 francs sco contribuziun à fonds perdu.

Scola professiunala a Cuira: Il project per endrizzar da nov l'edifizi en la Sennensteinstrasse 6b da la scola professiunala a Cuira vegn approvà. A l'instituziun responsabla vegn garantida ina contribuziun chantunala da construcziun da maximalmain 65'469 francs.

Agid umanitar: Per dus projects d'agid umanitar ha la regenza mess a disposiziun ina summa totala da 20'000 francs. Contribuziuns vegnan fatgas a la chadaina da fortuna a favur da l'acziun da collecta "malauras en Svizra" sco er a la crusch cotschna svizra a favur da l'acziun d'agid d'urgenza per las victimas da las inundaziuns en l'Asia.

Projects da vias

La regenza ha approvà totalmain 3'315'000 francs per construir e per sanar ils suandants trajects da vias:

- via sursilvana: lavurs d'impressari e da cuvrida correcziun da la via Trun - Rabius

- via naziunala A28: lavurs d'impressari tar il sviament da Saas, via da guaud Pagrüeg

- via dal Bernina: rempars cunter il vent e rempars da lavinas sin il pass dal Bernina - Storta Bianca

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 23.08.2007
Nova classificaziun da la forza finanziala da las vischnancas grischunas per ils onns 2008 e 2009

La regenza ha classifitgà da nov las vischnancas grischunas tenor lur forza finanziala per ils onns 2008 e 2009. Dapi l'ultima classificaziun da la forza finanziala per ils onns 2006 fin 2007 dals 16 d'avust 2005 èn resultadas duas fusiuns da vischnancas, trais èn previsas per il cumenzament da l'onn 2008. Il dumber da vischnancas sa reducescha tras quai da 208 a 203. Correspundentamain sa mida er il dumber da las vischnancas en las gruppas da forza finanziala ch'èn pertutgadas da fusiuns da vischnancas. Cun excepziun da las midadas da classa menziunadas ch'èn resultadas pervia da fusiuns da vischnancas, vegnan spustadas ulteriuras 27 vischnancas en in'autra classa en cumparegliaziun cun la classificaziun da la forza finanziala 2006 fin 2007. Questa valur è restada quasi identica visavi l'ultima calculaziun, nua che 25 vischnancas avevan gì da midar classa. Tar set vischnancas sa tracti d'ina nova classificaziun al cunfin da la gruppa da forza finanziala vischina, nov vischnancas fan ina midada pervia d'ina modificaziun da lur forza fiscala ed en tschintg cas datti ina midada pervia da l'adattaziun dal pe da taglia. Ina vischnanca mida la classificaziun pervia da ses basegn da finanzas supplementar. Tschintg vischnancas vegnan messas en in'autra classa tras la procedura excepziunala.

15 vischnancas cun 39'758 abitantas ed abitants s'avanzan en ina gruppa da forza finanziala pli ferma, entant che 12 vischnancas cun 6'775 abitantas ed abitants appartegnan da nov ad ina gruppa pli debla. La gronda differenza dal dumber d'abitantas e d'abitants sto vegnir attribuida a la classificaziun da la citad da Cuira en la gruppa da forza finanziala 1. Questa midada vegn a distgargiar las finanzas chantunalas en il sectur da la gulivaziun da finanzas indirecta. Las consequenzas da las ulteriuras midadas da classa vegnan a sa tegnair la ballantscha, perquai che tar las vischnancas pli grondas vegnan Grüsch e Poschiavo ad arrivar en ina gruppa pli ferma e Scuol vegn repartì en ina gruppa pli debla.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 23.08.2007
Centralisaziun da l'administraziun chantunala a Roveredo

Diesch posts da servetsch da l'administraziun chantunala retiran il settember novas localitads a Roveredo. La polizia chantunala, l'uffizi d'inquisiziun, l'uffizi forestal, il servetsch social regiunal, l'intermediaziun da lavur regiunala, il servetsch psicologic da scola, l'inspecturat da scola e da scolina, la cussegliaziun da professiun e da carriera, il cumissariat da taglia sco er il district da stimaziun 3 sa chattan da nov sut in tetg en il center ch'è gist vegnì construì da posts da servetsch (centro regionale dei servizi). Tut quests posts da servetsch èn stads alloschads fin ussa en differents lieus a Roveredo ed a Grono.

Tras quai che posts da servetsch, ch'èn plazzads en moda eterogena, vegnan reunids en in center d'aministraziun, èsi pli facil per la clientella da chattar ils posts da consultaziun da l'administraziun chantunala e la collavuraziun tranter ils posts da servetsch vegn sustegnida. La reorganisaziun spaziala cun la furmaziun d'in subcenter regiunal pussibilitescha - cun trair a niz las sinergias - d'optimar ils andaments da manaschi e da simplifitgar l'administraziun da las localitads ed uschia er da spargnar custs.

Il concept da centers d'administraziun regiunals è gia vegnì realisà a Landquart ed a Glion. Igl è planisà da realisar ulteriurs subcenters a Tavau, a Puschlav, a Samedan, a Scuol ed a Tusaun.

Gremi: uffizi da construcziun auta dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da construcziun auta dal Grischun

Data: 31.08.2007