La conferenza da la plazza aviatica Samedan ho finelmaing appruvo il quint 2022. Quel d’eira gnieu criticho da la cumischiun da gestiun pervi dad intransparenza. Causa differents puncts d’eira la tractanda gnida spusteda. Critica ho que do pustüt a reguard cumpetenzas da deliberer pajamaints, surder lavuors e lavuors in connex cun la realisaziun dal proget d’üna nouva plazza aviatica a Samedan. Cun la decisiun da marculdi illa tschanteda da la Conferenza Plazza aviatica es uossa serro giò quel tema intuorn ils scumpigls a reguard la collavuraziun cun la cumischiun da gestiun. (rtr/fmr) La conferenza da la plazza aviatica Samedan ho appruvo il quint d’avaunt duos ans.

In mardi saira haun ils iniziants surdo a la vschinauncha da Segl las suottascripziuns per l’iniziativa «Prüma abitaziun resta prüma abitaziun». Chi sajan totelmaing gnidas surdedas 137 suottascripziuns, ho dit la presidenta cumünela da Segl, Barbara Aeschbacher. Necessari per ün’iniziativa cumünela sun 40 suottascripziuns. Las autoriteds cumünelas haun uossa da verificher, scha las suottascripziuns sun valablas – ed impü da decider sur dals prossems pass, uschè per exaimpel scha’l cuntgnieu da l’iniziativa sto auncha gnir examino dal Chantun. Intaunt nun es il text exact auncha gnieu publicho. Tenor Attilio Bivetti, ün dals iniziants, as basa l’iniziativa ferm sülla ledscha sbütteda quista sted e voul primarmaing eviter cha prümas abitaziuns possan gnir müdedas zieva 20 ans in seguondas abitaziuns. (fmr) Ün comitè voul chi detta üna votaziun davart la dumanda dal mantegnimaint da prümas abitaziuns.

In mardi saira ho ün automobilist sün la via principela a Segl stuvieu schmetter sieu intent da surpasser duos veiculs causa cuntratrafic. Sieu auto es rivo sur via oura ed es ieu a cupichas. Il manaschunz taliaun da 46 ans d’eira a las 17.45 in viedi sün la Via Malögia H3 lung il Lej da Segl. Tar il Plaun dal Crot ho’l cumanzo a surpasser ün auto scu eir ün bus. Cun far que ho’l constato ch’üna camiunetta gniva incunter ed es svio oura a schnestra sün üna s-chamgia. A la fin da quista plazza es l’auto rivo sur la s-chamgia oura e giò dad üna scarpada. Il veicul es ieu püssas voutas a cupichas e collido alura cun ün bös-ch. L’hom ho pudieu sortir da l’auto sainza feridas. La Pulizia chantunela dal Grischun intercurischa l’andamaint exact da l’accidaint. (cdm/fmr) L'auto dal manaschunz taliaun s'ho fermo in costas.

La plazza aviatica Samedan porta guadagn e lavur in Engiadin’Ota. Ün nouv stüdi nomna uossa las cifras correspundentas: L’eroport porta an per an arduond 200 milliuns francs schmerdsch e 1000 plazzas da lavur illa regiun. Cha la plazza aviatica da Samedan es ün factur important per l’economia regiunela, nu metta üngün propi in dumanda. Ma quaunt schmerdsch e quaunta lavur sun d’attribuir a quist eroport regiunel? – Scu cha la cumischiun administrativa da l’eroport regiunel, la INFRA RFS, ho comunicho in marculdi, sun las dimensiuns vaira remarchablas, scha’s piglia sül seri ils resultats d’ün nouv stüdi da l’Universited da San Galla. Quel stüdi vain a la conclusiun cha la plazza aviatica generescha arduond 200 milliuns francs schmerdsch l’an e ch’ella garantescha var 1000 plazzas da lavur illa regiun. E tuot que lascha natürelmaing augmanter las entredgias d’impostas per las vschinaunchas, da las quelas tuot la populaziun po profiter a la fin. Ün pilaster per il turissem da luxus Da granda importanza saja la plazza aviatica impustüt per il turissem da luxus, ho scrit la Infra RFS in sia comunicaziun. Ils giasts da quel segment – e chi viagian in Engiadina sur l’eroport – genereschan an per an ün schmerdsch da 174 milliuns francs illa regiun, dand our raps in hotels, restorants, butias u tar l’industria da fabrica. Cha impustüt per l’hotellaria locala da tschinch stailas sajan ils «giasts aviatics» üna cliantella importanta chi porta arduond ün terz dal schmerdsch da quel segment. La plazza aviatica renda eir attractiva la regiun per possessuras e possessuors da seguondas abitaziuns, ils quels investeschan eir darcho raps in lur immobiglias – an per an almain 32 milliuns francs. Il stüdi elavuro per incumbenza da la Infra RFS as focussescha be süls effets economics, ma el renda eir attent cha la publicited (p.ex. vschinaunchas, Viafier retica e las pendiculeras da la regiun) profitan da la plazza aviatica, inua cha sun eir staziunedas impraisas d’elicopters. Causa cha quellas impraisas sun in val, possan gnir spargnos var 1,3 fin 2 milliuns francs per transports da materiel ubain tar la protecziun da lavinas. Il stüdi da l’Universited da San Galla – accessibel sur la pagina «unserflugplatz.ch» – ho consulto rapports annuels e statisticas, ed ho eir fat intervistas cun actuors ed acturas da l’economia e dad instituziuns publicas, scu cha la Infra RFS ho fat a savair in marculdi. (cdm/fmr)

Il proget per üna nouva scoula a Malögia es ün pass inavaunt. La radunanza cumünela da la vschinauncha da Bergiaglia ho appruvo ün credit da planisaziun da 650 000 francs. La chesa da scoula existenta nu spordscha pü avuonda spazi per tuot las scolaras ed ils scolars. Ultra da que ho la radunanza cumünela decis dad aderir ün credit da 3,3 milliuns francs per saner la sela polivalenta a Promontogno. (rtr/fmr)

Il champiunedi mundiel da «FIS Freestyle» chi ho lö la fin da marz dal prossem an in Engiadin’Ota dess attrer intuorn 70 000 spectaturas e spectatuors ed uscheja der schlauntsch al turissem. Lotiers vegnan 1500 atletas ed atlets. Que haun las organisaturas ed ils organisatuors dit düraunt üna conferenza da medias venderdi passo a Turich. Scha quels giasts supplementers stessan tuots üna not in ün hotel, significhess que ün plus da 7 % tar las pernottaziuns in ­Engiadin’Ota. Già l’an passo vaiva l’hotellaria da l’Engiadin’Ota noto intuorn 916 000 pernottaziuns – que es sto il meglder resultat daspö ses ans. (rtr/fmr) Pel champiunedi mundiel da freestyle nu gnaron be skiunzas e ­snowboardists in Engiadin’Ota, dimpersè eir üna pruna spectaturas e spectatuors.

Chi chi ho vöglia sün üna saireda interactiva e divertaivla cun texts interessants ed emoziunels, vain al sieu quist venderdi saira a l’ultim Poetry Slaym Ladin dal 2024. Tenor ün invid da l’Uniun dals Grischs (UdG) chi’d organisescha quellas occurrenzas sun poetry slams battostas poeticas, inua cha’ls slammeders e las slammedras haun temp be ses minuts per persvader il public cun lur texts, poesias, raquints. A la fin decidan ils spectatuors e las spectaturas cun lur applaus chi chi’d ho merito il premi, nempe la bunischma iva da Mia Iva. (cdm/fmr) La battosta da l’ultim Poetry Salm Ladin da quist an cumainza in venderdi, ils 22 november 2024 a las 20.00 i’l Zuoz Globe a Zuoz. Entreda libra, collecta. Scu eir già l’an passo ho eir quist an lö il finel dal Poetry Slam a Zuoz.

La mited schner 2025 ho darcho lö a San Murezzan la Crypto Finance Conference St. Moritz, inua cha’ls divers actuors dal muond da cripto as chattan per referats, discussiun ed ün barat. Quist an nu dessan però be ils 250 partecipants, chi’d haun survgnieu ün dals bigliet exclusivs profiter da la conferenza, dimpersè minchün chi’d ho interess da gnir a savair dapü dal muond da cripto. Il Bitcoin – la valüta da cripto la pü cuntschainta – es darcho plainamaing illas medias daspö cha Donald Trump es gnieu reelet scu president dal Stedis Unieus da l’America avaunt duos eivnas. Uscheja es daspö lo eir darcho creschieu la valur dal Bitcoin da var 58 900 francs sün var passa 81 000 francs ed ho uscheja darcho ragiunt ün nouv record. «Ils Stedis Unieus sun il pü grand marcho da finanzas sül muond. Suot Biden do que bgeras regulaziuns na cleras per cripto, ma que as dess uossa pera müder cun Trump», disch Nicolo Stöhr ed agiundscha: «Scha’ls Stedis Unieus defineschan reglas cun üna regulaziun clera e netta, alura do que eir dapü credibilited a las valütas da cripto.» L’Engiadinais, chi’d es creschieu sü a Madulain (guarda boxa) es il CEO da la Crypto Finance Conference St. Moritz (CfC St. Moritz) a San Murezzan, chi’d ho lö daspö l’an 2018 adüna in schner i’l Grandhotel Suvretta House. Insembel cun sia squedra da duos impiegos es el pel mumaint vi da terminer las preparaziuns per la prosma ediziun da la conferenza, chi’d ho lö dals 15 als 17 schner 2025. Ma che es insomma quista CfC St. Moritz, chi piglia part e che capita tuot düraunt ils trais dis a San Murezzan? Minch’an adüna be 250 bigliets «Fundo la CfC St. Moritz vaiva mieu frer Andrea-Franco Stöhr insembel cun ün collega e la prüma ediziun d’eira in schner 2018. Zieva ch’els haun già gieu grand success tar la premiera, haune tschercho a qualchün chi’s dedichescha plainamaing a l’organisaziun da la conferenza – ed uscheja sun eau gnieu tiers in meg 2018», declera Nicolo Stöhr. El agiundscha cha la conferenza hegia consciaintamaing adüna lö ün’eivna avaunt il WEF a Tavo per pudair güsta trer a nüz cha’ls «big players» sajan inamöd illa regiun düraunt il schner e paun uscheja cumbiner las duos occurrenzas. Ils bigliets per piglier part a la conferenza sun però minch’an limitos sün 250 töchs e cun que vöglian ils organisatuors mantgnair üna grandezza survisibla scu eir spordscher ün’atmosfera pü famigliera. «Da las annunzchas cha survgninsa fainsa üna schelta dals partecipants e que survegnan be var 13 % dals investuors ün ticket. Tar annunzchas da dittas fainsa adüna üna schelta tenor noss egens bsögns scu eir tenor l’importanza da la ditta», uscheja Nicolo Stöhr «Il sistem ecologic dal cripto» Il focus da la CfC St. Moritz es da spordscher üna plattafuorma per tuot ils invouts importants da la branscha. Que voul dir la part academica, cun la partecipaziun da l’Universited da Basilea, la part regulatorica cun bancas naziunelas e regulatuors scu eir las grandas dittas da finanziaziun tradiziunelas scu Julius Bär u BlackRock. Ed a la fin auncha las dittas e’ls investuors da cripto. Nicolo Stöhr disch: «Quistas quatter püttas sun per nus il sistem ecologic dal muond da cripto cha vulainsa mner insembel e svilupper. Sainza regulaziuns nu vo ünguotta, ma per pudair s-chaffir reglas chi funcziunan, haun tuot ils quatter actuors da gnir in discussiun e da s-chaffir imsüras chi faun sen e funcziunan.» Düraunt ils trais dis da la conferenza do que perque divers referats e discuors sül palc dal Suvretta House, inua cha 95 % dals partecipants e partecipantas passaintan tuot ils trais dis da la conferenza. «Eau bivgnaint minch’an la glieud per rumauntsch e vögl eir musser als partecipants l’Engiadina e nossa cultura. Que m’es fich important. Perque do que eir diversas excursiuns, inua cha vulainsa eir spordscher pussibiliteds per networking e discussiuns pü libras traunter ils investuors», uscheja il CEO da la conferenza. Render pü accessiblas las valütas da cripto A partir da quist an nu dessan però be ils 250 partecipants dal CfC St. Moritz profiter da l’occurrenza, dimpersè eir tuot ils interessos ed interessedas dadour il Suvretta House. Perque vegnan spüerts duos dis publics cun diversas preschantaziuns da l’Universited da Basilea in l’Hotel Monopol a San Murezzan. «Quels dis sun sün tudas-ch, gratuits e per minchün chi voul gnir a savair che cha cripto es insomma ed eir fer dumandas. Cun quista spüerta vulainsa fabricher giò barrieras e render pü dasper la tematica – impustüt eir a la glieud indigena», declera Nicolo Stöhr. Parallelmaing vegnan però eir spüerts duos dis – ils uschè numnos inudstry days – per persunas chi’d haun già gieu contact cul muond da cripto e sun activas in l’industria. D’introdür quists dis publics e’ls dis per l’industria nu dess tenor Nicolo Stöhr però be augmanter la spüerta, que ho eir ün ulteriur motiv. «Düraunt las ultimas ediziuns da la CfC St. Moritz ho que eir adüna darcho do occurrenzas a tuot San Murezzan, chi nu staivan in connex cun l’ufficiela conferenza e chi d’eiran per part dubiusas», disch Nicolo Stöhr ed agiundscha: «Nos bun nom dal CfC St. Moritz nu dess perque gnir abüso da glieud d’utrò, perche cha per nus es la buna qualited e da metter ad ir qualchosa in maniera seriusa il pü ot credo.» Dapü infurmaziuns davart la Crypto Finance Conference St. Moritz as chatta sülla pagina da web www.cfc-stmoritz.com. Suot la rubrica «Side Events» as po eir s’annunzcher pels dis publics, chi’d haun lö als 14 e 15 schner 2025 in l’Hotel Monopol a San Murezzan. Hockey, economia e cripto Nicolo Stöhr (*1984) es figl da gastronoms ed es creschieu sü a Madulain. Zieva la matura al Lyceum Alpinum Zuoz vulaiva el perseguiter üna carriera scu hockeyaner professiunel ed es perque ieu per duos ans a Friburg a giuver a hockey. A la fin nun ho que però funcziuno da pudair giuver sün livel professiunel ed uscheja es Nicolo Stöhr ieu zieva il militer a San Galla a la HSG per stüdger economia. Traunter il bachelor ed il master ho el fat ün viedi a Nicaragua ed ho lavuro ses mais sün üna finca da cafè per «survgnir üna vista sül muond our dad ün’otra perspectiva» scu ch’el disch. Cul master in tas-cha ho Nicolo Stöhr alura lavuro scu revisur tar Ernest and Young ed eir scu assistent da la direcziun da la ditta Rehau a Berna ed a Strasbourg, fin ch’el ho alura a la fin surpiglio in meg 2018 la plazza scu CEO da la Crypto Finance Conference St. Moritz. (fmr/cam) Nicolo Stöhr, il CEO da la Crypto Finance Conference St. Moritz. Nicolo Stöhr, il CEO da la Crypto Finance Conference St. Moritz. Nicolo Stöhr, il CEO da la Crypto Finance Conference St. Moritz.

La sted passeda essans mieu hom ed eau viagios cun ün van da Calgary fin a Vancouver, explorand las cuntre­dgias multifaras dal vest dal Canada. La visita dals Rockies es steda ün da noss puncts culminants, impustüt Jasper, ün lö ch’eau vulaiva adüna visiter, cun sieus pizs imposants, ils lejs clers e las cuntredgias vastas e sulvedgias. Ma la forza imprevisibla da la natüra ho müdo per adüna mia perspectiva da quist lö. Nus vaivans güst fat nos champ dadour Jasper, pronts per ans remetter ün po, da giodair la natüra cun üna bavranda, aunz cu preparer la tschaina. Cur cha’l temporel ho cumanzo, vains svelt tschercho refügi aint il van. Il temporel d’eira cuort, ma ferm. Cur cha la plövgia ho schmiss, sun eau ida oura – ed üna vista impreschiunanta m’ho spetteda. ll tschêl d’eira cotschen fö. Eau vaiva ün sentimaint da temma e d’intschertezza. Eau nu d’he auncha mê vis uschè qualchosa. Mieu hom ho pruvo da’m quieter, dschand da tschanter giò e da giodair il spectacul, ma internamaing savaivi cha qualchosa nu d’eira in uorden, cha nus d’eirans in prievel. In quel mumaint haun cumanzo ils elicopters a svuler directamaing sur nus our, minchün cun üna sadella d’ova per stüzzer il fö chi d’eira fich dascunter. Alura es svulo ün elicopter pü pitschen sur nus, sbalunzchand da dretta a schnestra. Eau nu savaiva in quel mumaint cha quist d’eira ün signel da prievel: Gè davent da cò! Be minuts pü tard vegnan las guardgias dal parc, dschand cha nus stöglians banduner immediatamaing il lö. Cur cha essans rivos tar la sortida, vains dumando a las guardgias, scha nus possans ir vers il süd scu insè planiso in duos dis. Sainza access a l’internet, nu pudaivans controller svess la ruta. Els ans haun dit cha l’unica via libra saja vers nordvest, vers British Columbia. Las vias per l’ost e vers süd d’eiran già serredas causa il fö chi’s magliaiva inavaunt fich svelt, laschand be ün’unica ruta per fügir. Nus vaivans reservaziuns pü al süd e dad ir vers nordvest prolungiaiva nos viedi per 700 km, ma nus nu vaivans üngün’alternativa. Nus d’eirans traunter ils prüms chi haun banduno il lö. La via davaunt nus d’eira libra. Guardand ­inavous i’l spievel da l’auto, vains vis üna cua infinita da glüschs chi ans seguiva, üna vista surreala cunter ün tschêl cotschen. Zieva circa 100 km essans rivos al parkegi dal Mount Robson Information Center, inua cha vains decis da passanter la not. Dapü e dapü veiculs sun rivos, tuot persunas evacuedas precis scu nus. Infra ün’ura s’ho il parkegi transfurmo in ün champ improviso. Nus vains finelmaing mangio qualchosa, discurrind cun otras persunas per incler che cha d’eira capito e che cha d’eira da fer. La prosma bunura, sainza avair infurmaziuns pü precisas, vains cuntinuo nos detur, tscherchand ün lö per tanker e per pudair avair access a l’internet, per savair dapü sur la devastaziun dal fö. Ils prüms rapports haun confermo la dimensiun da la catastrofa, cha’l fö as vaiva deraso sün ün territori da 36 000 hectaras, tizcho d’üna sajetta e vents ferms e favurieu da las cundiziuns süttas cha la sted choda vaivan creo. Passa 25 000 persunas sun gnidas evacuedas da la regiun da Jasper, ed ils pumpiers haun cumbattieu cunter flammas chi d’eiran fin a 100 meters otas. Quista bella regiun, ch’eau vulaiva adüna scuvrir, d’eira desdrütta dad ün fö da tela dimensiun cha nu’s po bod na imaginer. La devastaziun dal fö ho lascho nattas chi düraron ans, scha na decennis per guarir. Per me es quista experienza steda üna constataziun dulurusa da l’influenza da la müdeda climatica. Fös scu quist, chi d’eiran aunz reras catastrofas, vegnan adüna pü frequaints e pü intensivs, müdan las cuntredgias cha nus amains e mettan in prievel la vita da quels chi vivan lo. La perdita es bain dapü cu be bös-chs e sendas. A’s tratta da chesas ed algordanzas. Interas cumünaunzas staun gnir reconstruidas zieva quist evenimaint. La bellezza da la natüra ans piglia il fled, ma ella es eir fich fragila. Ella drouva nos sustegn, na be per nus, ma eir per las generaziuns chi vegnan. Il mumaint per agir cunter la müdeda dal clima nun es il futur, quel mumaint es uossa! Sandra Demonti è creschida si a Zuoz. Ella è proprietaria dad ina scola da sfunsada a Bali en Indonesia, viva però per part er a Montreal en il Canada. En la «Columna or dal mund» raquinta da temp en temp ina persuna da lingua rumantscha che viva a l’exteriur da ses mintgadi. Sandra Demonti

Els haun üna chesetta aint il god dals maruns in Bregaglia ed haun invido tschella saira ad üna marronata. Tschantos intuorn il fö, inua cha’ls maruns brastuleschan e nus tils spletschains, id eiran quist an pütost pitschens. Zieva la lavur ans vains – ad essans in set – tschantos intuorn maisa e giodieu il vin, ils maruns, la charn e’l chaschöl. Ad es gnieu a quel palaver cha tuot cugnuoscha, cò e lo as picla sü üna remarcha, oza la vusch e’s cuntradescha. Al cuort disput sur da l’absurdited da las dispüttas religiusas, fo Göri üna remarcha chi m’irritescha. Chi detta bainschi problems, am quinta Göri. Eau insist cha nu’s possa adüna gnir cun las excepziuns, cha la baselgia catolica nu possa neir gnir redotta süls cas singuls da preirs. – E fingià as d’eira per las palingornas sün oters pros. Il di zieva am scriva Göri dad ün pêr, el Egipziaun ed ella Svizra, chi’s vaiva chaso in Svizra, el lavuraiva tar la Swissair. Zieva cha’ls iffaunts d’eiran grands, haun els decis dad ir a ster in Egipta. Ch’el as sainta in Svizra adüna darcho discrimino. Ed hoz vivan els furtünos a Cairo. Che’s po imprender da quista situaziun? – Prüma da sclerir melinclettas pü svelt pussibel e seguonda: sur da la filosofia, la tschercha da la sabgentscha, as po discuorrer, sur da religiuns dvainta que difficil, perche cha minchüna pretenda dad avair be ella la vardet i’l sach. E cò po que svelt gnir a discriminaziuns ed a guerras. Romedi Arquint era ed è teolog, scolast e politicher. Tranter auter è el stà president da la Lia Rumantscha e da l’Uniun federalistica da las cuminanzas etnicas europeicas (UFCE). Romedi Arquint

La populaziun da Samedan ho elet in dumengia il president e la suprastanza cumünela per la perioda d’uffizi 2025 fin 2028. Pel presidi cumünel ho que be do üna candidatura, nempe quella dal president cumünel in uffizi Gian Peter Niggli. El es alura eir gnieu reelet cun ün bun resultat da 543 vuschs – la magiurited absoluta d’eira 290 vuschs. In tuot sun gnidas inoltredas 740 vuschs, 154 da quellas d’eiran vödas e set na valablas. Tenor üna comunicaziun da la vschinauncha da Samedan s’haun var 40 % da la populazun partecipos a las elecziuns da dumengia passeda. Per las elecziuns da la suprastanza cumünela ho que do ses candidaturas per ses sezs. Trais suprastants e suprastantas haun candido per ün’ulteriura perioda d’uffizi e tar las otras trais as trattaiva que da candidaturas nouvas. Uscheja sun Alice Bisaz, Gian Reto Melchior e Paolo La Fata gnieus reelets e da nouv faun Reto Roner, René Oswald e Duri Joos a partir da l’an chi vain part da la suprastanza cumünela da Samedan. (cdm/fmr) Gian Peter Niggli es gnieu reelet in dumengia per ün’ulteriura perioda d’uffizi scu president cumünel da Samedan.

A reguard la buna situaziun finanziela da la vschinauncha propuona la suprastanza da Samedan da redür il pè d’impostas dad 85 % sün 75 %. La vschinauncha da Samedan ho actuelmaing üna buna basa finanziela. Scu cha la suprastanza cumünela scriva in sieu pü nouv rapport, saja il preventiv 2025 gnieu tratto in duos tschantedas ed in seguit gnieu delibero per mauns da la radunanza cumünela dals 12 december 2024. Uschè muossa il büdschet ün surpü da var 3 milliuns francs pel 2025. Il quint d’investiziuns es calculo cun investiziuns da 3 milliuns francs per quist an ed ulteriuras investiziuns da var 8 milliuns francs fin l’an 2029. Redür diversas impostas Scu cha la suprastanza scriva pünavaunt, hegian ils debits pudieu gnir diminuieus marcantamaing düraunt l’ultim decenni. Uschè s’haun quels redüt da 56 milliuns francs l’an 2014 sün actuelmaing 7 milliuns francs quist an. Perque propuona la suprastanza cumünela da Samedan da redür il pè d’impostas per 10 % – nempe dad 85 % da l’imposta chantunela simpla sün nouv 75 %. Impü propuona la suprastanza eir da sbasser las taxas da basa pel provedimaint d’ova per bundant 40 % e las taxas da basa l’alluntanamaint da rüt per s-chars 45 %. Scu cha la suprastanza scriva, as dess uschè impü eir auncha augmanter l’attractivited da Samedan scu vschinauncha da domicil. Davart il preventiv e’l müdamaint dal pè d’impostas decida la populaziun da Samedan alura als 12 da december 2024 in occasiun d’üna radunanza cumünela. (cdm/fmr) La suprastanza cumünela da Samedan ho proponieu da redür il pè d’impostas dad 85 % sün 75 % da l’imposta chantunela simpla.

A San Murezzan ho il suveraun vuscho in dumengia davart üna revisiun parziela da la planisaziun locala in connex cun la zona «Talstation» da la pendiculera Signal. Scu cha la vschinauncha da San Murezzan scriva in üna comunicaziun, saja quella revisiun gnida appruveda cleramaing, nempe cun 916 vusch da SCHI cunter 138 vuschs da NA. Cun quista revisiun parziela da la planisaziun locala es gnida s-chaffida la basa per rimplazzer la staziun giò la val da la pendiculera Signal a San Murezzan Bagn, chi’d ho ün’eted da passa 50 ans. Lo prevezza l’Engiadina San Murezzan Mountains SA da fabricher ün stabilimaint multifuncziunel cun staziun per la pendiculera, butias, büros e spüertas da sport. (cdm/fmr)​​​​​​​ La populaziun da San Murezzan ho cleramaing accepto la revisiun parziela da la planisaziun locala in connex cun la pendiculera Signalbahn.

In occasiun d’üna radunanza cumünela a La Punt Chamues-ch es gnieu preschanto in venderdi passo il büdschet per l’an 2025. Quel prevezza expensas da var 10,3 milliuns francs ed entredas da var 9,8 milliuns francs. Scu cha la vschinauncha da La Punt Chamues-ch scriva in üna comunicaziun, do que quist surpü d’expensas da passa ün mez milliun francs causa ün credit supplementer pel Provedimaint da sandet Engiadin’Ota scu eir causa üna contribuziun pü ota per l’egualisaziun da finanzas. Las 26 abitantas ed abitants preschaints a la radunanza cumünela haun appruvo unanimamaing il preventiv per l’an chi vain ed haun eir decis da lascher il pè d’impostas tar 49 % da l’imposta chantunela simpla. Congualand las cundiziuns d’indemnisaziun da commembers d’instanzas e cumischiuns da tuot las vschinaunchas da la Regiun Malögia ho la suprastanza cumünela constato cha La Punt Chamues-ch ­peja pütöst poch. Perque vaiva la suprastanza fat la proposta d’augmanter las ­indemnisaziuns e las adatter a similas vschinaunchas. Eir quista dumanda ho la radunanza cumünela appruvo unanimamaing ed uschè es traunter oter gnida augmanteda la peja a l’ura da 40 francs sün 50 francs. (fmr/cdm)

In venderdi ho l’Uniun dals Grischs invido a l’ultima battosta poetica da quist an in occasiun dal format Poetry Slam Ladin. A Zuoz haun cumbattieu och slammeders e slammedras per la victoria e la butiglia iva, la quela a la fin ho piglio a chesa il Sursilvan Jürg Gautschi. Suot la bachetta da la suprastanta co-presidenta Gianna Duschletta ho l’Uniun dals Grischs (UdG) cumanzo principi da l’an 2023 ad organiser ils Poetry Slams Ladins. A la fin as tratta que d'üna «battosta poetica» inua cha’ls partecipants – ils uschè numnos slammeders e slammedras – prelegian ün text davart ün tema liber. Chi chi survain a la fin il pü grand applaus, quel u quella ho guadagno il poetry slam e po piglier a chesa il prüm premi – la tradiziunela butiglia iva. In venderdi passo – a l’ultim Poetry Slam Ladin da quist an i’l Zuoz Globe – ho il Sursilvan Jürg Gautschi pudieu persvader al public cun sieus duos texts davart dumandas e risattas. In ün’intervista cun la FMR ho Gianna Duschletta quinto davart ils motivs pel success dal format e cu cha que vo inavaunt l’an chi vain. FMR: Che füss Sieu lö preferieu per organiser üna saireda da poetry slam e perche? Gianna Duschletta: Que es üna buna dumanda. Ma que es greiv da dir, siand cha nus vaivans già fich buns e bels lös per noss poetry slams. A me nu vain güsta adimmaint ün lö, ma eau savess pütöst descriver la situaziun ch’eau am giavüsch per üna tela saireda. E che füss que alura per avair la drett’atmosfera? Eau sun adüna in tschercha da lös pachifics ed intims. Insè in quel sen cha la glieud as sainta scu sch’ella füss tar qualchün in stüva a tadler istorgias. E per esser sincera vainsa bod adüna chatto üna tela atmosfera – tschertas localiteds sun stedas main adattedas, otras dapü. Zieva la seguonda seria a quatter ediziuns s’haun ils poetry slams pudieu etablir i’l muond rumauntsch. Perche craja Ella cha quist format riva da persvader la glieud da visiter u parteciper a l’occurrenza? Cun que cha vainsa – cun excepziun da Zuoz – organiso ils poetry slams adüna in ün oter lö, es il format aunch’adüna magari nouv e fras-ch per la glieud dal lö. Perque pensi cha’l public hegia aunch’adüna interess e buonder e vegna perque a guarder. Ma que nun es gnieu pü simpel da chatter glieud chi’s partecipescha a las battostas poeticas ed uscheja d’he aunch’adüna dad ir in tschercha da slammeders e slammedras. Ma quist an vainsa eir gieu – da las 26 persunas chi s’haun partecipedas – trais chi s’haun annunzchedas our d’egen interess. E singuls s’haun eir partecipos üna seguonda vouta. La reacziun dal public es quasi tresour positiva. Üna chosa chi vain però cò u lo criticheda es il möd cu cha la victura u il victur vegnan tschernieus, nempe quel chi survain il pü grand applaus. D’eira quist möd tenor Ella adüna fair e che pensa Ella da quista critica? Que es uschè üna roba cul pled fair e forsa eir ün pô difficil d’eruir a la fin mincha vouta il victur cun l’applaus. Ma eau nu craj cha la victoria saja l’important pels slammeders u cha qualchün gniss be per guadagner. Prüma da tuot vo que per üna bella saira e quist’impreschiun d’heja fin uossa gieu tar tuot ils slammeders. Ma que s’ho forsa bainschi ün pô ün avantag dal lö, scha’s prelegia lo inua cha’s viva. Que chatti eir in uorden. Ma taunt a Bravuogn scu eir a Zuoz haun guadagno duos Sursilvans, uschè cha que nu tuorna insè neir na pü dal tuot. Uossa haun da quatter Poetry Slams Ladins dal 2024 guadagno duos voutas slammeders sursilvans. Sun quels in quel cas pü talentos cu’ls Ladins u cu as declera Ella quistas victorias? Pü talentos nu vessi dit, cun que cha tuot ils partecipants sun fich talentos. Forsa essans in Engiadina simplamaing eir fascinos dal cling dal sursilvan, u forsa nu vains neir na adüna inclet tuot que ch’els haun dit, que chi’ls ho a la fin do ün tschert avantag. Per rester sincers: que es bain flot cha que do eir glieud dad oters idioms chi ho plaschair vi da nossas battostas poeticas, e chi so, forsa ch’ün di pudains nus Engiadinais guadagner ils slams in Surselva. Vo que inavaunt l’an chi vain culs Poetry Slams Ladins? E scha schi cura ed inua? Schi, que vo inavaunt. Però ün pô in ün oter format. Siand cha l’organisaziun da quatter occurrenzas significha propi üna fich granda lavur vainsa decis da redür il numer da las ediziuns. Perque faronsa nus da l’UdG be duos poetry slams l’an chi vain, ün da prümavaira ed ün d’utuon. Il prossem ho lö als 14 marz 2025 i’l Pöschtli a Puntraschigna. Las slammedras e’ls slammeders chi haun cumbattieu i’l Zuoz Globe ( davous da schn.): Jachen Wehrli (moderatur), Nadja Hort, Janik Maskos, Carla Blumenthal Baumann, Annemieke Buob, Jürg Gautschi. (davaunt da schn.): Simo Bärtsch, Clara Hulsberger e Lorin Könz. Il Sursilvan Gürg Gautschi ho guadagno in venderdi passo a Zuoz l’ultim Poetry Slam Ladin da quist an. Gianna Duschletta, co-presidenta da l‘Uniun dal Grischs ed organisatura dals Poetry Slams Ladins.

Scu minch’an vers la fin da november invida eir darcho quista sanda la societed da musica da S-chanf a sia saireda da lotto tradiziunela. Tenor üna comunicaziun es per minchüna e minchün il prüm gir gratuit ed als furtünos spettan üna pruna bels premis. Düraunt la posa serva la Societed da duonnas S-chanf üna marenda. La saireda da lotto ho lö als 30 da november 2024 illa sela polivalenta da la scoula S-chanf e cumainza a las 20.00. (cdm/fmr)

Quista fin d’eivna organisescha Movimento – l’uniun chi s’ingascha per l’assistenza da persunas cun impedimaints illa regiun dal Grischun dal Süd – al marcho da Nadel tradiziunel a Samedan. Scu cha l’uniun scriva in üna comunicaziun, es il marcho in sanda, ils 30 da november ed in dumengia, ils 1. december 2024, da las 11.00 a las 17.00 in l’ospidel vegl a Samedan. Que vegnan vendieus üna pruna ogets cha’ls cliaints e las cliaintas da Movimento haun prodüt a maun i’ls lavuratoris protets. Que’s tratta da craunzs d’advent, textilias elavuredas a maun, cartulinas da Nadel, clinöz, chandailas, pastizaria e giovarets da lain. Pel divertimaint vain eir spüerta üna tombola cun premis attractivs scu eir ün’ustaria cun gianter, büfè cun tuortas, maruns e vin chod. Pels iffaunts do que la pussibilited da trer chandailas e da fer gös. Düraunt tuot ils duos dis dal marcho da Nadel vain impü organiso ün bus gratuit da la staziun da Samedan a l’ospidel vegl. (cdm/fmr)

La Regenza scriva in üna comunicaziun ch’ella hegia concedieu al Club da barchas a vela da San Murezzan üna contribuziun da maximelmaing 200 000 francs our da la finanziaziun speciela Sport per renover l’edifizi dal plazzel navel (chesa da club). Ils cuosts totels dal proget sun büdschettos cun var 1,22 milliuns francs. Daspö il 1941 es il Club da barchas a vela da San Murezzan collio fermamaing cun San Murezzan. El ho 226 persunas commembras activas. Da quellas sun 67 ill’eted da junioras. Per cha la tradiziun da naviger a vela possa gnir mantgnida eir pellas generaziuns futuras saja que tenor la comunicaziun da la Regenza indispensabel da saner l’edifizi chi datescha dal 1975. D’üna vart daro que dapü spazi da deposit pellas barchas dal club, da l’otra vart vegnan renovos ils indrizs sanitars scu eir las gardarobas ed a gnaro integro in l’edifizi ün local da scolaziun pels cuors da giuvenils. (cdm/fmr)

In occasiun d’üna radunanza cumünela a Zuoz ho la Viafier retica preschanto il proget da sanaziun da la staziun, chi vain realiso a partir da l’avrigl 2025. La Viafier retica (VR) ho da renover tuot sias staziuns da tren, surtuot per las adatter als bsögns da persunas cun impedimaints. Ma fin uossa es que be reuschieu a la VR da saner 50 da totelmaing 104 staziuns in tuot il chantun. La prosma staziun chi sto sül plan es cuntschainta, e que es Zuoz. Düraunt la radunanza cumünela in marculdi passo ho la VR preschanto a la populaziun da Zuoz il proget da renovaziun ed imbellimaint da l’areal. Proget da 24,5 milliuns francs «Il proget es bain coordino cun la vschinauncha – que chi’d es ün bun cumanzamaint. Ed ün bun cumanzamaint significha in generel tenor me eir ün bun andamaint dal proget», ho dit Christian Florin, mneder infrastructura da la Viafier retica, invers RTR. Scu ch’el ho infurmo a las Zuozingras ed als Zuozinghers in marculdi saira cumpiglia il proget la renovaziun da la chesa existenta ed impü dessan gnir fabrichos nouvs perruns cumprais suostas sün tuot la lungezza dals perruns. Ultra da que dess que der ün nouv suotpassagi chi dess collier meglder l’areal da la staziun cul quartier Vuorcha, chi’s rechatta güst suot ils binaris. Il proget da renovaziun dess custair bundant 24,5 milliuns francs e la VR voul cumanzer cul fabricat in avrigl 2025. Scha tuot vo bain e scha tuot las concessiuns necessarias sun avaunt maun, faun ils respunsabels quint cun ün temp da fabrica da var duos ans e mez. Ulteriuras decisiuns da la radunanza cumünela Sper la preschantaziun dal proget da renovaziun haun ils 75 votants e votantas da Zuoz preschaintas a la radunanza cumünela eir tratto ulteriuras chosas. Uscheja haun ils Zuozinghers appruvo unanimamaing il preventiv 2025, chi prevezza ün deficit da 970 000 francs ed investiziuns nettas da passa 7,8 milliuns francs. Impü es eir gnida discusa la dumanda per duos credits supplementers pels ans 2024 e 2025 da la Fundaziun provedimaint da sandet Engiadin’Ota (SGO) da 234 000 francs per minch’an. Ils credits sun necessaris per sgürer la liquidited da la gestiun da la SGO fin cur cha la strategia da l’avegnir es elavureda e delibereda. Il credit per quist an es gnieu appruvo, per quel dal 2025 nun ho la radunanza però vuscho in marculdi. Que es nempe gnieu decis cha’l suveraun da Zuoz dess pür decider in quista chosa a chaschun d’üna radunanza cumünela da l’an chi vain, nempe cur cha dapü detagls sun cuntschaints. In avrigl 2025 rivan ils traxs La Viafier retica (VR) es vi dal renover sias 104 staziuns per las preparer pel futur e per las adatter als bsögns da persunas cun impedimaints. La prosma staziun chi sto sül program da la VR es quella da Zuoz. Perque ho la VR preschanto in marculdi saira in occasiun d’üna radunanza cumünela a Zuoz il proget da renovaziun per la staziun. Quella dess gnir renoveda a partir da l’avrigl 2025 per bundant 24,5 milliuns francs e dess esser termineda var duos ans e mez pü tard. Il proget prevezza da saner la chesa da staziun existenta scu eir da fabricher nouvs perruns sün tuot la lungezza dals nouvs trens. Impü dess que der suostas per tuots duos binaris. Per pudair amegldrer l’access dal quartier Vuorcha – il quêl as rechatta güst suot ils binaris – dess que eir der ün nouv suotpassagi in direcziun da la staziun. (fmr/cam) A partir da l’avrigl 2025 vain la staziun da Zuoz renoveda per bundant 24,5 milliuns francs. Il proget prevezza eir nouvs perruns, suostas ed ün suotpassagi. Il nouv suotpassagi chi dess collier il quartier Vuorcha cun la staziun da Zuoz.

La vschinauncha da San Murezzan voul realiser abitaziuns per indigens cun fits pajabels sün l’areal Signal. Il parlamaint da San Murezzan ho decis in sia ultima tschanteda da l’an in marculdi passo da fabricher ün’ulteriura chesa cun abitaziuns per indigens. Quella dess gnir fabricheda a l’ur da l’areal Signal a San Murezzan Bagn e consister da 19 abitaziuns cun ün mix dad 1 ½ fin 4 ½ staunzas. Scu cha la vschinauncha scriva in üna comunicaziun dess il proget esser pront per la fin da l’an 2026 e que’s fo quint cun cuosts da 13,1 milliuns francs. In occasiun da la tschanteda ho il parlamaint da San Murezzan eir appruvo in marculdi passo la missiva per la dumanda da credit pel proget. Quella vain suottamissa a la populaziun als ­9 favrer 2025. Seguonda chesa per indigens Che chi nun es però auncha cler es, scha la vschinauncha da San Murezzan gniss a gestiuner svess las abitaziuns u scha quellas gnissan transferidas in üna fundaziun u in üna societed da construcziun. Tal nouv proget a l’ur da l’areal Singal as tratta que già da la seguonda chesa per indigens cha la vschinauncha da San Murezzan voul fabricher. Sün l’areal Du Lac – güst sper la nouva chesa da chüra – vain nempe pel mumaint fabricheda üna chesa cun 31 abitaziuns, chi vess d’esser termineda per la fin da l’an 2026. Ulteriuras decisiuns dal parlamaint Il parlamaint da San Murezzan ho impü eir appruvo in marculdi la dumanda d’ün credit supplementer per l’Ospidel regiunel a Samedan per garantir la liquidited da la gestiun ils ans 2024 e 2025. L’import per la vschinauncha da San Murezzan vain calculo tenor la clev da scumpartiziun da la Regiun Malögia e munta a var 1,54 milliuns francs per an. Ultra da que es Isabelle Wenger (Next Generation) gnida eletta scu presidenta dal parlamaint da San Murezzan per l’an 2025 – il vicepresidi surpiglia Martina Gorfer (PLD). (rtr/fmr) A l’ur da l’areal Signal a San Murezzan Bagn voul la vschinauncha fabricher üna chesa cun abitaziuns per indigens.

Aunz duos ans ho Sarah Missiaen da Champfèr trat il frain da maun in sia vita e miss sül cho magari bger. L’anteriura possessura dal center da surf da Silvaplauna ho vendieu l’affer, piglio ün an liber ed as ho fatta sülla tschercha da se svessa e da che ch’ella voul. Turneda es la duonna da 40 ans scu coach mentel. Il sulagl chi glüscha, l’ova chi brilla, glieud cun buna glüna da vacanzas e tuot chi’s tratta da surfer, kiter u fer il wing foiling - insè üna lavur da sömmi. «Ma na scha’s lavura tuot la sted sainza ün di liber e bod mincha di düraunt 15 uras», s’algorda Sarah Missiaen a quella sted aunz duos ans, düraunt la quela tuot s’ho müdo per ella. «Eau lavuraiva uschè bger, cha mia vita privata nun existiva pü, mia relaziun es ruotta ed insomma sun eau riveda ad ün punct ch’eau d’he bado cha que nu vo pü inavaunt uscheja», do la duonna da 40 ans tiers aviertamaing. Ella hegia alura tschercho agüd tar üna mentura, chi’d hegia güdo our da la misiergia e dit cha Sarah Missiaen dess ir sülla tschercha da se svessa. Vita da vagabund Bain svelt d’eira cler per l’Engiadinaisa ch’ella nu po pü fer suletta tuot las lavuors da la scoula da surf. La famiglia sustegna, il bap ed il frer haun cumpro giò üna part per ün. Dal tuot desister dal know-how da Sarah Missiaen, chi’d ho lavuro insè bod tuot sia vita i’l center, nu vulaivan sieu bap e sieu frer però neir bricha. Els s’haun però cunvgnieus cha l’anteriura mnedra clappa ün an liber per ir in viedi cun ün busin. Uossa lavura Sarah Missiaen be pü ill’administraziun dal persunel e do cò e lo auncha lecziuns da surfer u da foiling. Intaunt cha la paschiuneda surfista es steda cun sieu busin per l’Europa intuorn, hegia ella svelt bado cu cha sias battarias as chargian darcho. Perque ho ella dasper il viager eir cumanzo cun üna scolaziun scu coach mentel. «Eau sun uossa già bod duos ans landervi. Minch’eivna d’he eau üna fin duos lecziuns cun mia mentura online, ed alura d’he eau ün’eivna temp da fer las lezchas», declera Sarah Missiaen da Champfèr scu cha quista scolaziun funcziuna. Zieva il prüm an, hegia ella eir già cumanzo cun prüms cliaints. Üna schelta dad üsaglias Scu ir intuorn culs cliaints e las cliaintas nu d’eira per Sarah Missiaen üngün problem – ella ho do già püs ans lecziuns da surfer e coachings da foiling a da tuotta sort glieud. Ma listess d’eira sieu prüm cliaint speciel, quinta ella: «Que es üna persuna ch’eau cugnuschaiva già da pü bod e perque d’eira que ün po pü simpel, perche ch’eau vaiva già ün purtret scu cha quella persuna es.» E per precis quel purtret dad üna persuna giaja que eir in sieus coachings, declera Sarah Missiaen. «Il prüm as stu savair chi chi s’es e che chi’s voul, dimena fer scu ün concept da se svessa.» Ed alura giaja que per piglier il positiv our da quist purtret. «Scha qualchün fo qualchosa our da gust alura es la motivaziun automaticamaing cò. Ma scha qualchün fo üna chosa be per guadagner premis u raps, alura sto quella persuna pel solit suot squitsch e que nu fo gust ed alura mauncha eir la motivaziun», prouva Sarah Missiaen da declarer in cuort sia metoda da coaching. «Ün coaching düra normelmaing püs mais», declera Sarah Missiaen. «E düraunt quel temp, sustegn eau mieus cliaints e mias cliaintas a chatter se svessa, a formuler lur böt.» Ch’ella hegia ün püschel plain üsaglias ch’ella po musser e der a sias cliaintas e sieus cliaints, ma la fin finela stöglia alura minchün svessa fer la lavur per gnir inavaunt. Specialiseda sün sport, affer e lifestyle Que detta temas, cha Sarah Missiaen nu po u nu voul güder. Ella s’ho specialiseda sün coachings i’l sport, il muond dad affers e lifestyle. «La fin finela vain adüna tuot insembel tar ün coaching, nossas vitas nu sun neir organisedas in differentas spartas. Chi chi lavura ho eir relaziuns ed eir sportistas e sportists professiunels haun famiglia, lo nu’s po adüna fer ün cunfin cler tres ils temas», declera ella. Ma cler saja ch’ella nu vöglia s’occuper cun separaziuns cumplichedas, schi vo bain auncha cun advocats u dumandas in direcziun da terapias per pêrins u problems familiers caotics. «Ma mincha cliaint es oter e perque dun eau a mincha dumanda üna schanza in ün cuort discuors ed alura pür decid eau, scha que vo u na. Eau stögl eir avair gust vi da mia lavur e na be piglier incunter dumandas pervi dals raps», declera Sarah Missiaen e muossa uscheja ch’ella viva eir svessa tenor ils principis ch’ella prouva da musser a sieus cliaints. Bunuras productivas, zievamezdis creativs Il pü flot vi da sieu müdamaint da vita e lavur saja uossa ch’ella possa propi viver sia paschiun, accentuescha Sarah Missiaen. Que voul dir düraunt la sted es ella scha pussibel ünsanua traunter Silvaplauna e Como sün l’ova e düraunt l’inviern vo ella fich gugent e bger a sella in Engiadina. «Tar me nu do que ün tipic di da lavur, mincha di es oter. Ma che chi’d es cler, es cha la bunura sun eau pütöst productiva, alura stüdg eau tuot mias lezchas e fatsch per exaimpel ün video per illas medias socielas. Zievamezdi suni pütöst creativa e la saira es pel solit occupeda per lavuors da büro u uossa apunto mias cliaintas e mieus cliaints chi haun lur coachings online.» Cun que cha quists coachings sun online, nu dependa que inua cha Sarah Missiaen es güsta. Ella nu’s lascha pü aint sün da quellas da lavurer bod di e not, uossa lavura ella bainschi eir mincha di, eir sanda e dumengia, ma ch’ella nu lavura pü tauntas uras mincha di. «Ed insomma, sch’eau vess da m’occuper düraunt och uras al di da differents cliaints, alura nu füss que bainbod neir pü üna paschiun.» Il pü important per Sarah Missiaen e sieus coachings saja: «Minchün ho in se la forza da penser cun 100 % vi da quelo cha’s voul ragiundscher e scha que es alura eir nossa paschiun e que fo gust, nu sun üngüns cunfins insuperabels. Nus stuvains be vulair e gnir davent da quelo cha la societed intuorn nus pensa e spetta.» Eir scu coach mentel lavura Sarah Missiaen bod mincha di, ma me pü tauntas uras scu pü bod. Uscheja resta eir temp per ir a spass cun sieu chaun. Grazcha a sia nouva clameda ho la pioniera dal wing foiling da Champfèr eir darcho dapü temp per sia paschiun. Aunz duos ans ho Sarah Missiaen trat il frain da maun e müdo magari bger in sia vita.