Sur colms e vals, tras cuntradas alpinas, sur crappa tras gôts da Savognin a Barvogn, da lò a Beiva e da sensom Surses puspe anavos a Savognin. Chegl è il tratg digl Irontrail da 105 kilometers tg’ò gia li an Surses la davosa fegn d’emda. Igls 186 participants e las 84 participantas on pudia sa decider sez tge cursa far, chella da 105 kilometers, chella da 50 kilometers u chella da 20 kilometers. 45 omens èn sa decidias pigl pi lung tratg e da chels on 28 participants do se la cursa. Fatg la cursa da 105 kilometers on er diesch donnas. Tigls omens ò Michael Furrer da Wetzikon gudagnea la cursa da 105 kilomters. Per chels ò el duvro 13.39.38.2 ouras. Igl sagond, ­Alexander Van Schie, da Sargans perda segl victour gio prest 100 minutas. Denise Zimmermann da Sargans è la victoura tar las donnas sen la distanza da 105 kilomters. Dominik Funk da Samedan sa nomna igl victour dalla cursa da 50 kilometers. Victoria Buchli da Scharans è la victoura tar las donnas. Tigl T50 è Nina Carisch da Savognin, la victoura digl 2022, neida sagonda. Igl Tudestg Ulrich Theobald ò gudagnea la curs da 20 kilometers. Tar las donnas è cun Salome Demarmels da Parosonz er en’indigena segl podest cun plaz dus. (cdm/fmr/gns) Il victur Michael Furrer, gist curt siva l’arrivada a Savognin.

Cun girar tras Surmeir croda an îgl tgi segls pros sa cattan nundumbrevlas ballas da fagn, tantas scu darar vasia. An discurs cun dus omens tgi segnan per la producziun dallas ballas da fagn sa mossa tgi anfignen ossa on els fatg igl dobel tocs tgi avant en onn da chel taimp. Realitad è tgi er ainten la regiun Alvra, vot deir an Surses ed er an Sotses ò la fanada 2023 scumanzo prest dus emdas avant tgi anc la stad 2022. Cun esser stada ora da crescher, gist alla fegn d’avregl e cunzont aint igl meis da matg è l’erva ainten la val carscheida scu darar ed è er spessa. Ples pours contactos on testifitgia tgi tant’erva e fagn scu chest onn ins vegia gia darar. Betg angal pertutgont la quantitad dall’erva seia en fitg bung onn, mabagn er arisguard la qualitad. Chella seia bunga, gea fitg bunga. Occupos an en cuntign cun far ballas da fagn (silo) èn las davosas emdas Pirmin Cotti da Sur cugls sies ampluias ed er Renato Gredig da Filisour. Fatg anfignen sondapassada 2 700 tocs Pirmin Cotti dei tgi dus ampluias seian ossa gio en taimp occupos cun las maschinas da far ballas da fagn. Fatg vegia el anfignen ossa da chel taimp gist igl dobel ballas da fagn an cumparaziun cun la stad 2022. «Fatg vaia anfignen sonda passada 2 700 ballas da fagn», dei igl patrung d’ena interpresa da sarvetschs agricols. Ena raschung seia tgi tant fagn scu chest onn seia darar sto. Gist an Sotgôt vegian igls pros gia fitg bler’erva ed er a Rona, agls Mulegns ed a Sur seia la fanada ple tgi angal bunga. Tar pros situos pi ots seia betg gist tant fagn e tuttegna anc bler. En muteiv tg’ins vegia anfignen ossa fatg gist igl dobel daple ballas da fagn tgi avant en onn da chel taimp seia er tgi igls faners seian gio oz ple tgi plagns. Pirmin Cotti dei alloura er tgi scumanzo vegian igls pours prest dus emdas pi bod a far fagn tgi anc la stad 2022. Tot tenor domber da ballas fagn variescha igl prietsch da 30 francs anfignen 35 francs per toc. Igl viadi da Sur anfignen tigl pro digl pour vign mess a chint angal tar en pi pitschen domber da ballas da fagn. Digl reminent peisa ena balla da fagn tranter 600 e 700 kilos. Per pachetar ena balla da fagn cun matergia sintetica (plastic) do­vrigl 125 meters folia. Cun ena rolla antie­ra da chel material artifizial è pussebel da surtrer 18 anfignen 20 ballas da fagn. È igl fagn tgi sa catta ainten las ballas eneda duvro, vign la matergia sintetica reciclada, dei Pirmin Cotti. Anfignen tard la seira An Val Alvra totga Renato Gredig da Filisour tar egna da chellas persungas tgi porscha igl sarvetsch da far ballas. El dei tgi er an Val Al­vra ins vegia gia anfignen oz ena fanada scu darar. «Anfignen ossa vaia fatg radond 3 000 ballas da fagn, detg pi exact gist igl dobel an cumparaziun cugl onn precedent da chel taimp», dei el. Igls pours vegian nign’otra schelta tgi da far ballas da fagn cun esser igls faners ple tgi angal plagns. Ballas da fagn da silo vegia el ossa betg ple da far schi bleras, persiva angal ple ballas da fagn. Chellas vignan betg surtratgas cun matergia sintetica, mabagn angal cun ena teila. Sto occupo cun far ballas da fagn seia el prest de e notg e chegl ainten l’antiera Val Al­v­ra e schizont er a Lai e Vaz. Tant Renato Gredig scu er Pirmin Cotti deian tgi blers pours vegian ossa er sez ena maschina per far ballas da fagn u peglian a tschains egna. Il dubel ballas da fain Resuns da tuttas varts conferman: la racolta da fain da l’agricultura grischuna è stada quest onn extraordinaria. Igl ha dà bler e bun fain. Quai è era il cas en il Grischun Central, sco ch’in sguard en la regiun cumprova. Là han surtut ils interprendiders che fan ballas gì lavur pli che avunda. Pirmin Cotti da Sur, ch’ha in’interpresa da servetschs agriculs, ha confermà envers la FMR dad avair fatg fin ussa il dubel da las ballas en cumparegliaziun cun l’onn avant. Ed en quella dimensiun – il dubel da l’onn passà – sa mova era la cifra tar in segund «producent» da ballas en la regiun, tar Renato Gredig da Filisur. (fmr/dat) Ballas da fagn da silo sainza fegn er ainten la planeira da Rona. Buna racolta da fain en il Grischun durant la stad 2023 - ils "producents" da ballas han gì lavur sco darar.

Alla fegn da zercladour ò Bruno Wasescha gia igl sies davos de da lavour tar la Banca Raiffeisen a Savognin. Chegl siva d’esser sto durant 33 onns tar chella banca regiunala. La Banca Raiffeisen Grischun Central è en affar fitg sang e tgi dat ainten la regiun lavour a radond 45 persungas. Ena bunga part da chellas è gio ples onns fidevla agl travagl ed agl patrung. La societad da banca ò en bung nom ed è er ferm ancrada aint igl antier Grischun Central. Vers 9500 persungas èn commembras dalla societad da banca ed a madem mument er clients e clientas dalla banca. Cun 60 onns an pensiun Agenturas ò la Banca Raiffeisen Grischun Central a Lai, Savo­gnin ed a Tusang. L’antiera administraziun sa catta a Tgazzas. Staziunada è la banca alloura er a Barvogn, Casti e Spleia, lis tgi la banca è angal averta parzialmaintg. Tar l’agentura dalla Banca Raiffeisen a Savognin è chegl betg igl cass. Chella è durant tschintg deis l’emda averta pigls clients, indigens e giasts. Ena persunga tg’ò fatg tras plessas fusiuns, igl svilup, las midadas, la digitalisaziun e modernisa­ziun dalla Banca Raiffeisen Grischun Central è Bruno Wasescha. El è dall’annada 1963 ed è ia chests davos deis an pensiun. «Per me era gio avant 33 onns cler tgi la fegnameira era d’eir cun 60 onns an pensiun», dei igl banchier partent. Bruno Wasescha dei bagn d’esser sto divers onns manader dall’agentura dalla Banca Raiffeisen a Savognin, igls davos onns cun la midada da structura digl travagl e dalla banca seia el davanto digl banchier classic tar en cunsi­glieder pigls clients. Digl reminent ò igl om da Savognin er fatg part per en taimp alla direcziun dalla Banca Raiffeisen Grischun Central. Bruno ­Wasescha manegia tgi igls davos onns seia sa mido schi bler tigl sectour da bancas. «An contact cun daner contant ins vign oz asomma betg ple», dei el. El sa legra d’aveir daple taimp per sies hobis scu per exaimpel cuschinar e far turas cugl bike. Ensatge ò Bruno Wasescha er anc detg: «Proximamaintg fatscha en sondadi e chegl ainten ena tgamona digl Club Alpin Svizzer.» Plaia chella lavour, geia el per en taimp a luvrar ainten chella tgamona. Dino Bellini e Simon Metzger Scu an otras agenturas dalla Banca Raiffeisen dattigl er tar chella da Savognin uffizialmaintg nign directour u manader ple, persiva cunsiglieders. Agl timung dalla Banca Raiffeisen Savognin scu cunsiglieders per affars da banca, credits e provedimaint professiunal èn cun Dino Bellini e Simon Metzger gist dus persungas digl rom. Dantant tgi Dino Bellini, uriund da Parsonz, è pitost responsabel per dumondas da credit ed investiziuns è Simon Metzger, el tgi dereiva da Favogn, cunzont igl spezialist schi sa tracta da provedimaint professiunal. La purscheida an connex cun affars da banca seia fitg vasta, dei Simon Metzger. Oz totga igl sarvetsch da spurtegl propi agl passo, manegia el. Siva digl meis da matg stat Simon Metzger cun la sia donna Melanie Metzger-Sigron e lour mattigna a Savognin. Per el seia sto evident cun surpiglier la plazza da cunsiglieder dalla Banca Raiffeisen a Savognin da neir a star an Surses. Uriund dereiva igl om da 35 onns dalla branscha da sieranza, noua tg’el è cunzont sto responsabel per la cunsegliaziun da provedimaint professiunal. Dino Bellini ò 30 onns ed ò fatg en amprendissadi mercantil tar Savognin Turissem e sessour sa scolo venavant – e zap per zap s’avanzo tar la Banca Raiffeisen Grischun Central tigl cunsiglieder. Dino Bellini ins canoscha er scu en fitg ferm polisportist. Da preschaint è el vedlonder da biagier tgesa a Savognin. Igls dus cunsiglieders da banca actuals cugl cunsiglieder da banca partent – (da san.) Dino Bellini, Simon Metzger e Bruno Wasescha

Er schi ena part dalla costa sur Brinzauls è neida a val avant dus emdas: Brinzauls sglischa anavant. Frenar la vischnanca, la muntogna e damai spindrar veta ed infrastructura duess la galareia da drenascha per 40 milliuns francs. Davart chel credit decida igl suveran d’Albula/Alvra alla proxima radunanza communala an diesch deis. «Dovrigl ossa ansomma anc ena galareia da drenascha per Brinzauls? La gronda part dalla bova è gio nia a val. Pertge anc investeir tants milliuns?» – Dumondas e partratgs tgi pudessan eir tras testa a l’egn u l’oter abitant ed abitanta digl cumegn d’Albula/Alvra. Pertge? – Proxim’emda decidan els davart en credit da var 40 milliuns francs per construeir la galareia da drenascha sot Brinzauls. Fegnameira: sot 10 cm/onn «Sbova vischnanca: 1,2 m/onn – tschassond» – chegl è egna dallas pi novas cefras tg’igl cumegn d’Albula/Alvra ò do ancunaschaint aint igl bullettign d’infurmaziun dall’emda passada. Er schi ena grond part dalla Insla – numnadamaintg 1,2 milliuns meters cubics material dalla sbova sur la vischnanca da Brinzauls – è neida a val mez zarcladour 2023, n’è igl prievel a Brinzauls betg svania. Brinzauls ed igl antier territori anturn la vischnanca sglischa anavant. La sbova cumpeglia numnadamaintg en territori da var 2,4 km² tgi sa cumpona dalla «sbova muntogna» – igl territori sur vischnanca e dalla «sbova vischnanca» – igl territori dalla vischnanca da Brinzauls. Igl culpant tg’igl territori sglischa: la pressiun d’ava. Ena galareia duess drenar l’ava, redutgier la pressiun ed an en amprem pass uscheia sminueir la sbova vischnanca. Fegnameira: sot 10 cm/onn. Costs: 39,83 milliuns francs. E davart chel credit decida igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra alla radunanza communala digls 14 da fanadour 2023. Suletta varianta da sanaziun «Tenor las ancunaschientschas dad oz na dattigl per la bova da Brinzauls nigna varianta da sanaziun alternativa per drenar ava tgi ampurmetta en success cumpareglabel, seia chegl ord vista tecnica, economica scu er an chel spazi da taimp», ègl nom aint igl messadi digl cumegn d’Albula/Alvra. Ni cun igls pleds digl geolog tigl Uffezi da gôt e prievels dalla nateira Andreas Huwiler: «Chel tunnel è exnom necessari pigl futur da Brinzauls. An amprema lengia per frenar la sbova vischnanca, pero er la sbova muntogna. Chella ò consisita da tschintg territoris instabils. Egn da chels è stada l’Insla tg’è ossa neida a val. Ma igls oters quatter territoris – tg’èn digl reminent bler pi gronds – èn anc a cò e chels ègl da pruvar da stabilisar.» Per recapitular: Avant en onn è la galareia da sondagi – ena sort amprova – da 635 m lunghezza sot Brinzauls stada perfurada. E chella amprova è stada en success: Cunzont igl territori anturn igl tunnel sglischa ossa pi plang – anfignen 50 %. Pero er la vischnanca da Brinzauls sglischa siva d’alloura cuntinuadamaintg pi plang. «Cun la galareia da drenascha duess neir redutgia igl tempo dalla sbova vischnanca. Aint igl cass ideal ò chella reducziun er en effect positiv sen la sbova muntogna e procura uscheia tgi igl prievel da crudadas da crappa sa redutgescha», ègl nom aint igl messadi digl cumegn. 10 % a chint da cumegn e parteidas interessadas Ainten la sessiun da december 2022 ò igl Cunsegl grond gio approvo unanim igl credit d’impegn da 40 milliuns francs per biagier or la galareia da sondagi da Brinzauls. Uscheia èn igls meds finanzials pigl project reservos. A chels 40 milliuns sa participeschan cantun e confederaziun previsiblamaintg cun 90 %. Igls 10 % restants von a chint digl cumegn ed ulteriouras parteidas. Ena clav da repartiziun tranter cumegn, Veiafier retica, Uffezi da construcziun bassa, Swissgrid, Swisscom, Axpo ed EWZ vign tenor messadi discuto. La galareia da drenascha tgi duess neir construeida è ena prolungaziun dalla galareia da sondagi existenta. La prolungaziun sa cumpona d’ena lengia an direcziun nord (374 m) tgi sa sparta alloura an ena lengia direcziun ost (725 m) ed ena lengia an direcziun vest (550 m). Totalmaintg èn planisadas 71 perfuraziuns da drenascha aint igl crepel e 33 perfuraziuns da drenascha ainten la massa tgi sglischa. Totalmaintg ins chinta cun en taimp da construcziun da 42 meis e da pudeir scumanzar igl pi bod igl mars 2024. Nova deponia ad Alvaschagn Ena tala galareia ò er per consequenza tg‘ins stò transportar davent igl material tgi vign extgavo. Radond 60 000 meters cubics material vignan extgavos previsiblamaintg igls proxims treis onns a Brinzauls. Per chel material è planiso da construeir anc chest onn ena nova deponia «Tgampi» aint igl sid-ost dad Alvaschagn per radond 3 milliuns francs, tg’èn er cumpiglias aint igl credit da 40 milliuns francs. La galareia da drenascha duess damai stabilisar l’antiera costa da Brinzauls. Tenor urari duess ella esser construeida e cumplettamaintg an funcziun a parteir digl aton 2027. Albula/Alvra decida davart 40 milliuns francs La bova è a val, la vischnanca puspe sieira, la populaziun pò finalmaintg returnar, igl scumond da passar è nia redutgia. A Brinzauls turna igl mintgade. E tuttegna: igl prievel n’è betg svania, igl antier territori da var 2,4 km² anturn Brinzauls sglischa anavant. Drenar l’ava ed uscheia frenar la sbova – chegl è igl plan digls geologs. Per chel è necessari da biagier or la galareia da sondagi existenta an ena galareia da drenascha. Costs: var 40 milliuns francs. E davart chel credit decida igl cumegn d’Albula/Alvra alla radunanza communala an diesch dies. «Chel tunnel è exnom necessari pigl futur da Brinzauls», uscheia igl geolog Andreas Huwiler. Necessari per stabilisar tant la sbova dalla vischnanca sezza scu er la sbova tgi sa catta alla costa sur Brinzauls. Anc fetta la galareia da sondagi siva 635 m. Chegl duess sa midar ainfer igls proxims onns. Planisada è ena galareia da drenascha tgi duess stabilisar l’antiera costa da Brinzauls. Anc fetta la galareia da sondagi siva 635 m. Chegl duess sa midar ainfer igls proxims onns. Planisada è ena galareia da drenascha tgi duess stabilisar l’antiera costa da Brinzauls. Anc chest onn duess neir construeida ena nova deponia ad Alvaschagn per igl material d’extgavaziun da radond 60 000 meters cubics. La galareia da sondagi (cotschen) da 635 m è construeida. An en sagond pass (mellen) duess ella neir biageida or an ena galareia da drenascha da totalmaintg radond 2 km.

Igls 84 abitants ed abitantas da Brinzauls pon turnar ainten vischnanca. L’evacuaziun è neida annullada chest glindesde ed igl scumond da passar vign redutgia sen la costa survart la vischnanca. 52 deis siva dall’evacuaziun e 18 deis siva dalla gronda bova turna a Brinzauls puspe igl mintgade, scu chegl tg’igl cumegn d’Albula/Alvra ò do ancunaschaint chest glindesde. Igl stab directiv communal vegia decidia igl madem de d’annullar l’evacuaziun sen mesanotg. Igls 84 abitants ed abitantas da Brinzauls pon uscheia turnar ainten lour tgesas e durmeir gio la notg da glindesde sen marde puspe ainten vischnanca. Chegl vala er per possessours da sagondas abitaziuns. A parteir da marde on terzas persungas e represchentants dallas medias puspe access. Tuttegna ins na saptga betg excluder tgi la situaziun da prievel sa meida puspe, er en’ulterioura evacuaziun dalla vischnanca ins na saptga betg excluder. Anc dumondas avertas tigl traffic public Igl stab directiv ò proclamo la fasa melna pigl territori anturn Brinzauls. La vischnanca seia ossa puspe sieira. La veia da Surava ed Alvagni a Brinzauls è uscheia puspe averta a parteir da marde per igl public, sulettamaintg la veia da Vazarouls dastgan duvrar angal abitantas ed abitants da Brinzauls. La lengia d’auto da posta tranter Lai e Tavo circulescha per antant venavant sur Casti. Igl cumegn ed igl cantun sclareschan anc, scu tgi la veia communala strètga tranter Vazarouls e Brinzauls pò sarveir an futur er pigl traffic public. A curta vista prepara igl cumegn en menaschi da basign cun en bus tgi po neir clamo. Cura tgi chel è organiso, vign chegl communitgia. En scumond da passar vala venavant per la costa da Brinzauls e conturn. Las veias da viandar survart Vazarouls restan causa prievel da crudadas da crappa saradas. Igl scumond da sgular sur Brinzauls scada a parteir da marde. Periclitaziun digl Plateau Periclitar la vischnanca da Brinzauls an futur pudess igl territori Plateau. Ot sur la vischnanca pudessan dus anfignen quatter milliuns meters cubics crappa sbuar u crudar a val. L’antiera sponda vigna survigilada venavant d’en sistem da preavertimaint cun quatter tecnologias independentas l’egna da l’otra e giuditgeida cuntinuadamaintg d’en team da geologas e geologs. En evenimaint pi grond tgi pudess periclitar danovamaintg la vischnanca vigna dantant puspe a sa mussar emdas u meis davantor, uscheia tg’ins vess puspe avonda taimp per evacuar carstgangs ed animals, sincerescha igl cumegn. Pigl cass pac pussebel tg’ins stuess tuttegna evacuar la vischnanca ainfer en pêr ouras ins seia preparo. Schi chegl vess da capitar, ins faschess diever dallas sirenas d’alarm ed ins proclamess las fasas cotschna ni blava. Pinavant ò igl cumegn infurmo tgi igl sistem electronic da survigilanza ainten vischnanca vigna deactivo e demonto igl glindesde ed er la camera live da Blick TV vigna demontada. (cdm/sda/fmr) Er durant la fasa melna vala en scumond da passar. I sa tracta dalla costa survart la vischnanca da Brinzauls anfignen tigl Plateau.

Els screivan, poetiseschan e fon remas davart la belezza dalla muntogna Muchetta an Val Alvra. Sen Twitter publitgeschan els lour maletgs e poesias. I sa tracta d’ena cuminanza tgi sa cumpona d’ambassadours, bards e troubadours (la FMR ò rapporto igl aton 2021 davart igls «giuvnals digl Muchetta») tgi s’antopa alloura er eneda ad onn per en pelegrinadi segl Muchetta. Fatg chel viadi on els er chest onn puspe, numnadamaintg igls 25 da zarcladour 2023. Siva digl onn 2020 è er mintgamai la pi ota Grischuna resp. igl pi ot Grischun dalla parteida, igl president resp. la presidenta digl Cunsegl grond. E siva Alessandro Della Vedova, Martin Wieland ed Aita Zanetti ò Tarzisius Caviezel cuntinuo chest onn cun chella tradiziun ed accumpagnea la cuminanza. «Malgro tg’el vo a tgatsch’ota an vischinanza digl Muchetta, n’è Tarzisius Caviezel anc mai sto segl piz», screiva la cuminanza ainten ena communicaziun. Segl Muchetta è nia undro tranter oters Tarzisius Caviezel scu nov ambassadour digl Muchetta, resp. scu nov «muchadour» – scu tg’els sa nomnan tenor communicaziun da nov. (cdm/fmr) Igls novs «muchadours» èn nias undros, tranter els er Tarzisius Caviezel (sagond da san.).

Scu ideia da corona è neida fundada avant radond dus onns e mez ena brassareia da café a Beiva, digl reminent la «pi ota brassareia da café dall’Europa». Ò chella «ideia nara» dantant catto la sia veia? La FMR è eida a vurdar scu tgi las fatschentas da café marschan igl mument. Durant la staschung morta ègl relativamaintg chiet ainten la vischnanchetta agl pe digl Gelgia. En pêr hotels ed ustareias on avert, en pêr pacs viandants èn per las sendas e sen la veia principala passan sperasve autos cun nomras estras e camiuns da transit. Buteias pitschnas scu en mazler u en pasterner na dattigl betg ple a Beiva. Igl madem vala per instituziuns scu ena scola u la posta. Uscheia tgi resta anc infrastructura turistica cun oravant tot bleras sagondas abitaziuns, en pêr albierts, igl «Volg» e – da menziunar spezialmaintg – ena brassareia da café. «Igls affars marschan bagn» Chegl tgi ò antschet avant radond dus onns e mez, la notg siva enqual bieras, cun ena «ideia nara» dad ena gruppa da giovens giasts è ossa adegna anc cò: ainten l’anterioura posta da Beiva tranter tgaschas postalas e spurtegls coloros an calour verda savoirigl da fava da café barsada. «Igls affars marschan bagn, er schi nous s’accorschagn naturalmaintg er tg’igl è ossa staschung morta», dei Madeleine Wepner, la donna tgi ò surpiglia siva dalla stad 2022 la part operativa digl Hollandes Jasper Konijnenberg (la FMR ò gia rapporto igls 29-01-2021). La Turitgesa è neida cun sia famiglia aint igl Grischun per luvrar e veiver cò. Ella ò amprandia da signunga e geida er anc oz – sper la lavour a Beiva – ainten las caschareias dalla regiun. Per barsar café na dattigl nigna scolaziun professiunala, daclera ella: «I vala la devisa ’learning by doing’ plus vaia anc igl ageid dad ena per­sunga tg’è gio dadei ainten la branscha.» Bungs affars anfignen ossa Renda alloura uscheia ena fatschenta er finan­zialmaintg, ò lia saveir la FMR: «Igls products vignan ve bagn tar la gliout. E nous vagn gia fitg bungs meis d’anviern, er graztga ad ena bunga collaboraziun cun la scola da skis e graztga agl fatg tgi nous ischan cò gist sper igl runal d’unfants dad eir cun skis.» Plus: «Per la nossa surpresa – er igls noss artetgels da reclama scu pullovers ni tgapitschas marschan bagn.» Quatter sorts da differents aromas da café dattigl actualmaintg da cumprar dalla brassareia da Beiva. Egna da chellas masdadas sa nomna per exaimpel «Dark and Stormy». Chella seia nascheida casualmaintg antras lascher barsar mengia dei la fava. «Perchegl è chella sort er fitg ferma.» La gliout da Beiva ed igls giasts da vacanzas sustignan bagn la «nova» firma, scu tgi Madeleine Wepner dei: «La gliout tgi vign a Beiva, chels on per regla er gugent ‹lour› Beiva – e perchegl sustignan els er fitg chella nova purscheida», amprova ella da declarar igl recept per igl success d’anfignen ossa. «Pero per propi pudeir esser rentabel e per pudeir curveir la dumonda igls meis d’anviern, stuainsa pudeir produtgier daple – e chegl lainsa er.» Prest dattigl en nov barsader da café «Nous vagn gist investia ainten en nov e pi grond barsader da café tgi vign da barsar daple fava», dei la magnafatschenta. Uscheia vignan els da dulzar las capacitads da radond 3,5 kilos per oura sen circa 30 kilos per oura. «Cun la nova maschina tgi reiva an en meis ègl alloura pussebel da redutgier igls costs da producziun e dad investeir daple taimp aint igl marketing ed ainten la vendita», dei Madeleine Wepner. Chegl seia central per sierar igl futur dalla brassareia da Beiva gist per las fatschentas online ègl necessari da pudeir tgirar adegna la pagina d’internet e lantscher acziuns. «Cun igl nov barsader da café da lenn pudainsa er barsar cun lenna indigena – ed igl è ena raritad tgi pretenda bler anschign. Cura tgi Madeleine Wepner discorra da «nous» manegia ella er igls sies partenaris da fatschenta Pascal Uffer, Johannes ­Lermann ed Annelous Konijnenberg. La pi ota e la pi viglia «Rösten statt rasten» è igl motto tgi stat scretg sen igls satgs digl café da Beiva e sen oters products. E tenor chel motto duessigl er eir venavant cun la firma: «Nous cartagn propi ferm tgi chel project pudess gartager». Per aveir er venavant success so la brassareia da Beiva situo sen 1769 meters sur mar duvrar en bung slogan da marketing, numnadamaintg igl slogan «La pi ota brassareia da café dall’Europa». Chel «tetel» tutgiva anfignen avant la fundaziun alla brassareia Badilatti da Zuoz, tgi schea sen 1750 m.s.m a Zuoz. Anfignen la fundaziun dalla brassareia da Beiva fascheva igl Café Badilatti activamaintg reclama cun chel slogan «La pi ota brassareia da café dall’Europa». – «Igl amprem ischans bagn stos en po ampermalos tgi nous vagn pers chel tetel alla brassareia da Beiva», conferma Sabina Cloesters, la magnafatschenta da Café Badilatti. Els on ossa dantant mido «strategia» da marketing sen en oter slogan. «Nous faschagn ossa reclama cun en ’tetel’ tgi nign ans pò piglier davent, numnadamaintg ’la pi viglia’ brassareia digl cantun Grischun», dei Sabina Cloesters. Chest onn festivescha igl Café Badilatti igl giubileum da 111 onns. La firma engiadinesa gioia cun ena producziun mensila da circa 15 anfignen 18 tonnas naturalmaintg ainten tot en’otra liga tgi la brassareia pitschna da Beiva tgi produtgescha en pêr kilos. An mintga cass èn ossa la brassareia la pi ota dall’Europa e la brassareia grischuna la pi viglia sparteidas prest angal tras igl pass digl Gelgia. Café «grischun» Aint igl Grischun dattigl tenor igl portal online «Kaffemacher.ch» tot an tot 6 brassareias da café cun differentas capacitads da barsar. Sper l’ancunaschainta firma engiadinesa Badilatti èn chegl la SIMA Kaffee & Tee a Trimmis, igl café Don George a Vaz-sot, la «Rösterei Keller» a Zezras, la «Quintacoira Kafferösterei» e chella da Beiva. Cler, la fava per «barsar» igl café dereiva da paeis cun temperaturas pi adattadas tgi la Svizra – scu l’India, l’America digl sid u dall’Africa, uscheia tgi na dat atgnamaintg betg en café «grischun», sch’ins risguarda angal igl origin dallas ingredienzas.

Cun grànds îls statan tres unfànts davànt la tgea digl Julian ad admireschan la gliegna ca targlischa cotschenrosa agl stgir da la notg. Egna brenta fegneta zircumdescha la gliegna. Igls craters en bagn vasevels. Anzatge magic e an l’aria. Cun egn’ea vean igl sco or digl nut or da l’Alina: «Hocuspocus simsalabim, jou vez uss la mi’amitga Kim!» Agls tres amitgs datan prest igls îls or digl tgieu. La Kim targlischa giou da tschiel bagn vasevla furmada or da stélas. Quegl dat igl betg, vezan els betga bagn? Alura vean igl ear or da la buca digl Julian ad ear digl Noa: «Hocuspocus simsalabim, ussa va l’amitga Kim.» Tres unfànts ca san striunar. Ad els petga igl cor antocen agl culiez. Tut faszinos amprovan els l’antiera notg da striunar. «Quegl stat egn sacret trànter nus! Schiglioc stuainsa ànc ir tier miedis ad i tratgan ca nus segian betga tschient», gin els l’egn separ l’oter. An scola od’ign ussa magari egn hex hex … ad els ân tut andretg. Suainter scola s’antopan els tier l’Alina par catar adavur partge c’els setgan striunar. Els tratgan, c’igl vigni da la gliegna, mo tge par forzas veva quella gliegna? A partge san me els quegl? Els anquieran raspostas agl internet mo tgatan nut. Cun egn’eada vean egn um misterius aint dad esch cun egn zedel alv a tgavels grischs. «Bùna sera unfànts, jou sund igl Murezi, egn szienzio a parscrutesch la gliegna a las stélas. Jou vi gidar a vus da catar adavur partge ca vus savez striunar.» Els en igl antier suaintermiezgi veda tschartgear infurmaziùns, mo adumbaten. Igl proxim gi ân els liber. Els striuneschan igl antier gi. Hex hex … ad egn pool e amiez igl gòld, ànc egn hex hex… ad igls pegns bagliafan. Els gin agls geniturs c’els dormian tier amitgs, igl Julian t’igl Noa, igl Noa tier l’Alina a l’Alina t’igl Julian. Cur ca la gliegna e vasevla san els betga ple striunar. Mo partge? A vean la superforza puspe? Egna tarmenta temùna saglia sei agls tgieus dad els. Els en tut sulets agl stgir da la notg amiez igl gòld, la sula glisch e la gliegna. «Agid, nus eassan qua, agid!», cloman els tras la notg. Igls telefonets ân nign accu, tge den els me far? L’antiera notg anquieran els egna veia ca magna or digl gòld, mo sainza suczess. Cur ca la gliegna e davent amprovan els puspe da striunar. «Hocuspocus fidibus, jou vi easser a tgea, uss!!» Cur c’igl Julian earva igls îls stat el amiez la sia tgombra. Tut lead safiera el segl litg a sadurmainta. L’Alina ad igl Noa amprovan ear sch’els setgan puspe striunar. Tschentg minutas ple tard dorman tuts sco craps. L’otra damàn e dumeingia. Suainter igl anzolver survean igl Noa egn telefon digl Murezi. «Bùn gi, stgisa ca disturb vus la dumeingia damàn, mo jou ve cato adavur anzatge impurtànt. Las vossas forzas vignan da la gliegna. Mintga 100 ons dat la gliegna cotschenrosa superforzas ad unfànts. Igls davos c'ân gieu quegl savevan sgular! Vus savez ussa striunar, mo me par egn mains a quel e dalùnga puspe passo! Giuded ànc igl voss tains parquegl c’igl e betga garantieu ca’s survivez. Quegl stuez vurdar cun egn miedi! Mo jou sto ussa ànc telefonar a l’Alina ad agl Julian. Quels interessesch’igl siir ear. Beala dumeingia ànc a sch’igl dat anzatge niev, telefonesch jou.» Tut, tut, tut … schon â’l palando sei, scha gea c’el vess ànc gieu aschi blearas amparadas. Quendesch minutas ple tard s’antopan tuts quater par discutar egna duas tgossas l’egn cun l’oter. L’Alina propona dad ir tier egn miedi par controlar, sch’els morian near sch’anzatge vegi samido agls tgierps dad els. Mo igl Noa vut quegl betg. El vut betga c’els stotgian la fegn finala ir mintga gi tier miedis par far tests a vagnir ancunaschaints. Mo igl Julian a l’Alina sadezedan da tutegna ir. Els telefoneschan agl miedi a fan giou egn termin sen las duas. Igls tres unfànts ston natiralmeing raquintar partge c’els vutan egn termin. Igl miedi â betga schi plascher, parquegl c’el tratga c’igl segi egna sgnoca. Suainter ca tuts tres ân musso sco c’els san striunar e’l tut perplex, ascheia anzatge â’l ànc mena vieu. Sco amprem ân els da radiografar igl tgierp. Là e curdo sei c’els ân agl vainter anzatge ca vez’or sco egn pintg magùn. Igl miedi anquiera agl internet tge ca quegl savess easser. El tgata adavur c’ign numna quegl «imensis». Quegl mùnta tànt sco «egn mains». El declarescha: «Quegl e egna malzogna, c’ign viva ànc egn mains. Quegl e anzatge sco egn balùn ca vean adigna ple grànd antocen c’el schlopa.» Els en tut trests. Sco amprem savevan els striunar ad ussa vignin a murir parve da quegl. Mintg’eanda ân els dad ir tigl miedi par schar controlar. Oz avànt egn mains vevan els survagnieu las forzas. Peia stuess igl oz easser schi lientsch. Segl vieadi tigl miedi datan els anturn sco satgs da hardefels, egn suainter l’oter. Sco c’igl miedi ad igl Murezi vevan getg, moran els ànc que gi. Mo ussa resta l’amparada: Tgi sa striunar an 100 ons? Livia Michael dad Andeer ha gudagnà cun quest text la concurrenza da scriver da la Lia Rumantscha «Plima d’aur/Pledpierla 2023» en la categoria «Grischun Central» da la 5/6avla classa. Quella categoria aveva sco tema «superforzas». Durant la stad publitgescha la FMR tut ils indesch texts victurs da la concurrenza da scriver Plima d’aur/Pledpierla, organisada da la Lia Rumantscha. Livia Michael

Nous scrivagn marde, igls 4 da fanadour 2023. En de scu mintga oter, er pigls abitants da Brinzauls. Siva 52 notgs aint igl «exil» èn els sa dasdos per l’amprema geda puspe aint igl agen letg. Per gartetg è oz, igls 4 da fanadour 2023, pero er daveiras igl amprem de tg’ia va via la bova da Brinzauls cun agens îgls. Cun carar direcziun Savognin vaia gia l’occasiun da dar en tgit ve da l’oter mang. «Tgi so, quants schurnalists tgi saron oz anc preschaints», am è ia tras testa. Forsa tgi l’egn u l’oter vign anc a rapportar e screiver en davos tgapetel davart «igl amprem de dalla normalitad». E tuttegna: la bova è a val, la «sensaziun» è passada. Uscheia tg’igl è da sminar tgi saron pi pacs schurnalists tgi las davosas emdas, antschet chel marde seira, igls 9 da matg 2023. Ia ma regord bagn scu tg’ia sung tgaminada cun tozzas oters schurnalists ainten tgesa da scola a Casti chel marde seira, igls 9 da matg 2023. Gio avant igl isch principal spitgiva ena schurnalista giovna cun en microfon cun l’inscripziun «20 Minuten». Ella era alla «tgatscha», scu er ia e tot igls collegas dad RTR, Blick, SRF ni Somedia. Alla tgatscha da persungas tgi pudessan rachintar davart lour pansiers e temas concernent l’evacuaziun da Brinzauls planisada tg’è neida declarada chel de immediat digl stab directiv communal. «Nous ans vagn adegna puspe santia las davosas tschintg, seis, set emdas noua tgi vez descretg scu tg’az geia. E perchegl sper ia ossa tgi chel tgapetel peglia ena bunga fegn per adegna. Igls davos pleds totgan a vous» – saint’ins or digl radio SRF 1 durant tg’ia caresch cugl auto an direcziun Savognin. Igl è la vousch da Sven Epiney, agl telefon: Georgin Bonifazi, igl pour da Brinzauls. E siva tgi lez ò angraztgea agl stab directiv communal per la stupenta lavour dallas davosas emdas peglia Sven Epiney cumgea e giaveischa tot igl bung e saleida chels da Brinzauls. Igl tgapetel vign saro ed igl codesch «Brinzauls» vign mess ainten la carunga sper igls oters codeschs cun polvra. Lò vign el a pusar, anfignen tgi dat da screiver ensatge per en nov tgapetel. Cun turnar la normalitad per la populaziun da Brinzauls para da tschessar dad egn de sen l’oter igl grond interess medial. Savevas vous, tgi per exaimpel 20 Minuten e Blick e perfign RTR vevan las davosas emdas ena rubrica speziala «Brinzauls», noua tgi niva rapporto scu «liveticker» davart la situaziun? Igl pi impressiunont è pero sto, tgi strousch era la bova a val era chella rubrica per part spertamaintg svaneida. Er igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra Daniel Albertin ò detg ainten l’emissiun «Profil» cun RTR quant sursto tg’el seia sto davart chel immens grond interess medial las davosas emdas, betg angal sen nivel regiunal e naziunal, gea perfign sur igl continent or. Sur la livecam da Blick TV ò er igl antier mond (inclusiv ia) pudia persequitar de e notg la situaziun a Brinzauls. Ossa, è la camera neida demontada, gea, i dat er nigna raschung ple per la lascher agl li. La bova è a val, la «sensaziun» passada. Vurdond anavos parigl bagn en tant ironia digl destign tgi la bova è neida a val da stgirainta notg, uscheia tgi angal igls geologs pon sminar e reconstrueir tge tgi pudess esser capito chella notg. Ni cugls pleds da Daniel Albertin: «Forsa ègl stuia esser uscheia, tg’era aint ena brainta chella notg, tg’ins ò nigns purtrets, tg’è stada gligna veida.» Ensatge ins dastga pero betg amblidar: er schi chella bova è a val, na saro chel tgapetel betg igl davos. Brinzauls e l’antiera costa sglischa anavant. Ni cugls pleds da Georgin Bonifazi anvers SRF: «Igl plascheir predominescha oz cumplettamaintg. Pero chitos nironsa ad aveir anc blers, l’antiera vischnanca sglischa ed er giu dalla costa niron anc noagiu varsaquants craps.» Damai, egn digls impurtants ed emoziunals tgapetels dall’istorgia da Brinzauls è nia scretg chellas davosas emdas. Ma igl codesch n’è anc betg scretg a fegn. L’istorgia cuntinuescha – la muntogna, la sponda e la crappa dattan rompatesta, geologas e geologs observan igls muvimaints e la gliout veiva ainten vischnanca. Er sainza l’attenziun mediala e livecams. Perchegl tgi: «Live is live.» Schurnalistas e schurnalists tar egna dallas occurrenzas medialas a Brinzauls – avant tgi la bova è neida.

«Ta dasda, ta dasda, nus n’avain betg pli bler temp.» Sta quiet, el avra ils egls. Cura che Lino ha avert ses egls, ha el guardà en bleras pitschnas fatschas da pitschnas creatiras cun bler pail en fatscha. «Ahhh, nua sun jau?», ha Lino sbragì. «Tgi essas vus e tge fatsch jau qua, nua...?» – «Tascha, nus n'avain betg pli bler temp!», ha ina da questas creatiras ditg, ses pail era tut spalà. Avant che Lino ha savì dir insatge, ha gia in’autra creatira entschet a discurrer: «Nus essan ils Grims», ha la creatira ditg. Avant che Lino ha savì dumandar insatge, ha ina gronda ramur disturbà el. «Ahhh, nus avain mo pli 7 minutas temp», ha in pitschen Grim ditg. Tut ils Grims eran sco marvs. Ussa saveva Lino discurrer senza che insatgi interrumpeva el. «Nua sun jau e tge vulais vus da mai?» Ussa ha il Grim cun il pail spalà discurrì, però en sia vusch resentiv’ins sia tema: «Lino, ti es a Gramu. Quai è noss vitg.» Lino ha pensà ch'el n’haja anc mai udì il num Gramu. «Lino, ve cun nus», ha in pitschen Grim ditg, «nus declerain a tai tut sin via.» – «Nua giain nus?», ha Lino dumandà, cura ch’el è stà en pes. Ma nagin Grim n’ha dà resposta. Suenter in mument ir a pe ha in Grim ditg: «Lino, nus duvrain tes agid. Nus essan en grond privel. Tar quest grond mut sa chatta in grond apparat quader che mussa in temp e nus n’avain betg pli bler temp.» II pitschen Grim ha mussà cun sia pitschna toppa sin in mut betg lunsch davent dad els. Lino n’ha betg savì discurrer, el guardava mo pli sin il mut. «Lino, ti stos gidar nus. Nus essan memia pitschens per ir tar quest apparat!» Ussa ha Lino guardà sin tut quels pitschens Grims ed ha ditg: «Pertge na savais vus betg ir sin quest mut e metter giu quest apparat?» – «Lino, quai n’è betg uschè simpel», ha il pitschen Grim ditg. «Sin il mut sa chatta ina gronda profunditad e giun plaun è quel apparat.» – «E perquai duvrais vus mai?» – «Gea.» – «Però co duess jau vegnir tar quest apparat? Jau na sun betg uschè sportiv.» – «Quai na fa nagut, ti es grond.» – «Grond», ha Lino pensà, «grond n’ha anc mai ditg insatgi a mai.» En scola era Lino adina il pli pitschen. lls gronds da sia classa han adina ris or el ch’el saja memia pitschen ed els han adina mess ils bratschs sin il chau a Lino. Alura è el adina vegnì cun ses chavels brins spalads a chasa e sia mamma ha adina dumandà, pertge ch'el na guardia betg da ses chavels. Ma Lino ha adina ditg ch’el na saja nagina mattatscha. Lino era uschè en patratgs ch’el na guardava betg pli, nua ch’el gieva. Tuttenina ha ina vusch interrut ses patratgs. «Lino, Lino!», ha il pitschen Grim ditg. «Adatg!» – «Tge, ahhhhhh!» – Però Lino ha reagì memia tard. EI è zappà en il vid ed è crudà en la chavorgia. II davos mument ha Lino savì sa tegnair cun in maun vi d’ina ragisch che pendeva or da la terra. Lino ha guardà ensi ed ha sbragì: «Agid, agid! Gidai mai!» Però el n’ha survegnì nagina resposta. Lino clamava adina puspè! Suenter in mument ha el chalà da clamar. 11 Grims na savevan betg gidar el. Ussa ha Lino guardà engiu ed ha vis ch’el sa chattava mo pli in pèr meters sur l’apparat. Lino ha vis che l’apparat mussava mo pli in pèr secundas. Tut desperà ha Lino empruvà da sa tegnair vi da la ragisch, però el ha s’accurschì che la ragisch, vi da la quala el sa tegneva, deva suenter. Avant ch’el ha savì reagir, ha la ragisch dà dal tut suenter e Lino è crudà sin l'apparat. Ed il mument che Lino è dà sin l’apparat, ha el udì ils Grims a far applaus e ses svegliarin ha scalinà. Lino sa dasda e metta giu ses svegliarin. Giuanna Nuolf da Savognin ha gudagnà cun quest text la concurrenza da scriver da la Lia Rumantscha «Plima d’aur/Pledpierla 2023» en la categoria «Grischun Central» da la 7-9avla classa. Quella categoria aveva sco tema «7 minutas». Durant la stad publitgescha la FMR tut ils indesch texts victurs da la concurrenza da scriver Plima d’aur/Pledpierla, organisada da la Lia Rumantscha. Giuanna Nuolf

Stierva ò en nov luvratori: per otg emdas restaurescha en team dalla Scola ota digls arts a Berna igl altar da Brinzauls. Avant dus meis ò chel stuia neir «evacuo» perveia dalla bova tgi smanatscheva. Cun la sala da gimnastica a Stierva ins ò catto en li segl manevel cun bunas cundiziuns climaticas per conservar igl altar. E chesta gievgia ò igl team davert las portas digl luvratori e musso igl bagn cultural zont fragil e da muntada naziunala. Stierva ò per las proximas otg emdas ena tozza abitantas ed abitants daple: Karolina Soppa dalla Scola ota digls arts da Berna è sa casada cun varsaquantas studentas e students ainten la vischnanca ainten Val Alvra – an lengia directa angal gist 4 km davent da Brinzauls. «Schi spert ins pò transfurmar ena sala da gimnastica an en luvratori», ò Karolina Soppa detg chesta gievgia a caschung d’ena conferenza da medias. E propi: ainten la sala da gimnastica dall’anterioura tgesa da scola da Stierva schean nundumbrevlas parts d’en altar. I sa tracta digl altar da Nossadonna da Brinzauls tg’è nia «evacuo» igl matg passo parallel cun la populaziun. E cò vign chel altar (varda er box) ossa restauro. Ivo Strigel n’è betg cumprovo «Ivo Strigel ins stò s’imaginar scu igl Gucci da chel taimp», ò detg Karolina Soppa e randia attent agl sculptour tg’ò vivia da 1430 – 1516 ed è sto en veir «star» tge tgi pertotga la construcziun dad altars. Egn da chels tgi vign attribuia agl sies luvratori è igl altar da 5,6 meters otezza da Brinzauls. Schibagn tgi propi cumprovo n’ègl betg tg’igl altar vign digl cuntel d’antagler dad Ivo Strigel, er schi igl stil lascha supponer chegl. «Chel altar n’è anc mai nia perscruto. Sper la restauraziun scu tala è chegl ena part dalla nossa lavour», ò detg Karolina Soppa. Ins spera da cattar ena signatura u en indezi scu mussamaint. Fotografar, documentar e consolidar En mang chiet, passiun, creativitad e cunzont blera pazienztga – uscheia descreiva Karolina Soppa las abilitads tgi sies students e studentas ston aveir per las lavours. «Las parts èn fitg fragilas, chellas ins na so betg simplamaintg pi­glier ainta mang.» Otg emdas fotografeschan, documenteschan, consolideschan e nattegian els igl altar e sias singulas parts. Consolidar monta tgi parts fragilas vignan tractadas cun ena cola speziala. Surfatschas tschufas vignan nattagedas cun tschitschapolvras, differents penels e schi pussebel cun dissolvents. Ed er parts tgi mantgan vignan amplaneidas cun en chit e retuscho cun calours. «Mintga singul pass vign documento e registro a moda digitala», ò detg Karolina Soppa durant igl gir tras igl luvratori. Apparats climatics procuran per cundi­ziuns adattadas. Per casualitad a Stierva «Chel altar è nia fatg aposta avant passa 500 onns per la baselgia da Brinazuls ed è anc oz avant mang an sia belezza. Perchegl è chegl per nous en bagn cultural da muntada naziunala, uscheia tg’ins ò gio bod integro igl altar aint igls plans d’evacuaziun da Brinzauls», ò detg Simon Berger dalla Tgira da monumaints digl Grischun an occasiun dalla conferenza da medias da gievgia a Stierva. Tg’igl altar da Brinzauls vign restauro a Stierva è stada pitost en ena «acziun spontana». L’antschatta matg 2023 è la bova da Brinzauls s’accelerada e chegl a moda rasanta. Cun ageid dalla protecziun civila e la protecziun digls bagns culturals è igl altar nia evacuo ainfer en pêr deis. Evacuar en altar da 5,6 meters otezza – chegl è ena sfeida. Chegl ò er accentuo Pascal Porchet, manader digl Uffezi per militar e protecziun civila digl Grischun e randia attent las diversas fassettas dalla protecziun civila. «Igls noss spezialists vignan scolos per proteger, salvar, transportar e deponer a moda cumpetenta bagns culturals fragils.» An ple tgi 100 singulas parts è igl altar nia piglia dapart e scu tgi Karolina Soppa e declaro: «An tempo fitg plang ischans caros direc­ziun Stierva.» Donns sa laschan dantant strousch evitar. «Nous vagn sperditas, i sa tracta pero da pacs donns», uscheia Karolina Soppa. Finanziaziun betg anc garanteida Tg’igl altar da Brinzauls vign ossa restauro n’è pero betg la consequenza dall’evacuaziun, la restauraziun fiss bagn er stada planisada a Brinzauls sez. Hermann Bossi, igl president digl cumegn-baselgia da Brinzauls ò accentuo a caschung dalla conferenza da gievgia l’impurtanza da lour altar: «An futur vign el a splendurar da nov ed a gidar alla populaziun da Brinzauls da neir a freida cugl taimp dall’evacuaziun.» Ena tala restauraziun è pero er ena sfeida finanziala. «La restauraziun costa passa 100 000», ò detg Simon Berger anvers la FMR. Dus terzas vignan finanztgeidas da cantun, confederaziun e la Baselgia catolica digl Grischun. Scu possessour digl altar stò igl cumegn-baselgia da Brinzauls finanztgier igl rest. «La finanziaziun n’è anc betg garanteida e nous ischan dependents da donatours», ò detg Hermann Bossi. Luvratori derva las portas Igls abitants e las abitantas da Brinzauls èn turnadas a tgesa chest’emda. Cura tg’igl altar pò turnar «a tgesa» n’è anc betg cler. Siva dalla restauraziun ins vign tenor Simon Berger a sa cunvigneir cugl stab directiv communal e decider schi el turna a Brinzauls u ainten en deposit temporar. A Stierva resta igl altar anfi­gnen la fegn avost. «Per proteger igl altar dad anguladitschs na savainsa betg dar sclarimaint pi concret davart igl nov li da dimora, chegl è ena dumonda da siertad», veva detg Simon Berger avant dus meis anvers la FMR. Ossa è igl li public perchegl tg’ins ò persungas agl li. Las portas derva igl luvratori temporar a Stierva er per la populaziun: Mintgamai la gievgia dallas 13.30 anfignen las 15.00 ins pò far ena viseta. En altar da muntada naziunala Igl altar da Nossadonna da Brinzauls è prubablamaintg nia construia avant 1519. Blers da chels altars èn causa dalla refurmaziun u incendis nias destruias u disclocos. Siva da sia construcziun è igl altar da 5,6 m otezza adegna sto ainten la baselgia Son Tgalester a Brinzauls ed ò perfign survivia igl incendi dalla vischnanca igl onn 1874. Scu per exaimpel er igl altar da Beiva è chel da Brinzauls egn tgi vign attribuia agl luvratori digl sculptour Ivo Strigel – egn digls pi renumos ed ancunschaints digl taimp gotic tard. I sa tracta perchegl d’en bagn cultural da muntada naziunala. (fmr/sab) La sala da gimnastica dall’anterioura tgesa da scola a Stierva è neida transfurmada an en luvratori temporar. La sala da gimnastica dall’anterioura tgesa da scola a Stierva è neida transfurmada an en luvratori temporar. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En mang chiet, passiun, creativitad e cunzont blera pazienztga èn dumandos per la restauraziun digl altar. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. En team da radond 12 persungas restaurescha las parts digl altar da Brinzauls. Igl altar da Nossadonna avant l’evacuaziun ainten la baselgia a Brinzauls.

Cun en vast program annual less l’Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra promover art e cultura ainten l’anterioura tgesa da scola ad Alvaschagn. Anc ins è all’antschatta ed igl interess è pitost mediocher. La nova manadra Birgit Brida è dantant persvadeida: chella regiun ed igl turissem cultural ins pò sviluppar. Las ideias na mantgan an mintga cass betg. 4700 casadas – numnadamaintg chellas dalla Regiun Alvra – on retschet per posta avant en pêr emdas igl program actual dalla furmaziun da carschias dalla regiun. Sper la part blava usitada – igls curs dalla regiun sezza – cuntigna chella broschura da nov quatter ulteriouras paginas verdas. I sa tracta d‘en vast program dall’Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra (ACACA). Cun sia purscheida d’art e cultura duess l’anterioura tgesa da scola ad Alvaschagn davantar en center per la veta socioculturala e vitalisar la vischnanca e l’antiera regiun. Dumonda è difficila Responsabla pigls projects ed igl program dall’ACACA è siva digl december 2022 da nov Birgit Brida. Sen la dumonda, scu tgi la dumonda pigls curs da colurar, macrofotografia ni gravura da chesta stad sa preschainta rasponda ella: «Difficil. Nous vagn spitgia tg’igl interess dalla regiun pudess esser pi grond. Alvaschagn n’è deplorablamaintg betg igl center digl mond e nous na vagn er anc nign nom per en center da cultura ed antupada.» L‘uniun è neida inizieida igl onn 2021 digl artist Mirko Baselgia tg’è sez s’andrizzo cugl sies studio ainten la tgesa da scola. Ossa èn passos dus onns: L’amprema manadra ò banduno l’uniun siva curt taimp ord muteivs persunals, siva ena gestiun ad interim ò ossa Birgit Brida surpiglia igl timung. Analisar, tge tg’è dumando Sper igls differents workshops ò l’ACACA er anc differentas otras purscheidas: Ruschnareias – ena scuntrada per genitours ed unfants, antupadas e discurs. Pinavant ins less vitalisar igl iert ed er aint igl sectour da musica e poesia ins vuless cun var quatter occurrenzas ad onn metter an futur en ulteriour accent. È chel program forsa mengia vast? Er ella seia stada stupeida davart la gronda purscheida cura tg’ella vegia scumanzo, dei Birgit Brida. «Igl mument ègl fitg bler, ea. Igl program da curs scu ossa è prubabel mengia vast.» Anc ins seia pero all‘antschatta. «Nous stuagn analisar tge tg‘è dumando, tge betg?» Per exaimpel igl curs da fimantar plantas igl avost vegnent seia bunamaintg gio occupo. En‘opziun fiss da porscher igls curs ansemen cun en albiert, cunchegl tgi er varsaquantas persungas d’ordvart seian s‘interessadas. «Pigl mument ischans an discurs cugl Hotel Schweizerhof a Lai, chegl fiss ena pussebladad. I fiss pero er dretg, schi vessans enqualtgi hotel ainten la regiun Alvra/Gelgia tgi purschessan forsa gist en pachet.» La manadra renda pero er attent, tgi cunzont la «cultura an discurs» – en discurs cun mintgamai ena persunga tg’ò gio gia li quatter gedas e tgi duess aveir li radond diesch gedas ad onn seia veapi savens «an discurs». «Per exaimpel tigl discurs cun Rebecca Clopath vainsa gia ena gronda dumonda, er dalla gliout ainten vischnanca.» Regiun e populaziun on fatg impressiun Birgit Brida – la donna digl Voralberg tg’ò lò biagia se 20 onns en center da perfecziunamaint – è neida a star avant en pêr onns a Riom. Siva d’aveir luvro aint igl Hotel Piz Mitgel a Savognin è ella pigl mument angascheda cun en pensum dad 80 % tar l‘ACACA. «Chella regiun e la populaziun m’ò fatg gronda impressiun, uscheia tg’ia sung scasada cun l’amprem’occasiun an Surses.» Ella seia persvadeida tg’ins possa sviluppar chella regiun, cunzont igl turissem cultural. La varietad digl program e l’antiera administraziun tgi cumpeglia planisaziun, infrastructura e cunzont er la communicaziun seia ena veira sfeida. «Ia stò mintg’eda discorrer en quart d’oura anfignen tg’ins so, tgi tgi nous ischan. Sper en nom legher vainsa deplorablamaintg anc navot reconuschibel.» Pero er ord vista finanziala seigl ena sfeida. Da grond avantatg seia la cunvigna da prestaziun cun igl cantun e cun igls cumegns vischinants. «Fundraising è en grond tema. Igl proxim taimp dovrigl sieiramaintg anc en tschert sforz per pudeir piglier per mangs alloura er projects pi gronds.» È Alvaschagn forsa er simplamaintg mengia perifer? Birgit Brida – tg’amprenda digl reminent actualmaintg er rumantsch – è persvadeida tg’ins saptga davantar en center da cultura ed antupada, er per indigens. Chegl er cun nizigier sinergias cun otras uniuns scu igl Parc Ela. «Forsa ègl gist chel li perifer tgi pò davantar chegl, en li creativ tgi pò anritgeir. Igl è pero er en li tgi pudess davantar puspe en nov plaz da vischnanca, tgi so.» Ella duess puspe survagneir daple veta: l’anterioura tgesa da scola ad Alvaschagn – cun workshops, discurs ed antupadas. Birgit Brida – la donna uriunda digl Voralberg abitescha siva d’en pêr onns ainten la regiun ed è siva d’en mez onn manadra dall‘Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra.

En bel domber da commembers è sto preschaint alla radunanza dall’Uniun Ludwig Demarmels. Cugl catalog digital dallas ovras digl artist barmeir ins è en grond zap anavant. Igl 2012 è neida fundada l’Uniun Ludwig Demarmels cugl intent da tigneir an salv e tgirar las numerousas ovras digl artist da Stierva. Ultra da chegl ò l’uniun er igl scopo da mussar venavant las ovras alla publicitad. Chel scopo è er siva 11 onns tgi dat l’uniun igl pensum principal dall’uniun. Siva da dus onns è Stephanie Giger-Reich presidenta dall’uniun ed er l’amprema donna tg’ò surpiglia chel uffezi. Da preschaint ò l’uniun radond 150 commembers, tgi dereivan per gronda part dalla regiun digl Bodan, noua tgi Ludwig Demarmels ò gia 40 onns dimora. Sa tgapescha tgi all’uniun appartignan er persungas da Surmeir, la patria digl artist uriund da Stierva. Er cun star a Romanshorn ò Ludwig Demarmels adegna gia en ferm contact tigl sies li nateiv, tar Tavo ed ansomma tigl Grischun e chegl anfignen tar sia mort avant 31 onns. Pulit interess pigl atelier e la galareia La realitad è tgi l’uniun perda mintg’onn commembers cun els esser pi vigls, sorteir uscheia dall’uniun ed er aveir da mureir. Da cattar novs commembers è per la presidenta Stephanie Giger-Reich e las otras quatter persungas tgi appartignan alla suprastanza ansomma betg simpel. Tgirar igl contact tigls commembers existents è alloura er en pensum impurtant, en dueir tgi vign er fatg exemplaricamaintg e cun blera passiun. Igl davos onn è la suprastanza dall’uniun sa reuneida tschintg gedas e chegl adegna a Romanshorn cun esser lò igl atelier da Ludwig Demarmels e Roswitha Demarmels-Anghern, la sia donna er da tgesa ainten chel li alla riva digl Lai digl Bodan. Plessas gedas è igl davos onn igl atelier cun galareia alloura er sto avert per la publicitad. Igl interess è sto pulit grond er da vart dalla politica locala. Fatg ena viseta aint igl atelier ò Roger Martin, igl president digl martgea da Romanshon cun las otras otg persungas tgi totgan tigl cunsegl digl martgea. Previa è da realisar en film dalla guida da Roswitha Demarmels-Anghern tras igl atelier e la galareia. Sto preschaint alla radunanza generala da sonda passada è er Stefan Krummenacher, igl incumbenso da cultura digl martgea da Romanshorn. L’excursiun dall’uniun chella è stada igl settember 2022 a Tavo, igl li noua tgi Ludwig Demarmels è er sto fitg activ. Passa 550 maletgs èn gio registros Prioritad ò per la suprastanza la realisaziun digl catalog digital dallas ovras e digls male­tgs digl pictour artist surmiran. Igls davos 12 meis èn nias vetiers anc blers maletgs per uscheia cumplettar la collecziun. Da preschaint èn passa 550 ovras gio registradas. La realisaziun da chel catalog digital dallas ovras da Ludwig Demarmels costa radond 80 000 francs. Sustegn digls cantuns Gronds marets tg’ins è sen bunga veia cun chel catalog digital dad ovras on Susanne Summermatter e cunzont er Gion Pol Simeon. El è sto anfignen tar la mort da Ludwig Demarmels avant 31 onns en grond amei digl artist da Stierva ed er realiso igl 1987 per RTR en film digl artist. Scu gio menziuno costa all’uniun la realisaziun da chel catalog digital ena bela somma. Igl cantun Turgovia ò gio sustignia chel project cun 10 000 francs e vetiers vignan anc 6000 francs schi chel è realitad. Er igl cantun Grischun ò ampurmess 6000 francs sch’è schi gliunsch cun chel catalog digital cun las ovras da Ludwig Demarmels. La vischnanca da Tavo ò delibero 2000 francs per chel project. Actualmaintg è la suprastanza dall’uniun vedlonder cun tschar­tger ­ulteriours donatours, contactar funda­ziuns ed instituziuns per realisar chel catalog digital. Dalla vart privata èn nias anfignen oz 7000 francs per chel project. Chegl tgi perto­tga igl chint annual 2022/23 dall’uniun sera chel cun en deficit da 435 francs. Egna dallas numerousas ovras da Ludwig Demarmels. La vieva digl artist Ludwig Demarmels, flancada digls sies dus nevs – (da san.) Peder Brenn, Roswitha Demarmels-Anghern e Roman Brenn.

Igl martgea da Turitg ò delibero en credit dad 1,7 milliuns francs per planisar e projectar ovras solaras an Val Nandro aint igl territori tranter Cartas e Schmorras. Gio avant 34 onns veva igl ewz preschento en project cumparegliabel an ena dimensiun pi pitschna ed an en oter territori. Pigl Grischun, pigl Grischun Central – e cunzont er per Surmeir – èn las Ovras electricas digl martgea da Turitg (ewz) gio decennis en partenari da pled. Las relaziuns cugls anteriours cumegns ed er siva dallas fusiuns digls cumegns èn anc adegna fitg solidas. Gist aint igl Grischun Central sa cattan dallas vers 16 ovras tgi igl EWZ ò aint igl Grischun. Plessas da chellas tranter Marmorera e Rothenbrunnen/Giuvaulta. Las ovras principalas sa cattan a Tinizong, Casti e Seglias. Ossa dattigl en nov project tgi igl ewz less realisar an Surses, dantant betg en project da forza hidraulica, mabagn en project d’indrezs solars. Energeia per 50 000 casadas Tgi igl ewz vegia igl intent da realisar an Val Nandro en’ovra solara è gio pi dei public, dantant concret, noua ed an tge dimensiun era betg propi ancunaschaint. Ossa davainta igl project solar pi concret. Gea, fitg concret. La raschung è tgi igl cunsegl digl maretga da Turitg ò dalla davosa seduta concedia en credit dad 1,7 milliuns francs per planisar e projectar grondas ovras solars an Surses. Detg pi concret duess egna neir realisada an Val Nandro e l’otra aint igl vest digl Piz Curver. Igl implant fotovoltaic an Val Nandro niss realiso tranter Cartas e l’Alp Schmoras (Val Freida), dus territoris sur Radons e cunfinants cugl territori da skis. L’ovra solara digl Piz Curvér duess alloura neir realisada sur l’Alp Foppa, l’alp da vatgas da Salouf. Graztga agls dus implants fotovoltaics tgi vignan eventualmaintg realisos digl ewz an Surses fiss pussebel da produtgier 80 GWh energeia solara per radond 50 000 casadas. Scu chegl tgi igl ewz screiva an ena communicaziun sa cattan las ovras solaras planisadas betg ainten zonas schurmagedas naziunalas e cantunalas. Igls responsabels digl martgea da Turitg e digl ewz collaboreschan an vista a chels projects ferm cugl cumegn da Surses, cun Savognin Pendicularas SA e cun la Corporaziun d’alp Val Nandro. Las surfatschas noua tgi igls panels solars nissas montos duessan er venavant neir nizigeidas per l’economia d’alp. Igl cumegn da Surses, Savognin Pendicularas SA e la Corporaziun d’alp Val Nandro stattan davos chel project è da liger ainten la communicaziun digl ewz. Naturalmaintg tgi igl cumegn da Surses ò d’approvar chel project per tg’el davainta realitad. Menziuno seia er tgi igl ewz planisescha en ulteriour indrez solar aint igl Grischun Central, segl territori da skis Spleia Tambo. Digl reminent magna igl ewz gio dus indrezs solars alpins aint igl Grischun, egn tigl rampar digl lai Albigna an Bergiaglia e l’oter tigl Lago di Lei. 34 onns pi tard puspe en tema Remarcabel è bagn tgi igls dus novs projects d’ovras solaras an Surses èn betg igls amprems tgi igl ewz less realisar. Gio igl 1989 on las Ovras electricas digl martgea da Turitg gia en plan per realisar aint igl territori da skis da Savognin en indrez solar. Da lez taimp eran chels projects sa tgapescha mai en schi grond tema scu oz tgi tot discorra d’energeia regenerabla. Detg pi concret vess chel project digl 1989 gia da neir realiso a Stanegn aint igl territori digl cumegn da Riom-Parsonz. Graztga a chel indrez solar alpin vess igl ewz savia produtgier energeia an ena quantitad da radond 800 000 kWh. Da lez taimp veva igl ewz sondo 80 lis per realisar indrezs solars e tar egn da chels tutgiva igl territori an Val Nandro. Detg pi exact a Stanegn aint igl territori da skis. Realitad è alloura tgi chel project fotovoltaic n’è betg nia construia. Cò ena visualisaziun digl project digl indrez solar tgi igl ewz vess lia realisar avant passa 30 onns an Val Nandro, gist sur la staziun digl runal da Stanegn e digl restorant da muntogna. Da chel project on er las gasettas grischunas rapporto igl november 1989.

Siva da bung en meis è ella averta: la Cesa da Sett – en nov albiert per bikers e viandants segl Pass da Set. Igls amprems guardiatgamonas da chel èn Petra Stöckli e Pascal Aeschlimann. Per la cuschiniera ed igl scrinari è chel li davanto siva dall’amprema viseta en datgesa. La FMR è tgaminada da Beiva sen 2302 m s.m. ed ò discurria cugls guardiatgamonas, bikers e viandants. Petra Stöckli tschainta segl banc alla meisa ainten steiva tgi savoira anc da lenn frestg. Sur ella pendan cornas d’en capricorn e sen meisa davant ella schea en figl veid. Ella teira en pêr lengias verdas. «Ia stò adattar igl plan digls menus», cloma ella tras igl barcung ainten tgadafi. Pascal Aeschlimann tg’ò lò gist per mangs da bugleir ava e prepara en «Plättli» pigls dus giasts dafora dat digl tgea. Ena nova tgamona an Surses Ena tgadafi simpla, ena steiva per 16 giasts, tualettas, quatter tgombras cun mintgamai quatter letgs, treis meisas cun bancs da lenn dafora – chegl è la Cesa da Sett sen 2302 m s.m. tgi sa catta angal gist tschintg minutas sot igl Pass da Set. Igl cumegn da Surses scu possessour e la corporaziun d’alp Cavreccia Settimo scu fittadign on do nova veta agl anteriour albiert da militer: Siva digl mez zarcladour 2023 on viandantas e bikers la pussebladad da pernottar cò – avant tgi cuntinuar direcziun Surses, Nagiadegna, Bergiaglia ui Avras. Igl seis giasts tg’on pernotto oz ainten la Cesa da Sett stretgan aint la crema da suglegl, paian mintgamai 90 francs tar Petra Stöckli (33) tgi tschainta cun sia bursa ed ipad ad egna dallas meisas davant tgamona. Egn digls giasts dumonda a Pascal Aeschlimann (33) davart igl implant solar avant tg’els raintan lour laschers e dattan igl mang agls dus guardiatgamonas. Tranter igls cups cun differentas ervas sa mettan els sen viadi an direcziun Pass da Sett. Sa sviluppo cun l’avertura digl «Parc Ela Trek» Surpiglier ena atgna tgamona, chegl seia gio adegna sto en grond semi, dei Pascal Aeschlimann tg’è er gio sto ampluia sen tgamonas. Igl scrinari qualifitgia e sia cumaratta Petra Stöckli èn numnadamaintg igls amprems guardiatgamonas da chel nov albiert. I sa tracta dad egn da tschintg novs alloschis tg’èn sa sviluppos chest onn cun l’avertura dalla ruta turistic-alpina «Parc Ela Trek» tgi magna sur 17 etappas tras igl parc. «Ossa scumainza la cursa anfignen tg’igls amprems vignan», dei Petra Stöckli. Las vasas sen meisa survignan en pêr flours alpinas frestgas. Davains vign nattagea igl palantschia. Ella penda se las tavlas fatgas sezzas tgi tradeschan las speisas tgi la cuschiniera da professiun offerescha oz: pizochels cun caschiel, raviauls a la capuns e scu dessert ena «Septimerschnitte». «La carta è aposta pitost pitschna e porscha speisas tg’ins pò cuschinar tenor igl domber da giasts. Nous ischan agl punct da separaziun da quatter valladas, segond chegl dattigl speisas da tottas quatter valladas», dei ella. Giasts sainza pregiudezis Surpiglier ena tgamona raschaint nova vei igl pêr uriund da Lucerna scu avantatg: «Igls giasts reivan sainza pregiudezis ni aspectativas. Blers tgi passan na son mianc, tgi dat ossa cò ena tgamona cun pitschna ustareia.» Els seian curtaschevels ed angraztgevels. «Nous ischan surstos, quant frequentada tgi chella senda è mintga de.» Ed er igl domber da pernottaziuns seia anfignen ossa cuntantevel – egna u dus reservaziuns vignan de per de. „E cunzont las fegns d’emdas da stad èn ple u manc reservadas», dei Pascal Aeschlimann. Er igl «Parc Ela Trek» vegia gio en tschert renom e porta l’egn u l’oter giast, perfign da Canada. Tottanegna sa ferman dus persungas cun lour ebikes. Roberta e Joannes Cordett da Zuoz on fatg oz ena tura segl pass ed èn surstos davart la nova ustareia. Els bevan ena «bierigna», schibagn tgi vegian la marenda aint igl lascher. Ed uscheia reivan bagnspert ulteriours bikers e viandants chel glindesde da fanadour, igls egns sa ferman per bever egna dallas limonadas fatgas sezzas, igls oters dattan en tgit ainten las tgombras e decidan da turnar puspe. Tenor contract da fittanza on Pascal Aeschlimann e Petra Stöckli igl dretg da lascher davert «lour» tgamona anfignen la fegn otgover. La hetta è numnadamaintg concepziunada per en menaschi da stad. Per las emdas d’aton na vegian els betg anc bleras reservaziuns. Nervous na seian els dantant betg. «Sch’ins surpeglia ena tala tgamona sainza referenzas dattigl ena tscherta malsiertad. Igl chint faschainsa sa tgapescha la fegn dalla staschung, ma anfignen ossa crei ia tgi chegl pudess render e funcziunar», dei Petra Stöckli. «Cler dattigl er disavantatgs, igl è en novum per tot igls participos, tschertas tgossas na funcziuneschan betg anc. Chegl pò esser fitg stentous. Nous spitgagn anc sen ava tgoda ed igl furn vess bunamaintg ars», dei Pascal Aeschlimann e loda pero la buna collaboraziun cun la corporaziun d’alp. En alloschi «privat» Angal gist en pêr meters davos la Cesa da Sett an direcziun pass sa catta en’ulterioura tgamona da crap. Davos aint igl curtgign anzuglia an ena teila saint’ins a cratschlar quatter gaglignas. «Lò durmign nous, vagn igl noss biro ed en pitschen deposit, chegl è en grond avantatg.» «„Ia sung ena furnera passiunada», remartga Petra Stöckli. Er sch’igls ovs na tanschan sa tgapescha betg per tot las «Septimerschnittas». Mintga diesch deis careschan igls guardiatgamonas cun lour auto an direcziun Beiva aint igl hotel Solaria noua tg’els on en deposit digls mangiativs. Tranteraint vo Pascal Aeschlimann pero er cun igl sies ebike a Beiva per enqual mangiativs. Dantant tgi el è sa deditgia cumplagnamaintg alla Cesa da Sett, ò disdetg la sia plazza, è ella anc amplueida 40 % scu commembra dalla magnafatschenta d’ena firma da catering a Sarnen. Singulas lavours so ella far agl laptop da «Sett» anor, tranteraint passa ella per treis u quatter deis «veagiu». Ena bela stad an en bel li Cun plascheir rachinta Pascal Aeschlimann davart sia passiun per las muntognas grischunas. «Cura tg’ischans rivos l’amprem’eda se cò era chegl scu en arrivar a tgesa e nous vagn savia: se cò lainsa neir ed ischan s’annunztgias», agiunta Petra Stöckli. «Igls noss costs fixs èn bass, igl tschains fair. Sch’igl chint vo se alla fegn dalla staschung e tot funcziunescha ègl an mintga cass la fegnameira da passantar ulteriouras stads se cò e schiglio vainsa gia ena bela stad an en bel li», agiunta Pascal Aeschlimann. Ed er igl esser ansemen 24 ouras per de funcziunescha anfignen ossa fitg bagn, agiunta la sia cumarata cun en surreir. Igl figl cun las lengias verdas è aint igl frataimp davanto ena tabella ed en plan dall’emda per igls differents menus da Petra Stöckli. Dafora gioldan igls dus giasts dus tocs caschiels ed en salsiz dalla regiun. Pascal Aeschlimann tgita or digl barcung e cloma: «A bun ans veir!» La steiva – cò vign maglea tschagna ed ansolver. Igl anteriour albiert da militar porscha 16 letgs per viandants e bikers. Igls amprems guardiatgamonas dalla Cesa da Sett: Petra Stöckli e Pascal Aeschlimann. La Cesa da Sett sa catta sen 2302 m s.m. I sa tracta d’en albiert per giasts (dretg) ed en albiert pigls guardiatgamonas (sanester). On galdia ena bavronda avant tgi cuntinuar lour tura: Joannes e Roberta Cordett. Egna dallas quatter tgombras pigls giasts. La cuschigna «mediocra». Las differentas pettas tgi Petra Stöckli fò sez. Siva da chest onn dattigl segl Pass da Set en nov albiert per viandants e bikers cun vista direcziun muntognas talianas.

La radunanza generala dall’Associaziun Pro Segantini è stada an en rom usito chegl tgi pertotga igl domber da commembers e commembras. L’organisaziun ò gia en bung onn da gestiun 2022 cun esser nias cumpros per en po daples maletgs tgi anc igl onn avant. An en rom pi pitschen ò l’Associaziun Pro Segantini gia sonda passada la radunanza generala 2023. Fundada è chella uniun neida avant 47 onns cugl intent da porscher ad artistas ed artists indigens e d’orsoura ena sala d’exposiziun ed ena associaziun tgi segna er per la realisaziun dallas exposiziuns. Uscheia è la Sala Segantini gio prest en mez tschentaner en li da gronda muntada per la purscheida d’art e cultura ainten la regiun. President dall’Associaziun Pro Segantin è gio siva dad 11 onns Mark Batliner. El è er la persunga tg’ò fitg bungs contacts tar artists ed artistas dall’antiera Svizra. Igl president ò dalla radunanza generala benevento an spezial Urs Zurkirchen, igl co-parsoura dall’organisaziun turistica «Anavant Surses». En augmaint da 4280 francs Igl chint annual 2021 dall’Associaziun Pro Segantini sera tar antradas da stgers 29 000 francs cun en gudogn da 1150 francs. Vandias èn nias igl davos onn da gestiun ensatge pi pacs codeschs e pi pacas cartas ainten la Sala Segantini. Igl retgav schea cò tar 1650 francs ed è per pac pi bass tgi anc igl onn 2021. Persiva è la vendita da maletgs exponias stada gl’onn passo en veir success. Cun ena somma da 16 900 francs è la vendita da maletgs ed ovras s’augmentada per 4280 francs. Pi otas antradas ò l’Associaziun Pro Segantini er gia davart digls commembers cun ena somma totala da 5790 francs. Mark Batliner ò menziuno tgi igl davos onn da gestiun seian nias vetiers varsaquants novs commembers. Da preschaint vegia l’Associaziun Pro Segantini 200 commembers e commembras. Realitad seia er tgi igl 2022 vegia l’uniun betg pers tants commembers e commembras scu igls davos dus onns cun aveir da mureir blers da chels e chellas cun esser ainten en’ota vigliadetna. Da gudagner novs commembers per l’uniun è tot oter tgi simpel ed è anc adegna er ena gronda sfeida per la suprastanza dall’organisaziun. Tar las sorteidas èn las paias dallas dus survigiladras dalla Sala Segantini Nora Netzer e Tina Trenkwlader, l’antiera administraziun, reclama, tschains per locaziun, sieranzas, costs fundamentals e la compra da maletgs la somma gronda. Vers 1000 visitaders Las quatter exposiziuns digl 2022 on sviglia igl interess da blers giasts ed er da ples indigens. Vers 1000 visitaders on fatg adiever dallas exposiziuns e catto la veia ainten la Sala Segantini. Graztga a chel grond interess è er s’augmentada la vendita da maletgs, ella tg’è per l’Associaziun Pro Segantini l’antrada la pi impurtanta. Cumpros èn cunzont nias igls maletgs da nursas dall’artista Deborah Kressebuch ed igls dessegns, las sculpturas ed igls decors da metal da Francine Vonderhagen, l’artista tg’ò a Savognin en’abitaziun da vacanzas. Singulara è stada l’exposiziun internaziunala deditgeida agl tema sparta-avas tredoblas an Europa, en’exposiziun ambulanta da Regina Hügli. Tar egn digls pi ancunaschaints sparta-avas totga bagn chel sensom igl Pass digl Lunghin, noua tgi la funtanga da treis ragns sa catta, igl En, la Maira e la Gelgia. Digl reminent ò Regina Hügli retschet per la sia exposiziun ambulanta an Austria igl premi statal «Neptun». Prest tots 28 maletgs dallas nursas vallesanas èn nias vandias. Mark Batliner, igl president dall’Associaziun Pro Segantini è alla tschertga d’en successour per sies uffezi presidial.

Cun l’antschatta dalla staschung da stad ò er avert la Sala Segantini a Savognin las sias portas. Anfignen alla fegn d’otgover porscha ella tetg agls maletgs digl artist Edgar Hermann. Cun 85 onns è el anc pulit activ cun malager. En bel domber interessos digl art è s’inscuntro sonda passada vers seira alla Sala Segantini, tgi sa catta anmez Savognin. Preschainta è er stada la persunga impurtanta, igl pictour artist Edgar Hermann. Igl absolvent dalla Scola d’artisanadi Son Giagl ò exponia vers 30 maletgs, tots malageas cun calours dad ieli. Naschia è igl pictour artist igl 1938 a Staad agl Lai digl Bodan. Per en taimp ò el er vivia a Campocologno e siva digl 1993 è Edgar Hermann datgesa ad Igis/Landquart. La sia sagonda patria seia cunzont la Nagiadegna. A cor vegia el alloura er igl Puschlav e la Bergiaglia. Cun contemplar igls sies maletgs sa mossa dalunga tgi chellas treis vals totgan per el tar cuntradas cun motivs singulars per metter segl palpieri. Calours frestgas Anschet pir dretg cun dessignier ò Edgar Hermann cun eir an pensiun siva tg’el è sto tranter oter er durant 20 onns telegrafist a Coira tar la posta. Siva dalla pensiun anfignen oz ò el stgaffia passa 700 maletgs. Igl 2007 ò el er passanto dus meis a Venezia per sa deditgier cumplettamaintg alla pictura graztga agl «Istituto Culturale Svizzero» a Roma. Progress ò el alloura cunzont er fatg cun visitar ples curs da malager organisos e realisos digl pictour artist Silvio Giacometti. Per Edgar Hermann è igl pi impurtant tgi la gliout ò plascheir digls sies maletgs. Tgi chegl è uscheia è er sa musso tar la vernissascha cun el gist vender siva da chella dus maletgs. La gronda part digls maletgs exponias mossan las pi belas cuntradas dalla Nagiadegna, parts da vischnancas digl Puschlav e dalla Bergiaglia ed er regiuns dalla Val digl Ragn. Edgar Hermann ò cun malager fatg diever da calours dad ieli pitost frestgas, cleras, fermas, tgodas e veivas. Tg’el ò er en dung da metter an palpieri motivs pi abstracts e moderns tradeschan ples maletgs tg’èn er exponias ainten la Sala Segantini. Igls prietschs per cumprar igls maletgs èn pitost modests e von betg sur 1000 francs. Taimps d’avertura dalla Sala Segantini: 8 da fanadour 2023 anfignen igls 20 d’avost 2023 7 d’otgover 2023 anfignen igls 22 d’otgover 2023 Gievgia anfignen dumengia 15.30-17.30 Per gruppas derva la Sala Segantini er tenor giaveisch. Cuntradas alpinas totgan er tigls motivs preferias per malager. Igl aton è pigl pictour artist ena staschung cun calours tgi sa laschan er metter bagn segl palpieri.

Per seis mattas e quatter mats tgi on fatg lour amprendissadi tar en menaschi an Surses, scumainza ossa pir dretg la veta professiunala. An en rom ampernevel èn igls anteriours amprendists ed amprendistas nias onoros a Savognin. L’onorificaziun digls amprendists è egna dallas activitads principalas dall’Uniun da mastirants e commers Surses. Chella onorificaziun dattigl gio siva da 45 onns. Digl reminent è l’Uniun da mastirants e commers Surses l’unica da 32 secziuns aint igl Grischun tgi onorescha an chella furma uffizialmaintg amprendistas ed amprendists. L’onorificaziun è bler daple tgi angal ena bela gesta anvers amprendistas ed amprendists, patrungs e genitours. Igl è ena occurrenza, noua tgi persungas giovnas stattan aint igl center, mattas e mats tg’on fatg en bung fundamaint per lour veta professiunala cun terminar cun success lour amprendissadi. L’onorificaziun è dantant er la caschung per patrungs, amprendists, amprendistas e genitours da far ena bilantscha da chels onns d’ena collaboraziun pi strètga. I dovra cunzont igls patrungs tg’èn pronts da piglier amprendists ed amprendistas ed alloura er igls genitours tg’èn durant igl amprendissadi da mintgigna e mintgign en ferm sustign e chegl an ples gros. Els èn er chels tgi pussibiliteschan a lour mattas e mattas d’ansomma far en amprendissadi. Pleds d’angraztgamaint digl president Onorifitgias dall’Uniun da mastirants e commers Surses vignan mintg’onn mattas e mats tg’on fatg cun success lour amprendissadi tar egna da chellas 100 firmas tgi appartignan all’uniun. Antschet ò l’occurrenza aint igl hotel Piz Mitgel a Savognin cun en pled da bavegna da Pirmin Cotti, igl vicepresident dall’Uniun da mastirants e commers Surses. El ò cunzont gratulo allas persungas giovnas per aveir termino lour amprendissadi cun retschever igl diplom federal professiunal. Pleds d’angraztgamaint ò el er drizzo agls patrungs e sa tgapescha er agls genitours. I seia plaschevel tgi er chest onn vegia en schi grond domber d’amprendists ed amprendistas fatg cugls examens finals professiunals ena bunga basa per lour veia da professiun. Menziuno seia tgi la Svizra è en fitg bung exaimpel an chegl tgi pertotga la scolaziun e furmaziun, an cumparaziun cun otras teras. 64 % dalla giuventetna fò en amprendissadi Aint igl Grischun on radond 1900 mattas e mats termino igls davos dus meis lour amprendissadi. An Svizra èn chegl gist 80 000 persungas giovnas. Remarcabel è tuttegna tgi vurdo naziunal fon 21 % digls amprendists e dallas amprendistas betg a fegn lour amprendissadi. Commersanta u commersant, chel mastier è betg angal an Svizra igl pi popular cun far en amprendissadi, mabagn er aint igl Grischun. Menziuno seia er tgi an Svizra fon 64 % digls giuvenils e giuvenilas en amprendissadi professiunal. Gist otg differents amprendissadis on chellas mattas e chels mats da Surses fatg. Chegl conferma er quants bungs affars tgi vagn an Surses e cunzont er quant vasta tgi la purscheida è an Surses per far en amprendissadi manual u en oter. Sa musso è er tgi igls amprendists e las amprendistas on fatg notas excellentas. Durant lour examens on ellas ed els per gronda part termino igls examens cun la nota 5 e daple. An mintga cass maretan tottas seis mattas e tots quatter mats respect per lour prestaziun tigls examens. Davart dall’Uniun da commers e mastirants Surses èn er nias undros Luzi e Sabina Carisch dalla Garascha Carisch a Savognin. An chels 31 onns tg’el ed ella on mano la garascha on 13 mats fatg tar els lour amprendissadi. Cun Yannick Ferro è chegl sto igl davos cun surpiglier Tiziano Bruseghini la Garascha Carisch, el tg’ò er gio en amprendist. Amprendistas ed amprendists Yannick Ferro mechatronicher d’autos Garascha Carisch, Savognin Flurin Collet mecanist agricol Sonder SA, Mon Andrin Wasescha mecanist agricol Sven Thomann, Cunter Silvan Wasescha scrinari Scrinareia Uffer SA, Cunter Silvana Deplazes legnamera Uffer SA, Savognin Carina Germann spezialista da sanadad Center da Sanadad SA, Savognin Alexa Guidi spezialista da commers an detagl Wasescha Sport, Savognin Seraina Jäger dessigniedra Uffer SA, Savognin Romina Tuor spezialista da sanadad Center da Sanadad SA, Savognin Anna Wasescha commersanta Savognin Turissem SA Las mattas ed igls mats tgi èn stos all’onorificaziun. (davos da san.) Yannick Ferro, Silvan Wasescha, Andrin Wasescha e Flurin Collet. (davant da san.) Seraina Jäger, Silvana Deplazes, Carina Germann e Romina Tuor. I mantgan Alexa Guidi ed Anna Wasescha.

Tigl teir da tgatscha annual dalla Secziun da catscheders Surses è nia eruia igl campiun dalla secziun. Chel sa nomna scu gio avant en onn Banadetg Baltermia. En post fix tar las activitads dalla Secziun da catscheders Surses ò er igl teir da tgatscha. Tiers tgi l’occurrenza annuala è publica, dalla parteida èn adegna angal commembers dalla secziun. Da preschaint ò chella 147 commembers A e 29 commembers B. La secziun è egna da chellas 75 secziuns tgi appartignan all’Uniun cantunala digls catscheders da patenta. Cun 6600 commembers è chella egna dallas grondas associaziuns tgi dat aint igl Grischun. La Secziun da catscheders Surses exista gio siva digl 1939. Parsoura dalla secziun è Adriano Dosch (Cunter). Alla suprastanza fon anc part Sarah Luisa Cadotsch (Savognin), Mitgel Arpagaus (Savognin), Adrian Cavelti (Riom) e Fabiano Rizzi (Beiva). Schefs da stand èn Severin Cotti (Sur) e Thomas Poltera (Rona). Els dus èn er chellas dus persungas principalas tg’on organiso igl teir da tgatscha 2023 da sonda passada a Rona. Gio avant en onn segl podest Agl teir èn sa participos 31 catscheders. Sagettos èn nias tschintg colps sen la glioir. Igl resultat maximal tigl stetg sen la glioir schea tar 25 puncts. Total 70 puncts pussebels è sto da far cugl stetg sen la muntanela, segl capricorn, segl tscherv e segl portg selvadi. Per la rangaziun digl campiunadi annual chintan tots igls tschintg stetgs. Chegl vot deir tgi igl maximum schea tar 95 puncts. Campiun digl onn è nia cun 86 puncts, scu gio igl 2022 Banadetg Baltermia (Salouf). Igl victour tg’ò 35 onns è en catscheder passiuno e dereiva d’ena famiglia noua tgi la tgatscha ò ena gronda tradiziun e chegl sur decennis. Banadetg Baltermia ò gudagnea la concurrenza e chegl cler e cun en avantatg da tuttegna set puncts. Sagond è nia Adriano Dosch, igl president dalla secziun e cumpletto igl podest ò cun Ricardo Demarmels (Savognin) en ulteriour catscheder gioven. Gudagnea igl stetg da tgatscha bassa ò cun 24 puncts Adriano Dosch avant Reto Cotti (Sur) e Banadetg Baltermia. Sensom igl podest tigl stetg da tgatsch’ota è sto Banadetg Baltermia cun 66 puncts, suando da Leandro Jäger (Sur) e da Beat Dosch (Cunter). La rangaziun digl stetg da gruppas sa preschainta uscheia: 1. gruppa Curvér, 2. gruppa Surgôt e 3. gruppa Dafora. Rangaziun campiunadi dall’uniun 1. Banadetg Baltermia, Salouf 86 puncts 2. Adriano Dosch, Cunter 79 puncts 3. Ricardo Demarmels, Savognin 76 puncts 4. Leandro Jäger, Sur 74 puncts 5. Norbert Poltera, Marmorera 73 puncts 6. Curdin Baltermia, Salouf 73 puncts 7. Domenic Jäger, Beiva 73 puncts 8. Andri Baltermia, Salouf 71 puncts On tratg igl pi ferm segl stetg dalla tgatsch’ota. (da san.) Leandro Jäger, Banadetg Baltermia e Beat Dosch. Segl podest tigl stetg dalla glioir. (da san.) Reto Cotti, Adriano Dosch e Banadetg Baltermia.

An Val Alvra ò l’ediziun 2023 digl Pass da vacanzas scumanzo glindesde passo e vo anfignen alla fegn da chest meis. Glindesde proxim è an Surses la partenza digl pass da vacanzas da chesta stad. Gist 12 deis cozza chel. Taimp da stad, taimp da vacanzas, taimp da galdeir e taimp pigl Pass da vacanzas organiso dalla Pro Juventute da Surses e da Sotses. Dantant tgi an Val Alvra dattigl gio prest 30 onns la purscheida digl Pass da vacanzas ò chella an Surses siva digl 2007 igl sies post fix durant las vacanzas da stad. Las occurrenzas ed igls curs tgi igl Pass da vacanzas porscha sveglian mintg’onn igl interess da blers unfants. An Surses èn chegl passa 90 unfants ed an Val Alvra anfignen 120 unfants. Igl program vast è angal pussebel da porscher graztga alla lavour voluntaria da bleras persungas, ellas tgi segnan per manar tras igls curs e las diversas occurrenzas. Ultra da chegl èn organisatouras ed organisatours digl Pass da vacanzas er ranviias agl sustign finanzial digls cumegns, dalla Banca Cantunala, dalla Banca Raiffeisen, dalla cassa da malsangs ÖKK e digl ewz, scu er d’oters donatours e sponsours. Fitg generous sa mossan anvers igl Pass da vacanzas er Auto Da Posta Grischun, la Veiadafier retica ed er igl Bus da Coira cun metter a disposiziun gratuit en abunamaint general per far diever digl traffic public durant las vacanzas da stad. 40 curs an Val Alvra Per l’organisaziun e realisaziun digl Pass da vacanzas an Val Alvra segnan cunzont quatter persungas. Chegl èn Corsin Durisch, Monica Gerber Willi, Fränzi Pfaff e Nathalie Wirz. Igl om e las treis donnas on eneda daple fatg ena bunga schelta dallas purscheidas tgi dat tigl Pass da vacanzas. Igls unfants dalla 1. classa anfignen la 9. classa on la tscherna tranter 40 differents curs ed occurrenzas. Igl è er uscheia tgi igl domber da participants e da participantas è limito. I dat er curs tgi vignan manos dobels cun esser igl interess per chels fitg grond e curs tg’on betg li cun mantger igl interess persiva. Per unfant paian igls genitours an Val Alvra per esser dalla parteida tigl Pass da vacanzas 35 francs. Suandonts curs totgan tranter oter tigl Pass da vacanzas an Val Alvra: viseta tigls pumpiers, viseta agl eroport da Samedan, amprender a masdar drinks tgi dat ainten ena bar, far ena pizza u er vurdar scu tgi tschigulatta vign produtgeida. Er an Surses cun plagn angaschamaint I dovra betg angal las manadras ed igls manaders digls curs, mabagn er las persungas tgi accumpognan igl unfants agls curs e cun viagier cugl traffic public. Gist chellas persungas surpeglian er responsabladad e mettan a disposiziun bler taimp pigl Pass da vacanzas. Chegl è alloura er d’attribueir allas quatter donnas tgi segnan an Surses per l’organisaziun e per la realisaziun digl Pass da vacanzas. Chegl èn: Sandra Baltermia, Jantine Schmid, Tamara Sonder ed Amanda Thomann. Ellas scu er igls mananders e las manadras digls curs s’angaschan an Surses cun plagn anim pigl Pass da vacanzas. 30 francs costa per en unfant da sa participar agl Pass da vacanzas dalla Pro Juventute Surses. Chel scumainza glindesde igls 17 da fanadour e cozza anfignen igls 29 da fanadour 2023. Radond 40 curs cumpeglia igl program digl Pass da vacanzas. Purschia vign per exaimpel en curs da biatlon, far pang è en’otra purscheida, crear en cranz da stad ed er en curs da canu mantga betg dasperas tot las bleras otras purscheidas. Ena viseta tigl militer a Coira mantga er chest onn betg tigl Pass da vacanzas. Far pizza chegl è en curs tgi sveglia bler interess tigls unfants.

Per l’amprema geda derva igl implant da teir a Rona las sias portas: mussar agl pievel, noua tg’els on investo igls daners, chegl è igl intent dallas dus uniuns organisatouras. Per la FMR ò Not Netzer davert las portas gio davantor e discurria davart calibers pitschens e gronds, la sanaziun ed amplificaziun e davart igl interess dalla populaziun agl sport da teir. «Igl cumegn ò investo blers raps. Nous lagn preschentar chegl agl pievel e mussar tge tg’è nia fatg», dei Not Netzer tschantond sen la surfatscha verda noua tgi vign sagetto. Igl president dall’Uniun da tiradours Surses sa referescha agl amprem de dallas portas avertas tigl implant da teir a Rona tg’ò li alla fegn da fanadour. Passa dus onns è nia sano ed amplifitgia chel implant tgi datescha digl onn 1992. Ed ossa, siva digl onn 2021 stat el a disposiziun an nov vistgia a tiradouras e catscheders. Responsablas pigl implant èn tant l’Uniun da tiradours Surses scu er la Secziun da catscheders Surses. Cun betg aveir catto ena data adattada ins vegia desistia igl onn passo. Tant daple plascheir ins vegia ossa da pudeir mussar finalmaintg alla populaziun, noua tg’igls daners seian nias investos. Sano ed amplifitgia Cun «blers raps» manegia Not Netzer igls 275 000 francs tg’igl cumegn da Surses ò investo igls onn 2019-2021 pigl implant da Rona. Totalmaintg è nia investo passa 550 000 francs per la sanaziun ed amplificaziun. Per l’egna ins ò gia da sanar igls implants ed installar tschiffaballas. Sen basa d’ena lescha federala n’ègl numnadamaintg betg ple lubia da sagettar aint igl taratsch, chegl tranter oter perveia dallas zonas da protecziun per l’ava sutterrana. Chegl vot deir, tgi igl plom tgi vign tratg direcziun nodas vign ossa tschiff da chistas, uscheia tgi chellas pon neir svidadas da taimp an taimp. Perchegl on er confederaziun e cantun sustignia la sanaziun, sper igl sustign dallas dus uniuns e differents sponsours. Per l’otra è sto igl intent da concentrar igl travagl da sagettar an Surses angal ple sen en implant an pe da treis. Igl implant existent a Rona è perchegl nia amplifitgia cun en stand da pistolas sen la distanza da 25 m ed en indrez sen 50 m noua tgi vign sagetto cun l’arma da caliber pitschen. I sa tracta ossa d’en stand cun novs indrezs moderns ed ins ò la pussebladad da trer cun differentas armas sen distanzas da 25 m, 35 m, 50 m, 100 m e 300 m. Ossa, siva dus onns fò Not Netzer bunga bilantscha: «Ossa vainsa angal anc en stabilimaint tgi vagn da mantigneir, chegl è en avantatg, er per chels tgi sagettan.» Digl de dallas portas avertas spetga el tgi vigna «en po pievel». Igl implant seia fitg concentro sen tiradours e catschedras, strousch passa ensatgi d’ordvart. Canera sot 50 decibels Sen la dumonda, scu tgi la populaziun tgi na seia forsa betg schi versada cugl sport da teir vegia reagea sen chella sanaziun tradescha Not Netzer tgi vegia bagn er do en tant opposiziun dad abitantas ed abitants da Rona tgi tamevan mengia blera canera. El vegia bagn gia tgapientscha per chegl e tuttegna seigl da remartger tgi cunzont igls schluppets cun calibers gronds procuran per canera, e chels vegian gio sagetto avant la sanaziun ed amplificaziun a Rona. Ins vegia er redutgia chel travagl «da canera» segl venderde. Pinavant vegian las misiraziuns ainten vischnanca musso tgi la canera seia sot 50 decibels ed uscheia sot la limita. Igl interess è ia anavos Not Netzer – igl om da 75 onns s’angascha cun gronda passiun pigl sport da teir. Quant dei? «Glez saia betg. Scu president ist cò per tot.» Cun gronda passiun ò el er luvro a favour digl nov stand da teir a Rona. Vers 3000 ouras voluntarias on presto las dus uniuns. E dallas 1429 ouras prestadas dall’Uniun da tiradours ò passa la mesadad presto Not Netzer. Igl om da Savognin remartga tgi pi bod seia igl teir forsa sto pi manevel alla gliout tgi ozande. «Ins veva ainten mintga vischnanca en implant e daple tiradours. Igls onns 1970 nivan circa 200 persungas da Surses agl teir campester, ossa ègl forsa anc 40. Ins ò ozande daple pussebladads da far sport.» Igl intent digl de dallas portas seia dantant betg dad acquistar novs commembers. Per glez ins fetscha curs da tiradours giovens ed er igl pass da vacanzas passa igl fanadour ed igls unfants on la pussebladad da sagettar cugl caliber pitschen. «Chegl purschainsa er agl de dallas portas avertas. Chegl è en po scu ora Lantsch, chegl cò è ansasez igl madem scu biatlon», dei Not Netzer mussond sen en caliber pitschen. Igl de dallas portas avertas ò li sonda, igls 22 da fanadour 2023 a parteir dallas 11.00. Visitadras e visitaders on la pussebladad da sagettar caliber pitschen ed i vign preschentada la lavour cun tgangs da tschertga. Pinavant porschan las uniuns risot e liongias. Not Netzer – cun passiun s’angascha el varsaquants decennis pigl sport da teir an Surses. Igls implants èn nias equipos cun tschiffaballas, uscheia tg’igl plom na vo betg ple aint igl taratsch. Rona è siva da dus onns igl sulet implant da teir an Surses. El porscha novs indrezs ed ins ò la pussebladad da trer cun differentas armas sen differentas distanzas. Igl implant da teir a Rona è nia amplifitgia e derva la fegn fanadour portas e storas.

Respeira e suonda cun l’attenziun agl ties flo. Ta metta avant, tg’igls ties pansiers èn scu neivlas. Els vignan, ma von er puspe. Lascha els an muvimaint. Meditaziun u er joga dessan sustigneir nous per esser pi preschaint. Chegl è en trend tgi adegna da ples suondan. Cunzont an las religiuns Asiatas, è igl veiver aint igl preschaint, la fegnameira dalla veta. Per esser sincera tunga chegl fitg attractiv. Sa focussar sen chegl tgi capeta ossa e tras chegl veiver ena veta sainza chitos. Sen l’oter mang fògl er en po tema. Noua fissan nous carstgangs schi tots vivessan angal aint igl preschaint? Cler tematicas scu discriminaziun fissan alloura pi pac en tema. Ia pains pero er allas bleras tgossas grondiousas tg’èn neidas creadas, perchegl tgi la gliout veva ena visiun, ena visiun futuristica. È chegl alloura er anc veiver aint igl preschaint? Ia dung tiers, er ia sung fascinada digl sentimaint tg’am circumdat sch’ia va medito u fatg joga. Ena dumonda am lascha pero betg libra: pertge tschartgainsa tottanegna chegl sentimaint d’esser preschaint? Vainsa mengia bler taimp danvanz, è chegl simplamaintg ena nova moda u è igl mintga de da nous mengia pac preschaint? Far dus tgossas igl madem mument, para oz gio tot normal. Ia manetg, tgi vo cun auto e tedla dantant betg radio? Cant savens tschantainsa la seira davant la televisiun e raspundagn dantant anc messadis segl telefonign? Ègl chegl igl gro per igl basign da joga e meditaziun scu meds d’ageid? Blers da nous on gio fadeia da sa tschantar ensanouas e spitgier sen ensatgi u ensatge, sainza piglier or igl telefonign e far lo diversas tgossas. Sch’ia pains a mia unfanza, deis aint e deis or saveva star an tgombra e m`occupar cun en puzzle da 1000 tocs. Vurdar televisiun era en evenimaint, schi te levas vurdar ensatge vevas chel mument, da seser ed esser attent. Schiglio erigl passo e davent. Oz vainsa betg ple chel squitsch. Te eras betg attent? Eneda struclar segl battung digl gaffen e gio sa repeta la scena. Ma tge fo chegl cun la generaziun nova, sch’els veian nous carschias adegna a far dus tgossas a leda? Nous stuagn esser realistics, ins amprenda cun imitar, schi nous igls vivagn avant chel multitasking adegna e dapertot, alloura stuagnsa betg esser stupias tgi fon siva. Ma, mattagn vogl er cò betg pigl sforz da la perfecziun, mabagn per simplamaintg esser cunsciaint digl tema. Uscheia az saia er betg dar la rasposta finala ma an mintga cassa vaia scretg chel text, cun la saveida tg’ia sung stada en mument tot preschainta, ia va vivia igl mument. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». Pertge tschartgainsa tottanegna chegl sentimaint d’esser preschaint?

En cler segn positiv an direcziun Brinzauls tar la radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra. Igl credit brut da 40 milliuns francsper construeir en tunnel da drenascha a Brinzauls ed anturn la vischnanca è nia accepto venderde passo sainza ena suletta cuntervousch. Per venderde seira è igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra sto anvido ad ena radunanza communala. Da radond 1000 persungas cugl dretg da votar èn cumpareidas 73 persungas. An sies pled da bavegna ò detg Daniel Albertin, igl mastral, d’esser cuntaint tgi tants votants e tantas votantas seian preschaints e preschaintas. En fatg plaschevel seia tg’en bel domber digls abitants e dallas abitantas da Brinzauls vegia catto la veia a Casti per assister alla radunanza communala. «La decisiun da chesta seira cun deliberar igl credit brut pigl tunnel da drenascha è daveiras ena speranza tgi duess garanteir a Brinzauls en futur plagn optimissem e da fidanza». Sa musso anc pi ventirevel è alloura igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra an chel mument tgi igl suveran ò delibero cun 69:0 vouschs, tar quatter abstenziuns, igl credit brut da 40 milliuns francs per construeir la galareia da drenascha. Ena lunghezza da passa 1,6 kilometers La nova galareia da drenascha prolunga igl tunnel da sondascha existent da 600 meters tg’è nia construia igl davos onn. La consequenza da chella construc ziun è tgi igl muvimaint dalla sbova sur chel tunnel da sondascha è sa redutgia belabagn per la mesadad. Igl nov tunnel da drenascha chel ò ena lun ghezza dad 1,6 kilometers. Las ampremas lavours duessan scumanzar chest aton, a parteir digl mars 2024 duess neir scumanzo a sagliantar. La galareia da drenascha exista da treis parts. Construeida vign ella aint igl manevel dalla vischnanca da Brinzauls. Egna dallas raschungs principalas tgi igl territori è an muvimaint è la pressiun ota dall’ava aint igl sottaragn. Igl nov tunnel da drenascha duess a lunga vista sbassar la pressiun dall’ava ed alla lunga er redutgier la sveltezza dalla sbova dalla vischnanca. Igls geologs speran ferm da saveir frenar igls ferms muvimaints eneda tgi igl tunnel da drenascha è realiso. Ainten la nova galareia da drenascha vignan fatgas 19 nischas da drenascha, 1 nischa da transfurmaziun cun arviout intern e betun fatg agl li, 71 perfuraziuns da drenascha ainten la crepla cun ena lunghezza da 100 m anfignen 200 m e 33 perfuraziuns da drenascha ainten la massa dalla bova. Igl nov tunnel da drenascha è accessibel per camiuns. El ò en’otezza da stgers 5 m ed ena largezza da radond 3,50 m. Strousch dumondas an connex cun la finanziaziun Igl credit brut da 40 milliuns francs è strousch sto en tema tigl suveran. Da chella somma surpeglian Confederaziun e cantun mintgamai 45 %. Igl Cunsegl grond ò gio approvo chel credit d’impegn e la regenza vign a far chegl all’antschatta digl meis d’avost 2023. Pigl cumegn d’Albula/Alvra restan damai 4 milliuns francs. Chella cefra sa redutgescha sen radond 2 milliuns francs cun surpiglier la Veiadafier retica, diversas ovras electricas ed er la Swisscom ena part digls costs restants. Dumondas ègl pitost do chegl tgi pertotga igls costs digl mantignamaint digl tunnel da drenascha ed igl menaschi sez dalla galareia da drenascha. Cun la midada dalla lescha federala igl 2025 pertutgont costs da manti gnamaint spera igl cumegn d’Albula/Alvra da betg aveir da surpiglier chels (1 anfignen 1,9 milliuns franc per onn) eneda tgi igl tunnel da drenascha è realiso, persiva la confederaziun. Pigls costs da menaschi digl tunnel da drenascha è alloura igl cumegn sez responsabel (current, ava etc.). Or digl mez dalla radunanza communala è er nia detg tgi igl cumegn d’Albula/Alvra duess s’angascher per tgi interpresas indigenas possan far la construcziun dalla galareia da drenascha. Josef Kurath, igl represchentant digl Uffezi da construcziun bassa ò detg tgi cun custar chel project ple tgi 8,5 milliuns francs ins vegia da screiver or chel project schizont an tot l’Europa, uscheia tgi er interpresas internaziunals pon inoltrar lour offertas. En gudogn da 3,8 milliuns francs Daniel Albertin ò preschento an moda fitg cumpetenta e detagleda igl rendachint 2022 digl cumegn d’Albula/Alvra. Tar antradas totalas da 21 milliuns francs ed expensas da 17,2 milliuns francs sera chel cun en gudogn da 3,8 milliuns francs. Budgeto ins veva surple antradas da 2,7 milliuns francs. Menziuno seia tgi igl chint economic cumpeglia er igl import extraordinari da 4,2 milliuns francs indemnisaziun per la renunztga digls implants/taxa da concessiun dalla reconcessiun digl implant electric «Casti vest». Investiziuns èn neidas fatgs igl 2022 per ena somma bruta da 6,6 milliuns francs. Da chella cefra èn bung 5 milliuns nias investos per Brinzauls. Pigl cumegn èn alla fegn restadas investiziuns nettas per ena somma dad 1,4 milliuns francs. Cun 70:0 vouschs e treis abstenziuns è igl rendachint 2022 digl cumegn d’Albula/Alvra nia approvo. Deliberada è er neida la somma da 940 000 francs per sanar igl scoldamaint dalla scola Cumpogna a Casti. Igl scoldamaint d’ieli ed igl indrez solar existent datescha digl 1966. La spertadad è puspe sa redutgeida La situaziun aint igl territori dalla ruschnada para puspe da sa calmar. La bova digls 15 da zar­cladour 2023 veva effectuo curtamaintg tgi tot las parts sglischivan puspe pi spert, chegl screiva igl cumegn d’Albula/Alvra aint igl bullettign ­d’infurmaziun. Igls davos deis on igls experts misiro dapertot muvimaints stagnonts. Anc na vegian pero betg tot igls lis contanschia igl nivel d’avant la bova. Tar igl Plateau sa movan las parts aint igl ost en zichel pi spert tgi las parts aint igl vest. Scu tg’igl cumegn screiva, vegian igls geologs ferma speranza tgi la construcziun dalla galareia da drenascha possa redutgier anc eneda marcantamaintg la spertadad. La gronda bova vegia confirmo las experientschas constatadas anfignen ossa. Schi duvress en nov domicil La Confederaziun ed igl cantun fissan pronts da surpiglier 90 % digls costs tgi l‘Assicuranza da bietgs na surpigless betg sch’igls abitants e las ­abitantas da Brinzauls stuessan bandunar lour vischnanca. Uscheia ò infurmo la cumissiun ­responsabla digl cumegn. Tuttegna na seian igls 10 % restants betg da sotstimar, schi nov taragn da biagier stuess neir avert e bietgs existents spazzos, avertescha la cumissiun. Cun chella ed otras dumondas an connex cun ena pussebla midada da domicil less la cumissiun cuntinuar ed examinar. Cura tgi daple detagls digl project e digls costs seian sclarias, ins viglia infurmar da nov la populaziun, ègl gia nom dalla cumissiun. (rtr/fmr) Tranter la veia da Vazarouls e chella da Lantsch vign realiso igl tunnel da drenascha e vers Crappa Naira gist sur vischnanca. Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn Albula/Alvra tedla tge tgi vign detg or digl mez dalla radunanza communala. Cò ins vei igl tunnel da sondaschi existent (lengia cotschna) e vetiers igl tratg dalla nova galareia da drenascha (lengia melna). La radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra ò approvo cun cun 69:0 vouschs en credit brut da 40 milliuns francs per construeir en tunnel da drenascha a Brinzauls. Igls sectours dalla bova sur la vischnanca da Brinzauls.

Igls 60 000 meters cubics material tgi vignan extgavos dalla galareia da drenascha a Brinzauls vignan deponos ad Alvaschagn. Aposta per chel scopo dattigl ena deponia da material. En tema tar la radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra venderde passo è er stada la deponia da material «Tgampi» ad Alvaschagn. Igl Uffezi cantunal da construcziun bassa ed igl cumegn d’Albula/Alvra èn ias alla tschertga per cattar igl li ideal per deponer igl material tgi vign extgavo igls treis onns tgi la perfuraziun digl tunnel da drenascha cozza. Siva ples examinaziuns e cun elavurar nov eventuals lis per la deponia da material on cantun e cumegn catto igl li adatto ad Alvaschagn. Detg pi concret, ins è sa decidia per en pro cun en perimeter da deponia da 12 500 meters quadrats. Chel pro tgi vign cultivo sa catta ainten la zona agricola e gnond da Tusang tras igl tunnel d’Alvaschagn è el situo gist siva digl tunnel dalla vart dretga. An possess da chel pro è aint igl ost Giatgen Augustin ed aint igl vest igl cumegn-baselgia catolic d’Alvra, avant igl cumegn-baselgia d’Alvaschagn. En pitschen toc aint igl nord totga agl Uffezi stradal federala (ASTRA). Costs da radond 2,4 milliuns francs Igl li «Tgampi» sa catta aint igl sidost gist sot la vischnanca d’Alvaschgn e siva digl 2020 dasper la veia naziunala N29 da Tusang a Silvaplana. Igl pro è ple u manc planeiv e d’ena vart sa catta ena sponda cun gôt. Da preschaint è igl pro accessibel sur ena veia da fons tgi vign er duvrada sch’è basigns per contanscher igl tratg dalla Veiadafier retica. Igl access tar la nova deponia succeda davent dalla N29 sur ena nova veia tgi vign realisada e la sorteida dalla deponia da material chella è pussebla da far sur ena nova veia tgi magna direct ainten la N29. Per part magna igl tratg dallas novas veias er sen las ­veias existentas. Las dus veias tgi vignan realisadas duessan esser carablas per camiuns da quatter axials. Igl access (construcziun dallas dus novas veias) e la realisaziun dalla deponia da material costan radond 2,4 milliuns francs. Igl menaschi dalla deponia da material vign surdo ad ena interpresa tgi segna pigl mantignamaint da chella e per las lavours. Angal deponia da material digl tunnel da drenascha Gio igl 1970 cura tg’ins ò scumanzo cun la perfuraziun e la construcziun digl tunnel d’Alvaschagn vegia chel pro sarvia scu deponia da material, ò detg Josef Kurath, digl Uffezi cantunal da construcziun bassa. Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra ò detg tgi chel pro seia exclusivamaintg angal per deponer material extgavo dalla galareia da drenascha e betg per oter material. El ò er menziuno tg’eneda tgi las lavours da perfuraziun digl tunnel da drenascha seian a fegn vigna igl pro renaturo, uscheia tg’el duess puspe star a disposiziun all’agricultura. Josef Kurath ò detg tgi chegl seia gio sto igl cass igls onns 1970 cura tg’ins vegia realiso igl tunnel d’Alvaschagn. Igls proprietaris digl pro vignan indemnisos annualmaintg (ca. seis onns) cun ena somma tgi sa drezza tenor lescha ed ordinaziun. Josef Kurath ò punctuo tgi igl cantun compra da prancepi per far deponias nign taragn e chegl seia er igl cass tar la deponia da material «Tgampi». Detg ò el er tgi schinavant tgi igl material seia da bunga qualitad alloura seia previa tg’ena terza digls 60 000 meters cubic material niss elaboro e puspe duvro. All’antschatta da settember ins less scumanzar cun la construcziun dalla deponia da material. A parteir digl mars 2024 è prevasia la perfuraziun dalla nova galareia da drenascha a Brinzauls. Chegl è igl pro noua tgi la deponia da material vign ad esser. Chegl è igl pro noua tgi la deponia da material vign ad esser.

A Surava ò davert ena buteia digitala. En container digl Spar porscha var 500 artetgels pigl mintgade. Siva da venderde passo ò Surava puspe ena buteia: en container da Spar ò davert las portas e porscha sen ena surfatscha da 15 m² radond 500 artetgels pigl basigns digl mintgade. I sa tracta tenor communicaziun d’ena purscheida tgi funcziunescha an autosarvetsch è tg’è accessibla 24 ouras per de 365 deis ad onn. Sagond container aint igl Grischun Ainten la buteia digitala ins catta sper magliaretschs pachetos, bavrondas, artetgels da higiena ed ena schelta products frestgs scu fretga, verdura, pang, products da latg e tgern. Er products regiunals digl Puracenter a Lai tgi segna pigl menaschi digl container, porscha la buteia a Surava. La buteia digitala funcziunescha suandontamaintg: cun en code-qr sa registresch’ins all’antrada, alloura derva la porta ed ins pò cumprar aint. Igls artetgels vignan mademamaintg scanos cugl smartphone ed alla fegn ins pò paer cun Twint u carta da credit. Per garanteir en menaschi sieir èn installadas cameras e sensours. Igl container a Surava è siva da chel a Rueras la sagonda buteia digitala da Spar aint igl cantun Grischun. (cdm/fmr) Uscheia sa preschainta la nova «buteia» a Surava.

La fanestra dalla tgombra è averta. Ia sung zugleida ainten la mia cuverta tgoda. Igls îgls averts, igl spiert pero betg anc pront per antschever en nov de. Cò sainta igls sains dad Ave Maria. Chels sains tgi cloman igl de, cloman igl suglegl, cloman ena nov’antschatta. Chels sains dad Ave Maria èn per me sains tgi derasan calmezza. Sains tgi laschan esser mintga de ena nov’antschatta e mintgign sez decida sch’el vot ossa piglier cun el chella calmezza u sursanteir chels tungs e gio antschever igl de current an en correr. U perfign s’agitar dalla canera gio bagn marvegl. Mademamaintg igls sains da mezde, tar nous totgigl allas endesch. Naturalmaintg, ia pudess neir agitada perchegl tg’ia sa betg anc tge cuschinar. Da neir agitada porta a me, u er agl giantar, sober navot. Ed igls sains dalla seira, per me en mument per esser angraztgevla per igls bels muments tg’ia va pudia passantar durant igl de. U forsa per dar en’igleida critica a chegl tg’è betg propi sto da ludar. Star salda – repassar – canoscher tge tg’è, tge tgi resta e tge tgi passa. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e viva cun sia famiglia a Cunter. Quest text è vegnì emess tar RTR sco «Impuls» ils 15 da matg 2023. 30 onns Impuls Durant la stad publitgescha la FMR ina selecziun da texts emess ils davos 2–3 onns en l’emissiun «Impuls» dad RTR. Quell’emissiun po festivar quest onn ses 30avel anniversari. La FMR ha fatg ina tscherna dad «Impuls» da tschintg auturs/as rumantschs/as: Zegna Pittet-Dosch, ­Dumenic Andry, Fadrina Hofmann, Fabiola Carigiet e Leo Tuor. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter

Seis mattatschs e quatter mattatschas on masdo drinks, naturalmaintg sainza alcohol a caschung digl Pass da vacanzas Alvra. Els ed ellas on gia igl pi grond gaudi d’esser per en taimp barmans e bardamas. An Val Alvra marscha igl pass da vacanzas gio la sagonda emda e cozza er anc l’emda proxima. Igls vers 40 curs èn ple u manc bagn occupos, singuls schizont ferm occupos. Tranter igls 40 curs èn er divers curs tg’ins ò anc mai gia purschia anfignen ossa. Tar egn da chels totga er igl curs da masdar drinks. Glindesde passo, igl sivamezde allas 15.00, èn igls seis mattatschs e las quatter mattatschas nias retschets da ­Christian Gerber, igl schef da restauraziun digl hotel Sunstar a Lai. El ò detg agls participants ed allas participantas digl curs da mixar: «Ia va nom Christian, pudez pero er deir a me Chris u er Chrighel». All’an­tschatta eran igls mattatschs e las matta­tschas betg anc schi averts ed alerts. Chegl fò betg surstar, els ed ellas saron strousch gio stos anfignen ossa ainten ena bar. Tantas butteglias èn ensatge da nov Igl curs ò gia li ainten la «Chämi bar» digl hotel Sunstar. Scu tgi totga ò mintgign e mintgigna survagnia en scussal. Chel to­tga tigl outfit d’en bung barman u d’ena bunga bardama. Igl magnacurs ò declaro tge sorts liquors (sainza alcohol) tgi sa cattan ainten las bleras butteglias, declaro mintga suc, musso sucs exotics ed er explitgia igls divers fretgs tg’el veva paragea. Propi divertent ègl nia cura tgi igls unfants on pudia masdar igls drinks. Tar las maseiras e la quantitad on igls participants e las participantas digl curs betg adegna sa tignia agl recept, mabagn pitost fatg chegl tenor l’atgna receptura. Igls pi giovens mattatschs e las pi giovnas mattatschas on adegna puspe piclo «popcorn e smarties» e magari er garnia igls drinks cun tots dus. Masdos èn nias quatter drinks ed alla fegn on tots dastgea crear lour agen cocktail. Cun dumandar agl pi gioven participant tge drink tg’el mesda ò el detg: «Igl mies amei ò detg da far en drink grusig.» An mintga cass amplania era igl bitgier cun blers smarties ed izungs, tgi nudavan ainten tottas sorts sirups e garnias schizont cun groma. Igl impurtant è tgi igls mattatschs e las mattatschas on gia legher, uscheia tgi l’aventura d’esser per en taimp barman u bardama resta an bunga memorgia. Laschan gustar igl drink gist fatg. Piglia exact la maseira digl liquor ò chel barman. Dus recepts tgi von bagn a pêr cun la stad «Moskau Mule» Piglier en glas (tumbler) u anc migler en bitgier d’arom, amplaneir chel cun quadrels da glatsch u cun schinumno crushed ice, metter vetiers 1,5 cl suc da limettas e sessour amplaneir igl bitgier cun Ginger Beer sainza alcohol u Ginger Ale. Garneir igl longdrink cun ­figlias da menta frestga e cun treis tocs da cucumeras tagleas fegns. «Caipirinha» Piglier en glas (tumbler), metter ainten chel ena mesa limetta, vetiers treis sdoms da tè setger bregn, masdar e smardatger, amplaneir cun quadrigns da glatsch u crushed ice ed amplaneir igl bitgier cun paca ava minerala, citro u cun Ginger Ale. Er chel longdrink gosta anc pi bagn cun la garnitura da figlias da menta frestga. (fmr/gns)

Record da visitaders tar la quarta ediziun digl openair Beiva la davosa fegn d’emda. Anmez ena cuntrada alpina è nia galdia, fatg festa, salto e santia blera nova musica. Star dall’occurrenza da musica è sto igl rapper turitges Stereo Luchs. Sen iniziativa digl indigen e hotelier Gregorio Torriani, an collaboraziun cun Marie Hélène Froidevaux è nia lantschea igl 2020 igl amprem openair a Beiva. Ossa totga la quarta ediziun dall’occurrenza da musica gio agl passo. Avant treis onns ò igl openair Beiva gia attratg radond 300 persungas ainten la Cavreccia. La davosa fegn d’emda èn chegl stadas bung 800 per­sungas daple. An rotscha on igls ameis da musica da «techno, hip-hop, blues, jazz, afrobeat e dancehall» catto la veia alla planeira sur Beiva agl pe dalla «Roccabella». Cun 1100 fans da musica, da tschintg an­fignen 75 onns, fon igls organisatours ena bilantscha positiva, detg oter on els gia en nov record a visitaders digl openair sensom Surses. «Ia va en immens plascheir tgi la nossa occurrenza da musica è sa sviluppada uscheia fitg siva digl 2020», dei Marie Hélène Froidevaux, egna dallas tschintg persungas digl comite d’organisa­ziun e responsabla principala digl openair Beiva. Scu gio las davosas treis gedas on voluntaris e voluntarias procuro la davosa fegn d’emda tgi tot ò funcziuno stupent. Per l’amprema geda èn sa preschentos agl public betg angal «acts» svizzers, mabagn er «acts» digl exteriour. Treis deis ena pasch L’ora è stada ampernevla, tiers varsaquants pluschigns e cun neir pi freid siva dallas 22.00. Chegl ò alloura betg disturbo igls ameis dalla musica cun esser els ple u manc adegna an muvimaint, cun saltar avant la tribuna principala u schiglio ensanouas segl plaz digl openair. L’ambianza è an mintga cass stada bunga cun fatschas cuntaintas e gliout da bunga luna. Galdia on igls 1100 visitaders betg angal la musica plagn ritmica, mabagn er d’esser anmez ena cuntrada alpina, cun en panorama magnific, singular ed agen. Per treis deis è la Cavreccia sa transfurmada an en li noua tgi la musica ò laschea davantar la notg tar ena veira aventura. La musica da «techno, hip-hop, blues, jazz, afrobeat e ­dancehall» è neida anritgeida adegna puspe da tschivels da muntanelas. Er ellas on gizzo las ureglias ed èn sa dumandadas tge tgi saintan po mai, cun esser la musica betg la pi leva, la pi lomma e la pi fegna. Ena concordanza da musica electronica cun tschivlem dallas muntanelas, chegl dattigl pi prubabel bagn angal tigl openair Beiva. Ins è per te, fitg gentil l’egn cun l’oter ed igl respect tigl ambiaint e la cuntrada mantga er betg. Son Giagl-Frauenfeld-Turitg En bel domber digls 1100 visitaders è nia ­aposta per santeir e vaseir igl star-rapper svizzer Stereo Luchs. El è siva da passa diesch onns en rappunz popular e vo da success a success. Igl Turitges da 42 onns ò procuro alla Cavreccia per ena gronda show. Remarcabel è tgi igl rapper tg’ò nom Silvio Brunner ò tscharnia pigl sies nom da musicist igl nom «Luchs» cun esser el en grond admiratour digl louf-tscherver, chel animal tg’el vess gugent vasia cun sa preschentar agl public alla Cavreccia sen passa 1800 meters sur mar. Tgi igls organisatours on savia angascher Stereo Luchs è en ferm tratg, cunchegl tgi igl rapper è schiglio sen las tribunas digls gronds openairs sco Son Giagl, Frauenfeld e Turitg. Sa preschentos agls fans da musica tigl openair Beiva èn alloura er anc 16 oters «acts» scu per exaimpel Evelinn Trouble, tg’ò incanto igls visitaders cun musica da punk, rock e pop. Igl public è alloura er sto incanto digl rapper franzos «Lombre», tg’è sa catto alla Cavreccia scu aint igl paradis. Cuzzo ò la parti ­alloura anfignen la dumang sen far cler, cura tgi las muntanelas on puspe surpiglia la reschia alla Cavreccia. A Fabiano Rizzi (san.) e Michel Küng ègl er plaschia. Buna luna tigl public. Dalla parteida all’occurrenza da musica alla Cavreccia: Gabriela Habicher ed Alex Wettstein. Els dus èn cuntaints: (da san.) Curdin Collet e Livio Cadotsch. Vasia agl openair Beiva ins ò er Olivia Argenti e Fredy von Büren. Da buna luna: Adrian Ballat. Er cun sur 70 onns agl openair: (da san.) Marco e Sandra Lanz cun Christa ed Alberto Giovanoli. On fatg part agl comite d’organisaziun: Gregorio Torriani e Flurina Hoby. Stereo Luchs: igl rapper Silvio Brunner ò tscharnia pigl sies nom da musicist igl nom «Luchs» cun esser en grond admiratour digl louf-tscherver. Stereo Luchs: igl rapper Silvio Brunner ò tscharnia pigl sies nom da musicist igl nom «Luchs» cun esser en grond admiratour digl louf-tscherver.

L’ediziun 2023 dalla festa da stad per unfants, organisada da Turissem Savognin Beiva Alvra SA e da Savognin Pendicularas SA, ò attratg la davosa fegn d’emda bleras fa­miglias. Divertimaint, gaudi e plascheir è sto igl motto per chels dus deis. En’occurrenza tgi totga tigl program da stad a Savognin ed a Tigignas è la festa da stad per unfants. Igl event atteira mintg’onn bleras famiglias tgi fon vacanzas ainten la regiun, vetiers er bleras famiglias tgi dereivan digl antier Grischun Central e betg igl davos er bleras famiglias indigenas. Sonda e dumengia è sto bler travagl agl Lai Barnagn ed er a Tigignas cun sa participar radond 1000 unfants all’occurrenza cun en percurs plagn aventuras. Per absolver chel percurs ò min­tga unfant retschet en pass e gia la pussebladad da far tants puncts scu pussebel per nudar chels aint igl pass. Anfignen tschintg onns ò igl pass custo tschintg francs e per unfants da seis onns e daple ò igl pass custo diesch francs. Tanja Amacher, la directoura tu­ristica da Val Surses Savognin Beiva è fitg cuntainta cun la vendita digls pass. «Ia fatsch ena bilantscha fitg positiva dalla festa da stad per unfants dalla davosa fegn d’emda», manegia la directoura turistica tot cuntainta. Tot oter tgi lungurous Contribuia bler tgi l’ambianza agl Lai Barnagn ed er a Tigignas è stada ple tgi bunga ò sa tgapescha er la bel’ora da stad cun temperaturas ampernevlas. Igls blers unfants èn sa divertias cun aveir la pussebladad d’eir cugl «Pinocchio Express», eir a tgaval, sgultrar aint igl savlung, scliviglier cun harassas, frequentar en percurs da bike ed esser per en taimp en pumpier u ena pumpiera. Danovamaintg è sa musso tgi igl post digls pumpiers da Surses, tg’ò gia exponia ples vehichels, è sto en highlight. Pudia sa diverteir on igls unfants alloura anc cun bleras otras attrac­ziuns, uscheia tgi strousch egn digls 1000 unfants ò gia lungurous. Tar la festa da stad per unfants a Savognin totga er ­adegna en concert tgi sa drezza agls giasts igl pi giovens dalla reg­iun da vacanzas Surses. Scu mintg’onn ò igl concert gia li dumengia passada a Tigignas. Gudagnea an en colp la simpateia digl gioven auditori ò la gruppa d’unfants «Singvögel», ena furmaziun da vers 15 mattatschas e mattatschs, tgi canta canzungs d’unfants e chegl an dialect grischun. Far tarmagls aint igl savlung, chegl plai. Schi ot scu pussebel cun scliviglier graztga allas harassas.

Antschatta digl pass da vacanzas er an Surses. Igls radond 90 unfants on ena gronda schelta a curs e purscheidas.La FMR ò accumpagnea la gruppa d’unfants tg’è stada marde passo a pastger alla riva digl lai da Planeiras. Igl è la dumang allas 07.30 tigl plaz da posta a Savognin. Successivamaintg vignan notiers adegna daple unfants. Tots on la madema fegnameira ed er igl madem plan. Cun la posta vogl anfignen a Planeiras e da lò tar la riva digl lai. Accum­­pa­gneas vignan igls 14 mattatschs e l’unica mattatscha dallas treis persungas tgi magnan igl curs da pastger digl Pass da vacanzas Surses. Chegl èn cun ­Alexander Cadotsch, Adrian Cavelti e Joel Koller, treis pastgeders passiunos e tg’on experientscha cun esser bungs pastgeders. En lai privat Igls 14 mattatschs ed er la mattatscha paran d’esser pitost nervous e pon betg spitgier da scumanzar a pastger. Igl amprem vignan igls unfants anc instruias da Beat Kilgus, igl survigilader agl lai da Planeiras ed er la persunga tgi varda per rughel schi vign pastgea. Igl lai da Planeiras è an mangs privats e cun paer ena taxa digl de è lubia da pas­tger, chegl er sainza patenta e cun survagneir la pertga. Igl è vers las 09.00 e las pertgas da pastger vignan reparteidas ed er plazzadas per lung dalla riva digl lai. I dovra pazienztga Sa musso è alloura tgi strousch tgi mintgign ò gia patto or la corda da pastger e plazzo la pertga èn igls ples «giuvnals da son Peder» nias malpaz­tgaints. «Ma pertge mordan igls peschs betg?», dei en mattatsch agl sies amei. Sa verifitgia è alloura tgi mintgign ò betg pudia spitgier da trer finalmaintg a riva ena litgiva. Bler givlem alloura cura tgi igl amprem pesch ò finalmaintg mors ed è nia piglia or digl lai cugl schinumno «feumer». Chella realitad ò fatg curasch ed ossa è nia pir dretg igl plascheir e la passiun pigl pastger. Pastgea è nia cun verms e larvas. An curt mument è igl domber digls peschs tgappos s’augmento, ena litgiva pi bela tgi l’otra e bela grassa. L’egn u l’oter digls giovens pastgeders ò rachinto d’eir cun sies bab a pastger, cugl ­padregn ed er cugl barba. En oter mattatsch ò managea: «Ia va pi gugent bastunets da pesch tgi igl pesch gist tgappo». Vers mezde è igl pastger ia a fegn e min­tgign ò pacheto igl sies lascher, cun u sainza igl pesch pacheto ainten en siaintamangs. Avant tgi turnar cun la posta puspe a Savognin, on igls 14 mattatschs e la mattatscha survagnia anc en ­pitschen giantar e durant chel fatg ena bilantscha dalla pestga tg’è stada ena veira aventura. La gruppa d’unfants tg’è stada a pastger agl lai da Planeiras cugls manaders e gidanters digl curs. On bagnspert gia cletg da tgappar en pesch (da san.) Nico Steiner e Gion Netzer.

La canorta Tgimirola a Savognin ò retschet igl premi «Auszeichnung Verpflegungsangebot» tgi promova la sanadad digls unfants e giuvenils. La canorta Tgimirola a Savognin ò optimo la purscheida da nutrimaint an collaboraziun cugl uffezi sanitar digl Grischun. Chegl tenor communicaziun. La purscheida digl uffezi sanitar è drizzada ad instituziuns tgi offereschan ena meisa da mezde per unfants e giuvenils. An collaboraziun cun Giulia Casale, la cunsigliedra da nutrimaint digl uffezi sanitar digl Grischun, ò la canorta Tgimirola survagnia ena purscheida vasta an risguard da dumondas an connex cun nutrimaint. Igl persunal dalla canorta è nia scolo losiva. La cunsegliaziun cozza tot tenor instituziun bung en onn e vign terminada cun en premi. Siva da dus onns pò l’instituziun lascher ranfras­tger lour premi. La canorta Tgimirola a Savognin ò retschet igl premi «Auszeichnung Verpflegungsangebot». Nutrimaint sanadevel Igl punct central da chel project è igl nutrimaint sanadevel, variont ed equilibro digls unfants e giuvenils. Valetos vignan per exaimpel las bilantschas d’energeia digls plans da menu, l’utilisaziun da grass e la sia quantitad, la varietad e creaziun dallas ­speias scu er igl risguard dalla tscherna da magliaretsch staschunal. Er igl bever ava vign promuvia. Igls unfants e giuvenils ­duessan, tenor pussebladad, neir integros durant las preparativas digls pasts ed uscheia neir sensibilisos automaticamaintg per en nutrimaint sang. Igl team dalla canorta Tgimirola a Savognin è loscha segl premi (da san.): Ivana Dudová, Hannah-Lea Blättler, Romina Poltera, Mirjana Negrini, Tessa Hoogendijk.

Alla radunanza da commembras e commembers on igls preschaints decidia cun gronda maioritad da betg terminar igl menaschi dalla Skateline Alvra e da lantscher igls pass correspondents per cuntinuar a parteir dalla staschung 2024/25. Igls 20 da fanadour 2023 èn nias ansemen 22 commembras e commembers dall’uniun Skateline aint igl local da cuminanza da chella a Surava. L’atmosfera era bagn en tant deprimeida, perchegl tg’ins veva da decider chella seira davart igl futur dalla Skateline – igl percurs da patinar an Val Alvra. Rastada sarada treis onns an fila La staschung d’anviern 2019/20 è stada la davosa staschung tgi la Skateline è stada averta. Suandos èn treis anvierns sainza menaschi: gl’amprem causa corona, siva perveia d’ena dispeta tranter igl cumegn d’Alvra e l’uniun tgi magna la Skateline. Igl è do differenzas tranter las prescripziuns dallas leschas e chegl tgi era raschunevel per l’uniun. Tranter oter eran chegl novas prescripziuns puncto lescha da protecziun dallas avas ed er an connex cun reglar igl traffic. Scu anavant? Alla radunanza dall’emda passada ò igl president e fundatour dalla Skateline Giorgio Bossi do en sguard anavos sen igls davos onns ed igls treis onns difficils plagn intschertezza chegl tgi pertotga igl avigneir. El è sto digl aveis tgi seia ossa taimp da far en punct e da calar. Quant grev tg’igl è sto per el da deir chels pleds ò s’accorschia mintga preschaint. È el bagn s’angaschea cun gronda passiun durant passa 20 onns per chel menaschi. Siva digls pleds digl president è neida averta la discussiun e bunamaintg tots on nizigia la caschung da s’exprimer davart igl «scu anavant». Ins ò decidia da votar schi la Skateline duess cuntinuar cugl menaschi u betg. Cun fitg gronda maioritad e persvasiun è nia decidia da cuntinuar. Pandemia e leschas Gist cugl scumanzamaint dalla pandemia igl mars 2020 ò la Skateline termino la – per antant – davosa staschung, e chegl cun grond success. Influenzadras ed influenzaders vevan scuvert igl percurs da glatsch an Val Alvra ed igl ò do en veir «run» a Surava. La consequenza: caos da traffic, problems da parcadis e lungas colonnas da spetga. Cun tottas forzas è nia ampruo da dar damogn a chellas folas. Sper la pandemia e las restricziuns èn alloura sa midadas las leschas aint igls onns suandonts ed igl è nia constato tgi las permissiuns da construcziun uriundas n’eran betg cumpatiblas cun la lescha da protecziuns dallas avas. Pinavant è nia pretandia concepts per pudeir survantscher las folas da visitadras e visitaders futurs – ensatge cumplettamaintg nov pigls magnafatschentas e voluntaris dalla Skateline. Tuttegna è l’uniun sa stentada d’adampleir las pretensiuns, ma ensacu na funcziunava chegl simplamaintg betg, ins geva an rudel. Igl taimp è scappo ed ins è sa decidia da lascher sarada la Skateline igl anviern 2021/22. Las tractativas sen differents plangs n’on er siva betg gia igl success giavischia ed ins ò desistia anc eneda, igl curasch dalla suprastanza è sa redutgia adegna daple e la premaveira 2023 ins era bunamaintg digl aveis tgi l’istorgia da success dalla Skateline – scumanzo igl onn 2002 – seia istorgia. Cun novaziuns ainten la staschung 2024/25 Ossa, siva dalla davosa radunanza dattigl damai puspe speranza. Dallas discussiuns è sa sviluppo suandont proceder: la Skateline resta sarada anc eneda igl anviern 2023/24. Uscheia ins vegia taimp avonda da tschartger en nov president dall’uniun ed en responsabel pigl glatsch. Giorgio Bossi, igl president, less demissiunar er per muteivs da sanadad. Claudio Bossi, responsabel pigl glatsch sa reteira causa muteivs da professiun. Igl treis ulteriours suprastantas Luzi Schmid, Hardy Casutt e Jan Schmid sa mettan a disposiziun per ena reelecziun. Per eventualas construcziuns novas u midadas da construcziun e per parcadis supplementars vignan inoltradas las dumondas correspondentas. Tot las maschinas tgi n’èn ossa dus onns betg ple neidas duvradas vignan controlladas e mantigneidas. Per pudeir garanteir en menaschi dalla Skateline dovrigl persunal. I vignan examinadas differentas variantas scu tg’ins pudess angascher gidanters. Uscheia ins vo alla tschertga da persungas tgi lessan e pon luvrar durant var 70 deis durant igl anviern. I vign examino, schi fiss pussebel da far en «jobsharing» cun uniuns turisticas, pendicularas, runals ni otras branschas. I vign sclaria scu tg’ins pudess diriger migler igls deis cun otas frequenzas. Pinavant duessan neir reponderos igls prietschs d’antrada e per piglier a tschains patinas, protectours e cascs, damai tg’è mai do augmaints digls prietschs siva digl onn 2002. Facit dalla radunanza: Schi tot pò neir organiso schi vessigl d’esser pussebel da darveir la Skateline Alvra cun differentas novaziuns da Nadal 2024. Da san.: Claudio Bossi, responsabel digl glatsch, Jan Schmid, schef da material, Hardy Casutt, actuar, Luzi Schmid, cassier, Giorgio Bossi, president.

Nina von Albertini è siva da passa 20 onns spezialista per la protecziun digl taragn sen plazzals gronds. Ella vei la nateira ed igl ambiaint scu grond scazi, en scazi digl qual ins vess d’aveir daple chito e daple respect. Mintga meis porscha l’Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra (ACACA), cun sedia ad Alvaschagn en program vast e singular. Tranter oter er adegna en discurs cun persungas tg’on bler da rachintar ed èn professiunalmaintg betg occupadas cun en mastier universal. Chegl èn persungas pitost atgnas, unicas, extraordinarias, gea schizont insolitas. Gist tar egna da chellas totga er Nina von Albertini tg’è cunsigliedra ecologica ed experta per la protecziun da taragn. Avant tgi sa deditgier alla protecziun dalla nateira ò la donna cun annada 1955 passanto la sia veta an ples metropolas mundialas e deditgia igl mintgade agl art, numnadamaintg a decor ed ornamaints d’argient. Siva d’aveir fatg la scola cantunala è Nina von Albertini davantada argientiera ed er dessigniedra da bischutareia d’argient. Gio adegna gia ena relaziun pi strètga cun la nateira Sa spezialisada an chella tgossa è Nina von Alberttini a Firenze ed er an America. Success scu dessigniedra da bischutareia d’argient ò Nina von Albertini gia cunzont a New York, Paris e Milang. La sia fegnameira seia adegna stada da betg crear decor d’argient usito, mabagn ornamaints d’argient cun ena pitost gronda dimensiun, tgi von er a pêr cun la postura e tgi von siva agl corp. «Igl è ansomma betg sto simpel da veiver da chel art, er vender cun adegna puspe l’egn u l’oter decor d’argient», dei Nina von Albertini. Cun turnar an Svizra è ella sa decideida da frequentar la Scola politecnica federala a Turitg, davantar agronoma, sa spezialisar sen la fisica digl taragn e digl sulom. Cun l’agricultura, cugl pouresser, cun la nateira e cugl ambiaint vegia ella adegna gia ena ferma relaziun. Chegl cun veiver ed er esser neida tratga se segl bagn puril «Dusch», sur Pasqual, tgi seia gio passa 300 onns an possess dalla famiglia. Recultivaziuns e renaturisaziuns Quatter onns ò Nina von Albertini alloura vivia an Africa cun collaborar an divers projects da svilup. Cun turnar an Svizra ò l’agronoma fundo igl 2001 igl sies agen biro scu spezialista da taragn e cunsigliedra ecologica. La donna iniziativa ò sa fatg igls davos 20 onns en nom naziunal per accumpagner numerous projects an connex cun recultivaziuns ed implants idroelectrics. Vetiers vignan construcziuns da veias, veiadafier, tunnels, conducts e schizont realisaziuns da plazzas da golf e da pistas. «Egn digls gronds projects tg’ia va dastgea accumpagner scu pedologa e cunsigliedra ecologica è sto digl 2008 anfignen igl 2012 la realisaziun e correctura dalla nova veia agl Pass digl Gelgia, tranter Beiva e l’Alp Surgonda», dei Nina von Albertini. Da persvader inschigniers, planisaders, manaders da construcziun e schizont maschinists d’aveir daple chito da nateira ed ambiaint, cun betg disfar igl existent e mussar tg’ins saptga er luvrar e far bungas correcturas cun aveir daple respect anvers la cuntrada, seia sto pretensious ed er stentous, punctuescha Nina von Albertini. Cun alloura vaseir successivamaintg igl resultat positiv seia mintga persunga involvada cugl project digl Pass digl Gelgia stada incantada ed er cuntainta d’aveir laschea cunsiglier pertutgont recultivaziuns e renaturisaziuns, ò detg l’experta e cunsigliedra ecologica. La sensibilitad ed igl visamaint per la cuntrada, per la nateira ed er per la cultura da construcziun mantga anc adegna er aint igl Grischun, er schi an chella tgossa ins seia dantant en grond zap anavant, ò menziuno Nina von Albertini. Avant tgi sa deditgier a chella lavour ò ella creo ornamaints d’argient. Nina von Albertini ò siva da 20 onns ena gronda experientscha chegl tgi pertotga recultivaziuns da cuntradas.

An strousch en meis eligia igl suveran digl cumegn da Surses en nov mastral. Per chel post dattigl en unic candidat. Persiva candideschan gist tschintg persungas pigls dus posts an suprastanza. Cugl bol postal digls 20 da fanadour 2023 è spiria igl taimp d’annunztga per las persungas tg’onn interess da surpiglier en mandat aint igl cumegn da Surses. Per las elecziuns communalas digls 20 d’avost 2023 èn chegl igl post da mastral, dus sezs an suprastanza, treis mandataris per la cumischung da gestiun e quatter commembers digl cunsegl da scola. Fatg 703 vouschs avant quatter onns Pigl uffezi da mastral era la candidatura da Daniel Wasescha, igl om da 49 onns, gio ancunaschainta. Tar chella candidatura ègl er rasto cun dar nignas ulteriouras persungas cun interess da surpiglier chel mandat e davantar successour da Leo Thomann, igl mastral actual digl cumegn da Surses. Damai nigna concurrenza per Daniel Wasescha, uscheia tg’el vign ad esser a parteir digl 1. da schaner 2024 igl nov mastral da Surses. Concurrenza dattigl persiva per Adrian Ballat tg’è nia eligia igl settember 2019 da nov an suprastanza digl cumegn da Surses. Fatg ò el da lez taimp cun 703 vouschs en resultat excellent ed uscheia er las pi bleras vouschs da tot igls otg candidats e candidatas (per quatter sezs). La pluralitad absoluta è stada tar 403 vouschs e la participaziun è stada tar 50 %. Da supponer è tgi Adrian Ballat vign reeligia e resta er igls proxims quatter onns commember dall’executiva digl cumegn da Surses. Igl schef digl departamaint da turissem, immobiglias e provedimaint d’ava, ò presto igls davos quatter onns bunga lavour ed è cunzont er s’angaschea per la giuventetna. El dastga prubabel chintar cun bleras vouschs tgi dereivan dalla generaziun pi giovna. Cun Marco Jäger en anteriour mastral Schi calculagn tgi Adrian Ballat vigna confirmo per la suprastanza digl cumegn da Surses, vignigl tar en cumbat electoral tranter igls oters quatter candidats. Chegl pigl sez da Giancarlo Torriani tgi sa metta betg ple an elecziun per en’ulterioura perioda d’uffezi. Igls quatter candidats èn Johann Buchli, Marco Jäger, Thomas Eugen Metzler e Gregor Vellacher. Cun Marco Jäger tg’è gio sto commember dalla cumischung da gestiun digl cumegn da Surses ed er anteriour mastral da Sur, candidescha damai per la suprastanza ena persunga cun experientscha executiva. Marco Jäger ò 49 onns e magna en affar da taxi e transports. Johann Buchli è cun annada 1945 igl pi vigl digls candidats per la suprastanza. Igl om stat cun sia donna Martina Buchli gio ples onns a Cunter. Professiunalmaintg è el sto angaschea ainten l’economia privata. La candidatura da Thomas Metzler è ancunaschainta gio siva digl davos zarcladour 2023. El è en om dalla Bassa tgi stat a Savognin cun aveir cumpro ena tgesa. Thomas Eugen Metzler ò 62 onns ed è tranter oter er sto magnafatschenta dalla Georg Fischer SA. Actualmaintg è el administratour da bagns immobigliars. Gregor Vellacher, igl magnafatschenta dalla Scola da skis Beiva e schef administrativ da Beiva Runals SA, ò annunztgia gio igl mez da matg 2023 la sia candidatura. Digls candidats da Surgôt pudess Marco Jäger aveir las miglras tgertas per neir eligia, cun aveir las rieischs an Surses. Treis candidats da Savognin Nign cumbat electoral vignigl a dar pigls treis sezs dalla cumischung da gestiun. Armando Janett e Lothar Künzli candideschan per en ulteriour bienni da quatter onns. Da nov candidescha Albino Sterli tgi vign a ramplazzar an chel gremi Urs Guetg. Tots treis candidats dereivan da Savognin. Dallas dus candidatas e digls treis candidats per egn digls quatter posts aint igl cunsegl da scola (varda box) vign ena persunga a perder la cursa cunter las otras quatter. La procedura electorala Mastral Per l’elecziun digl mastral dovrigl aint igl 1. scrutini la pluralitad absoluta digls cedels electorals valevels. La pluralitad absoluta vign calculada analog a chella digls ulteriours commembers d’instanzas per erueir la pluralitad absoluta scu per exaimpel tar candidats per la suprastanza. Ulteriours commembers d’instanzas Per l’elecziun digls commembers dalla suprastanza e dallas ulteriouras instanzas communalas dovrigl aint igl 1. scrutini la pluralitad absoluta digls cedels electorals valevels. La somma dallas vouschs da candidats tgi resta siva la subtracziun dallas vouschs veidas e nunvalevlas vign parteida tras igl domber dobel digls mandats libers. Igl resultat arrundo sen la proxima cefra antiera dat la pluralitad absoluta. Schi ples persungas tgi mandats libers on contanschia la pluralitad absoluta, valan scu eligeidas chellas persungas cun las pi bleras vouschs. Agiunta en exaimpel: Per la suprastanza ò igl suveran digl cumegn da Surses d’eliger an strousch en meis dus persungas. I dat damai tschintg candidats. Fon chels per exaimpel total 1 000 vouschs valevlas vign chella cefra parteida tras quatter (igl dobel digls mandats). Chegl dess cun chellas 1 000 vouschs valevlas, partia cun quatter 250 vouschs, plus ena vousch, uscheia tgi la pluralitad absoluta schea tar 251 vouschs. Per esser eligia dovra ena persunga chella somma a vouschs. Candidats e candidatas Mastral: Daniel Wasescha, Savognin (nov) Suprastanza, dus posts: Adrian Ballat, Savognin (an uffezi) Johann Buchli, Cunter (nov) Marco Jäger, Sur (nov) Thomas E. Metzler, Savognin (nov) Gregor Vellacher, Beiva (nov) Cumischung da gestiun (treis posts): Armando Janett, Savognin (an uffezi) Lothar Künzli, Savognin (an uffezi) Albino Sterli, Savognin (nov) Commembers digl cunsegl da scola (quatter posts): Anina Janett, Savognin (an uffezi) Daniel Oberholzer, Tinizong (nov) Gianna Sonder, Salouf (an uffezi) Ursus Sonder, Salouf (nov) Aaron Wasescha, Savognin (nov) Daniel Wasescha candidescha pigl presidi digl cumegn. An bung en meis ò igl cumegn da Surses elecziuns communalas parzialas. Tgi aintra igl 1. da schaner 2024 da nov ainten tgesa communala da Surses? Igl suveran eligia la fegn avost.

En de tgi sa lascha cumparagler cun la pi bela carta postala ò do la culissa agl inscunter dall’annada 1953 da Surses. Suandadas all’invitaziun èn 40 persungas. Tranter chellas er ples tgi stattan gio decennis alla Bassa. Igl è la dumang allas 09.00 agl parcadi dalla telecabina da Savognin a Tigignas. Sper igls turists tgi von ad ot per galdeir igl de da belezza sa catta agl parcadi er ena gruppa tgi para betg da leir eir vers la muntogna per eir a viandar, mabagn cun tot en’otra destinaziun. Igl èn igls giubilars e las giubilaras da 70 onns da Surses tg’on lour antop d’annada. L’ambianza è gio la dumang fitg ampernevla, mintgign ò plascheir da sa vaseir puspe siva tschintg onns. «Bel tgi te ist er dalla parteida», manegia ena participanta. «Ma te veist anc or bagn per aveir 70 onns», ò detg en participant cun en tschert scharm alla sia anterioura conscolara. 51 invitaziuns Per l’organisaziun digl inscunter dall’annada 1953 e dall’excursiun èn stos responsabels Herbert Fink da Rona, Pauli Scarpatteti da Cunter, Luzia Plaz da Salouf e Margrit Wasescha da Savognin. «Per bunga sort fò Luzia Plaz l’antiera administraziun», dei Herbert Fink. 51 invitaziuns èn neidas tarmessas allas persungas dall’annada 1953 tg’on dimora an Surses u tg’èn nascheidas avant 70 onns ainten la val. Annunztgas èn neidas da 42 persungas e stos dalla parteida all’antupada d’annada, siva da dus renunztgas a curta vista, èn alla fegn finala 40 donnas ed omens. Herbert Fink, digls ples er numno «Herbi», ò detg tgi deplorablamaintg seian mortas gio seis persungas digl onn 1953, chegl tgi fetscha mal. El ò er menziuno tgi aint igl futur ins viglia s’inscuntrar mintga treis onns, schi er angal per en giantar u ena tschagna, e mintga tschintg onns alloura per en antop d’en antier de cun er far en viadi scu l’emda passada cun 70 onns. El ò er menziuno tgi la participaziun agls antops d’annada seia adegna fitg bunga. «Nous ischan propi ena bunga truppa, schi betg la miglra», dei Herbert Fink cun en surreir simpatic. Da tot las vischnancas da Surses La gronda part eran bagn omens e donnas da 70 onns tg’èn adegna stos an Surses. Tranter els ed ellas eran alloura er persungas tg’èn neidas notiers e tgi Surses è davanto lour nova patria. Er chellas èn sa cattadas bagn cun esser ena part dalla cuminanza dall’annada 1953 da Surses. «Bel è tgi ples conscolars e conscolaras èn nias dalla Bassa agl antop, seia chegl da Basilea, da Friburg e da Nossadunnang u d’oters lis», manegia Herbert Fink. Sa musso è tgi cun pacas excepziuns èn stos agl inscunter d’annada omens e donnas da tot las vischnancas da Surses. Cugl bus, cun la bartga ed a pe Las persungas da Surses nascheidas avant 70 onns, tg’èn digl madem onn scu per exaimpel Brigitte Macron la «first lady» dalla Frantscha ed er Xi Jinping, igl president dalla China èn anc plagn veta e sa cattan ansomma betg tar la garda viglia. Mano ò l’excursiun cugl bus anfignen Walenstadt e venavant cun la bartga anfignen Quinten, noua tg’è nia gianto an cuminanza. Sessour ègl puspe ia en toc cun la bartga e per en’oura schizont a pe anfignen tigl bus cugl manaschunz Gianign Arpagaus da Savognin. Durant chella spassageda è, scu gio durant igl giantar, nia baito digls onns da scola e dalla giuventetna e sa regurdo agls bels taimps d’avant passa 50 onns. Cun turnar a Savognin è igl inscunter ia a fegn agl hotel Romana cun far ena bilantscha digl de ampernevel. «Tgau ed anfignen an treis onns». Omens e donnas dall’annada 1953 da Surses on gia l’emda passada en antop.

Siva da radond dus meis è el en «pensiuno», aglmanc chegl tgi pertotga la sia professiun scu guardiaselvaschigna. Cun la sia sagonda professiun scu guid da muntogna less Geni Ballat dantant cuntinuar schi dei scu tg’el seia anc «sang e frisch». La FMR ò fatg ena viseta agl om da 64 onns e discurria davart apps dall’ora, dar casteis e lavours da biro. Scu mattatsch fiss el gugent davanto pilot da furmla 1, chegl è er stada la raschung tgi Geni Ballat ò fatg en amprendissadi scu mecanist d’autos per amprender spertamaintg ad eir cun auto. «Siva vaia spertamaintg vasia tg’igls raps na tanschevan betg», dei el cun en reir. En de da sport obligatoric cun en focus «eir a muntogna» durant la scola professiunala ò sviglia igl sies interess e la passiun per las muntognas. Oz ò Geni Ballat 64 onns e pò vurdar anavos sen 40 onns scu guid da muntogna segl antier mond. «Chegl è sto en gartetg, perchegl tgi da mia famiglia è nign tgi geva a muntogna.» Pero er las muntognas scu spazi da veiver per varsaquants animals selvadis è ena passiun da Geni Ballat. 41 onns è el sto guardiaselvaschigna an Surses ed avant dus meis è el ia an pensiun. FMR: Tge app dall’ora vez Vous? Geni Ballat: Ia va treis u quatter apps segl telefonign. I dependa noua tg’ia sung. Per orsoura vaia «WetterPro», cun chel vaia fatg fitg bung’experientscha. Cò vaia «Swissmeteo» e «Meteoblue». Ia dumond perchegl tgi vez detg tiers a curta vista per l’intervista perveia dalla schleta previsiun dall’ora e Vous vez gia raschung. Tge tura fiss stada planisada per oz? Oz vessa fatg igl Biancograt agl Piz Bernina cun en giast. Avant radond dus meis ischas ias an pensiun scu guardiaselvaschigna. Scu vei or igl voss program da pensiun? Chel vo ansasez anavant pigliond or igl esser guardiselvaschigna. Damai, en mument da pensiun scu guid da muntogna na dattigl betg? Na, scu guid da muntogna vaia gio adegna luvro e schi dei scu tg’ia sung sang e frisch niroia a far anavant. Vous vez luvro radond quatter decennis scu guardiaselvaschigna e guid da muntogna. Scu von chellas dus professiuns a pro l’egna cun l’otra? Cura tg’ia sung nia eligia scu guardiaselvaschigna ègl nia accepto tg’ia lavoura anc scu guid e na seia betg adegna cò. Cugl mies patrung vigl, Batist Bischoff, è chegl funcziuno dètg bagn. Cun midar patrungs igls davos onns ègl betg adegna sto schi cuntantevel. Chegl è er sto ena raschung tg’ia sung ia en onn pi bod an pensiun. Schi laschez repassar chels 40 onns. Tge ò fatg plascheir? Scu guardiaselvaschigna vaia gia grond plascheir dalla tgatscha da capricorns cun pudeir accumpagner igls catscheders e pudeir cumbinar igls dus mastiers. Chegl è sto per me fitg cuntantevel. Scu guid da muntogna ègl anc adegna gronds plascheirs. Scu gioven guid vaia piglia la fegnameira d’amprender a canoscher mintg’onn minimum dus novas cuntradas. Chegl vaia savia trer tras 40 onns, anc ossa vaia ena glista cun fegnameiras. Exista chella sen palpieri? (rei) Chella è ainten la mia testa. Ègl er do muments pi pac cuntantevels, sfeidas? Scu guardiaselvaschigna n’ègl betg adegna schi simpel da strufager da chels tg’on fatg en sbagl e veian forsa betg aint chegl. E schi vessas anc eneda la schelta. Tscharnessas anc eneda la madema veia? Ea. Ia va gia gronds plascheirs ve digls mies dus mastiers. Ia va gia la furtegna da far or da dus hobis dus mastiers. E va fatg tots dus fitg gugent e faschess anc eneda uscheia. Schibagn tg’è do grondas midadas. Tgenegnas? Ia sung betg igl cumarat da lavours da biro. E deplorablamaintg è er igl noss bel mastier da guardiaselvaschigna davanto ena birocrazeia terribla. Ia va gia fadeia tgi vign pretandia tg’ins peglia prest igl laptop aint igl lascher, chegl vo mengia gliunsch. Midadas ègl er do chegl tgi pertotga la preschientscha digl louf. Damai er an chel connex igl dretg mument per eir an pensiun? Ena stad vaia gia igl louf tg’ò scarpo 41 animals da tgesa. Va gia antras chegl surouras tg’èn betg neidas paedas or perchegl tg’era betg programmo. Chegl è per tots ansemen, la puraglia ed igls guardiaselvaschignas, ena gronda lavour. Ia sung digl meini tgi fiss betg sto basigns da lascher neir schi gliunsch. Ed i vign angal mender, per calar scu guardiaselvaschigna ègl damai betg igl fallo mument. Vous vez permangs da biagier tgesa a Lantsch, chegl è fitg manevel dalla bova da Brinzauls. Tge vo tras testa agl guid da muntogna sch’el vei tge tgi capeta lò? Cò a Lantsch vaia nigna tema. Ia va tgapientscha tgi vign ampruvo tot igl pussebel per spindrar chella vischnanca. Pero ia na crei betg tgi seia pussebel da luvrar cunter la nateira, er schi vign construia galareias da drenaschas. Gl’è experts tgi accumpognan ed igl è da sperar tgi funcziuna. Ia crei pero betg tgi seian bungs da tigneir se la muntogna. Vous ischas 40 onns activ ainten las muntognas. Tge midadas vez observo? Chel problem vainsa segl antier mond, cun neir pi tgod vo la schalada permanenta anavos e las crudadas da crappa s’augmaintan. Bleras turas savainsa far schi dei tg’è neiv, siva ègl strousch ple pussebel dad eir. Er per exaimpel sen 6 000 m s.m. observa scu tg’igls glatschers von anavos, chegl fò surstar. E chel problem vign veapi acut. An oters territoris ston neir saradas ni spustadas tgamonas ni sendas da viandar. Dattigl er an Surmeir lis critics? Nous vagn stuia sarar la senda ferada agl Piz Mitgel perchegl tg’igl risc è mengia grond. Cò an Surmeir vainsa gia furtegna chegl tgi pertotga catastrofas. Sch’ins varda an oters territoris, scu la Silvretta, ins vei, i po dar grondas catastrofas cun mesas muntognas tgi vignan noagiu. Chegl niro betg migler. Tge monta chegl per la Vossa lavour futura scu guid da muntogna? Per exaimpel igl Biancograt segl Piz Bernina vessa fatg oz angal cun en giast. Pi bod era chegl oter ed ins fascheva chel er anc igl avost u settember. Ossa ègl da far igl zarcladour anfignen mez fanadour. Schi la neiv è davent vign giu crappa dapertot ed i davainta pi pretensious e privlous. Damai, gl’è da far las turas pi bod e da sperar tgi detta igl anviern daple neiv. Vous purschez betg angal turas an Surmeir. Faschez er expediziuns segl antier mond. Tge fascinescha dad eir utro, malgro igl paradis avant igl isch-tgesa? Nous vagn en paradis. Pero ia na fiss betg cuntaint sch’ia gess durant ena stad 100 gedas segl Piz Palü. Me fascinescha dad eir an otras cuntradas ed ia organisesch er fitg gugent chels viadis. Perchegl vaia er la mia glista. Damai, tge dus novas cuntradas suondan chest onn? Per l’egna vigna igl otgover ad Ecuador, gl’è betg l’amprema geda. Pero lò vaia an senn dad eir sen en piz da prest 6 000 m s.m. E proxima premaveira vaia planiso igl Mera Peak a Nepal, en piz da 6 400 m s.m. Uscheia vo’l mai or igl program. (rei) Guid e guardia – dus hobis e dus professiuns Geni Ballat (64) ò fatg en amprendissadi scu mecanist d’autos, spertamaintg è el pero sa decidia da far or digls dus hobis (eir a muntogna ed a tgatscha) dus professiuns. 41 onns è el sto guardiaselvaschgina an Surses e 40 onns magna el scu guid igls sies giasts sen muntognas digl antier mond. Geni Ballat ò quatter unfants carschias, treis beadis e veiva pigl mument tranter Lantsch, Parsonz e la sia hetta a Sars sot Cre digl Lai. Cun sia partenaria da Lantsch ò el permangs da biagier lò ena tgesa. Cun esser ia an pensiun scu guardiaselvaschigna vess el ossa la pussebladad dad eir puspe a tgatscha, pigl mument na seia chegl pero anc nign’opziun. (fmr/sab) Siva da 40 onns è Geni Ballat guid da muntogna e magna igls sies giasts sen muntognas digl antier mond. Siva da 40 onns è Geni Ballat guid da muntogna e magna igls sies giasts sen muntognas digl antier mond. Siva da 40 onns è Geni Ballat guid da muntogna e magna igls sies giasts sen muntognas digl antier mond. Siva da 40 onns è Geni Ballat guid da muntogna e magna igls sies giasts sen muntognas digl antier mond.

Treis saltunzs e treis saltunzas dall’opera da Paris on interpreto cun solt da fegnezza simbolicamaintg l’olma dalla veta «Anima Mundi». Dumengia seira allas 21.30 è stada la davosa da quatter preschentaziuns digl ballet «Anima Mundi», mess an maletg e solt digl coreograf Sébastien Bertaud angal pigl Origen Festival Cultural. A madem mument ègl er sto pigls treis saltunzs e per las treis saltunzas dall’opera da Paris igl cumgea per adegna dalla tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia. Sébastien Bertaud dei: «Da coreografar en ballet per la tor cotschna e preschentar chel ainten chel bietg unic è ensatge nunamblidabel, exclusiv, memorabel, gea schizont etern». S’annunztgia a Riom Cun santeir a Paris avant tschintg onns dalla tor cotschna anmez las muntognas sen en’otezza da 2284 m s.m., seia sto cler per el da s’annunztgier a Riom tar Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Cultural. Or digl giaveisch digl coreograf Sébastien Bertaud da neir cun saltunzs e saltunzas sensom igl Pass digl Gelgia e sa preschentar agl public ainten la tor cotschna è davanto ena praula reala. Igl coreograf, saltunzs e saltunzas dall’opera da Paris è siva da tschintg onns egna dallas pedras tranter las producziuns da solt digl pi grond festival da cultura digl Grischun. Allas 22.45 èn las gleischs dalla tor cotschna sa stidadas per la davosa geda pigls saltunzs e las saltunzas tg’on anritgia ferm las davosas tschintg stads igl program da solt dad Origen. Per saltunzs e saltunzas e per Sébastien Bertaud en «adieu» emoziunal, tg’è ia a cor e tg’è sto accumpagnea d’en applaus tgi pareva da piglier nigna fegn. «Merci beaucoup et adieu»! En viadi tras l’olma Chesta stad è igl «taimp» igl feil cotschen dallas producziuns e preschentaziuns digl Origen Festival Cultural. Sa fatschanto cun chel è er Sébastien Bertaud e per coreografar e realisar igl ballet per la tor cotschna ò el piglia scu fundamaint general l’olma dalla veta, la «Anima Mundi». Mintga carstgang ò en corp fisic ed en’olma, ed er igl mond è en organissem vivent cun en’olma. Chella è ena substanza vitala e spirituala ainten nous ed er anturn nous. Madema scu chegl tgi mintga olma individuala sa fò valeir tigl carstgang, tigl noss corp, tigls noss pansiers e tigls noss sentimaints è er la caracteristica dall’olma dalla veta. Agls treis saltunzs ed allas treis saltunzas dall’opera da Paris è reuschia da far cun solt en viadi tras l’olma digl mond e chegl cun solt dalla classa superioura. Pi perfetg è strousch pussebel da saltar Esser per en taimp pi manevel allas steilas, agl horizont celestial ed agl univers lontan, chegl è sto pussebel cun esser perdetga dalla prestaziun da solt digls saltunzs e dallas saltunzas, «ètoiles», las ampremas ballarinas ed igls amprems ballarins dall’opera da Paris. Realitad è tgi chella eleganza ò angal Paris. Plascheir, satisfacziun, cuntantientscha, solt classic e solt contemporan, tot chegl ò betg mantgea tigl ballet «Anima Mundi», tg’ò caschuno tigl public per en veir entusiassem. Mintga muvimaint, l’eleganza da mintga manevra e la precisiun è eida bagn a pêr cun la musica digls dus cumponists Claude Debussy e Maurice Ravel. Agl preschento è nia agiunto ena gleisch frestga. Eleganza durant igl antier ballet. Eleganza durant igl antier ballet.

La seira cun bungas temperaturas da stad ò carmalo fitg blera gliout all’occurrenza «Viva la Strada» 2023. La gastronomia da Planeiras e conturn è sa preschentada cun ena bela paletta da spezialitads. Gio siva da blers onns ò l’occurrenza «Viva la Strada» igl sies post fix aint igl calender d’arranschamaints da Lai e conturn. L’ideia d’introdueir da lez taimp ena senda culinara anmez Planeiras ò gia l’Uniun da hoteliers Lai. Oz vign ella betg organisada angal da hoteliers ed ustiers, mabagn er dall’organisaziun «Kultur am Pass». Igl event è betg angal ena bunga caschung per las ustareias da sa preschentar cun lour bungas tratgas, el è er la plattafurma per artists tgi dattan cun lour producziuns anc daple veta alla veia tras igl li turistic. «Viva la Strada» sa lascha er betg cumparagler cun ena fiera cun blers stands, igl intent principal da «Viva la Strada» è numnadamaintg d’uneir giasts ed indigens, vigl e gioven, da porscher a tots ena seira culinara e culturala. Passa 3 000 visitaders Er tar l’ediziun 2023 da «Viva la Strada» on numerous artists attratg la simpateia digls unfants, tg’on galdia las producziuns divertentas. Adegna puspe on igls artists per lung dalla veia er integro igls unfants ed er igls carschias ainten lour program, chegl tg’ò procuro per ena bung’atmosfera tranter igls passa 3 000 visitaders. Cuntaints cun igls affars èn er stos igls hoteliers ed ustiers tg’on procuro per ena lecziun culinara a parteir dallas 18.00 anfignen las 22.00 per lung dalla veia principala a Lai. I seia nia consumo bagn, on confirmo igls gastronoms. Mussar tgi sa lascha magler bagn a Lai Digls 30 stands davigl angal pacs tgi vandevan products dalla regiun. Ainten egn u dus lis davigl er degustaziuns da vegn, ma schiglio era l’antiera occurrenza drizzada sen la purscheida culinara digls gastronoms da Planeiras e conturn. Dapertot davigl pitschnas purziuns uscheia tgi blers on gist sa laschea eir bagn cun eir da stand tar stand e galdeir las piculezzas. «Viva la Strada» duess animar giasts ed indigens d’eir orsoura a consumar e sa lascher eir bagn culinaric. (fmr/gns) Totgan tar «Viva la Strada»: igls pours dalla regiun cun lour plompas.

Siva dalla fegn da zarcladour stattan a disposiziun a La Nars a Savognin las treis novas plazzas da tennis. Igl amprem turnier da plausch public ò gia li la fegn d’emda passada. Sper las occurrenzas internas organisescha igl Club da tennis Savognin mintg’onn er turniers publics, agls quals èn bagnnias er giasts e betg commembers. Chegl è er sto igl cass la fegn d’emda passada. Scu tg’igl club infurmescha ainten ena communicaziun èn sa participos totalmaintg 21 pêrs indigens e sagond-dimorants. Ultra da chegl è nia organiso en turnier spezial per unfants. Tenor communicaziun vegia igl taimp da spetga sen las novas plazzas da tennis valia la pagna. Chellas èn neidas construeidas digl cumegn da Surses an rom digl project «Implant da sport La Nars» e pon neir duvradas siva dalla fegn da zarcladour. Las treis plazzas per tott’ora disponan d’ena cuvreida ampernevla. Ellas pon neir reservadas sur l’app Gotcorts ni sur l’infurmaziun da giasts a Savognin. Vers la fegn digl onn duess suandar igl edifezi dasperas cun gastronomia, ­duschas e tualettas. Igls amprems victours sen las novas plazzas Siva 23 matschs la fegn d’emda passada èn stos ancunaschaints igls amprems victours resp. las ampremas victouras: Andrea e ­Stephane Piqué tigls pêrs mixed, Daniela Bühler e Denise Kaufmann tar las donnas e Conrad Plaz e Markus von Büren on gudagnea tigl dobel tigls omens. Tigls unfants è Sophie Piqué davantada victoura. Uriundamaintg era previa da giuier venderde e sonda, causa dall’ora ins ò gia da manar tras tot igls gis la sonda, chegl tg’ò pretandia ena bunga cundiziun digls partici­pants. (cdm/fmr) Igls victours dallas differentas categorias (da san.): Denise Kaufmann, Daniela Bühler, Stephane ed Andrea Piqué, Conrad Plaz, Markus von Büren e davant Sophie e Luc Piqué.

La «Laudes» e la «Complet» èn siva digl 2005 ena part fixa digl program da stad digl Origen Festival Cultural. Cant gregorian, interpreto d’en quartet cun vouschs sonoras ò attratg las davosas dus emdas en grond auditori. Chegl tgi pertotga premieras totga igl Origen Festival Cultural aint igl Grischun tar en’organisaziun culturala scu pacas otras. Mintga stad vignan preschentadas novas producziuns, producziuns da tot gener tgi vignan creadas aposta angal per Origen. I dat alloura er producziuns tgi totgan tar Origen e chegl siva digl 2005, igl amprem onn da producziun digl festival cultural. Tar chellas occurrenzas totgan la «Laudes» e la «Complet». Er adegna per las veias e las giassas è la gruppa cumedianta d’Origen cun Fabrizio Pestilli. Chesta stad è la gruppa excepziunalmaintg betg part digl program da stad. Persiva èn las dus occurrenzas dalla dumang sen far de e dalla seira sen far notg, la «Laudes» e la «Complet», scu adegna ena part digl ­program cultural dalla stad. Psalms e himnis La «Laudes» è ainten las clostras anc oz l’oraziun da lod dalla dumang e per l’antschatta digl de. Cantos vignan psalms, himnis e canzungs sacralas digl vigl e nov testamaint e chegl an lategn per ludar ed adurar igl Totpussant ed igl sies reginavel. La «Complet» è l’oraziun dalla seira digls paders. Cugl cant gregorian rancanoschan igls paders lour colpa e supplitgeschan per perdung. Alla ­fegn dalla «Complet» sa drezzan igls paders a Nossadonna cun cantar igl «Salve Regina» per adurar la mamma digl Signer. Cun chel sa sera per els igl de ed anfignen la dumang tar la «Laudes» ègl pôss e silenzi. Cunsegliaziun digl avat da Nossadunnang Anfignen avant pacs onns èn la «Laudes» e la «Complet» neidas interpretadas cantic digl ensemble «Cantori». Chegl è stada ena furmaziun da cantadours indigens tgi sa preschentava agl auditori sot la direcziun da ­Rudi Netzer. Oz segna Sybille Diethelm per la direcziun digl quartet tgi interpretescha igl cant gregorian la dumang allas 05.30 e la seira allas 21.00. I fò daveiras surstar tgi gist la dumang allas 05.30 è la baselgia da Mistail adegna ple tgi fulanada cun en auditori tgi giolda igl cant sacral e cunzont er l’at­mosfera singulara. Ma er la seira atteira la «Complet» adegna en grond auditori scu per exaimpel l’emda passada a Lantsch ainten la baselgia viglia. Igl quartet gregorian cun la sopranista Sybille Diethelm, la mezsopranista Barbara ­Schingnitz, igl tenor Emanuel Heitz ed igl bariton Clemens Kölbl on gia l’onour da ­retschever instrucziun d’Urban Federer, siva digl 2013 avat dalla clostra da Nossadunnang. Las dus cantadouras ed igls dus cantadours èn stos dus deis ainten la Svizra centrala ed an cuminanza cugl avat on els fatg la schelta digls pi bels psalms e himnis pigl program da stad 2023 dalla «Laudes» e dalla «Complet». En’unanimitad tar las vouschs Cun igls chorals gregorians on las dus cantadouras ed igls dus cantadours laschea davantar la dumang ed er la seria tar ena aventura cantica. Lour cant è an veir senn sa deraso aint igl intern dallas baselgias, uscheia tgi l’ambianza è stada particulara, da bleras calours e da spiritualitat profonda. Las vouschs sonoras èn eidas a fons ed on fatg bagn agl cor. La cumbinaziun da pleds e cant, la retgezza digls tungs ed er l’armuneia on fatg tgi la forza d’expressiun digl cant è sa mussada singulara. Ella è scu fatga per en concert da cant greorian. Ainten la baselgia viglia a Lantsch ò er gia li la «Complet».

L’Associaziun Center d’Art e Cultura Alvra (ACACA) porscha er chest onn puspe an collaboraziun cugl Kino Rätia Tusang ed igl Parc Ela en kino agl liber ad Alvaschagn. Per chel intent vign fatg adiever dalla tribuna dall’anterioura tgesa da scola tgi sa lascha er darveir vers anor. Mussos vignan treis films or digls geners art, cultura e nateira: Gievgia, 27 da fanadour «WILD – Jäger und Sammler»: Igl film documentescha la tgatscha ord differentas perspectivas. Venderde, 28 da fanadour «L’art du silence»: Angal cun gestica e mimica ò fascino igl pantomima Marcel Marceau durant decennis carstgangs segl antier mond. Igl reschissour Maurizius Staerkle Drux rachinta avant igl film davart igl svilup da chel. Sonda, 29 da fanadour «Master of Cheese»: Chel film rachinta l’istorgia dad egn digls miglers cascheders digl mond, Willi Schmid. El è preschaint chella seira e dat pled e fatg durant la degustaziun da caschiel. (cdm/fmr) Avertura è mintgamai allas 19.00, igls films scumainzan mintgamai las 21.00. Aint igl pastregl dad Alvaschagn vign fatg pang per en picnic segl pastg, cumpletto vign chegl cun enqual products e bavrondas regiunalas. Per la degustaziun da caschiel è da s’annunztgier sot info@acaca.ch. Visualisaziun digl kino agl liber ad Alvaschagn.

Els lavouran scu furmeilas, savens davos las culissas, pero sainza els na fissan la plepart dallas occurrenzas da sport u cultura an Surses betg pusseblas: igls voluntaris. Per organisar la communicaziun ò l’uniun Anavant Surses lantschea en pool da gidanters. Dus digls responsabels dattan sclarimaint davart chel pool e quants tg’èn gio s’annunztgias. «Nous vagn constato tg’igls organisatours da bleras occurrenzas on fadeia da cattar voluntaris», dei Adrian Ballat. Sper igl sies mandat scu suprastant da Surses è el er commember dalla suprastanza dad Anavant Surses – l’uniun tg’ò igl intent da radunar indigens e sagond-dimorants. La sfeida da cattar voluntaris per occurrenzas localas scu per exaimpel la festa d’unfants, igl CIC ON Swiss Bike Cup u igl Open Air Beiva on intimo l’uniun dad uneir la communicaziun e da lantscher ansemen cugl turissem en pool da gidanters an Surses. Contactar voluntaris sur tool digital Adrian Ballat, tg’ò surpiglia igl project siva dalla demissiun da Veronica Janett, dat sclarimaint: «Nous lagn biagier se en pool da gliout tg’ò interess da s’angascher scu voluntari. Tar la registraziun on interessos ed interessadas dad amplaneir en questiunari davart dungs e talents scu er per tge occurrenzas tg’els s’interesseschan. Ena persunga dalla gastronomia ins so forsa angascher oter tgi en mastirant.» S’annunztgier scu voluntari u voluntaria è mintgigna e mintgign tgi so e chegl sur la pagina d’internet dad Anavant Surses. Bettina Bergamin – mademamaintg suprastanta tar Anavant Surses e responsabla per la communicaziun daclera igl proceder: «Per igl pool da gidanters savagn nous far adiever digl tool d’administraziun d’adressas tgi nous duvragn er schiglio tar Anavant Surses per igls noss commembers. Igl avantatg è tgi las adressas da voluntaris interessos vignan rimnadas an en li e pon neir sorteidas tenor interess ed an cass da basigns neir contactos a curta vista. Igls voluntaris pon planisar pi simpel, perchegl tg’els on ena survista dallas occurrenzas tgi tschertgan voluntaris. Per chel intent survignan els all’antschatta dalla staschung en infomail cun igls proxims events e mintg’onn ò li en‘occurrenza pigls gidanters ed i vign tratg la sort cun premis. Organisatours pon annunztgier lour occurrenzas per cumpareir sen la survista d’events.» Coordinar la communicaziun L’ideia digl pool da gidanters da Surses n’è ansasez navot da nov. Chella ideia è neida lantscheda durant igls taimps da corona per pudeir gidar or a curta vista, per exaimpel ainten la gastronomia. «La stad passada ins ò constato tgi singulas persungas èn neidas dumandadas da treis u quatter differentas persungas per la madem’occurrenza, ni igl cuntrari: persungas interessadas da gidar n’èn betg neidas contactadas. Perchegl vainsa constato siva da differents discurs tgi fiss bung da coordinar voluntaris e voluntarias», dei Bettina Bergamin. Ella accentuescha pero, tgi anc ins seia all’antschatta, tgi igl svilup pretenda bler taimp e lavour e tg’ins scumainza perchegl cun occurrenzas digl turissem. «Igl aton pudainsa trer bilantscha ed alloura lantscher e cuntinuar uscheia tgi er otras uniuns tgi vessan interess pon contactar igl pool.» Damai, fiss en tal pool da gidanters betg en’incumbensa digl turissem? Adrian Ballat: «I vign detg savens, igl turissem vess da far. Igl intent digl turissem è da vender la regiun. Pigl project vainsa perfign sustign digl turissem, pero da lantscher en pool da gidanters n’è betg lour obligaziun. Igl motto dad Anavant Surses è ‹ansemen per la nossa val›, ed alloura vo chegl bagn a pro.» Voluntari per amprender a canoscher la gliout Scu tgi Bettina Bergamin tradescha, èn bagn radond 40 voluntaris gio s’annunztgias. Ma tanscha chegl? «Davart ena cefra concreta vainsa mai discuto. En exaimpel: Igl open air Beiva ò duvro 60 voluntaris, cun tantas occurrenzas scu chegl tgi vagn fissigl per franc bung d’aveir 200-300 persungas aint igl pool.» E dattigl en profil da gidanter «tipic»? «I sa tracta da varsaquantas persungas indigenas, pero er sagond-dimorants. Persungas, tg’èn collieidas cun la regiun, tgi lessan contribueir ensatge ni tg’on simplamaintg gost da s’angascher voluntariamaintg», uscheia Bettina Bergamin. Adrian Ballat agiunta: «Gist possessours da sagondas-abitaziuns u novarrivos geidan gugent scu voluntaris per amprender a canoscher la gliout.» Sainza voluntaris - nignas occurrenzas Tant Bettina Bergamin scu er Adrian Ballat accentueschan l’impurtanza digls voluntaris per la regiun, pero er igl spiert da cuminanza tgi vign tgiro antras lavour voluntaria. «Gl’è marscho fitg blera chesta premaveira cugl de da puzager sendas da bike e viandar, Bike Cup, Irontrail e la festa d’unfants ed alloura ègl fitg grev da cattar voluntaris. E scu comite d’organisaziun ègl cler: sainza gliout tgi geida ins n’è er betg ple pront dad organisar.» Perchegl ins viglia celebrar e stimar cugl project la lavour voluntaria ed angraztger, chegl per exaimpel er cun la gronda festa mintg’onn. È lavour voluntaria forsa simplamaintg betg ple «in» ni fiss da «carmalar» pi savens cun ena pitschna paia? «Ins ò bleras pussebladads da far ensatge la sonda e dumengia ed igl è tenor me davanto igls davos 20 onns pi pac popular da gidar. Ins fò navot ple per navot. Schibagn tgi per exaimpel tigl open air Beiva on voluntaris survagnia igl bigliet e perfign ena paia pigl rumager, indigens vaia dantant vasia prest nigns», observa Adrian Ballat. «Tar tot chellas occurrenzas ins vei adegna davos las culissas, ed aveir luvro en pêr ouras davos la bar pò esser fitg interessant. E perchegl less ia animar mintgign da gidar eneda, igl n’è tenor me mai taimp pers», uscheia Adrian Ballat tgi s’angascha digl reminent er sez regularmaintg scu voluntari. Igls voluntaris: Sainza els na fissigl betg pussebel da manar tras las occurrenzas an Surses, scu cò igl gidanters digl Irontrail. Mintg’onn geidan voluntaris a sanar, nattager e migliurar las sendas da bike e viandar an Surses. Mintg’onn geidan voluntaris a sanar, nattager e migliurar las sendas da bike e viandar an Surses.

Lai Turissem è l’organisaziun strategica dalla regiun da vacanzas da Lai. Finanzialmaintg ò l’uniun betg gia en schi bung onn da gestiun. I dat ples raschungs persiva, scu tg’è sa musso alla radunanza generala igl venderde passo. Aint igl cumegn da Vaz è Lai Turissem l’organisaziun turistica tgi dat gio decennis. Fundada è chella neida igl 1911 scu Uniun da cura turistica Lai. Igl 2009 è alloura neida fundada la Lai Marketing Support SA, tgi segna cunzont per la part operativa ainten la regiun da vacanzas da Lai. Dasperas Lai Pendicularas SA è Lai Turissem egn digls acziunaris principals dall’organisaziun tgi segna cunzont pigl marketing e per l’operativa dalla regiun da vacanzas da Churwalden anfignen Lantsch. President da Lai Turissem è ­Dominick Büchler tg’è er magnagestiun dalla Scola da skis Lai-Valbella. Igl interess per la radunanza generala da Lai Turissem da venderde passo è pitost sto maier. Da preschaint ò l’uniun 301 commembers e da chels èn cunzont la gronda part giasts, tg’on a Lai e conturn ena tgesa u en’abitaziun da vacanzas. Investia er finanzialmaintg aint igl plan strategic Igl davos onn da gestiun è la suprastanza da Lai Turissem cunzont s’occupada cugl plan strategic, er numno masterplan. Ultra da chegl èn las tschintg persungas tgi appartignan alla suprastanza er sa fatschentadas ferm cun la strategia d’events, chegl an collaboraziun cugls cumegns da Vaz, Churwalden e Lantsch, cun la Lai Marketing Support SA e cun oters purtaders turistics. Sustignia finanzialmaintg igl svilup digl masterplan ò Lai Turissem cun ena somma da 20 000 francs. Divers events, an spezial occurrenzas da sport, ò l’organisaziun sustignia igl davos onn cun en import da 21 192 francs. Scretg giu la valour dallas aczias Pigl marketing ò Lai Turissem investia igl davos onn 4000 francs. Las antradas totalas da 47 040 francs dereivan dallas contribuziuns digls commembers dall’uniun turistica. Las aczias tgi Lai Turissem ò tar la Bogn Alvagni SA chellas èn neidas stritgeidas digl tottafatg sen en import da nolla. Las 2875 ac­zias da Lai Pendicularas chellas èn neidas scretgas giu sen diesch francs per aczia e figureschan aint igl chint annual cun en minus da 18 690 francs. Vevan chellas igl 2021 anc ena valour da 47 440 francs on ellas ossa ena valeta da 28 750 francs, damai 18 690 francs pi pac. Cun risguardar chell’amortisaziun sera igl chint annual da Lai Turissem cun en surple sorteidas da 23 237 francs. Avant tgi screiver giu la valeta dallas aczias mussava igl chint annual en deficit da 4546 francs. Tenor igl preventiv preschento duess Lai Turissem terminar an en onn igl chint annual cun en gudogn da 25 000 francs, ò punctuo igl cassier Urs Plüss. I dat en’occurrenza pigls commembers Dalla vart dalla cumischung da gestiun è nia detg tgi Lai Turissem vegia urgent da tgirar pi bagn igls sies commembers. L’organisaziun duess far per chels en’occurrenza e betg en event pigls giasts regulars dalla regiun da vacanzas da Lai. Giancarlo Pallioppi, igl vicepresident da Lai Turissem, ò detg tgi all’antschatta d’avregl 2024 vignan igls commembers dall’organisaziun anvidos agl amprem concert digl festival da musica «Live is Live». A madem mument duess chel event er gist esser la finiziun dalla staschung d’anviern 2023/24. Maurin Malär, igl mastral digl cumegn da Vaz, ò menziuno tgi igl 2024 duessigl er dar en schinumno «de d’antop» per tots igls giasts dalla regiun da vacanzas da Lai. Igl amprem vigna ad esser a Lai, igl onn siva a Lantsch ed igl onn sessour a Churwalden. Da preschaint seian igls treis cumegns vedlonder cugls purtaders turistics da far ponderaziuns an tge direcziun tgi chel «de d’antop» duess eir. Anc seia l’ideia pir ainten la fasa iniziala. 350 francs per la commembranza nova Ena midada digls statuts è neida acceptada cun minimas midadas. Da nov dattigl betg angal ena contribuziun singula u per en pêr per la commembranza da Lai Turissem, mabagn er ena commembranza per ena firma u interpresa. La commembranza singula resta scu anfignen ossa sen 150 francs, chella per en pêr schea tar 240 francs e chella per ena firma u interpresa costa 350 francs. I resta liber a mintga travagl da sa decider per ena commembranza singula u per la commembranza dalla firma u interpresa. Igls preschaints on accepto las contribuziuns da commembranza scu preschentadas. Sot varia èn nias a pled igls commembers ed or digl mez dalla radunanza è nia detg tgi igl tema traffic public exista strousch tar Lai Turissem ed ansomma aint igl cumegn da Vaz. Ultra da chegl seia urgent da vurdar tgi tigl runal da Valbella retscheva la pista finalmaintg indrezs da far neiv. Lai Turissem duess er esser pi communicativ ed annunztgier pi bod igl termin dalla radunanza generala. En oter tema è stada la cultura, er la cultura indigena, chella tgi vegia a Lai strousch plaz aint igl calender d’arranschamaints. Dominick Büchler, igl president da Lai Turissem ò do pled e fatg agls commembers dall’uniun.