Per las preziedas audituras ed ils stimos lecturs sur ils 70, e magari eir per quels pü giuvens, vuless preschanter hoz: Qualche cussagl per la vegldüna da Teresa da Avila . Teresa da Avila ho vivieu i’l 15evel tschientiner ed eira üna duonna misticra e dunque plain sabgentscha. Ella vegn venereda in nossas religiuns ils 15 d’october. Ella ans ho eir transmiss qualche bun cussagl per la vegldüna in fuorma d’ün’urazchun. O Segner, ura Teresa da Avila, tü sest meglder cu eau cha vegn da di in di pü veglia e cha saregia ün bel di propi vegliuorda. Alura seguan ils arövs. Eau d’he tschernieu ün pêr dals quels. Teresa da Avila rouva: Preserva’m da la cretta da stuvair dir qualchosa tar mincha occasiun e tar mincha tema. Tar qualche persuna a me cuntschainta am do in ögl cha pü veglia ch’ella vain, dapü ho’la la schmagna da’s fer udir cun üna litania chi nu glivra pü. Ma fo que propi dabsögn? A la fin sun las reras dumandas da quels pü giuvens taunt pü preziusas e alura as po der gugent ils buns cussagls. Ma scha ün discuora be per la temma ch’el gess in schmanchaunza nu demuossa que üna granda sabgentscha. Nun ho il muond dad hoz cun tuot la canera informativa dabsögn dapü da la glieud chi taidla? Taidler als oters: cotiers ho Teresa da Avila eir ün aröv al Segner: Eau nu’m ris-ch da dumander il dun da taidler cun plaschair las descripziuns da las malatias dals oters, ma muossa’m da las supporter cun pazienzcha. Ün oter aröv daTeresa da Avila es: Muossa’m la sabgentscha müravgliusa cha’m poss sbaglier Hozindi vegnan pretaisas robas pussiblas ed impussiblas e guai scha qualchün l’as metta in dumanda. Virologs e skeptikras, gurus e politikers nu haun taunt gugent, scha qualchün cuntradischa a que cha pretendan. Ma infin pudess que esser propi üna consolaziun da savair cha tuots, propi tuots e tuottas as paun sbaglier, cha que nu do vardets absolutas. Que nu voul dir cha nu s’ho ün egna opiniun, anzi, ma saviand cha’s po sbaglier as es pü aviert per üna discussiun interessanta e früttaivla. Ed il l’ultim aröv da Teresa da Avila ch’eau d’he tschernieu es: Mantegna’m amabla – taunt scu pussibel Cun gnir pü vegl nu s’ho magari pü üngüna pazienzcha e’s dvainta dischagreabel. Que es eir il privilegi da la vegldüna dad esser pü radical. Ma as po eir dir la sia in möd amabel. Üna persuna chi cultiva ed as exprima cun la gentilezza dal cour es üna perla. Anna Ratti è naschida e creschida si a Malögia, ha passentà la vita en divers lieus cun varsaquantas professiuns, e viva oz puspè en Bregaglia. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è lura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». «Muossa’m la sabgentscha müravgliusa cha’m poss sbaglier.» Anna Ratti

Scu seguonda vschinauncha insomma, zieva Bever pel flüm Beverin, survegn eir La Punt Chamues-ch il label «Perla d’ova PLUS». La vschinauncha vegn undreda per l’Ova Chamuera. Quella es pü u main schinageda cumplettamaing d’intervenziuns da l’umaun. «Cul tschertificat Perla d’ova PLUS vegn onuro ün flüm unic ed intact in Engiadin’Ota e protet eir in avegnir», ha dit Jakob Stieger, il president cumünel da La Punt Chamues-ch, «tuot quels chi vaun a visiter la Val Chamuera saron impreschiunos da la bellezza da l’Ova Chamuera.» L’uniun Perla d’ova PLUS ho l’intenziun da surder eir ad otras ovas p.ex. i’l chantun Berna u i’l Vallais, lur label. La premissa es cha las ovas sajan da granda valur ecologica. (cdm/fmr)

Noss proverbis, nossas locuziuns, chanzuns e nossa litteratura spievlan nos umur e conferman, i’l muond rumauntsch tira satira. Da la satira as disch ch’ella possa ‹tuot›, cha nu detta tabus. Ma la satira rumauntscha ho tabus, temas evitos e champs neglets ed ella pera da respetter tschertas reglas. Cu vegnan trattos religiun e baselgia? Es nossa satira memma domesticheda, sch’ella evitescha violenza, sexissem e razzissem? Tuot nu tira. Tscherts temas delicats sun surlaschos a la caricatura. Il ravuogl rumauntsch es pitschen e tendenzielmaing focuso sül local e regiunel. L’idiom e’ls colorits locals domineschan, pensains al jauer… quel tira. Il rumantsch grischun ho aviert portas e fnestras per ün dialog sur cunfin ed i’ls ans burascus da las discussiuns e polemicas davart il rg ho la satira pudieu festager üna veritabla renaschentscha. Eir las caricaturas vaivan conjunctura ota in quels ans. Satira e caricaturas d’eiran omnipreschaintas illas giazettas. Eir il Chardun d’eira important e gniva let. Uossa esa gnieu fich quiet. Il Chardun e la satira peran d’avair pers il fled e fat l’ultim respir. Cumbain cha’l rg füss scu predestino pels temas surregiunels es eir quista pussibilted gnida abanduneda. Rg pera d’esser gnieu tabu. Zieva avair dit da tuot nu resta pü da dir ünguotta. A voul dapü nouvas vuschs fras-chas cun laungias agüzzas, pennas chi mordan e cun ün spiert cler in nossa pressa rumauntscha. In tuot noss intschess rumauntsch do que avuonda temas chi pudessan servir… A do auncha ils partieus cun posiziuns poch undraivlas, politicras, politikers, exponents e rapreschantants chi meritessan cò e lo ün levatesta. A do auncha intrigas, imbruogls e s-chandels da sveler, da demascrer, da criticher e dad achüser. A do eir l’umaun cun sieus debels e sbagls chi drouva adüna darcho ün spievel davaunt il nes. Satira po fer temma. Ün pudess gnir svess l’oget criticho. Que po fer mel ed esser ümiliant. E listess savains cha que fo part da nossa cultura ed es important. Il pü grand inimih da la satira es l’indifferenza. Ma scha satira es ferm tabac fo’la dafatta bain a la sandet. Üna bella risada po liberer da rabgias ed indegnaziun. Scha’ns sentins confermos in nossas suposiziuns, po satira esser scu üt sün üna pleja. E scha qualche melfattur clappa giò per la sdratscha esa üna satisfacziun per minchün. Nus vains da bsögn da satira e sieus autuors e sias auturas drouvan giazettas u mezs disposts per cha la satira possa ragiundscher ils lectuors sainz’esser steda censureda. «Satira tira» Quista stà ha l’artist, autur e caricaturist Jacques Guidon (1931-2021) pudü festagiar seis 90avel anniversari. Be cuort davo, in settember, es el mort. Amo in occasiun da seis anniversari raduond vaivan divers da sias amias e da seis amis as declerats pronts – sün iniziativa da Martina Shuler-Fluor, manadra dal program da cultura da la Chesa Planta Samedan – da scriver texts critic-satirics in seguit a l’anniversari da Jacques Guidon. L’idea es statta quella da tgnair dret sü la bindera da la satira ladina. Our dal regal, inzià suot il titel «Satira tira», haja uossa dat ün regal postum per Jacques Guidon barmör. Ils texts sun our da la penna dad anteriuras collavuraturas e dad anteriurs collavuraturs da la revista satirica «Chardun» e vegnan publichats tant illa Posta Ladina sco eir in La Quotidiana. Las contribuziuns vegnan accumpagnadas dad illustraziuns dal caricaturist «JüPa» (Jürg Parli). (fmr/dat) Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina.

Sun güsta ch’eau stübg cu cha’s dschess «Mogelpackung» per rumauntsch. Eau d’he nempe survgnieu ün regalin, üna vaira «Mog …» – Spettè be ün mumaint. Hozindi nun es que pü uschè difficil dad eruir la traducziun. As stu simplamaing der aint «Pledari grond» e già as ho la traducziun: «imballascha d’imbruogl». Schi, imbruogls daiva que già pü bod e’l pled imballascha acceptainsa oramai. L’es adün’auncha megldra cu «Verpackung». Il regalin ch’eau d’he survgnieu deriva d’üna butia renumneda da San Murezzan. La «Nusstorte» es fich pitschna e stiglia in conguel culla s-chacla solida, d’üna grandezza impreschiunanta. Prubabelmaing adatteda per trametter regals a l’ester. Sülla imballascha esa scrit: «Engadiner Nusstorte, Hausspezialität». Da manger fin als 9 october. «Engadiner Nusstorten» sun fich adattedas per trametter in pajais luntauns. I’ls ans tschinquaunta, zieva la guerra, tramettaivan ils hotels innumbrablas s-chaclinas implidas cun schlop a lur giasts in tuot ils pajais dal muond. Povers schlops, eiran sgüra be pü ün puogn plain erva secha cur ch’els gnivan finelmaing avierts. Chi so, forsa eira que ün tric psicologic. Forsa cha’ls giasts pensaivan: «stuvains absolutamaing ir in Engiadina a cler svessa ils schlops». Hoz füss que scumando da cler schlops a l’ingranda. Curius cu ch’eau funcziun. Eau eira persvasa d’avair let sün quista s-chacla (imballascha) d’imbruogl eir il pled «allegra». Al d’he tschercho, ma na chatto. A s’es telmaing adüso da ler quist bel pled rumauntsch tar mincha occasiun. Ed uossa sun eau propi imbarrazzeda. Tuot mias retscherchas in connex cul pled «allegra» sun stedas pel giat. Tuot que ch’eau vulaiva scriver sur da quist salüd vallader chi’d es gnieu per uschedir invulo dals Puters e da quels da lingua tudas-cha nu vessi da pudair druver? Il concept bainpondero indruvabel be causa cha per üna vouta a nun haune scrit no «allegra» eir scha vessan gieu l’occasiun? Ün pêr robas ch’eau d’he chatto sur dal pled «allegra» cun ir svutrand aint il internet as vögli listess auncha quinter: Il salüd allegra as drizza pera a persunas da la listessa gruppa sociela. Dunque nu dschè mê pü «allegra sar ravarenda» (precis scu cha nu’s disch «viva sar ravarenda».) Lura d’heja let cha’ls Rumauntschs as hegian dustos per cha lur lingua vegna mantgnida. A vain numno Peider Lansel, quel eira tenor l’internet ün «Muttersprachler», dunque ün chi vaiva il rumauntsch scu lingua materna. Il pled «Muttersprachler» vain druvo püssas voutas. Quel pled nu vaivi auncha mê udieu. Aint in nos Duden (el datescha bain dal 1946) nun exista auncha ün simil pled. «Muttersprachler», scha Manfred Babst da la NZZ vzess quist pled fess el be dalum landrour üna columna. Dal rest, cunter üna «Engadiner Nusstorte, Hausspezialität», fatta e vendida a San Murezzan e perfin sainza il pled «allegra» davauntsü nu’s po vairamaing dir bger. Perque la d’heja insageda. Na mela, ma na da metter cun mia tuorta da nusch engiadinaisa, fatta tenor recept da La Padella, il cudesch da Cilgia Nogler. «Sati ra tira» Quista stà ha l’artist, autur e caricaturist Jacques Guidon (1931-2021) pudü festagiar seis 90avel anniversari. Be cuort davo, in settember, es el mort. Amo in occasiun da seis anniversari raduond vaivan divers da sias amias e da seis amis as declerats pronts – sün iniziativa da Martina Shuler-Fluor, manadra dal program da cultura da la Chesa Planta Samedan – da scriver texts critic-satirics in seguit a l’anniversari da Jacques Guidon. L’idea es statta quella da tgnair dret sü la bindera da la satira ladina. Our dal regal, inzià suot il titel «Satira tira», haja uossa dat ün regal postum per Jacques Guidon barmör. Ils texts sun our da la penna dad anteriuras collavuraturas e dad anteriurs collavuraturs da la revista satirica «Chardun» e vegnan publichats tant illa Posta Ladina sco eir in La Quotidiana. Las contribuziuns vegnan accumpagnadas dad illustraziuns dal caricaturist «JüPa» (Jürg Parli). (fmr/dat) Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina.

Scha Dieu ho propi creo il settevel di l’umaun, stu’l esser sto staungel quel di – e que ho’l eir pudieu esser. Perche creand la terra vaival’l fat üna lavur grandiusa chi l’es zuond gratageda: Cuntredgias stupendas cun muntagnas, glatschers e lejs, ed üna natüra chi spordscha richezzas in mincha reguard. Gods cun sulvaschina e pomma e bulais, mers, lejs e flüms culs pü bels peschs, üna terra früttaivla chi’ns nudrescha. Üerts, pros ed ers spordschan nudritüra in abundanza chi tendschess per tuots, scha l’umaun nu sguazzess e füss pront da partir. Ma l’ultim di, s-chaffind l’umaun, nu l’es gratageda la lavur. Cun ün organ es capito ün sbagl gravant: cul tscharvè. Quel ho funcziuno a favur da l’umaun millieras d’ans e pussibilto cha Homo sapiens s’ho sviluppo scu suprem a tuot las otras bes-chas, scu prüm primat, eir sch’el es resto ün primat e cun que part da la natüra. Ma il tscharvè ho piglio il suramaun e que ch’el prasta hoz metta in prievel l’avegnir da l’umanited. Na l’avegnir da la natüra, quella s’ho adüna adatteda, ma da l’umaun chi’d es dependent da quella. Nos terrain früttaivel e’ls mers pateschan, monoculturas e pesticids desdrüan ils insects indispensabels per cha las plauntas possan purter früts ed implir nossas maisas. E l’ingurdia d’energia s-choda il clima cun ün tempo alarmant, lascha alguer ils glatschers ed uzer il livel dals mers, uschè cha milliuns d’umauns perdaron lur patria e dvaintan fügitivs. E l’umaun nun es pront dad imprender e müder direcziun, scu cha muossan las votaziuns dal gün passo. Adonte da las capaciteds enormas dal tscharvè nun imprenda quel tres argumaints, dimpersè tres l’experienza. E pel clima, per la s-charsdet d’ova già hoz actuela in bgers pajais e per la biodiversited pudess l’experienza gnir memma tard. A nu füss la prüma vouta cha ün singul organ dad üna bes-cha as sviluppa telmaing, ch’el maina a sia desdrucziun. Il Smilodon (Säbelzahntiger) ho gieu avantags millieras d’ans cun sieus daintuns imposants chi sun creschieus cuntinuantamaing: pü grands ils daints e pü grand l’avantag per impuoner a las femnas ed i’l cumbat cun rivals – fin cha’l tigher nun ho pü savieu druver la buocha per maglier. L’organ chi l’ho purto avantags cuntinuants dad üna generaziun a l’otra es sto respunsabel, cha la spezcha es morta our dandettamaing. Ils archeologs haun eir chatto ün tschierv cun cornunas immensas chi ho gieu listess destin. Il muond es ieu inavaunt eir sainza quellas spezchas, ed otras saron stedas cuntaintas. Papa Franziscus ho in sia enciclica dal 2015 pledo per la müdeda ecologica urgiainta, e las baselgias haun pruvo cun l’acziun pel mantegnimaint da la creaziun da’ns sensibiliser. Ma illa politica ed ill’economia domineschan aunch’adüna las forzas chi vöglian adüna dapü e crajan a la creschentscha infinita – in ün muond limito chi nu crescha. Daspö cha l’umaun chamina in pè nun ho üngüna generaziun vivieu uschè bain scu la nossa: nudritüra in abundanza, chüra da sandet e dals seniors optimela, üngün pisser cun plazzas da lavur e culla pensiun, mobilited totela ... üna situaziun bod paradisica. E nus chi vivains hoz, essans la prüma generaziun chi’d es buna dad incleger las consequenzas da nos agir. Chi da nus però craja, cha noss abiedis vivaron in avegnir eir uschè bain? Nos aröv «Do’ns nos paun d’iminchadi a nus hoz» vain pü cu accumplieu. Nu vessans hoz da ruver: «Do’ns la sapienza da vzair las consequenzas da nos agir e da reagir aunz cha’d es memma tard.» Ma chi so: forsa ho Dieu listess fat buna lavur, vzand cha’d es meglder, scha l’umaun nu resta memma lönch sün nossa terra. «Satira tira» Quista stà ha l’artist, autur e caricaturist Jacques Guidon (1931-2021) pudü festagiar seis 90avel anniversari. Be cuort davo, in settember, es el mort. Amo in occasiun da seis anniversari raduond vaivan divers da sias amias e da seis amis as declerats pronts – sün iniziativa da Martina Shuler-Fluor, manadra dal program da cultura da la Chesa Planta Samedan – da scriver texts critic-satirics in seguit a l’anniversari da Jacques Guidon. L’idea es statta quella da tgnair dret sü la bindera da la satira ladina. Our dal regal, inzià suot il titel «Satira tira», haja uossa dat ün regal postum per Jacques Guidon barmör. Ils texts sun our da la penna dad anteriuras collavuraturas e dad anteriurs collavuraturs da la revista satirica «Chardun» e vegnan publichats tant illa Posta Ladina sco eir in La Quotidiana. Las contribuziuns vegnan accumpagnadas dad illustraziuns dal caricaturist «JüPa» (Jürg Parli). (fmr/dat) Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina.

La satira tira. In üna democrazia. Punct ed amen. Dapü pleds nu drouva que. Nu druvess que. Normelmaing. Voul dir: Scha la democrazia füss üna democrazia. Ma que nun è’la. Que nun è’la forsa mê steda, nischi? Eau nu se. Greiv da dir. Uossa però, uossa es la democrazia tuot otra cu democratica. Uossa è’la üna spezcha da zvic. Üna democratura per uschedir. Cun trats marcants d’üna dictatura. Ed in dictaturas nu tir’la brichafat, la satira. In democraturas magari ün mielin dapü. Auncha. Ma apunta, que es be üna dumanda dal temp e, zac-pum, cupich’la l’istorgia. Dandettamaing at stira la satira. Vers l’abiss. Quel sociel, professiunel, finanziel. Ün pled incorrect, üna persvasiun fosa e’l rir at passa bainsvelt. Eventuelmaing per dal bun. Uscheja es que. Na, uscheja nun es que. Auncha na. Ma uscheja pudess que dvanter, scha nu fainsa attenziun. Perque as stu reanimer la satira. E que il pü svelt pussibel. Avaunt ch’ella do sü il spiert. Sainza sieu viz mordaint essans pers. Ella spievla la societed, muossa sieus trats pü trids. Be scha la satira tira, po la democratura s-chivir la dictatura. Saperlot! Cha’l dianzer sia! Stè sü, sduvlè’s, schmettè da’s lascher trer pel nes da cusgliers grandaschers e scienzchos cumpros. Fè chammas als tradituors da la democrazia. Pigliè in mira la satira. Schilafè, ‘la tira! «Satira tira» Quista stà ha l’artist, autur e caricaturist Jacques Guidon (1931-2021) pudü festagiar seis 90avel anniversari. Be cuort davo, in settember, es el mort. Amo in occasiun da seis anniversari raduond vaivan divers da sias amias e da seis amis as declerats pronts – sün iniziativa da Martina Shuler-Fluor, manadra dal program da cultura da la Chesa Planta Samedan – da scriver texts critic-satirics in seguit a l’anniversari da Jacques Guidon. L’idea es statta quella da tgnair dret sü la bindera da la satira ladina. Our dal regal, inzià suot il titel «Satira tira», haja uossa dat ün regal postum per Jacques Guidon barmör. Ils texts sun our da la penna dad anteriuras collavuraturas e dad anteriurs collavuraturs da la revista satirica «Chardun» e vegnan publichats tant illa Posta Ladina sco eir in La Quotidiana. Las contribuziuns vegnan accumpagnadas dad illustraziuns dal caricaturist «JüPa» (Jürg Parli). (fmr/dat) Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina. Illustraziun da Jürg Parli per la seria "Satira tira" iln La Quotidiana ed illa Posta Ladina.

Quist venderdi sto la Chesa Planta a Samedan suot l’insaina dal famus poet taliaun Dante Alighieri (1265-1321), mort avaunt 700 ans – in üna saireda rumauntsch-taliauna. Tatiana Crivelli, professoressa da lingua taliauna a l’universited da Turich e Chasper Pult, italianist, preschaintan aspets da la Divina Commedia, l’ouvra fundamentela dal poet Dante, ün dals pü grands auturs da la litteratura mundiela. Exaimpels mussaron cu cha l’ouvra es auncha hoz actuela ed a gnaron preschantedas prouvas da traducziun in rumauntsch d’üna part dals var 14 000 vers. Ad es ün’occurrenza proponida insembel cun la Pro Grigioni Italiano (PGI), cun ün salüd eir dal president centrel da la PGI, Franco Milani. La saireda rumauntsch-taliauna ho lö in venderdi, 22 october, 17.30 in Chesa Planta Samedan. Annunzchas ed infurmaziuns: info@chesaplanta, tel. 081 852 12 72.

In dumengia, ils 5 da settember 2021, ho la ma­stralia da Glaruna (Glarner Landsgemeinde) decis da scumander nouvs s-chudamaints dad öli. Be uschè, tuot spontanamaing, sün proposta dad ün unic votant giuven chi vaiva l’impreschiun cha las imsüras previsas da la regenza chantunela per proteger il clima nu bastan. Uschè scriva la NZZ ils 7 da settember. Eau nu vögl scriver sur dal clima – que faun già bgers oters. Che cha’m fascinescha es, ch’üna da las fuormas democraticas las pü veglias ho pussibilto üna decisiun sur d’üna chosa fich actuela. Già l’an 2006 vaivan ils votants da Glaruna decis sün ün’iniziativa singula («Memorialantrag») da fusiuner tuot las vschinaunchas dal chantun in 3 (trais!) nouvs cumüns – invezza da 10. Il resultat da votaziun vain eruieu stimand («Ausmehren») la magiu­rited avierta («offenes Handmehr»). Que fo il Landamma, in cas da dubi püssas voutas cun agüd dals commembers da la regenza. Las vuschs nu vegnan mê innumbredas exactamaing. Glaruna ed Appenzell Dadour sun ils unics chantuns chi cugnuoschan auncha la mastralia. Pü bod daiva que la mastralia eir in Grischun (la mastralia/il cumin/d’Bsatzig), scu eir i’ls chantuns Zug, Sviz, Sursilvauna (Obwalden) e Suotsilvauna (Nidwalden). La mastralia deriva da las dietas dals chastlauns, inua cha’l pövel nu vaiva da dir ünguotta e stuvaiva tadler süllas sentenzchas ed ils uordens dal guvern. Düraunt ils tschientiners s’ho la mastralia sviluppeda ad ün mez democratic chi do l’occasiun a mincha votant ed a mincha votanta da s’exprimer e da metter sül palc üna tractanda. Pü immediat e direct nu vo que, u? Que cugnuschains insè be auncha da las radunanzas cumünelas, ma sün livel chantunel, u perfin federel? Perche na? La critica cunter la mastralia do que natürelmaing tuot­tüna. Tscherts experts giuridics dischan cha que limitescha l’access per quels chi nu sun bain in chamma. U cha la votaziun avierta chaschuna ün squitsch da voter confuorm a la magiurited. E cha’l quint da las vuschs nu saja mê exact. Eau disch però: Que nu sun üngüns argumaints chi persvadan. La mastralia da Glaruna muossa cha güsta quist möd da decider permetta da lascher vuscher sur da giavüschs da minoriteds – e vegnan perfin acceptos! E pervi da la precisiun dal resultat da las vuschs: Che güda ün’innumbraziun exacta chi muossa cha la magiurited ho guadagno cun 50,1%? Precis, que muossa cha bod eir 50% sun melcuntaints. Cò e lò nu füss üna tscherta diffusited niaunch’uschè mela… Eau stüdg in mincha cas, sch’eau nu dess lan­tscher ün’iniziativa per fer resüster la mastralia per l’inter chantun Grischun – e minch’an vess’la lö in ün’otra regiun. U perfin per l’intera Svizra. Christian Fey è advocat e notar a Cuira. Christian Fey – advocat e columnist da la FMR...