Il program d'acziun "Pais saun en il Grischun 2008 - 2011" vegn approvà

In program d'acziun cumplessiv dal chantun vul cumbatter en il Grischun il trend ch'i dat adina dapli persunas ch'èn memia grossas. La regenza grischuna ha approvà il program d'acziun correspundent "Pais saun 2008 - 2011". Ella ha incumbensà l'uffizi da sanadad da realisar il program, e quai en collavuraziun cun la fundaziun per la promoziun da la sanadad en Svizra sco er cun l'uffizi per la scola populara ed il sport e cun il post spezialisà ZEPRA, il center per prevenziun e promoziun da la sanadad.

Il program è vegnì concepì per ina durada da plirs onns ed ha la finamira da rinforzar la conscienza da la sanadad tar la populaziun dal Grischun. Per promover persistentamain Pin pais saun basegni ina moda da proceder cumplessiva. Differentas mesiras duain mantegnair e promover il plaschair da viver ch'è avant maun tar ils uffants e tar ils giuvenils. Per quest intent vegnan cumplettadas las bunas purschidas existentas dal sectur da nutriment e da moviment e creadas novas purschidas. Totalmain èn planisads 18 projects parzials. Per realisar quests projects vegni fatg quint cun custs totals da var 4 milliuns francs, la fundaziun per la promoziun da la sanadad en Svizra sa participescha cun ina contribuziun dad 1 milliun francs. Il program d'acziun "Pais saun" è previs en il program da la regenza ed en il plan da finanzas dals onns 2009 - 2012 sco mesira per realisar la prioritad da svilup 14 (prevenziun e sanadad).

La regenza sustegna il program naziunal "Tubac 2008 - 2012"

La regenza grischuna beneventa ils champs d'acziun e las finamiras ch'èn fixads en il program naziunal "Tubac 2008 - 2012" per obtegnair ina prevenziun effizienta dal tubachissem. En sia posiziun a l'uffizi federal da sanadad publica constatescha la regenza ch'il fimar pregiuditgeschia considerablamain la qualitad da viver e la sanadad. Ella è da l'avis che la prevenziun dal tubachissem haja - en vista a la sanadad ed a l'economia publica - ina zunt auta prioritad. Per il sectur da la prevenziun dal tubachissem è la regenza da l'avis ch'ina moda da proceder ch'è coordinada sin plaun naziunal saja raschunaivla. Cunquai che la promoziun da la sanadad e la prevenziun èn la finala suttamessas als chantuns, pon ellas dentant vegnir realisadas cun success mo, sch'ellas vegnan progredidas en stretga collavuraziun cun las autoritads chantunalas.

Las mesiras ch'èn gia vegnidas prendidas dal chantun Grischun, sco per exempel il scumond da vender tubac a persunas sut 16 onns sco er il scumond da far reclama per tubac sin vias e plazzas publicas correspundan a las finamiras ch'ins vul cuntanscher cun il program naziunal. Tenor la regenza decida la finala la cumbinaziun da mesiras ch'èn accordadas optimalmain ina cun l'autra en ils quatter differents champs d'acziun davart il success dal program. Tar quests champs d'acziun dal program naziunal "Tubac 2008 - 2012" fan part l'infurmaziun e la furmaziun da l'opiniun, la protecziun da la sanadad e la regulaziun dal martgà, la prevenziun dal cumportament sco er la coordinaziun e la collavuraziun.

La regenza è cunter ina nova deducziun fiscala supplementara per las contribuziuns a las partidas politicas

La regenza grischuna refusa d'introducir sin plaun federal ina nova deducziun per contribuziuns da commembranza a partidas politicas. Questa nova deducziun vegn pretendida d'ina iniziativa parlamentara. Per la refusa da la nova deducziun pledan differents motivs, sco che la regenza scriva en sia resposta da consultaziun a la cumissiun da las instituziuns politicas dal cussegl dals chantuns. D'ina vart s'oppona la proposta a las pretensiuns che vegnan fatgas adina puspè cun vehemenza per simplifitgar il dretg fiscal. Da l'autra vart n'èsi betg segir, sche las contribuziuns da commembranza ad ina partida politica dastgan vegnir tractadas tuttina sco quellas ad uniuns che n'èn betg libras da taglias, sco per exempel uniuns da sport. D'agiuntar èsi che questa deducziun vegn a chaschunar ulteriurs custs da controlla. La finala quinta la regenza er cun perditas fiscalas considerablas che na pon betg vegnir quantifitgadas oz.

Il motiv per l'iniziativa parlamentara è che la dretgira federala ha declerà la deducziun d'assegnaziuns respectivamain da donaziuns a partidas politicas sco cuntraria al dretg federal. En il dretg vertent da differents chantuns, tranter auter er dal chantun Grischun, pon las assegnaziuns a las partidas politicas dentant er vegnir deducidas sco assegnaziuns voluntaras. Tenor la regenza è questa regulaziun sa cumprovada ed i n'exista betg in basegn per ina deducziun supplementara da las contribuziuns da commembranza. Per pudair garantir che la dretgira federala na qualifitgeschia la pussaivladad da deducir donaziuns betg sco cuntraria al dretg federal, datti tenor la regenza pussaivladads legislativas pli simplas che la proposta da l'iniziativa parlamentara.

Da vischnancas e da regiuns

Samignun: A la vischnanca da Samignun vegn garantida ina contribuziun chantunala da maximalmain 600'000 francs per construir ina nova unitad d'abitar che serva al manaschi d'ina gruppa da tgira cun sis letgs per persunas attempadas a Samignun.

Seewis: Il project "Alpweg Pudenal" da la vischnanca da Seewis vegn approvà. Als custs vegn garantida ina contribuziun da maximalmain 945'300 francs.

Glion: La constituziun dal circul da la Foppa dals 24 da favrer 2008 vegn approvada.

Haldenstein: La revisiun parziala da la planisaziun locala da la vischnanca da Haldenstein dals 14 da settember 2007 vegn approvada.

Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns

Agid umanitar: Per totalmain quatter projects d'agid umanitar a l'exteriur ha la regenza deliberà ina summa totala da 14'000 francs.

Tgira da monuments: Il chantun sa participescha cun maximalmain 141'700 francs a la renovaziun da la chasa "Sprecher" a Luzein. La renovaziun exteriura da la nav da la baselgia refurmada da S. Jon a Tavau-Plaz vegn sustegnida cun maximalmain 93'300 francs.

leger.GR: L'uniun "leger.GR - giuventetgna e medias Grischun" survegn ina contribuziun chantunala da 40'000 francs.

Festival XONG 08: Il festival XONG 08 che ha lieu dals 20 fin ils 26 da fanadur 2008 e che ha l'intent da promover il barat cultural en la regiun da cunfin dals trais pajais Val Müstair/Engiadina bassa, "Oberes Gericht" e Vnuost sura, vegn sustegnì cun ina contribuziun en la furma d'ina garanzia da deficit da maximalmain 20'000 francs.

Museum da l'istorgia natirala, Basilea: Al museum da l'istorgia natirala da Basilea vegn assegnada ina contribuziun da maximalmain 12'000 francs per sias retschertgas - en il rom d'in project paleontologic - dals stizs da dinosaurs al Corn da Tinizong ed al Piz Mitgel.

Projects da vias

La regenza ha approvà totalmain 5'768'000 francs per construir e per sanar ils suandants trajects da vias:

- via d'Engiadina: lavurs da construcziun e da cuvrida, Ardez - Scuol

- via dal Flüela: lavurs da construcziun, ospizi dal Flüela - Susch

- via taliana: lavurs d'impressari, Lostallo - Sorte

- via da Lüen: lavurs d'impressari, Zianos - Starlungs

- via dal pass dal Fuorn: lavurs da construcziun vi da la punt sur il Rom, Sta. Maria

- via da Stussavgia: lavurs d'impressari, Acla - Flüeliwald

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 10.04.2008