Rosa alva sa numnava ina gruppa da resistenza tudestga cunter la dictatura dal naziunalsocialissem. La gruppa è stada activa a Minca e sa cumponiva surtut da students. Quels sa referivan a las valurs cristianas ed umanisticas en la tradiziun da las organisaziuns da giuvenils dal temp avant ch’ils naziunalsocialists èn arrivads a la pussanza. La Rosa alva è sa furmada en il ravugl d’amis enturn Hans Scholl ed Alexander Schmorell, e quai a partir dal zercladur 1942. Tranter la fin da favrer e l’avrigl 1943 è la gruppa vegnida scuverta e messa a ferm. Ils commembers principals èn vegnids executads sin fundament da sentenzias da mort proclamadas da la Curt dal pievel sut il presidi da Roland Freisler.
Tut en tut ha la gruppa scrit, stampà e derasà a moda clandestina sis fegls sgulants. L’ediziun creschenta da fin a 9000 exemplars è l’emprim vegnida repartida en la regiun da Minca, pli tard – cun agid da curriers – er en intginas autras citads dal Reich tudestg (surtut en la Germania dal Sid). En questas publicaziuns tematisescha la Rosa alva ils crims dal reschim ed appellescha da far resistenza cunter il naziunalsocialissem. En la fasa finala da si’existenza è la gruppa sa stentada d’extender sur Falk Harnack ils contacts tar autras gruppas da resistenza fin en la chapitala dal Reich Berlin ed en circuls opposiziunals entaifer l’armada tudestga. Suenter la Battaglia da Stalingrad han commembers da la Rosa alva plinavant malegià en acziuns nocturnas sin fatschadas publicas a Minca parolas cunter Hitler ed il reschim naziunalsocialistic.
Fin en il temp preschent vala la Rosa alva sco pli enconuschent exempel per la resistenza studentica-burgaisa cunter il naziunalsocialissem. Ultra da quai è la gruppa daventada in simbol per sinceradad morala, curaschi civil e la prontadad da s’unfrir per ideals umanistics e democratics en vista ad ina dictatura totalitara.

Commembers

Il circul intern da la Rosa alva sa cumponiva dals fragliuns Hans Scholl e Sophie Scholl, Alexander Schmorell, Christoph Probst, Willi Graf sco er dal professer d’universitad Kurt Huber.
Plinavant èn d’attribuir a la Rosa alva ulteriurs collavuraturs e sustegniders. Er suenter ch’ils fragliuns Scholl e lur amis èn vegnids arrestads èn intgins da quels sa participads vinavant ad acziuns da la Rosa alva u da gruppaziuns sumegliantas en autras citads universitaras. Da quest circul fan part Traute Lafrenz, Hans Conrad Leipelt, Marie-Luise Jahn, Hans Hirzel, Susanne Hirzel, Heinz Brenner, Franz J. Müller, Eugen Grimminger, Jürgen Wittenstein, Lilo Ramdohr, Gisela Schertling e Falk Harnack (ch’è pli tard vegnì enconuschent sco reschissur). Vitiers vegnan Harald Dohrn (il sir da Christoph Probst), l’architect Manfred Eickemeyer (en l’atelier dal qual la Rosa alva sa scuntrava), il pictur artist Wilhelm Geyer (che prendeva a fit l’atelier dad Eickemeyer e surlaschava a Hans Scholl la clav tar las localitads), sco er il librarist Josef Söhngen (dal qual il tschaler serviva sco zup per ils fegls sgulants).
Ultra da quai datti in pli grond circul da sustegniders, sco per exempel ils frars Wilhelm e Heinrich Bollinger, Rudolf Alt, Helmut Bauer, August Sahm, Hellmut Hartert, Michael Brink (Emil Piepke), Lilo Dreyfeldt, Hubert Furtwängler, Werner Bergengruen, Josef Furtmeier, Fritz Leist, Günter Ammon, Fred Thieler, Kurt Huber e blers auters. Divers commembers derivavan da las organisaziuns da giuvenils dal temp avant lur unificaziun en la Giuventetgna da Hitler (p.ex. dj.1.11, Bund Neudeutschland u Grauer Orden). A Berlin èn fegls sgulants vegnids distribuids da la gruppa Onkel Emil; a Hamburg eran activs students enturn Heinz Kucharski e Margaretha Rothe («in circul da 50 persunas – tranter ellas er Hans Leipelt –, da las qualas 30 èn vegnidas arrestadas la fin d’atun»). Suenter il 1945 è questa gruppa vegnida numnada ‹Rosa alva da Hamburg›.

Provegnientscha e motivs
La resistenza da tscherts commembers dal circul d’amis studentic enturn la Rosa alva mussa ferms tratgs cristians. Da la gruppa da simpatisants da la Rosa alva che dueva pli tard vegnir numnada ‹Abituriants dad Ulm› èn per exempel Hans e Susanne Hirzel creschids si en ina chasa-pravenda evangelica; lur bab appartegneva a la Baselgia confessanta.
Franz J. Müller, Heinrich Guter, Heinz Brenner e Walter Hetzel eran catolics e frequentavan in’instrucziun da religiun facultativa, suenter che l’instrucziun ordinaria en stanzas da scola era vegnida scumandada il 1941. L’instrucziun vegniva dada dad Adolf Eisele, in pader da l’Urden da missiun dals babs alvs ch’aveva ina tenuta antinaziunalsocialistica. El ha instruì p.ex. cun texts da Thomas d'Aquin ed ha discutà cun ils giuvenils texts critics sco p.ex. las pregias da l’uvestg da Münster Clemens August Graf von Galen drizzadas cunter l’eutanasia naziunalsocialistica ed in scriver da protesta da Galen a la Chanzlia imperiala. Alexander Schmorell appartegneva a la baselgia russ-ortodoxa. Hans e Sophie Scholl èn vegnids educads a moda cristiana e cun ideals sco libertad, giustia ed independenza ed èn perquai stads indignads areguard las deportaziuns e la moda co ch’ins tractava tant ils Gidieus sco er ils adversaris dal reschim. Ultra da quai eran els segnads da la pietusadad da lur mamma. Da s’occupar cun litteratura, art e musica furmava per els ina part integrala da lur uffanza. Durant lur servetsch a la front èn Hans Scholl, Alexander Schmorell e Willi Graf vegnids a savair da mazzaments en massa en Pologna ed han observà la miseria en il Ghetto da Varsovia; suenter lur return en Germania als ha quai motivà supplementarmain da far resistenza.

Acziuns

Intimads da lur atgnas experientschas e dals rapports d’amis davart mazzaments en massa en Pologna ed en Russia n’han Alexander Schmorell e Hans Scholl betg pli vulì sa cuntentar cun leger e discutar. Ils emprims quatter fegls sgulants han els scrit tranter la fin da zercladur e mez fanadur 1942 e spedì a moda anonima cun la posta ad intellectuals en la regiun da Minca.
Dals 23 da fanadur fin ils 30 d’october 1942 han Scholl e Schmorell stuì ir a la front da l’ost sco schuldads da sanitad. En la medema cumpagnia da sanitad sa chattava er Willi Graf, il qual els han pudì gudagnar per lur ideas. Suenter lur return han ils students reprendì l’activitad da resistenza. A medem temp è Sophie Scholl s’associada a la gruppa.
Il tschintgavel fegl sgulant ‹Appel a tut ils Tudestgs!› (cun in’ediziun stimada da 6000 fin 9000) è vegnì repartì tranter ils 27 ed ils 29 da schaner 1943 entras curiers en pliras citads da la Germania dal Sid ed er en intginas citads austriacas. Da quel temp è il ‹moviment da resistenza› (il num ‹Rosa alva› na cumpara betg sin ils dus davos fegls sgulants) sa stentà d’influenzar la massa dal pievel, sco ch’ha ditg Sophie Scholl suenter si’arrestaziun ils 18 da favrer 1943. Questa finamira sa mussa en quai ch’il tschintgavel fegl sgulant è formulà en ina lingua clera e bain chapibla. Suenter lur experientscha a la front da l’ost eran ils students persvadids che la guerra na sa laschia betg pli gudagnar («Hitler na po betg gudagnar, mabain be pli prolungar la guerra!») Els han appellà da sa sparter per adina da «l’idea naziunalsocialistica dals sutumans», da l’imperialissem e dal militarissem prussian. Lur visiun per il futur era ina Germania federalistica en in’Europa unida suenter la guerra.
La fin da schaner è la Battaglia da Stalingrad ida a fin cun la capitulaziun da l’entira 6avla armada tudestga sut feldmarschal general Paulus. Radund 90 000 schuldads da la Wehrmacht èn vegnids en praschunia da guerra. Betg main che 150 000 eran restads morts sin il champ da battaglia, e quai be da vart tudestga; dapli che duas giadas tantas unfrendas avevi dà da vart sovietica. Stalingrad ha muntà ina vieuta decisiva en il decurs da la Segunda Guerra mundiala ed ha manà ad ina resistenza creschenta en ils pajais europeics occupads da la Germania. La gronda part da la populaziun tudestga era vegnida malsegira suenter questa novitad.
A Minca avev’ins manà tras ils 13 da schaner en la sala da congress dal Museum tudestg in act festiv per commemorar il giubileum da 470 onns da l’Universitad da Minca. En ses pled aveva il Gauleiter da Minca e da la Baviera Superiura Paul Giesler offendì «mitschafadias» apparents e fatg allusiuns vulgaras envers las studentas ch’eran preschentas, faschond appel a quellas da sa metter ‹en servetsch dal stadi› sco mammas. Sinaquai hai dà ina protesta da students spontana: Indignads da quai ch’els avevan udì, ha la glieud giuvna – tranter quels blers schuldads en unifurma e per part invalids da guerra – bandunà la sala e rut tras las barricadas da la polizia. Manads d’in litinent en unifurma autamain decorà ha ina gruppa liberà dals mauns da la polizia commilitonas ch’eran gia vegnidas arrestadas.
Quests eveniments han animà ils commembers da la Rosa alva da rinforzar lur activitads. Cura ch’è vegnida enconuschenta la fin dals cumbats a Stalingrad han els publitgà lur sisavel fegl sgulant ‹Commilitonas! commilitons!›. Quest appel – segnà d’in patriotissem passiunà – deriva da Kurt Huber. Hans Scholl ed Alexander Schmorell han redigì il text en quel lieu che Huber aveva appellà d’entrar en la «grondiusa Wehrmacht». Quest ultim fegl sgulant cumpareglia il cumbat actual cun la liberaziun dal giuf napoleonic il 1813 e citescha il scriptur Theodor Körner (1791–1813): «Si, si mes pievel, ils fanals èn en plaina flomma!»
Tras Helmuth James Graf von Moltke, il fundatur dal Circul da Kreisau, è quest fegl sgulant arrivà sur la Scandinavia en l’Engalterra. La fin 1943 han aviuns britannics bittà giu tschientmillis exemplars da quel sur la Germania. Sisum il fegl steva uss: ‹In fegl sgulant tudestg› ed al text introductiv suandava il ‹Manifest dals students da Minca› tenor il sisavel fegl.
En autras citads han amis da la Rosa alva lavurà en pitschnas gruppas, han repartì fegls sgulants e trategnì contacts. ‹Giu cun Hitler› e ‹Libertad› steva scrit ils 3, 8 e 15 da favrer sin ils mirs da l’universitad e da numerus edifizis a Minca. Alexander Schmorell, Hans Scholl e Willi Graf avevan scrit da notg questas parolas cun colur da té naira e colur dad ieli verda faschond diever da schablonas.
La Gestapo aveva gia instradà la stad 1942 inquisiziuns areguard ils fegls sgulants da la Rosa alva che vegnivan reguardads sco «activitads antistatalas». Questas retschertgas n’han manà a nagins resultats, uschia ch’ins las ha sistì. Pervi dals novs fegls sgulants ha la Gestapo alura installà a partir da la fin da schaner 1943 ina cumissiun speziala a Minca.

Arrestaziun e sentenzia

La notg dals 15 sin ils 16 da favrer 1943 ha la gruppa repartì a Minca 800 fin 1200 fegls sgulants. La notg dals 17 sin ils 18 da favrer ha la Gestapo preschentà ils dus ultims fegls sgulants al grecist da Minca Richard Harder cun l’incumbensa d’elavurar in profil dals delinquents; curt temp pli tard al èn er vegnids surdads ils ulteriurs quatter fegls sgulants pli vegls.
Ils 18 da favrer èn Hans e Sophie Scholl passads vers las 10.45 uras tras l’entrada principala da l’Universitad da Minca (cun num entir Ludwig-Maximilians-Universität München, LMU). Els purtavan ina valisch da colur brin cotschna ed ina mappa d’actas, omaduas emplenidas cun il sisavel fegl sgulant e cun ina quantitad pli pitschna dal tschintgavel. Ils fragliuns han deponì mantuns da quels davant ils auditoris ch’eran anc serrads ed en ils sulers. Cura ch’els eran gia arrivads a la sortida da la vart da la Amalienstrasse èn els anc returnads ina giada ed èn ids en l’emprima auzada, nua ch’els han deponì ulteriurs fegls sgulants. Alura èn els currids en la segunda auzada, nua che Sophie ha bittà il rest dals fegls sgulants sur la balustrada en la curt interna da l’universitad. En quel mument èn ils dus fragliuns vegnids scuverts dal collavuratur dal servetsch tecnic da l’universitad Jakob Schmid. Cun agid d’autras persunas èn els vegnids tegnids ferm ed interrogads enfin che la Gestapo è arrivada al lieu.

Emprim process
Suenter lur arrestaziun han ins l’emprim manà Hans e Sophie Scholl en il Wittelsbacher Palais, nua che sa chattava la centrala da la Gestapo. Là èn els vegnids interrogads separadamain uras a la lunga fin ils 21 da favrer. Il mument ch’ins al ha mess a ferm purtava Hans Scholl sin sai in sboz d’in fegl sgulant da Christoph Probst, uschia ch’er quel è vegnì arrestà ed accusà. La Curt dal pievel sut il presidi da Roland Freisler – ch’era enconuschent sco ‹derschader da sang› – ha sentenzià ils fragliuns Scholl e Christoph Probst a la mort tras la guillotina. Il tribunal n’operava betg tenor il princip da la separaziun da las pussanzas, mabain era unifurmà tenor l’ideologia naziunalsocialistica. Quel ha fatg valair ch’ils sentenziads hajan «favurisà l’inimi», gidà a «dissolver la forza da defensiun» e fatg «preparativas d’auttradiment». L’execuziun ha gì lieu ils 22 da favrer; curt avant han ils fragliuns Scholl vis in’ultima giada lur geniturs.

Segund process
En in segund process, ch’ha gì lieu ils 19 d’avrigl 1943, ha la Curt dal pievel er sentenzià a la mort Kurt Huber, Willi Graf ed Alexander Schmorell. Kurt Huber ed Alexander Schmorell èn vegnids decapitads ils 13 da fanadur 1943 en la praschun München-Stadelheim. L’execuziun da Willi Graf, medemamain cun la guillotina, ha gì lieu ils 12 d’october 1943, suenter che la Gestapo aveva empruvà sur mais da vegnir a savair dad el ulteriurs nums or dal conturn da la Rosa alva.
Las ulteriuras persunas ch’eran accusadas en quest segund process èn vegnidas sentenziadas als suandants chastis d’arrest: Eugen Grimminger 10 onns, Heinrich Bollinger e Helmut Bauer set onns, Hans Hirzel e Franz J. Müller tschintg onns, Hans Guter deschdotg mais, Gisela Schertling, Katharina Schüddekopf e Traute Lafrenz in onn, Susanne Hirzel sis mais. Falk Harnack è vegnì declerà nunculpant.

Ulteriurs process
Falk Harnack han ins l’emprim laschà liber «per mancanza da cumprovas». Cura ch’el è danovamain vegnì arrestà il december 1943 e dueva vegnir manà en in champ da concentraziun al èsi reussì da fugir.
En rom d’ulteriurs process han ins er sentenzià auters gidanters e cumplizis a chastis da detenziun tranter sis mais e diesch onns.

Num

Daco che la gruppa ha fatg diever dal num ‹Rosa alva› (u er ‹La Rosa alva›) – il qual cumpara sin ils quatter emprims fegls sgulants – n’è betg enconuschent. Magari vegn empruvà da stgaffir in connex cun il cudesch ‹Die weisse Rose› da B. Traven. Hans Scholl sez ha inditgà suenter si’arrestaziun d’avair elegì il num «casualmain»: