Avant curt ò igl pievel digl cumegn da Surses decidia davart igl li, noua tgi la scola primara duess neir planisada pigl futur. Alla radunanza communala ins ò voto cleramaintg pigl li actual a Grava/Savognin. Per Sandra Baltermia-Guetg ed Ursus Sonder, preschaints chella seira èn rastadas diversas dumondas avertas. Els on inoltro ena petiziun e tschartgea igl discurs cugls responsabels digl cumegn. On igls responsabels digl cumegn da Surses evaluo tot las pussebladad? Per Sandra Baltermia-Guetg ed Ursus Sonder è rastada averta ena dumonda centrala siva dalla radunanza communala. On igls responsabels digl cumegn evaluo e discuto tot las pussebladads pertutgond igl migler li per ena tgesa da scola nova? La suprastanza ò gia preschanto dus variantas a caschung dalla radunanza communala digls 10 da matg. Varianta egn: rastar agl li Grava e ramplazzar igl bietg actual cun en bietg nov pigls unfants da scoligna anfignen la 6avla classa. Varianta dus: dislocar la scola a Bursa, survart la veia principala. Scu votant e votanta ins ò pudia piglier cunaschientscha da chellas dus propostas cun tot lour aspects positivs e negativs. Infurmaziuns en po stgersas Per Sandra Baltermia-Guetg ed Ursus Sonder èn las infurmaziuns stadas en po stgersas, surtot an vista tgi geia gio pigl futur dalla regiun, scu tg’els on managea sen dumonda. Cugl mettel da petiziun on els pretendia alloura en discurs, tgi ò gia li mesemda avant en’emda. Ella seia satisfatga dallas raspostas tg’igl mastral Leo Thomann ed igl consuprastant Giancarlo Torriani vegian do. Chegl ò detg Sandra Baltermia-Guetg agl telefon cun la FMR. Agl discurs vegia ella pudia piglier per cunaschientscha tgi las persungas antratschedas aint igl project, vegian bagn examino tot las pussebladads per cattar ena bunga schliaziun per la tgesa da scola nova. Sandra Baltermia-Guetg deplorescha tg’ins vegia dantant mantganto d’infurmar la populaziun sur digls muteivs tgi on mano la fegn finala allas dus variantas Grava e Bursa. Sursto dalla petiziun Igl mastral da Surses, Leo Thomann, è sto sursto dalla petiziun. Aint igl discurs conceda el dantant, d’aveir sotvaleto igl basigns dalla populaziun da ratschever daple infurmaziuns davart igl andamaint dallas discussiuns tgi on mano la fegn finala allas propostas Grava e Bursa scu lis adattos per ena nova tgesa da scola. Leo Thomann, scu er la petiziunaria Sandra Baltermia-Guetg conferman, tg’igl discurs cugls petizunaris seia sto fitg bung ed ampernevel. Scu responsabel teira Leo Thomann igl suandont facit: «Ins vess forsa savia infurmar en po oter.» Per els, scu responsabels pigl project nova scola primara, seian las discussiuns gio siva dalla fusiun digls cumegns da Surses omnipreschaintas. Durant la davosa radunanza communala sei igl ia angal pigl li e betg pigl bietg scu tal, chegl seia forsa er betg nia tgapia da tots. Leo Thomann conferma er tgi vegian basigns da refonder la communicaziun an general. Actualmaintg ins vegia permangs d’elaborar en concept da communicaziun pigl antier cumegn. Agl avigneir less igl cumegn ponderar scu tgi el duess infurmar la populaziun davart igl stadi digl project per ena tgesa da scola nova. Salouf scu provisori La proxima fasa digl antier project scumainza gio. Concret vogl ossa per lascher concepeir en project detaglea tgi risguarda igl bietg da scola, inclusiv plazza da giuier, parcadis e l’organisaziun dalla circulaziun digl traffic anturn scola. Averta è er anc la dumonda, noua tg’igls scolarets e las scolarettas von a scola pigl taimp da construcziun. Cò è venavant la scola vacanta a Salouf aint igl center scu provisori. Ins na vegia betg anc calculo igl costs per en tal provisori, pero è Leo Thomann digl meini tgi fiss egna dallas variantas las pi bunmartgedas. Tge tgi niss a custar daple tgi oz, seia igl transport digls scolars. Urari ambizious Schi vo tenor igl mastral Leo Thomann, duess capitar l’amprema badigleida cugl cumanzamaint dallas vacanzas da stad 2022. El seia pertschert, tgi chel termin seia fitg ambizious. Gio durant la davosa seduta da suprastanza ins è sa fatschanto cun las dumondas per screiver or igl project. Decisiuns davart igl proceder concret, dattigl dantant anc nignas. Scu tgi Leo Thomann declera, ins vigna ad infurmar la populaziun pi spert tgi saro decidia scu tgi la planisaziun digl nov bietg da scola vigna organisada. Legenda foto scola Grava: Igl li resta. Igl bietg vign ramplazzo antras en project tgi duess neir catto cun ageid d’ena concurrenza d’architects e d’architectas. Igl li resta. Igl bietg vign ramplazzo antras en project tgi duess neir catto cun ageid d’ena concurrenza d’architects e d’architectas. Igl li resta. Igl bietg vign ramplazzo antras en project tgi duess neir catto cun ageid d’ena concurrenza d’architects e d’architectas. Ena petiziun pretenda raspostas (fmr/pp) On igls responsabels digl cumegn da Surses evaluo tot las pussebladads per la scola primara futura? Chella dumonda è rastada averta siva dalla davosa radunanza communala. Dus persungas on fatg adiever d’ena petiziun per pretender raspostas. En discurs tranter igls petiziunaris ed igls responsabels digl cumegn da Surses ò musso, tgi dat an amprema lengia en manco da communicaziun. Igl mastral, Leo Thomann conceda, tg’ins vegia sotvaleto igl basigns d’infurmar la populaziun. Chegl ins viglia migliurar aint igl avigneir. Igl project per ena scola primara a Grava/Savognin vo dantant ainten la proxima fasa.

Er chest onn cuntinuescha la dombraziun dallas ronslas da crepla. Durant igls davos 35 onns ins observescha adegna pi savens tgi ellas fon lour nias e teiran se lour couat er aint igls abitadis e lo gugent ve dallas fatschedas dallas tgesas. Pi bot faschevan las ronslas da crepla, scu tg’igl sies nom dei, lour nias exclusivmaintg ainten las creplas. Per chels muteivs vign observo e dumbro chel utschel migront interessant aint igl antier cantun Grischun. Igl avregl turna el dalla regiun anturn Portugal, dalla Spagna, ma perfign da sur la Mar Mediterrana. Igl meis da matg scumainza la ronsla a biagier igl sies nia tg’è betg schi saro scu tar las otras ronslas, e sessour ènigl angaschedas cugl cuar. Igl meis d’otgover ans bandunga er chella scalma puspe. Er dalla nossa cuntrada ins è cuntaint da survagneir novas infurmaziuns correspondentas dalla populaziun. Inditgier per plascheir: igl datum, las coordinatas (schi pussebel) u l’adressa digl li dall’observaziun er la tala digl observader/observadra igl tip digl bietg (tgesa d’abitadi, clavo, baselgia) detagls sur digl li digl nia (per ex. fatscheda da meir, da lenn) exposiziun (direcziun) otezza sur la tera domber digls nias segl li schi pussebel cura tgi è nia cuo or e cura tgi igls pitschens èn sgulos or fotografias digl nia èn er da gronda valetta. An pe da registrar tottas indicaziuns tar ena nova observaziun, ègl anc pi simpel da gist contactar las dus ornithologas campestras, per la Val Alvra, Birgit Ottmer, 076 574 16 10, ottmer@slf.ch e per Surses, Astrid Thurner, 078 740 17 30, astrid.thurner@bluewin.ch. Gugent nign nous a vurdar e registrar igl nov nia. Angraztg fitg.

Tema central dalla discussiun agl podium è sto igl messadi dalla nova lescha da turissem. Ainten chella seia betg fixo neir sen alv, tgi detta la pussebladad da paer la taxa turistica an furma pauschala u singula. Remarcabel è alloura tgi igl suveran ò strousch fatg adiever dalla runda da dumondas. Siva da prest 18 meis caschunga la nova lescha turistica tgi igl cumegn da Vaz less introdueir per bler material da discussiun tar indigens ed er tar giasts da Lai. Igl cumegn da Lantsch ò gio accepto la nova lescha, dantant tgi aint igl cumegn da Curvalda ò chella fatg naufragi. La fegnameira dallas suprastanzas da chels treis cumegns, tgi furman er ena regiun turistica, era d’introdueir per mintga cumegn ena lescha turistica unifitgeida. Aint igl cumegn da Vaz è l’opposiziun cunter chel intent successivmaintg s’augmentada. Dantant tgi l’Uniun da hoteliers da Lai è persiva da far la midada dalla lescha turistica, è cunzont tar l’Uniun da commers e mastirants Lai neida adegna daple resistenza. S’uneida è alloura l’uniun er cun igls possessours da tgeas da camps tgi cattan la nova lescha da turissem betg schi correcta. Adherents ed adversaris Per marde seira veva igl cumegn da Vaz organiso ena discussiun agl podium tg’è neida emessa per livestream per mintgign tg’ò gia interess. Dalla vart digls adherents èn nias a pled Aron Moser, igl mastral da Vaz, Maurin Malär, commember digl parlamaint communal ed igl hotelier, Thomas Vogt. Represchento igls adversaris on Gion-Reto Paterlini, igl president dall’Uniun da commers e mastirants Lai, Giancarlo Bläsi, commember digl cunsegl communal da Vaz ed Adelina Rischatsch, tgi magna ena tgesa da camp a Lai. Siva tgi igl parlamaint da Vaz veva decidia da far tar la lescha da turissem varsaquantas midadas èn chellas neidas fatgas. Cun 11:3 vouschs ò igl cunsegl communal alloura accepto igl zarcladour 2020 la nova lescha per mangs dall’urna. Davart digls adversaris dalla nova lescha turistica è adegna puspe nia menziuno igl madem. La lescha seia ingista e cumpeglia betg tgi affitaders da tgombras da vacanzas vegian er la pussebladad da paer la taxa turistica per pernottaziun e notg an furma singula. Ins viglia simplamaintg cassar chella taxa cun introdueir angal la pauschala. I seia bagn betg fixo aint igl messadi ed ainten la lescha tgi seia aint igl futur er pussebel da paer la taxa da turissem antras dus variantas, pauschal u singul, on puncto Aron Moser e Maurin Malär. Er igl giurist digl cumegn Stephan Staub ò confirmo chegl. Gian Reto-Paterlini ò detg tgi la taxa pauschala e la nova lescha da turissem seian simplamaintg betg fairas. Pigls affars masangs seia la lescha tot oter tgi an urden. Menaschis pi pitschens paian cun la nova lescha da turissem bler daple taxas. Ins dastga er betg cumparagler en travagl masang cun en menaschi pi grond. Er cò exista ena ingisteia. Giancarlo Bläsi ò accentuo tgi aint igl avigneir noua e scu investar. Betg basigns da dulzar la taxa da turissem Thomas Vogt è digl aveis tgi igls hoteliers paian venavant la taxa turistica an furma pauschala, chegl tgi funcziuna bagn. Igls hotels pitschens vegian la pussebladad da paer chella singul per pernottaziun e per notg. Vign la nova lescha da turissem acceptada, dattigl tar chella en augmaint da 3.30 francs sen da nov 4.50 francs per giast e per notg (ples antradas dad 80 000 francs). Aron Moser ò adegna puspe detg tg’ins vegia surpiglia la lescha da turissem d’oters cumegns, tgi vegian fatg bungas experientschas cun chella scu per exaimpel igl cumegn da Flem. Gion-Reto Paterlini ò puncto tgi seia ansomma betg basigns da dulzar la taxa da turissem cun consultar igls davos rendachints digl cumegn da Vaz. Budgeto seia gl’onn passo sto en gudogn dad 1.6 milliuns e fatg ins vegia en gudogn da 3.2 milliuns francs. Aron Moser ò detg tgi resta aint igl avignier pac oter tgi da far las investiziuns tar l’infrastructura cun daners tgi dereivan dallas taxas turisticas e betg digl paiataglia. Igl cumegn da Vaz vegia previa ples investiziuns pi grondas. Chellas investiziuns seian pusseblas da far graztga allas antradas da taglia. Giancarlo Bläsi ò detg alla fegn dalla discussiun agl podium tgi igl messadi seia cumplet fallo. Ultra da chegl seia cler da far ena cunfinaziun tranter affars pi pitschens ed affars pi gronds, chegl tgi pertotga la taxa turistica. Adelina Rischatsch ò managea tgi igl cumegn tigna pled chegl tgi pertotga la pussebladad da paer la taxa da turissem an egna u l’otra varianta. Maurin Malär ò detg tgi Lai vegia sa fatg igls davos onns en bung nom er cun aveir a disposiziun en’infrastructura turistica scu pacs oters lis. Scu tgi la situaziun sa preschainta an diesch onns ins saptga betg deir. Alla fegn dall’occurrenza ò Aron Moser detg igl suandont: «Tar mintga midada d’ena lescha dattigl victours e sperdents». Tuttegna spera el tgi igl suveran da Vaz accepta la lescha turistica, ena lescha tgi duess esser per ples onns.

Aint igl avigneir sa preschainta igl turissem an Surses cun «Val Surses». Ins è gio ia cun chel slogan sen la fiera ed ins vo er aint igl futur unifitgia alla tschertga da giasts. La nova marca duess attrer cunzont daple giasts svizzers ainten la val. Siva digl 2016 dattigl igl cumegn da Surses, cun s’uneir igls 9 cumegns tar en cumegn. Surses ramplazza politicamaintg igls noms dallas 11 vischnancas dalla val. Chel fatg è er sto en po decisiv tgi igl aton 2020 ò la Turissem Savognin Beiva Alvra SA decidia da sa preschentar aint igl avigneir scu unitad. Da nov è neida creada la marca «Val Surses» Savognin Beiva e cun chella ins less er sa disfranztger dad otras regiuns turisticas. Aint igl Grischun vainsa varsaquantas regiuns turisticas tgi von sen la fiera cun en nom unia, scu per exaimpel la Nagiadegna, la Val Lumnezia, la Purtenza, Tavo Clostra e Lai Arosa. Cun far la midada da nom da Savognin Beiva Alvra tigl nom «Val Surses» Savognin Beiva ins less cunzont er sa posiziunar da nov. «Val Surses» aint igl center Da gronda valour è bagn tgi cun la marca «Val Surses» Savognin Beiva ins sa preschainta ossa scu unitad e scu val. «Val Surses» stat aint igl center e duess star per credibladad, per autenticitad ed identitad. Cun chel nov slogan ins vot cunzont er far attent igls giasts allas valours, all’originalitad e neir pi manevel agls giasts. Realitad è tgi igls davos 15 onns on cunzont Savognin, pero en tant er Beiva pers blers giasts, igl domber dallas pernottaziuns è sa redutgia ed igl segment da giasts è sa mido fitg. Chegl betg igl davos cun far, per gronda part, angal ple reclama tgi la destinaziun seia ena regiun da vacanzas per famiglias. Igl giast individual chel ins ò prest amblido igls davos 15 onns. Tgi igl taimp cura tg’ins cunascheva igl slogan da «Mein Ziel Savognin» e «Savognin schneit für sie» sa repeta, chegl è strousch realistic. Da lez taimp era Savognin en li turistic ancunaschaint cunzont ainten la Svizra orientala ed aint igl cantun da Turitg. Esser loschs da chegl tgi vagn Chegl ischans daveiras betg adegna. Dasperas vainsa an Surses fitg blers scazis, ena varietad chegl tgi pertotga fauna e flora, chegl tgi pertotga la nateira, muntognas e chegl tgi pertotga la biodiversitad. Vetiers vign tgi igls territoris da skis èn magnifics e tgi Beiva totga tar en paradis per far turas. Bungs products mantgan an mintga cass betg, davos chels è simplamaintg da star er cun la marca «Val Surses» Savognin Beiva. Tar chels bungs products totgan per exaimpel Origen, la Veiadafier retica, igl Parc Ela, mintga val laterala scu la Val d’Err, la Val Faller e la Val Nandro, Ziteil, l’Alp Flex e numerousas otras pedras tgi vagn da sensom igl Gelgia anfignen igl Crap Ses. Er chegl tgi pertotga la cultura locala dattigl cugls bungs chors e las bungas musicas scazis an Surses. Nous vagn betg da sa vender cun sunar tiba, chegl totga tar la Svizra centrala, noua tgi sunar tiba è identitad tar la cultura digl li. Esser loschs da chegl tgi vagn chegl è la dretga tenuta per attrer daple giasts ed esser persvadias digl slogan «Val Surses» Savognin Beiva. 1 Ena gronda tavla gnond da Casti an direcziun Surses fò attent alla destinaziun da vacanzas «Val Surses» Savognin Beiva. 2 Er tar tot igl material da reclama ed er tigls portals socials na mantga betg igl nov slogan.

Sonda passada ò igl «Centerin da scuntrada» da Stierva pudia festivar igl giubileum da 55 onns. Igls davos 14 onns è la buteia neida manada scu Centerin da scuntrada, cun «internet point» ed automat da café. E prest uscheia dei è er l’agentura da posta ainten chel bietg. Davent digl 1966 dattigl ena buteia a Stierva. Hans Friberg, tgi magna oz igl Centerin da scuntrada cun Reto Schircks, veva alloura dodesch onns e sa regorda anc dall’avertura. El è fitg cuntaint tgi dat anc adegna ena buteia a Stierva. Igl giubileum on el e Reto Schircks pudia festivar sonda ainten en rom famigliar cun lour team e cugls abitants e giasts da Stierva. Hans Friberg e Reto Schircks on spindro la buteia Blers onns era la buteia digl Volg betg lò noua tg’ella è ossa, mabagn manevla dalla baselgia. Igl 2003 è la buteia alloura scasada lò, noua tg’ella è anc oz, sur la tgesa da scola. E prest anfignen igl 2003 ò Giuanina Farrèr mano la buteia, damai bung 35 onns. Igl 2007 on Hans Friberg e Reto Schircks fundo la BeZe GmbH (per «Begegnungszentrum») e curt siva on els pudia darveir igl nov Centerin da scuntrada. Hans Friberg rachinta: «Chest pass vagn nous fatg perchegl tg’igl è durant en pêr onns betg sto cler schi la buteia ed er la posta saptgan restar avertas.» Igls problems finanzials on damai surtot savia neir schliias perchegl tgi Hans Friberg e Reto Schircks on musso grond angaschamaint ed on fundo la «GmbH» sper lour plazzas da lavour da 100%. Reto Schircks lavoura numnadamaintg scu constructour e Hans Friberg luvrava sen banca ed è ossa pensiuno. Igl Centerin da scuntrada vign er sustigna digl cumegn Albula/Alvra. L’antschatta digl 2008 è er l’agentura da posta neida integrada aint igl Centerin da scuntrada. Ultra da chegl dattigl aint igl Centerin da scuntrada en «internet point» tgi è accessibel 24 ouras ed en automat da café e d’otras bavrondas. Igls avantatgs per Stierva Davent d’en pêr onns è igl nom Prima da liger sen las fassadas da tschertas filialas da Volg, davent digl 2016 er a Stierva. Ainten l’antiera Svizra dattigl circa 150 buteias da Prima. Tge è alloura la differenza tranter ena filiala da Prima ed ena filiala «normala» digl Volg? Hans Friberg declera tgi chegl vegia tranter oter da far cugl stgamgiamaint annual. Prima è en concept da partenadi da Volg da filialas cun pi paca sviouta. Hans Friberg catta Prima ena bunga tgossa: «Cun Prima vagn nous daple libertads. Nous vandagn p.ex. tgossas tgi igls cussadents dalla tgesa da dimora a Giuvalta fon sezs e chegl fiss betg pussebel ainten en Volg ordinari.» Contractivas cun consum alvra-surses Reto Schircks e Hans Friberg cuntanschan planget la vigliadetna da pensiun e perchegl èn els ve da tschartger novs manaders pigl Centerin da scuntrada. Els èn pigl mument an discurs cun consum alvra-surses, pero franc seia anc navot. Reto Schircks dei: «Nous vessan naturalmaintg er grond plascheir schi ensatgi da Stierva surpigless igl centerin.» Anfignen igl 2023 restan els pero franc manaders, dei Hans Friberg. «Igl 2024 sa meida igl model dalla posta ainten la buteia e chegl vasagn nous scu bung mument per calar.» Gio ossa è La Posta ve da restructurar agenturas ainten diversas buteias, uscheia p.ex. er a Beiva u a Sur. Pero per chels da Stierva vess chella midada betg dad esser en problem, scu tgi igls davos 55 onns on musso, son els ed ellas gio s’adattar bagn a midadas dalla buteia. Hans Friberg e Reto Schircks

Tema central dalla discussiun agl podium è sto igl messadi dalla nova lescha da turissem. Ainten chella seia betg fixo neir sen alv, tgi detta la pussebladad da paer la taxa turistica an furma pauschala u singula. Remarcabel è alloura tgi igl suveran ò strousch fatg adiever dalla runda da dumondas. Siva da prest 18 meis caschunga la nova lescha turistica tgi igl cumegn da Vaz less introdueir per bler material da discussiun tar indigens ed er tar giasts da Lai. Igl cumegn da Lantsch ò gio accepto la nova lescha, dantant tgi aint igl cumegn da Curvalda ò chella fatg naufragi. La fegnameira dallas suprastanzas da chels treis cumegns, tgi furman er ena regiun turistica, era d’introdueir per mintga cumegn ena lescha turistica unifitgeida. Aint igl cumegn da Vaz è l’opposiziun cunter chel intent successivmaintg s’augmentada. Dantant tgi l’Uniun da hoteliers da Lai è persiva da far la midada dalla lescha turistica, è cunzont tar l’Uniun da commers e mastirants Lai neida adegna daple resistenza. S’uneida è alloura l’uniun er cun igls possessours da tgeas da camps tgi cattan la nova lescha da turissem betg schi correcta. Adherents ed adversaris Per marde seira veva igl cumegn da Vaz organiso ena discussiun agl podium tg’è neida emessa per livestream per mintgign tg’ò gia interess. Dalla vart digls adherents èn nias a pled Aron Moser, igl mastral da Vaz, Maurin Malär, commember digl parlamaint communal ed igl hotelier, Thomas Vogt. Represchento igls adversaris on Gion-Reto Paterlini, igl president dall’Uniun da commers e mastirants Lai, Giancarlo Bläsi, commember digl cunsegl communal da Vaz ed Adelina Rischatsch, tgi magna ena tgesa da camp a Lai. Siva tgi igl parlamaint da Vaz veva decidia da far tar la lescha da turissem varsaquantas midadas èn chellas neidas fatgas. Cun 11:3 vouschs ò igl cunsegl communal alloura accepto igl zarcladour 2020 la nova lescha per mangs dall’urna. Davart digls adversaris dalla nova lescha turistica è adegna puspe nia menziuno igl madem. La lescha seia ingista e cumpeglia betg tgi affitaders da tgombras da vacanzas vegian er la pussebladad da paer la taxa turistica per pernottaziun e notg an furma singula. Ins viglia simplamaintg cassar chella taxa cun introdueir angal la pauschala. I seia bagn betg fixo aint igl messadi ed ainten la lescha tgi seia aint igl futur er pussebel da paer la taxa da turissem antras dus variantas, pauschal u singul, on puncto Aron Moser e Maurin Malär. Er igl giurist digl cumegn Stephan Staub ò confirmo chegl. Gian Reto-Paterlini ò detg tgi la taxa pauschala e la nova lescha da turissem seian simplamaintg betg fairas. Pigls affars masangs seia la lescha tot oter tgi an urden. Menaschis pi pitschens paian cun la nova lescha da turissem bler daple taxas. Ins dastga er betg cumparagler en travagl masang cun en menaschi pi grond. Er cò exista ena ingisteia. Giancarlo Bläsi ò accentuo tgi aint igl avigneir noua e scu investar. Betg basigns da dulzar la taxa da turissem Thomas Vogt è digl aveis tgi igls hoteliers paian venavant la taxa turistica an furma pauschala, chegl tgi funcziuna bagn. Igls hotels pitschens vegian la pussebladad da paer chella singul per pernottaziun e per notg. Vign la nova lescha da turissem acceptada, dattigl tar chella en augmaint da 3.30 francs sen da nov 4.50 francs per giast e per notg (ples antradas dad 80 000 francs). Aron Moser ò adegna puspe detg tg’ins vegia surpiglia la lescha da turissem d’oters cumegns, tgi vegian fatg bungas experientschas cun chella scu per exaimpel igl cumegn da Flem. Gion-Reto Paterlini ò puncto tgi seia ansomma betg basigns da dulzar la taxa da turissem cun consultar igls davos rendachints digl cumegn da Vaz. Budgeto seia gl’onn passo sto en gudogn dad 1,6 milliuns e fatg ins vegia en gudogn da 3,2 milliuns francs. Aron Moser ò detg tgi resta aint igl avignier pac oter tgi da far las investiziuns tar l’infrastructura cun daners tgi dereivan dallas taxas turisticas e betg digl paiataglia. Igl cumegn da Vaz vegia previa ples investiziuns pi grondas. Chellas investiziuns seian pusseblas da far graztga allas antradas da taglia. Giancarlo Bläsi ò detg alla fegn dalla discussiun agl podium tgi igl messadi seia cumplagnamaintg fallo. Ultra da chegl seia cler da far ena cunfinaziun tranter affars pi pitschens ed affars pi gronds, chegl tgi pertotga la taxa turistica. Adelina Rischatsch ò managea tgi igl cumegn tigna pled chegl tgi pertotga la pussebladad da paer la taxa da turissem an egna u l’otra varianta. Maurin Malär ò detg tgi Lai vegia sa fatg igls davos onns en bung nom er cun aveir a disposiziun en’infrastructura turistica scu pacs oters lis. Scu tgi la situaziun sa preschainta an diesch onns ins saptga betg deir. Alla fegn dall’occurrenza ò Aron Moser detg igl suandont: «Tar mintga midada d’ena lescha dattigl victours e sperdents.» Tuttegna spera el tgi igl suveran da Vaz accepta la lescha turistica, ena lescha tgi duess esser per ples onns. Clers pleds a favour dalla nova lescha turistica davart digl mastral da Vaz, Aron Moser (san.)

Aint igl avigneir sa preschainta igl turissem an Surses cun «Val Surses». Ins è gio ia cun chel slogan sen la fiera ed ins vo er aint igl futur unifitgia alla tschertga da giasts. La nova marca duess attrer cunzont daple giasts svizzers ainten la val. Siva digl 2016 dattigl igl cumegn da Surses, cun s’uneir igls 9 cumegns tar en cumegn. Surses ramplazza politicamaintg igls noms dallas 11 vischnancas dalla val. Chel fatg è er sto en po decisiv tgi igl aton 2020 ò la Turissem Savognin Beiva Alvra SA decidia da sa preschentar aint igl avigneir scu unitad. Da nov è neida creada la marca «Val Surses» Savognin Beiva e cun chella ins less er sa disfranztger dad otras regiuns turisticas. Aint igl Grischun vainsa varsaquantas regiuns turisticas tgi von sen la fiera cun en nom unia, scu per exaimpel la Nagiadegna, la Val Lumnezia, la Purtenza, Tavo Clostra e Lai Arosa. Cun far la midada da nom da Savognin Beiva Alvra tigl nom «Val Surses» Savognin Beiva ins less cunzont er sa posiziunar da nov. «Val Surses» aint igl center Da gronda valour è bagn tgi cun la marca «Val Surses» Savognin Beiva ins sa preschainta ossa scu unitad e scu val. «Val Surses» stat aint igl center e duess star per credibladad, per autenticitad ed identitad. Cun chel nov slogan ins vot cunzont er far attent igls giasts allas valours, all’originalitad e neir pi manevel agls giasts. Realitad è tgi igls davos 15 onns on cunzont Savognin, pero en tant er Beiva pers blers giasts, igl domber dallas pernottaziuns è sa redutgia ed igl segment da giasts è sa mido fitg. Chegl betg igl davos cun far, per gronda part, angal ple reclama tgi la destinaziun seia ena regiun da vacanzas per famiglias. Igl giast individual chel ins ò prest amblido igls davos 15 onns. Tgi igl taimp cura tg’ins cunascheva igl slogan da «Mein Ziel Savognin» e «Savognin schneit für sie» sa repeta, chegl è strousch realistic. Da lez taimp era Savognin en li turistic ancunaschaint cunzont ainten la Svizra orientala ed aint igl cantun da Turitg. Esser loschs da chegl tgi vagn Chegl ischans daveiras betg adegna. Dasperas vainsa an Surses fitg blers scazis, ena varietad chegl tgi pertotga fauna e flora, chegl tgi pertotga la nateira, muntognas e chegl tgi pertotga la biodiversitad. Vetiers vign tgi igls territoris da skis èn magnifics e tgi Beiva totga tar en paradis per far turas. Bungs products mantgan an mintga cass betg, davos chels è simplamaintg da star er cun la marca «Val Surses» Savognin Beiva. Tar chels bungs products totgan per exaimpel Origen, la Veiadafier retica, igl Parc Ela, mintga val laterala scu la Val d’Err, la Val Faller e la Val Nandro, Ziteil, l’Alp Flex e numerousas otras pedras tgi vagn da sensom igl Gelgia anfignen igl Crap Ses. Er chegl tgi pertotga la cultura locala dattigl cugls bungs chors e las bungas musicas scazis an Surses. Nous vagn betg da sa vender cun sunar tiba, chegl totga tar la Svizra centrala, noua tgi sunar tiba è identitad tar la cultura digl li. Esser loschs da chegl tgi vagn chegl è la dretga tenuta per attrer daple giasts ed esser persvadias digl slogan «Val Surses» Savognin Beiva. Ena gronda tavla gnond da Casti an direcziun Surses fò attent alla destinaziun da vacanzas «Val Surses» Savognin Beiva.

Cun ena participaziun da 64% ò la lescha da turissem sviglia igl interess digl suveran digl cumegn da Vaz. Cugl resultat da 594:552 vouschs on votantas e votants bagn accepto la nova lescha da turissem, pero è igl resultat betg schi cler scu spitgia. Siva d’en onn a mez è aint igl cumegn da Vaz la nova lescha da turissem egn digls gronds temas. Dantant tgi la suprastanza ed igl parlamaint èn s’exprimias per midar la lescha da turissem è dalla vart digl commers ed industreia nia adegna daple critica cunter chella. S’angaschea ferm cunter la nova lescha da turissem ò cunzont l’Uniun da commers e mastriants Lai, cun sies president Gion-Reto Paterlini. Igl èn nias fatgs plessas gedas inserats da gist en’antiera pagina ainten la gasetta regiunala «Novitats», cun la supplica da refusar la nova lescha da turissem. Accepto è accepto Cun piglier cunaschientscha digl resultat da 594:552 vouschs per la nova lescha da turissem ins dastga tgunsch deir tgi l’opposiziun seia stada davos las culissas pi ferma tgi supponia da surpastanza e digl parlamaint. Aron Moser, igl mastral ò detg alla FMR, tg’el seia fitg sursto digl resultat schi stgers. El vess spitgia en resultat per en po pi cler a favour dalla lescha da turissem. «Ia sung tuttegna fitg cuntaint tgi igl suveran ò accepto la nova lescha da turissem», dei Aron Moser. I seia er uscheia tgi leschas nouas tgi sa tracta d’en dulzamaint da taxas seian adegna dispitevlas. Plascheir vegia el tgi 64% digls total 1838 votants e votantas vegian pigli part alla votaziun. Cotras demossa mintgign l’impurtanza digl turissem aint igl cumegn da Vaz. Aron Moser ò er detg tgi an oters cumegns turistics ins vegia gia plessas votaziuns anfignen tgi la nova lescha da turissem seia neida acceptada. Igl resultat a Vaz seia bagn fitg stgers, dantant accepto seia accepto. Cun introdueir a parteir digl 1. da schaner 2022 la nova lescha da turissem chinta igl cumegn da Vaz cun 900 000 francs daple antradas. Dalla vart digls adversaris dalla nova lescha da turissem è nia detg siva da chel resultat fitg strètg, tgi igl resultat conferma tgi chella seia e resta venavant discutabla. Gio accepetada era la madema lescha da turissem neida igl aton 2020 digl cumegn da Lantsch, persiva refusada digl cumegn da Curvalda.

Igl boom digls culaders «panini» è grond er an Surmeir, tiers tgi vign betg ple cumpro tantas brevignas scu tigls davos campiunadis mundials da ballape u d’Europa. Avant bung dus meis ò antschet la vendita digls satgets cun mintgamai tschintg purtrets da giuieders, tg’èn dalla parteida agl campiunadi da ballape d’Europa 2021. Chel o scumanzo igls 11 da zarcladour e cozza gist quatter emdas. Bler pi dei cozza dantant la vendita digls maletgs «panini», tgi dat da cumprar per tatger aint igl album cun passa 600 maletgs. Iniziants da chels maletgs èn stos igl 1961 igls dus frars Panini da Modena an Italgia. Digl 1961 anfignen igl 1970 on els edia «paninis» angal cun maletgs da ballapeists dallas equipas taliangas. Igl 1970, an vista agl campiunadi mundial da ballape a Mexico, ò alloura scumanzo igl grond boom segl antier mond ed anfignen oz sa vendan igls maletgs quasi scu panets frestgs. An Svizra duessan neir cumpros angal chest onn 220 milliuns maletgs. Vandeidas vignan las brevignas tranter 90 raps ed 1.10 francs agl toc. Tot tgi venda «paninis» Egn tgi venda er las brevignas è Patrick Thurner digl hobby kiosk a Savognin. El dei dantant tgi la concurrenza seia fitg gronda, cunzont antras las buteias pi grondas u igls negozis scu «Lidl» ed «Aldi». Patrick Thurner punctuescha er tgi anc avant pacs onns vandevan angal igls kiosks las brevignas da «panini» ed oz ins possa cumprar chellas prest ainten mintga buteia da victualias, tar mintga tancadi ed anc an ulteriours lis. «I vign cumpro per en po pi pacs maletgs », dei Patrick Thurner. Cumpradas vignan las brevignas per gronda part digls unfants, digls genitours ed alloura er anc dad otras persungas tgi fon en plascheir agls rimnaders digls «paninis» cun regalar egn u daples satgets. Fatg affars cun Ronaldo, Shaqiri e Mbappé ed anc blers oters vign pero er sur internet, noua tgi vignan cunzont fatgs venals igls maletgs tgi mantgan savens aint igls satgets u en pi rars da cattar. I vignan fatgas glistas Igls unfants fon savens er glistas cun se las nomras digls maletgs tgi mantgan ad els per cumplettar igl codesch. Durant la pôssa ainten scola vignan alloura savens fatg barats cugls maletgs. Per en maletg da Ronaldo u digl star franzos Mbappé dattigl magari tranter tschintg e diesch oters maletgs. Communitgia vign, chegl tgi pertotga la mancanza da maletgs cun giuieders, er per whatsapp e per sms. I fò daveiras surstar tgi igls rimnaders digls «panini» son exact tgenegns tgi mantgan anc ainten lour collecziun. «Ma tat – Haaland è betg dalla parteida» Igl è er uscheia tgi bleras tgertignas retschevan igls unfants cunzont da tat e tatta. Uscheia ò per exaimpel en tat a Savognin er dumando a lour beadi, sch’el vegia gio igl maletg da Haaland, igl shooting star da ballape dalla Norvegia. Igl mattatsch è sto fitg sursto dalla dumonda digl tat ed ò detg: «Ma tat – Haaland è betg dalla parteida agl campiunadi d’Europa. Chel dat tar Dortmund, sast betg chegl?». Igl tat ò menziuno tg’el seia daveiras stupia scu tgi igls sies beadis canoschan igls noms digls giuieders da ballape ed er per tge naziun tgi chels dattan. Ainten scola vignan igls maletgs er barattos tranter igls scolars e las scolaras. Er els dus rimnan igls culaders: igls dus frars Giulio (san.) e Valentino Disch.

Da curt ò Mario Scarpatetti (29) da Parsonz savia piglier ancunter igl amprem premi dad en concurrenza per giovens urers tgi sa nomna «Young Talent Competition». Igl premi doto cun 20 000 francs è nia stgaffia per sustigneir urers giovens tgi fon products da qualitad independent dallas interpresas grondas. Mario Scarpatetti ò fatg igl amprendissadi dad urer tar la bischutareia Kumli a Tusang. Siva digl amprendissadi è el sto en curt taimp a Glion tar en affar tgi repara ouras viglias. Ed ossa è el gio otg onns tar la bischutareia Letta a Buchs SG. «La mia lavour principala è da reveder e restaurar ouras da bratsch, ouras da cassatga ed ouras grondas da pare. Per far restauraziuns dad ouras vi­glias ègl chi e lò er basignevel da far tocca a mang cunchegl tgi ins so betg ple cumprar chella.» Circa la mesadad dallas ouras tgi el repara èn ouras da pare. Ouras èn per el betg angal lavour e gudogn, mabagn er passiun. Ena urareia a Parsonz Igl aton passo è Mario Scarpatetti turno lò noua tgi el ò passanto la sia unfanza. Noua tgi el è carschia se. Noua tgi el turna atgnamaintg er las fegns d’emda e durant las sias vacanzas. A Parsonz. E chegl segl sies mastier tgi el ò amprendia e tgi el fò e less er far venavant. Scu urer. Ainten ena tgesa viglia or dalla famiglia ò el, per ena bunga part ansemen cun sies bab, sano igl object digl 1710. Pero cun lascher tant scu pussebel la substanza originala. Dasperas la part per abitar ò el integro agl plang-tera er ena urareia per restaurar ouras viglias ed er per far novas. Las maschinas persiva èn er avant mang. Tranter chellas er maschinas tgi lavouran cun exactezza dad anfignen 1/1000 mm.La fegnameira da Mario Scarpatetti fiss da star e luvrar ensacuras ainten la sia tgesa a Parsonz. Per dar en’antschatta ò el scumanzo igl aton passo cun darveir la sia urareia per en de l’emda. Per biagier se en stand da clientella: «Chegl ò antschet dètg bagn ed ia pains vedlonder da darveir dus deis l’emda.» Mastier e passiun Igl mastier dad urer è pigl gioven da Parsonz betg angal la sia occupaziun digl pang, mabagn er passiun. Igl mastier è er davanto hobi. Durant igl sies taimp liber è el ia ve dad ovras pi grondas e cumplitgeidas tgi dovran en enorm angaschamaint da taimp e pazienztga. Ansemen cun dus collaboratours ainten la bischutareia Letta a Buchs ò el realiso en’oura speziala. En’oura tgi tigna an muvimaint igl tellurium. Tigls urers ègl er gio da vigl annò ena sfida da leir mussar da maniera visuala la relaziun tranter igl taimp ed igl muvimaint digls planets. En’oura tgi tigna an muvimaint igl tellurium. Igl calender perpeten Ena sagond’ovra pi gronda tgi Mario Scarpatetti ò alloura piglia a mang an atgna reschia è sto igl calender perpeten. Igl cor e center dall’oura è scu tg’igl nom dall’oura dei, igl «calender perpeten». E chel angulivescha schizont automaticamaintg igls deis dad onns seculars tgi n’èn betg madem lungs. Tigls onns seculars ò igl noss Calender gregorian ena regla fitg speziala. Per exaimpel igl onn 2000, e scu proxim igl onn 2400. Da neir da biagier l’oura uscheia tgi ella so curriger sezza mintga fegn digl meis igl datum andretg, er cun tot igls onns basests, è dalla mechanica annò fitg cumplitgia. E chegl vign dirigia antras la invenziun da Mario Scarpatetti, numnadamaintg chella roda daintada tgi rotescha angal eneda an 400 onns.Part digl calender perpeten è er igl dumbrader digls onns. El è fitg sumigliant ad en dumbrader da kilometers mecanic u en dumbrader tgi chinta las ouras da travagl tar ena maschina. Chest dumbrader digls onns ò quatter schebas dad aluminium tgi portan alla circumferenza mintgamai las cefras nolla anfignen nov. Dirigeida vign la mecanica digl calender perpeten. «Chel mecanissem funcziunga teoreticamaintg anfignen igl onn 9999 cumplettamaintg automatic e chegl sainza la minima correctura», declera igl urer plagn entusiassem. Ena rancunaschientscha internaziunala «Ainten la bischutareia a Buchs vainsa surva­gnia en talun d’annunztga per chella concurrenza tgi vign organisada siva digl 2015 per urers giovens. Ia va ma decidia da ma participar cun la mia ovra digl calender perpeten.» La concurrenza da talents vign organisada digl concern dad ouras F.P. Journe a Genevra e digl concern «The Hour Glass», ena organisaziun da bischutareias an Asia digl sidost. Tottas dus organisaziuns sa deditgeschan principalmaintg allas ouras dalla classa da luxus e dad ouras spezialas scu chella da Mario Scarpatetti. Igl calender perpeten ò impressiuno talmaintg la giuria dalla concurrenza, tgi igl urer da Parsonz ò survagnia en de l’invitaziun da neir a Genevra e piglier ancunter igl amprem premi per l’ediziun 2021. Deplorablamaintg perveia da corona angal an en rom pi pitschen, ma chegl sminuescha betg la prestaziun e la rancunaschientscha per l’ovra da Mario Scarpatetti. Agl senn dalla concurrenza da talents duess igl premi da 20 000 francs neir investo er tigl urer da Parsonz, per promover urers giovens tgi lavouran independent dall’industreia gronda dad ouras, ovras spezialas ed originalas tenor viglia tradiziun da mastier. La surdada dal premi a l'urer Mario Scarpatetti Il "calender perpeten" da l'urer Mario Scarpatetti Lavur da precisiun da l'urer Mario Scarpatetti L'urer da Parsonz, Mario Scarpatetti Lavur da precisiun da l'urer Mario Scarpatetti Il "calender perpeten" da Mario Scarpatetti - la mecanica L'urer da Parsonz, Mario Scarpatetti

Covid-19 a procuro tgi vo finanzialmaintg anc pi mal alla Bogn Alvagni SA. Fatg ò ella gl’onn passo cun en stgamgiamaint da 426 876 francs igl pi bass, siva digl 2002, igl onn tgi igl bogn an Val Alvra è nia surdo agl travagl. An vista alla radunanza generala dalla Bogn Alvagni SA da venderde tgi vign è cumparia igl rapport annual dalla societad acziunara. Hans Christoffel, igl president digl cunsegl d’administraziun ed investour principal screiva aint igl rapport annual igl suandont: Chel rapport caschunga ansomma betg plascheir e seia er egn digls pi pacs bels rapports annuals tg’el vegia scretg. La situaziun da corona vegia contribuia igl sies vetiers. Digls 14 da mars anfignen igls 5 da zarcladour 2020 ins vegia gia da lascher saro igl bogn e davent digls 4 da december 2020 er gist. Graztga agl sustign finanzial da cantun e Confederaziun seia tuttegna sto pussebel da cumpensar parzialmaintg la sperdita cun esser igl menaschi da bogn saro per schi dei. Donns an en cuntign Igl onn da gestiun 2020 dalla Bogn Alvagni SA è betg angal sto signia dalla pandemia. Na er chegl tgi pertotga donns e reparaturas tigl bogn è la societad acziunara betg stada schinigeida. Igl otgover ò en donn dall’ava sfurzo da sarar igl menaschi per quatter deis. Scu igls oters meis è er igl otgover igl domber dallas persungas tg’on fatg adiever digl bogn sa redutgia fitg. Sto avert è igl bogn 27 deis ed an chels deis è nia fatg ena svieuta da 27 302 francs. Antradas da 1000 francs per de tanschan betg per curveir igls costs, è da liger aint igl rapport annual. Per curveir igls costs seia basigns aglmanc en stgamgiamaint da 2900 francs, screiva Hans Christoffel an sies rapport annual. El screiva er tgi aint igl futur vignigl a dar an en cuntign l’egn u l’oter donn cun esser igl bogn ossa gio 20 onns. Gl’onn passo ò igl travagl gia donns per ena somma da 46 000 francs. En deficit da 165 477 francs Igl 2020 è la svieuta digl bogn sa redutgeida per 32% sen en total da 426 876 francs, exclus igl bistro. Chegl en regress tar la svieuta da 204 880 francs an cumparaziun cugl onn avant. Tigl bistro ò la Bogn Alvagni SA fatg gl’onn passo en stgamgiamaint da 75 348 francs, chegl tg’èn passa 66 000 francs pi pac tgi anc igl onn precedent. Fatg ò igl menaschi digl bogn alla fegn finala igl 2020 en deficit da 165 477 francs. Ultra da chegl ò la societad acziunara da preschaint en dabet (capital ester) da 4,1 milliuns francs. La realitad è tgi siva digl 2010 ò la Bogn Alvagin SA fatg cugl bogn en deficit total da vers 2,5 milliuns francs. Igl bogn ad Alvagni Bogn è saro siva da plessas emdas – e cura tg’el derva è igl mument betg ancunaschaint. Realitad è tgi dovra urgent ageid finanzial per tgi igl travagl possa star sur l’ava e surveiva ansomma. Finanzialmaintg ed economicmaintg vogl tot oter tgi bagn cugl bogn ad Alvagni Bogn. Da preschaint è igl bogn saro e per quant dei è igl mument er betg ancuanschaint.

Dus novas societads acziunarias d’immobiglias cun sedia a Savognin, la Tinetium Immo SA e la Pratum Immo SA, pon cumprar las surbiageidas a Tinizong ed a Casti. Chegl siva tgi igl parlamaint digl martgea da Turitg ò accpeto cun 61:58 vouschs la vendita da chels objects d’abitar. Ainten l’ediziun online dalla seira digl «Tages Anzeiger» da mesemda igls 16 da zarcladour 2021 è sto da liger. «Hauchdünnes Ja zum Verkauf von EWZ-Häusern in Graubünden». Cun liger venavat è nia alla gleisch tgi igl EWZ venda la surbiageida a Tinizong alla Veia Cantunala ed a Casti alla Veia da Prada. La somma da vendita schea tar 4,9 milliuns francs. Siva d’ena pi lunga debatta digl parlamaint digl martgea da Turitg ò chel approvo la vendita allas dus societads acziunaras da Savognin. Chegl alloura cun en resultat fitg stgers da 61:58 vouschs. Betg lia vender las dus unitads d’abitar a Tinizong e Casti cun plessas garaschas e magasign da pumpiers on igls represchentants e las represchentantas dalla PS e digls Verds. Taragn digl martgea da Turitg dastga angal neir vandia ad associaziuns u a societads d’utilitad publica digl cantun, pero betg agl cumprader tgi paia igl pi bler. Cun la vendita preveida ins avantagia «prenzis locals» tgi seian gio an possess da bler taragn. Dalla vart digls Verds è nia detg tgi igl martgea da Turitg dastga betg sa preschentar an oters cantuns scu «speculant d’immobiglias». I seia ansomma er betg neccessari da vender chellas dus surbiageidas a Tinizong e Casti. Dumandos èn er nias igls dus cumegns La vendita da chellas plessas tgesas a Tinizong ed a Casti è stada scretga or publica. Avant pero veva igl EWZ er dumando agl cumegn Surses ed er agl cumegn Albula/Alvra, schi vessan interess da cumprar chels dus bagns schaschants venals. Tots dus cumegns vegian dantant betg gia interess, chegl tgi seia er sto igl cass tar l’organisaziun «schaschant Turitg». Dalla vart dallas parteidas burghesas è nia detg tgi la vendita ad indigens da Surses fetscha grond senn. Ultra da chegl duess igl martgea da Turitg er betg prescreiver a cumegns grischuns scu tg’els vegian da furmar lour politica d’abitar. Vetiers vigna tgi igl martgea da Turitg vegia da prolungar aint igls proxims onns las cunvegnas e las concessiuns dallas ovras hidraulicas e seia uscheia ferm dependent da chels cumegns digl Grischun Central. Nia detg è er tgi exista ansomma betg en sulet argumaint raschunevel cunter la vendita. Impurtant seia tgi cumpraders indigens vignan risguardos e tgi chels surpeglian er igls fittadigns dallas abitaziuns e tgesas. Chegl è digl reminent er igl cass. Igl EWZ seia en’interpresa d’electricitad e betg en’administraziun da schaschant. Eneda las tgesas digls ampluias digl EWZ La surbiageida Prada a Casti è neida construeida igl 1945 e chella a Tinizong igl 1951. Ples decennis on igls ampluias digl EWZ abito ainten las tgesas. Cun neir la modernisaziun, digitalisaziun ed automatisaziun vign gio pi dei igl antier sistem dalla forza hidraulica e dallas ovras reglo dalla centrala a Seglias. Cotras ò igl EWZ bagn anc ensatge ampluias a Casti e Tinizong, ma angal an en pitschen domber. Gio pless onns stattan famiglias indigenas ainten las tgesas a Tinizong e Casti e betg ampluias digl EWZ. Adegna puspe ò igl EWZ er investo ainten chels objects d’abitar. La davosa geda igl 2016 cura tg’ins ò sano la canalisaziun ed igl scoldamaint tar las tgesas a Tinizong per ena somma da 739 100 francs. Ossa ins vess danovamaintg gia da far investiziuns per en somma da 560 000 francs a Tinizong e da 450 000 francs a Casti. Igl tschains annual tgi igl EWZ pretenda igl mument digls fiitadigns chel schea tar 135 130 francs per Tinizong e 110 520 tar Casti. Vandeidas vignan las surbiageidas per ena somma da 4,9 milliuns francs (Tinizong 3 milliuns francs, Casti 1,9 milliuns francs). Igl gudogn chel vo per ena mesadad agl martgea da Turitg e l’otra agl EWZ. Quatter tgesas per dus famiglias ed ena tgesa per ena famiglia. La surbiageida dalla EWZ a Tinizong. Otg tgesas an retscha e diesch garaschas, chegl è la surbiagieda digl EWZ a Casti.

La bischutareia da crappa «Artisanat» a Savognin dattigl angal ple anfignen igl avregl 2022. Gio prest davent da tgi dat la buteia, vign ella manada da Conrad Plaz e da Doris Guetg-Crameri. Els on betg tschartgea activamaintg successours per la bischutareia. Angal igls amprems pêr onns ò la bischutareia da crappa gia oters manaders. Conrad Plaz rachinta: «Nous vagn surpiglia la bischutareia avant circa 20 onns. Gl’amprem era la buteia anc dasper igl Danilo pero angal per en curt taimp.» Siva è la bischutareia adegna restada lò noua tg’ella è anc adegna, ve digl Stradung sper igl Hotel Piz Mitgel. «Tot tgi è pensiuno» Igl muteiv per sarar la buteia è betg en extraordinari. Las treis donnas tgi lavouran ainten la bischutareia, Doris Guetg-Crameri, Tena Frühauf-Guetg ed Imelda Spinatsch vignan tottas pensiunadas u èn gio ossa pensiunadas. Conrad Plaz declera: «Igl contract per las stanzas vainsa anc anfignen fegn avregl 2022 ed uscheia antschavaron nous bagnspert cun la liquidaziun dalla bischutareia.» Adegna daple online Las amplueidas dalla bischutareia fon sezzas cadagnas, bratschlets, rentgas e.u.a. da crappa grischuna ed er crappa digl exteriour. Avant tgi son luvrar cun la crappa, vign chella glimada e preparada an Tera Tudestga. Conrad Plaz dei tgi els vegian igls davos onns s’accurschia adegna pi fitg scu tgi la gliout compra adegna daple aint igl internet. Cunchegl tgi seia grev da mantigneir ena tala buteia ainten ena vischnanca, ò Conrad Plaz betg tschartgea activamaintg en successour per la bischutareia. «Schi ensatgi vess interess, sung ia pero fitg avert per propostas. U er schi ensatgi less manar igl affar en zichel oter, ins pò fitg gugent s’annunztgier tar nous cun bungas ideas.» Tgi ensatgi surpeglia pero propi la bischutareia da crappa, na crei Conrad Plaz betg.

Schinavant tgi la «Scuntrada» ò li all’antschatta d’avost a Savognin, dattigl en novum: Sa preschentar less l’Uniun da commers e mastirants Surses an cuminanza, e chegl ainten ena tenda visavi agl hotel Piz Mitgel. Igl svilup economic para da flureir an Surses è nia detg sonda passada dalla radunanza generala. Sapientivmaintg ò la suprastanza dall’Uniun da commers e mastirants Surses tscharnia igl «Berghus» Radons per salvar la radunanza generala 2021. An sies pled da bavegna ò Patrick Thurner, igl president dall’uniun detg, tgi igl svilup economic flurescha ainten la val. Er igl «Berghus» vegia igl sies marets tgi igl svilup economic e turistic mossa cler anse. I seia en fatg positiv tgi er an Surses ed ansomma ainten la regiun vigna puspe investo, ò punctuo igl parsoura digl «HGV Surses», scu tgi l’uniun vign er savens numnada. Er sur igls cunfegns dalla val En fatg plaschevel seia bagn tgi igl hotel «JUFA» seia nia realiso a Savognin. Er igl hotel Piz Mitgel a Savognin survigna nova veta, chegl tgi seia bagn er en bung segn, ò managea Patrick Thurner. Igl hotel Liun agls Mulegns sa preschainta an nov vistgia ed atteira gio ossa blers giasts. Er chella investiziun davart dalla Nova Fundaziun Origen mareta respect. Bungs pleds ò igl drogist er catto per la furnareia Casparin e per la mazlareia Peduzzi da Savognin. Tots dus travagls vegian expandia, la furnareia Casparin cun surpiglier igls travagls dalla furnareia Stgier a Casti e la mazlareia Peduzzi cun surpiglier igl menaschi dalla mazlareia Plinio a Samedan. Investo vigna er a Cunter noua tgi Sven Thomann (maschinas agricolas, construcziuns da metal) e Michael Luzio (electro) vegian fatg pi grondas investiziuns per lour infrastructura digls travagls. Igl president dall’uniun, tgi reuenescha igls 90 travagls dall’economia e digl turissem an Surses, è da buna speranza tgi er anc oters patrungs vignan aint igl avigneir a far investiziuns. Strousch activitads perveia da Covid-19 Chegl tgi pertotga las activitads dall’uniun è igl davos onn sto en onn pitost quiet. La raschung èn las maseiras cunter la pandemia tg’ò er procuro tgi l’Uniun da commers e mastirants Surses ò gia da renuztgier allas antupadas mensilas, alla «Scuntrada» ed agl ansolver da mastirants tradiziunal. Surses seia economicmaintg anc mitschia cun en îgl blo chegl tgi pertotga sperditas perveia da Covid-19. Cun pacas excepziuns totga la regiun tar las victouras, ò accentuo Patrick Thurner. Elecziuns communalas Aint igl avigneir less l’uniun esser pi activa sen camp politic. En bung contact tigl cumegn da Surses e tar la politica an general seia indispensabel. Uscheia duess l’uniun er davantar pi anagascheda schi vo per elecziuns communalas. I fiss bung da cattar pigls uffezis communals ed er oters persungas tgi appartignan a l’Uniun da commers e mastriants Surses, ò managea igl president digl «HGV Surses». Er chegl tgi pertotga leschas e lubientschas duess l’uniun aveir ena tscherta influenza (taxas per far adiever da veias lateralas, lubientschas motos da neiv). Per la suprastanza digl Parc Ela ins spera tgi Peder Plaz vigna eligia, scu proponia dall’uniun. Concernent igl svilup regiunal fiss davart dalla suprastanza dall’uniun giavischia ple interess davart digls 90 commembers. Da buna speranza Decidia on igls preschaints da sustigneir la realisaziun digl schinumno «pumptrack» agl Lai Barnagn cun ena contribuziun da 5000 francs. Igl project dalla plazza da glatsch a La Nars duess neir sustignia schinavant tgi chel vign realiso. Realisar ins less igls 6 d’avost 2021 er la «Scuntrada» (fiera da Savognin) schinavant tgi chegl è ansomma pussebel perveia dallas ordinaziuns da corona. En novum fiss alloura tgi igls mastirants e patrungs da Surses preschaintan lours affars an cuminanza e chegl ainten ena tenda visavi agl hotel Piz Mitgel. Chella ideia ò catto en bung resung tigls preschaints. Siva dalla radunanza generala agl «Berghus» ò igl ustier Fadri Arpagaus cugl sies team sarvia ena tschagna excellenta. Durant chella è er nia fatg viva segl nov commember d’onour dall’uniun, igl scribent da chellas lengias. La suprastanza dall’Uniun da commers e mastirants Surses. (da san.) Giancarlo Cavegn, Irene Kolb, Pirmin Cotti, Patrick Thurner e Karin Hersche.

Igl project digl Chor viril Surses « Rieischs’21 » vign spusto per en ulteriour onn sen igl mars 2023. Las restricziuns da corona rendan impussebla ena planisaziun adequata per en project da tala grondezza. La FMR ò ruschano cun Rainer Held, dirigent digl Chor viril Surses e cunascheider dalla scena da chors, davart la situaziun digls chors siva en onn e mez pandemia La malsiertad è mengia gronda Er cun las schluccadas annunztgeidas digl Cunsegl federal igl mez da zarcladour 2021 resta per chors venavant en obligatori da purtar mascra ni da garanteir ena capacitad da spazi da 10 meters quadrat per persunga durant provas an stanzas. Cun talas prescripziuns seigl betg pussebel da garanteir ena planisaziun tgi duess dulzar igl project ambiziuno «Rieschs’21» (varda box) anfignen alla fegn da favrer 2022 sen nivel da concert. Chegl screiva igl Chor viril Surses ainten ena communicaziun allas medias. I vigna vetiers ena malsiertad an connex cugl persunal. Ins stoptga gl’amprem examinar las retschas an risguard qualitad e quantitad. An cass tgi fiss basignevel da furmar las vouschs u da recrutar cantadours supplementars siva dalla pôssa, fiss igl taimp mengia curt persiva. Igl project “Rieischs” seia betg liia agl taimp, screiva igl Chor viril Surses anavant. Ins seia da bunga speranza, tg’igls participants ed igls sponsours vegian tgapientscha per la spustada e sustignan venavant igl project. «Rieischs’21» – en project cun 100 participants: Igl project «Rieischs’21» è egn da chels gronds projects digl Chor viril Surses tgi vignan manos tras mintga 7 u 8 onns gio siva da quatter decennis. (p.ex. igl 1992 igl oratori «Taimp e perpetnadad» u igl 2013 igl «Requiem» da Franz Lizt).
La part principala furma l’ovra «Rieischs surmiranas», scretga aposta per chel project. La cumposiziun per orchester, chor viril e solo da bass sa basa a set canzungs tradiziunalas ed a treis cumposiziuns contemporanas da musicists giovens. Davantor vignan preschentadas ovras canticas digl nord dall’Europa. Las datas novas pigl project «Rieischs» èn las suandontas: 11 da mars 2023 Ufferholz Savognin; 17 da mars 2023 an baselgia da S. Martegn Coira; 19 da mars 2023 an baselgia franzosa Berna. Igls cantadours digl Chor viril Surses on da spitgier en ulteriour on per saveir preschentar igl project «Rieischs’21 » Gl’è gio la sagond’eda tg’igl project stò neir spusto causa da corona. Igl davos onn e mez è betg sto simpel pigls chors an general. Chegl confirmescha er igl cunascheider dalla scena, Rainer Held (varda box), tgi dirigia igl Chor viril Surses. El ò raspundia allas dumondas dalla FMR. FMR : Tiers la pôssa da cantar an cuminanza - tge ulteriouras consequenzas ò la pandemia gia segl cant? Rainer Held: Ia pains tgi a blera gliout ogl «mantgea ensatge». Siva d’en onn e mez ègl oz er pussebel da numnar tge tgi chegl è sto. Gl’è igl barat durant s’exprimer ansemen a moda artistica e la cuminanza sociala digl cant tgi ò mantgea u mantga a bleras e blers. An mia funcziun alla scol’ota vaia observo, tgi studentas e students tgi amprendan digl e cugl exaimpel, on gia fitg grev. Da liger ed elaborar en codesch u en artetgel scientific è ensatge oter tgi da luvrar cun la vousch e d’aveir en resung immediat. Da ramplazzar e cumpensar chegl via internet, p.ex. cun «zoom», è betg simpel. Tge experientschas vez Vous fatg cun provas via zoom e provas cun restricziuns? Las reacziuns sen las provas online èn stadas differentas e betg ena schliaziun bagnneida tar tots. Da cantar cun mascra ni a distanza è difficil gist ainten igl sectour digls chor da laics. Chellas circumstanzas pon angular igl plascheir, cunchegl tgi i mantga igl aspect social.Ia va ruschano cun cantadour(a)s tgi eran malcuntaint(a)s cugls effects da talas provas. Otras persungas eran leds da gio aglmanc vaseir igls concantadours e las concantadouras. Ensatge tgi tottas e tots on pero detg alla fegn digls chints, è tgi la tecnica actuala na seia betg bunga da ramplazzar igl cant an cuminanza. Chegl deia, savond tgi blers chors, ensembles e musicas ambiziunadas on tscharnia chella varianta cun lavour supplementara ed angaschamaint per betg star salda e per uscheia saveir tigneir igls commembers. Sa lascha gio deir ensatge pertutgont las consequenzas dalla pandemia segl domber da commembers digls chors? Ena studia dall’universitad Eichstätt-Ingolstadt cun radond 4400 chors dalla Tera Tudestga, dall’Austria e dalla Svizra mossa, tg’igls chors piteschan sot la pandemia d’ena moda e maniera tgi fò chitos. Surtot igl sectour da chors d’unfants e giuvenils. An general tema, tgi la cultura da laics agl sectour da musicas e chors, vigna a duvrar taimp per puspe cuntanscher las circumstanzas scu avant corona. I cuzzaro dei anfignen tgi la rutina da provas e concerts saro stabilisada. E specificamaintg pigl Chor viril Surses ? Er tigl Chor viril Surses stuainsa examinar las reias igl aton 2021 e vurdar scu tgi tunga. Nous vagn actualmaintg cunaschientscha da treis sorteidas causa vigliadetna ni sanadad e da dus commembers novs. Chegl corresponda alla norma ed ans fò speranza. Rainer Held da Landquart veiva aint igl cantun Luzern. El è professer e manader dalla partiziun musica alla scol’ota pedagogica Luzern. Gio da gioven anse dirigia el chors da laics e chors professiunals. Siva digl 2015 dirigia Rainer Held igl Chor viril Surses. Rainer Held magna igl Chor viril Surses siva digl 2015

Tgi tgi canoscha igl intschess solitari dalla cuntrada uriunda dalla Fuorcla digl Leget tranter la Val Natons e la Val d’Agnel, resainta nign basigns per neir divertia supplementarmaintg antras en’installaziun d’art ainten la «Porta digl Crepel». Tant ple tgi lezza sa catta betg gist dasper la senda da viandar ed atteira cotras nunnecessariamaintg blera gliout tgi vign a calzerar crousch a travers tras chella cuntrada otalpina sensibla. Sch’ins peglia igl taimp e la peda da sa lascher impressiunar da chella cuntrada uriunda e da galdeir lò la nateira intacta, stat igl taimp er salda sainza oura surdimensiunada tgi duess neir pandeida ainten la «Porta digl Crepel». Er schi chel project d’art pò esser spectacular e captivont, na totga’l an mintga cass betg ainten chella cuntrada intacta dalla Fuorcla digl Leget. I na fò propi betg basigns, tgi mintga cantun sen las nossas muntognas vigna «divertimento», surtot betg ainten tals lis solitaris e singulars. Galdign la nateira sen las alps, uscheia scu tg’ella è sa sviluppada da sezza durant igls millennis precedents!

Glindesde seira ò gia li la sagonda radunanza communala digl Cumegn Surses da chest onn. 99 votantas e votants on approvo igl rendachint e concedia en credit à fonds perdu per «la Fundaziun Piz Mitgel Val Surses». Pinavant è neida discutada ena nova lescha da carar e igl è nia preschento en project - tgi era anfignen ier seira secret – cugl nom «tor alva», dalla Nova Fundaziun Origen an collaboraziun cun la SPF-Turitg (varda sen p. xx). Strousch discussiuns tar la lescha da carar Avant la radunanza communala pareva la tractanda davart la nova lescha per carar dad esser chella cugl ple pever. Igl mastral, Leo Thomann, ò do invista e detg, tgi an suprastanza vegian singuls puncts caschuno debatas intensivas. La suprastanza vegia er ratschet differentas propostas dalla populaziun per adattaziuns. Resulto seia alloura ena lescha relativmaintg strantga an cumparaziun cun talas dad oters cumegns. Blers pudessan perder la lubientscha da carar. En exaimpel: La nova lescha prevei en scumond da carar cun schlittas a motor sen la veia tranter Tigignas – Radons. Excepziuns èn p.ex preveidas per gliout tgi abitescha a Radons sur onn, per la gastronomeia u per ensatgi tgi fò taxi. Dasperas la siertad da sportists tgi nizzegian chella veia, vegian er las emissiuns ed igl pôss digls animals selvadis mano a chella decisiun. Igl mastral ò explitgia artetgel per artetgel, excepziun per excepziun. E tuttegna: Strousch opposiziun cunter, ni dumondas tar la lescha. Decidia davart la nova lescha vign igls 30 d’avost 2021. Lod per investours Cleramaintg concedia (98 EA tar 1 NA) on las preschaintas ed igls preschaints ena contribuziun da promoziun à fonds perdu da 250'000 francs alla Fundaziun Piz Mitgel Val Surses. Luzi Thomann, igl president dalla fundaziun, ò preschento igl plan da finanziaziun digl project tgi seia «dalla val per la val» e la moda e maniera scu tg’ins vegia permangs da sanar igl hotel cun bler’istorgia alla veia principala da Savognin. An connex cun chella tractanda ò Leo Thomann ludo igls investours. La situaziun digls hotels seia sa migliurada. Differents investours vegian piglia ainta mang daners. Ins possa chintar tgi vignan daple giasts igl proxims onns. Igl Cumegn Surses seia sen ena bunga veia, ò managea igl mastral. I geia anse - betg tot tgi geia anavos scu avant anc en pêr onns. Finanzas restan stabilas Igl manader dallas finanzas, Daniel Fitzi, ò preschento igl rendachint e tratg en facit positiv. Pigl 2020 ò igl Cumegn Surses realiso en surple da retgav da 0.95 milliuns francs ed en surple da finanziaziun da 2.6 milliuns francs. La cumparaziun cun oters cumegns grischuns mossa, tg’igl Cumegn Surses sa catta venavant sen ena basa da facultat solida. Igl rendachint è nia approvo cun 98 EA ed en’abstenziun. Pinavant òn las votantas ed igls votants approvo unanimamaintg la proposta dalla suprastanza da metter 2 milliuns francs ainten la prefinanziaziun (capital agen) per igl project «construcziun nova dalla tgesa da scola primara a Savognin.» Otmar Netzer sa reteira Alla fegn dalla radunanza ò igl mastral communitgia, tgi Otmar Netzer seia sa decidia da sa retrer dalla suprastanza. Romeo Poltera stat a disposiziun per en ulterioura perioda d’uffezi. Gl’amprem scrutini varo li igls 26 da settember 2021. Igl sagond – schi gl’è basigns – igls 28 da november 2021. Igl manader dallas finanzas digl Cumegn Surses, Daniel Fitzi, è cuntaint cugl rendachint digl 2020.

Problems da persunal e dispetas cun partenaris. Ainten l'organisaziun digl Parc Ela para dad esser aint igl verm. La premaveira on gist 4 amplueidas ed en ampluia inoltro lour disdetga sen la fegn da chest meis. Dieter Müller, igl manader digl Parc Ela, seia igl muteiv principal tgi chellas persungas vegian disdetg lour plazza. Ma en vent criev zofla betg angal digl intern, mabagn er digl extern anvers igls responsabels digl Parc Ela. La FMR ò confrunto Dieter Müller cun las ranfatschas tgi la FMR ò ratschet da funtangas fidadas tgi lessan pero rastar anonimas. Exodus da persunal La stad pareva ampurmattonta, siva en cumbat da votaziun intensiv ègl reuschia agl Parc Ela da renovar igl contract da parc cun lour partenaris, igls cumegns. Taimp per trer flo e sa pusar anavos. Na, cuntrari. Curt siva la votaziun on inoltro 5 digls ampluias digl parc lour disdetga. Egn digls muteivs principals seia la persunga Dieter Müller. Or da funtangas fidadas è la FMR neida a saveir da ranfatschas pasantas anvers las cumpetenzas da Dieter Müller scu manader da persunal. Uscheia so la FMR er, tgi tranter las persungas, tgi on disdetg la plazza sen fegn da chest meis, sa cattan diversas tgi lavouran gio blers onns pigl Parc Ela. Talas possedan cotras en grond know-how digl parc e canoschan la gliout. Las ranfatschas cumpeglian mancanza da communicaziun ed empateia, scu er problems d'organisaziun. Igls ampluias seian betg nias integros aint igls discurs da reorganisaziun e durant la fasa da votaziun vegia Dieter Müller perfign scumando la bucca agls ampluias. La crisa da corona vegia fatg anc pi visibel igls problems da communicaziun e d'organisaziun. «Problems pendan betg ve d’ena persunga singula» Dieter Müller, confrunto via FMR cun chellas ranfatschas, less betg commentar las singulas ramproschas, drizzadas direct ancunter la sia persunga. El accentuescha: «L’uniun dattigl gio 15 onns e gl’è funcziuno bagn anfignen ossa». Fatg è pero tgi dat igl proxim taimp en gronda midada da persunal. Dieter Müller declera chest exodus suandontamaintg: «Cun la reorganisaziun tgi vagn fatg, on luvrantas e luvrants stuia surpiglier novas rollas, adampleir novs pensums. Tschertas cumpetenzas èn neidas adattadas.» Cò seian betg tottas e tots stos cuntaints. Pianavant vegia la votaziun davart la prolungaziun digl contract e la crisa da corona franc er procuro per en tschert nivel da stress, sa declera Dieter Müller la situaziun da persunal. Anavant manegia el, tg'el fetscha betg ramproschas allas persungas tgi bandungan l’equipa digl Parc Ela. Sbagls capettan cun luvrar – tals seian franc capitos – a tottas e tots. Dieter Müller renda cler: «Schi dat problems, penda chegl betg angal ve dad ena singula persunga. Igl Parc Ela ò ena direcziun ed ena surprastanza.» Fatg è pero tgi Dieter Müller è sez egn digls tgeas impurtants scu manader. En responsabel betg manc impurtant è igl president dall’uniun Parc Ela, Paolo Giacometti. El è durant tot igls deis passos betg sto contanschibel per la FMR per piglier posiziun. Dieter Müller sez è an mintga cass sursto dalla vehemenza dallas ranfatschas anvers la sia persunga e manegia tgi cun la reogranisaziun digl onn passo ins saveva tgi betg tottas e tots geian d'accord ma «la vehemenza am ò fatg surstar.» «Lagn vurdar anavant» Pigl manader digl Parc Ela è igl tema perancunter liquido ed el less ossa vurdar anvant. «Impurtant è tg’igl Parc Ela è bung dad adampleir la sia funcziun.» Cò saptga el deir cun persvasiun tgi chegl seia igl cass er sainza las persungas tgi bandungan per la fegn da chest meis l'organisaziun Parc Ela. Dieter Müller è optimistic: «Nous vagn reagea bagnspert sen las disdetgas e savia recrutar aint igl frataimp quatter persungas.» Ins vegia pers en tant know-how, pero chegl saptga a madem mument er esser ena schanza per novs impuls, è Müller persvadia. «Vurdar anavos vala navot – nous lagn vurdar anavant», manegia Dieter Müller alla fegn digl discurs. Ena vista optimistica saro necessaria schi Dieter Müller varda anavant, pertge er sch'el ò gio pudia occupar la gronda part dallas plazzas, schi vignan las novas persungas ad antschever cun la lavour pir antschatta avost/settember – cunter la fegn dalla staschung ota da stad. Dantant tg’igls problems interns paran per Dieter Müller dad esser liquidos, cumainzan gio igls proxims problems externs: Reglar la collaboraziun cun la Turissem Savognin Beiva Alvra SA. Ranfatschas pasantas ancunter igl manader digl Parc Ela, Dieter Müller Ranfatschas pasantas ancunter igl manader digl Parc Ela, Dieter Müller Adrian Ballat sa reteira dalla suprastanza dall’uniun Parc Ela Sen dumonda dalla FMR ò Adrian Balla confirmo, tgi el sa reteira dalla suprastanza digl Parc Ela. Cun la sia demissiun vignan libers dus posts ainten la suprastanza dall’uniun. Igl mars passo, durant l’elecziun da ramplazzamaint dalla suprastanta Carmen Dedual, erigl nia tar ena sort situaziun da patt. Peder Plaz da Savognin ò gia survagnia las vouschs necessarias digls cumegns politics e Sylvia Bärtschi da Tagn chellas dallas commembras e digls commembers digl Parc Ela. Cun la demissiun dad Adrian Ballat è la veia libra per tottas dus candidaturas. «Cun esser stadas avant mang dus bungas candidaturas e cunchegl tg’ia m’angasch ainten ena massa oters gremis, saia dar giu igl mies post cun bunga cunsienztga», manegia Adrian Ballat. Naturalmaintg tgi la cursa seia ossa puspe averta er per otras candidaturas. Eligia vign durant la proxima radunanza generala dall’uniun Parc Ela. Igl datum per chella è anc avert.

Igl turissem è en impurtant partenari pigl Parc Ela scu plattafurma da marketing. Ossa para chella collaboraziun dad esser a fegn. La Turissem Savognin Beiva Alvra SA (TSBA) ò disdetg igl contract da cooperaziun cugl Parc Ela per la fegn digl onn. Luzi Thomann, president digl cunsegl d'administraziun dalla TSBA, ò confirmo chegl anvers la FMR. Malcuntaints cugl contract actual Tg'igl president digl cunsegl d’administraziun dalla TSBA, Luzi Thomann ed igl manader digl Parc Ela, Dieter Müller, èn betg igls miglers ameis è sa musso gio durant la campagna da votaziun (davart la prolungaziun digl contract tranter igls cumegns ed igl Parc Ela). Ossa vign er la collaboraziun tranter las dus organisaziuns a tschessar. Igl contract da collaboraziun tgi duess reglar la promoziun digls products digl Parc Ela antras l'organisaziun turisica vign annulada per la fegn da chest onn e chegl dalla vart dalla TSBA scu tg'igl president Luzi Thomann declera: «La TSBA ò disdetg igl contract perchegl tgi nous ischan betg cuntaints cugl contract actual. Ossa vainsa la pussebladad d’antrar an tractativas e far en nov .» La TSBA seia dall’idea tg’igl Parc Ela vegia da crear purscheidas e pir alloura saptgan talas neir vandeidas agls turists, ò Luzi Thomann explitgia anavant. Ultra da chegl saptgigl betg esser, tgi la TSBA survigna daners dallas taxas da cura e taxas per promover igl turissem digl cumegn da Surses e vegia da dar anavant chels daners agl Parc Ela. «Per nous ègl impurtant dad eir anturn a moda e maniera spargnevla cugls metels e da crear ena plevalour cugls daners tgi vagn a disposiziun.» Concret vogl per settantatschintg mella francs tgi la TSBA surdat annual agl Parc Ela per la promoziun dallas purscheidas. Chels daners vignan uriund digls cumegns. Tgi rigia en'animositad tranter igl president dalla TSBA ed igl manader digl Parc Ela neghescha Luzi Thomann. «Gl'è cler tgi vagn betg gia igl fagn adegna sen la madema pandigia» admetta Thomann. La disdetga digl contract seia ena bunga occasiun per reponderar la collaboraziun. Luzi Thomann spetga digl Parc Ela, tg'igls responsabels creeschan e defineschan las purscheidas tgi fon. La fegnameira seia tenor Luzi Thomann cleramaintg da far en nov contract. Cura tgi chel vigna, dependa digl Parc Ela, pretenda Thomann. Sclareir la rolla Dieter Müller, igl manader digl Parc Ela, è nia infurmo ed ò piglia per cunanschientscha la disdetga digl contract. I seia betg l’amprema geda tgi chel contract vigna disdetg dalla TSBA, ò el detg anvers la FMR. «Nous lagn ossa cattar or tge tg’igl turissem spetga exact digl Parc Ela.» Siva chel amprem zap seigl alloura da sclareir tgi tgi fetscha tge e danonder tg’igls raps persiva duessan neir. «Chegl è betg angal l’incumbensa digl Parc Ela, mabagn er dallas organsaziuns turisticas e digls cumegns.» Tge sa meida e scu anavant? Igl contract resta valevel anfignen la fegn da chest onn. Tenor Luzi Thomann sa midess strousch ensatge sainza contract da cooperaziun: «La TSBA spargness mintg’onn settantatschintg mella francs, schiglio dattigl nignas midadas ord noss punct da vista.» An vista alla situaziun da collaboraziun pac ampurmattonta sa tschainta la dumonda sch'igls partenaris (Parc Ela, TSBA e cumegns) cattan ena pussebladad da luvrar ansemen a moda constructiva. Igl mument spetgan tots tgi l'oter sa mova. An vista allas sfidadas tg'igl Parc Ela ò da piglier per mangs chesta stad, saro igl taimp per trer flo e sa pusar anavos pitost stgers.

Tge marscha cugl bogn d’Alvagni? Igl mastral digl cumegn Albula/Alvra, Daniel Albertin, rachinta dallas contractivas tgi igl cumegn ò cun la Christoffel Holding SA, la acziunaria principala digl bogn d’Alvagni. El so betg anc tradeir igls plans concrets, ensatge para pero dad esser franc: far bogn scu tg’ins era diso, vign betg ple ad esser pussebel. Blers ratungs dall’ava sa dumondan planget tge tgi marscha cugl bogn d’Alvagni. La Bogn Alvagni SA ò communitgia igl mars da chest onn tgi igl bogn rastaro saro er siva tgi las restricziuns da covid pigls bogns vignan schluccadas. Igl muteiv per chesta decisiun è sto tg’igl bogn ò problems finanzials gio davent da ples onns (varda La Quotidiana digls 21-06-2021). Tot igls 17 ampluias digl bogn on stuia neir relascheas. Detg e fatg, cura tgi oters bogns aint igl Grischun ed an Svizra on puspe avert, è igl bogn d’Alvagni rasto saro. La FMR ò lia saveir cura tg’ins possa puspe eir a far bogn resp. schi igl bogn derva ansomma puspe eneda. Sbuar igl bietg? Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn Albula/Alvra dat sclarimaints davart igls plans dalla Bogn Alvagni SA. El dei: «Davent digl 2017 ischan nous an contractivas cun la Christoffel Holding SA e las discussiuns cuntinueschan. Nous ischan pero sen bunga veia da cattar ena schliaziun per la situaziun digl bogn.» Per ena «schliaziun» ò la Bogn Alvagni SA er gio gia ena seduta cun investours potenzials. Daniel Albertin so anc tradeir navot concret, las resursas dalla funtanga termala ed igl potenzial digl golf duessan pero neir nizigeidas er pigl nov project: «L’idea fiss d’integrar igl bogn ainten en turissem da sanadad.» Stuess igl bietg digl bogn scu tg’el è ossa damai neir sbuo pigl nov project u fiss igl plan da lascher igl bogn e d’angrondaneir igl bietg u da biagier ensatge speras? Daniel Albertin declera: «Schi vign chegl tgi vagn oss en po an vista, alloura vign igl bogn mattagn pitost sbuo tgi laschea. Gl’è pero propi anc grev da deir ensatge.» Fiss chegl betg en zichel extrem, da sbuar en bietg tgi ò pir 20 onns? «Bagn, cler», è Daniel Albertin d’accord, «pero sch’ins raschunga cun investours tgi portan tant raps...», el rei, «chels veian chegl en zichel oter, chels painsan an otras dimensiuns.» Fasa egn e dus Cura tgi las contractivas tranter la Christoffel Holding SA, igl cumegn Albula/Alvra ed igl Cantun on antschet igl 2017, vess Hans Christoffel, igl parsoura dalla Christoffel Holding SA e president digl cunsegl d’administraziun dalla Bogn Alvagni SA, lia 200 000 francs ad onn digl cumegn Albula/Alvra, scu sustign regular digl mang public. Chest sustign finanzial ò igl cumegn pero betg lia dar. Daniel Albertin rachinta: «Pigl sustign finanzial vessan nous spitgia en plan d’investiziun ed ena strategia an lunga vista dalla Christoffel Holding SA. Stuppar mintg’onn igls deficits digl bogn, sainza tgi ensatge sa midess ve dalla structura dalla fatschenta, era ed è nign’opziun per nous. Chegl è betg ena schliaziun cuzzevla.» Durant las contractivas ins ò tranter oter er discurria dall’opziun tgi igl cumegn Albula/Alvra cumpress igl bogn dalla Christoffel Holding SA, vot deir tgi igl cumegn fiss siva acziunari principal dalla Bogn Alvagni SA. Daniel Albertin declera: «Chel tema è er giu da meisa. Igl cumegn veva fatg ena proposta concreta alla Christoffel Holding SA, chella è pero neida refusada.» Cura ins so puspe far bogn? Pon igls fans digl bogn damai calar da sperar tgi igl bogn niss puspe avert igls proxims pêr onns? Daniel Albertin: «Puspe darveir igl bogn proximamaintg uscheia scu tg’el è ossa, chegl è scu detg nigna varianta ple. E la planisaziun e la realisaziun digl nov project è sa tgapescha en lung proceder.» Pigl project duvressigl ena adattaziun alla zona da planisaziun e chella stuess neir approbada dalla populaziun. Daniel Albertin dei: «Igls proxims treis, quatter onns è mecta franc nign tgi so eir a far bogn ad Alvagni.» E tge monta chegl pigl turissem dalla regiun? Daniel Albertin: «Igl bogn è naturalmaintg ena purscheida turistica. I so pero betg esser tgi igl cumegn tigna a dretg se mintga purscheida turistica per mintga prietsch.» Igls fatgs Igl bogn e center da wellness d’Alvagni ò avert igl 2001. Igl bogn vign mano dalla Bogn Alvagni SA. Da chella è la Christoffel Holding SA la acziunaria principala. Hans Christoffel è igl president digl cunsegl d’administraziun dalla Bogn Alvagni SA e mademamaintg parsoura dalla Christoffel Holding SA. Er igls cumegns da Surses ed Albula/Alvra possedan ena pitschna part dallas aczias dalla Bogn Alvagni SA. Anfignen igl 2009 ò igl bogn adegna pudia screiver cefras neiras, davent digl 2010 pero angal ple cefras cotschnas. Igls amprems onns veva igl bogn radond 80 000 antradas ad onn, igls davos onns angal ple radond 40 000, damai la mesadad. Perchegl ò igl bogn fatg adegna daple deficit. La Christoffel Holding SA ò mintgamai angulivo las sperditas. Igl 2017 ò Hans Christoffel pero dumando agl cumegn Albula/Alvra per sustign finanzial. «Ia sa da nign bogn tgi vign betg sustignia digl mang public», ò Hans Christoffel detg anvers RTR igl 2018. P.ex. igls bogns da Tavo u d’Andeer vignan sustignias digl cumegn. Hans Christoffel veva detg pinavant: «I so betg eir anavant uscheia. Sainza raps savainsa er betg aveir en bogn. Fitg simpel.» Igl 2017 on damai antschet las contractivas dalla Christoffel Holding SA cugl cumegn Albula/Alvra ed er cugl Cantun. Igls 25-06-2021 ò la Bogn Alvagni SA radunanza generala.

Peder Antona Baltermia Igl carstgang fò tschertas lavours manualas cun preferientscha cugl mang dretg. Zont schi sa tracta da lavours tgi fon preteisas pi grondas alla motorica fegna, alla forza u alla spertezza. Circa 10–15% dalla populaziun ò chesta preferientscha aint igl mang sanester. E siva dattigl anc chels scu ia. Per chels dattigl nignas indicaziuns procentualas. Els èn fitg rars. Chels on per tschertas lavours la preferientscha tigl mang dretg e las otras tigl mang sanester. Sanestrers on oz strousch ple problems. Anc avant en pêr decennis valevan els scu ena gruppa disavantageda ainten la societad. Scu ena minoritad inferioura cun ena menda. Ins dastga perfign discorrer dad ena discriminaziun. Gnond igl taimp dad eir a scola ins ampruava da sdisar chella tgutga moda sanestrera e da far or da chels carstgangs scolars normals tgi screivan er cugl mang dretg. Damais mianc antschever a lascher screiver sanester. Chella sdisada niva sustigneida schibagn digls educatours scu er dallas persungas d’instrucziun. Er tar me è chest proceder da sdisada nia applitgia. Cun success. An mintga cass va ia adegna scretg cugl mang dretg. Pero mai propi bagn. Migler detg misirabel. Durant la mia antiera carriera scolara è la scritgira stada la mia mendra nota aint igl attestat. Igl ple sot en 4. Ed ena bela scritgira valeva scu referenza. Zont schi ins vess surpiglia pi tard en uffezi e lò scu actuar u forsa scrivant da cumegn. Oz cugl computer sa relativescha chella tgossa ferm ed è davantada irrelevanta. Ma dad esser normal u sanestrer n’è betg ena tgossa tgi sa restranscha sen la scritgira. Chegl è ena tgossa fitg cumplexa dirigeida digl tscharvi tgi pertotga betg angal la scritgira, mabagn tantas otras tgossas dalla motorica. E cun sdisar ensatgi da screiver sanester ins ò betg fatg or dad en sanestrer en normal. En sanestrer davainta per deir uscheia en hibrid. Ia sung igl exaimpel vivaint persiva. Ia tagl en toc pang, i pudess er esser polpa, cugl mang sanester. Igl toc tgern aint plat taglia pero cugl mang dretg. La balla teira cugl mang dretg, tgappar saia ella madem bagn cun tots dus mangs. Ia sa strubar aint strubas madem bagn cugl mang dretg scu cugl mang sanester. Igls tgavels fatscha se cugl mang sanester. Dar aint gottas cugl martel saia pi bagn cugl mang sanester, i vo pero er dretg. Per far se lenna tigna la sieir aint igl mang sanester. Sainza pansar peglia igl faziel or da cassatga e zofl igl nas cugl mang sanester. Dantant ma lava cun la peza aint igl mang dretg. La barba fatscha cugl mang sanester. Chegl èn angal en pêr exaimpels digl mintgade. Tantas tgossas von schibagn dretg scu sanester. I sung e rest en variabel, en hibrid. «I va adegna scretg cugl mang dretg. Pero mai propi bagn. Migler detg misirabel.» Peder Antona Baltermia Peder Antona Baltermia da Salouf è sto passa treis decennis redactour responsabel dalla Pagina da Surmeir Peder Antona Bal termia

Avant curt ò la FMR rapporto dalla vendita dallas dus surbiageidas digl EWZ a Casti e Tinizong. Las tgesas, uriund biageidas per igls ampulias dallas ovras electricas digl martgea da Turitg, èn neidas cumpradas per radond 5 milliuns francs da dus societads d'acziunaris indigenas - – la Tinetium Immo SA e la Pratum Immo SA. Davos las dus societads stattan las mademas persungas, Conrad e Meltger Plaz da Savognin, Maurus Dosch da Tinizong, Tona Caspar da Riom e Roberto Guetg da Savognin. Ainten chella constellaziun possedan els er gio igl bietg cun aint la buteia SPAR a Savognin. Tenor Maurus Dosch seia la compra dallas tgesas digl EWZ betg anc digl tot sot tètg. Ins vegia da spitgier igl taimp da referendum cunchegl tg’igl antier affar da vendita vegia duvro igl consentimaint digl parlamaint da Turitg, scu acziunari principal digl EWZ. Tge tgi capeta cun las dus surbiageidas a Casti e Tinizong, siva tg’igl contract è a post, seia anc avert declera Maurus Dosch. Ins vigna a persequitar la fiera d’immobiglias locala. An mintga cass ins vegia a curta vista nigns plans. Igls locataris restan ainten las tgesas, pussebel seia er tg’ins vigna a vender singulas tgesas dallas surbiageidas sch’igl interess seia avant mang. Durant la discussiun aint igl parlament da Turitg, eran las parteidas digls verds e digls socialdemocrats s’exprimeidas ancunter la vendita a «prenzis locals» d’immobiglias. Otg tgesas an retscha e diesch garaschas, chegl è la surbiagieda digl EWZ a Casti....

En veir bischu è igl hotel «Kurhaus» a Barvogn, ena tgesa da 120 onns cun ena gronda istorgia. Igl 2002 ò igl hotel retschet nova veta ed oz è chel en li noua tgi vigl e gioven sa cattan bagn. Siva da sonda passada fò igl hotel «Kurhaus» anc daple onour a sies nom, chegl graztga all’ava da dus funtangas aint igl manevel digl li. Igl hotel «Kurhaus» a Barvogn è egn da chels 150 hotels istorics tgi dat an Svizra. Chegl èn tgesas cun ena gronda ed interessanta istorgia, adressas cun giasts fidevels e hotels tgi survignan veaple muntada er aint igl Grischun. Igl hotel «Kurhaus», situo agl our dalla vischnanca da Barvogn, datescha digl 1903, igl onn cura tgi igl tratg dalla Veiadafier retica digl Alvra è nia surdo agl traffic. Ainten la sia istorgia da 120 onns ò igl hotel «Kurhaus» gia fitg bungs onns ed onns manc fritgevels. Digl 1952 anfignen igl 2001 ò l’organisaziun proprietaria digl hotel tralaschea da vurdar bagn dalla tgesa, fatg nignas investiziuns, renovaziuns, sanaziuns e negligia da far lavours da mantignamaint necessarias. Siva da 12 onns Igl 2002 on giasts fidevels digl hotel «Kurhaus» fundo la societad acziunara «Kurhaus Barvogn SA» e cumpro igl object inclus sulom. An etappas è la tgesa neida sanada intern ed extern, uscheia tg’oz è igl hotel «Kurhaus» en veir bischu ed ena pedra anmez las muntognas. Siva digl 2012 ò la tgesa er retschet ples premis, uscheia è igl hotel «Kurhaus» davanto igl 2012 hotel istoric dalla Svizra ed igl 2017 schizont retschet igl premi hotel istoric dall’Europa. En grond maret tgi igl hotel è ossa gio pi dei ena fitg bunga adressa on Christof e Maya Steiner, tgi magnan la tgesa siva da 12 onns cun bler cor, cun passiun e cun angaschamaint. Digl reminent è igl hotel «Kurhaus» er en li noua tgi pêrs fon gugent nozzas (passa 30 nozzas an en onn). An chels diesch meis tgi igl hotel ò avert schea l’occupaziun tar 56%. Igl hotel «Kurhaus» ò 135 letgs, 40 ampluias e siva da sonda passada er en center da wellness fitg singular. En’investiziun da dus milliuns francs President digl cunsegl d’administraziun dalla «Kurhaus Barvogn SA» è igl architect Heini Dalcher, digl cantun Basilea. Discorra el digl hotel «Kurhaus» alloura vign el ainten ena veira euforia. El è fi e flomma, schi vo per chel hotel istoric ed el è er sto la persunga tg’ò investo bler taimp aint igl project «ava» anturn igl hotel. «Per realisar igl project ava vainsa investo dus milliuns francs», dei Heini Dalcher. Siva da sonda stat a disposiziun agls giasts digl hotel ed er ad oters en center da wellness particular tgi dat anc daple targlischour agl hotel «Kurhaus». Dus funtangas Heini Dalcher dei tgi siva d’aveir sano e renovo igl bietg intern ed extern seia sto taimp da sa deditgier agl parc digl hotel ed agl tema cura. Chegl seia sto gio dadei en grond giaveisch dad el e da blers oters. An vischinanza digl hotel dattigl dus funtangas d’ava. Chellas ins ò tratg a nez per realisar igl project ava anturn igl hotel «Kurhaus». L’ava «Cuetschna» chella vign manada dalla funtanga antras ena lengia da 500 meters anfignen tigl areal digl hotel. Lò vign fatg adiever da chella per scaldar la tgesa digl persunal, duvrada vign ella pigl laiet ainten mez igl parc digl hotel, scu ava da bever digl parc e digl hotel e pigl canal da tarmagls e d’ava per unfants. Da nov dattigl aint igl parc ed er aint igl hotel quatter truaschettas, noua tgi igls giasts pon bever «ava da Bravuogn». Da nov èn er neidas fatgas ples sendas per lung digl laiet, i dat bancs ed otras pussebladads per tschantar ed er l’egn u l’oter post per star a sumbreiva. Ossa cun trer a nez l’ava dalla funtanga «Cuetschna» vegia igl hotel «Kurhaus» pir dretg en veir parc, ò detg Heini Dalcher. Pigl hotel seia igl parc sa tgapescha da gronda valour, ò punctuo Christof Steiner, igl hotelier e hospitant. L’ava tgi dereiva da chella funtanga ò ena temperatura dad otg grads, ella cuntigna bler fier, magnesiun e calcium. Reconstruia igl pavigliun – ena belezza Dalla vart nord digl hotel «Kurhaus» è nia construia da lenn igl bietg dalla sauna. Las pareis da chella èn neidas fatgas cun plattas surtratgas cun en lac fatg or da savlung catto aint igl manevel dallas dus funtangas. La sauna è andrizzada fitg simpla, persiva fitg cumadevla. Aint igl liber dattigl dus bogns tgi vignan amplanias cun l’ava dad egna dallas dus funtangas. Igl tetg dalla sauna exista da ples moduls solars per la producziun d’energeia. Ena belezza è alloura igl pavigliun, tgi duess esser en li da recreaziun pigls giasts digl hotel «Kurhaus». Chel è nia fatg da nov e construia tenor igl pavigliun original, tg’ins ò vasia sen fotografias viglias digls amprems onns digl hotel da cura. Sot igl pavigliun lò sa catta ena sauna anc pi singulara. Chella è neida fatga aint igl schler tg’ins duvrava avant decennis per conservar glatsch pigl hotel. I dat ainten la sauna er ena truschetta cun l’ava minerala Alvra, tgi dereiva dalla funtanga sur Barvogn. Digl reminent on ples projects per realisar e commerzialisar l’ava minerala da Barvogn fatg naufragi. Ossa vign ella duvrada scu ava da bever per giasts digl hotel «Kurhaus» e per mintgign tgi sa lascha eir bagn ainten las saunas externas digl hotel istoric. Christof Steiner (san.), igl hotelier, e Heini Dalcher, igl president digl cunsegl d’administraziun dalla societad acziunara. La sauna cun davant igls dus bogns. Igl parc digl hotel cugl nov laiet tgi dat anc daple ambianza agl areal. Intern è igl pavigliun er ensatge pigl îgl. La sauna fatga aint igl anteriour schler da glatsch.

An preschientscha da ples sportistas e sportists è sto a Lantsch igl battesim digl nov nom per l’Arena da biatlon Lai. Da nov sa nomna chella «Roland Arena». Cun la firma «Roland» tgi produtgescha da tottas pastizareias d’apero è nia fatg en contract da seis onns. Avant otg onns è neida inaugurada l’Arena da biatlon a Lantsch. Davos chel project è cunzont sto igl cumegn da Lantsch, dantant er igl cumegn da Vaz. Sustignia è chel project er nia da blers oters cumegns da Surmeir, dalla regiun, digl Cantun e dalla Confederaziun. Cun discorrer dall’Arena da ­biatlon a Lantsch dastga betg mantger en nom e chegl è chel da Michael e Carola Hartweg. Igl pêr ò investo passa diesch milliuns francs per la realisaziun dalla Tgesa Nordica, oz en bietg tg’ins canoscha scu l’arena er gliunsch sur igls cunfegns svizzers. Cunzont Michael Hartweg ò er en grond maret tgi all’Arena da ­biatlon Lai on gia li gl’onn passo igls campiunadis mundials da biatlon digls juniors e tgi igl 2025 segnan Lai e Lantsch per l’organisaziun digls campiunadis mundials da biatlon. Tgi l’Arena da biatlon Lai vign da nov sustigneida dalla firma «Roland» è er d’angraztger a Michael Hartweg. Bungas tractativas El dei tgi las tractativas cun la direc­ziun dalla «Roland Murten SA» seian stadas fitg ampernevlas. Igl process vegia cuzzo bung seis meis avant tg’ins vegia fatg igl contract da partenari per ena perioda da seis onns. La famiglia Cornu sa mossa fitg generousa per pudeir dar all’Arena da biatlon Lai igl nom «Roland Arena». Chegl tgi pertotga la somma da sponsoring ò Michael Hartweg betg tradia. Igl contact tar la direcziun dalla «Roland Murten SA» è nia per Michael Hartweg antras las biatletas e treis soras Gasparin, ellas tgi vignan sponsorisadas da chella firma dalla Romandie. Las treis biatletas on er dimora a Lantsch e l’arena è per ellas quasi er lour datgesa. Er anc otras sportistas ed oters sportists La «Roland Murten SA» è pero betg angal igl sponsour persunal da Selina, Aita ed Elisa Gasparin, mabagn er dad otras sportistas da renom ed oters sportists ancunaschaints. Stada a Lantsch scu madretscha igl de digl battesim dalla «Roland Arena» è er la skiunza Corinne Suter, ella tg’ò fatg igl anviern passo a Cortina d’Ampezzo dus medaglias. Dalla parteida eran er las skiunzas Jasmin Flury e Joana Hählen. Tranter igls padregns eran ­alloura er igl passlunghist Jason Rüesch ed igl biatlet Niklas Hartweg, campiun mundial digls juniors 2019. Sponsorisada dalla firma dalla Svizra franzosa vign er Jolanda Neff, la sportista e spezialista da velo da muntogna. La firma «Roland» La firma segna gio siva digl 1939 per la producziun da pastizareias d’apero scu bastunets salos, brezel, pang croccant, biscotg ed anc bler oter. La sedia principala è a Murten ed an possess è la «Roland Murten SA» dalla famiglia Cornu, tgi stat a Champagne aint igl cantun Vad. L’interpresa ò 360 ampluias ed igls sies products exportescha ella an 40 teras. 60% digl stgamgiamaint fò la firma cugl export da products. Directour dalla «Roland Murten SA» è Marc-André Cornu. Per la producziun digls products dovrigl an en onn igl latg da 2600 va­tgas e caschiel tgi vign fatg cugl caschiel da 460 vatgas. Per produtgier vign duvro salegn digls êrs cun ena surfatscha da 1030 hectaras u detg oter cun ena grondezza da 1442 plazs da ballape. An en’oura vignan produtgias automatic anfignen 28 800 bastunets salos tar la «Roland Murten SA». Las dus sportistas e madretschas Corinne Suter (san.) e Selina Gasparin. Da nov sa nomna l’arena «Roland Arena» e betg ple Arena da biatlon Lai.

Simona Demarmels è la nova co-presidenta dall’Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC). Ella è neida eligeida dalla radunanza generala dall’URGC tgi ò gia li an scretg. La FMR ò fatg treis dumondas alla nova donna agl timung dall’uniun tgi ò per fegnameira da promover igl surmiran ed igl sotsilvan. Ella vign a manar l’uniun ansemen cun la sotsilvana Gierina Michael. Siva digl aton passo era l’URGC stada alla tschertga d’en successour u d’ena successoura per Zegna Pittet-Dosch tgi veva demissiuno siva da 7 onns scu presidenta/co-presidenta. All’antschatta digl meis era neida publica la candidatura da Simona Demarmels. Gierina Michael era sa mussada cuntainta avers la FMR: “Ia sung fitg surlivgeida tgi nous vagn finalmaintg catto ena candidata ed ia ma legr da luvrar ansemen cun Simona Demarmels.” La FMR ò ruschano cun la Surmirana tgi è carscheida se a Salouf e veiva oz a Savognin. FMR: Simona Demarmels, cordiala gratulaziun per la Vossa elecziun. Tge è stada la mutivaziun d’Az metter a disposiziun per chella carica? Simona Demarmels: La mia mutiva­ziun da m’angascher è neida siva dalla votaziun an Surses davart igl rumantsch grischun. Ia va sustignia la reintroduc­ziun digl surmiran. Adversarias ed adversaris dall’initiativa vevan pero detg cun raschung tgi persungas tgi viglian anavos igl surmiran, seian siva dumandadas e duessan mussar angaschamaint. Per deir pi curt: La mia mutivaziun è da m’angascher pigl rumantsch surmiran e sotisilvan – pigl rumantsch aint igl Grischun Central. Concret: Tge monta per Vous da «s’angascher» pigl rumantsch aint igl Grischun Central? Ia sung digl meini, tgi en lungatg uscheia pi­tschen dovra angaschamaint dad pledaders e pledadras. Igl pi impurtant è tgi el vigna vivia aint igl mintgade. Cun far chegl mintgigna e min­tgign tgi pò s’angascher. Angal cun garanteir la translaziun d’inscripziuns an rumantsch ni cun promover igl lungatg ve dalla meisa da famiglia ègl gio fatg en bung po. Dasperas dovrigl ­naturalmaintg las instituziuns tgi s’angaschan e procuran pigls aspects pi tecnics. Chegl fon l’URGC e la Lia Rumantscha tranter oter, p.ex cun translatar u crear texts scretgs. Igl pi impurtant resta pero tg’igl rumantsch vigna vivia aint igl mintgade. An tge direcziun less la nova co-presidenta manar l’URGC? Per me ègl impurtant da gl’amprem amprender a canoscher an detagl l’uniun e las tematicas actualas. Anfignen ossa era betg an l’uniun. Pass a pass lessa vurdar tge tgi è ­pussebel da muantar. Chel process ­lessa far ansemen cugls mies collegas da suprastanza, varsaquants èn gio er gist antros. Communablamaintg ­nignsa ­alloura ad elaborar ena strategia pigl proxim taimp. Ulteriouras roschadas an suprastanza: Dasperas Simona Demarmels èn nias eligias Flavio Guetg da Savognin scu cassier, Mèn Candreia da Stierva scu suppleant e delego, e Patric Vincenz da Savognin scu represchentant dalla Sotselva e da Surmeir, ainten la suprastanza dalla Lia Rumantscha. Els ramplazzan Marc Decurtins e Gion Capeder tgi èn stoss angascheas durant differents onns per l’URGC. Simona Demarmels è scolasta e sia gronda passiun èn igls sies dus tgangs.

Durant chels deis clers e tgods da stad restan igls bogns publics a Berna averts anfignen la seira tard. Siva en lung de da lavour dung ia mintgamai gugent en sagl ainten l’ava bel frestga. Uscheia er l’emda passada – surtot, cunchegl tgi las temperaturas a Berna federala eran sclivigleidas en po ad ot siva las vota­ziuns, gist durant la terz’emda da sessiun. Sottascreivas er te igl sa­gond referendum* cunter la lescha Covid-19?», am dumonda ena donna giovna all’antrada digl bogn. La mia rasposta? «Na, franc betg! Cò vaia en oter meini: Ossa vainsa gio gist voto e vagn cleramaintg sustignia chella lescha?», vaia detg magari fitg decideida. La reacziun dalla donna giovna, tgi rimnava las sottascripziuns, am dat pero anc oz da pansar: «Nous vagn mianc da discutar.» Pertge betg? Gugent vessa dumando ad ella, tge tgi motivescha ella dad eir a rimnar sottascripziuns per en sagond referendum cunter chesta lescha, tgi pussibilitescha igl sustign economic da schi bleras branschas e pertutgias siva dalla pandemia. Tge disturba ella ve da chesta lescha? Tge puncts crititgescha ella? Pertge vainsa mianc da discutar? – Na, nous vagn pir dretg da discutar! Pertge sfidas dattigl actualmaintg bleras per la nossa societad. Sen mintga livel. Ia sung perchegl persvadeida: Gist ainten chels muments vainsa da restar an dialog. Nous vagn da restar avertas e dispots dad aglmanc pruar dad ancleir e tgapeir igl noss visavi. Discutar è schi impurtant per nous tottas e tots. Da pruar dad ancleir e tgapeir las nossas convaschignas ed igls noss convaschigns – pir dretg, schi ischans betg adegna digl madem meini. Angal schi discutagn ansemen, savainsa cattar novas ideias e bungas schliaziuns. Schliaziuns, tgi portan anavant nous tottas e tots. La seira aint igl bogn public pero, erigl navot da far ple. La donna giovna era spert eida anavant ed ia la va pers or dad îgl. *Scu otras leschas er, è la lescha da Covid-19 sottamessa ad en referendum facultativ. 50 000 votantas e votants u 8 cantuns pon pretender ena votaziun ainfer 100 deis siva dalla decisiun digl parlamaint. Gianna Luzio è secretaria generala dall’Allianza dal Center a Berna. Ella discutescha fitg gugent. Schi vous vez gost da discutar cun ella davart dumondas politicas, scrive a: gianna.luzio@die-mitte.ch.

Las bleras ouras da lavour on randia. Dino Bellini, digl comite d’organisaziun, fò ena bilantscha digl tottafatg positiva siva dalla cursa da mountainbike, la fegn d’emda passada a Savognin, digl Swiss Bike Cup. I dat pero l’egna u l’otra sfidada per igls proxims onns. Bung 650 mountainbikers èn sa mess segl percurs pretensious, tg’igl club da velo Surses veva signaliso per la cursa Proffix Swiss Bike Cup. Dantant tgi la sonda eran igls unfants agl center dall’attenziun, eran la dumengia dumandos igls velocipedists carschias. Tranter chels 250 atlets internaziunals seian stos differents «topcracs» dalla cuppa mundiala, accentuescha Dino Bellini digl comite d’organisaziun. Els vegian survagnia blers bungs resungs per lour lavour, seiigl dalla vart digl management da sport digl Swiss Bike Cup, scu er digls atlets sezs. Percurs pretensious Siva la cursa è avant la cursa. Per far ena bilantscha finala seiigl anc mengia bod, ma Dino Bellini ed igl team d’organisaziun on gio nudo igls puncts spinous per igls proxims onns. Egna dallas grondas sfidadas seia igl percurs. Igl tratg dalla scola Grava a Savognin se vers la baselgia da Son Martegn ed anavos dalla sponda da Davos Fallung seia fitg pretensious. Surtot igls velocipedists amatours vegian gia fadeia. Per Dino Bellini ègl cler: igl percurs vign a restar en punct spinous per l’organisaziun. I seia da discutar scu tg’ins pudess far pi simpel igl percurs uscheia tg’el è realisabel er an cass d’ora bletscha. La fegn d’emda passada on igls organisatours gia cletg. Parcadis stgers L’ora era bunga per far ena cursa da mountainbike. Chegl ò procuro pero per en’ulterioura sfidada organisatorica. Blers atlets vegian piglia cun els confamigliars u equipas da sustign. Ins vegia gia fadeia da cattar avonda parcadis per atlets, accumpagneders ed aspectatours. Chegl seia en punct tg’ins vegia da piglier sot la marella per en oter onn, manegia Dino Bellini. Las cursas cuntinueschan La cursa dalla fegn d’emda passada è stada en amprem test per igl comite d’organisaziun tgi consista da differentas persungas ainfer e dafor igl club da velo Surses. En test tgi Dino Bellini ed igl sies team on termino cun bravura tenor igl management dalla cuppa svizra. Chels vegian gio signaliso veia libra per organisar er igls proxims dus onns cursas dalla cuppa svizra. Dino Bellini spera alloura er sen ena gronda raspada d’aspectatours. Chel domber ins vegia chest onn – ord muteivs da pandemia – tignia bass sapientivamaintg. Per Dino Bellini on an mintga cass randia tot chellas ouras d’angaschamaint. Igl Sursilvan Vital Albin è nia sagond ainten la categoria digls omens elita.

Gion Nutegn Stgier/FMR Per la successiun digl mastral da Vaz, Aron Moser, candideschan anfignen ossa dus persungas. Chegl èn Kaspar Jörger e Maurin Malär. En candidat stat curt avant la pensiun e l’oter candidat ò 31 onns. Alla fegn d’avost da chest onn eligia igl suveran digl cumegn da Vaz en nov mastral e las quatter persungas tgi fon part alla suprastanza communala. Demissiuno ò Aron Moser, igl mastral actual e chegl siva d’esser sto seis onns an uffezi. Damai on votantas e votants d’eliger en nov president communal. Dall’executiva sa mettan betg ple an elecziun Sascha Ginesta, Elisabeth Sigron-Cantieni ed Armin Margreth. Venavant igl intent da star commember dalla suprastanza ò Thomas Parpan. Chel mandat ò el siva da treis onns. Nov è tgi la perioda d’uffezi cozza betg ple treis onns, mabagn quatter onns. Chella midada ò igl suveran da Vaz decidia all’urna e chegl cun en cler resultat. Experientscha cun administraziun e direcziun Aint igl cumegn da Vaz è cunzont la PCD locala, oz l’Allianza dal Center, fitg activa. Tgi chella parteida vigna cun en candidat pigl post da mastral, era da spitgier. Ossa è er cler cun tge persunga tgi la parteida locala less gudagner l’elecziun digl president communal. Igl è chegl Kaspar Jörger, en om da 64 onns e sesent siva da ples decennis a Valbella. Igl candidat dall’Allianza dal Center ò betg schi gronda experientscha politica, persiva è el ena persunga tg’ò fatg experientscha cun administraziuns e cun direcziuns. Siva digl sies studi da veterinari è Kaspar Jörger er sto divers onns veterinari cantunal. Digl 2005 anfignen igl 2007 ò el mano igl Uffezi da siertad da victualias e sanadad digl Grischun. Siva dad alloura è Kaspar Jörger commember dalla direcziun digl Uffezi federal da siertad alimentara e fatgs veterinars e manader digl schurmetg d’animals. Sto è el er commember digl cunsegl da scola digl cumegn da Vaz ed er presidia chel gremi. Kaspar Jörger ò ples marets tgi Vaz ò ossa gio passa 30 onns en manader da scola. Igl candidat tgi represchainta pitost la generaziun pi viglia è per­tschert tge tgi spetga sen el, vess el da neir eligia scu president communal. L’introducziun dalla planisaziun digl territori e la realisaziun digl nov center da seniors cun tgesa d’attempos seian dus projects da sfida, punc­tuescha Kaspar Jörger. I vigna bagn a dar en cumbat tranter «vigl» e «gioven», chegl seia pero betg en problem talmaintg grond. Impurtant seia tgi votanatas e votants vegian la schelta d’eliger igl mastral giavischia. Experientscha turistica e president digl cunsegl communal Igl cuntercandidat da Kaspar Jörger, Maurin Malär, el è gist 33 onns pi gioven. Sa fatg en nom ò el cunzont cun esser commember digl cunsegl communal da Vaz. Igl 2020 è el schizont sto president digl parlamaint digl cu­megn da Vaz. Maurin Malär è er turisticher cun corp ed olma, chegl er cun aveir fatg siva dalla scola media commerziala e la matura professiunala la scola da turissem. Igl gioven politicher segna da preschaint tar la Lai Marketing SA per l’organisaziun d’events (event manager) pi pitschens e pi gronds. Ultra da chegl è Maurin Malär er manader dalla Corona Taskforce aint igl cumegn da Vaz. Vetiers vign tg’el è er president dall’Uniun da giuventetna Vaz, fitg angaschea aint igl Club da tennis Lai ed er tar otras uniuns digl li. El seia betg la perunga tgi polarisescha, pitost la persunga tgi tschertga schliaziuns e fetscha politica reala. Maurin Malär è cuntaint tgi cun Kaspar Jörger vegia el en cuntercandidat, uscheia tgi igl suveran vegia ena schelta tranter dus candidats. Igl commember digl parlamaint da Vaz less scu mastral, schinavant tg’el vign eligia, dar novs impuls aint igl cumegn. Cuntinuar less el er cun la bunga lavour digls dus davos mastrals Urs Häuser­mann ed Aron Moser. Els vegian presto bunga lavour e vegian er gronds marets tgi igl cumegn da Vaz seia oz egn digls ferms cu­megns digl Grischun. Betg a disposiziun pigl uffezi da mastral stat Romano Paterlini. El candidescha persiva per en post da suprastanza. El dei er da restar venavant deputo, schinavant tg’el vigna reeligia igl matg 2022. Oters candidats ed otras candidatas per la suprastanza èn igl mument betg ancunaschaints. Kaspar Jörger candidescha pigl post da mastral digl cumegn da Vaz. Cun Maurin Maläer ò igl suveran da Vaz en ulteriour candidat tgi sa metta an elecziun per chel uffezi presidial.

Gio per la staschung da ballape 2021/22 èn treis clubs da ballape s’unias chegl tgi pertotga la partiziun digls juniors. 255 juniors digls Clubs da ballape da Lai/Valbella, Surses e Tusang/Tgazzas survignan miglras cundiziuns per trenar ed on la pussebladad da giuier ainten egna dallas otg equipas digl Team Grischun Central. Treis clubs da ballape or da treis vals, pero en problem. Agls Clubs da ballape da Lai/Valbella, Surses e Tusang/Tgazzas mantgan giuieders giovens. Per porscher ena bunga basa da trenadis è igl domber da juniors betg avantmang e chegl tar tot igls treis clubs. Uscheia è chegl er tigl Club da ballape Surses igl cass. Per Ivan Brenn, igl president digl club, ena raschung da far la dumonda agls dus clubs da ballape vaschigns, da Lai/Valbella e da Tusang/Tgazzas, sch’ena collaboraziun sen scalem digls juniors fiss betg pussebla? Cun aveir chels dus clubs ple u manc igls madems problems scu igl CB Surses, chegl tgi pertotga la partiziun dalla generaziun giovna, ò l’ideia d’ena collaboraziun pi strètga catto en bung resung tigls presidents digls Clubs da ballape Lai/Valbella e Tusang/Tgazzas. I vegia duvro tschintg sedutas, dei Roman Stäbler digl Club da ballape Tusang/Tgazzas. Ossa seia la collaboraziun realitad e chegl seia en fatg fitg plaschevel betg angal pigls juniors, mabagn er pigls clubs. Mintga junior duess pudeir giuier Cun rinforzar la collaboraziun ègl pussebel d’angulivar igl domber digls juniors tar las annadas 2004 anfignen 2008. Uscheia ègl er pussebel tgi igls juniors dallas annadas pi grondas u pi pitschnas on la pussebladad da giuier ainten en team ed ainten ena fermezza da classa tgi corresponda a lour abilitads ed a lour prestaziun. Cun pudeir giuier igls giovens duess er neir mantignia igl plascheir da dar a ballape, cun esser chel savens betg ple avantmang. Cun en trenamaint pi professiunal ò mintga junior er pi tgunsch la pussebladad da giuier pi tard activ ainten en team dallas ligas regiunalas. Graztga alla collaboraziun pi strètga è er avantmang ena occupaziun pigls giovens an lour taimp liber. Vetiers vign tgi igls juniors pon tgirar lour contacts existents cun lour ameis da ballape e neir tar novs contacts. Mintga junior resta er cun la collaboraziun commember digl club uriund. Profitar pon igls juniors er digl concept da furmaziun tg’è nia elaboro aposta an vista alla collaboraziun, ena collaboraziun tgi fò an mintga cass senn. Otg squadras da juniors Gio a parteir digls 20 da fanadour 2021 vignan igls juniors digls treis clubs da ballape a trenar an cuminanza per sa preparar sen la staschung da ballape 2021/22. Chella scumainza igl mez d’avost e vo anfignen alla fegn d’otgover. Las otg equipas da juniors gioian la mastranza sot igl nom Team Grischun Central, independent da tgenegn digls treis clubs tgi igls juniors dereivan. Per l’antschatta ò igl Team Grischun Central dus squadras da juniors B, dus da juniors C e schizont quatter da juniors D. Treno vign a Tinizong, Lai, Tusang e Tgazzas. Igl madem vala er schi las equipas digl Team Grischun Central gioian lour gis da tgesa. Er pigls transports agls trenadis ed agls gis dattigl ena schliaziun. Igls responsabels digls Clubs da ballape da Lai/Valbella, Surses e Tusang/Tgazzas èn persvadias d’aveir fatg cun chella midada da structura igl dretg zap per en bung avigneir. Donn seia tgi la collaboraziun cugl CB Panadoz seia betg reuscheida, punctuescha Roman Stäbler, chegl tg’ins vess benevento. Igls treis presidents digls clubs da ballape digl Grischun central (da san.): Jan Kollegger, Tusang/Tgazzas, Gianni Paterlini, Lai/Valbella ed Ivan Brenn, Surses. Juniors digls treis clubs da ballape s’uneschan tigl Team Grischun Central.