Lea Fischer da Tavo ho guadagno la 24avla ediziun da la Cuorsa da duonnas dal Maraton da skis engiadinais. Ella batta per 0,8 secundas a Giuliana Werro da Zernez, chi d’eira la granda favurita. Sün plazza trais es gnida Carla Wohler da Scuol. Las top 5: Lea Fischer Giuliana Werro Carla Wohler Gianna Chiara Wohler Seraina Boner Pella cuorsa as vaivan annunzchedas 1198 duonnas, scu cha’ls organisatuors haun communicho in dumengia. «Tantas scu ma pü daspö la pandemia.» In gövgia cuntinuescha l’Eivna dal maraton culla cuorsa da not da 17 kilometers lungezza, ed in dumengia, ils 9 marz ha lö alura il 55avel Maraton da skis engiadinais. (rtr/fmr) Las prümas trais da la cuorsa da duonnas (da schn.) Giuliana Werro argient, Lea Fischer or e Carla Wohler bruonz.

Pel Maraton da skis engiadinais metta la Viafier retica (VR) a disposiziun 150 trens supplementers sper ils 700 trens chi circuleschan mincha di in Grischun. Que ho la VR comunicho in lündeschdi. Il viedi a San Murezzan scu eir il retuorn es pellas partecipantas e partecipants gratuit davent da mincha staziun da la VR. Il 55avel Maraton da skis engiadinais ho lö in dumengia, ils 9 marz. (rtr/fmr)

Na be a Ftan, eir a La Punt Chamues-ch haun proprietaris da seguondas abitaziuns fat recuors cunter üna surfabricaziun planiseda per indigens cun passa 20 abitaziuns. Ils recurrents e las recurrentas haun uossa auncha temp fin als 11 marz 2025 da trer inavaunt la decisiun davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. Scha que nu vess d’esser il cas, voul la vschinauncha proseguir uschè svelt scu pussibel cul proget. Be güsta la fin schner 2025 es que gnieu public cha que ho do recuors da seguonds dmurants cunter ün proget per ses prümas abitaziuns illa fracziun da Ftan. (La FMR ed otras medias svizras vaivan rapporto principi favrer 2025). Tenor retscherchas da la FMR nun es que però l’unic cas in Engiadina, inua cha proprietarias e proprietaris da seguondas abitaziuns as dostan cunter progets per spazi da viver per indigens. A La Punt Chamues-ch – cun üna procentuela da 70,4 % seguondas abitaziuns – vessan insè eir già quista prümavaira cumanzo las lavuors per üna surfabricaziun per indigens. I’l territori Alvra – dimena in direcziun dal pass e güsta sur la staziun da la viafier – sun nempe previsas passa 20 prümas abitaziuns pajablas in quatter chesas. Per quel proget vaiva la radunanza cumünela decis in december 2023 da deliberer ün credit da 13,6 milliuns francs. In tuot quatter recuors In quel quartier sulagliv – cun üna bella vista sü per tuot l’Engiadin’Ota – do que però eir bgeras seguondas abitaziuns. E tscherts chantunais da quella surfabricaziun previsa s’haun dustos cunter il proget. «Intaunt haun possessuras e possessuors da seguondas abitaziuns güsta sper il proget fat opposiziun e recuors cunter la dumanda da fabrica. Perque vainsa stuvieu analiser la situaziun e fer ün pitschen müdamaint vi da la surfabricaziun», disch il chanzlist cumünel da La Punt Chamues-ch, Urs Niederegger. El agiundscha cha la vschinauncha hegia in seguit instrado e fat üna decisiun da construcziun e protesta (tud. Bau- und Einspracheentscheid). Quella es intaunt eir gnida tramissa als recurrents ed a las recurrentas, chi’d haun uossa temp da reagir sülla decisiun fin als 11 marz 2025 e dad in cas trer inavaunt il recuors davaunt il Güdisch superiur grischun. Per motivs da protecziun da datas nun ho la vschinauncha da La Punt Chamues-ch vulieu tradir ils noms da las recurrentas e dals recurrents. Que sun però entros trais recuors da singulas persunas ed ün recuors d’üna chesa cun tschinch proprietaris d’ün plaun. Tenor il portel da datas dal chantun Grischun as tratta que tals proprietaris illas passa desch chesas in vicinanza dal proget surtuot da persunas da la Bassa, ma eir da l’Italia. La FMR ho pruvo da contacter pussibels recurrents e recurrentas. Ün nun ho vulieu piglier pusiziun invers las medias ed ün ulteriur recurrent pussibel nu s’ho pü annunzcho tar la FMR fin la fin da redacziun. Pitschen adattamaint vi d’üna chesa Tenor Urs Niederegger s’ho que be stuvieu fer ün pitschen adattamaint tar üna chesa, siand cha quella as rechattaiva per part i’l perimeter da la protecziun da l’ova. «Nus vains be stuvieu fer correcturas marginelas vi dals plans da construcziun per pudair garantir cha’l proget saja confuorm cul plan da quartier e la ledscha da fabrica – ma eir per esser sgürs cha’ls recurrents nun haun a la fin üngüna schanza», disch Urs Niederegger. La surfabricaziun i’l territori Alvra prevezza in tuot quatter stabilimaints. Duos chesas dessan gnir fabrichedas sün terrain da la vschinauncha politica, ün edifizi sün üna parcella da la vschinauncha burgaisa ed üna chesa cun trais abitaziuns sün terrain da privats. La vschinauncha da La Punt Chamues-ch voul fabricher e finanzier svess il proget cun piglier sü ün credit da la banca ed alura pajer il fit dal credit cun las entredgias dals fits da las nouvas abitaziuns. Impü es que eir previs da vender üna part da las abitaziuns. Passa 100 interessents Per pudair garantir ün bun predsch, metta la vschinauncha a disposiziun las abitaziuns in proprieted d’ün plaun, però in dret da construcziun da fabrica. «E per pudair eviter speculaziuns cun las nouvas abitaziuns, haun ils proprietaris da vender quellas inavous a la vschinauncha da La Punt Chamues-ch per quel predsch ch’els las haun cumpredas», declera il chanzlist. Impü do la vschinauncha da La Punt Chamues-ch eir a fit üna part da las abitaziuns e’l fit es previs tar var 230 francs al meter quadrat l’an, inclus ils cuosts supplementers. Scha que nu vess do quist recuors, füss que sto previs da cumanzer cun las lavuors già quista prümavaira. Perque ho la vschinauncha da La Punt Chamues-ch eir già evaluo ouravaunt l’interess davart da la populaziun per quist proget scu eir il bsögn a reguard da la grandezza da las abitaziuns. Uscheja s’haun tenor Urs Niederegger già annunzchos passa 100 interessents ed interessentas chi vöglian u bain fitter u cumprer üna tela abitaziun a La Punt. Perque es il proget eir gnieu adatto al bsögn da la glieud e que sun impustüt dumandedas abitaziuns pü grandas per famiglias. Perque sun uossa eir previsas 21 impè d’oriundamaing 24 abitaziuns. Üngünas grandas schanzas «Que es schont ün po problematic, scha proprietaris da seguondas abitaziuns bloccan ün proget per indigens cun ün plan da quartier accepto. Ma grandas schanzas cul recuors nun haune e perque fainsa quint cha quel nu vain neir na trat inavaunt», disch Urs Niederegger ed agiundscha: «Ma que pera chi haun vulieu guadagner ün pô temp.» Scha’l recuors nu vain trat inavaunt, alura voul la vschinauncha da La Punt Chamues-ch scriver oura las lavuors e tscherner our dal ravuogl da las annunzchas las persunas chi survegnan a la fin ün’abitaziun. L’ideja füss da cumanzer alura cun las lavuors da construcziun per la surfabricaziun quist november u alura al principi da l’an chi vain. Visualisaziun da duos chesas da la surfabricaziun cun quatter chesas cha la vschinauncha da La Punt Chamues-ch voul realiser. Na be a Ftan, uossa eir a La Punt Quista prümavaira vessan cumanzo a La Punt Chamues-ch las lavuors per üna surfabricaziun cun passa 20 prümas abitaziuns pajablas. Ma scu a Ftan, haun uossa eir a La Punt Chamues-ch fat seguonds dmurants recuors cunter spazi d’abiter per indigens. Be güst avaunt ün mais vaivan ils recuors da seguonds dmurants cunter ün proget per abitaziuns per indigens a Ftan chaschuno ün rimbomb mediel in tuot la Svizra. Però na be in Engiadina Bassa as dostan proprietaris da seguondas abitaziuns cunter ün proget per spazi d’abiter per indigens. Eir a La Punt Chamues-ch do que tenor la chanzlia cumünela opposiziun da seguonds dmurants cunter üna surfabricaziun cun quatter chesas e passa 20 prümas abitaziuns. Quellas vöglian la vschinauncha politica e burgaisa fabricher sün egen terrain i’l quartier Alvra. Insè vessan las lavuors da construcziun cumanzo uossa alura, ma ils traxs nu rivaron auncha quista prümavaira. «Que es schont ün po problematic, scha proprietaris da seguondas abitaziuns bloccan ün proget per indigens cun ün plan da quartier accepto. Ma grandas schanzas cul recuors nun haune e perque fainsa quint cha quel nu vain neir na trat inavaunt», disch il chanzlist cumünel Urs Niederegger. Tenor el vöglian ils recurrents e las recurrentas auncha guadagner ün pô temp – ed haun uossa auncha temp fin als 11 marz 2025 da trer inavaunt la decisiun davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. (fmr/cam) I’l quartier Alvra a La Punt as dostan seguonds dmurants cunter ün proget per passa 20 abitaziuns ­pajablas per indigens. In tuot ho que do quatter recuors cunter la surfabricaziun planiseda. Visualisaziun da duos chesas da la surfabricaziun cun quatter chesas cha la vschinauncha da La Punt Chamues-ch voul realiser. Situaziun da las quatter chesas planisedas i'l quartier Alvra. Visualisaziun da la surfabricaziun cun quatter chesas cha la vschinauncha da La Punt Chamues-ch voul realiser. Visualisaziun da la surfabricaziun cun quatter chesas cha la vschinauncha da La Punt Chamues-ch voul realiser.

Il scua-maraton – per tudas-ch l’uschè numno «Besenwagen» – passa adüna scu ultim giò pel traget dal Maraton da skis engiadinais. Chi chi vain surpasso dal veicul, quel u quella ho da der sü la cuorsa. Quist an nun ho la FMR be vulieu gnir a savair chi chi guadagna il maraton, dimpersè eir scha tuot ils curriduors rivan fin i’l böt a S-chanf. Perque ho ella accumpagno a Not Padrun, chi’d es daspö ses ans il manaschunz dal scua-maraton. «Ma vus essas eir svess la cuolpa scha’s partecipais a quista cuorsa – e pajais eir auncha per tuot la tortura.» Uschè as drizza’l il commentatur a La Punt Chamues-ch in dumengia a las 14.00 a las curriduras e curriduors dal Maraton da skis – e que zieva ch’el nun ho survgnieu grandas reacziuns sülla dumanda sch’els hegian auncha energia per river i’l böt a S-chanf. Divers sun già magari a fin cun lur forzas e nu peran da’l tadler. Ma otras chaminan simplamaing in lur egen tempo, tiran a nüz il stincal dal commentatur e’l vent da Malögia chi pisseran per ün «boost» inaspetto. Il böt a S-chanf as rechatta nempe be auncha in üna distanza da 9 kilometers, ma uossa cumainza eir il temp a giuver üna rolla per las sportistas e’ls sportists. Perche cha a las 14.15 es que previs cha l’uschè numno «Besenwagen» passa a la Punt Chamues-ch – dimena al penultim böt intermedier da la pü granda cuorsa populera da la Svizra. Tenor il reglamaint dal Maraton da skis engiadinais as stu nempe der sü ufficielmaing la cuorsa scha’s vain piglio da quist scua-maraton, que s’ho da der giò il numer e que’s po be auncha terminer la cuorsa sün egen ris-ch. Bunas nouvas a La Punt «Fin avaunt ün an vainsa propi auncha stuvieu piglier il numer e render attent a la glieud cha la cuorsa saja finida. Ma siand cha que ho do bgeras discussiuns, faun que uossa ils voluntaris tals böts intermediers tenor ils temps definieus», disch Not Padrun (67) da Zuoz. El es daspö ses ans il manaschunz dal scua-maraton e riva in dumengia cun ün retard da 15 minuts a La Punt Chamues-ch. Eir scha’l veicul nun ho monto üngüna scua, saun tuot ils curriduors e las curriduras che cha sia arriv significha. Ma fin lo nun ho Not Padrun stuvieu intervgnir illa cuorsa e tuot ils atlets ed atletas chi sun passos fin a las 13.00 a Puntraschigna haun eir supero il töch fin a La Punt Chamues-ch. Cuort aunz cha’l scua maraton parta in direcziun Zuoz vain la buna nouva per las curriduras e’ls curriduors: Siand cha que ho do grandas colonnas tar la schanza d’Olimpia a San Murezzan cun temps d’aspet, s’ho la direcziun da la cuorsa decisa da prolunger il temp per la cuors per üna mezz’ura. Perque vaiva eir Not Padrun ün pitschen retard. Glüsch verda per rumir sü «Uossa es mia lezcha pütöst da pisserer cha que nu resta inavous üngüna glieud sülla loipa e da güder in ün cas urgiaint, ma eir da comunicher cun la direcziun da la cuorsa», disch il voluntari. Intaunt cha’l schuschuri monoton dal scua-maraton chaschuna per mumaints da stress tals curriduors e las curriduras, es l’arriv da Not Padrun pels voluntaris adüna üna buna nouva. El als do nempe la glüsch verda per cumanzer a rumir sü, signalisescha eir cha tuot es ieu bain e piglia cun se tuot ils funcs. Partieus a La Punt Chamues-ch as vezza da dalöntsch già ils ultims atlets chi’s passan cun staint’e fadia in direcziun Zuoz. «Eau nu d’he mê svess fat il maraton, eau sun pü gugent il scua-maraton. A me plescha que fich bain ed eau sun eir adüna da la partida tar la cuorsa da duonnas», declera il manaschunz, chi’d es già daspö passa 25 ans voluntari tal maraton in diversas funcziuns. Siand cha que füss memma stantus da fer tuot il viedi da Malögia a S-chanf in üna tratta, do que duos scua-maratons. Not Padrun surpiglia adüna la seguonda mited a partir da Puntraschigna. «Tuots pudessan river la cuorsa» L’ultim kilometer aunz Zuoz stu il manaschunz alura plaunet redür il tempo da 50 km/h sün be auncha 20 km/h, perche cha uossa ho’l piglio aint l’ultim curridur. Quel survain darcho forzas cur ch’el oda il veicul e passa insembel cun üna duonna scu ultim a Zuoz. «Adonta da la prolungiaziun dal temp per la cuorsa, haun uossa darcho tuot ils sportists piglio sü il temp e sun passos a Zuoz 20 minuts avaunt la serreda dal böt intermedier. Uossa pudess que esser cha propi tuots rivan la cuorsa», disch Not Padrun cun impizzer il veicul dal scua-maraton e partind in direcziun S-chanf. Eir scha que sun be auncha 5 kilometers fin i’l böt, as tratta que tar quist töch auncha d’üna bella sfida pels curriduors. Que vo nempe tuot il temp in sü ed in giò, ma grazcha al vent da Malögia ed üna buna loipa passan ils ultims duos atlets tuot pachific tres la cuntredgia. Giavüscher üna chanzun Sün quist ultim traget survain Not Padrun in ün dandet ün telefon dals respunsabels i’l böt per gnir a savair inua cha’l scua-maraton as rechatta. Siand cha que es be auncha ün kilometer fin a S-chanf, voul la commentatura dal böt impü savair che chanzun cha l’ultima atleta as giavüscha per river i’l böt. «‹I will survive› da Gloria Gaynor – perche ch’eau survivaregia eir quista cuorsa», disch Victoria Vassileva (29) cun granda persvasiun e cumainza cun ün güvel sia ultima schlisuleda aval. Uossa es eir il manaschunz persvas cha l’ultima atleta riva bain i’l böt ed el la surpassa per signaliser al public i’l böt cha la cuorsa piglia bainbod üna fin. Ün di trenamaint ouravaunt Tar la lingia dal böt spetta ün ravuogl da voluntaris e cuntschaints da Victoria Vassileva e la bivgniaintan e gratuleschan cuort zieva las 16.00 intaunt cha Gloria Gaynor strasuna our dals otplededers. La curridura cun rischs da la Bulgaria – ma chi’d es creschida sü ed abita a Genevra – es riveda ziev’ün temp da passa 6 h 17 min scu ultima da Malögia a S-chanf. Ella disch cuort zieva la fin dal maraton: «Inua cha’d es üna volunted, lo es eir adüna üna via. Que d’eira ün cuorsa ed experienza cumplettamaing bluorda.» Taunt bluorda scu la cuorsa es eir la prestaziun da Victoria Vassileva. Scu ch’ella ho tradieu a la FMR s’hegia ella insembel cun amihs annuzcheda in october pel maraton. Siand ch’ella nu vaiva però mê temp per trener, es ella ün di aunz la granda cuorsa steda per la prüma vouta süls skis da passlung. «A Puntraschigna vainsa fat üna posa e nu vains propi savieu scha pudains auncha cuntinuer causa il temp. Ma eau am d’he annunzcheda per ün cumplet maraton – e quel d’heja uossa eir fat», disch Victoria Vassileva. Uscheja es alura la 55evla ediziun dal Maraton da skis engiadinais ieu a fin sainza üngüns grands incidaints e’l scua-maraton nun ho stuvieu cler sü u disqualificher ad üngün. La festa es però ida inavaunt i’l böt, inua cha Not Padrun ho alura eir pudieu giodair la fin dal di i’l ravuogl dals voluntaris. E que cun üna liangia dal grill ed üna biera fraida meriteda. Cun staint e fadia – e be cun ün di trenamaint ouravaunt – as stumpla Victoria Vassileva sü pels ultims muots cuort aunz il böt a S-chanf. Il scua-maraton in acziun: Chi chi vain surpasso dal veicul, quel u quella ho da der sü la cuorsa. Victoria Vassileva arrivand i‘l böt a S-chanf scu ultima curridura dal 55evel Maraton da skis engiadinais cuort zieva las 16.00 in dumengia passeda. Victoria Vassileva arrivand i‘l böt a S-chanf scu ultima curridura dal 55evel Maraton da skis engiadinais cuort zieva las 16.00 in dumengia passeda.

La sutunza, coreografa, redschissura e librettista Riikka Läser es üna dad och persunas chi’d haun survgnieu quist an il premi d’arcugnuschentscha dal chantun Grischun. Ella realisescha daspö il 2001 egens progets sün palcs naziunels ed internaziunels ed abita daspö ündesch ans in Engiadina. In ün discuors cun la FMR ho ella recapitulo sia via artistica dal ballet in direcziun teater da sot e quinto scu ch’ella ho chatto ün nouv dachesa a Zuoz. «Al principi nu suni propi gnida landrour, perche cha qualchün m’ho gratulo per WhatsApp. Dimena eau sun quasi gnida a savair da mia furtüna avaunt cha la Regenza m’ho infurmeda ufficielmaing per posta.» Que disch Riikka ­Läser davart il mumaint cur ch’ella ho udieu ch’ella es üna dad och persunas chi sun gnidas undredas quist an cul premi d’arcugnuschentscha dal chantun Grischun. La Regenza la ho distinta per sieu success scu sutunza e coreografa taunt sün palcs internaziunels scu eir indigens ed accentuescha cha la premieda tuorna adüna darcho a chesa in Engiadina ed organisescha teaters da sot. Tenor Riikka Läser, chi realisescha già daspö il 2001 egens progets, as vezza scu artista adüna darcho eir a collegas a guadagner ün premi e que’s pensa: «Ma forsa guadagn eir eau ün bel di ün premi.» Ma cur ch’ella es alura svess gnida undreda, saja que schont sto üna fich granda e bella surpraisa. Ma chi es uossa quista artista cul prenom pütöst «exotic» per nossas uraglias rumauntschas e chi’d ho chatto ün nouv dachesa a Zuoz? Turich, Hamburg, Nürnberg La sotunza es naschida dal 1978 e creschida sü a Turich cun üna mamma da la Finlanda. «Dimena Riikka es ün nom finlandais ed eau discuor la lingua eir cun mia mamma. Eir cun mieus iffaunts prouvi da discuorrer finlandais, ma que es ün pô difficil scu lingua da famiglia», disch Riikka Läser ed agiundscha ch’els discuorran perque a chesa tudas-ch svizzer. Già a partir da l’infanzia giouva il suter üna granda rolla per ella, impustüt il ballet. Perque es Riikka Läser ida cun 17 ans a Hamburg ed ho cumpletto lo düraunt trais ans sia scolaziun da ballet. Illa Germania dal nord ho ella eir imprais a cugnuoscher a sieu futur hom, nempe il sutunz e redschissur Ivo Bärtsch chi’d es oriundamaing da Cuira. Zieva la scolaziun a Hamburg haun alura tuots duos survgnieu ün ingaschamaint scu sutunzs al teater dal stedi Nürnberg. «Cha nus tuots duos vains survgnieu üna plazza al listess lö nun es evidaint. Que d’eira bod già ün miracul. Que es dal sgür eir ün motiv cha vainsa daspö lo pudieu partir üna via da vita cumünaivla», disch Riikka Läser. Da la Bavaria in Engiadina Il pêrin cun la paschiun cumünaivla pel sot ho passanto in tuot 16 ans a Nürnberg, da que set ans cun ün ingaschamaint fix al teater dal stedi ed in seguit nouv ans scu artists independents. Düraunt quel temp haune alura eir realiso diversas producziuns libras, fin cha Riikka Läser es gnida in spraunza cul prüm mat. Cha que saja sto ün temp pütöst difficil per la futura famiglia, siand ch’ella nu rivaiva a la fin pü propi da suter cun sieu vainterun, e’l pêrin Läser/Bärtsch es ieu darcho in tschercha d’ün ingaschamaint fix. Insè nu vulaivane da quel temp propi già darcho banduner la Germania e turner in Svizra. Ma alura ho Ivo Bärtsch survgnieu la lavur scu mneder dal teater Zuoz Globe, chi’s rechatta i’l Lyceum Alpinum Zuoz. Riikka Läser declera: «Nus vains alura dit: Lo discuorrane rumauntsch e que ans es exotic avuonda per darcho turner illa patria. Ed impü vulaivans cha noss iffaunts creschan sü sül pajais illa natüra. Uscheja essans alura rivos a Zuoz.» Eir redschissura e librettista Daspö il 2014 es l’Engiadina dvanteda il nouv dachesa da Riikka Läser e da sia famiglia. Intaunt cha sieu hom s’ho dedicho al teater i’l Zuoz Globe, vaiva la sutunza premieda al principi ün pô temma cha sia via da carriera saja forsa già termineda. Ma pü vegls cha sieus duos mats sun gnieus, dapü e dapü s’ho eir Riikka Läser darcho pudieu dedicher ad egens progets artistics. E na be tar Ivo Bärtsch, dimpersè eir tar sia duonna ho eir il teater cumanzo a giuver adüna üna rolla pü granda. «Già a Nürnberg d’heja cumanzo a realiser egens teaters da sot e d’he alura eir adüna dapü surpiglio la respunsabilited scu redschissura ed eir scu autura dal libret», declera la sutunza ed agiundscha: «Cul realiser progets sun adüna darcho gnidas tiers nouvas lezchas – ed eau d’he imprais que tuot in möd autodidactic.» Progets a l’ester ed in Engiadina L’artista ho alura inavaunt realiso progets a Nürnberg ed ho traunter oter dal 2015 eir surpiglio la prüma vouta la redschia per ün’opera a Salzburg. Ed in seguit ho Riikka Läser cumanzo a creer egens töchs, scu p.ex il libret e la coreografia pel teater da sot «Lilias per Lily – üna parevla da sted». Que’s tratta d’ün töch chi’d es gnieu scrit aposta pel program da sted 2022 da la Chesa Planta Samedan. I’l listess haun ils duos sutunzs da Zuoz eir fundo la societed ­«Läser und Bärtsch Tanztheater», ün ensemble professiunel chi realisescha mincha duos ans egnas producziuns in Sviz­ra ed a l’ester. E pel mumaint es Riikka Läser eir respunsabla per la redschia da l’opera dad Uorsin chi vain rapreschanteda in occasiun da l’Opera Engiadina quista sted. Inspiraziun in e dadour l’Engiadina «Nus vains propi chatto ün nouv dachesa cò in Engiadina. Eir scha que nu’s survain adüna uschè bgers inputs d’oters artists, es la vita sü cò fich inspiranta per mia lavur. E listess stögli minchataunt banduner la val per ir oura i’l muond a guarder ün pô che cha que do», disch la sotunza cun rischs finlandaisas. Sch’ella nu tschercha alura güsta inspiraziun dadour l’Engiadina, alura chatta ella quella eir i’l «Skyspace Piz Uter», ün’installaziun permanenta da l’artist James Turrell. Quella as rechatta güst sper l’Hotel Castell a Zuoz e pochs meters davent da la chesa da Riikka Läser. In quist edifizi cun ün’atmosfera bod già sacrela vo ella nempe daspö la pandemia adüna darcho a suter, a stüdger zieva ed as recreer. E da quistas posas creativas as drouva pera eir scu artista independenta per mantgnair il focus e nu perder la cretta in se stess. Scu cha Riikka Läser disch nu saja que adüna uschè simpel cun quista lavur e que s’hegia minchataunt eir dubis, scha que es la güsta via per tuot la vita. «Il premi d’arcugnuschentscha es perque gnieu in ün fich bun mumaint. Perche cha cuort avaunt d’heja penso, sch’eau nu vöglia forsa auncha cumanzer üna nouva scolaziun. Ma scu chi pera ho l’univers previs per me quista via – e que es cul premi uossa darcho fich motivand.» Il Grischun undrescha sia paschiun Daspö si’infanzia es suter la granda paschiun da Riikka Läser. Zieva üna scolaziun professiunela da ballet es ella gnida adüna dapü in contact cul teater ed ho daspö il 2001 realiso numerus progets in Svizra ed a l’ester. Daspö il 2014 abita ella a Zuoz ed ho eir già creo teaters da sot pels palcs indigens. E per sieu success scu sutunza e coreografa – taunt i’l chantun scu eir suroura sieus cunfins – es ­Riikka Läser gnida undreda scu üna dad och persunas cul premi d’arcugnuschentscha dal chantun Grischun. (fmr/cam) La sutunza, coreografa, redschissura e librettista Riikka Läser a Zuoz in ün da sieus lös preferieus, il «Skyspace Piz Uter» da l’artist James Turrell. Rikka Läser (a schnestra) in acziun scu sutunza in occasiun dal teater da sot «Lilias per Lily – üna parevla da sted» l’an 2022 illa Chesa Planta Samedan. La sutunza, coreografa, redschissura e librettista Riikka Läser a Zuoz in ün da sieus lös preferieus, il «Skyspace Piz Uter» da l’artist James Turrell. La sutunza, coreografa, redschissura e librettista Riikka Läser es üna dad och persunas chi’d haun survgnieu quist an il premi d’arcugnuschentscha dal chantun Grischun.

La Corviglia sur San Murezzan s’ho düraunt il mais passo transfurmeda in üna culissa perfetta pels Champiunedis mundiels da freestyle, chi cumainzan hoz lündeschdi. Ils organisatuors speran cha la concurrenza sportiva porta a lungia vista ün effet positiv per l’economia e’l turissem da l’Engiadin’Ota ed els haun perque a disposiziun ün büdschet da traunter 20 e 22 milliuns francs. Las megldras atletas e’ls meglders atlets da freestyle sün l’assa e’ls skis s’imsüran dals 17 fin als 30 marz 2025 illas disciplinas da slopestyle, mezza pipa, big air, cross, slalom e slalom gigant parallel, aerials e moguls – e cumbattan süsom l’Engiadin’Ota per medaglias e tituls da champiun e champiunessa mundiela. Las concurrenzas haun lö sülla Corviglia sur San Murezzan, sün l’areal da l’anteriura schanza olimpica da San Murezzan e sül Corvatsch visavi Silvaplauna. In tuot do que 28 decisiuns da medaglias in 15 disciplinas. Ils organisatuors faun quint cun var 1200 atletas ed atlets da tuot il muond e millis da visitaduras e visitaduors. Cuosts traunter 20 e 22 milliuns francs Quist evenimaint chi düra s-chars duos eivnas spordscha eir divertimaint in fuorma da concerts cun artists da renom internaziunel. Quista spüerta dess tenor ils organisatuors eir attrer dapü glieud giuvna. In tuot custaron ils champiunedis mundiels traunter 20 e 22 milliuns francs. Sper las pendiculeras finanzieschan eir la Regiun da Malögia, il Chantun e divers sponsuors la concurrenza da freestyle in Engiadin’Ota. In conguel culs ultims Champiunedis da skis alpin a San Murezzan dal 2017 es que però ün büdschet zuond pitschen. Quell’occurrenza vaiva nempe a disposiziun var 70 milliuns francs. Sigi Asprion – il president da l’occurrenza e respunsabel per l’organisaziun – es persvas cha quist’investiziun renda in mincha cas. Tenor el purtaron ils Champiunedis mundiels da freestyle a lungia vista ün effet positiv per l’economia regiunela, impustüt eir pel turissem, l’hotellaria e la gastronomia. Tuottüna do que eir persunas chi’d haun dubis vi dal success da l’occurrenza. Tenor ils organisatuors pudess que i’l meglder cas der ün guadagn da circa 150 000 francs . Ma i’l pü nosch cas pudess que eir der ün deficit da fin 1,2 milliuns francs. Cu cha’l bilauntsch definitiv guarda a la fin oura, que as vzaro alura a partir da la fin marz 2025. Tuot es pront sülla Corviglia Al principi da quist mais ho l’organisaziun dals Champiunedis mundiels da freestyle invido ad RTR per musser il progress da la construcziun dals divers tragets sülla Corviglia sur San Murezzan. La pista da cross es p.ex. gnida fatta in november 2024 per cha’ls atlets e las atletas possan già trener düraunt tuot la stagiun d’inviern. Avaunt var ün mais ho alura la squedra intuorn Robin Miozzari – il respunsabel per las pistas e’l schef da concurrenza Corviglia – cumanzo a modificher la pista da cross existenta per creer ün traget degn a la occurrenza mundiela. Per pudair fer progress e na stuvair refer mincha di las tschinch pistas da freestyle traunter il Munt da San Murezzan e Salastrains, sun tscherts tragets eir gnieus serros per part pel public. Uschè ho la squedra da Robin Miozzari pudieu lavurer in pêsch vi dals tragets da cumpetiziun. E fin hoz haun els elavuro our da passa 100 000 meters cubics naiv tuot ils sagls, las curvas ed ils bots süllas trais differentas plazzas da cumpetiziun dals Champiunedis mundiels da freestyle 2025. Dals 17 fin als 30 marz 2025 s’imsüran var 1200 atletas ed atlets da tuot il muond sülla Corviglia, il Corvatsch e tar l’anteriura schanza olimpica a San Murezzan e cumbattan per medaglias in 28 disciplinas. Dals 17 fin als 30 marz 2025 s’imsüran var 1200 atletas ed atlets da tuot il muond sülla Corviglia, il Corvatsch e tar l’anteriura schanza olimpica a San Murezzan e cumbattan per medaglias in 28 disciplinas.

Ils recurrents – seguond dmurants chi’s dostan cunter üna surfabricaziun per indigens a La Punt Chamues-ch – tiran inavaunt lur recuors davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. Siand cha quels as dostan però be cunter duos da quatter chesas previsas, voul la vschinauncha forsa realiser il proget in duos etappas. Al principi da quist mais ho la FMR rapporto cha que ho do recuors cunter üna surfabricaziun previsa cun passa 20 abitaziuns pajablas per indigens a La Punt Chamues-ch. Tenor la chanzlia cumünela da La Punt Chamues-ch sun quels recuors gnieus inoltros da proprietarias e proprietaris da seguondas abitaziuns güst sper il proget previs. Fin als 11 marz 2025 vaivan els gieu temp da piglier pusiziun ad üna decisiun da fabrica e protesta (tud. Bau- und Einspracheentscheid) – e dad in cas trer inavaunt tuot la chosa davaunt il Güdisch superiur dal Grischun «Hai, que es uossa propi il cas, a tiran inavaunt il recuors. Però quel nu pertuocha tuot il proget previs, dimpersè be üna part», declera Urs Niederegger, il chanzlist cumünel da La Punt Chamues-ch. Be üna parcella es pertucheda La surfabricaziun previsa – per la quela la radunanza cumünela da La Punt Chamues-ch vaiva accepto ün credit da 13,6 milliuns francs in december 2023 – dess gnir realiseda i’l quartier Alvra, dimena güst sur la staziun da la viafier ed in direcziun dal pass. La surfabricaziun dess gnir fabricheda sün duos parcellas na cunfinantas. Üna da quellas es in possess da la vschinauncha politica e l’otra da la vschinauncha burgaisa. In tuot sun previsas 21 abitaziuns per indigens in quatter chesas chi’s drizzan impustüt a famiglias. Il recuors pertuocha tenor il chanzlist però be las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha burgaisa. Üna u duos etappas? L’an passo d’eira que auncha previs da cumanzer quista prümavaira cun las lavuors da fabrica. Al principi marz 2025 vaiva Urs Niederegger auncha comunicho cha la vschinauncha vöglia – in cas scha’l recuors nu gniss trat inavaunt – cumanzer cun las prümas lavuors quist november u al principi da l’an chi vain. «Uossa stuvainsa evaluer la situaziun da nouv e cu cha vulainsa proseguir. Dimena, scha vulainsa già cumanzer cun las duos chesas sülla parcella da la vschinauncha politica – u alura spetter la decisiun dal güdisch e realiser tuot il proget in üna tratta», declera Urs Niedergger. El agiundscha cha la situaziun saja schont stantusa, siand cha la vschinauncha vöglia già lönch realiser la surfabricaziun. «E que il meglder in üna tratta per pudair trer a nüz sinergias.» La suprastanza cumünela voul illas prosmas duos eivnas decider scha’l proget per la surfabricaziun Alvra vain realiso in üna ubain in duos etappas. A reguard üna decisiun davart il Güdisch superiur dal Grischun fo Urs Niederegger quint da survgnir üna resposta i’ls prossems trais fin ses mais. El disch: «Ma scha’ls recurrents vessan da trer in seguit inavaunt tuot davaunt il Tribunel federel, alura pudess que ir auncha ün miel pü lönch. Que nu vulainsa sperer.» Cunter quistas duos chesas es gnieu trat inavaunt il recuors davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. Ellas faun part d’üna surfabricaziun a La Punt Chamues-ch da 21 abitaziuns primaras in totelmaing quatter chesas. Cunter quistas duos chesas es gnieu trat inavaunt il recuors davaunt il Güdisch superiur dal Grischun. Ellas faun part d’üna surfabricaziun a La Punt Chamues-ch da 21 abitaziuns primaras in totelmaing quatter chesas.

Och mais zieva las ovaziuns in lügl 2024 tuorna l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz inavous in sieu dachesa, il Forum Paracelsus. Ma cur cha’l relict preistoric saro darcho publicamaing accessibel, nun es pel mumaint auncha cuntschaint. L’inchaschamaint da la funtauna da Maurizius – chi datescha dal temp da bruonz – spetta daspö lügl 2024 per pudair darcho turner a chesa. Quella vouta ho que nempe do ün’ovaziun a San Murezzan Bagn, cur cha l’Ovel da Tegiatscha es ieu surour ed ho inundo il local d’exposiziun da l’inchaschamaint – l’uschè numno Forum Paracelsus. Quel es sto fin ad ün’otezza dad 1,5 meters suot ova. Il relict preistoric da lain s’ho perque distacho da la fixatura ed es nudo ün pêr uras illa ova granda. In seguit vaiva üna squedra dal Servezzan archeologic dal Grischun – cun sustegn da la Protecziun civila – salvo e constato pochs dans vi da l’oget cun ün’eted da passa 3400 ans. L’inchaschamaint da funtauna es zieva gnieu süjo controlledamaing cun ajer fras-ch düraunt var ün mais e mez in üna halla a San Murezzan Bagn. Üna cumbinella u ün gö da tetris Uossa, och mais pü tard, sun las localiteds i’l Forum Paracelsus darcho süttas e la sanaziun da l’edifizi istoric es sün buna via. Perque vain l’inchaschamaint da funtauna pel mumaint darcho monto in sieu local d’exposiziun. Ils var 100 töchs da lain da larsch, chi faun part dal relict preistoric, sun tuots numeros ed haun ün pais totel da var 1,5 tonnas. Grazcha ad üna documentaziun exacta cun fotografias d’avaunt 10 ans, mettan ils experts uossa darcho insembel la construcziun – quasi sumgiaint ad üna cumbinella u ad ün gö da tetris. In tuot as fo quint cha trais specialists drouvan var duos dis per darcho monter l’inchaschamaint dal temp da bruonz. Cur cha’l Forum Paracelsus evra darcho sias portas nun es però cuntschaint, causa cha singulas lavuors da sanaziun nu sun auncha terminedas. Fin lo restaro eir l’inchaschamaint da funtauna na accessibel pel public. Ün sguard i’l local d’exposiziun ün di zieva l’ovaziun in lügl 2024. La Protecziun civila d’eira lo güsta vi da demonter l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz. Ün trunch da lain da larsch – ün da var 100 töchs da l’inchaschamaint preistoric da la funtauna «Maurizius» – düraunt il süjer. Ün sguard i’l local d’exposiziun ün di zieva l’ovaziun in lügl 2024. La Protecziun civila d’eira lo güsta vi da demonter l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz. L’inchaschamaint da funtauna cun ün’eted da 3400 ans es vi da turner inavous i’l Forum Paracelsus a San Murezzan.

I’l quartier Alvra a La Punt Chamues-ch es in lündeschdi saira zieva las 17.20 disgrazcho ün pitschen eroplan a motor. Quel d’eira partieu pochs minuts avaunt da Samedan cun la destinaziun Roskilde in Danemarc. Tenor la Pulizia chantunela nun ho üngün dals trais passagers survivieu l’accidaint. Illa regiun da la Plaiv haun in lündeschdi saira normelmaing lö ils exercizis dals pumpiers. Perque nu’s varon las abitantas e’ls abitants fat scu prüm grands pissers, cur ch’els haun udieu a passer zieva las 17.30 ils veiculs da pumpiers cun plaina sirena e cun ün grand tempo da S-chanf in direcziun da l’Engiadin’Ota. Ma ün sguard in direcziun da La Punt Chamues-ch ho tradieu cha que stu esser capito qualchosa extraordinari: Güst sur il quartier Alvra s’ho nempe deraseda üna granda nüvla da füm nair. Poch pü tard sun alura già gnidas publichedas las prümas noviteds davart l’incidaint, nempe ch’ün eroplan pitschen a motor saja crudo giò a La Punt Chamues-ch. Disgrazcha zieva duos minuts Scu cha la Pulizia chantunela ho scrit in üna comunicaziun in mardi a mezdi, as trattaiva que tar l’eroplan disgrazcho d’ün eroplan da propeller dal tip Extra EA-400. Quel d’eira già rivo als 13 marz 2025 in Engiadina e’s rechattaiva sül viedi inavous. Tenor prümas retscherchas d’eira l’eroplan partieu in lündeschdi zievamezdi intuorn las 17.20 sülla plazza aviatica a Samedan cul böt Roskilde in Danemarc. Però be güsta duos minuts zieva la partenza ho que già do la disgrazcha e que a l’ur da La Punt Chamues-ch, nempe i’l quartier Alvra in direcziun dal pass. Scu cha perdüttas haun descrit invers diversas medias svizras, s’hegia l’eroplan pochas secundas aunz la cupicha cumanzo a stordscher e saja svulo per terra. In seguit hegia que do üna granda explosiun cun üna granda balla fö. Tenor las fotografias da la Pulizia chantunela as vezza cha l’eroplan es crudo giò immez il territori abito. Il vrac da l’eroplan d’eira cumplettamaing desdrüt ed ars oura. Perque nu vaivan ils trais passagers üngüna schanza e nun haun survivieu la disgrazcha. Pêrin danais cun lur figl L’Uffizi federel d’aviatica civila UFAC ho alura in seguit disponieu üna blockeda dal spazi d’ajer sur La Punt Chamues-ch ed in mardi a bunura haun cumanzo las lavuors da salvamaint. Tenor la Pulizia chantunela nu s’hegia que auncha pudieu identificher finelmaing ils trais disgrazchos. Ma in mardi zievamezdi ho alura la giazetta danaisa «Ekstrabladet» rapporto, cha que’s tratta tals morts d’ün pêrin d’advocats danais e da lur figl. Sper ils pumpiers La Plaiv sun eir stos in acziun il Salvamaint d’Engiadin’Ota, la Rega, l’Uffizi chantunel per la natüra e l’ambiaint scu eir la Pulizia chantunela. Ils motivs per la disgrazcha vegnan uossa examinos da la Procura publica federela e chantunela, dal Post svizzer d’inquisiziun da sgürezza (SUST) ,da la Pulizia criminela federela scu eir da la Pulizia chantunela dal Grischun. Foto Immez il quartier Alvra a La Punt Chamues-ch es in lündeschdi zievamezdi crudo giò ün eroplan. Quel d’eira partieu be var duos minuts avaunt da l’eroport Samedan. Il pumpiers La Plaiv in acziun a stüzzer las restanzas da l’eroplan a motor. Tuot ils trais passagers nun haun survivieu l’accidaint.

La fin da Chalandamarz es a Zuoz güst’eir il punct da partenza per ün’otra üsaunza. Ils iffaunts sun nempe in gir cun ün sach plain munaida da plom, ils uschè numnos bluozchers. Cun quels giouvan els ün gö büttand la munaida da plom cunter üna paraid e cumbattan per guadagner ün u dapü bluozchers. Auncha cul barbagiat dals cortegis da Chalandamarz illas chammas e cul gust da l’ultima caramella in buocha s’allegran ils iffaunts da Zuoz minch’an süls dis zieva ils 1. marz. Perche cha zieva la granda üsaunza cumainza güsta ün’ulteriura tradiziun a Zuoz, nempe quella dals bluozchers. Que’s tratta d’ün gö cun munaida da plom, chi vain bütteda vers ün mür e que’s giouva pelpü adüna ün cunter ün. Chi chi riva al pü daspera al mür, quel u quella guadagna alura il bluozcher da l’adversari. Las scolaras e’ls scolars da Zuoz nu vegnan minch’an düraunt tuot il marz be cun lur buschas a scoula, dimpersè eir cun lur sachs plain bluozchers. E quista tradiziun vain aunch’adüna vivida plainamaing e s’ho perfin eir sviluppeda inavaunt düraunt ils ultims 20 ans. Ils iffaunts s’allegran minch’an «Eau sun daspö 20 ans magistra cò a Zuoz e’ls iffaunts s’allegran minch’an darcho da pudair giuver a bluozchers. Uscheja rivane eir güst zieva las vacanzas da Chalandamarz cun lur sachins plain plom e que sainza cha’s stuvess render attent a l’üsaunza», disch la mnedra da scoula a Zuoz, Vanessa Roost. Ella agiundscha cha tuot ils genituors dals scolarins da scoulina – scu eir iffaunts pü vegls chi rivan nouv a Zuoz – vegnan rendieus attent sün ün fögl volant davart tuot las tradiziuns ed üsaunzas a Zuoz – ed uscheja eir davart ils bluozchers. Impü guarda la magistraglia in scoula cha’ls iffaunts levan bain ils mauns zieva avair giuvo da posa culs bluozchers da plom. E per mner in contact già ils pü giuvens Zuozinghers e Zuozingras cun l’üsaunza, es la scoulina l’eivna passeda eir steda svess a culer la munaida da plom tar Gian Peter Nyfeler. L’indigen prodüa già daspö decennis ils bluozchers e’ls venda eir per ün pitschen import als scolars ed a las scolaras. Diversas variaziuns e valuors La munaida da plom do que in diversas variaziuns e valuors (guarda foto süsom). Il pü pitschen ho üna valur dad ün ed es arduond. Sper quel do que auncha il raig – cun üna fuorma quedra ed üna valur da quatter – ed üna regina cun fuorma sexangulera e cun üna valur da ses. Ils giuveders staun adüna tenor adversari e situaziun evaluer, scha que’s bütta be üna munaida da pitschna valur u scha’s vo aint il plain ris-ch e’s bütta ün raig u üna regina. La valur da tuots duos bluozcher büttos es a la fin alura eir la valur cha’l vandscheder – dimena quel chi d’eira pü daspera al mür – guadagna da sieu adversari. «Tscherts iffaunts rivan principi da l’üsaunza cun ün grand sach e daun als nouvs u als giuvens ün pêr bluozchers in maun e dischan: ’So, uossa poust guadagner tieus prüms’. Uschigliö – sper als cumprer – as po que eir culer svess a chesa», declera Vanessa Roost. Dal rest: il nom bluozcher deriva d’üna munaida grischuna, l’uschè numno Bluzger. Quel d’eira in funcziun e valabel in Grischun fin la mited dal 19evel tschientiner. La tradiziun viva – e’s sviluppa inavaunt In sieus 20 ans scu magistra a Zuoz ho la mnedra da scoula da Zuoz però eir observo ün pêr pitschnas müdedas vi dal gö: «Las valuors dals divers bluozchers scu eir las reglas generelas sun restedas. Ma avaunt 20 ans d’eira que auncha quasi scumando da rudler il bluozcher e que’s pudaiva be bütter la munaida da plom.» Intaunt, zieva duos decennis, s’ho la regla però müdeda e’ls iffaunts roudlan eir ils bluozchers. In discuors culs iffaunts sün plazza da scoula haun els eir musso a la FMR lur bluozchers – e que s’ho in confrunt cun avaunt passa 20 ans eir furmo ün nouv tip dal bluozcher. Els al nomnan il «rolli», quel po avair diversas grandezzas, ma la valur es adüna be üna. Uscheja cha la tradiziun dals bluozchers nu vain be celebreda minch’an, ella viva e’s sviluppa inavaunt. «Interessant es eir, cha’l principi da l’üsaunza es adüna cler. Ma quaunt lönch cha que düra alura, variescha dad an ad an. Que po der duos eivnas ün hype e zieva es que a fin – u cha’ls iffaunts haun alura ün mais be bluozchers in testa», disch Vanessa Roost. Ma tenor las reglas a Zuoz es a partir da l’avrigl plaunet a fin culs bluozchers e’ls iffaunts nu passaintan alura pü lur posas lung ils mürs da la chesa da scoula e da la chesa cumünela. Ma fin lo haune auncha temp bundant desch dis per implir lur sachs cun plom e da pisserer per ün bun punct da partenza tar la prosma stagiun da bluozchers. Chi riva il pü daspera al mür? A partir da Chalandamarz fin principi avrigl giouvan las scolaras e’ls scolars da Zuoz düraunt la posa e zieva scoula a bluozchers. Que’s tratta d’üna üsaunza e d’ün gö da munaida da plom. Ils iffaunts büttan ils bluozchers cun diversas valuors e fuormas cunter ün mür. Quel u quella chi riva il pü daspera al mür, guadagna la runda. Tenor la mnedra da scoula da Zuoz, Vanessa Roost, es la tradiziun minch’an ün highlight pels iffaunts. (fmr/cam) Il bluozchers sun gnieus culos a fin illa ufficina da Nyfeler. Il bluozchers vegnan culos. Düraunt tuot il marz giouvan ils iffaunts zuozinghers il gö dals bluozchers e cumbattan ün cunter l’oter per guadagner las ­munaidas da plom. Ün sguard i’l sachin da chüram plain bluozchers, chi accumpagna als scolars ed a las scolaras da Zuoz düraunt tuot il marz. Concentredamaing prouvan ils scolars e las scolaras da bütter il bluozcher uschè daspera al mür scu be pussibel. Düraunt tuot il marz giouvan ils iffaunts zuozinghers il gö dals bluozchers e cumbattan ün cunter l’oter per guadagner las ­munaidas da plom. Üna survista dals divers tips dals bluozchers (da schn.): il bluozcher classic (valur ün), trais models da diversas grandezzas dals «rollis» (valur ün), il raig (valur quatter) e la regina (valur ses).

In Engiadin’Ota do que müdedas d’urari dals trens a partir dals 19 da meg fin als 26 d’october 2025. A vo in prüma lingia pels trens süls tragets Cuira-San Murezzan (IR 38) e San Murezzan-Landquart (RE 3). Pertuchedas sun las fermativas ed ils uraris a las staziuns traunter San Murezzan e Zuoz. Ubain cha’ls trens partan qualche minuts pü bod u ch’els arrivan cun maximelmaing tschinch minuts retard. Ils adattamaints da l’urari vegnan eir indichos ed annunzchos i’l urari online, scu cha la Viafier retica (VR) ho fat a savair quist marculdi in üna comunicaziun da medias. Adonta da las adattaziuns vessan las colliaziuns culs bus locals (EngadinBus) dad esser garantidas. La radschun per las müdedas d’urari sun ils divers plazzels da fabrica düraunt ils mais da prümavaira fin d’utuon da quist an. Tar quels plazzels paun ils trens per part passer be cun redür il tempo. Sül traget da l’Alvra vegn tiers eir auncha il traget pü plaun suot Brinzauls, la vschinauncha evacueda pervi da la bouda. Tenor indicaziuns da la VR investescha ella quist an in tuot 250 milliuns francs in l’infrastructura ferroviela. (cdm/fmr) Ün tren banduna Schlarigna – düraunt quist an 2025 forsa cun qualche minut retard, causa plazzels da fabrica sülla lingia da l’Alvra.

Que d’eira il highlight minch’utuon: ir al freestyle.ch a Turich – üna schanza giganta sülla Landiwiese ed atlets (quella vouta sainza atletas) chi faivan sagls spectaculers. Cull’assa, culs skis, cul skateboard, cul bmx e dafatta cul töf da motocross. Inschmanchabel ils boarders finlandais cun noms cha nu’s savaiva cu pronunzcher. U alura il skater brasiliaun chi sagliva püs meters pü ot cu tuot ils oters sur la mezza-pipa our. U eir il töffist svizzer cun sieus prüms sagls da motocross. Che impreschiun cha minchün dad els m’ho fat. Ma que sun tempi passati … Hozindi bod ün pô ­ridicul da penser che resursas enormas chi gnivan druvedas per fabricher la schanza giganta al Lej da Turich cun temperaturas ­insomma na invernelas. E per ir a la quasi listess’occurrenza in nossa chapitela nu’m traiva que neir, apunto, tempi passati. Ma cur ch’eau d’he udieu cha’ls champiunedis mundiels da freestyle hegian lö tar nus in Engiadin’Ota am d’heja ­dalum interesseda cu cha’s ­pudess esser part da l’intera chosa. Perque am d’heja annunzcheda scu voluntaria. Già l’occurrenza da kick-off ho svaglio grand gust per esser part da l’evenimaint. La sela d’eira stichida cun persunas da tuot las eteds chi sun prontas da s’ingascher voluntariamaing. Üna pruna fatschas cuntschaintas ed indigenas d’eiran lo, ma güsta uschè bgeras fatschas incuntschaintas. Tenor la quantited da persunas preschaintas pera que cha que hegia voluntaris a sfrach. Che bel da vzair cha taunta glieud s’interessa prüma pel sport da freestlye e seguonda per gnir a güder in Engiadina. Già i’ls invierns passos s’ho pudieu observer cu cha l’infrastructura crescha ad ün crescher. Per exaimpel il parc e la mezza-pipa sül Corvatsch u il percuors da cross sü Corviglia. Propi ils grands müdamaints sun alura gnieus quist inviern. Dandet a’s vzaiva dapertuot la reclama pel champiunedi mundiel ed ad es gnieu fat naiv sainza fin. La giazetta ho rapporto da las disciplinas, dal sentimaint da freestyle e dals cumanzamaints da la scena in Engiadina. Tuot que ho svaglio la brama da vzair darcho üna vouta sagls incredibels sur grandas schanzas our. Quell’occasiun do que tar la schanza da saglir a San Murezzan, chi vain revivida. Inua cha’ls sagliunzs e las sagliunzas da skis saglivan pü bod tres l’ajer, varo uossa lö la concurrenza da Big Air. Üna schanza insè scu quella chi d’eira al freestyle.ch. Finelmaing possi guarder üna vouta üna concurrenza da Big Air propi in üna regiun inua ch’üna tela schanza es dachesa, illas muntagnas, illa naiv, inua cha que es fraid. Eau m’allegr cha que cumainza uossa finelmaing. Eau m’allegr da pudair bivgnanter ad atlets ed atletas, ma eir a tuot ils voluntaris in Engiadina. Eau m’allegr per tuot ils sagls spectaculers e giavüsch a tuots ed a tuottas ün bun divertimaint. Victoria Mosca da Samedan è scolasta – ed ella è damai cun gronda probabilitad da la partida quests dis e questa fin d’emna cura ch’i dat da vesair ils finals dal Big Air sin l’anteriura schanza da siglir a San Murezzan. Questa columna è stada part dad ina seria columnistica rumantscha publitgada ils davos dis en la Engadiner Post/Posta Ladina en connex cun il campiunadi mundial da freestyle. La seria è vegnida realisada en collavuraziun cun la Lia Rumantscha. Actualmaing tschercha la presidenta da l’Uniun dals Grischs, Victoria Mosca, nouva glieud per üna gruppa da lavur.

Rails: switch tails over 270 on to forward – prezel 270 out Kickers: switch unnatural 360 lead japan grab – switch cork 540 safety grab – cork 720 safety grab Que es mieu «run» ch’eau d’he preparo e pudieu musser a l’occurrenza da freestyle al KIDS LAAX OPEN dals 7 als 9 marz a Laax illa disciplina slopestyle. Lo d’heja ragiunt la seguonda plazza. Ma fin ch’eau poss musser ün tric tar üna cumpetiziun, voul que fich bger trenamaint. Eau guard cun mieu treneder che tric ch’eau vögl imprender e zieva cumainzi il prüm il trenamaint sül trampolin. Bgeras voutas zieva rouda fin ch’eau se tuot ils muvimaints e tuot es automatiso. Zieva possi ir sün l’airbag, ün matratsch dad ajer. Impustüt eir da sted trenainsa sün l’airbag. In Austria, a Scharnitz, ho que ün tapet, bletsch per clapper la sveltezza, e zieva as placha culs skis sül matratsch dad ajer. Uschè ün matratsch ho que eir sül Corvatsch. Süls matratschs treneschi eir mincha sagl e tric püssas voutas. Que es eir important per l’orientaziun düraunt il sagl. Cur ch’eau am saint sgür, fatschi il sagl sülla naiv. Eir lo lavuri inavaunt vi dal tric u tuot tenor vegni aunch’üna vouta sül matratsch. Pelpü treneschi ils trics tuotta sted sül trampolin e sül matratsch e d’inviern alura la prüma vouta sülla naiv. Que drouva alura schont eir curaschi. Ma il muvimaint e l’orientaziun d’heja alura exercito e cun mincha trenamaint crescha eir la sgürezza per quel tric. Mincha sportist ho sias egnas preferenzas ed eir sfidas. Que cha per l’ün vo pü liger, es per l’oter üna sfida ed el stu trener dapü. Eau per exaimpel fatsch bger pü gugent ils trics inavous scu inavaunt. Eau sun part dal RLZ (regionales Leistungszentrum) insembel cun circa 10 oters sportists da freestyle da FRESK. D’inviern vains nus ses voutas l’eivna trenamaint, in tuot almain 14 uras, da sted quatter voutas l’eivna. Ils trenamaints consistan da parts sülla naiv, da cundiziun, sül trampolin ed üna part polisportiva. Il trenamaint cumpiglia las disciplinas Slopestyle, Halfpipe e Big Air. Aunz las concurrenzas giainsa alura al lö ed ans preparains lo auncha pü intensivamaing. Perque cha mincha regiun e cun que mincha slope es otra. Eau planisesch mieus trics ed als exercitesch avaunt üna concurrenza, ma pelpü müdi alura auncha qualchosa sch’eau sun alura al lö. Impustüt eir ils trics süls «rails» decidains pür al lö. Imprais ad ir culs skis d’heja a Zuoz e lo d’heja vis üna vouta ad oters a saglir e fer trics e que m’ho fascino. Eau d’he alura pruvo oura e d’he dalum bado, que es que ch’eau vögl fer. Sper il muvimaint e l’esser süls skis chatti il speciel vi dal sport da freestyle, cha minchün accepta a minchün uschè scu ch’el es. Listess cu cha s’es trat aint, cu cha’s guarda our u che trics cha’s fo. Nus güdains ün a l’oter, vains gust sch’ün oter fo ün tric speciel. Cler cha tar la cumpetiziun as es per ün mumaint adversaris. Ma zieva giains insembel culs skis e giodains la cumpagnia. Saja que profi u principiant, vegl u giuven. Il sport es eir fich creativ. Sch’ün fo ün tric speciel vain que resguardo illa valütaziun da la giuria. Que fo gnir creativ. Che via pigli per ün tric, cu pigli l’obstacul, cu tegni il ski. Tscherts criteris sun dos avaunt, ma a do eir puncts per la creativited. E tenor fermezzas as metta illa cumpetiziun pais sülla tecnica u forsa dapü sülla creativited e tenor «judges» s’ho lura furtüna e s’ho chalo sia preferenza. Uschè es mincha cumpetiziun darcho üna nouva schanza. Armando Steger è in giuven sportist da 13 onns da freestyle ed abita a Zuoz. Sia paschiun è il freeski ed el cumenza questa stad la Scoula Sportiva a Champfèr. Ses stil preferì è il slopestyle. Questa columna è stada part dad ina seria columnistica rumantscha publitgada ils davos dis en la Engadiner Post/Posta Ladina en connex cun il campiunadi mundial da freestyle ch’è ì a fin questa fin d’emna. La seria è ­vegnida realisada en collavuraziun cun la Lia Rumantscha. Illustraziun per la columna dad Armando Steger davart il freestyle