liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Nov termin d'annunzia per l'examen da chatscha: ils 31 da schaner 2002!

La chatscha da patenta dal Grischun posseda grazia a sia lunga tradiziun anc adina ina grond'impurtanza tar la populaziun grischuna. Per garantir che tut las persunas cun l'autorisaziun d'ir a chatscha disponian d'ina buna scolaziun da basa vegnan manads tras mintg'onn examens da qualificaziun per las chatschadras ed ils chatschaders. L'annunzia e la via administrativa tar l'examen èn vegnidas simplifitgadas cun insaquantas novaziuns.

La chatscha da patenta dal Grischun è vegnida midada fundamentalmain ils ultims onns. Pli baud era ella be in passatemp cun ina grond'impurtanza fiscala (regal da chatscha). Cun la nova legislaziun da chatscha ha ella surpiglià l'incumbensa da regular ils effectivs da selvaschina en in spazi da viver che vegn adina pli e pli pitschens e l'incarica da minimar conflicts. Questa funcziun adempleschan las chatschadras ed ils chatschaders en in ambient che sa preschenta pli e pli critics envers il mazzar ils animals. Perquai è ina buna scolaziun indispensabla per mintga giuvna chatschadra e mintga giuven chatschader. Far l'examen da qualificaziun furma la basa per in cumportament correct sin la chatscha. Cun la scolaziun sco chatschadra resp. chatschader survegnan quels invista dals connex ecologics da la natira e pon qua tras suandar las consequenzas da diversas intervenziuns. Durant il temp da scolaziun ha mintga candidata e mintga candidat da prestar 50 uras lavur da tgira, 30 da quellas durant la stad avant l'examen da sajettar.

L'onn precedent han ins introducì diversas novaziuns favuraivlas per il "client". Per ch'ins possia cumenzar cunzunt en las regiuns bassas dal chantun pli baud cun las lavurs da tgira han ins spustà anavant l'ultim termin d'annunzia per l'examen da qualificaziun da las chatschadras e dals chatschaders sin ils 31 da schaner 2002. Las candidatas ed ils candidats che han passà cun success l'examen d'armas e da sajettar l'onn 2000 u pli baud pon s'annunziar directamain per l'examen teoretic da la primavaira 2002.

Tgi che vul far l'examen po sa preparar detagliadamain cun il curs da l'uniun grischuna da chatschaders da patenta (UGCP) sin ils roms d'examen sajettar, teoria da las armas, lescha, selvaschina ed ambient, enconuschientschas da la chatscha e da la tgira ed enconuschientschas da la selvaschina. Per dar la pussaivladad a las candidatas ed als candidats da lavurar durant l'entir temp da scolaziun en la medema gruppa exista da nov la pussaivladad d'absolvar l'examen teoretic era lura, sche l'examen da las armas e da sajettar n'è betg reussì l'onn precedent.

Gremi: uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 16.01.2002
Il chantun sustegna il camp da giuvenils a chaschun dals campiunadis mundials da skis 2003

Il favrer 2003 ha lieu il campiunadi mundial da skis alpin a San Murezzan. La federaziun internaziunala da skis (FIS) prevesa a chaschun da questas occurenzas mesiras accumpagnantas en ils secturs da cultura e giuventetgna. Giuvenils da tut ils pajais commembers da la FIS duain vegnir envidads ed avair la pussaivladad d'assister a las concurrenzas e da qua tras sentir l'atmosfera, da sa participar a las occurrenzas generalas e d'emprender d'enconuscher la Svizra, il chantun Grischun e l'Engiadina. La regenza conceda a la FIS ina contribuziun da 20'000 francs per la realisaziun d'in camp da giuvenils a chaschun dals campiunadis mundials da skis 2003.

L'iniziativa per l'egualitad da schanzas per ils giuvenils grischuns è reussida

L'iniziativa dal pievel "per mantegnair l'egualitad da schanzas per ils giuvenils grischuns" (revisiun parziala da la lescha davart las scolas popularas dal chantun Grischun) ch'è vegnida inoltrada mez december 2001 è reussida cun 3'643 suttascripziuns valaivlas. L'iniziativa dal pievel pretenda duas chaussas: il concept da lingua al stgalim superiur da la scola publica saja da midar e la cumpetenza da fixar ils roms saja da retrair dal cussegl grond e da delegar al pievel.

Fusiun da circuls da stadi civil

Ils uffizis da stadi civil d'Avras, Valragn, Medel (Valragn), Nufenen, Spleia e Sur (Valragn) s'uneschan a l'uffizi da stadi civil da Avras-Valragn cun sedia a Nufenen. La fusiun cuntanscha vigur legala enfin il pli tard la fin da schaner.

Ils uffizis da stadi civil d'Ardez, Ftan, Guarda, Lavin, Ramosch, Samignun, Scuol, Sent, Susch, Tarasp, Tschlin e Zernez vegnan unids al "Uffizi da stadi civil Engiadina Bassa-Samignun / Zivilstands-Amt Unterengadin-Samnaun" cun sedia a Ramosch. La fusiun cuntanscha vigur legala enfin il pli tard la fin da mars.

Ils uffizis da stadi civil da Fuldera-Lü, Müstair, Sta. Maria V.M., Tschierv e Valchava vegnan unids a l'uffizi da stadi civil Val Müstair cun sedia a Müstair. La fusiun cuntanscha vigur legala enfin il pli tard la fin d'avrigl.

Da las vischnancas

La constituziun da la vischnanca da Suraua ch'è resortida da la fusiun da las vischnancas da Camuns, Surcasti, Tersnaus ed Uors-Peiden vegn approvada. Ella entra en vigur retroactivamain l'entschatta da schaner 2002.

Fatgs dal persunal

Roger Bertogg, naschius 1972, da Sevgein, domicilià a Glion, daventa geo-informaticher/manader da partiziun tar l'uffizi da planisaziun. El entra en uffizi il cumenzament d'avrigl.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 17.01.2002
Èn periclitadas finanzialmain nossas ovras idraulicas?

Il Centre for Energy Policy and Economics (CEPE) da la SPF da Turitg ha intercurì la capacitad da concurrer a pli lunga vista da las ovras idraulicas svizras. Las perspectivas èn generalmain bunas. Tar in considerabel dumber da las ovras exista dentant il basegn d'agir. Qua pudessan meglierar la situaziun mesiras accumpagnantas e politic-economicas. Il chantun Grischun ha gia instradà insaquantas mesiras che portan dapli flexibilitad.

Tenor il studi CEPE "Perspektiven für die Wasser-Kraftwerke in der Schweiz" vegn influenzada en l'avegnir il pli fermamain la capacitad da concurrer dals pretschs dal martgà da forza electrica e dals custs da chapital. Il tschains d'aua, la quota d'aua restanta e las taglias giogan perencunter ina rolla secundara. Sco mesira politic-economica che duai meglierar la situaziun da concurrenza vegn recumandada, cunzunt ina internalisaziun dals custs externs (p.ex. grevezza fiscala d'energias betg regenerablas).

Il chantun Grischun prenda cun satisfacziun enconuschientscha dal resultat dal studi ch'ils tschains d'aua na determineschian betg primarmain la capacitad da concurrer. Pervi da l'impurtanza economica e da l'economia d'energia da la forza idraulica ha el prendì dacurt pliras mesiras, che duajan contribuir a mantegnair a lung temp la forza idraulica. Latiers trais exempels:

- En connex cun l'imposiziun da taglias sin las ovras da partenadi èn il chantun e l'economia d'electricitad sa cunvegnids cun in contract ch'il success economic da la forza electrica duaja esser ina cumponenta essenziala per l'imposiziun da taglias.

- En connex cun las novas concessiuns da las ovras electricas Partenz da la Rätia Energie Klosters SA èn vegnidas fixadas prestaziuns da concessiun flexiblas. La summa da cumpra per las ovras che crodan enavos dependa numnadamain dal success economic da las interpresas durant la durada futura da la concessiun.

- Ensemen cun ils chantuns da muntogna ed ulterius purtaders da la Germania, Austria e da la Svizra sustegna il chantun Grischun il project cun il num "Hydro Power Net". La finamira da quest project èsi da cuntanscher ina meglra capacitad da concurrer per la forza idraulica enten tgirar la reputaziun, realisar relaziuns entretschadas da know-how e cun porscher attracziuns a la populaziun.

Il chantun Grischun è persvadì da l'internalisaziun dals custs externs che duai vegnir realisada tenor il studi CEPE da la confederaziun.

Remartgas:

- Centre for Energy Policy and Economics en l'internet: www.cepe.ethz.ch

- Download dal studi CEPE: www.cepe.ethz.ch, rubrica "News"

- Empustaziun dal studi CEPE: www.admin.ch/edmz u tel. 031-325 50 50, numer d'empustaziun: rapport "Langfristige Perspektiven" 805.053 d

Gremi: uffizi d'energia dal Grischun

Funtauna: rg uffizi d'energia dal Grischun

Data: 22.01.2002
Producziun da record da las ovras idraulicas dal Grischun durant l'onn 2001

Anc mai han producì las ovras idraulicas dal Grischun tanta forza electrica sco l'onn 2001. Quests resultats èn stads pussaivels grazia a las precipitaziuns e las grondas massas da naiv.

La producziun da 10'402 milliuns uras kilowat è per 38 pertschient pli gronda ch'il resultat d'in onn ordinari.

Precipitaziuns sur la media...

Il motiv per il ordvart bun resultat han contribuì per l'ina cunzunt las grondas precipitaziuns e per l'autra las massas da naiv spezialmain en las valladas dal sid dal chantun Grischun. Grazia als blers lais artifizials han ins pudì accumular ina gronda part da l'affluenza suenter las precipitaziuns e consequentamain druvar per la producziun da forza electrica. Cun questas bunas cundiziuns da basa han ins pudì surpassar il resultat da record da l'onn 1999 ch'era tar 9'554 milliuns uras kilowat per 848 uras kilowat. En in onn ordinari importa la producziun circa 7'500 milliuns uras kilowat.

... fan plaschair als proprietaris da las ovras, ...

Las bleras auas possibiliteschan als proprietaris da las ovras idraulicas ina producziun sur la media da forza electrica. Cunquai ch'ils custs totals per in onn èn pli u main fixads munta ina producziun pli gronda ch'ils custs per ura kilowat producida èn pli pitschens. L'onn passà è quai stà tant pli plaschaivel cunquai ch'il pretsch dal martgà eran generalmain pli auts ch'auters onns.

...èn buns per la cassa dal stadi...

La producziun da record porta er dapli entradas per la cassa dal chantun Grischun. Las entradas da tschains per remuneraziun per l'utilisaziun da la materia prima forza idraulica èn circa proporziunalmain cun la producziun. Uschia importan las entradas dals tschains d'aua dal chantun per quest onn 61.5 milliuns francs envers 45.5 milliuns francs en in onn ordinari. Cunquai ch'i sa mussava gia l'ultima stad resp. l'atun ina producziun d'electricitad extraordinaria ha la regenza budgetà en il preventiv per l'onn 2002 entradas da tschains d'aua en la summa da 58.4 milliuns francs.

... e sminueschan l'impestaziun da l'aria

Nossa forza idraulica indigena e libra da CO2 sustegna er la protecziun dal clima. Cunquai che las raits europeicas da forza electrica èn colliadas ina cun l'autra signifitgescha mintg'ura kilowat che vegn producida en las ovras idraulicas dal Grischun ch'in'ura kilowat d'in autra ovra electrica (p.ex. en in'ovra electrica d'ieli u da gas) po vegnir spargnada. Quai reducescha la contaminaziun da l'aria.

Remartgas:

- grafica en connex cun il svilup da las entradas dals tschains d'aua dal chantun (vesair agiunta)

- svilup da la producziun/dal consum da forza electrica vesair

www.energie.gr.ch

Gremi: uffizi d'energia dal Grischun

Funtauna: rg uffizi d'energia dal Grischun

Data: 24.01.2002
Il biro dal cussegl grond dal Tessin visita il parlament grischun

Mardi, ils 29 da schaner sa scuntran ils organs presidials dals parlaments tessinais e grischun a Cuira. A quest inscunter sa participeschan er il president da la regenza Claudio Lardi e la deputaziun taliana dal cussegl grond.

Durant la sessiun da schaner survegn il cussegl grond grischun visita dal "biro" dal parlament tessinais. Il "biro" tessinais stat sut la direcziun dal president dal parlament Ignazio Bonoli e cumpiglia dus vicepresidents, trais presidents da las fracziuns, trais dumbravuschs sco er in secretari dal cussegl grond/vicechancelier ed il secretari da la cumissiun da gestiun.

La delegaziun dal parlament grischun stat sut la direcziun dal president dal cussegl grond Rodolfo Plozza e cumpiglia il president da la regenza Claudio Lardi, ils commembers da la conferenza dals presidents, il chancelier e ses substitut sco er nov commembers da la deputaziun taliana en il cussegl grond.

Sin il program stat ina visita da la sesida dal cussegl grond mardi suentermezdi, in aperitiv en il tschaler da la chasa grischa ed ina tschaina communabla a Cuira.

Gremi: cussegl grond dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 24.01.2002
Ina vasta autorisaziun d'instruir per il persunal d'instrucziun a la scola primara

Er en l'avegnir èn legitimads ils magisters e las magistras primaras d'instruir tut ils roms en scola primara. Quai ha la regenza decidì en il rom da lur decisiuns preliminaras per la concepziun da la scol'auta professiunala da pedagogia (SAP).

Las magistras ed ils magisters primars che vegnan scolads a partir da l'onn 2003 a la SAP èn generalistas e generalists; lur diploms legitimeschan d'instruir tut ils roms da la scola primara. Quai na sa chapescha betg da sasez, sch'ins considerescha las novas pretensiuns che la professiun ha d'ademplir. Dasper ils roms d'instrucziun usitads sa tracti da l'integraziun linguistica e culturala dals uffants, da la promoziun d'uffants cun duns extraordinaris, da la pedagogia speziala, da l'informatica, da l'educaziun sanitara, dal svilup da la scola, da las seras da gentiurs e da bler auter. L'instrucziun da las duas linguas è pir gist vegnida introducida e gia stat cun l'englais in'ulteriura lingua en discussiun per la scola primara. La furmaziun da basa è dumandada cun la preparaziun per tut questas incumbensas. Bleras scol'autas professiunalas da pedagogia svizras e scol'autas professiunalas schlian quest problem uschia ch'ellas na scoleschan betg generalistas e generalists, mabain persunas d'instrucziun che pon instruir sulettamain in dumber restrenschì da roms.

En sia situaziun speziala ha tschernì il chantun Grischun in'autra via che po satisfar a las pretensiuns da las scolas pitschnas. La scolaziun a la SAP legitimescha las persunas d'instrucziun d'instruir tut ils roms dal plan d'instrucziun da la scola primara. Per set roms èsi previs in studi pli profund. Quatter roms èn obligatoris per tuts: prima lingua (tudestg, talian u rumantsch), ina secunda lingua chantunala, matematica sco er uman ed ambient. Plinavant tschertgan las studentas ed ils students ord ina sparta da tschintg roms d'elecziun obligatoris anc trais ulteriurs roms ch'els studegian pli profund. En ils ulteriurs dus roms restants absolvan els in studi da basa che correspunda circa a la scolaziun d'ozendi. Ils roms d'elecziun obligatoris cumpiglian chant e musica, furmaziun creativa, lavurs a maun senza textilias, lavurs a maun cun textilias e l'educaziun sportiva. A la scolaziun da musica aifer il sistem dals roms d'elecziun obligatoris vegn deditgà dapli attenziun. Per l'ina è previsa l'instrucziun obligatoria d'in instrument e per l'autra fan tut las studentas e tut ils students musica en in chor u en ina furmaziun instrumentala durant l'entir temp da scolaziun.

La schliaziun grischuna porscha la pussaivladad che las futuras magistras ed ils futurs magisters primars pon trair a niz lur fermezzas individualas per l'instrucziun. Quai vala cunzunt per las studentas ed ils students ch'entran nà d'ina professiun en la SAP. Els pon qua tras nizzegiar lur abilitads per la scola. Quai correspunda a las finamiras da la refurma.

Ulteriuras infurmaziuns:

www.pfh.gr.ch

Quai è la communicaziun da medias nr. 4 da 4 concernent il studi a la SAP

Gremi: departament d'educaziun dal Grischun

Funtauna: rg departament d'educaziun dal Grischun

Data: 29.01.2002
La segunda ediziun davart la gasetta da la constituziun arriva quests dis en tuts tegnairchasa

Suenter che la regenza ha deliberà il sboz da la nova constituziun chantunala per mauns dal cussegl grond, vegnan orientadas tuttas Grischunas e tuts Grischuns davart las novaziuns planisadas cun la segunda ediziun da "Viva la Grischa - La gasetta davart la nova constituziun chantunala". La votaziun dal pievel duai avair lieu en il decurs da l'onn 2003.

La constituziun chantunala pertutga tuttas burgaisas e tuts burgais, organisescha ella gea la convivenza en il chantun da muntogna triling. I va per ils dretgs fundamentals dal pievel gist uschè bain sco per las structuras dals organs statals e per bler auter. Per pudair orientar la publicitad davart il stan da la revisiun totala da la constituziun chantunala vegn tramessa ils proxims dis la segunda ediziun da "Viva la Grischa - La gasetta davart la nova constituziun chantunala" a tuts tegnairchasa grischuns. La gasetta dat tranter auter resposta a las dumondas suandantas: Pertgè è ina refurma necessaria, con lunsch è gia progredì il project e tge duai daventar auter? Sco gia a chaschun da l'emprima ediziun survegn la publicitad la pussaivladad da s'exprimer en connex cun ils differents champs da la nova constituziun en il rom da la "chascha da brevs". La votaziun dal pievel davart la nova constituziun ha lieu en il decurs da l'onn 2003.

Gremi: secretariat per la nova constituziun

Funtauna: rg secretariat per la nova constituziun

Data: 30.01.2002
Duvrà damain electricitad

Durant l'onn idrologic 2000/2001 è vegnì duvrà 1.775 GWh (ura da gigawat) electricitad en il Grischun. Quai signifitgescha en cumparegliaziun cun la perioda da l'onn precedent ina diminuaziun da var 3.7 pertschient.

Las ovras electricas dal Grischun annunzian annualmain a l'uffizi d'energia lur consum da forza electrica. La statistica elavurada da l'uffizi d'energia mussa ch'il consum en il Grischun è sa reducì in zichel durant l'ultima perioda 2000/2001 (october 2000 fin settember 2001) e quai per l'emprima giada dapi 1996/1997.

Sin il sectur dals tegnairchasa, dal mastergn, da l'agricultura e dals servetschs importa il consum damain circa 4.3 pertschient. Ils motivs per quai èn probablamain cunzunt da chattar en il fatg che la perioda da l'onn precedent 1999/2000 è stada ina perioda cun in aut consum d'energia (1.843 GWh). L'onn da record 1999/2000 è stà marcà da mancanza da naiv en il sid da las Alps e da temperaturas vaira bassas. La davosa perioda tschiffada è stada marcada da blera naiv e d'ina aura detg miaivla, quai che ha gì consequenzas per il consum d'energia.

Sin il sectur da las viafiers ha chaschunà l'interrupziun dal manaschi sin il traject da Cuira-Arosa e la reducziun da la spertadad en il tunnel dal Vereina ina sminuaziun dal consum d'energia. Tut en tut ha quel impurtà per tut las viafiers (VR, VFF, VFA) circa 3.4 pertschient.

Sulettamain en l'industria gronda è creschì levamain il consum per 0.4 pertschient en consequenza da la buna situaziun economica.

Gremi: uffizi d'energia dal Grischun

Funtauna: rg uffizi d'energia dal Grischun

Data: 31.01.2002
Alarm da prova dals 6 da favrer allas uras 13.30

Sco mintg'onn precis al medem temp ha lieu mesemna, ils 6 da favrer 2002, da las 13.30 a las 14.00 h in alarm da prova en l'entira Svizra.

Tar l'alarm da prova vegni examinà sche bunamain 7'000 sirenas funcziuneschian. Cun quellas vegn la populaziun alarmada en il cas dad in privel smanatschand. II signal "alarm general" vegn dà d'in tun urlont regular che crescha e chala e che dura ina minuta. Sch'igl fa lura da basegn po la controlla da las sirenas vegnir repetida fin a las 14.00 h.

Sch'il signal "alarm general" dat avisada ordaifer la controlla da sirena, lura signifitga quai ch'ina periclitaziun da la populaziun è pussaivla. En quest cas vegni giavischà da la populaziun da tedlar il radio DRS 1, da suandar las ordinaziuns da las autoritads e dad infurmar ils vischins. Ulteriuras indicaziuns e reglas da cumportament sa chattan sin las davosas paginas da mintga numer dal cudesch da telefon en il fegl d'infurmaziun "Alarm da la populaziun en cas da privel imminent".

II departament defensiun, protecziun da la populaziun e sport giavischa da chapir las malempernaivladads colliadas cun la controlla da las sirenas.

Gremi: Uffizi per la protecziun cicila e l'agid en cas da catastrofas

Funtauna: rg Uffizi per la protecziun cicila e l'agid en cas da catastrofas

Data: 01.02.2001
Contribuziuns culturalas

I vegnan pajadas contribuziuns en l'import total da 126'000 francs als sequents purtaders da cultura grischuns:

- orchester da chambra grischun per l'activitad da concert l'onn 2002,

- circus d'uffants Lollypop per ses program 2002 ed

- teater da poppas Arcasperli per ses program 2002.

Agid umanitar

A la crusch cotschna svizra (CCS) vegn pajada ina contribuziun da 10'000 francs en favur da l'acziun d'agid per las victimas da l'erupziun dal vulcan a Goma.

Da las vischnancas

Il project per la renovaziun e sanaziun da la scolina en la chasa communala da Castasegna vegn approvà definitivamain. I vegn garantì ina contribuziun chantunala da maximalmain 40 pertschient vi dals custs d'investiziun imputabels da circa 200'000 francs.

La nova lescha davart las taxas da cura e e las contribuziuns al turissem da Sumvitg sco er las revisiuns parzialas da las leschas da taglia d'Arvigo e da Trin èn vegnidas approvadas.

Per differents projects da construcziuns da vias en il chantun vegnan liberads credits da totalmain circa sis milliuns francs (mantegniment e renovaziun da la A13 sin il sectur Nufenen-Fuchstobel e contribuziun annuala per la direcziun dal project cumplessiv dal sviament da Roveredo).

Fatgs dal persunal

Marcel Oswald, naschì 1971, da Müstair, domicilià a San Murezzan, daventa cumissari da taglia tar l'administraziun da taglia cun l'entschatta fanadur.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 07.02.2002
La regenza sa scuntra cun auts uffiziers da l'armada

Mardi, ils 12 da favrer sa scuntra la regenza cun auts uffiziers da l'armada. Igl è prevì in bainvegni en la sala da la regenza, in aperitiv en il tschaler da la Chasa grischa ed alur in gentar communabel. Questa scuntrada serva per la tgira dals contacts ed per in discurs davart temas da l'interess cuminaivel. La regenza grischuna ed il cumandant cirquital colonel Ferdinand Marty èn ils ospitants. Sco giasts vegnan spetgadas las suandantas persunas:

- divisiunari Martin Orelli, substitut dal schef dal stab general

- cumandant da corp Beat Fischer, cumandant dal corp d'armada da muntogna 3

- divisiunari Valentino Crameri, cumandant da la divisiun da muntogna 12

- brigadier Fritz Lier, cumandant da la brigada territoriala 12

- brigadier Walter Gieringer, cumandant da la brigada da fortezza 13 (a partir dal cumenzament 2002), e

- brigadier Bruno Gähwiler, anteriur cumandant da la brigada da fortezza 13 (fin la fin da l'onn 2001).

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 07.02.2002