Enviern da lavinas 1999: Donns da 15 milliuns

Las precipitaziuns extraordinarias da l'enviern passà han destruì 100'000 meters cubics laina ed ina surfatscha da guaud da 375 hectaras.

La regenza prenda conuschientscha dal rapport da l'inspecturat forestal davart l'enviern da lavinas 1999. Sin la vart settentriunala da las Alps aveva quai dà fitg grondas navadas tranter la fin da schaner e la fin da favrer 1999. La situaziun da lavinas è daventada fitg critica ed ha tranter auter gì per consequenza ch'ins ha stuì serrar vias, interrumper il traffic da viafier ed evacuar persunas. Ils experts discurran d'in eveniment dal tschientaner. Il matg/zercladur hai alura dà daratgas intensivas. Surtut a Tschuncaismas èn questas plievgias coincidadas cun la marschauna ed han fatg gronds donns al guaud, al terren da cultura ed a l'infrastructura, tant pli ch'il terren era fermamain bagnà da las grondas quantitads da naiv luada. In'ulteriura perioda da plievgia intensiva è crudada en la segunda mesadad dal mais settember 1999.

Las fermas precipitaziuns han chaschunà donns en l'entir chantun. Ina gia dapli èn stadas pertutgadas parts da la vart settentriunala da las Alps il pli fitg, surtut las regiuns Partenz/Tavau, Scanvetg ed il Grischun central. Sco consequenza ha l'inspecturat forestal fatg controllar tut ils rempars da lavinas. En differents lieus han ins constatà donns pli pitschens. Be dus rempars (Monbiel/Claustra e Platta Liunga/Breil) han subì donns pli gronds. Da princip han ils rempars da lavinas ademplì lur funcziun. Ils donns èn reparads e rugalads, per ch'ins possia garantir per l'enviern proxim la medema segirezza sco avant ils eveniments da 1999. Tut en tut èn vegnids annunziads pli che 330 donns cun custs calculads da totalmain 15.2 milliuns francs. La dimensiun dals donns da lavinas, las chargias da naiv e las terradas da vent munta a 100'000 meters cubics laina sco er ina surfatscha da guaud destruida da totalmain 375 hectaras. Las rumidas èn mintgamai vegnidas ordinadas immediatamain. Ina part dals donns ha pudì vegnir rugalada e finanziada en il rom da projects currents, ma la gronda part vegn finanziada en il rom da dus projects globals.

Contribuziun d'investiziun a la Viafier retica vegn approvada

L'uffizi federal da traffic ha suttamess al chantun in sboz per la 27. cunvegna davart agids d'investiziun da la viafier retica. Sut la resalva da la consuttascripziun tras las ulteriuras parts dal contract vegn el approvà da la regenza. Ils meds vegnan impundids per ina prolungaziun dals binaris da cruschar a Brusio e Lagalp (3.5 resp. 3 milliuns francs), la construcziun d'ina nova staziun da cruschar Stablini (5.38 milliuns), l'equipament da la lingia dal Bernina cun il sistem d'arretaziun ZSI 90 (2.235 milliuns), l'equipament dal tunnel da l'Alvra cun in sistem da radiofonia per tunnels (1.7 milliuns), la recumpra e la transfurmaziun diesch vaguns da martganzia dal Vereina (1.525 milliuns) sco er la procuraziun da 21 novs vaguns da martganzia R-ACTS (5.245 milliuns). Tenor la clav da repartiziun crodan 18 pertschient u 4.068 francs al chantun. Ils meds èn resguardads en il budget chantunal ed en il plan da finanzas.

Protecziun da la populaziun duai trair a niz las structuras existentas da la protecziun civila

La regenza prenda posiziun visavi la confederaziun davart ils cuntegns essenzials e las valurs da chantun per la protecziun da la populaziun. Questa è in instrument civil per la direcziun, la protecziun e l'agid en cas da catastrofas, d'autras situaziuns d'urgenza sco er en cas da smanatschas da politica da pussanza. Ella remplazza quasi la protecziun civila d'enfin uss. La structura da la protecziun da la populaziun quinta cun l'uniun da plirs meds civils ch'èn necessaris per ademplir questas incumbensas. Per quest motiv duain da princip ils chantuns avair la cumpetenza. Quai vala a moda cumplessiva, quai vul dir per tut ils meds, per lur prontadad e per l'organisaziun directiva. En il rom dals studis detagliads vegn ins a stuair repartir a moda optimala las incumbensas ed a fixar las cumpetenzas effectivas medemamain sco la repartiziun dals custs tenor ils princips da la nova gulivaziun da finanzas tranter la confederaziun ed ils chantuns. Tar la realisaziun da la protecziun da la populaziun èsi da sa basar tant sco pussaivel sin las structuras existentas dals elements civils ch'èn avant maun. Igl è d'impurtanza centrala ch'in'organisaziun civila saja cumpetenta per la furmaziun e l'acziun. Questas incumbensas duain er en avegnir vegnir ademplidas tras la protecziun civila adattada. Tenor l'opiuniun da la regenza na fai nagin senn da furmar per quest intent ina nova organisaziun.

Da las vischnancas

Il project da rempar cunter crappa "Grotti" da la vischnanca da Bondo vegn approvà. I vegn garantì ina contribuziun chantunala da 20 pertschient als custs calculads da 360'000 francs. Ils programs da sanaziun encunter la canera per la via dal Partenz en il sectur da la fracziun da Dalvazza, Luzein, sco er per la via da Landwasser en il sectur da la vischnanca da Ferrera/Schmitten vegnan approvads. La constituziun da la vischnanca da Breil, la segunda fasa da la revisiun totala da la planisaziun locala da Cauco, la cumplettaziun da la planisaziun locala da Haldenstein e la midada da la planisaziun locala da Sievgia en Partenz/Seewis en vista a l'engrondiment da la chasa da cura vegnan approvadas.

Fatgs dal persunal

A la fin da november 1999 va en pensiun Frieder Neunhoeffer, Cuira, incumbensà per dumondas da persunas impedidas tar l'uffizi da servetsch social. La regenza l'engrazia per ils servetschs prestads en favur dal chantun.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 25.11.1999