Chest anviern è el per l’amprema geda sto an funcziun: igl nov indrez per far neiv dalla Scola da skis Savognin aint igl paradis da skis a La Nars/Savognin. Igl indrez porta varsaquants avantatgs: el è pi effectiv ed ins pò far neiv cun temperaturas pi otas. Damai en indrez tg’è nia gist igl dretg mument. Da l’otra vart: rendigl anc d’investeir igl onn 2022 ainten en tal indrez sen 1200 m s.m.? La FMR ò discurria cun Lothar Künzli, manader dalla scola da skis. «Ia sung persvadia tgi ensacuras ischans leds tgi vagn gia chel curasch», citescha Lothar Künzli sasez. I sa tracta d’en citat digl aton passo, cura tg’igl manader dalla Scola da skis Savognin ò discorra a caschung dall’inauguraziun digl nov indrez per far neiv a La Nars. Ossa, treis meis pi tard constatescha el: «Ossa ègl schon capito.» Spargnea 1/3 energeia L’egn u l’oter tgavatera è caro la stad passada ainta La Nars a Savognin, chegl betg angal per antschever cugl nov implant da sport, mabagn er per renovar ed amplifitgier igl indrezs per annavar igl antier paradis da skis per unfants. En’investiziun tg’ò caschuno costs da radond 950 000, purtos digl cumegn, dall’uniun Anavant Surses e cun en mez milliun è la Scola da skis Savognin scu patrung da construcziun sa participo agls costs. Chegl n’è tottaveia betg en’investiziun tg’è da piglier alla leva per ena scola da skis. «La mesadad, damai 250 000 francs vainsa paea directamaintg, igls oters 250 000 francs è en amprest digl cumegn tgi paiagn anavos sur igls proxims 20 onns. Sainza chel credit fissigl betg sto pussebel», dei Lothar Künzli. E tuttegna, igl manader dalla Scola da skis è persvadia digl nov indrezs tgi monta an cumparegliaziun cugl indrez vigl pi paca lavour manuala, en respargn dad 1/3 d’energeia ed an general en indrezs pi effectiv tgi pussibilitescha er da far neiv cun temperaturas pi otas. Lothar Künzli: «Nous faschagn ena bilantscha fitg positiva. Igl è do pacas notgs freidas chest aton, tant daple vainsa pudia nizigier igl indrezs la fegn november e pudia porscher 100 % dalla purscheida sur Nadal e Bumang. Cugl indrez vigl vessans forsa gia alv ainten La Nars, ma i vess betg tanschia per la loipa u la pista da scusalar.» Lothar Künzli renda attent agl adiever digl indrez, betg angal per las pistas d’unfants mabagn er per ulteriouras purscheidas. Correspondentamaintg fò la Scola da skis Savognin radond en terz dalla sviouta annuala sur Nadal e Bumang. Lothar Künzli: «Igl facit da chellas dus emdas è zont positiv. Nous vagn s’accorschia tgi blera gliout è betg ple eida ad ot mabagn èn chels stos ainta La Nars, cunzont vers igl sivamezde, nous vagn gia en tarmenta travagl e nous vagn pudia porscher igl pachet cumplet. Da menziunar è pero er igl nov glatsch artifizial tgi ò attratg blera gliout ed er la loipa.» «Duvro en po curasch» Radond 26 000 cubics neiv vignan produtgias mintg’onn tranter november e schaner ainta La Nars tenor Lothar Künzli. Chest onn ègl sto 5000 cubics daple, betg angal pigl paradis da skis mabagn er per la loipa. Las raschungs èn ancunaschaintas: pacas precipitaziuns e temperaturas otas. En fatg tgi giustifitgescha la dumonda, schi renda ansomma anc igl onn 2022 dad investeir ainten en indrez d’annavar sen 1200 m s.m.? Lothar Künzli: «Igl ò bagn duvro en po curasch, ea. Ia sung pero persvadia tgi igls proxims 20 onns ischans anc bleras gedas fitg fitg leds tgi vagn gia chel curasch igl 2022.» Igl manader dalla scola da skis renda attent tgi gist er la nova tor da sfardantar porta varsaquants avantatgs: «L’ava tgi pigliagn digl reservuar suraint è igl aton forsa seis u set grads tgoda, chella savainsa sfardantar sen 2,5 grads. Uscheia pudainsa antschever pi bod a far neiv ed igl canung fò daple neiv aint igl madem taimp.» E tuttegna, per far neiv dovrigl sa tgapescha betg angal temperaturas bassas, resp. ava freida mabagn er l’ava scu tala. Mancanza d’ava – chegl è stada l’egna u l’otra lengia grassa las davosas emdas e meis. E tge painsa Lothar Künzli, è spargner ava en tema schi vo per far neiv, ins fò chitos? «Cura tgi nous faschagn neiv, vot deir cura tgi duvragn ava disponan las funtangas per regla da bler’ava, cunzont chella da mang da Son Martegn tgi duvragn è fitg ferma. Igl problem vainsa pitost gia digl mang da Soras noua tgi vagn la pussebladad da lascher ava ve Son Martegn. Chella funtanga veva gio igl aton angal la mesadad tgi usito, scu tg’igl cumegn am ò declaro. Normalmaintg savainsa piglier tanta scu tgi lagn, chest’eda vainsa gia da vurdar en zichel.» E tuttegna accentuescha Lothar Künzli tgi seia tottaveia betg sto ena situaziun alarmonta. Impressiun dallas lavours da construcziun pigl nov indrez da far neiv a La Nars la stad passada. La tor da sfardantar tgi sa catta sper igl reservuar d’ava pussibilitescha da sfardantar chella sen 2,5 grads. Uscheia ègl pussebel d’antschever pi bod a far neiv. Passa 30 000 cubics neiv èn nias fatgs chest anviern a La Nars.

Dumengia sivamezde ègl do a Farrera ena contaminaziun d'avas antras puschigna. D’en bagn puril è puschigna or d'en foss eida sur en pro anfignen tigl flem Landwasser. Chegl communitgescha la Pulizeia cantunala. Cun chegl tgi nign n’ò via chegl per en lung taimp, vegia chella puschigna contamino l’ava. Agl li èn stos igls pumpiers Alvra, igl Uffezi da tgatscha e pestga, scu er igl Uffezi per la nateira ed igl ambiaint. Tecnicists dall’ovra electrica Alvra on laschea tras daple ava per redutgier la concentraziun dalla puschigna ainten la Landwasser. Scu proxim sclareschan spezialistas e spezialists digl Uffezi da tgatscha e pestga, sch’igl ò do donns ve digl effectiv da peschs. La Pulizeia cantunala examinescha las raschungs dalla contaminaziun. (cdm/fmr) A Farrera è eida puschigna sur en pro anfignen aint igl flem Landwasser.

Treis Rumens on fatg sonda passada differents delicts da facultad a Savognin e Zernez. Egn digls delinquents vign ossa mess agl cunfegn dalla Svizra antras igl Uffezi da migraziun. La sonda an dumang on ples gestiunaris d'ustareia a Zernez annunztgia alla Pulizeia cantunala digl Grischun tgi treis persungas seian stadas tar lour menaschis, per part er aint igls locals correspondents. Sen basa da chellas annunztgas ins vegia pudia farmar e controllar ainten la regiun da Zernez en vehichel suspectous – immatriculo an Frantscha – cun treis Rumens. I sa tracta tenor communicaziun dalla Pulizeia cantunala d’en giuvenil scu er dus omens ainten la vigliadetna da 22 e 31 onns. Cun controllar igl vehichel ins vegia tranter oter catto roba da delict e daners tgi dereivan d’anguladitschs an dus menaschis a Zernez. Las examinaziuns on musso tg’igl giuvenil da 14 onns è responsabel per chels dus anguladitschs. Ulteriour anguladitsch Siva l’interrogaziun scu er igl confess digl giuvenil ins vegia stuia relascher igl sivamezde igls Rumens. Angal pacas ouras pi tard vegia la pulizeia puspe survagnia en’annunztga davart en anguladitsch, chest’eda a Savognin. I seia nia angulo ena bursa da service ainten en’ustareia. Sen basa dallas descripziuns stuevigl sa tractar digls treis Rumens gio ancunaschaints. La seira ò la pulizeia farmo igl auto franzos ancunaschaint a Segl ainten la Tumliastga. Tar la controlla ins vegia catto ena gronda part dalla roba digl anguladitsch a Savognin e chel ò savia neir attribuia agl gioven da 22 onns. Sen ordinaziun dalla Procura publica digl Grischun è igl delinquent nia surdo alla pulizeia agl Uffezi per migraziun tg’ò ordino da metter chel agl cunfegn. (cdm/fmr)

Igl chor da project «Cantastic» ò incanto igl grond auditori an ples gros. Frestgezza, schlantsch, legreia e tschaffen on do agl concert la dretga nota. Deir ins so siva da chella seira cantica angal: cuntinue uscheia! Realitad è tgi schi anc 20 persungas fissan stadas preschaintas agl concert vessan ellas gia da star an peis. Schi fullanda era la sala Grava tigl amprem concert digl chor da project «Cantastic». Darar ò en concert sviglia tigl auditori en schi grond interess scu igl concert da sonda passada an sala Grava a Savognin. Igl public è bagn er nia an rotscha e chegl plagn marveglias tge tgi chella seira porta propi. Annunztgia era igl program sot igl tema «musica svizra», bagn en tema fitg vast è igl repertori dalla musica svizra fitg multifar. Gist uscheia è alloura er sto chegl tgi «Cantastic» on interpreto sot la direcziun capabla da Maria Capeder. Ad ella è daveiras reuschia da cattar la litteratura cantica tg’è eida bagn a pêr cun las vouschs, las forzas e l’abilitad dallas 60 cantadouras e cantadours. Plascheir da cantar Chegl tgi pertotga qualitad cò dattigl bagn er tar nous otras furmaziuns da cant, dantant chegl tgi pertotga igl plascheir da cantar, la frestgadad, la facilitad e l’impressiun generala è la producziun da «Cantastic» stada an veir senn fantastic. Tots chels aspects ins dastga attribueir all’antiera furmaziun da cant e chegl davent dall’amprema melodia anfignen tar la davosa. Crudo an îgl è er tgi cantadouras e cantadours on gia en bung contact tar lour dirigenta Maria Capeder, ella tg’ò cun sia moda fegna da diriger caschuno per en’unitad sen tribuna. Er chegl tgi pertotga la disciplina e la tenuta mareta la furmaziun bler respect. Anc daple respect maretan dasperas la dirigenta Maria Capeder er las dus cuniniziantas da «Cantastic» Lisa Korrodi e Theres Sonder scu er igl cuniniziant Corsin Battaglia. Allas treis donnas ed agl om è reuschia an curt taimp da gudagner en bel domber a cantadouras ed a cantadours per lour project da cant, noua tgi vo betg explicit per qualitad, concurrenza, rivalitad, predicat e puncts, mabagn noua tgi igl cantar ed igl plascheir tigl cant on prioritad. Gist siva da dus onns pandemia e nigns concerts, an en taimp noua tg’ena ghera segna mintga de per lengias grassas varteschigl bagn en concert pi allegrevel e divertent scu chegl tgi igl concert da «Cantastic» è sto. La simpateia digl public tar la furmaziun e tar igl sies program ò testifitgia tgi dovra betg adegna litteratura da cant pi pretensiousa ed er betg schi greva, gea schizont pasanta. L’egna u l’otra bunga vousch Igl program ò cumpiglia hits ed evergreens dalla scena da musica svizra scu per exaimpel da «Dabu Fantastic», da «Patent Ochsner», «Mani Matter» e melodias tradiziunalas. Arranschedas èn las cumposiziuns neidas er per en chor ed er adattadas allas capacitads d’en chor scu igl chor da project «Cantastic». Cun gizzar bagn las ureglias ins ò alloura tuttegna santia tgi tranter las sopranistas sa cattan er donnas cun vouschs sonoras, vouschs cleras e sobras. Igl è er betg sto uscheia tgi las vouschs dallas donnas vessan forsa surtuno chellas digls 12 omens. Els on cun lour vouschs virilas do alla furmaziun betg angal en oter maletg, mabagn er anritgia ferm e cantic mintga melodia. Da belezza alloura las dus canzungs finalas «Valladas» da Mattiu Defuns e «Für immer uf di» da «Patent Ochsner» tgi igl chor ò canto accumpagnea dalla band «Battibogls», la furmaziun tg’ò concerto communabel cugl chor da project. Ena ballada pi bela tgi l’otra En veir gudogn dalla seira è alloura er stada la band indigena «Battibogls». Sen tribuna èn sa preschentos quatter musicists excellents, dus musicistas da vaglia ed en cantadour cun ena vousch simpatica. A Dino Augustin (ghitarra bass), Heidrun Moschitz (clarinetta bass), Dominic Pfluger (ghitarra), Aurelia Schäfer (cant e mandolina), Ursus Sonder (cant), Nicolas Untersteiner (battareia) ed Aaron Wasescha (clavazign) è reuschia fitg bagn da dar agl concert en’otra tonalitad ed ena cumplettamaintg otra taimpra. Ena ballada pi bela tgi l’otra è neida interpretada dalla band «Battibogls», melodias tg’èn eidas sot la pel e canzungs tg’on fatg bagn agl cor. Chegl tot suno fegn, cler, sonor e perfetg scu d’ena furmaziun professiunala. Tigl veir «star» dalla seira è alloura s’avanzo Ursus Sonder, el tg’ò an en colp gudagnea la simpateia digl public betg angal cun la sia moderaziun carismatica, mabagn er cun la sia vousch simpatica, cant an dialect bernes e rumantsch. Igl applaus frenetic alla fegn digl concert da 90 minutas è sto igl angraztg per ena seira cantica, musicala e singulara dalla furmaziun «Cantastic» ed igls «Battibogls», ena seira tgi vign speranza betg ad esser stada la davosa, chegl tgi faschess grond plascheir. Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls». Impressiuns digl amprem concert digl chor da project «Cantastic», accumpagenas dalla band indigena «Battibogls».

Glindesde passo ò Giancarlo Lozza, president digl Chor Viril Surses, dastgea piglier ancunter dad Urs Fetz, agent general dalla Mobiliar, en check an importo da 10 000 ­francs. La donaziun or digl fondo da cultura dalla sieranza Mobiliar è neida sponsorisada per igl project actual da concert digl chor cun igl tetel «Rieschs». Alla surdada è er sto preschaint Romeo ­Wasescha scu represchentant dalla sieranza per Surses e Val Alvra. (cdm/fmr) Igl check da 10 000 a favour digl project «Rieischs». Da san. Romeo Wasescha, Giancarlo Lozza ed Urs Fetz.

Siva d’aveir spusto dus gedas ò li sonda proxima finalmaintg la premiera: Sot igl tetel «Rieischs» preschainta igl Chor viril Surses an collaboraziun cun la Filharmonia da tgombra grischun diesch ovras, tant tradiziunalas scu er contemporanas. Finalmaintg è «an muvimaint» ensatge tigl Chor viril Surses: Chest mars preschainta igl chor – chegl siva d’aveir spusto igl project dus gedas causa corona – la seria da canzungs «Rieischs» cun la Filharmonia da tgombra grischun ed igl bass-bariton Flurin Caduff. Las preschentaziuns sot la direcziun da Rainer Held on li a Savognin, Coira e Berna. Er sch’igl chor sa deditgescha mintga ­tschintg anfignen set onns ad ovras vocalas pi grondas scu per exaimpel «Festivitad dalla Tgalavagna» (Otto Barblan), ni «Cantatas» (Gion Antoni Derungs/Gion Giusep Derungs) è «Rieischs» bagn egn digls pi grond projects ansomma. Premiera ainten la Halla Uffer a Savognin Igl amprem digls treis concerts e damai la premiera da «Rieischs» ò li sonda proxima ainten la Halla Uffer a Savognin (varda er pagina 19). «Rieischs» – en project cun en preventiv da radond 200 000 francs – sa fatschainta an furma musicala dalla derivanza: dalla vista actuala e digl avigneir dalla patria Surmeir. Aint igl center stattan las rieischs tgi mintgigna e mintgign resaintan aint igl sies cor ed interpreteschan individualmaintg. L’ovra principala «Rieischs Surmiranas» consista da set canzungs popularas tradiziunalas e treis ­cumposiziuns novas contemporanas. Tottas diesch ovras ò Philip Henzi arranschea an ena nova ovra sinfonica per orchester, chor viril e solo da bariton. Las treis ovras novas sa basan sen ena trilogia poetica dalla scriptoura surmirana Dominique ­Caglia, tituladas cun «Tign e retign», «Igl ­novrivo» scu er «An muvimaint». Per la sonorisaziun dallas treis poesias ins ò savia gudagner treis giovens ­cumponists: Katharina Mayer («Igl novrivo»), Mario Pacchioli («An muvimaint») e Flavio Bundi («Tign e retign»). L’amprema part digl concert è deditgeida ad ovras fitg differentas per vouschs virilas. Ellas èn ancunaschaintas no dall’Europa digl Nord, ovras da Tüür, Grieg e Sibelius. (cdm/fmr) Termins digls concerts Sonda, 11 da mars 2023 20.00, Halla Uffer, Savognin Venderde, 17 da mars 2023 20.00, Martinskirche, Chur Dumengia, 19 da mars 2023 16.00, «Französische Kirche», Berna (A Berna ò li allas 15.15 en’introducziun dall’ovra cun Letizia Ineichen aint igl restorant «Zum äusseren Stand»). Infurmaziun e prevendita: www.chovirilsurses.ch Sonda proxima ò li la premiera da «Rieischs» digl Chor viril Surses – egn digls pi gronds projects ansomma digl chor. Sonda proxima ò li la premiera da «Rieischs» digl Chor viril Surses – egn digls pi gronds projects ansomma digl chor. Sonda proxima ò li la premiera da «Rieischs» digl Chor viril Surses – egn digls pi gronds projects ansomma digl chor. Sonda proxima ò li la premiera da «Rieischs» digl Chor viril Surses – egn digls pi gronds projects ansomma digl chor. Sonda proxima ò li la premiera da «Rieischs» digl Chor viril Surses – egn digls pi gronds projects ansomma digl chor.

En deletg musical on gia glindesde siva mezde igls cussadents e las cussadentas dalla tgesa d’attempos digl Center da Sanadad a Savognin. La furmaziun «Alphorngruppe Surses» ò ambellia igl de cun tungs da tiba. Igl sunatibas da Surmeir è sainza dubi Werner Erb. Adegna puspe sa preschaintan agl Center da Sanadad a Savognin furmaziuns da musica, pi pitschnas u er pi grondas. Er gruppas da cant delecteschan durant igl onn no e no igls cussadents e las cussadentas dalla tgesa da vigls e da tgira e sa tgapescha er igls ­paziaints digl spital e naturalmaintg igl persunal digl antier travagl. Savens èn las occurrenzas cun musica e cant er publicas scu per exaimpel chella da glindesde passo. Annunztgeida era la gruppa da tibas «Alphorngruppe Surses» cun Werner Erb scu manader da chella ­furmaziun da tibas. «Ia sung nia cun la mia gruppa da tibas gugent agl Center da Sanadad», dei igl om da Basilea tgi stat siva da 40 onns a Rona. Surses è davanto pigl sunatibas da 73 onns la sia sagonda patria, ena val noua tg’el sa catta bagn e stat er gugent. Werner Erb è ena persunga fitg sociala, en om tgi painsa global ed en carstgang cun en bung cor. Dasper la sia professiun da pedagog ­social, tg’el practitgescha cun blera saveida e gronda pazienztga, è sunar tiba la sia sagonda gronda passiun. Per el è sunar tiba er ena fitg bunga egualisaziun tar la veta quotidiana e professiunala. Tiers tgi Werner Erb è gio pensiuno, igl sies angaschamaint per persungas dependentas da drogas, cun ­problems socials e psichics è exemplaric e mareta ­respect. Er adegna puspe è el pront cun egna dallas sias gruppas da sunatibas da far en plascheir a vigl e gioven ed a pover e retg. Sulet u er an gruppa da diesch Per veia cun la tiba è Werner Erb savens sulet, ma tot tenor occurrenza alloura er cun ena furmaziun da ples sunatibas, magari ­anfignen diesch sunatibas. Igl sunatibas tg’ins canoscha er ordvart la regiun è betg angal igl iniziant dalla furmaziun «Alphorngruppe Surses», mabagn er da varsaquantas otras a Coira, Trin e Flem per exaimpel. Da sunar scu pigls seniors e las senioras digl Center da Sanadad seia fitg angraztgevel, dei Werner Erb. Per l’egna u l’otra dallas cussadentas ed er pigl cussadents è bagn sto en novum da santeir e vaseir sunatibas, cun chel instrumaint betg propi esser en tipic instrumaint tg’ins canoscha an Surses, mabagn pitost ainten la Svizra centrala. Galdia on igls attempos ed er lour confa­migliars la musica fegna e sonora dallas tibas, tungs tg’onn caschuno tar mintgign e mintgigna per en po suglegl aint igl mintgade tg’è cun esser pi vigl betg adegna schi simpel. Preschaints agl concert è sto en bel domber, en public angraztgevel ed ena cuminanza tg’ò stimo la musica nunusitada dallas tibas ed er igls pleds ampernevels e simpatics da Werner Erb. Werner Erb sunga cun gronda passiun la tiba. La «Alphorngruppe Surses» ò ambellia igl sivamezde sen la terassa digl Center da Sanadad Savognin.

Damanevel d’Alvagni, 6 km sot la sur­fatscha, ègl do mesemda dall’emda passada en teratrembel cun ena fermezza da 2,6. Radond 60 persungas dalla regiun vegian rapporto digl tramblar, per part er davart tungs scu d’ena detunaziun. Chels tungs seian tipics per teratrembels, rapporta igl Sar­vetsch seismologic svizzer. Igls tungs ­vignan dallas ondas digl teratrembel ed èn en fenomen ­secundar. Tenor igl sarvetsch n’ègl betg da chintar cun donns. Per cumparagler: Igl pi ferm digls teratrembels ainten la Tertgeia è sto prest 100 000 gedas pi ferm (7,6). Chegl perchegl tgi en pass sen la scala da Richter corresponda ad en teratrembel tg’è 10 gedas pi ferm (scala logaritmica). (rtr/fmr) L’emda passada ègl do en pitschen teratrembel damanevel dad Alvagni.

Nik Bleuler è igl nov president dalla Federaziun Grischuna digl Sport da Teir. El surpeglia chest mandat da Carl Frischknecht tgi è sto igls davos seis onns agl timung da ­chell’uniun cun 4500 commembers. A St. Peter aint igl Scanvetg ò gia li la 143avla radunanza da delegos dalla Federaziun Grischuna digl Sport da Teir. Dasper igls 145 delegos èn er stadas dalla parteida numerousas persungas dalla politica communala, regiunala, cantunala e naziunala, digl militar e dallas federaziuns da teir cantunalas vaschignas. Tema central dalla radunanza da delegos è stada la tscherna d’en nov president u d’ena nova presidenta per l’Uniun da teir cantunala. 27 vouschs daple per Nik Bleuler Per la successiun da Carl Frischknecht (Tumegl) èn sa mess a disposiziun Nik Bleuler (Masein) ed Esther Hug (Vaz Sut). El ed ella èn gio da blers onns angascheas ferma­maintg per igl teir, seia chegl activ ubagn davos las culissas. L’elecziun è stada da gronda tensiun, vevan tant Nik Bleuler scu er Esther Hug las qualitads da davantar successour ubagn successoura digl president partent. Nik Bleuler è igls davos onns sto fitg activ cun promover tiradours e tiradouras dalla garda giovna. Ed Esther Hug è stada igls davos seis onns secretaria e magnagestiun dalla Federaziun Grischuna digl Sport da Teir ed ò fatg chegl cun gronda passiun e saveida. Eligia è alloura nia Bleuler – e chegl cun en resultat dad 86:59 vouschs. Fiss Esther Hug neida eligeida scu presidenta, fiss ella stada l’amprema donna an chest uffezi ainten l’istorgia da 143 onns dall’uniun tgi reunescha igls tiradours e las tiradouras digl Grischun. Bler applaus per igl president partent Hubert Tomaschett (Rabius) ò tignia la laudatio per Carl Frischknecht, igl president partent dalla Federaziun Grischuna digl Sport da Teir. Da dastger tigneir chella laudatio seja per el ena veira onour, ò punctuo igl vicepresident dall’uniun. Frischknecht seia sto en parsoura da vaglia, ena persunga fidada, en om plagn angaschamaint ed en amei stimo da tiradours e tiradouras. Sia gronda lavour a favour digl teir e da la federaziun seia stada immensa ed er exemplarica, ò menziuno Hubert Tomaschett. Carl Frischknecht sez è sa musso fitg emoziunal cun piglier cumgea digl sies uffezi. Agl avigneir resta el venavant fidevel scu commember dalla gruppa da matscheurs grischuna. Testifitgias an lour uffezis èn nias Christian Kühnis (Tavo-Monstein) scu schef teir 300 meters ed Anna Marugg (Coira) scu schefa pistola. Nov cassier e magnagestiun dall’Uniun da teir cantunala è Walter Hartmann (Pragg-Jenaz). Blers pleds da lod ò er retschet Jöri Kaufmann (Cuira), igl uffizier da teir federal partent dal Grischun. Gio en uffezi è ses successour Filip Dosch (Cunter). Festa da teir federala 2026 Sa drizzos alla raspada èn er Peter Peyer igl president dalla regenza grischuna ed igl divisiunari Lucas Caduff. Tots dus on menziuno l’impurtanza digl teir per la cuminanza, la societad, la siertad ed er la solidaritad. Bunas novas èn er neidas digl Cunsegl naziunal e president da chel gremi, Martin Candinas. El è president digl comité d’organisaziun dalla Festa da teir federala 2026 tgi ò li an treis onns en il Grischun. Da preschaint ins seia ferm an contact cun las uniuns da teir pur­tadras dalla festa ed alloura er cun igl concept da sponsoring, ò detg Martin Candinas. Tenor plan marscha er l’organisaziun dalla Festa da teir cantunala 2024 an Nagiadegna ed ainten las vals igl sid grischunas. Bunamaintg 8000 tiradours e tiradouras vignan ad esser dalla parteida a chella occurrenza da teir cantunala igl onn proxim durant igl meis da zarcladour. Politica ed armada reunida: (da san.) igl cunseglier digls cantuns Stefan Engler, igl divisiunari Lucas Caduff e Martin Candinas, cunseglier naziunal e president da chel gremi. Carl Frischknecht (san.) igl president partent dalla Federaziun Grischuna digl Sport da Teir cun Filip Dosch, igl nov uffizier da teir federal digl Grischun.

Pitschna premiera pigl «Planoiras»: causa da mancanza da neiv ò la cursa da passlung populara a Lai gia li sonda passada an en nov format e li. En format pigl avigneir? La FMR ò discurria cugl president digl comite d‘organisaziun, Carlo Wasescha. Ansasez fiss el sto previa gio igl mez schaner 2023 – igl «Planoiras». Causa da mancanza da neiv è la cursa da passlung neida spustada, sperond tg’igl tratg da 25 km tgi magna da Lantsch sur la plazza da golf a Lai anavant a Parpan dispona alloura da neiv avonda. Avant en’emda è alloura suandada la suandonta novitad: Causa mancanza da neiv ò li igl «Planoiras» sen en tratg alternativ da 5 km ainten la Roland Arena a Lantsch. Partia vign cun en prolog a moda singula tgi vala scu qualificaziun. Siva suondan las cursas finalas a moda da partenzas an blocs da mintgamai diesch currieders e curriedras. Carlo Wasescha stat alla testa dalla cursa populara, el è numnadamaintg siva da chest onn president digl comite d’organisaziun. Igl passlunghist passiuno è succedia ad Urs ­Baselgia. La FMR igl ò scuntro agl li sup­pleant, ainten la Roland Arena a Lantsch. FMR: Carlo Wasescha, Vous mantgez sen la rangaziun digl 38avel Planoiras. Carlo Wasescha : (rei) Cun chegl tg’è gist sto en onn extraordinari, cun l’occurrenza aveir li cò ainten l’Arena da biatlon an en oter format sunga sto digl aveis tgi fiss d’avantatg dad esser agl li scu gidanter an pe da currieder. E tge vez fatg? Ia va repartia igls gidanters e sung mez sto segl percurs cugl rastel ainten dus stiertas tg’èn davantadas fitg glazialas, va alla fegn ­fatg la proclamaziun digls rangs. Chel onn extraordinari è er gist sto igl voss amprem onn scu president digl comite d’organisaziun, ischas cuntaint? Ea, fitg cuntaint. Per nous fiss sa tgapescha sto pi simpel dad annullar la cursa digl tot. Chel format spezial tg’è sto nov per nous tots ò procuro per en tant nervousadad. Chel format è ena sfeida per currieders populars. Da saveir, cura tg’els on dad esser noua, tge tg’els pon far tranter las dus cursas. Chegl ò dantant strousch caschuno malquietezza, igls resungs digls participants èn stos zont posi­tivs, gist er tar chel format. Damai en format er pigls proxims onns? Na, chegl è sto ena schliaziun provisorica, e chegl vala er pigls proxims onns. L’ideia da basa è da porscher ena cursa populara tgi includa l’antiera regiun. Tar chel format sa tractigl d’en ancunaschaint dallas cursas d’unfants. Ia sung er ma dumando davantor, schi chegl vo ansomma. En currieder popular chel less saveir cura tg’el ò da parteir e correr tenor marcaziun. Tant pi legrevel tg’igl è gartagea. E tuttegna, igl schaner vez communitgia tg’ins chinta segl tratg original cun 400 participantas e participants. Ossa an chel format erigl radond 220. Per chel format èn 220 persungas damai ple tgi cuntantont. Sur chels 5 km cò a Lantsch fissigl strousch sto pussebel da porscher en format da partenza an massa sur per exaimpel 4x5km. La gronda sfeida è stada igl grond travagl aint igl sectour da partenza e final. Per enn oter onn ins vess anc 2–3 tgossas tg’ins pudess migliurar. Tge concret? Ins pudess communitgier pi bod, cura tgi las cursas finalas scumainzan. An futur savessan nous, tgi vagn da calcular chella partenza pi realistic. Dus donnas ans on detg, tg’ellas fissan parteidas pi gugent an en bloc final separo cun diesch donnas e betg anmez igl ravogl digls omens. Chegl vagn nous pero decidia ­uscheia tenor classas da fermezza e chegl n’è per franc er betg sto fallo. Sch’ins dat en tgit sen la rangaziun croda an îgl, tgi chest onn èn sa participadas daple donnas tgi igl onn passo, tigls omens erigl considerablamaintg pi pacs currieders. En format per donnas? Per chegl na vaia nigna declaraziun, cun ­chegl tg’è dumengia er gist anc stada la cursa da donnas an Nagiadegna. Crudo an îgl è tgi vagn gia fitg bleras bungas curriedras, igl n’è betg sto previsibel tgi tgi pudess gudagner, scu oters onns. Differentas cursas n’on chest onn betg gia li causa la situaziun da neiv, pussebel tgi chegl è ena ­raschung. Tuttegna, quant grond è chel frust? Ins fò las stentas da spustar la cursa causa mancanza da neiv, alloura dattigl tranteraint neiv, ed alla nova data ègl puspe mengia paca neiv? Nous erans digl aveis tgi chella data seia adattada, er scu davosa preparaziun pigl Maraton an Nagiadegna. Ins stò pero menziunar tgi fiss mai sto pussebel da manar tras la cursa segl tratg original, La loipa tranter Lantsch e Lai è mai stada propi bagn preparada chest anviern. Chegl è en tant schon frustrond. Nous erans pero digl aveis tgi nous stoptgan far chella cursa, er schi perda en po igl caracter d’ena cursa populara. En frust fissigl sto schi na vess betg gartagea an chel format. Mancanza da neiv – an futur pudess chegl s’accelerar. Ins stò aint igl avigneir restar flexibel per spustar ni adattar igl «Planoiras»? Chest onn è per franc gist sto en onn extraordinari cun pacas precipitaziuns e tempera­turas otas. I giaro an chella direcziun, pero forsa betg gist adegna schi extrem. Da prancepi stuaron ins esser flexibel e betg parteir digl fatg tgi chella cursa so aveir li mintg’onn scu usito. Damai, avonda mutivaziun per cuntinuar scu president? (rei) Ea, an mintga cass, malgro chel onn extraordinari na saia betg gist dismetter. Cun la speranza, tgi savagn alloura er puspe organisar la cursa originiala. Nous vagn en comite fitg cumpetent e chegl è da gronda valour. Victouras e victours Siva igls onns 2009, 2010 e 2012 ò igl anteriour passlunghist dalla cuppa mundiala Toni Livers gudagnea per la quarta geda igl Planoiras 2023. Tar las donnas ò gudagnea per l’amprema geda la Tudestga Sigrid Mutscheller. Omens (final 5 km, classos 139) Toni Livers (Tavo) 11.25.5. 2. Curdin Räz (Segl Maria) 0.03.9. 3. Ricky Steinauer (Einsiedeln) 0.05.6. 4. Ilan Pittier (Les Hauts-Geneveys) 0.09.1. 5. Kevin Marc Camathias (Sagogn) 0.09.8. Pinavant sot igls amprems 50: 12. Robin Bläsi (Lai). 16. Livio Corsini (Lai). 26. Arno Baselgia (Lantsch). 29. Michael Graf (Valbella). 41. Urs Baselgia (Lantsch). Donnas (final 5 km, classadas 39) Sigrid Mutscheller (Isny D) 13.44.4. 2. Daisy Kudre-Schnyder (Siat) 0.39.1. 3. Bianca Buholzer (Schwarzenburg LU) 1.05.2. 4. Ladina Meier-Ruge (Fiesch) 1.15.9. 5. Flavia Barmettler (Alpnach Dorf). Pinavant: 15. Andrea Brecht (Lai). 17. Anna Sophia Moro (Lai). Seraina Schöb (Lantsch). Planoirino, omens (final 4 km, classos 27) 1. Pablo Baselgia (Lantsch) 11.08.3. 2. Mario Fröhlich (Coira) 0.00.2. 3. Tylan Michel (Volketswil) 0.01.6. Planoirino, donnas (final 4 km, classadas 9) 1. Sarah Meisser (Tavo) 13.27.1. 2. Melanie Zala (Coira) 1.00.2. 3. Otavia Vonplon (Castrisch) 1.02.0. È siva da chest onn president digl comite d’organisaziun digl «Planoiras», Carlo Wasescha. Impressiun digl 38avel «Planoiras», an nov format.

Per organisar igls campiunadis mundials da biatlon a Lai stò igl center da biatlon a ­Lantsch neir angrondania. La regenza ­grischuna ò approvo la revisiun parziala dalla planisaziun locala tg’igl cumegn da ­Lantsch ò approvo alla fegn settember 2022. Chegl ò la regenza grischuna annunztgia gievgia passada. Angrondaneir per 10 000 m² Concretamaintg vign la zona per edifezis e per stabilimaints publics existenta midada ainten ena zona speziala «Bual» ed angrondaneida vers vest aint igl sectour digl stadion per var 10 000 m². Ultra da chegl vign chella zona speziala per lung digl our existent digl gôt cumplettada cun ena lengia da distanza digl gôt. Muteiv per chella revisiun parziala è l’organisaziun digl campiunadi mundial da biatlon tgi duess aveir li digls 11 anfignen igls 23 da favrer 2025. Cun organisar l’amprema coppa mundiala da biatlon igl december 2022 ins vegia bagn pudia far ­bungas experientschas, resulta or dalla communicaziun. La realisaziun d’en campiunadi mundial tgi cozza ples deis surpassa dantant per bler la dimensiun d’ena cursa dalla cuppa mundiala. Las adattaziuns ve digl center da biatlon «Bual» tgi seian neidas fatgas aint igl passo seian ena buna basa, na bastan dantant betg per adampleir tot las pretensiuns tgi dovra per realisar en campiunadi mundial. (cdm/fmr) Pigls campiunadis mundials da biatlon igl 2025 vign igl center da biatlon a Lantsch angrondania.

Proximamaintg ò li alla Roland Arena a Lantsch la sagonda ediziun digl festival da sport d’anviern. Ples disciplinas stattan segl program per mintgign. Igls 18 da mars 2023 on betg angal li scu usito alla Roland Arena a Lantsch biatlon e cursa lunga. Na, an connex cun la sagonda ediziun dall’occurrenza singulara mantgan er betg las treis disciplinas ski alpin, sagl cun skis e curling. Ultra da chegl stat er segl program eir cun gianellas e schizont saltar. Vetiers dattigl perfign en teir per orvs. L’occurrenza sa drezza ad unfants, giuvenils, ed er pi vigls cun u sainza impedimaints. Tigl sagond festival da sport d’anviern è pussebel d’ampruar e chegl er conform per impedias, seia chegl an peis, tschanto e schizont sch’ins è orv. Mintga participant e mintga participanta dastga sez decider quantas e tge disciplinas da sport tg’el u ella lessan far. Sa participar è pi impurtant tgi da gudagner è igl motto chella sonda alla Roland Arena a Lantsch. Da chel aveis è er ­Hannes Parpan, igl president digl comite d’organisaziun e cuniniziant dall’occurrenza. Utensils da sport vignan mess a disposiziun Li ò igl sagond festival da sport d’anviern all’arena da biatlon a Lantsch sonda, igls 18 da mars e chegl davent dallas 10.00 anfignen allas 18.00. Igls utensils da sport vignan mess a disposiziun. Tge tgi dovra è bunga vistgadeira chegl tot tenor l’ora. L’occurrenza è, vurdo naziunal bagn ena singularitad. Scu tgi Hannes Parpan dei è angal pussebel da realisar l’occurrenza cugl sustign da ples ­organisaziuns. El vess plascheir sch’en bel domber aspectatours fiss dalla parteida agl li. «Las persungas cun u sainza impedimaints tgi sa participeschan agl event maretan ­sustign e sa legran schi retschevan blera simpateia digl public», dei Hannes Parpan. El an mintga cass sa legra da vaseir chel de bleras fatschas cuntaintas. Esser activ dalla parteida è pussebel Hannes Parpan manegia tgi mintgign duess sa lascher inspirar dalla mutivaziun digls sportists e sportistas cun en impedimaint. ­Tigl festival da sport d’anviern vegia mintgign la caschung da far l’experientscha digl sport e chegl an ples fassettas. Tots organisatours sa legran dad en grond domber da participants e participantas, da muments legrevels, ­bungas e belas prestaziuns da sport, digl bel de an cuminanza alla Roland Arena e tot ­chegl tar la sagonda ediziun digl festival tgi dat betg schi savens. Impressiuns digl davos festival da sport d’anviern a Lantsch. Impressiuns digl davos festival da sport d’anviern a Lantsch.

Fredi Gmür, igl anteriour directour turistic da Savognin è mort cun angal 64 onns. Chegl aint igl ravogl dasia famiglia e siva d’ena malsogna maligna. L’emda passada on plessas gasettas an Svizra scretg tgi Fredi Gmür seia mort. Cumpareidas èn er numerousas annunztgas da mort e chegl betg angal ordvart igl Grischun, ma bagn er aint igl Grischun. Uscheia ò «l’Engadiner Post» gist publitgia quatter annunztgas da mort da Fredi Gmür. Confirmo la sia mort ò alloura er Olivia Argenti, l‘anterioura donna digl barmeir, ella tgi stat a Cunter. Cun la mort da Fredi Gmür perda igl turissem svizzer ena persunga tg’è stada la sia veta cun corp ed olma turisticher. Igl trepasso è s’angaschea pigl turissem chegl betg angal sen camp naziunal, mabagn er sen camp cantunal ed internaziunal. Numerous premis Sa fatg en bung nom ò Fredi Gmür cunzont scu CEO e parsoura dalla direcziun dall’organisaziun svizra digls albierts da giuventetna (Schweizer Jugendherbergen). 23 onns è el sto avant a chella organisaziun e chegl cun blera passiun e grond angaschi. Graztga alla sia lavour seriousa on igls albierts da giuventetna an Svizra retschet ena nova fatscha e survagnia en oter maletg. An curt taimp èn els puspe stos dumandos e chegl betg angal da giasts svizzers, mabagn er da giasts digl exteriour. Fredi Gmür ò mano l’organisaziun svizra digls albierts da giuventena anavos agl success. An chels 23 onns ò l’organisaziun ed er el sez retschet blers premis – seia chegl per novs bietgs u er per la durablitad exemplarica. Digl 1989 anfignen igl 1996 Siva d’en amprendissadi mercantil ò Fredi Gmür fatg ena scolaziun supplementara d’economia da menaschi, da marketing e da turissem. Digl 1981 anfignen igl 1989 è el alloura sto directour turistic dad Amden. Digl li turistic aint igl cantun Son Giagl ò el mido aint igl Grischun e nia a Savognin. Lò è Fredi Gmür sto digl 1989 anfignen igl 1996 directour turistic. El ò gia gronds marets tgi da lez taimp è la regiun da vacanzas sa sviluppada tar en li popular. Igl barmeir è er sto 21 onns commember da suprastanza dalla Federaziun svizra da turissem, president e fundatour dalla parahotellareia svizra e commember dalla gruppa accumpagnonta e federala da strategia da turissem dalla Confederaziun. Ultra da chegl è Fredi Gmür er sto commember da plessas fundaziuns. Commember digl cunsegl d’administraziun è el sto tar la Nagiadegna Son Murezza Turissem SA e tar «l’INFRA» Plazza aviatica regiunala Samedan. Igls 27 da favrer 2022 è igl cres turistic da Fredi Gmür sa saro per adegna e cun la sia mort mantga agl turissem ena persunalitad.

Igl project da transfurmaziun digitala d'Arosa e Lai survign su­stign digl cantun. La regenza ò approvo ena contribuziun da 2,13 milliuns francs per igl project. Scu tg’ella ò communitgia chesta gievgia succeda chegl aint igl rom dalla lescha per la promoziun dalla transfurmaziun digitala. Igl project cun nom «Arosa Lai – ecosistem (al.digital)» costa ainten la perioda digl onn 2023 anfignen 2027 radond 6,5 milliuns francs. Unifitgier las plattafurmas digitalas Participadas a chel project èn las organisaziuns da turissem e marketing da Lai ed Arosa. Optimar las datas tranter las dus destinaziuns è igl focus da chel project. Actualmaintg ò mintga destinaziun e mintga organisaziun sias atgnas plattafurmas digitalas. Cun igl project duessan chellas plattafurmas neir unifitgeidas ed optimadas. Chegl vala tant pigls giasts scu er pigls partenaris, scu per exaimpel igls furnitours da prestaziuns e las vischnancas dalla destinaziun Arosa Lai. Las experientschas digitalas digls giasts duessan neir facilitadas, migliuradas, individualisadas e randeidas pi interessantas. (cdm/rtr/fmr) Fisicamaintg exista gio ena colliaziun tranter Arosa e Lai siva digl onn 2014, ossa duessan anc neir optimadas ed unifitgeidas las plattafurmas digitalas tranter las dus destinaziuns.

Igl ò tramblo l’emda passada ainten la Val Alvra. Tenor igl Sarvetsch seismologic svizzer n’è chegl navot extraordinari, cuntrari, i trembla adegna puspe, cunzont er an Surmeir. Ma quant grond è ansomma igl prievel da teratrembels ainten la regiun? La FMR rasponda las dumondas impurtantas. «Pitschen teratrembel damanevel d’Alvagni» – chegl ò annunztgia igl Sarvetsch seismologic svizzer SED igls 1. da mars 2023. I sa tracta d’en teratrembel cun ena fermezza da 2,6 tge tgi monta tenor indicaziuns digl SED tant scu: «Fatg stem da singulas persungas ainfer edifezi. Persungas pusontas s’accorschan en levet scassar e vibrar.» (varda grafica) Daveiras, radond 60 persungas èn s’annunztgeidas senchegl tigl SED. Ma tge monta en tal teratrembel per Surmeir? Dattigl chegl pi savens? E quant grond è propi igl prievel d’en teratrembel pi grond ainten la regiun? La FMR ò dumando siva tigl SED e preschainta set dumondas e raspostas. È igl teratrembel d’Alvagni extraordinari? «En tal teratrembel scu chel digls 1. mars 2023 aint igl Grischun Central n’è ansomma navot extraordinari, cun chegl ègl da chintar», dei Michèle Marti digl SED. Quant savens trembligl ansomma an Surmeir? En tgit sen la carta digl SED tradescha: teratrembels dattigl savens, tant an Grischun Central scu er an ulteriouras regiuns digl cantun (varda carta). Concret: Registro ins ò angal pigl onn 2023 quatter teratrembels aint igl Grischun Central. Fatg stem dalla populaziun – scu chel dad Alvagni – vignan teratrembels a parteir d’ena fermezza (magnituda) 3 scu er singuls cun ena magnituda tranter 2,5 e 3. Igls davos 20 onns ò igl SED registro set teratrembels an Surmeir cun ena magnituda tranter 2,5 e 3,8 – numnadamaintg èn chegl stos treis a Filisour, egn a Casti, dus a Beiva ed egn a Juf (varda box 2). Annunztga igl teratrembel d’Alvagni en proxim? «Ins na so ni concluder ni excluder tgi chel tertrembel annunztga en proxim u perfign en pi grond», uscheia Michèle Marti digl SED. Pertge dattigl ansomma chels teratrembels an Surmeir? La raschung pigl prievel da teratrembels aint igl Grischun è tenor Michèle Marti la furmaziun dallas Alps: «Sot la Svizra sa cattan dus plattas tectonicas – l‘adratica e l’europeica tgi frontan. Igls teratrembels aint igl Grischun èn la consequenza da chella collisiun aint igl fons. La colisiun dallas dus plattas procura per tensiuns, tgi sa discargian an furma da teratrembels.» Quant grond è igl prievel da teratrembels an Surmeir? Tenor Michèle Marti totga igl Grischun tar las regiuns cun en prievel da teratrembels pi ot an cumparegliaziuun cun l’antiera Svizra. «I vignan pi savens registros pitschens teratrembels ed i sò an cumparegliaziun dar pi savens gronds teratrembels aint igl Grischun.» Tenor igl SED vign registro en activitad pi gronda ainten las regiuns Grischun Central, Val Müstair e Nagiadegna Bassa. Aint igl cantun Grischun dattigl mintga 30 - 40 onns en teratrembel tgi caschunga levets donns d’edifezis. Igl davos è sto igls 20 da november 1991 a Vaz cun ena fermezza da 4,6. Tenor statistica ègl damai da chintar igls proxims diesch onns cun en proxim teratrembel an chella dimensiun. Quant grond è igl prievel da teratrembels aint igl Grischun? «Nous savagn tgi dat an Svizra mintga 50 - 150 onns teratrembel cun donns pi gronds. Nous savagn er tgi aint igl Grischun è sto egn digls diesch pi gronds teratrembels istorics an Svizra, numnadamaintg a Churwalden«, dei Michèle Marti. Igl teratrembel da Churwalden datescha digl onn 1295 ed ò gia ena fermezza da 6,2. Cun en tal teratrebemel è tenor SED da chintar mintga 670 onns. Schi en tal teratrembel vess da sa repeter oz ins chinta tenor SED cun en donn d’infrastructura aint igl Grischun da radond 4 milliardas francs e radond 1000 persungas blessadas. «Cun en tal scenari è da chintar, pero noua tgi chegl capeta e cura na savagn nous betg prognostitgier. Nous savagn tgi capeta puspe, i pudess dantant er esser an en oter li an Svizra ni ainten la zona da cunfegn.» È igl teratrembel da Churwalden digl onn 1295 cumparaglabel cun chel ainten la Tertgeia? Igl pi ferm digls davos teratrembels ainten la Tertgeia è sto igls 6 da favrer 2023 cun ena magnituda da 7,6. Igl teratrembel da Churwalden digl onn 1295 ò tenor ancunaschientschas actualas gia ena magnituda da 6,2. «La magnituda – la valour d’en teratrembel – è ena scala logaritmica. En pass sen la scala a da Richter corresponda ad en teratrembel tg’è 30 gedas pi ferm. En teratrembel cun ena magnituda 8 è damai 30 gedas pi ferm tgi egn cun la magnituda 7, e 1000 gedas pi ferm tgi egn cun la magnituda 6», uscheia Michèle Marti. Damai, igl teratrembel da Churwalden vala scu ferm, destruescha edifezi aint igl contrun. En teratrembel da 7,6 vala scu grond tgi destruescha edifezis sur en spazi bler pi vast. Igls davos diesch teratrembels an Surmeir Data li magnituda 08-03-2023 Barvogn 1,6 03-01-2023 Alvagni 2,6 21-02-2023 Tavo 1,5 19-02-2023 Spleia 2,6 28-12-2022 Beiva 0,9 30-07-2022 Savognin 1,4 25-07-2022 Savognin 1,4 25-07-2022 Savognin 1,9 25-07-2022 Savognin 0,8 22-07-2022 Savognin 1,3 Teratrembels resantibels an Surmeir siva digl onn 2002 Data li magnituda 01-03-2023 Alvagni 2,6 07-10-2016 Juf 3,8 02-01-20012 Filisour 3,5 12-10-2005 Beiva 2,5 01-01-2012 Filisour 3,3 01-01-2012 Filisour 2,5 11-09-2009 Beiva 3,6 Teratrembels aint igl Grischun siva digl onn 1975. Pigls onns 1975-1983 (verd) èn angal inditgias igls teratrembels cun ena magnituda sur 3, pigls onns 1984-2001 (orange) igls teratrembels cun ena magnituda sur 2, ed a parteir digl onn 2002 igls teratrembels cun ena magnituda sur 1. Survista davart las consequenzas d’en teratrembel tenor magnituda.

Sonda seira è stada la premiera digl grond project musical: igl Chor viril Surses, sot la direcziun da Rainer Held, ò realiso chel ansemen cun la Kammerphilharmonie digl Grischun. Ainten la halla Uffer a Savognin on 500 persungas tadlo la premaudiziun dallas «Rieischs surmiranas». «A me ò chegl plaschia fitg. Cunzont la sagonda part siva la pôssa», ò detg ena auditoura tgi tschantava ainten la setavla retscha. Ad en om tgi ò tadlo ainten la 15avla retscha ò l’acustica fatg impressiun. «Chegl è da nar scu tgi tunga ainten chella halla», ò el managea ed mess vetiers tg’igl migler igl vegia plaschia la cumposiziun lunga. «Deplorablamaintg è igl applaus tranteraint sto deplazzo», ò el anc agiunto. L’ovra «Rieischs surmiranas», cugl bariton Flurin Caduff, cun la Kammerphilharmonie digl Grischun ed igl Chor viril Surses è sa mussada scu unitad. Deplorablamaintg on betg tot igls preschaints aint igl auditori tgapia chegl. Siva tg’igl chor ò gia interpreto «La Patria», l’amprema canzung digl ciclus, ò igl applaus rot la tensiun. Discretamaintg ò igl dirigent Rainer Held ampruo d’impedeir tgi vigna applaudia siva la otras canzungs. 500 auditouras ed auditours Anstagl d’ena messa festiva cun kyrie, gloria, ¬agnus dei, on chor, orchester e solist interpreto igl arranschamaint «Rieischs Surmiranas» da Philip Henzi. L’ovra cun uvertura, diesch canzungs e finiziun, ò cuzzo 45 minutas. Musica sinfonica cun instrumaints da corda, sturs e lenn, arpa, corns e cellos è betg ensatge tg’ins sainta savens. Aint igl Grischun è chegl pussebel graztga alla Kammerphilharmonie digl Grischun. Gio avant en pêr onns ò igl Chor viril Surses instrado cun ella en project cugl tetel «Rieischs surmiranas». Siva lungas preparativas ed interrupziuns perveia dalla pandemia ègl sto sonda passada schi gliunsch: conform agl tetel «Rieischs» è la premaudiziun betg stada a Coira, mabagn a Savognin. Radond 500 auditouras ed auditours èn antros ainten la halla da concert. Pero betg ainten la sala Grava dalla tgesa da scola. Pigl evenimaint musical ò la lennareia Uffer, situada sper igl stradung digl Gelgia, mess a disposiziun egna dallas sias hallas. Per produtgier musica, e betg elemaints da lenn. L'emprema giada è stada in concert en la halla Uffer a Savognin Pertutgont igl lenn: igl ò fatg senn da far la premiera ainten la halla Uffer. Fermas rieischs, da plantas otas e stagnas, èn da lenn. Ainten la halla on igl Chor viril Surses, la Kammerphilharmonie Grischun ed igl solist sursilvan Flurin Caduff purschia en deletg musical. An¬tschet ò igl concert cun musica tg’ins vess betg tgapia sainza igl carnet digl program. Gl’amprem bloc è sto deditgia a rieischs nordicas. Musica sinfonica dovra nign lungatg, tar chella èn igls tungs aint igl center. Tras igl chor vignan dantant igls pleds. La cumposiziun contemporana «Igavik» digl Eston Erkki-Sven Tüür ò igl Chor viril Surses canto an lungatg original, oramai an estones. Igl piglier cumgea digl terrester è sto igl tema, e la veta davainta perpetnadad. «Siis saab elu igavikuks, kui on ära mindud» ò canto igl chor. Angulivo ed equilibro Treis canzungs, egna digl Norveges Edvard Grieg (1843–1907) e dus digl Finlandes Jean Sibelius (1865–1957) on cumpletto chell’amprema part. Igl orchester cugl solist on domino, igl chor cugls 60 cantadours vess bunamaintg duvro rinforzaders. L’intonaziun digl chor è dantant stada sainza macla. Angulivada ed equilibrada er tar l’interpretaziun dalla «Finlandia». Chella cumposiziun an stil da Verdi ò Jean Sibelius gia fatg per l’exposiziun mundiala da Paris igl onn 1900. Igl chor ò canto igl «himni finlandes» an ena versiun rumantscha da Mario Jegher. Er per las dus otras, la cantata «Tera Desiderada» da Grieg e la detga nordica «Igl origin digl fi» da Sibelius, ò igl Chor viril Surses canto versiuns surmiranas da Peder Cadotsch e Reto Capeder. Seigl rieischs da pievels digl nord, ni sentimaints dad abitants dallas Alps: igl carstgang tschertga e catta stabilitad e siertad ainten chellas. La patria è lò noua tg’ins è da tgesa – ni noua tg’ins è sto eneda da tgesa. Igl lascher ancrescher ò tematiso igl sagond bloc digl concert. La premaudiziun dall’ovra «Rieischs Surmiranas» è stada aint igl center. Egna dallas part ò gia igl tetel «Tign e retign», ena melodia da Flavio Bundi cun text da Dominique Caglia Dosch. Igl refrain «rieischs tgi tignan, retignan e dattan sustign» è en messadi digl concert. Ena intimaziun da betg snaer la derivanza, las rieischs da lungatg e cultura, nateira e valours. Igl ò fatg bagn da bandunar igl nia, pero ensacuras sa desda l’ancarschadetna ed ins ò igl giaveisch da returnar. Agl bernes Philip Henzi ègl gartagea da «teisser» en’ovra cumpletta da 45 minutas per orchester, solo bariton e chor viril. Set canzungs popularas da Gion Duno Simeon, Tumasch Dolf, Ernst Broechin ed Eduard Lombriser èn s’anfiladas egna ve dall’otra cun treis cumposiziuns da contemporans scu Flavio Bundi, Mario Pacchioli e Katharina Meyer. Per gronda part ins ò tgapia igls texts surmirans, malgro tgi la musica ò domino. «La tadless chel ciclus gugent anc ples gedas», ò punctuo l’auditoura dalla setavla retscha. A la fin dal concert hai dà ovaziuns per ils protagonists, chor, orchester, solist, cumponist e cumponistas L’impressiun generala da chella premaudiziun ò persvadia. Igl chor, cugls sies cantadours laics, ò musso ena prestaziun homogena e da qualitad. Igl Chor viril Surses ò instrado en project creativ communabel tg’el ò realiso cun blera passiun. Per me è igl chor sto en zichel gliunsch davent digl publicum. Chegl è prubabel tot oter a Coira ainten la baselgia da Son Martegn. Siva la premaudiziun a Savognin èn igls proxims concerts «Rieischs Surmiranas» venderde, igls 17-3-2023, allas 20.00, an baselgia s. Martegn a Coira e dumengia, 19-3-2023, allas 16.00, ainten la baselgia franzosa a Berna (Zeughausgasse 8). Allas 15.15 è ena introducziun da Letizia Ineichen, schefa da cultura digl martgea da Lucerna, ainten l’ustareia «Zum Äusseren Stand» .

La tor alva sa dolza forsa igl 2024 agls Mulegns. Glez dantant angal schi tot vo adretgor. Giovanni Netzer è magnafatschenta da la Nova Fundaziun Origen tgi less eriger la tor alva. El rachinta pertge tgi la tor s’antarda e tge tgi fascinescha el ve d’en bietg schi extraordinari. Igl è pitost la regla tgi l’excepziun tgi plans da biagier s’antardan. L’erigeida dalla tor alva fiss stada planisada per igl 2023. La tor da 30 meters otezza duess neir construeida cun elemaints stampos da betun cun ena tecnologia sviluppada aposta dalla ETH. Ossa s’antarda l’erigeida. FMR: Pertge na reuschescha betg dad eriger scu planiso chest onn la tor alva agls Mulegns? Giovanni Netzer: La ETH ò anc fatg en’an­tiera massa tests per igl material dalla tor. Tar chest material na pon ins betg sa basar sen experientschas dad oters. Gl’ò duvro anc da ples experimaints per erueir scu sierar la statica per tgi la tor tigna propi pitg a vent e teratrembel. Chegl è sto egn digls muteivs per igl retard. Tge antarda schiglio anc la tor? Tschertas dumondas esteticas vagn nous lia schliier da nov. Igl amprem vevan nous previa ena varianta da veder tranter las pitgas alvas - ins po scu tar en bietg da biro cun ena ­fatscheda da veder. Ossa vagn nous experimento cun membranas e catto ena soluziun da sarar igl bietg a moda pi organica. Igl nov material sa cumporta migler cun la furma planisada digl bietg. Da sviluppar talas ideas dovra adegna taimp. Cura èn pronts igl plans definitivs? Alla fegn da mars dattigl igl schinumno design freeze. Sivar na dessigl dar nignas midadas ple ve digl exteriour dalla tor. Ins pò alloura inoltrar las davosas adattaziuns per la lubientscha da biagier. Siva cuntinuescha igl process da finanziaziun. La raschung tg’ins na biegia betg la tor alva gio chest onn èn damai dumondas tecnicas ed architectonicas. Scu veiigl or cun la lubientscha da biagier? Igl cumegn da Surses ò gio lubia igl onn passo ena zona da cultura ed alloschamaint agls Mulegns tgi er la regenza ò approvo aint igl frataimp. Lubia ainten chesta zona è ma­demamaintg en bietg dalla grondezza dalla tor alva, limito per tschintg onns. Ossa dovrigl anc la lubientscha da biagier. Nous vagn gia inoltro la dumonda da biagier. Siva igl design freeze agiuntagn nous anc las davosas adattaziuns tecnicas ed architectonicas. Ancunter ena lubientscha da biagier pogl anc dar recurs. Gea, la tor alva percorra igl process normal d’ena lubientscha da biagier. Tgi è atgnamaintg igl patrung da construcziun? Glez ischan nous dalla Nova Fundaziun Origen. La ETH sviluppa la tor, ma nous la realisagn. Nous angaschagn sa tgapescha er gliout digl rom, dad en mang Jürg Conzett tgi s’occupescha dalla statica e da l’oter mang la firma Zindel da Maiavilla tgi biegia. Tge costa la tor? Igls costs definitivs savaronsa pir igl avregl ­cura tgi nous cunaschagn la furma definitiva. Igl è ena mecta gronda differenza sch’ins con­struescha cun veder u dovra ena membrana. Nous chintagn cun circa 3,5 milliuns francs. Tgi finanztgescha la tor? I niro a dar ena finanziaziun cumbinada. Dad en mang sa tractigl da contribuziuns culturalas tgi nous dad Origen cunaschagn. Da l’otra vart dattigl franc fautours privats. Nova è la finanziaziun antras l’industreia da construc­ziun. Nous vagn cò ena nova metoda da con­strueir – cun nov betun pi spargnous - tgi catta gronda attenziun ainten la branscha da biagier. Cun chest mix da finanziaziun speragn nous da saveir paer la tor. Avertas èn damai anc las dumondas da ­finanziaziun e la lubientscha da biagier. Cura chintez Vous tgi la tor alva è erigeida? Per la lubientscha da biagier alla finanziaziun chintagn nous cun circa nov meis. Alloura dependigl noua tg’ins pò stampar igls elemaints dalla tor alva. Previa ègl da far glez aint igl Grischun. La ETH prognostitgescha tgi la stampa cozza en mez onn. Siva ègl anc da biagier ansemen la toccanaglia. Da fittar tot per la fegn digl 2024 n’è betg nunrealistic. Ma i dat diversas variablas tgi nous pudagn influenzar angal parzialmaintg. La tor alva monta per Vous ena enorma lavour, costa blera energeia, taimp e prubabel er nerva. Tge mutivescha Vous dad ­eriger ena tor da 30 meters otezza ainten ena vischnanca da circa 30 abitants? La tor alva feila anavant l’istorgia digls pastiziers. Tge biagess en pastizier tgi turna aint igl 21avel tschentaner agls Mulegns. Vess el igl madem spiert da pionier scu igls sies perdavants cura tg’els vevan construia la Villa alva u la Tga cotschna agls Mulegns. Ia crei sch’en pastizier digl 21avel tschentaner vess igl madem curasch, alloura gess el forsa tar la ETH a dumandar, tge biagiainsa cò. Ed ord vista dalla cultura? Ainten chesta tor vainsa la pussebladad da rachintar istorgias – da viadis, digls pastiziers, digl destign dils emigrants. Or da punct da vista estetic ègl interessant tg’ins pò con­strueir cun novas tecnologias bietgs cun furmas tgi eran anfignen ossa nunpusseblas. Per Origen èn las stanzas - igls lis noua tg’igls actours lavouran- adegna stadas impurtantas, scu per exaimpel igl casti u la clavadeira a ­Riom. La tor alva porscha a nous en spazi in­teressant cun ena atmosfera scenica tot nova.

1,5 onns è en auto franzos sto parco a Casti, la possessoura n’ò anfignen oz betg reagea. Uscheia tg’igl auto vign ossa do liber, chegl a favour digls pumpiers da Surses. Igl otgover 2021 è nia parco en auto sper la veia principala a Casti, la possessoura digl auto franzos è spareida e n’ò betg reagea sen la supplica d’allontanar chel digl spazi public. Perchegl è igl cumegn d’Alvra sto responsabel ed ò mess chel sen en parcadi a Casti. Ins ò gia da spitgier en onn avant tgi pudeir metter igl auto segl fier vigl. Ossa, en onn pi tard na vo igl auto betg directamaintg segl fier vigl. Igl Chrysler Voyager da Casti survign en nov intent d’utilisaziun, scu tgi la Südostschweiz rapporta. Scu tgi Maurus Engler, igl manader dall’administraziun communala digl cumegn d’Albula/Alvra ò confirmo anvers la Südostschweiz, vign igl auto surdo agls pumpiers da Surses per exercezis. «La fegn schaner è scrudo igl termin fixo digl Uffezi per nateira ed ambiaint digl Grischun», uscheia citescha la Südostschweiz Maurus Engler. A parteir da chel mument è igl auto damai liber. Impurtants trenamaints Er igl cumandant digls pumpiers da Surses Marco Pontiggia, conferma anvers la Südostschweiz tg’igls pumpiers da Surses survignan igl auto per exercezis. Scu basa pigl ageid stradal seigl impurtant da trenar intensivamaintg e schi manevel scu pussebel alla realitad scu salvar passagiers or digls autos. Cun differents gaffens scu forbeschs modernas, schlargeders e pressas ins saptga darveir parts dad autos per salvar igls passagiers. Tigl cumegn d’Albula/Alvra ins è, tenor Maurus Engler, cuntaint cun la schliaziun e la tgossa è damai liquidada. Costs ins ò dantant tuttegna gia tigl cumegn, chegl pigl sarvetsch da depannar dalla veia Gelgia anfignen tigl parcadi communal Rand all’antschatta da Casti. Per ena bunga tgossa Pertge tgi la possessoura franzosa ò parco igl auto avant 1,5 onns gist survart la punt da Cumpogna a Casti n’è betg cler. Lò è chel rasto per varsaquants meis. L’identitad dalla donna franzosa ins vegia bagn pudia erueir, pero chella na vegia betg reagea e na seia er mai ple stada a Casti pigl sies auto, screiva la Südostschweiz. L’antschatta favrer 2022 ò igl Uffezi per nateira ed ambiaint do taimp alla donna dad allontanar igl auto, chegl cun smanatscha da castei, ma adumbatten. Igl cumegn ò alloura allontano igl auto e parco chel segl parcadi Rand a Casti. Perchegl tgi la possessoura n’ò betg reagea vess igl cumegn d’Albula/Alvra gia da paer igls costs per dismetter igl auto. Ossa paian igls pumpiers da Surses igls costs per metter igl auto siva da lour exercezi tigl fier vigl. Cler tgi chegl costa ensatge, i seia pero per ena bunga tgossa, uscheia igl cumandant anvers la Südostschweiz. (fmr/sab) Siva 1,5 onns bandunga igl auto banduno la vischnanca da Casti. Igl favrer 2022 era chel nia transporto segl parcadi Rand a Casti.

Surava Gaudi da vischnanca L’ustiera digl Pöstli Marlis Stettler ò fatg cun la sia squadra da sonda seira anfignen dumengia sivamezde ena festa cun musica, brunch e «Stubata». Planget turna er a Surava puspe la veta «normala». Pi bod era la vischnanca ancunaschainta per las uniuns activas, las bleras belas festas, alloura ègl nia pi chiet perveia dalla pandemia. Sonda e dumengia passada ò gia li l’amprema festa digl «Gaudi da vischnanca» ainten la sala polivalenta a Surava. Festa cun bar e musica La sonda seira ègl do ena festa cun menaschi da bar, igl trio «Sauguat» digl Tirol digl sid cun la cantadoura Heidi ò suno musica da saltar e balantscher. Blers tocs pi vigls, ancunaschaints e pi pac ancunaschaints on els suno. Adegna puspe on igls giasts fatg adiever dall’occasiun dad eir a saltar. Anfignen la dumang marvegl è nia festivo. Per chella seira è stada responsabla la «juti-casti» – l’Uniun da giuventetna Casti, pero ò er gido l’ustiera digl Pöstli a Surava, Marlis Stettler. Dumengia cun brunch e «Stubata» Strousch tg’igls fastezs dalla sonda seira e la notg èn stos svanias, on Marlis Stettler ed igl sies team preparo igl brunch dalla dumengia. Allas 10.00 è sto pront en buffet variia ed igls amprems visitaders e visitadras èn rivos. Tots on sa laschea eir bagn, on galdia las tarscholas, cornets, pangs, da speisas doltschas anfignen speisas ansaladas, jogurt, caschiel, tgern indigena, pesch e rösti cun tgampiertg ed ovs. A parteir dallas 13.00 èn alloura igls ameis dalla musica populara nias a sies chint, chegl cun la schinumnada «Stubata». Differentas capellas e gruppas on suno mintgamai treis canzungs, èn nias interrots e la proxima furmaziun è eida sen tribuna. Igl n’è dantant betg angal nia suno ainten l’atgna furmaziun, musicantas e musicants èn sa mess ansemen a moda spontana ed on incanto igl public. Naturalmaintg tgi gist tar ena «Stubata» n’èn betg tots stos angal tschantos sen lour soptga, mabagn on differents giasts scumanzo a saltar. Marlis Stettler e la sia squadra on procuro igl antier de tg’igls giasts on survagnia ple tgi avonda da magler e da bever ed igl è davanto ena dumengia pacifica, divertenta e da cumpagneia. (vcd/fmr) Differentas furmaziuns da musica populara cun saltunzas e saltunzs. Marlis Stettler, l’inizianta digl «Gaudi da vischnanca» aint igl discurs cun Clara Farrér. Pêrs da solt on gia spazi avonda. Els on procuro pigl menaschi da bar.

Da curt ò igl cantun infurmo cun en flyer davart las pussebladads da s’infurmar an cass d’urgenza – chegl cun lis d’inscunter d’urgenza ainten las vischnancas. Chels lis èn nias fixos digls cumegns. Ma scu è chegl organiso ainten en cumegn fusiuno scu chel da Surses cun 11 vischnancas? La FMR dat sclarimaint. Cuschinar spaghettis, clamar l’ambulanza, scaldar l’abitaziun, illuminar la steiva, ni alarmar la pulizeia: en’interrupziun digl current pudess aveir consequenzas gravantas, tranter oter gist er pertutgont communicaziun, per exaimpel pigls sarvetschs da gleisch blava. Cun la ghera ainten l’Ucraina è la problematica d’ena reit stabila neida discutada anc pi intensivamaintg tgi avant. Vessigl da dar en’interrupziun dalla communicaziun an cass da catastrofas e situaziuns d’urgenza, dattigl da nov aint igls cumegns lis d’inscunter d’urgenza. Limitar sen maximalmaintg otg vischnancas Beiva, Sur, Rona, Tinizong, Savognin, Cunter, Riom e Salouf: ainten chellas otg vischnancas digl cumegn da Surses è nia definia mintgamai en li d’inscunter an cass d’urgenza (varda box). Las vischnancas Parsonz, Mulegns e Marmorera mantgan. Pertge? Igl scrivant communal suppleant da Surses, Daniel Kunfermann Maissen, dat sclarimaint: «Cugl scumanzamaint dalla ghera ainten l’Ucraina igl favrer 2022 ò la suprastanza communala gio fixo lis da repartiziun, betg scu lis d’inscunter d’urgenza, mabagn scu puncts logistics per dar giu tablettas da jod ainfer seis ouras. Ossa è suando igl cantun ed ò laschea fixar igls cumegns lis d’inscunter d’urgenza.» I sa tracta da posts da consultaziun tgi servan scu impurtanta colliaziun d’ageid, scu li d’infurmaziun e per cloms d’ageid, sch’igls meds da communicaziun usitos crodan or. Tot tenor basigns vign er repartia lò ava da bever ni vivondas. Daniel Kunfermann Maissen remartga, tg’igl Uffezi da militer e da protecziun civila digl Grischun vegia obliia igls cumegns da fixar igls lis d’inscunter d’urgenza. Pigl menaschi e la funcziunalitad segnan igls cumegns «Causa dalla nossa grondezza ans ò igl cantun recumando d’ans limitar sen maximal otg vischnancas.» E tge capeta cun gliout immovibla ni mendousa? – «Tot las instituziuns social-medicinals èn gio nias fatgs attents da sa preparar. Chels indrezs èn responsabels pigl provedimaint d’urgenza da lour cussadentas e cussadents an cass d’en’interrupziun digl current», dei Daniel Kunfermann Maissen e renda igl madem mument attent agl ageid da bunga vischinanza: «Gist an ena situaziun da crisa è chegl en impurtant factour. Surses è bagn en grond cumegn, pero ins canoscha l’egn l’oter, las vischnancas èn per gronda part survisiblas. Tranteraint ins risca pero er betg da dumandar per ageid, viceversa ins na less betg esser mengia insistent. Perchegl recumond ia da discorrer davantor davart scenaris pussebels aint igl ravogl famigliar scu er da vischinanza.» Esser occupos mintgamai da dus persungas Ma tgi decida, schi e cura tg’igls lis d’inscunter tg’èn marcos cun ena tavla da signal vignan mess an funcziun? «An Surses pogl dar da tottas ouras catastrofas, cun taimp d’alarm pi lung u pi curt. Cura tg’igls lis d’inscunter vignan mess an funcziun decida igl stab directiv communal resp. igl stab directiv cantunal. Excepziun: schi sa tracta d’en evenimaint pi grond, decida igl cantun.» Communitgia niss chegl sur divers canals: sen la pagina web digl cumegn, ainten las medias (gasettas, radio, tv) e sen alertswiss.ch. Aint igl cass d’urgenza on igls lis d’esser occupos da dus persungas davent dall‘antschatta durant 24 ouras agl de. Daniel Kunfermann Maissen: «All’antschatta peglia igl persunal communal an funcziun igl li d’urgenza, ni tenor cunvigna igls pumpiers locals. Igl cumegn definescha igl persunal agl li ed è er responsabel per la scolaziun correspondenta.» Pinavant disponan las persungas da glistas da check ed èn infurmadas davart las cundiziuns individualas da mintga li. En li adatto scu li d’inscunter stò adampleir divers criteris, esser accessibel ainfer 3 km a pe resp. 6 km cugl auto, stò proteger dall’ora e tenor pussebladad transibel per soptgas da rodas. Agl li stò igl persunal infurmar regularmaintg la populaziun davart la situaziun actuala. Per la communicaziun cun oters lis d’urgenza, cugl stab directiv communal ed ulteriouras organisaziuns e cloms d’ageid scu ambulanza ni pulizeia disponan els da funcs da Polycom, chels èn independents d’electricitad. Provisiun da reserva scu premissa centrala Scu chegl tgi Daniel Kunfermann Maissen dei ins vegia er gia singulas reacziuns or dalla populaziun. «Tranter oter en mail aint igl qual ena persunga angraztga pigl ager prevesent.» El renda attent tgi catastrofas na seian savens betg previsiblas. Alla populaziun vign recumando d’aveir pront ena provisiun da reserva per radond en’emda. Tenor Daniel Kunfermann Maissen ena premissa centrala per neir a freida cun tals evenimaints. Igl cumegn vigna, malgro maseiras precedentas, ad esser occupo da proveder persungas tgi na disponan betg d’en tal provedimaint privat scu pendularis u turists ni per exaimpel persungas cun basigns da tgira tg’èn dependentas d’en ageid. Daple infurmaziuns davart igls lis d’inscunter d’urgenza – er per oters cumegns dattigl sot www.notfalltreffpunkt.ch. Surses: lis d’inscunter an cass d’urgenza Beiva Luvratori communal Municipio Sur Tgesa communala viglia Rona Center da cursa lunga Rona Tinizong Tgesa communala viglia Savognin Edifezi polivalent Grava Cunter Tgesa da scola viglia Riom Edifezi polivalent Riom Salouf Tgesa da scola Salouf Mintga li d’inscunter d’urgenza è marco cun ena tavla da signal, scu per exaimpel tar l’anterioura tgesa da scola a Cunter. Cun en flyer repartia da curt ainten las casadas ò igl cantun infurmo davart igls lis d’inscunter d’urgenza.

Var 15 guggas èn sa scuntradas la fegn d’emda passada a Savognin alla 23avla ediziun digl Nationales Alp Guggenmusiktreffen (NAGT). Siva d’aveir desistia treis gedas causa corona ò la gugga hospitanta – igls Fetters Sursetters – benevento passa 500 musicistas e musicists da guggas dall’antiera Svizra. Chellas on suno, concerto e divertia igl public ainten la Sala Grava (sonda) scu er aint igl territori da skis (dumengia), chegl cun concerts singuls scu er en «Monsterkonzert» (concert cun tot las guggas). (fmr/sab) Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin - cun la gugga indigena Fetters Sursetters. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin. Impressiuns digl 23avel inscunter da guggas a Savognin.

Top resultat per Laurin Fravi tar la 53avla ediziun digl maraton engiadines. Ena bunga prestaziun ò er musso Livio Corsini. Alla cursa èn sa participadas 65 persungas da Surmeir. L’ediziun actuala dalla cursa da passlung da Maloja a S-chanf vo betg angal ainten ­l’istorgia cun esser stada ena cursa cun fitg paca neiv, mabagn er cun esser stada en’ediziun cugl migler resultat d’en participant ­surmiran. Laurin Fravi da Lantsch, igl biatlet e commember digl cader naziunal B ò ­termino igl maraton engiadines scu 9avel e damai sa plazzo aint igls top diesch. Chegl è bagn en resultat tgi mareta grond respect. Pigl ­sportist da 24 onns è chel resultat er en veir success ed a madem mument er ena prestaziun excellenta. Stgers dus secundas pi plang tgi igl victour Da contanscher en plaz aint igls top diesch tigl maraton dalla Nagiadegna è anc mai reuschia anfignen ossa ad en participant surmiran. Digl tottafatg constat chegl tuttegna betg, schi risguardagn la victorgia d’Ilja Tschernoussov igl 2015, igl passlunghist dalla Russia tgi stava gio lò a Lantsch ed è igl om dall’anterioura biatleta Selina Gasparin. Tgi Lantsch è gio da decennis en li cun ferms passlunghists da Surmeir chegl è ancunaschaint ed er realitad. Ainten l’istorgia da 53 onns digl maraton engiadines è bagn adegna puspe reuschia a l’egn u l’oter participant da Surses u dalla Val Alvra da contanscher en post tranter igls 50 pi sperts. Reuschia è chegl per exaimpel savens ad Arno Baselgia (Lantsch) ed er a sies frars, igls davos onns a Livio Corsini (Lai) ed avant varsaquants onns er ad Adriano Iseppi (Savognin) e Markus Margreth (Tinizong). Ossa dumengia passada è damai reuschia a Laurin Fravi igl grond coup cun neir 9avel da total 6 863 rangos. Remarcabel è bagn tg’igl atlet da Lantsch perda segl victour Armaud ­Chautemps dalla Frantscha angal 1.9 secundas. Mantganto en plaz da podest ò Laurin Fravi per 1.3 secundas. Menziuno seia er ­tg’igl biatlet è sto siva Jason Rüesch (Tavo) igl sagond migler participant grischun tigl maraton engiadines 2023. Deir ins dastga er tgi per pac vess igl sportist da Lantsch procuro tigl maraton engiadines da chest onn per ena sensaziun, fiss el sto angal ensatge pac pi svelt. Bung resultat er da Robin Bläsi Avant en onn ò Livio Corsini, igl passlunghist dall’annada 1986, gia termino igl maraton engiadines scu 27avel. Dumengia passada è el bagn sto per passa dus minutas pi svelt tgi anc igl 2022 e tuttegna nia «angal» 57avel. Realitad è tgi da preschaint è igl sportist da Lai igl migler passlunghist da Surmeir cun risguardar igls sies bungs resultats dalla staschung da passlung 2022/23. Cun vurdar la rangaziun digl maraton da Nagiadegna 2023 fò surstar igl resultat digl junior Robin Bläsi (Lai). Igl cumpogn da 17 onns ò termino la cursa scu 85avel. El perda set minutas segl grond victour franzos. Tranter igls miglers 500 participants figureschan 13 pass­lunghists da Surmeir. Parteidas a Maloja an direcziun S-chanf èn dumengia passada la dumang allas 08.30 er 21 donnas da Surmeir. La pi svelta da chellas 21 donnas e cun plaz 107 è stada Ladina Malär (Valbella). Sen la victoura ­Giuliana Werro (Zernez) perda la donna da 32 onns ensatge daple tgi 35 minutas. Las passlunghistas ed igls passlunghists surmirans Maraton omens 9. Laurin Fravi Lantsch 1:33.11,3 57. Livio Corsini Lai 1:37.35,2 85. Robin Bläsi Lai 1:40.31,2 126. Arno Baselgia Lantsch 1:45.13,7 136. Michael Graf Valbella 1:45.27,5 223. Nico Züllig Lai 1:52.10,3 233. Carlo Wasescha Valbella 1:52.39,7 261. Andrin Zenklusen Lantsch 1:54.25,5 376. Adrian Florinet Vaz 1:59.22,6 394. Peter Niederberger, Stierva 2:00.02,0 431. Andrin Caviezel Lantsch 2:01.05,8 448. Renato Cantieni Lai 2:01.21,8 453. Sebastian Jost Lai 2:01.47,1 793. Dieter Lüscher Lai 2:11.52,9 796. Damian Dosch Savognin 2:11.58,8 836. Albert Netzer Savognin 2:12.39,5 838. Corsin Demarmels Salouf 2:12.39,8 903. Donat Simeon Lantsch 2:14.23,3 943. Dario Kolb Savognin 2:15.26,6 985. Mario Schena Alvagni 2:16.20,6 1035. Mèn Candreia Stierva 2:17.40,0 1061. Marzell Parpan Lai 2:18.01,3 1071. Gianmarco Cavelti Lai 2:18.07,3 1848. Linard Jäger Cunter 2:31.03,7 1975. Gianni Paterlini Lai 2:33.11,1 2008. Gian Andri Janett Barvogn 2:33.39,9 2399. Daniel Fitzi Savognin 2:40.23,9 2494. Jaroslav Kisa Lai 2:41.57,9 2646. Heinz Hofstetter-Hefti Savognin 2:44.14,1 2758. Lukas Dolge Lai 2:46.01,2 2818. Marc Decurtins Savognin 2:46.59,9 2933. Ivan Bläsi Lai 2:48.57,5 3274. Bernardo Bonifazi Salouf 2:55.00,0 3300. Pascal Murbach Cunter 2:55.27,6 3450. Patrick Bruckner, Alvagni 2:59.07,3 3471. Martegn Arpagaus Savognin 2:59.45,7 3562. Peter Faltys Lai 3:01.44,8 4685. Mauro Guetg Savognin 3:27.31,2 4790. Rico Arpagaus Savognin 3:30.31,1 5028. Alex Wettstein Bivio 3:37.06,8 5661. Ricardo Demarmels Savognin 4:00.14,0 5703. Giani Spinatsch Savognin 4:02.10,4 5758. Ivo Schöbi Savognin 4:04.57,5 5893. Adriano Cereghetti Alvagni 4:12.00,7 Maraton donnas 107. Ladina Malär Valbella 2:18.15,2 243. Seraina Schöb Lantsch 2:36.54,2 261. Andrea Schena Alvagni 2:39.14,3 272. Nina Carisch Savognin 2:40.17,4 332. Silvana Clavadetscher Lai 2:44.25,5 487. Simona Jochberg Lai 2:57.36,1 508. Nicole Dosch Savognin 2:59.18,5 673. Lorena Tiefenthal Alvra 3:11.45,3 677. Katarina Kisova Lai 3:12.15,5 700. Katja Zrlik Lai 3:14.12,0 845. Jasmin Derungs Lai 3:24.30,7 988. Giuliana Bonifazi Savognin 3:33.10,6 1056. Carina Bergamin Cunter 3:37.35,4 1126. Nora Greminger Savognin 3:42.29,5 1216. Chantal Wilhelm Savognin 3:48.12,9 1316. Martina Lanz Beiva 3:54.58,7 1355. Sandra Poltera Savognin 3:58.02,7 1470. Deborah Gartmann Savognin 4:08.39,7 1523. Viola Poltera Savognin 4:13.25,7 1557. Céline Grüring Valbella 4:16.13,5 1936. Rosita von Wyl Farrera 4:54.06,0 Impressiuns digl 53avel maraton engiadines. Impressiuns digl 53avel maraton engiadines. Impressiuns digl 53avel maraton engiadines. Livio Corsini, igl passlunghist da Lai. Laurin Fravi – igl biatlet da Lantsch – ò termino igl maraton engiadines segl 9avel plaz. Impressiuns digl 53avel maraton engiadines.

La plepart digls quindesch menaschis gastronomics dalla Pendicularas Lai SA aint igl territori da skis èn dos a fit. An vista alla staschung da stad resp. la staschung d’anviern vegnenta dattigl varsaquantas midadas. La Pendicularas Lai SA posseda totalmaintg 12 restorants e treis bars aint igl territori da skis da Lai Arosa. Tar quatter restorants e dus bars dattigl ossa midadas. Concret sa tractigl digls restorants Scharmoin (incl. Goldgräber Bar e zBar), Alp Stätz, Piz Scalottas e Scuntrada. Motta surpeglia Scharmoin Siva da diesch onns è igl pêr Christel e Dani Meier fittadign digl da lez taimp nov construia restorant Scharmoin, la Goldgräber Bar e la zBar. Gio avant en onn on els do ancunaschaint da calar per la fegn da chesta staschung d’anviern. Tenor communicaziun allas medias surpeglia la VISTA hotels e restorants SA – tgi ò gio a fit la Motta Hütte a Lai – chels menaschis tg’èn averts sur onn. Midadas tar Alp Stätz e Piz Scalottas Er tigl restorant Alp Stätz dattigl ena midada da fittadigns: Lukas Fluck e Samuel Vörös surpeglian igl menaschi. Lukas Fluck è en gastronom gioven dalla Zürichsee Gastronomie e Samuel Vörös è en gastronom ancunaschaint cun 30 menaschis da hotel e gastronomia. La pi gronda midada pigl restorant Alp Stätz dattigl ainten la part cun autosarvetsch: chella vign ramplazzada cun en sistem da pustar digital. Uscheia vignan speisas e bavrondas directamaintg tigl giast alla meisa. Pigls onns suandonts è planiso pinavant da revaletar e ranfrestger igl menaschi, tranter oter cun en cantung da giuier per unfants. Tenor communicaziun è la direcziun dalla Pendicularas Lai SA sa decideida, da betg ple persequitar anavant igl concept «Homemade with Love» aint igl restorant Piz Scalottas, i na vegia betg purto la sviouta spitgeida. Siva diesch staschungs calan Barbara Kuert e Florian Zimmermann scu fittadigns e Bettina Bernhofer tgi magna actualmaintg igl restorant Alp Stätz, surpeglia igl menaschi. Anc alla tschertga per la Scuntrada Miriam e Rätus Schmid on viso mademamaintg igl contract scu fittadigns pigl restorant Scuntrada, els on an senn da sa concentrar sen lour menaschi Avant Clavo. Pigl menaschi dalla Scuntrada è la successiun anc vacanta. (cdm/fmr) La Goldgräber Bar totga tigl menaschi cugl restorant Scharmoin e la zBar. A parteir digl zarcladour 2023 surpeglian igls fittadigns dalla Motta Hütte er chels treis menaschis.

Aint igl avigneir dattigl tar las sedutas digl parlamaint digl cumegn da Vaz ena registraziun da tung, chegl siva d’ena fasa da test. Tar chel conclus è nia igl cunsegl communal siva d’ena lunga discussiun. Sa raduno è igl parlamaint digl cumegn da Vaz chest marde per la 13avla seduta. Scu gio diversas gedas ò chella seduta gia li a Zorten ainten l’aula digl bietg da scola e betg a Lai aint igl bietg communal. Mano la seduta digl parlamaint ò Tanja Cola, ella tg’è siva dall’an­tschatta schaner 2023 la pi «ota» politrica aint igl cumegn. Discussiun infinita Roland Berther, el tg’è commember digl parlamaint ed er sto gio president da chel gremi ò ­inoltro igls 17 da schaner 2023 ena moziun per mangs dalla suprastanza da tschartger solu­ziuns pertutgont la protocollaziun dallas sedutas cun registraziun da tung. L’executiva digl pi grond cumegn da Surmeir ò alloura er sclaria la basa legala per chel scopo e per chella furma da protocollaziun. Gio avant tgi antrar ainten chel tractadum ògl do ena gronda discussiun, schi seia ansomma basigns d’introdueir chella protocollaziun da tung, igls costs èn stos en tema immens (variantas da registraziun da 500 francs anfignen 30 000 francs) e da spustar igl affar. Cun 11:2 vouschs è nia decidia da tutte­gna antrar aint igl tractandum. Aint igl messadi veva la suprastanza proponia agl cunsegl communal dus variantas. Ena varianta cun registraziun da tung e video ed ena varianta cun la pussebladad da salvar las sedutas digl parlamaint online u an moda ibrida. Or digl mez digl parlamaint è neida la proposta tgi la varianta cun angal registraziun da tung seia betg angal la pi favo­re­vla, mabagn er la pi nizevla. Chella varianta è alloura er neida accpetada cun 10:3 vouschs, dantant tgi las otras dus variantas èn neidas refusadas. Tiers la registraziun da tung dattigl tutte­gna en protocol da conclus per mintga affar digl cunsegl. Igls protocols an scretg scu er la registraziun da tung dallas sedutas publicas digl parlamaint èn accesibels per mintga persunga cugl dretg da votar. Previa fiss sto tgi an vigour gess la protocollaziun cun registraziun da tung gio all’antschatta digl 1. d’avregl 2023. Igl parlamaint è sto digl meini tgi pir siva d’ena fasa da test duess la suprastanza decider cura installar la registraziun. Saramentaziun da Claudia Bläsi-Demarmels Siva digl 2019 ò Thomas Bläsi appartignia agl cunsegl communal. All’antschatta da favrer 2023 ò el inoltro la sia dimessiun per immediat, chegl ord muteivs da mancanza da taimp. El è possessour digl hotel «Waldhaus am See» e cun manar chella tgesa resta pac taimp per far politica. Sies post aint igl parlamaint ramplazza Claudia Bläsi-Demarmels, uriunda da Surses. Ella è la quarta donna tgi appartigna actualmaintg a chel gremi. Igl avost 2021 tar las elecziuns communalas veva ella mantganto da far igl zap aint igl parlamaint cun en total da 377 vouschs angal per treis vouschs er cun aveir contanschia la pluralitad absoluta da 272 vouschs. Gist all’antschatta dalla seduta digl cunsegl communal è la donna da 48 onns neida saramentada per surpiglier uffizialmaintg igl mandat. Postulat cunter igl li digl nov center Invista ò igl parlamaint er survagnia digl rapport final per far pi attractiv la cuntrada digl «Heidsee» e cunzont igl lido. Per blera discussiun ò procuro igl postulat da Gian-Carlo Bläsi. Tenor el duess la suprastanza surponderar igl li noua tgi igl nov center da seniors è previa. Do ògl alloura discussiuns pi emoziunalas an connex cun chel postulat. Sch’ins renunztga ossa siva quatter onns planisaziun a chel project antscheva tot da nov è nia detg cleramaintg davart digl suprastant e schef digl departemaint da construcziun Thomas Parpan. Ultra da chegl vegia igl suveran da Vaz decidia cun 93 % per la midada da zona e per chel li, noua tgi igl nov center da seniors duess neir construia. Cun 11:2 vouschs ò igl cunsegl communal decidia da betg surdar igl postulat alla suprastanza. Ancunaschaint è er nia tgi Christoph Messmer sa reteira dalla cumischung da biagier digl cumegn da Vaz, chegl per raschungs professiunalas.

Success dobel per la skiunza Minna Bont tigls campiunadis da skis grischuns a Sursaissa. La matta da Lantsch è neida campiunessa grischuna aint igl slalom gigant ed aint igl slalom. Ultra da chegl gudogna ella igl classamaint general dalla Cuppa Raiffeisen dall’Uniun grischuna da skis. Minna Bont da Lantsch è cun 15 onns en grond talent da skis. Per ella vo a fegn ena ferma staschung, er schi stattan anc ples cursas segl program. Tranter oter ò li la proxima fegn d’emda a Breil igl campiunadi svizzer dalla «JO» cun dus Super-G’s, en slalom gigant ed en slalom. L’absolventa dalla Scola da talents a Tavo è la feglia da Michi e Corina Bont-Grünenfelder, tots dus on fermas relaziuns tigl ski alpin. Michi Bont-Grünenfelder è tranter oter er sto trenader dalla skiunza internaziunala Tanja Poutiainen dalla Finlanda, blers onns er expert da skis tar SRF e commember digl comite d’organisaziun dallas cursas da skis dalla cuppa mundiala a Lai. Corina Bont-Grünenfelder è stada commembra digl cader naziunal da skis e las sias dus fermas disciplinas èn stadas igl slalom ed igl slalom gigant. Igl 2004 è ella sa retratga digl sport activ. Michi Bont-Grünenfelder dei: «Igl talent dad eir cun skis ò nossa fe­glia da sia mamma – ed absolutamaintg betg da me». El dei er tgi savens n’accumpognan els betg la matta allas cursas da skis. Lour pensum seia pitost da consolar la skiunza, sch’igls resultats correspondan betg, dei Michi Bont-Grünen­felder cun en surreir. Ainten tots dus percurs la pi sperta Tar temperaturas da premaveira ò gia li igl venderde igl slalom gigant organiso an moda perfetga digl Club da skis Sursaissa e dall’Uniun sportiva Lumnezia. Tiers l’ora ampernevla èn las relaziuns stadas regularas cun sa preschentar la pista an en bung stadi. A Minna Bont èn reuschias, ainten la categoria U16, dus bungs percurs tigl slalom gigant. Detg oter è ella stada tigl amprem percurs ed er tigl sagond percurs la pi sperta. Cun en taimp dad 1.52.15 è la skiunza da Lantsch stada per 40 tschentavels pi sperta tgi l’indigena Lara Bianchi. Cumpletto igl podest ò Pia Veraguth da Sursaissa. Sen la victoura perda ella pero 1.14 secundas. Man­tganto per pac la medaglia da bronz e neida quarta è Lisa Luternauer da Lai. Remarcabel è tuttegna tgi Minna Bont è stada egna dallas giovnas dalla categoria U16 cun esser ella dall’annada 2008, scu la sia pi ferma concurrenta Lara Bianchi. Digl reminent ò chella gia gudagnea igl Super-G digl campiunadi grischun igl davos da schaner a Silvaplana. Minna Bont è neida disqualifitgeida tar chella cursa cun mantgantar ena porta. Gist declasso la concurrenza Ena classa per sasez è Minna Bont alloura stada aint igl slalom, la sia disciplina prefereida. Fatg igl fundamaint per la sia victorgia ò ella aint igl amprem percurs digl slalom cun esser per en po pi svelta sen pista tgi Lara Bianchi. Alla fegn finala è Minna Bont davantada campiunessa grischuna cun en avantatg dad 1.32 secundas sen la sagonda Lara Bianchi. Terza è neida Marah Van der Valk da Son Murezza, tgi perda cun prest set secundas bler taimp sen la victoura e dobla campiunessa grischuna Minna Bont. Cun chella victorgia dobla gudogna la ­skiunza surmirana, cun en total da 585 puncts, er igl classamaint general dalla Cuppa Raiffeisen dall’Uniun grischuna da skis avant Lara ­Bianchi tg’ò en total da 520 puncts. Cun dus victorgias tigl campiunadi grischun da skis 2023 è Minna Bont damai pronta pigl campiunadi svizzer dalla «JO» alla fegn da chest’emda a Breil. Menziuno seia tg’ella è stada gio aint igl decurs da chest anviern amprema tar ena cursa naziunala, en slalom dalla Cuppa da giuvenils Sunrise a Veysonnaz ed a Meiringen-Hasliberg sagonda tar en slalom dalla madema cuppa. Igl podest digl slalom digl campiunadi grischun. Da san: Lara Bianchi, Minna Bont e Marah Van der Valk. Minna Bont è siva dalla davosa fegn d’emda dobla campiunessa grischuna.

Alla fegn da chest meis vo l’èra Savoldelli a fegn aint igl hotel Tgesa Romana a Savognin. Novs possessours dalla tgesa da tradiziun èn igls dus frars Mirco e Sascha Gruber. A manar igl hotel vignan Mirco e Bettina Gruber. Siva digl 1967 è igl hotel Tgesa Romana a Savognin en travagl tg’è adegna sto en’anritgeida per la gastronomia dalla val. Fatg igl fundamaint da chella anritgeida ò Gion Savoldelli barmeir avant 56 onns cun biagier igl hotel cun restorant, la «Steiva Segantini» e ples tgombras. El ed er sia donna Leonie Savoldelli-Cadotsch on mano igl hotel da famiglia passa 25 onns cun blera passiun e cun bler cor. Igl 1978 è neida vetiers la «Pizzeria Allegra» ed an curt taimp è chella davantada en li d’antupada per indigens e giasts. Chegl eran anc taimps cura tg’ins stava an colonna per antrar ainten la pizzeria, en travagl cun ena bunga cuschi­gna, cun en bung servis e cun musica. Igls taimps èn alloura sa midos e cun els er igl segmaint da giasts da Savognin, cunzont cun dar davart digl turissem adegna daple peisa a famiglias. Realitad è tgi er anc oz è la «Pizzeria Allegra» en local stimo da vigl e gioven. 33 onns en fitg bung cuschinier Siva d’aveir fatg igl amprendissadi da cuschinier agl «Badrutt’s Palace» a Son Murezza ò Piero Savoldelli, egn digls treis fegls da Gion e Leonie Savoldelli, luvro scu cuschinier an ples tgesas da renom an Svizra ed er agl exteriour. Igl 1990 è el turno a Savognin per luvrar aint igl travagl da sies genitours, igl menaschi tg’el ò alloura er surpiglia curt sessour ed igl mano bagn igls davos 33 onns. La bunga cuschigna da Piero Savoldelli ins cunascheva betg angal ainten la val, mabagn er ordvart la regiun ed er igl cantun. Ples onns èn igl hotel Tgesa Romana e la cuschigna da Piero Savoldelli er stos ena «marca» pigls experts dalla bibla da gourmets «Gault Millau». Els on taxo divers onns la bunga cuschigna cun 14 puncts. Da cuschinar adegna sen chel nivel, cun finessa e perfecziun, è alloura betg ple sto pussebel. Er cun betg ple esser pronts igls giasts da Savognin (famiglias) da paer igl prietsch tgi dovra per ena cuschigna da schi ota qualitad. Piero Savoldelli ò tignia venavant la qualitad dalla sia cuschigna e chegl anfignen oz. Cun eir ossa an pensiun vo a fegn l’èra d’en ulteriour cuschinier surmiran dalla garda viglia. Da gronda muntada En fatg fitg plaschevel è bagn tgi cun la vendita digl hotel Tgesa Romana resta chella tgesa da tradiziun venavant an mangs indigens. Da gist tanta valour è tgi chel travagl resta en menaschi da gastronomia, cun hotel e restorant. Cumpro igl hotel on igls dus frars Mirco e Sascha Gruber, tg’èn tratgs se a Savognin. Piero Savoldelli e la sia partenaria Magdalena Moscariello èn ventirevels d’aveir catto cun Mirco e Bettina Gruber en pêr tgi vign a manar igl hotel Tgesa Romana an lour senn e cun la madema passiun. Igls novs hospitants dereivan dalla gastronomia ed on fatg lour experientschas an ples bungas adressas aint igl Grischun ed an Svizra. Mirco Gruber ò fatg avant 28 onns igl amprendissadi da cuschinier aint igl hotel Piz Mitgel a Savognin. Sessour ò el luvro scu schef da cuschigna e sous-chef ainten tgesas da renom internaziunal scu igl «Waldhaus» a Segl, igl «Montana» a Lucerna, igl «Stern» a Coira ed igl «Schweizerhof» a Lai. Digl 2014 anfignen gl’onn passo ò el mano cun sia donna a Tavo sen agen chint – e chegl cun ena fitg bunga cuschigna – tranter oter er igl restorant «Giodavin». Er tar Mirco Gruber ò la qualitad dalla cuschigna adegna gia prioritad e chegl vign er ad esser uscheia alla fegn da zarcladour 2023, cura tg’igl hotel Tgesa Romana vign ad eir ainten l’èra Gruber. Igl hotel Tgesa Romana ò novs possessours. Igls anteriours hospitants digl hotel Tgesa Romana cugls novs hospitants, da sanester: Piero Savoldelli, Magdalena Moscariello, Bettina e Mirco Gruber.

L’Associaziun Center d’Art e Cultura ad Alvaschagn (ACACA) ò do ancunaschaint igl sies program digl proxim mez onn. Chel prevei sper arranschamaints regulars (gruppa da giuier, yoga) da porscher chesta premaveira divers luvratoris tgi lessan far reveiver artisanadis vigls scu p.ex. far pang u construeir artgs. Chegl screiva l’associaziun ainten ena communicaziun allas medias. Dalla Val Müstair ad Alvaschagn Da nov aint igl program è igl format «Cultura an discurs/Kultur im Gespräch», noua tgi persunalitads grischunas vignan anvidadas ad Alvaschagn. L’associaziun less piglier an meira persungas tg’on strategias inspirontas tgi son neir realisadas er ainten territoris alpins. L’antschatta digls discurs fò Maya Repele, la magnafatschenta dalla tessareia Tessanda Val Müstair, gievgia, igls 30 da mars 2023 allas 19.00. Tenor igl president dall’uniun ACACA, Andrin Willi, less chella s’adressar an amprema lengia ad abitantas ed abitants dad Alvaschagn e dalla regiun. La fegnameira, er cugl nov program, seia da vitalisar artisticamaintg e socio-culturalmaintg la regiun, dad intermediar art, cultura e nateira, da promover persistenza sociala, ecologica e culturala e da pussibilitar igl barat ed igl access cultural da differentas gruppas dalla populaziun. Scu li d’inscunter duess sarveir igl cumplex da scola ad Alvaschagn tgi ­duess esser, tenor igl nom, en li dad «antupada». (cdm/fmr) Detagls davart l’Associaziun Center d’Art e Cultura ad Alvaschagn ed igl sies program digls proxims quatter meis èn da cattar sen chella pagina: acaca.ch. L’anterioura tgesa da scola dad Alvaschagn è siva da pacs onns en center d’art e cultura.

Dantant tgi ainten las ples destinaziuns da skis digl Grischun è la staschung d’anviern 2022/23 ple u manc a fegn è a Beiva anc staschung’ota. Chegl cunzont perveia digls blers skiunzs da turas. La staschung d’anviern actuala tgi vo ainten la fasa finala vign ad eir ainten l’istorgia: ena staschung cun fitg paca neiv, cun nignas grondas navaglias, persiva blera bel’ora. Tgi la staschung d’anviern 2022/23 è stada ­anfignen ossa fitg plaschevla è cunzont en maret digls deis cun bler suglegl. L’ora ­magnifica ò carmalo blers giasts er an ­Surmeir. Ed allas temperaturas pi bassas è d’attribueir tgi las relaziuns per eir cun skis èn stadas tuttegna bungas tiers la mancanza da neiv. Aint igls territoris da skis èn las pistas stadas adegna bagn preparadas. Relaziuns optimalas tiers la paca neiv ègl er sto pigls blers skiunzs da turas, an spezial a Beiva. Igl eldorado per far turas da skis Igls davos diesch onns è igl far turas da skis nia adegna pi popular e chegl betg angal an Surmeir, mabagn er an oters lis digl ­Grischun. Igl interess per chel sport è s’augmento anc pi fitg durant la pandemia e davanto an veir senn tar en immens boom. Cun discorrer da far turas da skis dastga en nom betg mantger e chegl è Beiva. Igl li agl pe digl Pass digl Gelgia totga aint igl Grischun tigl eldorado per eir orase dallas muntognas cun skis e pels. Gist igl meis da mars ed er igl avregl èn igls meis per far turas da skis. Sper Beiva totgan er St. Antönien e Spleia tigls lis ideals per eir a far turas, chegl tg’ins dastga er deir digl territori digl Bernina. Beiva tgi schea sen prest 1800 meters sur mar è situo fitg bagn per eir a far turas cun esser quasi anmez las muntognas. Vetiers vign tgi a Beiva mantga igl ple betg la neiv ed er la hotellareia constat pigls ­giasts tgi fon gugent turas da skis. Piz dal Sasc, Piz Lunghin e Piz Turba Egn tgi canoscha fitg bagn igls lis per far turas da skis a Beiva è igl guid da muntogna Geni Ballat da Parsonz. El è adegna puspe aint igl li sensom Surses per manar igls skiunzs da turas segls ots. El dei: «Las relaziuns da far turas da skis èn stadas anfignen ossa bungas a Beiva ed ellas èn anc adegna betg malas.» Igl om digl rom punctuescha tgi las miglras cundi­ziuns per far turas da skis seian igl ­mument vers igl Pass da Set. Sch’ins viglia anc far turas a Beiva cunseglia el da far ena tura da skis segl Piz dal Sasc e scu alternativa er segl Piz Lunghin. La davosa geda tgi vegia navia avant dus emdas seia do sen ena tscherta otezza tuttegna anc en po neiv, uscheia tgi las relaziuns seian er da preschaint anc betg schi malas. Er ena tura da skis segl Piz Turba u segl Piz Columban sa lascha anc far, manegia Geni Ballat. Cunsiglier saptga el strousch da far turas da skis aint igl territori digl Pass da Gelgia e ­dalla Val ­d’Agnel. «Cò ò pitost mantgea la neiv igl antier anviern e vetiers seia ainten chella ­cuntrada er blera crappa». Gist igl Piz ­Surgonda vegia sensom blera crappa ed igl madem vala er cun far ena tura vers igl Piz Grevasalvas cun en’otezza sur mar da 2931 meters. ­ Bungas èn las relaziun da far turas segl Piz Turba.

En anviern pitost «maier» on gia igls impressaris da transport tgi segnan per la rumageda da neiv dallas veias cantunalas e dalla veia naziunala an Surmeir. Cun mantger la neiv èn igls vehichels cun sfola stos per en po pi pac per veia tgi igls oters anvierns. Per occupar igls ampluias e lour camiunists er durant igl anviern èn igls impressaris da transport er dependents dalla neiv. Chegl vot deir tgi blers digls camiunists èn occupos cun lour vehichels cun sfola cun rumager la neiv ed on uscheia en’occupaziun tranter igl mez d’otgover e la fegn d’avregl. Chel taimp cozza igl contract cugl cantun pigls impressaris da transport tgi segnan per la rumageda da neiv sen las ­veias cantunalas e lateralas an Val d’Alvra e Surses e sen la veia naziunala N29 tgi vo da Tusang anfignen Silvaplana. Las sfolas on betg gia strantg Chest anviern on igls autists tgi von cun las sfolas betg gia schi strantg cunchegl tgi la neiv ò mantgea. Igls travagls da transport vignan bagn indemnisos cun ena taxa da preparaziun (vehichels, camiuns, garascha) e per lour sarvetsch da pichet. Chella somma variescha tot tenor contract da 2000 francs anfignen 4000 francs per meis. Chest anviern èn igls camiuns cun sfola stos per en po pi pac an acziun e fatg per la mesadad pi pacas ouras tgi durant en anviern cun blera neiv. 300 ouras an pe da 600 ouras Per la rumageda da neiv tranter Beiva e Silvaplana è responsabel Hugo Giovanoli da Beiva. El dei: «Igl anviern 2021/22 è gio betg sto en schi bung anviern cun mantger la neiv, ma chest anviern è la situaziun anc bler pi maira.» En anviern cun blera neiv fetscha el cugl ca­miun cun sfola vers 600 ouras. Da preschaint schea chel domber tar radond 300 ouras. Cotras vegia el fatg schizont anc pi pacas ouras tg’igl anviern 2021/22. Tuttegna è Hugo Giovanoli cuntaint e manegia: «La situaziun vess savia esser anc per en bel po mendra.» Ena pauschala cugl cumegn Siva digl otgover 2017 segna Marco Jäger igl anviern per la rumageda da neiv tranter igls Mulegns e Beiva. An incumbensa dalla Confederaziun rumegia el pigl Cantun chel tratg tgi totga er tar la N29, tgi antscheva a Tusang e vo a fegn tar la rundella a Silvaplana. «Chest anviern èn igls camiunists stos per veia cun rumager la neiv betg 400 anfignen 450 ouras scu schiglio, mabagn gist la mesadad damanc», dei Marco Jäger. Las ples ouras vegian igls autists fatg igl november e december 2022, digl schaner 2023 anfignen ossa seian chegl betg bleras ouras, punctuescha Marco Jäger. Per rumager la neiv a Sur e Marmorera vegia el en contract cun en’indemnisaziun pauschala cugl cumegn da Surses, uscheia tgi chest anviern vegia el pitost profito ed oters onns persiva igl cumegn, manegia Marco Jäger. Tenor preventiv digl cumegn da Surses costa igl rumager la neiv ainten las 11 vischnancas dalla val passa 600 000 francs per anviern. 18 sfolas èn stadas ple u manc salda D’en «anviern fitg maier» discorra igl impressari da transport Hans Peter Salzgeber d’Alvaschagn. El segna cugls sies collaboratours per la rumageda da neiv tranter Casti e Barvogn e da Lantsch anfignen tigl tunnel dalla Landwasser scu er la veia tranter Solas e Mot. Vetiers vign er en tratg dalla A13 ed alloura igl ruma­ger la neiv per ples cumegns an Tumliastga. «Bler daple tgi 30 ouras on igls camiunists betg fatg chest anviern cun lour vehichels», dei Hans Peter Salzgeber. En anviern cun pi blera neiv schea chel domber tar 300 ouras, dei igl impressari da transport. En de tgi neiva pulit seian 18 autists per veia cun lour vehichels cun sfola, agiunta Hans Peter Salzgeber. Chest anviern seian els stos occupos cun far service agls vehichels e cun otras lavours aint igl luvratori. Ultra da chegl vegia el scumanzo pi bod tgi oters onns cun las lavours aint igl implant da gera per occupar la gliout. Dus terzas pi pac per veia Occupos cun rumager la neiv èn er ples ampluias da Benno Bossi, igl impressari da transports da Casti. Ainten las sias garaschas ò el treis camiuns cun sfola. Chest anviern èn chels sortias per en po pi pac dallas garaschas. La raschung è tgi la neiv ò mantgea e tgi la lavour ò cotras mantgea. «Ia dastg deir tgi cumparaglea cun en anviern cun ple neiv èn igls camiuns cun sfola stos per dus terzas pi pac per veia», dei Benno Bossi. Igl anviern 2021/22 seia gio betg sto en schi bung anviern, chest onn seia chel sto anc bler pi maier chegl tgi pertotga igl affar cugls camiuns e sfolas. Igl tratg principal tgi Benno Bossi segna per la rumageda da neiv vo da Tusang anfignen igls Mulegns. Savens è igl camiun cun sfola da Hugo Giovanoli sto parco avant tgesa anstagl dad esser per veia. Fitg pac an funcziun è sto chel vehichel da Hans Peter Salzgeber. Strousch neiv tranter Mulegns e Beiva e per lung digl Lai da Marmorera – e cotras damanc lavour per Marco Jäger. Treis camiuns cun sfola ò er Benno Bossi. Chest anviern ò mantgea la lavour er per camiunists e lour camiuns tgi rumegian la neiv.

Ena tractanda ò sviglia igl interess dalla radunanza communala da venderde passo digl cumegn Albula/Alvra. Tar chella tractanda è neida preschentada la lescha pertutgont igl adiever dallas veias d’alp, da prada, da fons e da gôt. Da 1000 persungas cugl dretg da votar èn 105 persungas stadas preschaintas venderde passo alla radunanza communala. Damai tantas scu gio dadei betg ple, igl domber digls preschaints è normalmaintg tar radond 30 dels. Scu an oters cumegns, per exaimpel tigl cumegn da Surses, èn las lubientschas per carar sen las aclas, sen las alps e segl fons er aint igl cumegn Albula/Alva gio dadei en tema pi brisant. Igl schaner 2015 è la fusiun da set cumegns tigl cumegn Albula/Alvra eida an vigour. Ossa, otg onns pi tard è la lescha pertutgont igl adiever dallas veias d’alp, da prada, da fons e da gôt finalmaintg sen meisa. Siva da discussiuns e divers votums ò igl suveran accepto la lescha scu preschentada tar la radunanza communala. Redutgier igl traffic La fegnameira dalla lescha è er da redutgier igl traffic sen las veias lateralas digl cumegn d’Albula/Alvra, dallas alps e dallas aclas. An general exista en scumond da carar, dantant cun excepziuns. ­Lubientschas da far adiever dallas veias vignan concedeidas an furma da lubientschas per en onn – e chegl a proprietaris da taragn, fittadigns e mers d’aclas e tgamonas – ed er an furma da lubien­tscha per en de u per en onn anfignen tar en parcadi uffizial. Tenor messadi dalla nova lescha per carar èn previas ad Alva­gni, Mon e Stierva dus parcadis uffizials ed a Brinzauls, Casti e Surava mintgamai en parcadi uffizial. Anc èn las taxas betg fixadas, cler è tgi vign a dar per tottas set fracziuns (anteriours cumegns) taxas unifitgeidas per exaimpel da 100 francs anfignen 200 francs per ena lubientscha per en onn u eventualmaintg er pi bassas. Anc ò la suprastanza da decider an chella tgossa. Anfignen ossa valevan las taxas da carar digls anteriours cumegns.

Ella è stada gio passa 200 gedas a Brinzauls: Flurina Brunold (36). La geologa uriunda dalla Surselva s’occupescha siva digl onn 2018 cun la bova da Brinzauls, en pensum da passa 80 %. Ella sa nomna sasezza scu «la furmeila luvrousa tgi procura per las datas fundamentalas». La FMR l’ò accumpagneda sen egna dallas sias turas. Flurina Brunold tigna igl bitger da maseira sot igl beischel d’ava e strocla igl madem mument igl battung digl cronometer. «10,2 liters per minuta», dei ella curt sessour. Chegl seia en po pi pac tgi avant en meis, pero schinavant normal. I sa tracta digl beischel or digl qual sorta l’ava dalla galareia da sondagi da 635 m lunghezza cun 11 perfuraziuns da drenascha. La galareia da sondagi sa catta sot Brinzauls ed è en’amprova da frenar la bova ed uscheia la vischnanca da Brinzauls tgi sglischa actualmaintg radond 1,05 m ad onn. E Flurina Brunold (36) lavoura passa diesch onns per en biro per geologia tecnica (BTG AG) a Sargans/Coira (varda box) e sa fatschainta siva digl onn 2018 cugl Rutsch da Brinzauls, radond eneda l’emda è ella agl li. FMR: Flurina Brunold, tenor chint ischas stada gio passa 250 gedas a Brinzauls per la lavour scu geologa. Igl viadi dalla Muntogna – igl voss domicil – a Brinzauls cunaschez prubabel scu las atgnas gaglioffas? Flurina Brunold : Chegl è bagn pussebel (rei). Igl mies auto savess prubabel eir sulet chella veia. A caschung d’ena seira d’infurmaziun digl ­cumegn d’Albula/Alvra ò detg Christian Wilhelm digl Uffezi da gôt e prievels dalla nateira: «A Brinzauls lavouran igls miglers geologs». ­Damai ischas er vous egna da chellas? Sch’el dei chegl, alloura stò chegl esser uscheia (rei). E tge concret fò egna dallas miglras geologas tar las sias visetas jamnilas a Brinzauls? L’antschatta – igl onn 2018 – vainsa gia da far la catastraziun da tot las funtangas, detg pi simpel: cun ageid da luvrants da cumegn vainsa vurdo noua tg’ins catta ava resp. tot igls lis noua tgi ava sorta. Chellas vagn nous siva misiro regularmaintg eneda agl meis. Siva vainsa fatg cartaziuns, noua tgi nous vagn tschartgea fenomens visibels, scu fessas, zonas da distatga, ni schinumnadas liongias (Stauchwulst) tgi sa furman sch’igl taragn sglischa. Igl onn 2018 anfignen 2019 vagn nous fatg otg sondaschas aint igl conturn da Brinzauls e siva digl 2020 vainsa fatg treis sondaschas segl dies da cal­tgeras survart la vischnanca. Durant igl sondar vainsa examino igl crepel e chegl tg’è nia nonavant. Ed a parteir digl 2021 sung ia eida mintg’emda aint igl tunnel per vurdar min­tgamai igl sectour dalla perfuraziun, va gia da documentar la crappa tgi vign nonavant. E siva dalla fegn zarcladour 2022, damai siva da chegl tg’igl tunnel è perfuro, survigilescha igls sondagis ainten ed ordvart igl tunnel e maseir, quant’ava tgi sorta, resp. noua tg’igl livel dall’ava digl crepel sa catta. Igl è mecta variia. E betg anc lungurous, sch’ins è cò mintg’emda? Na. Chegl fatsch ia fitg gugent. Va la mia pasch, sung giuador, vei tranteraint gliout dalla vischnanca, saint igl pi nov dalla vischnanca (rei). Oz vez vous misiro quant’ava tgi sorta dallas 11 perfuraziuns da drenascha, vez documento chegl ainten ena tabella. Tge portan chellas datas? Nous vurdagn, scu tgi variescha e sch’ins vei en’influenza dalla meteorologia ni digl ambiaint. Anfi­gnen ossa na vainsa betg anc en indezi, tgi la derotta (Schneeschmelze) ni urezis on en’influenza aint igl crepel. Nous ampruagn da cattar or la collia­ziun dall’ava e noua tg’ella corra tras, er cun ageid digl test da calour (Markierversuch). L’ava è schi cumplexa. La galareia da sondagi duess, an en proxim pass, neir biageida or per 40 milliuns an ena galareia da drenascha e frenar uscheia la bova. Porta chegl ensatge? Nous savagn, tg’ò purto ensatge aint igl territori noua tgi la galareia sa catta, perchegl tgi las perfuraziuns da drenascha portan ava. E nous vasagn sur perfuraziuns d’observaziun ordvart igl tunnel, tg’igl spievel d’ava aint igl crepel sa sbassa. Nous vagn er vasia tgi tot igls puncts sglischan ossa pi plang, cunzont aint igl territori digl tunnel – anfignen 50 % pi plang. Tar la vischnanca ègl ia pi dei, pero er lò ègl ia anavos. Cler, igl è sto fitg sitg igls davos meis, chegl varo gia en’influenza. Quant gronda tgi l’influenza dalla drenascha è, resp. chella dalla setgira è grev deir. Igl mument mossan las datas, tgi la setgira ò en’influenza da vers 20 % (antier territori dalla bova da Brinzauls) e la drenascha ulteriours 20–30 % (aint igl conturn digl tunnel). E cura vez sclarimaint definitiv? Pi spert tgi perfuragn ainten la massa tgi sglischa, savagn nous examinar schi chella drenascha ò en’ulterioura influenza. Nous faschagn quatter sondaschas a parteir digl avregl 2023. Mintgigna vo circa en meis. Damai veadaint per la stad. Vez ansomma anc peda per otras lavours, ni ischas occupada 100 % cun Brinzauls? Ia lavour 100 % e da chels lavoura 80 anfignen 90 % an connex cun la bova da Brinzauls. Damai, en grond pensum a favour da ­Brinzauls. Tge fascinescha talmaintg? Ia va fatg gio bleras cartas da prievel da bovas. ­Savens sast, i sglischa, pero te veist navot. E cò a Brinzauls sast eir or e te veist: cò antschevigl, tscho vogl uscheia, lò scarpigl dapart. Tot chegl tgi vign discurria ainten la teoria ins vei gist agl li. Pigls ­abitants è chegl sa tgapescha betg bel da vaseir, ­pero per nous èn chels fenomens an chel senn «bels» da vaseir. E sper chels «bels» muments, tge è la sfeida? I spetgan da nous tgi vignans da spindrar la vischnanca e tgi geia giu sen nolla, chegl è ena gronda sfeida. Schi nissan giu sen 20cm/onn, fiss chegl en success. Per neir or dalla zona cotschna stuessans neir giu sen 10cm/onn. Nous dagn igl migler. Igl pi grev è da mussar se tgi nous duvragn taimp per rimnar datas, chegl tgapeschan betg tots. Chegl è er ena fitg gronda responsabladad. Ea, pero ia cat chegl bung. Normalmaintg ins fò projects e chels ins dat giu agl inschignier ed ins sainta navot ple. Cò gioia igl geolog resp. la geologa la rolla centrala ed ins so eneda mussar tge tgi la nossa branscha fò e quant vast tg’igl è. Pero ia sung chella tgi rimna las datas, va en’antiera glista da check, chegl fatscha fitg gugent. Star no e publi­tgier ancunaschientschas fon surtot igls mies schefs. Ia sung pitost la furmeila luvrousa tgi procura per las datas fundamentalas. Chella furmeila è rumantscha ed er anc feminina. En’excepziun? Igl è pitost ena domena masculina. Pero ia sung stada gio scu unfant adegna da viadi cun mattatschs, chegl am disturba betg. La cumpart da donnas durant igl studi è stada tar 30 %, bleras èn pero rastadas ainten la scienza an pe dalla practica. Per seis onns sunga stada la suletta geologa aint igl biro, ossa ischans gio quatter. Da noua dereiva chella fascinaziun pigl ambiaint? Scu amprem: ia sung geologa e betg biologa, damai chella dalla crappa e betg chella dallas plantas. Ia preferiss en desert cò a Brinzauls, per far carta­ziuns fiss chegl pi simpel (rei). Gio scu unfant sunga adegna stada fascinada da prievels da nateira e crappa, saveva pero betg tgi detta ena lavour an chel connex. Siva dalla matura vaia alloura tscharnia en studi da scienza dalla tera, tenor procedura da tscherna. La geologa Flurina Brunold (36) è carscheida se a Vella ainten la Val Lumnezia. Gio scu unfant ò ella rimno crappa. Ella ò stibgia scienza dalla tera allas Scolas politecnicas federalas (SPF) e lavoura siva da passa diesch onns scu geologa tigl biro per geologia tecnica BTG cun sedia a Sargans/Coira. Siva digl 2018 s’occupescha ella cugl Rutsch da Brinzauls. Flurina Brunold veiva cugl sies partenari sen en bagn puril sen la Muntogna. (fmr/sab) La crudada da crappa a Brinzauls fò chitos Igl territori sur Brinzauls sa mova igl mument usche spert scu anc mai siva dallas misiraziuns igl 2011. Igl muvimaint dalla «insla» cun 20 meters ad onn e la crudada da crappa fon chitos agls responsabels. Ossa seia ena eventuala evacuaziun pi prubabla tgi anc avant en onn, uscheia igl mastral d’Albula/Alvra Daniel Albertin anvers RTR: «Igl grond muvimaint actual fò en zichel chitos a nous.» Igls geologs ed igls responsabels digl cumegn sa cunseglian permanentamaintg, pigl mument dus gedas l’emda. Cunchegl tgi l’insla e la basa dall’insla sa mova igl mument usche spert scu siva dall’antschatta dallas misiraziuns betg ple, vign la gruppa digls geologs er a stueir decider davart ena eventuala evacua­ziun. Igls plans ed igl proceder per ena evacuaziun seian pronts gio siva da treis onns. «Igl pi impurtant è la siertad dalla populaziun», uscheia Daniel Albertin. (rtr/fmr) Tot las misiraziuns vignan protocolladas ed uscheia rimna Flurina Brunold las datas. Flurina Brunold è geologa e siva digl 2018 s’occupescha ella cun la bova da Brinzauls. Flurina Brunold mossa differents craps tg’èn nias perfuros aint igl territori da Brinzauls. Regularmaintg maseira Flurina Brunold quant’ava tgi sorta actualmaintg digl tunnel da sondagi. Regularmaintg maseira Flurina Brunold quant’ava tgi sorta actualmaintg digl tunnel da sondagi. Flurina Brunold sot Brinzauls: i sa tracta dad egna dallas perfuraziuns d’observaziun noua tg’ella maseira igl spievel d’ava aint igl crepel.

Patricia Rolinger bandunga la Tgesa da vigls e da tgira Envia ad Alvagni siva d’aveir mano chella durant tschintg onns. Ella surpeglia a parteir digls 1. da schaner 2024 la direcziun digl center dalla Fundaziun Centrum Guggerbach a Tavo, igl directour partent Urs Tobler vo an pensiun, ègl nom ainten ena communicaziun allas medias. Durant igls davos tschintg onns vegia Patricia Rolinger transfurmo igl Envia ad Alvagni an ena tgesa da vigls e da tgira bagn organisada cun instrumaints da management moderns, ègl nom pinavant ainten la communicaziun. Siva digl onn 2020 magna ella – scu manadra an en mandat dobel – supplementarmaintg igl Center da tgira Glienda ad Andeer. Las suprastanzas digl Envia e da Glienda vignan ad elaborar bagnbod ena schliaziun per la successiun da Patricia Rolinger. (cdm/fmr) Patricia Rolinger bandunga siva tschintg onns igl Envia ad Alvagni.

A parteir da gievgia anfignen dumengia sa preschainta igl Ensemble Vocal Origen quatter gedas agl auditori. Alla tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia interpretescha la furmaziun l’ovra «Lux Aeterna», messa an notas digl cumponist Györgi Ligetis. Igl Ensemble Vocal Origen stat sot la direcziun da Clau Scherrer, tg’è siva digl 2005 igl directour musical digl pi grond festival da cultura digl Grischun. Igls quatter concerts da passiun èn igls davos concerts da chel gener tgi vignan interpretos ainten la tor cotschna cun svaneir ella alla fegn d’avost 2023. Cumposiziuns per 16 vouschs Da santeir èn chellas quatter seiras ena veira revoluziun dalla musica da chors. La cumposiziun messa an notas per 16 vouschs pretenda concentraziun cumplagna dalla furmaziun. Ella è fitg pretensiousa e d’interpretar ella è ena veira sfeida, er per en ensemble vocal dalla classa superioura scu chel d’Origen cugl dirigent capavel Clau Scherrer. La prevendita pigls quatter concerts conferma tg’igl interess per chels è fitg grond davart digl auditori. I dat bagn anc varsaquants bigliets singuls cun ena excepziun digl concert dalla sonda tg’è gio occupo cumplettamaintg. (fmr/gns) Datas digls concerts da passiun: gievgia, igls 30 da mars 2023, 19.30; venderde, igls 31 da mars 2023, 19.30; sonda, igl 1. d’avregl 2023,19.30; dumengia, igls 2 d’avregl 2023, 19.30. Detagls: www.origen.ch. Pigl Ensemble Vocal Origen on li igls davos concerts da passiun alla tor cotschna sensom igl Pass digl Gelgia.

A caschung dalla radunanza da delegos da cant cantunala a Vaz Sot èn nia onoros tranter oter veteranas e veterans. Tgi tgi appartigna 30 onns ad en’uniun da cant vign onoro scu veteran cantunal, chels tgi appartignan perfign 35 onns ad ena tala uniun vignan onoros scu veterans federals. Er enqualtgi cantadour da Surmeir è nia onoro l’emda passada a Vaz Sot. Veterans cantunals (30 onns) Meinrad Collet (Chor viril Riom-Parsonz-Cunter) Filip Dosch (Chor viril Riom-Parsonz-Cunter) Domenic Sonder (Chor viril Salouf) Veterans federals (35 onns) Sandro Bellini (Chor viril Riom-Parsonz-Cunter) Lorenz Krättli (Chor viril Riom-Parsonz-Cunter) Marc Mareischen (Chor viril Riom-Parsonz-Cunter) (fmr/sab)

Igls proxims dus onns stattan ples festivitads ed occurrenzas segl program digl Chor viril baselgia Savognin. Festivo vign igl giubileum da 175 onns. Remarcabel è tg’igl chor è nia fundo igl 1849 betg forsa d’en om, mabagn d’ena donna: Sabina Escher de Latour. 175 onns activitad cantica e chegl sen en nivel remarcabel, chegl è bagn ena immensa prestaziun per en chor viril. Anc oz è igl Chor viril baselgia Savognin sanadevel e frestg ed è uscheia igl pi vigl chor digl Grischun tg’è anc activ. Fatg igl fundamaint igl 1849 per ena veta da 175 onns digl chor giubilar ò betg en om, mabagn cun Sabina Escher de Latour, ena donna. Ad ella èn crudadas ad ureglia las vouschs virilas e sonoras digls omens da Savognin, uscheia tg’ella ò gist fundo igl Chor viril baselgia Savognin ed er surpiglia per ples onns la direcziun da chel. Igl chor è er cun 175 onns anc adegna ena ferma pitga culturala per la vischnanca. An chels prest 18 decennis ò igl chor gia nundumbrevels success e chegl sen camp local, regiunal, cantunal, naziunal ed er ordvart la Svizra. Betg gia schi blers dirigents Mess accents scu dirigents digl Chor viril baselgia on an chels 175 onns Sabina Escher de Latour, Stefan Wasescha, mort igl 1925 ed alloura igl uestg Georgius Schmid von Grüneck (1851-1932). Davent digl 1903 anfignen tar la sia mort igl 1948 è igl chor sto sot la direcziun digl scolast indigen Peder Spinatsch. Per diesch onns on divers scolasts dirigia igl Chor viril baselgia Savognin. Igl 1957 ò alloura scumanzo la gronda èra da Rudi Netzer scu dirigent. El ò, schi lagn deir uscheia, furmo durant igls sies 46 onns scu dirigent igl chor uscheia, scu tg’el sa preschainta oz: en fitg bung chor da vischnanca. Cun Rudi Netzer scu dirigent è igl chor ia da success a success ed ò interpreto tranter oter cun blera saveida l’ovra «Passio Nova», messa an notas da Gion Antoni Derungs. Vicedirigent è sto Gion Giatgen Steier barmeir, e chegl digl 1957 anfignen igls onns 90. Gionign Arpagaus ò surpiglia igl post da vicedirigent e tgiro siva da lò, an collaboraziun cugl dirigent Rudi Netzer, cunzont la litteratura cantica da tradiziun e la litteratura cantica lategna. Digl 2003 anfignen igl 2010 èn Gionign Arpagaus ed igl musicist indigen Jürg Wasescha stos responsabels per la direcziun digl Chor viril baselgia Savognin. Siva digl 2010 stat igl Chor viril baselgia Savognin sot la batgetta exemplarica da Gianign Arpagaus. El è en dirigent verso, stimo da vigl e gioven ed en om tgi veiva pigl cant u detg oter pigl chor giubilar da 175 onns. Cun el ò igl Chor viril baselgia Savognin interpreto igl 2017 cun fitg grond success l’ovra «La veia dalla crousch», cumponeida d’Alvin Muoth, tenor igl text digl poet Peder Cadotsch barmeir. L’ovra è sainza dubi egna dallas pi belas tg’è neida messa an palpieri cun text rumantsch. Registraziun digl requiem da Georgius Schmid von Grüneck Aint igl Grischun dattigl strousch en chor tgi tgira schi minuzious igl cant sacral scu igl Chor viril baselgia Savognin. Sa fatg en nom ò la furmaziun da cant cunzont er cun cantar – e chegl anc oz, e siva da decennis – tar mintga messa da bara, la messa da mort, igl requiem, igl qual Georgius Schmid von Grüneck ò mess an notas igl 1911. Per chella prontadad da cantar tar mintga messa da bara igl requiem è d’attribueir grond respect agls cantadours cun lour dirigent Gianign Arpagaus, chegl tgi vign er fatg da ples varts. An connex cugl onn da giubileum da 175 onns registrescha igl Chor viril baselgia Savognin igls 22 d’avregl 2023 la messa da bara, per edeir alloura en disc cumpact. Ultra da chegl dattigl aint igl Museum regiunal a Savognin er en’exposiziun deditgeida agl chor giubilar, en’exposiziun an texts e maletgs. Chella scumainza igl davos da zarcladour 2023 e cozza 12 meis. Blers onns – bleras festivitads Las festivitads 175 onns Chor viril baselgia Savognin èn planisadas scu suandontas: Sonda, igl 9 da december 2023, baselgia da Nossadonna, Savognin Concert da commemoraziun e d’advent Sonda, igls 3 da favrer 2024 Concurrenza naziunala per chors a Coira Sonda, igls 24 da favrer 2024, sala Grava, Savognin Seira da film e da divertimaint Dumengia, igls 5 da matg 2024, baselgia Nossadonna, Savognin Messa da festa Aton 2024 Festa interna per cantadours, partenarias e famiglias Igl logo tgi vign ad accumpagner igl Chor viril baselgia Savognin durant igl antier onn da giubileum 175 onns. Avant seis onns ò igl chor canto l’ovra «La veia dalla crousch» er ainten la baselgia dalla sontga Crousch a Coira.

Ainten la regiun da vacanzas da Lai duessigl dar venavant occurrenzas da sport. Events da sport tg’èn turisticamaintg pi relevants on pero prioritad. Ossa è sen meisa igl sboz dalla strategia d’events 2030. Igls davos 15 onns è la regiun da vacanzas da Lai s’avanzada tar en li cun en bung nom per organisar bagn occurrenzas da sport internaziunalas. Ples gedas on gia li a Lai igl final dalla Cuppa mundiala da skis e cursas da chella cuppa. A Lantsch èn stadas ples gedas cursas dalla Tour de ski e cursas internaziunalas da biatlon, scu per exaimpel igl 2020 igls campiunadis mundials da biatlon digls juniors. Igl schaner passo on gia li alla Roland Arena a Lantsch igls campiunadis da biatlon d’Europa. Vetiers ò Lai er organiso diversas cursas da bike dalla Cuppa mundiala da bike ed igl 2018 schizont igls campiunadis mundials da bike cun la gronda victorgia da Nino Schurter. Realitad è tgi blers indigens a Lai e cunzont er en bel domber da giasts èn betg schi incantos tgi la regiun da vacanzas da Lai segna adegna puspe per l’organisaziun d’occurrenzas da sport internaziunalas. En tema èn adegna puspe igls costs, la dumonda schi chellas occurrenzas da sport cun ena gronda dimensiun portan ansomma ensatge alla regiun ed igl fatg tgi vignan tralascheas oters events, scu per exaimpel occurrenzas culturalas. En pool da finanzas Tenor la strategia d’events 2030 dalla regiun da vacanzas da Lai duessigl dar venavant occurrenzas ainten la regiun, dantant angal occurrenzas tg’èn turisticamaintg relevantas. Chels events duessan er neir sustignias finanzialmaintg e chegl cun l’introducziun d’en schinumno pool da finanzas (Eventpool). Finanzialmaintg participo a chel pool da finanzas per occurrenzas è igl cumegn da Vaz cun 70%, igl cumegn da Churwalden cun 20% ed igl cumegn da Lantsch cun 10%. Tge somma tgi chel pool da finanzas cumpeglia on igls cumegns anc da fixar. Maurin Malär, igl mastral digl cumegn da Vaz dei, tgi igls davos onns vegia igl cumegn sustignia occurrenzas da sport internaziunalas cun vers 600 ​000 francs per onn. I saptga er esser pussebel tg’en onn resta ena somma aint igl pool da finanzas, uscheia tg’igl proxim onn stetta a disposiziun ena somma finanziala pi gronda. Eneda tgi la somma da finanzas digl pool seia duvrada, vegian igls organisatours digls events da vurdar sez scu neir sur las rundas. Betg part dalla strategia d’events èn occurrenzas dall’organisaziun culturala «Kultur-am-Pass», concerts annuals e teaters dallas uniuns localas. Chegl vot pero betg deir tgi igls treis cumegns sustignan aint igl avigneir betg las uniuns localas tg’èn da gronda valour per mintga vischnanca. Nizigier sinergeias Per l’organisaziun ed er la finanziaziun duessan esser responsabels igls purtaders privats (antradas bigliets, taxas da partenza, gastronomia, sponsoring e daners publics, daners tgi dereivan aint igl futur er digl pool da finanzas). La fegnameira cun chella nova strategia d’events 2030 è da nizigier sinergeias tranter igls purtaders ed organisatours dallas occurrenzas, igls cumegns (Vaz, Lantsch, Churwalden) e la Lai Marketing Support SA scu post da coordinaziun. Precisar ins less er igl catalog digls criteris per events pi gronds. Chels duessan neir tractos tots egualmaintg. Maurin Malär dei: «La nova strategia prevei tgi ainten la regiun da vacanzas da Lai duessigl dar pi pacs events, dantant events da qualitad, detg oter qualitad anvezza da quantitad». Simplifitgier la lavour administrativa Aint igl avigneir duess la Lai Marketing Support SA esser l’organisaziun da coordinaziun, schi vo per occurrenzas pi grondas. Maurin Malär dei tgi cunzont tar la finanziaziun e tar la lavour administrativa da grondas occurrenzas ins vegia constato posts tgi pretendan en migliuramaint. Gist perchegl duess neir simplifitgeida la lavour administrativa, schi vo per occurrenzas pi grondas ed er pi pitschnas. Chella lavour duess surpiglier la Lai Marketing Support SA. Simplifitgia vign cun la strategia d’events 2030 er la procedura da lubientschas ed igl process e la reservaziun dall’infrastructura. Las datas dallas occurrenzas on da neir inoltradas alla Lai Marketing Support SA ed agls treis cumegns per reservar chels deis, uscheia tgi dat betg collisiuns da termins. I dat er ena glista tge infrastructura tg’è avant mang e chegl per mintgign digls treis cumegns Vaz, Churwalden e Lantsch. Er chegl tgi pertotga igl sustign manual davart igls luvrants da cumegn e dalla Lai Marketing Support SA vign fixo cun la strategia d’events 2030. Daple peisa ins vot dar aint igl futur cunzont alla persistenza, alla restricziun per la populaziun tar occurrenzas pi grondas, agl impedimaint da traffic ed alla creaziun da valour. Egna dallas grondas occurrenzas tg’ò li ainten la destinaziun da vacanzas da Lai è la Tour de ski.

A Goms aint igl Valleis on gia li la fegn d’emda igls campiunadis svizzers da biatlon. Ord vista surmirana èn chels stos en success. Niklas Hartweg è nia dobel campiun svizzer e Silvano Demarmels è nia vicecampiun svizzer tigls giuvenils tar la cursa cun partenza da massa. La staschung da biatlon 2022/23 totga agl passo. A fegn è ella eida cugls campiunadis svizzers tg’on gia li aint igl Center Nordic a Goms. Ple u manc l’antiera elita naziunala da biatlon è sa participada a chels campiunadis svizzers da biatlon e chegl davent dallas categorias da giuvenils, juniors anfignen tar l’elita. Mess accents tar chels campiunadis svizzers ò cunzont Niklas Hartweg (Lai) cun davantar gist dobel campiun svizzer. Igl migler biatlet svizzer actual ò gudagnea la cursa da sprint e la cursa cun partenza da massa. Quatter gedas segl podest Niklas Hartweg ò termino las cursas da biatlon dalla IBU Cuppa mundiala 2022/23 cun esser sto gist quatter gedas segl podest. Igl biatlet da 23 onns ò gudagnea er igl classamaint general dalla categoria U25 dalla IBU Cuppa mundiala. Chegl è anc mai reuschia ad en biatlet svizzer. Eida a fegn è la staschung internaziunala da biatlon 2022/23 per el cun plaz 11 aint igl classamaint general dalla IBU Cuppa mundiala. Anc mai è en biatlet dalla Svizra sto rango schi anavant ainten la rangaziun finala dalla cuppa. Anfignen ossa ò Benjamin Weger gia chel «record» cun terminar la staschung da biatlon 2018/19 segl 14avel plaz digl classamaint general. Declasso igls concurrents Tigls campiunadis svizzers a Goms ò Niklas Hartweg an veir senn gist declasso igls sies concurrents e chegl ainten tottas dus cursas. Igl venderde ò el gudagnea la cursa da sprint cun ena distanza da 10 kilometers e chegl cun en avantatg da 97 secundas sen Jeremy Finello (Obergoms) e Serafin Wiestner (Trin). Eneda daple è Niklas Hartweg sa musso scu ferm tiradour cun betg far en sulet sbagl. Laurin Fravi (Lantsch) è nia 7avel ainten chella cursa. Declasso anc pi cler la concurrenza ò igl campiun svizzer alloura dalla cursa da sprint tar la cursa cun partenza da massa dalla sonda. La basa per la sia victorgia ò fatg Niklas Hartweg cun far en sulet sbagl da 20 schozs. Alla fegn finala ò el gudagnea la cursa e chegl cun en avantatg da passa dus minutas sen Joscha Burkhalter (Zweisimmen). Laurin Fravi è nia 8avel tiers tg’el ò fatg blers sbagls tigl sagettar. Tigls giuvenils è Silvano Demarmels (Salouf) nia vicecampiun svizzer tar la cursa cun partenza da massa. Segl nov campiun svizzer Remo Burch (Schwendi-Langis) perda el 67 secundas. Plascheir ò el tuttegna gia dalla medaglia d’argient e d’aveir termino la staschung cun en plaz da podest. Bungas prestaziuns digls biatlets e dallas biatletas digl Grischun Ma betg angal Niklas Hartweg e Silvano Demarmels on persvadia tar chels campiunadis svizzers, mabagn er oters biatlets e biatletas digl Grischun. Pigls atlets e las atletas tgi treneschan regularmaintg alla Roland Arena da biatlon a Lantsch e stattan er per part aint igl Grischun central ègl do ples medaglias: set dad ôr, treis d’argient ed egna da bronz. Turno a tgesa scu campiun svizzer è tranter oter er Jonin Wyss tgi stat a Nossadunnang, parta pero pigl Club da passlung Bual Lantsch. Igl biatlet da 19 onns ò gudagnea la categoria giuvenils 1 e 2. Fatg ples medaglias on er las soras Aita e Selina Gasparin tgi stattan a Lantsch. Dominatour digls campiunadis svizzers da biatlon 2023: Niklas Hartweg. Igl podest dalla categoria giuvenils tar la cursa cun partenza da massa. (da san.) Silvano Demarmels, Remo Burch e Jens Berger.

Siva da 12 onns scu presidenta è Claudia Ulber sa retratga, la sia successoura è Antonia Jörg. Durant 12 onns ò Claudia Ulber mano igl sies team da suprastanza e da gidantras dall’uniun da donnas. Dalla radunanza generala giubilara igl 2019 ò ella do ancunaschaint tgi ella vigna a sa retrer igl 2021 ord muteiv da limitaziun da taimp d’uffezi. Dalla radunanza generala digls 22 da mars 2023 aint igl Don Bosco è ella sa retratga ed Antonia Jörg ò surpiglia suletta igl presidi, siva d’aveir mano l’uniun dus onns an co-presidi. Cunchegl tgi Claudia Ulber è ossa betg ple ainten suprastanza on las preschaintas eligia Melanie Lenz scu assessoura, uscheia tgi la suprastanza è puspe cumpletta. Las ulteriouras commembras dalla suprastanza èn neidas reeligeidas unanimamaintg. Uniun cun bleras commembras giovnas L’uniun da donnas Lantsch/Brinzauls è siva dalla fundaziun igl onn 1979 en’uniun activa e vasta. Tuttegna ò l’uniun, scu bleras otras uniuns er, pers aint igl frataimp commembras e la vigliadetna media è carscheida. Igl 2018 è nia creo en flyer tgi è nia repartia e preschento a Lantsch ed a Brinzauls. La fegnameira da Claudia Ulber è stada dad aveir pigl giubileum da 40 onns er 40 commembras. Chella fegnameira n’ò ella betg contanschia digl tot, pero oz dombra l’uniun da donnas 43 commembras e surtot è la vigliadetna media relativ bassa, vot deir, tgi bleras donnas giovnas èn activas ainten l’uniun. Ainten la veta dalla vischnanca gioia l’uniun da donnas ena rolla centrala, perchegl tgi tar occurrenzas geidan adegna er las donnas. (vcd/fmr) Antonia Jörg ò surdo a Claudia Ulber en bon per far wellness ed en bel matg flours, persiva ò ella retschet da Claudia Ulber pigl sies nov uffezi igl mascottign da presidenta, en elefant.

Ainten la sala polivalenta a Surava ò l’uniun da donnas procuro per en bel sivamezde pigls seniors da Surava. Magler, bever, lotto, malager ed angivinar pleds, tschantar ansemen e discutar. Avant pacas emdas è rivada l’invitaziun agls seniors da Surava, chella è stada spitgeida da blers cun brama. Dumengia, igls 26 da mars 2023 ègl alloura sto schi gliunsch. Igls seniors anvidos èn nias beneventos dallas commembras dall’uniun da donnas. Las meisas èn stadas decoradas fitg bagn. Blers mangs fleissas on gia paragea pangigns garnias tgi èn nias sarvias. Lotto e flipp-chart Siva tgi tots on gia maglea avonda è suandada la «lavour», las dus rundas lotto. Vanessa Ostermeier e Simona Casutt on musso igls belezza prietschs ed igls cedels digl lotto èn nias repartias. Simona Casutt ò tratg las cefras, Vanessa Ostermeier las ò clamo ainten la runda, igls seniors on vurdo segls sies cedels ed èn sa legros mintg’eda, schi savevan far ena crousch sur la cefra. Tottanegna crudava igl pled «lotto». El niva controllo ed igl victour cuntaint dastgeva piglier ancunter igl bel premi. Siva da tanta «lavour» è nign tgi ò lia mantgantar da passar tigl buffet da dessert ed amplaneir igl plat tot tenor gost. Naturalmaintg on betg mantgea igl café ed igl té. Pero chels tgi on gia chinto tgi cun chel refrestg seia igl sivamezde fitto, è sa sbaglea. En flipp-chart è sto pront. Züsel Engler ò musso en pled, igl candidat ò gia da malager chel pled segl palpieri, e tots on antschet ad angivinar. Igl è sa musso tgi blers malegian fitg bagn ed igls pleds tschartgeas èn nias cattos an en hui. Alloura è stada fatga tot la lavour e tar café e turta è anc nia discurria venavant. En bel sivamezde, sponsoro ed organiso dall’uniun da donnas Surava – en grond plascheir per tot igls seniors. (da san.) Vanessa Ostermeier e Simona Casutt on procuro per en lotto plagn tensiun. Concentraziun cumplagna tigl lotto: Marino e Hedi Andreoletti. Ulteriours maletgs: stgema da far la barba, tgesa da tgangs, vendader d’autos e Rosmarie Balzer malegia en canaster da fretga. Tot è nia eruia. Tgi sò tge tgi Monika Fürsinger malegia? Ena stgela, ena gagligna: naturalmaintg ena stgela da gaglignas.

Igl suveran digl cumegn da Surses ò concedia dus credits an ena somma da stgers en milliun francs. Approvada è er neida la lescha davart igl adiever da fis artifizials cun stritgier en artetgel. Alla radunanza communala da glindesde seira èn stadas preschaintas 82 persungas cugl dretg da votar ed uscheia stgers 5 % digl suveran digl cumegn da Surses. An tavla è er sto igl consentimaint da dus credits per realisar dus projects. Caschuno nignas discussiuns e nia approvo sainza cuntervouschs è igl credit d’investiziun da 240 000 francs per la renovaziun dalla centrala termoelectrica sen distanza tar la serenera a Cunter. Davart digl cumegn è neida prefereida la varianta cun dus maschinas pi pitschnas anvezza d’ena maschina gronda. Tar revisiuns e disturbis pò cotras neir fatg adiever dalla sagonda maschina, uscheia tgi vo a perder nign gas da serenera. Sanaziun ed angrondaneida dalla veia da gôt «Gôt Grond» Igl 2020 è nia elaboro en studi per examinar l’equipaziun digl gôt aint igl territori tranter Tinizong e Savognin dalla vart sanestra dalla val. Las veias da gôt existentas èn strètgas e correspondan betg ple allas preteisas dad ozande. Da neir tiers alla lenna, da tagler chella ed er da manar davent ella è, ainten tschertas parts, tot oter tgi simpel. Planiso è da realisar ena colliaziun tg’è er carabla cun camiuns tranter la rezgia nova a Tinizong e l’anterioura rezgia a Savognin. Igl project cuntigna la construcziun d’ena nova punt (lenn e betun) sur la Gelgia aint igl territori dalla rezgia dalla Resurses SA a Tinizong. Pinavant la construcziun d’ena veia da gôt da radond 1,6 km dalla nova punt anfignen tar l’anterioura rezgia da Savognin aint igl territori da Sur Sarons. La nova equipaziun corresponda ad ena veia da gôt tgi pussibilitescha da transportar tot la lenna sainza svieidas anfignen tar la rezgia a Tinizong. La nova veia da gôt pussibilitescha igl access direct digl luvratori forestal a Tinizong agls gôts dalla flanca dalla val sanestra tranter Rona e Parsonz e facilitescha uscheia la lavour quotidiana digl menaschi forestal communal. Aint igl frataimp è igl project davanto pi impurtant cun la realisaziun dalla nova rezgia Resurses SA a Tinizong. Igl project vign realiso an dus etappas. Igls costs da chel project montan a 3,25 milliuns francs. Davart dalla confederaziun e digl cantun ins dastga chintar scu gio confirmo cun en sustign finanzial da 77 %. Uscheia restan pigl cumegn da Surses anc l’investiziun da 750 000 francs. Las 82 persungas preschaintas on approvo igl credit cun 76:1 vouschs e 5 abstenziuns. Prolungaziun digl contract d’amprest da 2 milliuns francs Igls 29 da matg 2018 ò la radunanza communala concedia alla Savognin Pendicularas SA en amprest sainza tschains da 2 milliuns francs an connex cun la construcziun dalla telecabina Savognin-Tigignas. Sa basond sen chel conclus è nia fixo en contract correspondent. Suandontas cundiziuns èn neidas fixadas aint igl contract d’amprest: la Savognin Pendicularas SA venda la sia part d’aczias dalla Surses Alpin SA anfignen igls 31 da december 2022 e restituescha igl amprest da 2 milliuns francs pigls 31 da december 2022 agl cumegn, u tg’ella tigna igl pachet d’aczias e restituescha igl import digl amprest an otra moda, u tg’igl cumegn da Surses surpeglia igl pachet d’aczias dalla Savognin Pendicularas SA anfignen igl pi tard la fegn 2022 pigl prietsch da stema respectivamaintg e maximalmaintg 2 milliuns francs. La situaziun actuala è la suandonta: anfignen igls 31 da december 2022 è igl amprest da 2 milliuns francs ni nia restituia ni tgi la Savognin Pendicularas SA vess pretandia tg’igl cumegn surpigless igl pachet d’aczias. Chegl per consequenza tgi la Surses Alpin SA è gio siva d’en taimp an tractativas concretas cun en cumprader potenzial. Per differents muteivs tardeivan las tractativas da compra. Per aveir taimp avonda per las tractativas e la vendita planisada dalla part d’aczias dalla Surses Alpin SA dumonda la societad acziunara dallas pendicularas da Savognin da prolungar igl termin per restitueir igl amprest per en onn. Alla proposta dalla suprastanza da sustigneir la dumonda da Savognin Pendicularas SA e da prolungar igl contract pigl amprest, sainza tschains, da 2 milliuns francs è nia detg EA e chegl unanim e sainza en sulet votum. Ulteriouras decisiuns Pinavant ò igl suveran approvo en barat da taragn a Cunter, chegl tranter Fredy von Büren e la Devonas Gips AG. Votants e votantas on er accepto la nova lescha davart igl adiever da fis artifizials. La suprastanza na pò betg lubeir excepziuns. Igl suveran ò decidia da stritgier igl artetgel otg, tgi vess previa tgi la suprastanza vess igl dretg da lubeir excepziuns per fis artifizials. Sot varia èn neidas varsaquantas dumondas pertutgont las lubientschas da carar sen las aclas, sen las alps e segl fons. Maximal 4.95 milliuns francs Dalla radunanza communala da glindesde seira ò Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses er infurmo scu tgi vo anavant cun l’arena da sport a La Nars. Uriundamaintg ò igl suveran gia delibero ena somma da 4,5 milliuns francs per chel project. Scu nia detg seia la carascheia da 10 % deplorablamaintg betg stada menziunada explicitamaintg cun calcular igls costs. Chegl è er stada la raschung tgi votants e votantas da Surses on gia da decider sur d’en credit supplementar dad 1,1 milliuns, en credit tg’è nia refuso digl suveran digl cumegn da Surses. Damai vess igl center da sport a La Nars custo totalmaintg 5.6 milliuns francs. Lavours scumainzan la stad Ossa cun eir danovamaintg sur igls codeschs e far l’egna u l’otra midada tigl project costa chel maximal 4,95 milliuns francs. Per spargner costs davainta igl nov bietg 4 m pi curt. Cotras vignan l’ustareia, las gardarobas ed otras stanzas pi pitschnas. I dat pi pacas fanestras, igl bietg vign betg construia schi ot e per chella raschung è pussebel da renunztgier a rampas e scalems aint igl conturn. Tiers tgi la cuschigna vigna pi pitschna e tigl material da construcziun vigna spargnea duess la qualitad betg neir alla curta, ò detg Leo Thomann. Cun las lavours da construcziun vign cuntinuo chesta stad, uscheia tgi igl antier bietg vess d’esser pront per la nova staschung d’anviern 2023/24, schi pussebel gio all’antschatta da november 2023. Las lavours tgi stattan anc avant costan 2,3 milliuns francs. Vot deir tgi anfignen ossa ins ò investo pigl project La Nars (glatsch e deposits) 2,6 milliuns francs. Da preschaint ins saptga tgi detta ena fitg gronda carascheia, dantant seia chella risguardada aint igl nov project, ò punctuo Leo Thomann. I dovra er betg ple ena nova votaziun per terminar igl project digl center da sport La Nars. (fmr/gns) Cun ena nova veia da gôt tranter Tinizong e Savognin è er pussebel da manar pi simpel la lenna per la nova rezgia a Tinizong. Ena visualisaziun digl nov bietg a La Nars, tgi sa disfranztgescha betg fit digl bietg uriund. Igls costs per sanar chella punt sur la Gelgia schean tar 1,950 milliuns francs.

Igls ustiers grischuns on gia, tiers la paca neiv, ena betg schi mala staschung. Chegl è nia alla gleisch tar la radunanza da delegos da Gastro Grischun da marde a Savognin. Persunal qualifitgia mantga anc adegna ed igl madem sa mossa tigl cutier per ampluias dalla gastronomia. Gastro Grischun è l’uniun tgi reunescha igls 998 ustiers digl noss cantun tgi dereivan da 16 secziuns. Parsoura dall’associaziun tgi dat gio siva digl 1914 è siva digl 2015, Franz Sepp Caluori (Coira). El è er deputo dall’Allianza digl Center ed ò uscheia en bung feil er tar la politica e betg angal tar la branscha da ­gastronomia sezza. Magnafatschenta da ­Gastro Grischun è Marc Tischhauser ­(Domat). Sa radunos a Savognin èn 150 delegos, delegadas e giasts per salvar la 109avla radunanza da Gastro Grischun. Preschaintas èn er stadas ples persungas dalla politica, dall’economia e digl turissem. Represchento la regenza grischuna ò cunsiglier guvernativ Marcus Caduff. Gia li ò la radunanza agl «Jufa Hotel» ed igl giantar agl hotel Piz Mitgel. Metter er igls ampluias pi ferm aint igl center Per cattar persunal qualifitgia avonda exista nigna schliaziun ideala ò punctuo Franz Sepp Caluori. Er a curta vista existan nignas schliaziuns per migliurar la situaziun da ­persungas qualifitgeidas. Ideias seian bagn avant mang, ma decisiv seia da realisar ­chellas e chegl an cuminanza, ò menziuno igl president da Gastro Grischun. D’augmentar l’attractivitad scu patrung seia igl nov ­marketing. Betg angal igl giast duess star aint igl center, mabagn er igls collaboratours e las collaboratouras, ò managea Franz Sepp ­Caluori. Augmentar la productivitad cun ­nizigier las pussebladads dall’automatisaziun per pudeir porscher igl madem ­sarvetsch ed incantar igls giasts er cun pi pac persunal. Sen scalem statal duessan pensiunos neir ­deliberos dalla taglia da gudogn, uscheia tgi stessan, aglmanc parzialmaintg, anc a disposiziun ad ustiers e hoteliers scu ampluias. Bungas cundiziuns da basa per structuras digl de favorevlas tg’èn disponiblas er la seira e la fegn d’emda mantgan. «Indispensablas èn er la modernisaziun e la flexibilisaziun dallas cundiziuns da basa digl dretg da ­luvrar», ò detg Franz Sepp Caluori. Da ­promover seian er cooperativas per la construcziun d’abitaziuns, per tgi dess daple ­abitaziuns paiablas per persunal ed er per indigens. ­Ultra da chegl vessigl d’esser ­pussebel da duvrar bagns immobigliars ­nunutilisos ainten zonas d’industreia per far or da chels abitaziuns per persunal e per ­indigens, ò detg igl parsoura da Gastro ­Grischun. El è schizont nia concret e detg tgi chegl savessan esser bietgs communals veids, scolas e schizont hotels. Piglier an mang chegl seia angal pussebel an collaboraziun cun oters partenaris ed er cun otras branschas, ò managea Franz Sepp Caluori. El ò er menziuno tgi la gastronomia grischuna dovra aint igl avigneir generalists e collaboratours e collaboratouras flexibels. Ultra da chegl savess er la gastronomia aint igl ­Grischun profitar da persungas tgi fon ena midada professiunala, schinumnos ­«Quereinsteigers» u magari er da persungas tgi ­dereivan digl exteriour e fetschan en ­amprendissadi scursania. La gastronomia grischuna è ena ferma pitga Leo Thomann, igl mastral digl cumegn da Surses ò purto igls saleids dalla populaziun all’antiera raspada radunada. An pled e maletg ò el preschento igl cumegn. A pled è er nia Tarzisius Caviezel, igl president digl ­cunsegl grond. La gastronomia grischuna ­seia d’immensa impurtanza pigl turissem, per l’economia ed er per l’identitad digl ­Grischun. El vegia grond respect digls bungs hospitants e dallas bungas hospitantas ed er da lour lavour, ò punctuo igl pi «ot» ­Grischun. La gastronomia seia er ena branscha represchentada quasi ainten mintga vischnanca e chegl seia en fatg plaschevel. Massimo Suter, igl vicepresident da Gastro Suisse ò detg tgi betg angal tar la gastronomia e la hotellareia mantga persunal qualifitgia er an otras ­branschas seia chegl igl cass. Chegl er schi vigna pretandia davart dallas medias tgi ­chegl seia igl cass angal tar la gastronomia. Gia ena bunga staschung An discurs cun ples ustiers ed ustieras è sa musso tgi els ed ellas èn an general cuntaints cun la staschung d’anviern tgi sa catta ainten la fasa finala. Ins vegia bagn profito dalla ­paca neiv cun renunztgier blers giasts agl eir cun skis e persiva eir orsoura a giantar u a tschagna. Er chegl tgi pertotga la consumaziun vegian igls giasts betg vurdo segl ­prietsch e pusto savens angal igl migler or dalla ­cuschigna ed igl pi bung or digl schler. Plagn speranza èn ustiers ed ustieras er tgi detta ena bunga staschung da stad, schinavant tgi l’ora sa preschainta scu igls davos meis.Franz Sepp Caluori, igl president da Gastro Grischun durant igl sies pled da bavegna.Fotos Gion Nutegn Stgier Er la politica è stada represchentada alla radunanza da delegos. (da san.) Leo Thomann, mastral da Surses, cunsiglier guvernativ Marcus Caduff, Tarzisius Caviezel, deputo e parsoura digl cunsegl grond scu er cunsigliera naziunala Anna Giacometti. Franz Sepp Caluori, igl president da Gastro Grischun durant igl sies pled da bavegna.

Passa 70 onns rimna la Biblioteca naziunala a Berna la gasetta «La Pagina da Surmeir» (PdS). Radond 50 codeschs liias cuntignan las gasettas tgi dattan perdetga davart chegl tg’è curria e passo igls davos decennis an Surmeir. La FMR ò fatg ena viseta aint igl archiv sutteran a Berna e sfiglia ainten enqualtgi PdS bunamaintg amblidada. Michael Hunziker stat an peis davant igl computer aint igl sies biro segl amprem plang dalla Biblioteca naziunala a Berna. El tigna ainta mang «La Pagina da Surmeir» digls 16-03-2023 (la data dad oz), signeida cun «emda 11/77avla annada». Rivada è chella ozandumang cugl pot. «Igl noss pot è simplamaintg en pitschen camiun», dei igl manader digl sarvetsch periodica. Igl è chel sarvetsch dalla biblioteca tgi rimna nundumbrevlas gasettas, revistas e periodicas cumpareidas an Svizra ni tgi on en connex cun la Svizra. Ed egna da chellas è «La Pagina da Surmeir» (PdS). Egna da 10 000 gasettas Oz è gievgia, en de tgi cunzont gasettas e revistas jamnilas cumparan, tradescha Michael Hunziker. Cura tgi la camiunetta dalla posta ò scargea tot igl material vignan las plomas cun tot las gasettas segl plang da Michael Hunziker e sias collaboratouras e collaboratours. «Nous elaboragn ellas tenor ploma», dei el. Or dad egna da sias plomas tg’el ò oz aint igl sies biro tgita tranter «Il Grigione Italiano» e «Wiggertaler» er «La Pagina da Surmeir». Cun en sistem digital fitg cumplex vign la raschaint-nova ediziun registrada cun data. «Igl cataloghisar è da grond’impurtanza per la cattar puspe e saveir identifitgier, nous vagn mecta bler material, gl’è mianc schi simpel da cattar puspe en exemplar», tradescha Michael Hunziker. Cun «mecta bler» manegia el 10 000 differentas gasettas e revistas tg’els rimnan pigl mument. «Nous vagn er da chels tgi èn saradas giu. Total vainsa radond 70 000 differents tetels.» Las gasettas e revistas ò la Biblioteca naziunala abuno scu persungas privatas er. «Radond 85 % survagnign nous gratuit, igl rest paiagn nous. An Svizra na dattigl nign’obligaziun da dar giu.» E la PdS? Michael Hunziker dat en tgit aint igl sistem. «Bleras gasettas localas survagninsa gratuit.» En batterdigl pi tard dat el sclarimaint: «Hoppla, chella stuainsa paer», dei el cun en reir ed agiunta, tg’els contracteschan betg per abunamaints. «Tot chegl tg’è rumantsch è en cass spezial» La PdS da chest’emda signescha Michael Hunziker cun risplei ed en nomer correspondent. Treis plangs pi angiu e damai sutteran, vign chella PdS deponeida ainten ena tgascha marcada cun «La Pagina da Surmeir» tgi sa catta tranter mellas ulteriouras tgaschas. Cò resta ella anfignen tgi la tgascha è plagna. «Chegl n’è betg anc igl archiv final», dei Michael Hunziker. Pi spert tgi la tgascha è plagna vignan las gasettas liaint lieidas an furma da codesch. Rimna la Biblioteca naziunala damai mintga «figlet» anc schi local? Ni pertge ò gist la PdS «l’onour» a Berna? Michael Hunziker: «La Pagina da Surmeir na stuessan nous betg rimnar tenor la nossa incumbensa da rimnar. Tot chegl tgi cumpara sen nivel naziunal e cantunal stuagn nous rimnar. Tenor incumbensa stuainsa aveir ena schelta represchentativa per ediziuns localas, seia chegl per differentas regiuns ni lungatgs. Tot chegl tg’è rumantsch è en cass spezial, chegl rimnagn nous an totta cass, perchegl tgi dat schi pac», dei Michael Hunziker. Igl regal PQ 8999 - 9237 Pi spert tgi la tgascha plagna è lieida an furma d’en codesch vo ella anc eneda en plang pi angiu aint igl archiv final. En li ampernevel, cunzont per da stad: 16° ed en’umiditad constanta dall’aria duessan procurar per en clima adatto pigl material archivo. Michael Hunziker magna per lung digls nundumbrevels regals spustabels. El sa ferma davant igl regal «PQ 8999 - 9237». Igl regal dalla PdS cuntigna radond 50 «codeschs» liias verds, angal igl amprem è bregn. L’amprema PdS è cumpareida igls 6 da zarcladour 1946. Igl archiv dalla Biblioteca naziunala scumainza cugl amprem nr. digl schaner 1950. E sa tractigl d’en inventari cumplet? «Na», conceda Michael Hunziker. En tgit aint igl catalog tradescha tgi diesch «paginas» mantgan, digls onns 1955, 2011, 2019 e 2022. Scu è chegl pussebel? «Schi rimnagn, alloura lainsa tottas. Las raschung per largias èn differentas», uscheia Michael Hunziker. I possa esser tgi en’ediziun na seia betg cumpareida e tgi els na saptgan chegl betg, ins saptga er betg adegna retschartger cun tantas gasettas. Savens geia pero er simplamaintg a perder en’ediziun, ni tar la posta ni er ainten tgesa. Registro nigns amprests E tge capeta ossa cun las «paginas» da 73 annadas resp. igls 50 codeschs liias? Michael Hunziker: «An general ischans pitost ena biblioteca archivara. Ins stò schon aveir en interess spezial per neir tar nous ed amprestar ena gasetta speziala.» El remartga, tgi na seia betg pussebel d’amprestar gasettas per piglier a tgesa, mabagn angal agl li. E cura è la PdS neida amprestada la davosa geda? Schi simpel na seia chegl mianc d’erueir. Siva dus telefons ò el sclarimaint: «Siva digl 2018 vainsa en nov sistem per amprestar, segl vigl resp. datas statisticas na vainsa nign access ple. Ia sa pero deir, tgi siva digl november 2018 n’è ‹La Pagina da Surmeir› mai neida amprestada via sistem digital.» El remartga pero, tg’ins possa er via cedel a moda manuala amprestar agl li ena publicaziun. «Tar chella moda d’amprestar na vign betg registro da tge publicaziuns tgi sa tracta.» Damai, tgunsch pussebel, tg’è nia sfiglia ainten l’egn u l‘oter «codesch» liia dalla PdS igls davos onns, en mussamaint digital na dattigl dantant betg. Ensatge pero è cler: oz, gievgia igls 16 da mars 2023 è nia sfiglia – forsa per l’amprema geda – aint igl pi vigl codesch dalla PdS tgi sa catta aint igl archiv dalla Biblioteca naziunala. Igl archiv final. Sfigleida tras differentas ediziuns dalla PdS. Sfigleida tras differentas ediziuns dalla PdS. Sfigleida tras differentas ediziuns dalla PdS. Sfigleida tras differentas ediziuns dalla PdS. La pi viglia PdS archivada ainten la Biblioteca naziunala – signeida cun schaner 1950. Ainten chel regal spustabel sa cattan igls radond 50 codeschs liias verds cun La Pagina da Surmeir. Ainten chel regal spustabel sa cattan igls radond 50 codeschs liias verds cun La Pagina da Surmeir. La tgascha è gio prest plagna, alloura vign ella lieida an furma d’en codesch. Michael Hunziker registrescha «La Pagina da Surmeir» aint igl sistem digital. Las plomas cun gasettas spetgan da neir registradas avant tg’ellas von aint igl archiv dalla Biblioteca naziunala.