Ina lescha per promover la cultura adattada als basegns.

La nova lescha per promover la cultura è vegnida adattada als basegns da la lavur culturala grischuna: Ella resguarda las atgnadads da nossa lavur culturala cun metter prioritads. Cun mesiras decisas da promoziun duain vegnir megliuradas ultra da quai las deblezzas da la promoziun culturala da fin uss. - Il cussegl grond ha deliberà questa lescha unanimamain (102 encunter 0) ed ha er accentuà uschia la necessitad da la promoziun culturala.

La definiziun da la cultura che furma la basa da questa lescha è fitg averta e cumplessiva. Ella cuntegna medemamain ils secturs dals arts, dals classics fin agl art da video, la cultura da laics e la cultura populara, il mantegniment e la promoziun da las regiuns linguisticas, la perscrutaziun dal spazi cultural e da viver, dentant er la cultura dals giuvenils.

Tgi che promova tut, promova nagut en urden. - Questa critica che sa drizza encunter il princip da repartiziun eguala sto sa chapescha vegnir prendida seriusa. Malgrà che la nova lescha prevesa custs supplementars da 2.5 miu. francs per la promoziun da la lingua e cultura, ston ils meds vegnir impundids a moda ponderada.

La nova lescha per promover la cultura prova da tegnair quint da quests interess differents cun avair en egl ina promoziun decisa da prioritads, dentant er cun promover il medem mument avertamain projects. Domadus presupponan il medem: ina lescha da promoziun adattada als basegns.

Ils puncts principals da la promoziun.....

- La cultura e las linguas duain vegnir mantegnidas. Oravant tut las regiuns linguisticas dal Grischun cun sias trais linguas e ses divers idioms meritan ina tgira plain quità.

- Cun contribuziuns a las instituziuns culturalas da muntada duai la basa da la cultura grischuna vegnir rinforzada.

- La scolas da cant e musica prestan lavur da basa sin il sectur cultural e da giuventetgna e meritan uschia in sustegniment correspundent.

- Cun concurrenzas e stipendis libers poi vegnir purschì impuls per las persunas activas sin il champ cultural.

- Las atgnas iniziativas da la lavur culturala da laics e da la cultura populara duain vegnir sustegnidas cun contribuziuns a las federaziuns tetgalas e per curs spezialisads.

- Per render attent in publicum interessà obtegnan las bibliotecas contribuziuns per renovar lur effectivs.

- Il sustegniment da la cultura da giuventetgna duai permetter als giuvenils da viver lur atgna cultura.

- Ils puncts debels specifics duain vegnir eliminads entras programs d'accents.

- La perscrutaziun da la cultura merita in sustegniment intensivà, gist en in chantun da tala diversitad culturala e linguistica.

..... e la promoziun libra da projects

Cumplessiva na duai betg esser almain la chapientscha da la cultura, mobain er la promoziun da projects. En quest connex po vegnir fatg diever da la pratica cumprovada da la cumissiun per promover la cultura. Questa cumissiun che sa cumpona da set represchentantas e represchentants dals secturs culturals ils pli differents na selecziunescha betg entras ina chapientscha da la cultura restrictiva, mobain tschenta er clers criteris qualitativs.

Mantegnair il tradiziunal - recepir il nov

La cultura permetta a l'uman da chapir meglier sia situaziun, damai ch'ella demussa sia relaziun envers il mund, la societad e l'ierta tradiziunala; uschia definescha il cussegl europeic las prestaziuns culturalas. Ditg in zichel pli simpel: La cultura creescha in spievel da nossa societad, mussa nus en nossa particularitad. Dapli tendenzas e secturs culturals differents che vegnan integrads e pli divers che quest maletg daventa. La lavur culturala tradiziunala e las novas tendenzas, la cultura tradiziunala e l'avantgarde furman pia nagins cuntrasts ch'excludan in l'auter, mobain differentas modas da viver che dattan ensemen in interessant e different maletg.

Na betg cultura populara encunter lavur professiunala,

mobain cultura populara e lavur professiunala

La diversitad culturala da noss chantun è impressiunanta, furma il medem temp dentant er in'obligaziun. Gia la plurilinguitad che sa manifestescha en noss dialects ed idioms è ina ritgezza cultura impressiunanta cun ina cultura populara pregnanta. La cultura populara manegia questa cultura ch'è sa furmada da las circumstanzias da viver tradiziunalas e da las furmas da viver, sco per exempel il cant choral fitg derasà, il moviment musical, il teater da laics, dentant er la cultura da noss museums e da nossas bibliotecas. Questas furman il fundament d'ina regiun culturala. Da l'autra vart esi la lavur culturala professiunala che dat impuls essenzials en connex cun la confruntaziun e cun la provocaziun dal temp ed en furma experimentala. Ina regiun culturala vitala basegna domaduas, la colliaziun e l'innovaziun. Gist sil sectur dal teater pudain nus persequitar adina puspè quella collavuraziun captivanta tranter laics ed acturs professiunals.

In pled pertutgant ils custs ed il nez economic

Na sa tracti betg tar las expensas per la cultura d'in luxus che nus na pudain betg sa lubir pli? Èn expensas supplementaras inditgadas oz? - Da refusar èn expensas supplementaras alur, sch'ellas n'èn betg giustifitgadas pli. Franc datti anc adina cerchels che considereschan expensas culturalas per in luxus che nus na pudain betg sa lubir pli en temps che las finanzas daventan pli e pli stgarsas. Questa optica n'è dentant betg acceptabla.

Ina lavur culurala vitala è il spievel d'ina societad. Ella po contemplar sasezza en quel, ella chatta en quel sia identitad. Ina crisa è adina er ina crisa d'identitad e quella na po betg vegnir supperada be cun mesiras economicas. La "persunalitad" culturala d'in pajais è manegiada, sch'il professer da dretg public Peter Saladin di en in artichel: "Sch'il stadi vul esser a lung termin in urden stabil, fidà ed avert, sto el s'occupar spezialmain da sias incumbensas culturalas".

Ultra da quai dastga vegnir constatà che la promoziun da la cultura n'è betg ina but senza fund. Diversas studias mussan che las contribuziuns statalas per promover la cultura dastgan tuttavia er vegnir consideradas sco investiziuns, investiziuns che rendan dal reminent in pulit zic dapli che sin tscherts auters secturs. Plinavant è la promoziun da nossa cultura in argument impurtant per il Grischun sco lieu turistic.

La nova lescha per promover la cultura merita in GEA,

perquai ch'ella pussibilitescha ina promoziun da la cultura adattada al Grischun e perquai che la promoziun da la cultura è gist oz da speziala muntada.

Joachim Caluori, cusseglier guvernativ

Jahr: 1998 Data: 31.12.1997

Funtauna: rg