liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
L'examen d'admissiun a l'emprima classa dal gimnasi vegn fatg mo en l'emprima lingua ed en matematica

Ils examens d'admissiun al gimnasi inferiur vegnan adattads. A partir d'immediat vegnan tut las scolaras e tut ils scolars examinads e giuditgads mo pli en lur emprima lingua ed en matematica. Quai ha concludì la regenza grischuna cun approvar la revisiun parziala correspundenta da l'ordinaziun davart la procedura d'admissiun a las scolas medias. Las adattaziuns entran en vigur il 15 da matg 2009.

Ellas vegnan fatgas pervia d'ina sentenzia da la dretgira administrativa. Quella aveva constatà ils 5 da matg 2009 ch'in examen d'admissiun, tar il qual ils uffants cun rumantsch u cun talian sco emprima lingua vegnan examinads er en tudestg, cuntrafetschia a la prescripziun da l'egualitad giuridica, sche uffants da lingua tudestga na vegnian betg er examinads en ina segunda lingua chantunala.

Il tractament inegual ch'è vegnì pratitgà fin ussa, tenor il qual tut las candidatas e tut ils candidats fan in examen en tudestg, ha la dretgira administrativa qualifitgà sco illegal. D'ina vart, perquai che las candidatas ed ils candidats da lingua tudestga na vegnan betg er examinads en ina segunda lingua chantunala, e da l'autra vart, perquai che las notas da lingua vegnan summadas ad in'unica nota da rom d'examen per candidatas e per candidats da lingua rumantscha e da lingua taliana. Cun sia sentenzia ha la dretgira administrativa sclerì ina dumonda giuridica delicata ch'è d'ina gronda impurtanza er per la politica da linguas e da furmaziun.

Per tegnair quint da las pretensiuns da la sentenzia giudiziala ha la regenza gia adattà - en vista als examens d'admissiun dal zercladur 2009 - l'ordinaziun davart la procedura d'admissiun a las scolas medias. Tut ils uffants vegnan examinads a l'examen d'admissiun a l'emprima classa dal gimnasi mo en quella lingua ch'els inditgan sco lur emprima lingua ed en matematica. Questa concepziun vala sco regulaziun transitorica. La finamira è quella che las scolaras e ch'ils scolars da scolas primaras tudestgas duain vegnir examinads (ultra en tudestg ed en matematica) er en rumantsch u en talian a partir da l'onn 2012. A partir da quest termin duain er scolaras e scolars da lingua rumantscha e taliana puspè far in examen en tudestg. Uschia duain tut ils uffants vegnir examinads en la procedura d'admissiun a l'emprima classa dal gimnasi en duas linguas chantunalas ed en matematica.

Infurmaziuns:

dr. Hans Peter Märchy, manader da l'uffizi per la furmaziun media-superiura,

tel. 081 254 12 31

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

13.05.2009
La cumissiun per sanadad e fatgs socials ha visità il center da sanadad d'Engiadina bassa a Scuol

La cumissiun dal cussegl grond per sanadad e fatgs socials (CSF) ha fatg dacurt ina visita da lavur al "Center da sandà Engiadina Bassa (CSEB)". Suenter ina sesida da la CSF en atgna chaussa è ella vegnida beneventada da signur Victor Peer (president dal cussegl da fundaziun dal CSEB) e da Philipp Gunzinger (mainagestiun) en il center da sanadad d'Engiadina bassa. Ultra d'ina introducziun en l'istorgia ed en il svilup da l'ospital da Scuol al center da sanadad actual d'Engiadina bassa, ha la cumissiun gì la pussaivladad da visitar las partiziuns da la medischina cumplementara e palliativa cun il guid dr. Hannes Graf.

La CSF è stada intgantada da l'organisaziun dal CSEB, da la purschida da prestaziuns da quel e da las pussaivladads che la medischina cumplementara e palliativa pon porscher a las pazientas ed als pazients. Tenor l'avis da la CSF n'ha il CSEB betg mo cumprovà che la medischina da scola e che la medischina cumplementara possian exister ina sper l'autra sut in tetg e ch'ellas possian sa cumplettar, mabain er, ch'il model d'in center da sanadad, en il qual èn integrads tranter auter l'ospital, ina partiziun per la tgira da lunga durada, la spitex ed il bogn Engiadina, è fitg prospectiv. Betg main remartgabla è en quest connex dentant er la circumstanza ch'il CSEB ha pudì s'etablir gist en ina regiun perifera dal Grischun.

Infurmaziuns:

Carlo Portner, cumissiun per sanadad e fatgs socials, tel. 081 253 66 55

Gremi: cumissiun per sanadad e fatgs socials

Funtauna: rg cumissiun per sanadad e fatgs socials

13.05.2009
Resultats da la votaziun dal pievel dals 17 da matg 2009 en Grischun

Projects chantunals:

Revisiun parziala da la constituziun chantunala (detretschament da las incumbensas giudizialas)

Participaziun electorala 31.38 pertschient

Gea 23'794 61,14 %

Na 15'122 38,86 %

Iniziativa chantunala dal pievel "iniziativa.d'etica" e cuntraproposta dal cussegl grond ("model 1 + 1")

Participaziun electorala 31,66 pertschient

a) Iniziativa chantunala dal pievel "iniziativa.d'etica"

Gea 11'631

Na 26'130

b) Cuntraproposta dal cussegl grond ("model 1 + 1")

Gea 24'772

Na 14'014

c) Dumonda decisiva

"Iniziativa.d'etica" 9'313

Cuntraproposta 25'964

Projects federals:

Conclus federal dals 3 d'october 2008 "In futur cun la medischina cumplementara" (cuntraproject tar l'iniziativa dal pievel "Gea a la medischina cumplementara" ch'è vegnida retratga)

Participaziun electorala 33,63 pertschient

Gea 29'209 66,45 %

Na 14'747 33,55 %

Conclus federal dals 13 da zercladur 2008 davart l'approvaziun e la realisaziun dal barat da notas tranter la Svizra e la communitad europeica concernent la surpigliada da l'ordinaziun davart ils passaports ed ils documents da viadi biometrics

Participaziun electorala 33,45 pertschient

Gea 23'484 54,17 %

Na 19'866 45,83 %

La survista detagliada dals resultats (datotecas .pdf e .txt cun la pussaivladad da chargiar sin Voss computer) vegn publitgada en l’internet: www.gr.ch - Publicaziuns - Elecziuns e Votaziuns ed -

Resultats da votaziun

.

Gremi: Chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg Chanzlia chantunala dal Grischun

17.05.2009
La via da Samignun è puspè averta per Ascensiun

A partir da mesemna saira, ils 20 da matg 2009, a las 21.00, è la via da Samignun puspè averta per il traffic. Grazia ad in grond engaschament èsi reussì als spezialists da construcziun da reparar en in temp da record da mo trais emnas la galaria cunter lavinas ch'è vegnida donnegiada il cumenzament d'avrigl.

Ina lavina da naiv bletscha ha donnegià gievgia, ils 2 d'avrigl 2009, la galaria cunter crudada da crappa e cunter lavinas "Val Pischöt" uschè grevamain che la via da Samignun ha stuì vegnir serrada ad interim. La galaria datescha dals onns 1920. Durant la serrada era il Samignun cuntanschibel mo sur la via da val da la vart austriaca.

Suenter ch'il privel da lavinas è sa reducì, è dals 20 fin ils 23 d'avrigl 2009 la paraid da crap che sa chatta sur la galaria vegnida deliberada sco emprim da la crappa lucca e da la naiv. Alura è la part da mez dad 8 meters da la galaria ch'è vegnida donnegiada, vegnida sbuvada. Per las registraziuns dal territori, per giuditgar ils donns vi da l'ovra da construcziun, per decider il gener da las mesiras da reparatura e per la lavur da projectaziun sco tala èn stads a disposiziun mo paucs dis. Uschia ha la firma da construcziun locala ch'è vegnida incumbensada pudì cumenzar cun las lavurs da reparatura gia il proxim glindesdi, ils 27 d'avrigl 2009. Fin ad otg collavuraturs da l'interpresa da construcziun han lavurà - per part en duas squadras - vi da la sbuvada, vi dal far mantè, vi da l'armar e vi dal betunar la nova part parziala. Perquai ch'igl è stà difficil da cuntanscher il plazzal che sa chattava vi d'ina spunda taissa da la Val Pischöt, han ils totalmain 35 meters cubic betun stuì vegnir sgulads sin il plazzal e culads en il mantè cun l'helicopter. Resguardond il temp d'almain 7 dis ch'è necessari per ch'il betun en il mantè daventia dir, po la via da Samignun puspè vegnir averta per il traffic mesemna saira avant Ascensiun. Ils custs totals da las lavurs da reparatura vi da la galaria "Val Pischöt" importan circa 200'000 francs.

Infurmaziuns:

- Peter Stirnimann, responsabel per las medias, uffizi da construcziun bassa, tel. 081 257 37 11 u 079 291 72 75

- Reto Knuchel, schef dal mantegniment da vias/districts, uffizi da construcziun bassa, tel. 079 629 81 14

Gremi: uffizi da construcziun bassa

Funtauna: rg uffizi da construcziun bassa

19.05.2009
La cumissiun per furmaziun e cultura tracta la participaziun dal chantun Grischun al concordat da la pedagogia speziala

Sut il presidi da la deputada e presidenta da la cumissiun Susanne Krättli-Lori ha la cumissiun dal cussegl grond per furmaziun e cultura (CFC) predeliberà la missiva da la regenza tar la participaziun a la cunvegna interchantunala davart la collavuraziun en il sectur da la pedagogia speziala (concordat da la pedagogia speziala) per mauns dal cussegl grond. Cusseglier guvernativ Claudio Lardi, schef dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, ha medemamain prendì part a la sesida da la cumissiun.

Ils 25 d'october 2007 è il concordat da la pedagogia speziala vegnì deliberà da la radunanza plenara da la conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) senza cuntravuschs. Cun la participaziun s'oblighescha il chantun da collavurar en il sectur da la pedagogia speziala. En quest connex duai en spezial vegnir fixada la purschida da basa che garantescha, che uffants e che giuvenils cun in basegn da furmaziun spezial vegnian furmads ed assistids, che l'integraziun da quests uffants e da quests giuvenils en la scola regulara vegnia promovida e ch'i vegnia fixada in'obligaziun per applitgar instruments e proceduras cuminaivlas ed unitaras. Quest concordat è ina consequenza directa da la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la confederaziun ed ils chantuns che ha surdà als chantuns la responsabladad professiunala, giuridica e finanziala en il sectur da la scola speziala.

Suenter ina discussiun intensiva ha la cumissiun per furmaziun e cultura decidì unanimamain da sistir la debatta d'entrada e da la reprender pir, cur ch'il cussegl grond ha tractà la revisiun totala da la lescha davart las scolas popularas dal chantun Grischun (lescha da scola) e cur che quella è vegnida acceptada dal pievel. La revisiun totala da la lescha da scola, che regla da nov er il sectur da la scolaziun speziala, sa chatta actualmain en la procedura da consultaziun. Pervia da quai vuless la cumissiun spetgar la deliberaziun da la lescha da scola, avant che tractar in'eventuala participaziun al concordat da la pedagogia speziala.

Correspundentamain vegn il cussegl grond a sa fatschentar cun il concordat da la pedagogia speziala pir suenter il tractament da la revisiun totala da la lescha da scola.

Infurmaziuns:

Susanne Krättli-Lori, cumissiun per furmaziun e cultura, tel. 078 668 01 63

Gremi: cumissiun per furmaziun e cultura

Funtauna: rg cumissiun per furmaziun e cultura

25.05.2009
Ils recurs cunter la votaziun dals 17 da matg vegnan refusads

La regenza grischuna ha refusà ils recurs cunter la votaziun federala dals 17 da matg 2009 davart ils passaports e davart ils documents da viadi biometrics en il chantun Grischun cun l'argument ch'els na sajan betg motivads. Tut en tut èn vegnids inoltrads 108 recurs tar la regenza, 26 da quels èn da persunas che han lur domicil en il chantun Grischun.

Cun dumondas che han il medem cuntegn pretendan las recurrentas ed ils recurrents ch'il resultat da votaziun dal chantun Grischun vegnia declerà sco nunvalaivel e che la votaziun vegnia repetida u ch'ella vegnia verifitgada. Il project da votaziun federal davart ils passaports e davart ils documents da viadi biometrics è vegnì acceptà en il Grischun cun 23'484 cunter 19'866 vuschs.

Tenor l'avis da la regenza na preschentan las recurrentas ed ils recurrents naginas reclamaziuns che fissan - tenor lur gener u tenor lur dimensiun - adattadas d'influenzar il cler resultat da votaziun dal Grischun. Sco punct central supponan els mo ch'il resultat naziunal saja incorrect e ch'i sajan eventualmain capitadas irregularitads. Ellas ed els na descrivan e na motiveschan però naginas irregularitads u nagins eveniments concrets en il chantun Grischun che pudessan permetter ils dubis giustifitgads vi da la correctadad dal resultat da votaziun. Per quest motiv constatescha la regenza che tut ils recurs da votaziun na sajan betg motivads e stoppian pervia da quai vegnir refusads.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

02.06.2009
La cumissiun per economia e taxas sustegna la revisiun parziala da la lescha da taglia

Sut il presidi da Franco Quinter ha la cumissiun per economia e taxas (CET) predeliberà la missiva tar la revisiun parziala da la lescha da taglia per mauns dal cussegl grond. Il cussegl grond ha tractandà questa fatschenta per la sessiun da zercladur 2009. A questa sesida è stà preschent er il cusseglier guvernativ Martin Schmid, schef dal departament da finanzas e vischnancas.

Tras questa revisiun parziala duai la lescha da taglia vegnir adattada en nov puncts. Quai èn: in levgiament tar la taglia sin la facultad, ina reducziun da la taglia sin il gudogn, in augment da las deducziuns per ils custs da la tgira d'uffants, ina gulivaziun da la progressiun fraida, la refurma da la taglia sin interpresas II, taglias supplementaras e penalas, la lescha davart il stadi ospitant, il mantegniment d'immobiglias ed il center da cumpetenza per l'incassament. La finamira da la revisiun è quella da render il chantun Grischun pli attractiv sco plazza fiscala tant per persunas natiralas sco er per persunas giuridicas. Plinavant daventan tschertas midadas necessarias perquai che la lescha chantunala sto vegnir adattada al dretg fiscal federal armonisà. I n'è betg ina finamira da la revisiun da promover la concurrenza fiscala cun ils chantuns vischins; plitost duai la revisiun parziala permetter al chantun Grischun da cumpensar ils dischavantatgs ch'el aveva fin ussa en la concurrenza fiscala.

Suenter avair discutà detagliadamain davart il project ha la cumissiun concludì unanimamain d'entrar en il project e da proponer al cussegl grond d'acceptar il sboz da lescha da la regenza. En la tractativa detagliada vegn la cumissiun a proponer al cussegl grond da midar er l'art. 38 da la lescha da taglia; las deducziuns per uffants che pon vegnir fatgas valair tar las entradas vegnissan augmentadas. Dal rest suonda la cumissiun la missiva da la regenza, mintgamai cun ina cuntravusch pertutgant la reducziun da la grevezza maximala tar la taglia sin la facultad e pertutgant la reducziun da la taglia sin il gudogn da las persunas giuridicas sin la tariffa unitara da 5.5 pertschient.

Infurmaziuns:

president da la cumissiun Franco Quinter, tel. 079 682 47 47

Gremi: cumissiun per economia e taxas

Funtauna: rg cumissiun per economia e taxas

03.06.2009
Cumprovà l'emprim chaun-vulp en il Grischun

La fin d'avrigl 2009 ha pudì vegnir cumprovà sin il St. Luzisteig tar Maiavilla l'emprim chaun-vulp en il Grischun. Quai è la sisavla cumprova per la Svizra. En il Grischun vegni examinà da metter il chaun-vulp sin la glista da las spezias permessas.

Ils 27 d'avrigl 2009 ha in curridur chattà in chaun-vulp mort sin in prà sut il St. Luzisteig, betg lunsch davent dal cunfin dal Liechtenstein. El ha annunzià quai immediatamain a la collecziun da la scienza natirala dal principadi da Liechtenstein. L'animal è alura vegnì surdà al museum da la natira dal Grischun, nua ch'ils scleriments detagliads han mussà ch'el è eventualmain vegnì stgarpà d'in chaun d'ina grondezza mesauna. L'animal masculin era fitg magher, aveva memia pauc pais ed era infectà fermamain da zeccas.

Dapi l'onn 1997 èn vegnids registrads enfin ussa tschintg chauns-vulp en Svizra, numnadamain en ils chantuns Argovia, Giura ed Uri. La gronda part dals animals è stada masculina ed è vegnida da populaziuns da la Germania che derivan d'animals ch'èn vegnids laschads libers e ch'èn immigrads da l'ost. Er quest animal dastgass derivar dal territori Baviera - Vorarlberg ed esser immigrà en il Grischun tras il principadi da Liechtenstein. Per regla na datti betg chauns-vulp - che vegnan er numnads enoc - en il vest da l'Ural. En questas regiuns è el però vegnì tegnì pli baud sco animal da pellitscha dumandà. Il chaun-vulp na sa, cuntrari a l'urset american (procyon lotor), il qual el sumeglia, betg raiver. Sco omnivor sa nutrescha el d'animals pitschens e da fritgs.

Per betg laschar crescher anc pli fitg il squitsch sin ils animals da preda da la vulp e dal tais vegni examinà da metter il chaun-vulp sin la glista da las spezias permessas.

Infurmaziuns:

- dr. Georg Brosi, manader da l'uffizi da chatscha e pestga dal Grischun, tel. 081 257 38 91 (da cuntanscher da las 13.30)

Gremi: uffizi da chatscha e pestga

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga

03.06.2009
Novas bibliotecaras survegnan il certificat

En il Grischun han terminà dacurt 13 bibliotecaras lur furmaziun supplementara ed han survegnì il certificat da la cuminanza da lavur da las bibliotecas svizras da lectura publica (CLP).

La biblioteca chantunala dal Grischun porscha regularmain ina furmaziun supplementara per persunas creschidas, per ch'i possia vegnir prestada ina lavur da bibliotecara cumpetenta en las passa 50 bibliotecas da scola e communalas dal chantun. Questa furmaziun supplementara ademplescha las prescripziuns da qualitad da las directivas vertentas da la cuminanza da lavur da las bibliotecas svizras da lectura publica (CLP). Ils curs vegnan organisads - en num da la cumissiun da bibliotecas dal chantun Grischun - tras l'incumbensada chantunala da las bibliotecas Nelly Däscher. Il curs fundamental da la CLP terminescha suenter 27 dis d'instrucziun cun in examen.

Dacurt han 13 absolventas survegnì il certificat da la CLP a chaschun d'ina festa da finiziun. En ses pled ha la manadra dal post da stab per l'egualitad da las schanzas, Silvia Hofmann, ludà las bibliotecaras da la CLP per lur engaschament. La lavur da biblioteca, cunzunt la promoziun da la lectura, saja ina lavur impurtanta e pretensiusa per la societad, ina lavur cun in effect persistent per la populaziun, perquai che la lectura saja ina da las abilitads las pli impurtantas ch'ins stoppia posseder, per avair success en la vita. Ina biblioteca saja oz il center d'infurmaziun d'ina vischnanca, in lieu da scuntrada culturala per tut las abitantas e per tut ils abitants, in lieu, nua ch'ins po star e chattar contacts socials. Uschia saja la biblioteca da princip il lieu il pli impurtant d'ina vischnanca.

In certificat han survegnì:

Flavia Arpagaus, Cuira; Petronella Cavegn, Vella; Katrin Germann, Ftan; Brigitte Hartwig, Bever; Luzia Kohler, Ragaz Bogn; Monica Lütscher, Domat; Manuela Mullis, Ragaz Bogn; Gabriela Nigg, Küblis; Regula Röthlisberger, Vaz sut; Doris Schmid, Filisur; Ruth Schreiber-Roduner, Domat; Marisa Strub-Lazzarini, Oberrieden; Gertrud Wieser, Zuoz.

Infurmaziun per las medias:

Ina fotografia da las absolventas po vegnir retratga tar la biblioteca chantunala, Nelly Däscher: tel. 081 257 28 37, e-mail: Nelly.Daescher@kbg.gr.ch

Gremi: biblioteca chantunala dal Grischun

Funtauna: rg biblioteca chantunala dal Grischun

05.06.2009
La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sustegna la sanaziun da l'edifizi Cleric da la scola chantunala a Cuira

Il concept per sanar l'edifizi Cleric (l'anteriur seminari da magistras e da magisters) fa part dal project general "Sanaziun architectonica da la scola chantunala grischuna a Cuira". Sco ulteriura etappa impurtanta dal concept general duai quest edifizi ussa vegnir renovà. Quai propona la regenza en sia missiva dals 31 da mars 2009 ch'è vegnida tractada da la cumissiun predeliberanta cumpetenta dal cussegl grond sut il presidi dal deputà Christian Möhr. A la sesida è sa participà er il cusseglier guvernativ Stefan Engler.

L'edifizi ch'è vegnì construì ils onns 1962 fin 1964 sto vegnir sanà. Ils mirs exteriurs da l'edifizi n'adempleschan tranter auter betg pli las pretensiuns areguard l'isolaziun termica respectivamain las pretensiuns da la legislaziun chantunala d'energia. La sanaziun da la fatschada externa, dal tetg e da las fanestras ch'è planisada duai plinavant gidar ad ademplir las prescripziuns dal standard da MINERGIE. Ultra da quai èn las chavas en l'edifizi contaminadas cun PCB e ston vegnir allontanadas e dismessas en moda professiunala. Er ston vegnir renovads ils indrizs da la tecnica da chasa e las installaziuns sanitaras. Ils custs per sanar l'edifizi Cleric en moda cumplessiva importan totalmain 26 milliuns francs. La sanaziun è in ulteriur element impurtant en il rom da la renovaziun totala currenta da la scola chantunala grischuna. Il project persvada la cumissiun areguard la qualitad ed areguard l'economia e garantescha che la scola chantunala s'etableschia en moda persistenta sco impurtanta instituziun chantunala da furmaziun. Correspundentamain recumonda ella unanimamain al cussegl grond da conceder il credit d'impegn da 26 milliuns francs.

Las investiziuns principalas per la sanaziun da la chasa Cleric vegnan fatgas gia a partir da la stad 2010. Uschia cumbattan questas investiziuns – en il senn d'ina mesira per stabilir la conjunctura che po vegnir realisada directamain – las tendenzas da conjunctura negativas en il chantun. Sch'il cussegl grond accepta il project, pon ins cumenzar cun las lavurs da sanaziun il fanadur 2010. Quellas duran previsiblamain fin la mesadad da l'onn 2012.

Infurmaziuns:

deputà Christian Möhr, president da la cumissiun predeliberanta, tel. 081 302 23 32

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

08.06.2009