A Lantsch è nia eligia chesta dumengia Sandro Lenz ainten la suprastanza communala. Igl è sto en’elecziun substitutiva, la legislatura actuala cozza anc anfignen la fegn digl onn 2024. Sheila Karrer ò dantant decidia da demissiunar. Sandro Lenz ò fatg 121 da 167 vouschs valevlas, sies cuntercandidat, Mark Piccaluga, 39. Sandro Lenz abitescha cun sia donna e sies dus unfants a Lantsch. Igl om dall’annada 1979 è carschia se a Lantsch, noua tg’el ò er fatg igl sies amprendissadi scu electricist. Sias fegnameiras èn da «mantigneir l’attractivitad per tot las persungas ad ed anturn Lantsch». El dei: «Ia less biagier or las circumstanzas per gliout e famiglias tgi lessan star a Lantsch.» Pinavant on igls da Lantsch approvo cun 138 da 223 vouschs valevlas la cunvigna da prestaziun cun l’organisaziun da reclama Lenzerheide Marketing Support AG (LMS). I sa tracta d’en credit d’obligaziun annual da 210 000 francs per igls onns 2024 anfignen 2028. (fmr/sab) Sandro Lenz è nia eligia an suprastanza communala da Lantsch.

Relaziuns optimalas la davosa fegn d’emda tar las dus cursas da skis digl Grand Prix Migros a Savognin. Dalla parteida èn stos 1400 unfants dall’antiera Svizra orientala ed er dallas teras vaschignas dalla Svizra. Sa participos èn pacs unfants da Surmeir e vetiers er cun pac success. La participaziun allas cursas da skis digl Grand Prix Migros è savens pi impurtanta tgi da gudagner. D’attribueir è chegl actualmaintg agls skiunzs ed allas skiunzas da nossa regiun tg’on fatg la cursa da dumengia passada a Savognin. La sonda ò igl Club da skis Savognin organiso la cursa digl Grand Prix Migros tgi veva d’aveir li a Wildhaus SG. Perveia dalla mancanza da neiv è betg sto pussebel da realisar chella aint igl li turistic digl Toggenburg. La sonda èn partias per la cursa 640 unfants dad otg anfignen 16 onns e la dumengia alloura 750 unfants dalla madema vigliadetna. Realitad è tgi posts da podest per mats e mattas da Surmeir èn fitg rars an cumparaziun cun las cursas digl Grand Prix ­Migros digls onns 2000 anfignen 2020 ed er anc avant. Angal talent tanscha betg I dat ples raschungs tgi igl mument igls caders da skis da Surmeir on pi pac success. Tiers tgi la «JO» a Savognin e Lai ò blers unfants, mantgan igls gronds talents da skis. An chella tgossa è igl Grischun Central sto anfignen ossa bagndiso avend cun igls Gini’s da Beiva, igls Simonet’s da Casti, igls Casparin’s e Martina Bühler da Savognin ed igls fardagliuns Bergamin da Cunter talents e talentas an sias retschas. Vetiers vignan alloura anc igls Caviezels digl Club da skis Beverin ed igls Rogentin’s e Cola’s digl Club da skis Lai/Valbella. La gronda part da noss talents da skis è alla fegn sa decideida per la veia da professiun e betg per ena carriera da skis. Da far igl zap d’en cader cantunal aint igl cader naziunal dovra bler daple tgi angal talent. Passiun, perseveranza, renunztgier agl taimp liber, trenar de e notg ed er d’acceptar igl burdi finanzial. Antschet cun gudagner igl Grand Prix Migros on da nossa regiun per exaimpel Stefan Rogentin, Fadri Janutin e Livio Simonet, els tgi appartignan da preschaint agl cader naziunal da Swiss Ski. Er chegl tgi perto­tga igl domber da skiunzs e skiunzas digl cader grischun e dalla Svizra orientala è Surmeir strousch represchento cun excepziun digl talent Minna Bont da Lantsch. Ella tgi vo da success a success. Dalunga sto pront da surpiglier la cursa da Wildhaus Er schi gl`ò do nignas medaglias dad ôr per skiunzs e skiunzas indigenas tar las cursas digl Grand Prix Migros a Savognin, ena medaglia dad ôr totga agls organisatours dallas dus cursas da sonda e dumengia passada. Igl Club da skis Savognin cun igl sies president Diego Casparin ed igls 80 voluntaris ò eneda daple presto lavour exemplarica. An collaboraziun cun Savognin Pendicularas SA e Savognin Turissem ò igl club cugls dus partenaris organiso an moda perfetga las dus cursas cun 1400 participants e participantas. Menziuno seia tgi igl comite d’organisaziun cun Diego Casparin agl timung ed igls commembers, Peter Baggenstos, Werner Bühler, Orlando Caspar, Batist Spinatsch e Luana Tscharner on gio ples gedas testifitgia d’esser en ferm team schi vo per en’organisaziun exemplarica. Diego Casparin ò detg d’aveir surpiglia gugent la cursa da Wildhaus cun far agls ­organisatours digl Toggenburg en grond ­sarvetsch tgi seia er nia stimo fitg davart da Swiss Ski. Angal ple 12 cursas inclus final Igl Grand Prix Migros è cun passa 6000 participants e participantas la pi gronda cursa da skis digl mond. Sa qualifitgier pigl final pudevan anfignen ossa adegna igls amprems treis da mintga categoria. Chest onn è chegl oter, dastgan igls amprems quatter da mintga categoria (8 anfignen 16 onns) esser dalla parteida tigl grond final. La raschung è tgi dat angal ple 11 cursas da qualificaziun e betg scu anfignen ossa 13 cursas da qualificaziun. Igl final ò li chest onn an bung dus emdas a Hoch Ybrig. Remarcabel è bagn tgi tar la cursa a Savognin èn er stos dalla partenza mats e mattas da set naziuns. Da chellas er l’Italgia cun en grond cader cugl trenader Giorgio Rocca, igl anteriour skiunz internaziunal da Livigno. Mariano Andri Malär da Lai ò mantganto angal per pac la qualificaziun pigl final. Batist Spinatsch preligia la rangaziun. En tgit sen la tavla da rangaziun. Relaziuns optimalas tar las dus cursas da skis a Savognin tranter Somtgant e Tigignas. Moana Thurner da Savognin an acziun.

Radond 150 fans da sport d’anviern èn s’inscuntros la fegn d’emda passada ainten la Roland Arena Lantsch. Per la terza geda ò gia li igl festival digl sport d’anviern. Scu tg’igls organisatours screivan ainten ena communicaziun ins vegia pudia registrar totalmaintg 250 visitadras e visitaders tge tgi seia en success cumplagn. Igls participants e las participantas on gia la pussebladad da testar differents sports d’anviern, uscheia ski alpin, passlung, gianellas, biatlon, curling, saltar e sagl cun skis – e chegl tot tenor igls basigns da persungas cun impedimaints. Sper las concurrenzas sportivas ò ena gugga hospitanta procuro per bun’atmosfera. «Igl terz festival da sport d'anviern ò musso quant impurtant tg’igl è da crear er occurrenzas inclusivas tgi porschan a tot igls umans la pussebladad da sa diverteir communablamaintg e dar novas experientschas», uscheia igl president digl comite d’organisaziun Hannes Parpan. «Nous ischan surpiglias dalla resonanza positiva ed ans legragn gio sen igl onn proxim per cuntinuar cun chella bela tradiziun.» (cdm/fmr) Pigl festival è a posta nia mess se ena plazza da curling artifiziala. Unfants e carschias on gia la pussebladad dad ampruar or igl sport da skis alpin. Unfants e carschias on gia la pussebladad dad ampruar or igl sport da skis alpin. La gugga hospitanta ò procuro per bun’atmosfera. La gugga hospitanta ò procuro per bun’atmosfera. Unfants on pudia far igls amprems pass sen la loipa. Radond 150 fans da sport èn stos ainten l’arena a Lantsch, els on tranter oter pudia sagettar agl stand da biatlon. Ampremas amprovas cun sagl cun ski.

Igl suveran digls seis cumegns dalla regiun Alvra on refuso schi er angal fitg stgers l’iniziativa per ena 13avla renta per persungas pensiunadas. Treis cumegns èn stos persiva e treis ancunter. Refuso igl pi cler chella on igls dus cumegns da Lantsch e da Vaz. Las dus votaziuns federalas da dumengia passada on er sviglia igl interess digls votants e dallas votantas digls seis cumegns dalla regiun Alvra. An Surmeir dattigl total 5831 persungas cugl dretg da votar. Da chellas on dumengia passada fatg adiever da lour dretg democrat 3308 persungas (56.73 %) cun esser stadas all’urna. Veids eran diesch cedels da votar e 26 eran nunvalevels. Total valevels eran uscheia 3272 cedels da votar. Participaziun analoga alla cantunala Cun ena media da participaziun da 56.73 % schea chella ainten la regiun Alvra schizont per 0.38 % pi ota tgi la media grischuna. La participaziun naziunala chella è alloura perfign tar passa 58 %. Per eneda èn igls votants e las votantas digl cumegn da Lantsch stos igls pi diligents cun eir a l’urna. A Lantsch èn 60.71 % dallas total 392 persungas cugl dretg da votar stadas all’urna tar las votaziuns federalas da dumengia passada. Ota è cun 60.26 % er stada la participaziun aint igl pi grond cumegn da Surmeir, igl cumegn da Vaz. Chel ò digl reminent 1862 persungas ­cugl dretg da votar è da chellas èn 74 Svizzers e Svizras digl exteriour. Pitost pi pac fleissa cun eir a votar è sto igl suveran digl cumegn d’Albula/Alvra. Ainten chel cumegn èn da 965 persungas cugl dretg democrat stadas 49.84 % a votar. Dus vouschs differenza aint igl cumegn da Barvogn Filisour Igl pievel electoral digls seis cumegns dalla regiun Alvra ò bagn detg cun 40 daple ­vouschs NA all’iniziativa per ena 13avla renta. Chegl è bagn angal ena casualitad sch’ins fò ena cumparaziun cugl antier suveran svizzer e suveran grischun. 58.24 % digls votants e dallas votantas dalla Svizra on accepto l’iniziativa ed aint igl Grischun èn chegl 51.71 %. An Surmeir è ella damai neida refusada cun angal 50.61 %. Aint igl cumegn da Barvogn Filisour è la differenza cunter l’iniziativa schizont angal tar dus vousch. Dallas total 11 regiuns tgi dat aint igl Grischun on tschintg regiuns accepto l’iniziativa ed ainten las otras seis regiuns è igl suveran sto persiva per la 13avla renta per pensiunos e pensiunadas e chegl a parteir digl 2026. Votaziuns federalas resultats cumegns regiun Alvra Cumegn iniziativa 13avla renta iniziativa renta participaziun % EA-NA EA-NA Albula/Alvra 255:218 107:362 49.84 Barvogn/Filisour 190:192 132:245 58.33 Farrera 80:18 15:83 57.99 Lantsch 94:142 63:171 70.71 Surses: 515:463 277:687 55.19 Vaz 482:623 349:743 60.26 Total 1616:1656 943:2291 56.73 Aint igl cumegn da Lantsch è igl suveran sto cunter introdueir ena 13avla renta per persungas pensiunadas.

El è finalmaintg sen meisa: igl plan per renovar e sviluppar igl areal dalla staziun da Casti. Chel prevei en nov terminal per postas, en nov parcadi per autos e cars ed ena staziun conforma alla lescha davart l’egualitad da persungas cun impedimaints. Proxim marde vign la radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra infurmada per l’amprema geda davart en project tgi duess – schi tot vo tenor plan – esser termino igl onn 2029. «Antschet a tematisar ins ò igl onn 2019», dei Daniel Albertin, mastral digl cumegn Albula/Alvra. El renda attent agl areal dalla staziun a Casti. E siva dall’invitaziun per la radunanza communala da proxim marde è cler: igl studi è fatg, en plan concret scu tg’igl areal duess neir sviluppo ed adatto è sen palpieri. Proxim marde vign infurmada la populaziun per l’amprema geda davart igl svilup e las migliuraziuns preveidas per la staziun da Casti. Chegl pretenda per l’egna la lescha davart l’egualitad da persungas cun impedimaints tar tren e posta, per l’otra la situaziun da midar tren/posta. Ena situaziun pac favorevla «Pigl mument ègl chise ena situaziun betg fitg favorevla», dei Daniel Albertin, vurdond or dalla fanestra da sies biro a Casti direcziun staziun. El renda attent agls varsaquants autos da posta tgi curseschan sur igl plaz dalla staziun. «Siva dall’introducziun digl tact da mes’oura n’è chegl betg sa migliuro, anzi igl cuntrari.» Igl messadi digl cumegn tradescha tg’èn perfign planisadas ulteriouras colliaziuns. Gio ossa seia agl li actual dallas farmadas digl auto da posta igl spazi fitg strètg e limito, uscheia tgi na seia betg pussebel da realisar ena farmada tenor lescha davart l’egualitad da persungas cun impedimaints e da volver igl madem taimp. Ansemen cun la Veiadafier retica (VR) e la posta ins vegia tschartgea ena schlia­ziun persistenta, dei Daniel Albertin. Perchegl vegia igl cumegn laschea far en studi antras en biro da planisaziun da traffic e sen chegl vegia la VR fatg en studi cun inte­grar igls aspects digl studi digl cumegn. Nov terminal per quatterautos da posta Sen basa da differentas fegnameiras e preteisas è sa mussada suandonta schliaziun scu la pi adattada: La farmada digl auto da posta vign dislocada vers sidost noua tgi sa catta oz igl parcadi «Park + Ride», chegl cun dulzar igl meir da sustign per gudagner daple spazi. Dislocar igl plaz digls autos da posta caschunga differentas maseiras tg’èn collieidas cugl menaschi digl auto da posta. Daniel Albertin daclera: «Igl parcadi vign disloco aint igl nordost dalla staziun, noua tgi sa catta oz ena plazza da deposit dalla Veiadafier retica. Per chel intent è necessari en sotpassadi tgi vign finanztgia da cumegn e Veiadafier retica. Igl parcadi pigls cars dad oz – gist davos igl parcadi dad autos dad oz – davainta ena staziun da midar per cars ed igl parcadi da cars vign mademamaintg disloco aint igl nordost.» Pinavant è previa dad optimar igl access agl areal scu er igl access pigl terminal digls autos da posta. E la VR prevei da renovar cumplettamaintg la staziun chegl scu per exaimpel igl access agls perruns, indrezs da cabel, indrezs da siertad, binaris u la lengia electrica. Daniel Albertin accentuescha l’impurtanza digl project per l’antiera regiun. «La staziun da Casti è en center da traffic, seia chegl per Surses, la Val Alvra u Planeiras. Ed igl project mossa er, tgi la Veiadafier retica crei agl futur da chella staziun. En tal project è en’investiziun per varsaquants decennis.» L’administraziun na vignbetg dislocada Pigl studi da project per reconstrueir la staziun da Casti ins vegia risguardo differentas preteisas pigl diever futur, stat scretg aint igl messadi. Uscheia per exaimpel tg’igl terminal da posta cun spazi per quatter autos da posta seia schi manevel scu pussebel agl perruns dalla staziun per minimar la veia per giasts tgi meidan tren u posta. Pero er tgi persungas cun impedimaints vegian access liber alla farmada da posta, agls perruns dalla staziun scu er instituziuns publicas. Igl perrun da posta duess pussibilitar arreivs e partenzas da postas parallelas. Pinavant era ena premissa da mantigneir venavant igl parcadi da car dalla VR e da cumpensar cumplettamaintg igls paracadis per autos tgi von a perder. Optimar igl menaschi digls meds publics ed adattar chel alla lescha n’èn dantant betg stadas las sulettas raschungs per iniziier igl project. «Cura tg’ins ò fu­siuno è nia tematiso tgi l’administraziun communala na saptga betg adegna esser cò, perchegl vainsa fatg igl amprem studi igl 2019 scu tgi pudess vaseir or sch’ins mattess l’administraziun sen staziun.» Igl project tgi vign preschento marde na prevei dantant nigna nov’administraziun sen staziun. «Igl project tgi preschentagn è concepia uscheia, tg’ins vess la pussebladad da far diever pi tard digl anteriour bietg da posta tgi è digl reminent an possess digl cumegn per agens intents u construeir en center da visitaders Tgesa Parc Ela.» Project duess esser termino igl 2029 Scu tgi Daniel Albertin sincerescha, ins preschainta ossa an en amprem pass alla populaziun igl project. «Igl aton vegnent decida la radunanza communala alloura davart igl credit.» Ena cefra concreta na saptga el ossa betg anc numnar, chegl suonda igl aton. I seia dantant uscheia tgi igls costs vignan repartias tranter cumegn e VR. «Chegl è en fitg en grond project. Igl cumegn surpeglia radond en seisavel digls costs, igl rest vo a chint dalla VR.» Permess tg’igl suveran dei EA ins possa inoltrar tigl cantun la dumonda per en su­stign finanzial an favour digl cumegn. «Siva suonda la procedura d’approvaziun digl project uscheia tgi chintagn da pudeir antschever a construeir igl onn 2027. Las lavours cozzan previsiblamaintg dus anfignen treis onns.» Pigl taimp da con­strucziun seia previa tg’igl menaschi digls meds publics funcziunescha sainza impedimaints. «Er schi chegl è ena pulita sfeida», conceda Daniel Albertin. La staziun da Casti duess neir sviluppada e renovada tenor lescha davart l’egualitad da persungas cun impedimaints ed a madem taimp garanteir en menaschi reglo. Noua tgi sa catta oz igl parcadi (dretg) duess an futur esser igl terminal per quatter autos da posta. Igl parcadi tgi vo uscheia a perder duess neir construia da l’oter mang digls binaris (dretg) – oz en deposit dalla Veiadafier retica. Chel vign randia accessibel cun en sotpassadi. a carta tradescha las singulas maseiras preveidas per la staziun da Casti ed an tge responsabladad tgi chella schea mintgamai.

An bung quatter onns less igl grossist Coop sarar la largia tranter Tusang e la Nagiadegna e darveir ena filiala a Savognin. Ena novitad, tg’ò procuro per reacziuns tigl HGV Surses, l’uniun da commerzi e mastirants, scu er sen cumegn. Tant igl mastral scu igl president digl HGV veian l’avertura digl Coop scu avantatg e disavantatg. E fatg è – gugent u naveidas – ni cumegn ni HGV son influenzar chella avertura. «En’avertura d’ena tala filiala ò avantatgs e disavantatgs. Per l’egna ègl ena concurrenza per las buteias existentas, chegl è cler. Da l’oter mang vign en Coop ainten la val», dei Daniel Wasescha, mastral digl cumegn da Surses. El renda attent alla novitad dalla fegn favrer 2024. Siva d’alloura è numnadamaintg ancunaschaint: La cooperativa Coop cun sedia a Basilea ò cumpro ena parcella da 3681 meters quadrat all’antrada da Savognin. Agl stradung gist dasper igl tancadi duess tenor retschertgas dad RTR previsiblamaintg igl aton 2028 darveir ena buteia da victualias da tranter 500 – 600 meters quadrat. Betg limito surfatscha da buteias ainten lescha Er sch’igl è tenor explicaziuns digl mastral do singulas reacziuns sen cumegn è la situaziun ord vista digl cumegn clera: «Igl cumegn stò sa drizzar tenor la lescha da biagier. E damai tgi dat anc nigna lescha da biagier fusiunada digl cumegn vala per chella parcella anc la lescha da biagier digl anteriour cumegn da Savognin. E chella na cuntigna nigns artetgels scu an oters cumegns tgi limiteschan per exaimpel la grondezza da surfatschas da buteias.» En cumegn cun ena tala lescha an Surmeir è igl cumegn da Vaz, igls grossists Coop e Migros èn rivos angal anfignen Churwalden. Igl mastral Maurin Malär daclera: «Ainten la lescha da biagier digl cumegn da Vaz è reglo tgi la surfatscha da buteias dastga esser maximalmaintg 700 meters quadrat gronda. Per grossists era chegl pi bod mengia pitschen e perchegl n’èn els betg nias anfignen se cò perchegl tg’els n’on betg catto ena localitad tgi corresponda a lour basigns.» Abitaziuns scu aspect positiv A Savognin ò igl grossist Coop catto la localitad resp. la parcella Sandeilas, ena parcella tgi n’era tenor explicaziuns da Daniel Wasescha betg an possess digl cumegn, mabagn d’en privat tgi leva biagier en hotel. Sen la ruta digl Gelgia tranter Tusang e la Nagiadegna na dettigl pigl mument nigna filiala digl Coop, chegl è stada la mutivaziun pigl grossist per planisar l’avertura d’ena filiala. Dantant, fatg è, a Savognin dattigl actualmaintg treis buteias da victualias, numnadamaintg dus Volg’s ed ena filiala digl Spar. E fatg è er, tgi «alla fegn finala na so igl cumegn betg influenzar ena tala avertura, mabagn sa drizzar alla lescha da biagier», uscheia Daniel Wasescha. Er nias attents e pondero sch’ins so far ensatge e sch’ins duess piglier posiziun èn differents commembers e commembras digl HGV Surses – l’uniun da commerzi e mastirants, scu tg’igl president Patrick Thurner daclera sen dumonda dalla FMR. Per pudeir piglier posiziun u davantar activ ins stuess «clamar aint tot igls commembers», dei Thurner. Pero: «Sot igl stretg savagn nous far navot, chegl è la fiera libra scu tg’ella marscha e per chella ins stò er star aint en tant.» Pinavant suppona Thurner, tgi la maioritad digl HGV varda giu l’avertura digl Coop scu ensatge positiv. «Nous vagn angal en pêr pacs commembers pertutgias, scu tg’igls oters painsan è fitg avert.» Patrick Thurner renda attent ad en sagond aspect. Numnadamaintg planisescha Coop sper la buteia da victualias spazi per la mastranza ed abitaziuns, e gist igl aspect dallas abitaziuns pudess persvader ena maioritad digls commembers digl HGV. «Da chintar tgi l’egn u l’oter niro a sarar» Igl president digl HGV magna cun sia famiglia en affar per artetgels digl mintgade ed ena drogareia. Quant pertutgia è Thurner sez, resp. quant mal igl vainter fò l’avertura planisada? «Per igl mies affar ègl per franc er en tant concurrenza, pero i na fò betg grond mal igl vainter. Nous giagn da chegl anor tg’igl Coop n’integrescha betg en’apoteca ed alloura vasagnsa chegl perfign scu avantatg. La gliout vo forsa pi pac a Tusang a cumprar aint, stat damai ainten vischnanca ed antras chegl èn els er daple ainten drogareia.» Per oters affars scu Volg e Spar saro igl punct dalla concurrenza pi grond. Chegl vei er Patrick Thurner. «Per la fiera libra è scu detg da star aint en tant. Da l’oter mang ègl donn. Nous vagn en sistem da vendita da magliaretschs a Savognin tgi funcziunescha e nous vasagn schon en prievel da concurrenza. Ia less deir tg’igl è en grond prievel per las buteias da magliaretschs existentas ed igl è forsa da chintar tgi l’egn u l’oter niro a sarar. Pero, igl amprem stò la filiala neir averta.» Filiala da Coop procura per reacziuns masdadas Igl favrer è nia ancunaschainta tgi igl grossist Coop less darveir igl onn 2028 ena filiala a Savognin. La novitad procura per reacziuns. Igl mastral da Surses Daniel Wasescha dei sen dumonda dalla FMR, tgi «per l’egna ègl ena concurrenza per las buteias existentas, chegl è cler. Da l’oter mang vign en Coop ainten la val». E scu cumegn ègl da sa drizzar alla lescha da biagier tgi na prevei nignas restricziuns. Er igl president digl HGV Surses – l’uniun da commerzi e mastirants – Patrick Thurner discorra dad aspects positivs e negativs: «Nous vagn angal en pêr pacs commembers pertutgias.» El renda attent agl aspect dallas abitaziuns tgi Coop prevei da biagier – tgi pudess persvader ena maioritad digls commembers digl HGV. Da l’oter mang: «Nous vagn en sistem da vendita da magliaretschs a Savognin tgi funcziunescha e nous vasagn schon en prievel da concurrenza.» (fmr/sab) Sen la parcella Sandeilas all’antschatta Savognin less Coop darveir igl onn 2028 ena filiala. Ena novitad tgi procura per reacziuns positivas e negativas. Sen la parcella Sandeilas all’antschatta Savognin less Coop darveir igl onn 2028 ena filiala. Ena novitad tgi procura per reacziuns positivas e negativas. Patrick Thurner è president dall’uniun da commerzi e mastirants – igl HGV Surses. El renda attent alla fiera libra per la quala ins «stò er star aint en tant».

Mirko Pianta è siva da var otg meis administratour dalla Regiun Alvra. Actualmaintg è chella occupada cun divers projects e sfeidas. La FMR ò discurria cun Mirko Pianta – an dus parts – davart schlarger la purscheida digl bus da notg, igl augmaint da mandats per l’assistenza professiunala, davart ena regiun tgi painsa pitost sub-regiunalmaintg e las lètgs tgi paran da funcziunar dètg bagn an Surmeir. Ainten ena stanza bunamaintg en po antica benevainta Mirko Pianta la redactoura dalla FMR. Ena meisa da seduta, en pult ot ed ensatge plantas dattan taimpra agl biro ainten igl edifezi agl Stradung a Casti. Siva dalla stad passada lavoura Mirko Pianta da cò anor per la Regiun Alvra, è responsabel per l’admini­straziun ed igl svilup regiunal. FMR: Mirko Pianta, faschez Vous diever digls meds da transport publics per eir a luvrar? Mirko Pianta: Faschessa gugent, dantant na saia betg far. Per l’egna duvress ia igl dobel digl taimp an cumparegliaziun cugl auto ed ia stuess midar dus anfignen treis gedas. Ed ia giold la flexibladad cugl auto. Ia dumond, perchegl tgi Vous ischas igl «president digl urari». Damai pudessas «migliurar» las colliaziuns tranter Domat e Casti? (rei) Ea, ansasez schon. Igl president digl urari è igl liom tranter populaziun, cumegns ed igl cantun tg’incumbensescha igl urari, per exaimpel cun la Veiadafier retica u la Posta. Ed igl president digl urari duess consolidar igls basigns dalla populaziun ed igls cumegns e represchentar anvers igl cantun. Scu vasez Vous la gronda midada digl urari? È chegl an favour dalla populaziun an Surmeir? Ins sainta tottas dus varts. Tschertas regiuns èn fitg cuntaintas, cunzont cugl tact da mes’oura. An otras re­giuns n’è betg sa mido bler. Per exaimpel las colliaziuns da notg da Coira anfignen la Regiun Alvra è en product tg’ia va ossa per mangs da sviluppar anavant cugls cumegns da Surses e Barvogn ­Filisour. Igl è planiso da schlarger la purscheida da notg anfignen Surses resp. anfignen Beiva ed anfignen Barvogn Filisour. Nous lagn en bus da notg la fegn d’emda pigls giovens dall’antiera Regiun Alvra. E cura pon igls giovens da Savognin u Barvogn alloura far chint cun «lour» bus da notg? Igls dus cumegns da Surses e Barvogn Filisour on survagnia l’incumbensa da me da discutar anfignen la fegn favrer 2024 an lour suprastanza, forsa er cugls assistents da giuvenils, quant anavant tgi els lessan chellas colliaziuns, angal venderde e sonda, ni l’antier’emda, e da tge ouras, cò dattigl differents models. Chellas dumondas vign ia ad inoltrar tar cantun e la Posta. Decisiv vignan ad esser igls costs. Chels costs vignan surpiglia per la mesadad da cantun ed igls cumegns pertutgias. Chels montan tranter 40 000 e 70 000 francs ad onn per cumegn. Aint igls cumegns da Vaz, Lantsch ed Albula ins profitescha gio da chel bus da notg. Renda l’investiziun pigls giovens? L’amprema bilantscha è fitg positiva, i vign fatg diever, e chegl an tottas dus direcziuns. Perchegl lainsa er schlarger la purscheida. Digl reminent: aint igl cumegn da Surses èn igls giovens sezs davanto activs ed on fatg la dumonda agl cumegn per en bus da notg. Perchegl vainsa er pudia iniziier chella purscheida an senn digls giovens. Vous ischas siva dalla stad 2023 n uffezi scu administratour dalla Regiun Alvra. Vez gio la survista? Aint igl frataimp schon (rei). Damai, tge bilantscha faschez siva da chels otg meis? La lavour è fitg multifara ed interessanta. La regiun è fitg speziala, an senn positiv. Ella ò an furma da fier e chegl ins s’accorscha er ainten las testas dalla populaziun, dalla politica ed er dallas associaziuns. Ins painsa mengia pac regiunal mabagn pitost sub-regiunal. Per exaimpel igl cumegn da Surses tg’ò gia en’atgna sviluppadra regiunala. La re­giun da Vaz tgi ò en agen svilup regiunal, igl Parc Ela tgi covra betg l’antiera regiun. Chegl èn constellaziuns spezialas ed ena sfeida positiva scu sviluppader dall’antiera regiun. Savez numnar en exaimpel? Per exaimpel la gasetta bilinga regiunala tgi n’ò betg catto resung ainten tot igls cumegns. Igls basigns, las finanzas ed er las ideias e circumstanzas politicas èn fitg differentas. Ins pudess pero er metter an dumonda la Regiun Alvra scu tala. Fiss da reponderar la structura? Igl parlamaint ò debattia ainten la sessiun da december igl rapport dallas structuras communalas. Igl cunsegl grond è digl madem aveis scu la regenza, tgi la divisiun vertenta digl cantun an 11 regiuns, l’attribuziun digls cumegns e chellas scu er la concepziun organisatorica duess neir mantigneida, dantant tgi chegl seia dad examinar a media vista.La nossa regiun cumbatta cugls madems avantatgs e disvantatgs scu er otras regiuns cun differenzas culturalas. La fegn finala n’ègl betg en problem specific dalla Regiun Alvra. Spezial è forsa la furma an fier e nous na vagn er betg propi en center scu otras regiuns, chegl angravescha tschertas activitads digl svilup regiunal. Pero: realisabel è tot. Er betg, schi igl cumegn da Farrera anc adegna autonom vo ossa – aglmanc ord vista dalla scola – direcziun Tavo? Farrera vo anc adegna bagn a pro cun la Regiun Alvra. Tavo è en martgea, ia va luvro a Tavo, canosch las structuras. Ia na sa betg m’imaginar tgi Farrera pudess sa santeir bagn lò, forsa ord vista finanziala, pero betg ord vista culturala. Tgi Vous ruschanez betg rumantsch, è chegl en problem scu administratour d’ena regiun bilinga? Na. Pero: Ia sung carschia se ainten la Nagiadegna e va gia rumantsch ainten scola. Ia tgapesch rumantsch. Ruschanar è grev. La Regiun Alvra ò differentas incumbensas (varda box). Tge Az occupa pigl mument igl pi fitg? Chegl è l’assistenza professiunala (red. Berufsbeistandschaft). Igl onn passo vainsa registro en augmaint dad en quart an cumparegliaziun cugl onn avant. Mandat monta persungas tgi nous sustignign ed accumpagnagn, chegl an cunvignientscha cun igl noss incumbensader la KESB (red. Auto­ritad per la protecziun dad unfants e carschias). E nous spitgagn betg ena migliuraziun. Igls cass davaintan pi cumplex ed i vign ad aveir adegna daple persungas cun problems persunals tgi nous stuagn sustigneir. Perchegl lagn nous augmentar chel camp e tschartgagn ulteriour persunal. La sfeida è pero da cattar ena persunga correspondenta e scolada. Pertge betg? Ena consequenza dalla mancanza da persunal an general? Igl è en problem general, er otras re­giuns tschertgan. Ena raschung èn las preteisas otas: Igl è necessari en di­plom. E per esser sincer: chegl n’è betg gist en’occupaziun tgi mintgign less e pò far. I pò davantar fitg persunal cugls mandats ed ins stò esser igl tip persunga tgi pò supportar chegl. Pertge s’augmaintan chels cass da persungas cun problems persunals ainten la Regiun Alvra? Chegl èn tranter otras raschungs economicas. Nous vagn bagn pacas persungas disoccupadas, pero las preteisas creschan cuntinuadamaintg e tschertas persungas vignan betg a freida cun chellas. Chegl pon esser dabets, dependenzas, dispetas an famiglia. Igl èn problems tgi creschan an general, betg angal ainten la nossa regiun. Tenor Vossas explicaziuns ischas occupo antier ed antratg cun igl camp dall’assistenza professiunala? Betg angal. La furma­ziun da carschias è en’incumbensa tgi nous realisagn sen incumbensa digls cumegns. Da prancepi dattigl dus sfeidas – per l’egna la variaziun da curs e per l’otra la mancanza da purscheiders da curs. Curs da lungatgs èn bagn visitos, dantant tgi oters èn er gio nias renunztgias causa mengia pacas annunztgas. Per mitigier igl problem pudess ia m’imaginar, da mutivar persungas cun hobis interessants e viglia, da dar anavant lour saveida. Per l’otra è er igl svilup regiunal en grond tema tgi fatschainta. La depopulaziun digls davos onns è en svilup tgi stò neir freno. Dus tgavazzigns: cumbatter la mancanza d’abitaziuns e procurar per plazzas da lavour. Sch’igls curs n’èn betg dumandos ed ins na catta nignas scolastas ins pudess gio simplamaintg er redutgier la purscheida. La purscheida s’orientescha alla dumonda. Da curt vainsa piglia ena maseira correspondenta. Sen basa digls pacs resungs vainsa stritgia la broschura cun la purscheida da curs per muteivs da produc­ziun e costs. Igls curs vignan publitgias angal anc online sen nossa pagina-web. Vous vez sez gio constato tgi bleras persungas na fon strousch stem da chella «Regiun Alvra» e sias incumbensas. Pertge betg? Forsa ischans mengia pac preschaints ainten las medias. Nous vagn fatg amprovas sen medias socialas e publitgia las novitads dalla conferenza digls presidents. La bilantscha è desillusiunonta. Chegl conferma er la statistica dalla nossa pagina d’internet, e chegl schi bagn tgi nous publitgagn infurmaziuns relevantas ed interessantas cun links etc. Schi ensatgi vess interess, fiss chegl l’amprem’adressa, pero i vign strousch fatg diever. A propos pagina d’internet – lò scrivez Vous: «Siva digl 1. da schaner 2016 furman las novas regiuns la unitad d’administraziun damez tranter cumegns e cantun.» Damai ena funcziun da «sandwich»? Cumplagnamaintg! Nous vagn per ­l’egna las prescripziuns da cantun e Confederaziun e per l’otra igls interess digls cumegns. Ed igl è da cattar ena veia da far valeir chels interess tigl cantun. Da curt è nia publitgia en studi pertutgont spazi d’abitar. Igl facit: Las incumbensas pertutgont spazi d’abitar èn pigls cumegns ainten la Regiun Alvra savens mengia cumplexas. Savez sustigneir scu regiun? Chegl è strousch pussebel. Scu sviluppader dalla regiun sunga dantant interesso da procurar per spazi d’abitar per giovens, famiglias e da pudeir tigneir la gliout ainten la regiun, pero er da vurdar per externs tgi vignan tar nous ord vista economica. Pero: las resursas mantgan e las cundiziuns giuridicas èn dadas – la Confederaziun prescreiva igl svilup digl territori, igl cantun realisescha ed igls cumegns on pac spazi d’ager. Vot deir: nous vagn pacas pussebladads da promover igl spazi d’abitar. Sen basa da chel studi – er incumbenso dalla Confederaziun – vei er chella tgi chellas leschas dalla planisaziun digl territori funcziuneschan bagn giu la Bassa, pero betg pigls territoris munta­gnards. Ed ia sper tgi detta migliuraziuns. En punct aint igl rapport da lavour 2023 dalla regiun è igl Bogn Alvagni tg’è nia intganto da curt. Igl svilup regiunal vegia visiuns concretas per far diever da chel areal ed ins seia an discussiun cugl proprietari. Tgenegnas? Ea, chegl è correct. Scu sviluppader regiunal va ia grond interess, da manti­gneir plazzas da lavour existentas e da generar novas. Igl bogn duess surva­gneir nova veta per indigens e giasts e neir integro economicamaintg uscheia tgi na davainta betg ena fatschenta deficitara. Per chegl èn discurs cugl possessour indispensabels. Sper igl svilup dalla regiun ò la regiun differentas incumbensas (varda box) scu igls uffezis da scussiun e concurs, uffezi civil u l’assistenza professiunala. Damai avonda lavour agl Stradung a Casti? Ple tgi avonda. Tot chels uffezis sa basan sen leschas da cantun e Confederaziun tgi vignan adegna puspe sviluppadas anavant. E chegl monta tgi tscherts pass da lavour vignan pi cumplexs e pretendan daple taimp. Pigl mument vainsa la problematica dalla mancanza da persunal tar l’assistenza professiunala. Ed igl è tgunsch imaginabel tgi stuagn er schlarger igl camp digl uffezi da scus­siun e concurs. I dat daple plazzas da lavour ainten la regiun, damai an senn positiv – sch’ins catta igl persunal. E schi betg? Alloura ins stuess cattar cooperaziuns sur igl cunfegn dalla regiun or cun per exaimpel la Regiun Viamala. Chegl n’è pero pigl mument betg previa ed er betg an senn politic. Ed igl uffezi da stadi civil? Quant savens vign ansomma marido an Surmeir? Savens! I s’augmainta perfign. Igl onn 2023 èn chegl stadas 68 maridaglias, igl 2022 eran chegl 62. Igl onn culminant è sto igl onn 2019 cun radond 80 maridaglias. Er bel: igls divorzis èn regressivs. Damai, las lètgs ainten la Regiun­ ­Alvra paran da funcziunar? (rei) Gea, chegl para dad esser igl cass. U tg’igls pêrs sa separan ed ins na so da navot (rei). Da curt è nia preschento – scu resultat d’en luvratori – scu tgi la Regiun ­Alvra duess vaseir or igl onn 2050, chegl cun en’illustraziun tgi mossa tranter oter ena pendiculara da Lai an Surses u Casti scu center da furmaziun. Scu vasez Vous scu administratour dalla regiun chella an 30 onns? Igl mies giaveisch è da pudeir tigneir cò las abitantas ed igls abitants e da guda­gner persungas d’ordvart. Corona ò musso, igls sagond-dimorants on ple u manc vivia cò e luvro da cò anor. Sch’igl è pussebel da sisteir la regiun uscheia tgi chellas persungas pondereschan da neir ad abitar stabel cò. Fegnameira 2050: en augmaint da 25 % ed uscheia ena populaziun da 10 000 abitantas ed ­abitants. È chegl realistic? En pêr pass èn necessaris, pero ia crei tgi chegl seia realistic. E sch’ins risguarda igl scoldamaint digl clima alloura vi­gnigl ensacuras ed esser insupportabel da veiver ainten martgeas scu Turitg u Berna. Ed alloura è nossa regiun optimala: en po pi frestga e nous vagn schon las abitaziuns digls sagond-­dimorants, chegl è la nossa schanza. Damai, la regiun tgi teira a nez la ­midada digl clima? Ea. Scu sviluppader regiunal dastg ia bagn esser en po battagligna (rei). Ins dastga purtar ideias tgi paran forsa nunrealisticas. Igl mies motto: Sch’ins è bung da realisar egna da diesch ideias ins ò gio contanschia bler. Igl manader e sviluppader dalla Regiun Alvra Mirko Pianta (49) è davanto la stad 2023 successour digl manader dalla Regiun Alvra Roman Bergamin tg’è ia an pensiun. Sia lavour sa cumpona da 60 % scu administratour e 40 % scu sviluppader regiunal. Varsaquants onns ò el luvro tigl cantun Grischun an differents posts ed igls davos onns a Tavo scu manader digl uffezi da populaziun.Mirko Pianta è carschia se ainten la Nagiadegna, siva d’esser sto differents onns a Turitg è el turno aint igl Grischun. Oz abitescha Mirko Pianta a Domat ed è an ena relaziun. Aint igl sies taimp liber fò el gugent differents sports scu passlung, bike, viandar e turas. El cuschgina gugent e tenor atgnas indicaziuns «maglia el er gugent», tge tgi «to­tga er vetiers». (fmr/sab) Mirko Pianta (49) è davanto la stad 2023 successour digl manader dalla Regiun Alvra Roman Bergamin tg’è ia an pensiun. Sia lavour sa cumpona da 60 % scu administratour e 40 % scu sviluppader regiunal. Varsaquants onns ò el luvro tigl cantun Grischun an differents posts ed igls davos onns a Tavo scu manader digl uffezi da populaziun.Mirko Pianta è carschia se ainten la Nagiadegna, siva d’esser sto differents onns a Turitg è el turno aint igl Grischun. Oz abitescha Mirko Pianta a Domat ed è an ena relaziun. Aint igl sies taimp liber fò el gugent differents sports scu passlung, bike, viandar e turas. El cuschgina gugent e tenor atgnas indicaziuns «maglia el er gugent», tge tgi «to­tga er vetiers». (fmr/sab) La Regiun Alvra
La Regiun Alvra consista digls seis cumegns Albula/Alvra, Barvogn Filisour, Lantsch, Surses, Farrera e Vaz. I sa tracta d’ena reorganisaziun – decideida igl onn 2014 e messa an vigour l’antschatta 2016. Or digls 39 cres e las 14 associa­ziuns regiunals èn sa furmadas 11 regiuns. Tot las abitantas ed igls abitants dalla regiun cun dretg da votar furman igl organ suprem dalla regiun. Igl plang strategic sa cumpona digls seis mastrals an uffezi, la schinumnada conferenza digls presidents. Pigl mument lavouran 10 amplueidas ed ampluias per la regiun. Las Regiun Alvra è responsabla per incumbensas surdadas digls cumegns dalla regiun u las incumbensas sen basa digl dretg cantunal. Chegl èn suandontas: Svilup digl territori (plan directiv regiunal), Dretg dalla protecziun d’unfants e da carschias (assistenza professiunala), Fatgs da scussiun e concurs, Stadi civil, Administraziun digls fatgs d’archiv (vigl archiv cirquital), Ulteriouras incumbensas tenor norma dalla legislatoura speziala cantunala correspondenta (fmr/sab). Mirko Pianta aint igl sies biro agl Stradung a Casti. Siva da var otg meis administrescha el la Regiun Alvra. Siva d’aveir do en tgit sen la statistica conferma Mirko Pianta: ainten la Regiun Alvra dattigl en trend da maridar. Mirko Pianta aint igl sies biro agl Stradung a Casti. Siva da var otg meis administrescha el la Regiun Alvra. Siva d’aveir do en tgit sen la statistica conferma Mirko Pianta: ainten la Regiun Alvra dattigl en trend da maridar.

An bung quatter onns less igl grossist Coop sarar la largia tranter Tusang e la Nagiadegna e darveir ena filiala a Savognin. Ena novitad, tg’ò procuro per reacziuns tigl HGV Surses, l’uniun da commerzi e mastirants, scu er sen cumegn. Tant igl mastral scu igl president digl HGV veian l’avertura digl Coop scu avantatg e disavantatg. E fatg è – gugent u naveidas – ni cumegn ni HGV son influenzar chella avertura. «En’avertura d’ena tala filiala ò avantatgs e disavantatgs. Per l’egna ègl ena concurrenza per las buteias existentas, chegl è cler. Da l’oter mang vign en Coop ainten la val», dei Daniel Wasescha, mastral digl cumegn da Surses. El renda attent alla novitad dalla fegn favrer 2024. Siva da alloura è numnadamaintg ancunaschaint: La cooperativa Coop cun sedia a Basilea ò cumpro ena parcella da 3681 meters quadrat all’antrada da Savognin. Agl stradung gist dasper igl tancadi duess tenor retschertgas dad RTR previsiblamaintg igl aton 2028 darveir ena buteia da victualias da tranter 500 – 600 meters quadrat. Betg limito surfatscha da buteias ainten lescha Er sch’igl è tenor explicaziuns digl ma­stral do singulas reacziuns sen cumegn è la situaziun ord vista digl cumegn clera: «Igl cumegn stò sa drizzar tenor la lescha da biagier. E damai tgi dat anc nigna lescha da biagier fusiunada digl cumegn vala per chella parcella anc la lescha da biagier digl anteriour cumegn da Savo­gnin. E chella na cuntigna nigns artetgels scu an oters cumegns tgi limiteschan per exaimpel la grondezza da surfatschas da buteias.» En cumegn cun ena tala lescha an Surmeir è igl cumegn da Vaz, igls grossists Coop e Migros èn rivos angal anfignen Churwalden. Igl mastral Maurin Malär daclera: «Ainten la lescha da biagier digl cumegn da Vaz è reglo tgi la surfatscha da buteias dastga esser maximalmaintg 700 meters quadrat gronda. Per grossists era chegl pi bod mengia pitschen e perchegl n’èn els betg nias anfignen se cò perchegl tg’els n’on betg catto ena localitad tgi corresponda a lour basigns.» Abitaziuns scu aspect positiv A Savognin ò igl grossist Coop catto la localitad resp. la parcella Sandeilas, ena parcella tgi n’era tenor explicaziuns da Daniel Wasescha betg an possess digl cumegn, mabagn d’en privat tgi leva biagier en hotel. Sen la ruta digl Gelgia tranter Tusang e la Nagiadegna na dettigl pigl mument nigna filiala digl Coop, chegl è stada la mutivaziun pigl grossist per planisar l’avertura d’ena filiala. Dantant, fatg è, a Savognin dattigl actualmaintg treis buteias da victualias, numnadamaintg dus Volg’s ed ena filiala digl Spar. E fatg è er, tgi «alla fegn finala na so igl cumegn betg influenzar ena tala avertura, mabagn sa drizzar alla lescha da biagier», uscheia Daniel Wasescha. Er nias attents e pondero sch’ins so far ensatge e sch’ins duess piglier posiziun èn differents commembers e commembras digl HGV Surses – l’uniun da commerzi e mastirants, scu tg’igl president Patrick Thurner daclera sen dumonda dalla FMR. Per pudeir piglier posiziun u davantar activ ins stuess «clamar aint tot igls commembers», dei Thurner. Pero: «Sot igl stretg savagn nous far navot, chegl è la fiera libra scu tg’ella marscha e per chella ins stò er star aint en tant.» Pinavant suppona Thurner, tgi la maioritad digl HGV varda giu l’avertura digl Coop scu ensatge positiv. «Nous vagn angal en pêr pacs commembers pertutgias, scu tg’igls oters painsan è fitg avert.» Patrick Thurner renda attent ad en sagond aspect. Numnadamaintg planisescha Coop sper la buteia da victua­lias spazi per la mastranza ed abitaziuns, e gist igl aspect dallas abitaziuns pudess persvader ena maioritad digls commembers digl HGV. «Da chintar tgi l’egn u l’oter niro a sarar» Igl president digl HGV magna cun sia famiglia en affar per artetgels digl mintgade ed ena drogareia. Quant pertutgia è Thurner sez, resp. quant mal igl vainter fò l’avertura planisada? «Per igl mies affar ègl per franc er en tant concurrenza, pero i na fò betg grond mal igl vainter. Nous giagn da chegl anor tg’igl Coop n’inte­grescha betg en’apoteca ed alloura vasagnsa chegl perfign scu avantatg. La gliout vo forsa pi pac a Tusang a cumprar aint, stat damai ainten vischnanca ed antras chegl èn els er daple ainten drogareia.» Per oters affars scu Volg e Spar saro igl punct dalla concurrenza pi grond. Chegl vei er Patrick Thurner. «Per la fiera libra è scu detg da star aint en tant. Da l’oter mang ègl donn. Nous vagn en sistem da vendita da magliaretschs a Savognin tgi funcziunescha e nous vasagn schon en prievel da concurrenza. Ia less deir tg’igl è en grond prievel per las buteias da ma­gliaretschs existentas ed igl è forsa da chintar tgi l’egn u l’oter niro a sarar. Pero, igl amprem stò la filiala neir averta.» Sen la parcella Sandeilas all’antschatta Savognin less Coop darveir igl onn 2028 ena filiala. Ena novitad tgi procura per reacziuns positivas e negativas. Sen la parcella Sandeilas all’antschatta Savognin less Coop darveir igl onn 2028 ena filiala. Ena novitad tgi procura per reacziuns positivas e negativas.

Siva 19 meis da construcziun è nia caschea marde per l’amprema geda ainten la nova caschareia a Sufers. Per chella èn nias investias treis milliuns francs. Radond 400 ​000 liters latg per onn furneschan igls pours agl menaschi per far caschiel. La caschareia viglia da Sufers ò fatg igls davos 140 onns igl sies sarvetsch e da preschaint correspondava ella betg ple allas prescripziuns ed ordinaziuns da producziun e dalla higiena. Vetiers mantgeva l’infrastructura moderna ed adattada per luvrar effiziaint ed er practic. Igls davos 32 onns è nia produtgia a Sufers an caschareia caschiel da bio e chegl cun success. Sa fatg en nom sen camp naziunal ò la caschareia er graztga a Dionis e Vreni Zinsli, tg’on mano la caschareia digl 2001 anfignen igl 2021 cun blera passiun cun en contract da fittanza. Igl 2018 è igl caschiel-tgora da Dionis Zinsli nia taxo scu migler caschiel dalla Svizra. Per chel product è igl signung nia undro cugl «Swiss cheese award», igl pi ot premi svizzer pigl product caschiel. Catto en manader graztga alla nova caschareia Igls davos treis onns è la caschareia viglia da Sufers neida manada adegna puspe da persungas an taimp parzial. President dalla societad cooperativa caschareia Sufers è Markus Meuli, igl pour da Nufenen. Per realisar la nova caschareia ins vegia duvro ples amprovas er perveia dalla finanziaziun digl project. Tar la projectaziun igl 2019 ins ò gia en preventiv da 2.7 milliuns francs, ò menziuno igl parsoura dalla societad cooperativa, ena societad cun radond 20 commembers. «Custo ò la nova caschareia cun li da producziun, buteia, schler ed en’abitaziun, alla fegn finala treis milliuns francs», dei Markus Meuli. La raschung persiva seia tgi bler material seia nia pi tger perveia dalla pandemia ed er perveia dalla situaziun an Russia ed ainten l’Ucraina. La nova caschareia moderna, ple u manc automatisada e digitala è en project digl svilup regiunal «PRE Beverin», en project tg’è nia taxo scu egn da chels projects da gronda impurtanza e da valour per la regiun Valragn. Menziuno seia tgi igl cantun e la Confederaziun on sustignia igl project cun passa en milliun francs. Igl ageid da muntogna svizzer è er sa musso generous anvers la nova caschareia, scu er la vischnanca da Sufers scu li staziunar. Cun realisar la nova caschareia seia er sto per en po pi simpel da cattar ena persunga digl rom tgi magna ella, punctuescha Markus Meuli. Gia ins vegia treis annunztgas ed alla fegn decidia da piglier Michael Sturm, en om dalla Svizra Orientala. Avant tgi davantar magnafatschenta dalla caschareia da Sufers ò igl signung ed om digl rom luvro scu manader da partiziun (buteias da caschiel) tigl «Coop». Michael Sturm è nia cun sia donna e cun lour dus mattas dalla Svizra Orientala an Valragn. Augmentar la producziun La fegnameira è alloura er d’augmentar la producziun cun la nova caschareia. Markus Meuli dei tgi igl latg mantga betg. Gugent ins less paer agls pours daple pigl latg, gist pigl latg-tgora tgi seia fitg dumando. Da preschaint ins paia per en liter latg-tgora 1.30 francs agls pours. Bung fiss sch’ins savess paer agls pour per chel dus francs per liter. Digls 400 000 liters latg (da vatga, tgora e da nursa) tgi igl pours furneschan alla caschareia dattigl 40 tonnas caschiel. Menziuno seia tgi per realisar la nova caschareia da Sufers èn neidas risguardadas per 80 % interpresas dalla regiun. La caschareia sezza ò furnia ed er monto la firma Bischof SA da Waldkirch, en travagl spezialiso per caschareias. Manader da project per l’interpresa è sto a Sufers Jack Manser, el tg’è er sto preschaint tar l’amprema cascheda da marde.

Scu gio avant en onn è igl Lai da Marmorera da preschaint betg anc schalo. Da supponer è tgi la surfatscha digl lai artifizial vign betg ple a schalar chest anviern. Las temperaturas da notg èn bagn stadas savens bassas, dantant betg schi bassas per tgi tanscha tgi la surfatscha digl Lai da Marmorera schela cumplettamaintg. Adegna puspe è prest sto schinavant, ma schalo è igl lai betg. Magari era el schalo la dumang da tant anaint ed anc pi savens aint igl manevel digl rampar sez. Singuls deis è schizont stada schalada la dumang la mesadad digl lai, ma pi spert tgi igl suglegl è sa musso è igl glatsch er gio sto sdarschalo an curt taimp. Las davosas gedas tgi igl Lai da Marmorera è betg sto schalo digl tottafatg è sto igl 2020 ed igl 2023. Succeda betg schi savens Per tgi igl lai artifizial cun ena lunghezza da 2.6 kilometers ed ena largezza da 400 meters vigna cuvert cun glatsch dovrigl ples raschungs. Las temperaturas bassas durant la notg tanschan betg, na, i dovra alloura er durant igl de temperaturas pi freidas. Gist chellas on mantgea chest anviern cun esser darar sot nolla. Igl sa sfardantar dall’ava ò er ena gronda influenza sen la schalada digl lai. Dad anc pi gronda impurtanza èn las temperaturas dall’aria. Schinavant tgi igl lai è schalo ò el ena grossezza da glatsch da 50 anfignen 70 centimeters. Nia surdo agl travagl è igl Lai da Marmorera avant 70 onns ed an chels set decennis è betg sto schi savens igl cass tg’el è dus onns da fila betg sto schalo. Sulettamaintg igl 2007 ed igl 2008. Ossa damai è chegl er igl cass cun betg esser stada schalada igl 2023 la cuverta digl lai ed, aglmanc anfignen oz, er betg igl 2024. Cun esser gio igl mez da mars niro l’ava digl Lai da Marmorera igl pi tgunsch er betg ple a schalar chest anviern. Tranter igls 15 e 30 da schaner Chels onns tgi la surfatscha digl Lai da Marmorera è schalada è chegl sto igl ple igl cass tranter igls 15 e 30 da schaner. Igl 1991 è la surfatscha schalada fitg tard, pir igls 28 da favrer, bagn fitg tard. En’excepziun è alloura sto igl anviern 2005/06 cura tgi igl Lai da Marmorera è sto schalo gio igls 27 da december, damai fitg bod, surtot er perveia dallas temperaturas fitg bassas tranter Nadal e Bumang.

Cun quatter plazs da podest turna la Scola da skis Savognin a tgesa digls campiunadis grischuns digls scolasts e las scolastas da skis e snowboard. En grond plascheir e success extraordinari tenor igl manader dalla scola da skis, Lothar Künzli. Sonda passada on gia li a Samnaun igls campiunadis digls scolasts e las scolastas da skis e snowboard digl Grischun. Sa participada a chell’occurrenza è er la Scola da skis da Savognin – e chegl cun en success da quatter plazs da podest. Dus da seis plazs da podest Tar l’occurrenza dallas furmaziuns ò tant la furmaziun da donnas «Savogniner Frauenpow(d)er» scu er la furmaziun omens/mix «DEMO-Team Savognin» contanschia mintgamai igl terz rang. «Chegl è fitg plaschevel ed en grond success per ena scola da skis mez-gronda scu la nossa», dei Lothar Künzli, manader dalla Scola da skis Savognin. Gist chegl tgi pertotga igls «demoteams» vegian 27 furmaziuns cumbattia per seis plazs da podest. «E dus da chels von alla nossa scola, chegl malgro tgi er fitg grondas scolas èn stadas dalla parteida scolas.» Lothar Künzli dei: «Vasia sur en decenni èn chels success ensatge extraordinaris tg’ins na pò betg spitgier mintg’onn.» Gio igl onn passo – cura tg’ins vegia pudia organisar igls campiunadis grischuns a tgesa a Savognin, ins vegia contanschia bungs resultats. «Lò era tot en po pi simpel, ins cunascheva tot. Lò vainsa contanschia tigls omens/mix per l’amprema geda en plaz da podest e chest onn vainsa ossa pudia repeter chegl. Nous giagn ossa gio passa 12 onns a chels campiunadis ed igl è duvro en po taimp. Ossa vainsa pudia confirmar la prestaziun.» Tar las donnas ègl tenor Lothar Künzli «pi simpel», per l’egna seia la concurrenza cun tschintg ulteriours teams pi pitschna, per l’otra seia la squadra da Savognin fitg bunga cun aveir contanschia ossa per la quarta geda an retscha en plaz da podest. Ena gronda rolla pigl success gioia tenor Lothar Künzli la furma digl de. «Gist tigl team masdo giainsa gio fitg dei agls campiunadis ed igl è adegna la madema gliout tgi fò part, vot deir ins ò aint ena tscherta rutina ed experientscha cun campiunadis, ins resta chiet. Per l’otra gioia er igl interess da star vedlonder e trenar ena rolla impurtanta. Gist las nossas donnas èn fitg mutivadas ed investeschan bler.» Amprem rang per Till Luzio e Flurina Carisch Tigl slopestyle snowboard – la disciplina singula – ò Till Luzio dalla Scola da skis Savognin contanschia igl amprem rang, chegl cun 24.4 puncts ed uscheia 0.2 puncts avantatg sen igl indigen Mario Arcari da Samnaun. Mademamaintg grond success cugl amprem rang ò gia Flurina Carisch, chegl tar las donnas aspirantas, scolastas per unfants. Ella ò gudagnea la cursa cun en avantatg da 0.28 secundas. Las prestaziuns singulas dependan tenor Lothar Künzli digl cletg dalla scola da skis d’aveir ensatgi cun talent tgi «ò ena schanza da gudagner». «Chegl dependa dallas qualitads dad egn e mintgign.» Mademamaintg igl terz rang ò contanschia la furmaziun omens/mix «DEMO-Team Savognin», chegl tar 21 furmaziuns tgi èn sa participadas. La furmaziun da donnas «Savogniner Frauenpow(d)er» ò contanschia igl terz rang da seis furmaziuns. Amprem rang per Flurina Carisch tar las donnas aspirantas, scolastas per unfants. Sa legra davart igl amprem plaz tar slopestyle snowboard, Till Luzio.

Igl 2023 è igl domber digls accidents sen veias an Surmeir sa redutgia. Total èn nias annunztgias alla pulizeia 194 accidents stradals. Chegl èn 21 pi pac tgi anc aint igl onn avant. Ena persunga è morta tar en accident a Farrera. Marde ò la pulizeia cantunala communitgia la statistica cugl domber digls accidents succedias igl 2023 sen las veias naziunalas, cantunalas e lateralas digl Grischun. An tot ò la pulizeia cantunala registro gl’onn passo 2 400 accidents da traffic. Chegl èn 73 cass daple tgi anc igl 2022. Tar chels accidents stradals èn neidas blessadas 610 persungas. Da chel domber a persungas blessadas èn 41 persungas sa blessadas tar en accident sen veia an Surmeir. Pers lour veta antras en accident stradal on aint igl cantun gl’onn passo 17 persungas. An Svizra èn chegl schizont 236 persungas. Egn da chels accidents mortals tg’ò do aint igl Grischun è er capito a Farrera an Val Alvra. Passa 4 000 autos per de sur igl Gelgia Cugl Pass digl Gelgia tgi totga siva digl 2020 tar la veia naziunala N29 (Tusang-Silvaplana, igl Pass d’Alvra, avert angal la stad, e la veia digl Gelgia da Coira a Casti) è, cunzont da staschung’ota, pulit traffic sen las veias an Surses e Sotses. Vetiers vign alloura er anc igl traffic dallas veias lateralas, dasper igl traffic dallas veias principalas. Sulettamaintg sur igl Pass digl Gelgia von an media passa 4 000 autos per de. Vurdo sur igl antier onn è chegl en bel domber a vehichels. Per piglier en exaimpel èn caros igls 30 da december 2023, tenor igl Uffezi federal da veias ASTRA, 8 878 autos an egna u l’otra direcziun sur igl Gelgia. An cumparaziun cugl grond traffic tgi vagn ainten la regiun Alvra è igl domber total da 194 accidents stradals, tuttegna anc modest. Igl 2023 è la pulizeia cantunala damai stada an acziun an Surmeir 194 gedas perveia d’en accident da traffic. Chegl èn 21 gedas pi pac tgi anc igl onn avant. Igl domber digls accidents cun donns da persungas è igl 2023 cun 41 cass, per 19 cass pi ot tgi anc igl onn precedent. Cun consultar igl domber digls accidents da traffic tenor igls seis cumegns dalla regiun Alvra èn stos igls pi blers accidents stradals aint igl cumegn da Surses, cun en total dad 82 accidents da traffic. Chegl èn tuttegna dus pi pac tgi anc igl onn avant. Aint igl cumegn d’Albula/Alvra ègl do gl’onn passo 37 accidents, 16 pi pac tgi anc igl 2022. Remartgea seia er tgi igl domber digls accidents da traffic tgi la pulizeia registrescha, èn annunztgias tots alla pulizeia, chels tgi dat sainza tgi la pulizeia vign an acziun mantgan ainten la statistica, er ainten la statistica da Surmeir. Accidents an Surmeir Cumegn 2022 2023 Albula/Alvra 53 37 Barvogn/Filisour 15 16 Farrera 8 10 Lantsch 14 16 Surses 88 82 Vaz 37 33 Total Surmeir 215 194 Alla fegn da december 2023 è capito a Burvagn chel accident cun dus persungas blessadas.

Tot igls deis dalla sia veta è igl scolast Gian Gianett Cloetta – s’angaschea pigl bargunseñer, igl dialect da Barvogn. Pigl sies 150avel anniversari vign organiso a Barvogn en’exposiziun annuala aint igl Museum local davart igl om tg’è sto fitg angaschea ed ò a madem taimp «do sen la nerva a tots», scu tgi la curatoura Antonia Bertschinger daclera. Anc mantgan pero enqualtgi «istorgias digl scolast Cloetta» davart igl sies taimp a Tusang e Tschlin. «El è sto fitg angaschea ed ò fatg schi bler ed a madem taimp è el do sen la nerva a tots», dei la curatoura Antonia Bertschinger. E tgi gist chegl seia igl coc dalla exposiziun ed igl sentimaint tg’ella less integrar ainten l’exposiziun davart igl scolast Gian Gianett Cloetta – ni per bargunseñer, igl dialect da Barvogn «Zon Zanett Cloetta» (1874-1965) – perscrutader da lungatg e patria da Barvogn. L’exposiziun tgi derva igl zarcladour vegnent planisescha Antonia Bertschinger – l’autoura da differents codeschs scu «Bergünerstein» tgi dereiva da Basilea e tgi veiva aint igl frataimp a Barvogn – aint igl Museum local da Barvogn. «El niva blo dalla rabgia» «Siva digl aton passo fatscha cunzont retschertgas davart la sia veta», rasponda Antonia Bertschinger sen la dumonda, scu tg’ella prepara la sia exposiziun tg’ella planisescha scu commembra dall’uniun «Cumünaunza Culturela Pro Bravuogn». E chegl para dad esser ena veira sfeida: «Cloetta ò viva a Barvogn durant la sia unfanza ed igls davos 20 onns dalla sia veta. La gliout viglia ainten vischnanca igl ò cunaschia e so rachintar. Per exaimpel scu tg’els igl on tanto e provotgia perchegl tg’el niva blo dalla rabgia. Pinavant vaia sortia igl sies relasch a Barvogn e va gio intercuria bler. Davart igls sies amprems onns scu scolast a Tschlin – 1894-1904 ed igls onns scu scolast a Tusang anfignen tar la sia pensiun igl onn 1943 savainsa angal pac.» Chegl è la raschung, pertge tgi Antonia Bertschinger ò gio visito igl archiv cultural e communal da Tusang. «Cloetta ò documento e rimno schi bler, per l’egna davart la sia instrucziun. A Tusang vaia catto codeschs cun glistas da classas, roms e plans d’instrucziun tg’el ò mess ansemen per las sias classas. Per l’otra ò el scretg l’istorgia dalla scola a Tusang. Ia va er catto cupeias da fotografias da classa.» Fatg appel ainten tgesas da vigls E tuttegna, anc n’ò Antonia Bertschinger betg ansemen tot igl material per l’exposiziun tg’è budgetada cun 22 000 francs e tgi vign finanztgeida cun donaziuns. «I mantgan per l’egna las fotografias originalas da Tusang, per l’otra las regurdientschas ed istorgias persunalas, seia chegl da persungas tg’igl on cunaschia u descendents tgi pon rachintar davart ‹istorgias digl scolast Cloetta› tg’els on santia.» Perchegl vegia ella er fatg appel ainten las tgesas da vigls dalla Tumliastga. «El era ena persunalitad singulara, ò savens gia dispeta cun oters, scu scolast stò el esser sto fitg strantg.» Pinavant è Antonia Bertschinger an contact cun igl archiv cultural Nagiadegna Bassa ed ò er gio survagnia differentas infurmaziuns chegl tgi pertotga igl taimp da Zon Zanett Cloetta a Tschlin. «I mantgan pero las fotografias da classa da chels onns.» Perchegl vigna ella a far appel er aint igl figl uffizial a Tschlin. «Speranza saia er anc visitar igl archiv communal da Tschlin.» Cunter igl nom dobel da Barvogn En pêr pacas vitrinas e spazi per tavlas – igl spazi aint igl museum local da Barvogn è limito. «Ia less mussar scu tg’el ò luvro», dei Antonia Bertschinger. Scu exaimpel nomna ella las canzungs tgi Cloetta ò arranschea u cumponia. «Claudia Taverna da Barvogn ò sortia antiers carnets da canzungs e chels mossan bagn scu tg’el ò luvro. Ena canzung sen en figl da notiztga, 20 onns pi tard sen ena pagina scretg cun la maschina da screiver ed anc eneda 20 onns pi tard stampo ainten en codeschet.» Pinavant duess l’exposiziun illustrar er igls oters camps, noua tgi Cloetta è er sto activ. Per exaimpel igl sies «sa masdar aint» politic, cunzont schi geva pigl bargunseñer resp. igl rumantsch. «El è do sen la nerva a tots, anc vaia catto nagliour en pled positiv davart el. El ò adegna detg a tots tge tgi seia da far.» Scu exaimpel nomna ella cupeias da brevs tg’ella vegia catto aint igl relasch a Barvogn, cura tgi igl cumegn leva introdueir igl nom dobel «Bergün/Bravuogn». «Da lez taimp viveva el anc a Tschlin ed ò scretg tgi Barvogn na duess betg dar igl nom dobel, chegl seia nosch, Barvogn vigna ad eir an malour ed igl mender seia uscheia ni uscheia igls unfants tgi discorran tudestg segl plaz da pôssa, chels seigl da strufager. Da lez taimp strousch ensatgi tgi vaseva chegl uscheia. Ossa ègl uscheia scu chegl tg’el ò tamia.» Er chegl duess aveir spazi ainten l’exposiziun tgi seia tant per indigens scu er per giasts. Antonia Bertschinger remartga tg’ella less restranscher igl quantum da text dall’exposiziun tgi vign digl reminent fatga bilinga – bargunseñer e tudestg. «I duess er dar activitads. Per exaimpel en quiz cun la carta cugls var 1 000 toponims tgi Cloetta ò rimno u en quiz noua tgi visitadras e visitaders pon consultar igl vocabulari online digl bargunseñer.» Igl pareri scientific mantga Ed er schi Zon Zanett Cloetta vegia do sen la nerva da sies taimp, seia el fitg impressiunont scu scienzio. «Cura tg’ia va sortia avant treis onns igl sies relasch a Barvogn sunga stada adegna puspe stupeida, tge tg’el ò presto, per exaimpel las sias ancunaschientschas dalla patria da Barvogn. Pero er igl sies angaschamaint pigl rumantsch, chegl tg’ia cat er fitg impurtant, er sch’igl n’è betg igl mies lungatg-mamma», dei Antonia Bertschinger concernent la sia mutivaziun dad organisar l’exposiziun. «Per nous è el fitg impurtant cun tot chegl tg’el ò fatg, las sias glistas da pleds, grammatica, ortografia, istorgias, canzungs e toponims», manegia Antonia Bertschinger e remartga tgi ordvart Barvogn strousch ensatgi tgi canoscha Cloetta. «Igl mies giaveisch fiss tgi ensatgi s’occupess ord vista scientifica cun el e dess en pareri schi la sia lavour è d’impurtanza, nunduvrabel u antiquo.» An chel connex vegia ella er gio contacto Rico Valär, professer da litteratura e cultura rumantscha all’Universitad da Turitg. «Siva dad onns igl prova da vender tgi en student u ena studenta scrivess eneda ena lavour davart Cloetta.» E malgro la «reclama» da Valär tigls students: «Anc n’ò nign sa laschea persvader.» La vernissascha dall’exposiziun «150 ons - Żon Żanett Cloetta: magister, poet, collecziuneder» ò li igls 15 da zarcladour 2024 allas 17.00 aint igl Museum local a Barvogn. L’exposiziun cozza anfignen igls 27 d’avregl 2025. Pinavant vign inaugurada igls 29 d’avregl 2024 – igl de da naschientscha da Zon Zanett Cloetta – allas 14.00 alla tgesa paterna digl poet, ena tavla commemorativa pigl 150avel anniversari. Gian Gianett Cloetta – u per bargunseñer «Zon Zanett Cloetta» scu giuvenot (san.) e varsaquants decennis pi tard. Gian Gianett Cloetta – u per bargunseñer «Zon Zanett Cloetta» scu giuvenot (san.) e varsaquants decennis pi tard. L’autoura Antonia Bertschinger curatescha aint igl Museum local a Barvogn en’exposiziun davart «Zon Zanett Cloetta» – scolast, poet e collecziunader da Barvogn.

Radunanza da giubileum per l’Uniun da pastgeders Surses. Chella dattigl gio 80 onns. President aint igl onn da giubileum dall’uniun è Renato Dosch da Cunter. En tema dalla radunanza è sto la preda da peschs tgi sa redutgescha. Da preschaint ò l’Uniun da pastgeders Surses 70 commembers. All’80avla radunanza generala tg’ò gia li dumengia seira a Beiva èn stos preschaints 15 dels. Aint igl center dalla radunanza generala da giubileum èn stadas las elecziuns dallas persungas tgi appartignan alla suprastanza cun excepziun digl president. En grond tema è alloura er sto en project da pilot dall’Uniun da pastgeders Surses per redutgier la pestga e schurmager treis ragns laterals ainten la val. Ples midadas an suprastanza Renato Dosch, igl president dall’uniun, è siva digl avost 2023 an uffezi ed ò uscheia mano la sia amprema radunanza generala scu parsoura. El ò gia surpiglia chel mandant a curta vista siva tgi è do diversas turbulenzas cun la presidenta an uffezi. Demissiuno scu cassier ò Mèn Candreia da Stierva e per el è nia eligia Bortolo Jacomella da Beiva, sesent a Turitg. Actuar resta scu anfignen ossa Stefan Schneiter da Lai. Confirmo scu assessour è nia Mateo Lozza da Marmorera. Per Adriano Dosch da Cunter, tg’è sto anfignen ossa assessour, on igls preschaints eligia Phil Steffen da Cunter. Enrico Bischoff da Savognin e Matia ­Demarmels da Salouf restan scu anfignen ossa revisours. La contribuziun annuala per commembers e commembras dall’uniun è neida dulzada per diesch francs. Da nov monta chella 50 francs. La raschung digl augmaint è tgi l’uniun tetgala e cantunala ò da dar giu ena somma pi ota all’associaziun da pestga naziunala e perchegl ò er l’uniun tgi reunescha igls pastgeders da Surses adatto la contribuziun annuala. Project da pilot Agl frataimp digls davos 20 onns è sa sminueida la preda da peschs an Surses a radond 70 %. Tenor la Societad da pastgeders Surses monta chegl ena situaziun tgi pretenda ena reacziun cun er reglas novas da pestga. Ord chest muteiv ò decidia la radunanza unanimamaintg concernent ena dumonda agl uffezi da pestga e tgatscha per l’execuziun d’en project da pilot, tgi dess dar sclarimaint scu tigneir cunter alla sminuziun tribulonta digls peschs an igls uals da muntogna. Ainten treis ragns lateralas an Surses duess per staschung angal esser lubia da pastger tschintg deis. Per de fissan angal lubias da pastger dus peschs e la lunghezza minimala da chels ò d’esser 26 centimeters. An seis emdas scumainza er an Surmeir la pestga 2024. Siva dad otg meis president dall’Uniun da pastgeders Surses: Renato Dosch.

L’organisaziun turistica «Anavant Surses» vign manada er igls proxims treis onns da dus persungas. Chegl èn Patrick Thurner ed Urs Zurkirchen. L’organisaziun ò piglia cunaschientscha tgi la realisaziun da neivadoirs a Radons è pigl mument ansomma nign tema. «Anavant Surses» è ena societad turistica tg’unescha cunzont sagonds-dimorants ed er igls indigens da Surses. Igl intent principal dall’uniun è da tgirar e promover igls contacts tigls giasts, d’organisar regularmaintg occurrenzas per giasts ed indigens e cunzont d’integrar pi ferm igls giasts d’abitaziuns secundaras ainten la cuminanza e societad da ­vischnanca. Da preschaint ò «Anavant Surses» 411 commembers singuls e famiglias e vetiers vignan anc 115 commembers ­dall’Uniun da commers e mastirants Surses. Igl 2023 èn 32 commembers antros da nov ainten l’organisaziun e 15 commembers èn sortias. Alla radunanza generala da sonda seira a Tigignas èn stos preschaints 83 commembers e commembras. Venavant cun en co-presidi Mano tras la radunanza on igls dus co-presidents Patrick Thurner ed Urs Zurkirchen scu er igl suprastant Adrian Ballat e la suprastanta Bettina Bergamin. Las quatter persungas on laschea repassar an pled e maletg las activitads dall’uniun digl 2023. Igl è sa musso tgi ples occurrenzas on sviglia igl interess da blers commembers e commembras ­dall’uniun. Menziuno seian cunzont igl de da golf agl Bogn d’Alvagni, la viseta a Tinizong ed er las occurrenzas «Val Surses an discurs». An tavla èn er stadas elecziuns parzialas dallas persungas tgi appartignan alla suprastanza dall’organisaziun turistica «Anavant Surses». Patrick Thurner ed Urs Zurkirchen èn nias confirmos an lour uffezi da presidents. Cun lour reelecziun vign l’uniun manada er igls proxims treis onns d’en co-presidi. Confirmo scu suprastant è er nia Adrian Ballat. Las otras treis persungas tg’èn commembras dalla suprastanza, numnadamaintg Bettina Bergamin, Hubert Müggler e Rony Spinatsch èn betg stadas an elecziun. Costs da menaschi betg supportabels Dalla radunanza generala 2023 on igls commembers dall’organisaziun «Anavant Surses» gia pretandia da Savognin Pendicularas SA e digl cumegn da Surses da cattar communabel ena schliaziun per annavar igl territori da skis da Radons. Savognin Pendicularas SA ed igl cumegn da Surses duessan communi­tgier scu tgi la schliaziun per annavar igl territori da skis da Radons veia or aint igl avigneir e scu tgi igl plan da realisar igls indrezs da far neiv sa preschainta. La suprastanza dall’uniun «Anavant Surses» ò contacto, an tgossa neivadoirs a Radons, las pendicularas ed er igl cumegn. Dalla radunanza da sonda seira a Tigignas èn igls preschaints nias orientos dalla posiziun pigleida da Savognin Pendicularas SA e digl cumegn da Surses an vista ad indrezs da far neiv eventuals a Radons. Davart dallas pendicularas è nia detg tgi Radons seia bagn igl «filet» digl territori da skis, dantant igl «cor economic» seia l’axa principala (Tigignas/Somtgant/­Martegnas). Siva digl 2011 ins vegia investia mintg’onn ple tgi treis milliuns francs ainten chel territori. Aint igl madem taimp seia igl domber digls letgs da hotel sa redutgia an en cuntign. Cun las frequenzas actualas aint igl territori da skis fissan igls costs da neivadoirs a Radons betg supportabels. Savognin Pendicularas SA seia pront da sa participar alla finanziaziun ­d’indrezs da far neiv a Radons, schinavant tgi detta en concept general per Radons e ­schinavant tgi las premissas fundamentalas ­correspondan e la finanziaziun generala seia er clera. Or dalla vista tecnica per neivadoirs vegian las pendicularas fatg lavours ordavant. Elaborar en concept general Davart digl cumegn è neida la rasposta tgi dovra en concept general per Radons (access d’anviern, per indrezs da neiv, soptgera, telecabina, runals, necessitad d’energeia, tgi surpeglia igls costs e tge succeda cun Beiva?) Igl cumegn vegia delibero anfignen ossa gio 5,7 milliuns francs per hotels (paea or gio 1,4 milliuns francs). An taimp ed er an costs da planisaziun per projects seia nia investia pulit, projects tgi seian pero nias impedias u retardos. Fatg attent ò igl cumegn da Surses er tgi igls davos onns vegia el investia ple tgi quatter milliuns francs ainten l’infrastructura turistica (center da passlung Rona, plazs da sport La Nars, kiosk agl Lai Barnagn ed uscheia venavant). Igl facit tgi «Anavant Surses» fò siva digl inscunter cun Savognin Pendicularas SA ed igl cumegn da Surses pertutgont neivadoirs Radons è igl suandont: l’investiziun pigls neivadoirs fiss cun 15 milliuns francs fitg ota, igls costs annuals per las pendicularas betg supportabels e davart da Savognin Pendicularas SA duvressigl en augmaint marcant digl domber digls amprems giasts. Per augmentar chel domber èn necessarias urgentamaintg daple pernottaziuns. Da gronda impurtanza è alloura er tge tgi capeta propi ­cugls runals existents a Radons. An mintga cass, la visiun Radons duess neir persequitada venavant er da vart dad «Anavant Surses». Sot varia èn nias a pled Tanja Amacher, la directoura turistica e Daniel Wasescha, igl mastral digl cumegn da Surses. Passa 80 persungas èn stadas a Tigignas alla radunanza generala dall’organisaziun «Anavant Surses». Radons survign igls proxims onns strousch neivadoirs per annavar las pistas.

Igl domber da commembers dalla Pro Origen è s’augmento danovamaintg. Aint igl frataimp ò l’uniun 1520 commembers. Da nov an suprastanza da chella societad è Daniel Albertin. La radunanza generala 2024 dall’uniun da promoziun Pro Origen ò gia ena participaziun scu anc mai siva tgi dat ella. Gia li ò chella betg scu igls davos onns a Riom, mabagn a Turitg. Persiva dattigl ples raschungs. Digls 1 520 commembers tgi l’uniun ò, dereiva en terz da Turitg e conturn. La radunanza generala ò gia li ainten en local dalla Scola politecnica federala (ETH) agl Hönggerberg, igl li noua tg’ins è vedlonder da stampar las pitgas per la tor alva tgi vign construeida agls ­Mulegns (varda box). 250 persungas èn stadas dalla parteida alla radunanza dalla Pro Origen, tantas scu anc mai anfignen ossa. Igls davos onns eran preschaints alla radunanza radond 80 commembers. Andrea Hämmerle, igl president dall’uniun da promoziun è ­alloura er sa musso ventirevel dalla preschientscha da schi blers commembers e commembras. I dovra pir dretg la cultura Andrea Hämmerle ò detg aint igl sies pled da bavegna tgi la situaziun segl mond cun la ghera ainten l’Ucraina, an Israel e Palestina seia deplorablamaintg er ord vista culturala ena tgossa fitg tresta. Cun l’istorgia digl Orient vegia Origen ena relaziun directa, ella seia savens la basa per dar igl fundamaint agl program. I dovra igl mument urgentamaintg la cultura e chegl betg angal aint igl Grischun, an Svizra, mabagn segl antier mond, ò menziuno Andrea Hämmerle. Nign oter camp dalla nossa societad contribuescha schi bler all’ancligientscha digls pievels scu la cultura. I seia sbaglea da ples politichers da stritgier igls daners per la cultura a favour dall’armada, dall’agricultura e dall’AVS. Tar la cultura ins discorra da milliuns, tar igls oters sectours da milliardas. Igl president dalla Pro Origen ò er fatg attent alla creaziun da valour tgi Origen regenerescha ainten la regiun. Igl festival cultural seia da gronda muntada pigl turissem ed er per l’economia regiunala. Cun luschezza ò igl president dalla Pro Origen er menziuno tgi Clau Scherrer retscheva igl premi cultural grischun 2024. Per mintga franc è da cumbatter Andrea Hämmerle ò detg tgi seia betg uscheia tgi Origen sa noda aint igls daners. Bleras persungas seian bagn da chel aveis, ena realitad tgi seia alloura betg uscheia. Igl president dalla Pro Origen dei: «Per mintga franc è da cumbatter.» An chella tgossa seia l’uniun da promoziun ena ferma pitga. Igls passa 1 500 commembers seian igls pi fidevels visitaders dallas producziuns d’Origen. Blers da chels commembers sa mossan er adegna puspe fitg generous cun donaziuns an sommas pi grondas. Ultra da chegl animeschan blers digls commembers er ameis, ancunaschaints e confamigliars da visitar ena producziun digl festival cultural. Er chest onn sustigna la Pro Origen las producziuns cun ena somma da 110 000 francs. La somma dallas contribuziuns digls commembers schea tar 115 000 francs. Grond angaschamaint Da nov an suprastanza dalla Pro Origen è nia eligia Daniel Albertin da Mon, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra. El ramplazza Gaby Thomann da Parsonz. L’anterioura deputada ò appartignia tschintg onns alla suprastanza dalla Pro Origen. Ella seia stada en impurtant liom tranter Origen ed igl parlamaint cantunal, ò menziuno Andrea Hämmerle. Digls sies bungs contacts vegia Origen profito ferm, cun Gaby Thomann saveir persvader la politica dall’impurtanza tgi igl festival cultural vegia per la regiun. Andrea Hämmerle ò detg: «Gaby Thomann è stada ena ferma pitga per la Pro Origen.» Cun ramplazzar Daniel Albertin ella an suprastanza suonda er ena persunga cun en’immensa reit da contacts, en om plagn angaschamaint ed en politicher tg’ins canoscha bagn, betg angal ainten la regiun, mabagn aint igl Grischun ed er sen camp naziunal. Ples producziuns aint igl casti da Riom A pled è er nia Giovanni Netzer, igl intendant digl Origen Festival Cultural. El ò preschento curt igl program cultural da chest onn. Igls dus frars Kain ed Abel dattan igl feil cotschen allas producziuns dalla stad culturala. Aint igl focus stattan Riom ed igls Mulegns. A Riom on li las producziuns da solt e chegl per gronda part aint igl casti. Agls Mulegns sa concentrescha tot sen la tor alva e l’avertura digl hotel Liun. Chels dus objects vignan surdos igls 25 da zarcladour 2024 agl travagl. Per veia è la stad tgi vign er puspe la gruppa cumedianta d’Origen. Er an Nagiadegna sa preschainta igl festival da cultura e chegl tigl festival da jazz ed aint igl Museum Segantini. Sa tgapescha tgi er producziuns da cant en ena part digl vast program da stad. La stad tgi vign dattigl ples producziuns da solt aint igl casti a Riom. Da nov è Daniel Albertin nia eligia an suprastanza. Sorta dalla suprastanza dall’uniun da promoziun: Gaby Thomann-Frank. Tantas persungas scu anc mai tar la radunanza dalla Pro Origen. Andrea Hämmerle è president dalla Pro Origen. Gio ossa grond interess mundial Alla Scola politecnica federala ins è ­vedlonder cun la construcziun dallas numerousas pitgas da betun tgi dovra per construeir la tor alva agls Mulegns. Igl professer Benjamin Dillenburger ò detg tgi da preschaint geia tot tenor planisaziun. Las pitgas stampadas da roboters vignan transportadas anfignen a Savognin, chegl cun mantger aint igl li da producziun er igl plaz. Benjamin Dillenburger ò er detg tgi igl interess medial per chel project seia gio ossa immens grond. Anfignen oz vegian medias digl antier mond gio rapporto dalla tor alva e chegl ainten radond 30 teras. Contacto la Scola politecnica federala per neir tar infurmaziuns dalla tor alva vegian tranter oter medias da teras dall’Asia, dalla Brasilia, digls Stadis unias dall’America, dall’antiera Europa e schizont da Malaysia. L’emda passada ò en schurnalist giapunes visito igls Mulegns per sa far en maletg digl li e per vurdar noua tgi la tor alva vign construeida. (fmr/gns) La tor alva agls Mulegns.

Tottas e tots canoschan chellas maschinas stravagantas. Chellas tgi maglian ena socca, las maschinas da lavar. Da prancepi ena super maschina, chel maglem da soccas è tuttegna stentous. Dantant, tge è ena socca an cumparegliaziun cun seis soccas? Tge, Zegna ò ena maschina tgi ò maglea seis soccas! Nigna tema, mianc a Cunter dattigl talas maschinas. Vagn tuttegna pers seis soccas. Nov raschaintas. Gist cumpradas. Giu aint igl martgea. Ainten la val dattigl angal da chellas classicas, e chel tgi duvrava socca leva da chellas tenor la pi nova moda. Pero chellas soccas èn svaneidas, scu strangladas d’ena rosna neira. Nign tgi so declarar chella persa. Vagn tots igl madem maletg. Las soccas novas, anc cun l’etichetta, pattadas davant igl isch digl bogn. Lò sa catta la maschina da lavar. Ed igl è ena moda da me, da pattar la roba nova ve davant chel isch, per tgi la roba vigna er lavada avant tgi neir duvrada. Bagn damai, nous savagn tgi vagn paea las soccas, nous savagn tgi vagn puso las soccas ainten la tascha e chella aint igl auto. Nous pretendagn da veir vasia las soccas davant igl bogn – ma chellas restan svaneidas. Nous las vagn tschartgedas sot stgela, aint igl bogn, davos la maschina da lavar, ainten stgaffa cugls meds da lavar. Tot adumbatten. Er ainten la tgiminada vaia vurdo. Chella cò stò gio aveir en rughel per lippar. Ubetg, az va gist traplo cugl voss pansier. Pero cattar ensatge ainten tgiminada è navot da nov tar nous. Durant las davosas emdas vainsa betg tschartgea angal soccas, mabagn er igliers da suglegl. Vagn er cò reconstruia las minutas avant la persa. Cura èn igls igliers nias duvros la davosa geda? Exact, la dumang avant tgi eir sen pista. Alloura la remartga da me, tgi geia gio betg da metter giu igls igliers spezials dad eir cun essa, schi chels da suglegl seian er segl nas. Ampruo, e spert s’ancurschia tgi constat. Igl mat gio cun tgotschas e giacca da neiv, perfign igls calzers veva el aint. Ia va tuttegna betg vasia, noua tg'el ò puso igls igliers da suglegl. E perchegl tschartgea ainten la giacca, ainten las tgotschas, navot. Giu sot stgela, navot. Ainten schler, tutgia mintga calzer, davert mintga trocla, piglia la soptga e vurdo an lis tgi mianc en gigant vess savia pusar igliers. Cugl noss tschartgem vainsa fatg neir agitos tots. Igl possessour digls igliers veva gio bargia larmas petras, forsa er perchegl tgi vagn scumando da cumprar novs, cugls sies raps, e nous vagn er betg davert la bursa per ramplazzar la persa. Tge miracla, ena dumang bod, ia anc cun igleida stancla, vign an tgiminada per piglier noador en pachet café. E tgi rei tot innocent se per me? Igls igliers da suglegl. Va tschif igls malfatschaints e dasdo igl mat. Gio dadei ò chel betg ple gia schi buna luna la dumang. Ma, pir siva d’aveir vasia tg’è tg’ia tign ainta mang. Ed uscheia è la mia speranza da cattar las seis soccas betg anc svaneida. Tgi so, forsa cuschigna eneda pulenta cun soccas, u macarungs cun sosa da soccas... Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter. Zegna Pittet-Dosch è scolasta e veiva cun sia famiglia a Cunter

Persungas digl turissem ed er persungas externas èn s’occupadas cugl avigneir turistic da Beiva. Siva da venderde seira èn igls amprems resultats sen meisa. Radond 100 giasts ed indigens on musso interess per l’occurrenza d’infurmaziun. Per eneda era la sala polivalenta da Beiva betg occupada anfignen segl davos plaz perveia dalla gruppa da teater, mabagn perveia digl turissem. Beiva è en li cun giasts fitg fidevels, en li persunal e famigliar, noua tgi indigens e giasts sa canoschan. Tuttegna èn purtaders digl turissem ed er persungas externas sa fatschentadas igl davos onn cugl avigneir turistic sensom Surses. S’occupos èn igls turistichers e las turisticras scu er igl manader da project Patric Collet e las dus manadras da project Linda Netzer e Brigitte Küng cugl svilup da Beiva e la dumonda scu tgi igl li sa preschainta turisticamaintg an varsaquants onns? Menziuno seia tgi igl project «Avigneir Beiva» è er en project da promoziun cantunal e vign er sustignia an connex cun la nova politica regiunala (NRP). Per neir tar resultats, tar soluziuns, schliaziuns e maletgs concrets on igls iniziants e las iniziantas digl project er integro indigens e ­giasts da Beiva cun far ples retschertgas. A chellas èn sa participadas 120 persungas. Venderde seira on els preschento igls amprems resultats. Fermezzas e deblezzas A pled è nia scu amprem Daniel Wasescha, siva da treis meis president communal digl cumegn da Surses. «Ia sung ple tgi cuntaint da pudeir beneventar ena schi gronda raspada», ò detg igl ma­stral. El ò cunzont er angraztgea alla gruppa da project e da lavour pigl presto igl davos onn. An moda cumpetenta, tgapibla e cun varsaquants puncts centrals ò alloura Patric Collet, igl manader da project extern preschento la situaziun da partenza digl project «Avigneir Beiva». El ò accentuo tg’ins vigna betg a midar strategia e tg’ins vegia fatg diever dalla strategia existenta per neir tigls fretgs duevels. «I dat er betg ena nova organisaziun turistica», ò el punctuo. Avant tgi sa fa­tschentar cugl project ins vegia piglia an îgl las fermezzas ed er las deblezzas da Beiva scu li turi­stic. Ultra da chegl seian er las schanzas scu igls prievels dalla vischnanca scu destinaziun da vacanzas stadas en tema tigl team da project. 70 % giasts svizzers Brigitte Küng da Hanser&Partenaris Consulting è sa dada giu pi intensivamaintg cugl domber da pernottaziuns. Beiva fetscha per onn 45 000 pernottaziuns. Sulet igls quatter hotels fetschan 28 000 pernottaziuns. 15 000 pernottaziuns dereivan dallas abitaziuns e 2000 pernottaziuns vignan fatgas ainten albierts da gruppas. Brigitte Küng ò menziuno: «Beiva ò tuttegna 70 % giasts svizzers e chegl è plaschevel.» Pi pac plaschevel seia tgi vurdo sur onn ­seian igls hotels angal per 30 % occupos (aint igl Grischun 37 %). I dovra damai betg daple letgs, mabagn seia aint igl avigneir da vurdar d’occupar pi bagn igls letgs existents. Positiv seia tgi a Beiva seia sto pussebel siva dalla pandemia d’augmentar igl domber da pernottaziuns aint igls hotels an cumparaziun cun hotels a Savo­gnin. Remarcabel seia tgi dallas total 72 000 pernottaziuns digls hotels an Surses fetschan igls hotels da Beiva prest la mesadad pernottaziuns. Quatter temas centrals Sa musso è alloura tigls inscunters digl team da project e tar ples luvratoris tgi dat a Beiva quatter camps tgi savessan veir la pi gronda influenza sen en svilup turistic positiv digl li: spazi d’abitar, letgs tgods, aventuras da stad e collaboraziun. Digl matg 2023 anfignen igl mars 2024 è la gruppa da project sa fatschentada cun chels quatter aspects ed eida alla tschertga da schliaziuns. Per neir tar chellas seian er las re­tschertgas fatgas tar indigens e giasts stadas en mossaveia nizevel, ò puncto Patric Collet. El dei: «La viglia da gidar da neir a soluziuns è adegna puspe sa verifitgeida davart digls Bivians e giasts da Beiva.» La retschertga ò alloura er testifitgia tgi igls runals da Beiva seian da gronda valour. Purtar igl risc finanzial pigls runals less dantant nign propi. Nateira e cultura Chegl tgi pertotga igl spazi d’abitar, la cuminanza, la convivenza, igl maletg digl li, cunzont igl turissem ed er l’economia duess igl svilup «La Perla» contribueir tgi Beiva davainta anc daple en li per veiver, abitar e per far vacanzas. Davart digls proprietaris da taragn e schaschant è avant mang en interess per eventualmaintg crear daple spazi d’abitar, vot deir abitaziuns per indigens e cunzont per ampluias da hotels ed interpresas da Beiva e conturn. Daniel Wasescha ò detg tgi igl cumegn da Surses seia pertschert tgi dovra spazi d’abitar paiabel. Igl cumegn seia pront da piglier per mang chella tgossa. Igl lead pertutgont dar daple peisa agl turissem e las aventuras da stad surpeglia igl Parc Ela. Veronika Widmann, la gestiunaria digl Parc Ela, dei: «Beiva duess davantar la porta d’antrada pigl Parc Ela.» Nateira e cultura duessan survagneir anc daple impurtanza. Or dalla pedra agl pe digl Pass da Gelgia duess davantar la perla dalla nateira agl pe digl pass. En sarvetsch bagnnia Per migliurar la capacitad da letgs tgods è Beiva Runals SA pront da porscher gio ossa en sarvetsch a proprietaris d’abitaziuns. Beiva ò 283 abitaziuns secundaras. Realitad è tgi la gronda part da chellas è betg pussebel da piglier a fit per far vacanzas. I dat ples raschungs. I mantgan cunzont persungas per nattager las abitaziuns, per surdar agls giasts las abitaziuns e per mantigneir ellas. Fridolin Vögeli, igl president digl cunsegl d’administraziun da Beiva Runals SA dei: «Noss menaschi è pront da porscher dalunga chel sarvetsch cun cattar persungas tgi nattegian las ­abitaziuns, vardan da chellas e retschevan igls ­giasts.» Chegl duess simplifitgier da dar a fit las abitaziuns da vacanzas. La collaboraziun tranter igls purtaders digl turissem duess a Beiva neir anc pi strètga. D’inoltrar è er previa en schinumno «Bivio-Franken», en instrumaint da promoziun tgi pussibilitescha forsa da realisar ideias da project e da sustigneir igl svilup digls runals da Beiva. Igl facit dalla seira d’infurmaziun, digl team da project, digls purtaders turistics, da giasts ed indigens è: Beiva scu perla duess targlischier anc daple. Ossa scumainza la fasa da realisaziun digls resultats e per chella duess neir mantignia igl tgatsch tg’ins ò gia aint igl team da project. Beiva so profitar digl clima Alla fegn dalla seira d’infurmaziun on visitaders e visitadras gia la caschung da neir a pled. Fatg diever on dantant angal dus persungas. Ruth Giovanoli, l’anterioura presidenta communala da Beiva vei en bung avigneir turistic pigl li. Dantant tgi oters lis turistics cumbattan cunter la midada digl clima seia chegl betg schi evident per Beiva. Cun en’otezza da 1770 m s.m. man­tga igl anviern betg la neiv – cuntrari ad otras destinaziuns. La stad seian las temperaturas ampernevlas. Ultra da chegl vegia Beiva cun la Nagiadegn’ota scu vaschigna ena ferma regiun turistica e da chella ins saptga angal profitar, ò detg Ruth Giovanoli. Pigl pour Bruno Salis dovra Beiva aint igl futur urgent abitaziuns per persunal da tgira. Bivians e Bivianas vignan adegna pi vigls, ainten la regiun mantgan centers ed abitaziuns per seniors/as. Uscheia vegian chels e chellas strousch en’otra schelta tgi da passantar lour seira dalla veta ainten las atgnas quatter pareis. Gruppa da project – avigneir turistic Beiva Manadras e manader da project Cumegn Surses svilup digl li: Linda Netzer Manader da project extern: Patric Collet Manadra da project externa: Brigitte Küng Team central digl project Pro Beiva: Luzi Giovanoli Beiva Runals SA: Fridolin Vögeli Hotels e gastronomia: Martina Lanz Parc Ela: Veronika Widmann Turissem Savognin Beiva Alvra:Tanja Amacher Cumegn Surses: Adrian Ballat En li per veiver, abitar e far vacanzas Scu sa preschainta Beiva scu li turistic an varsaquants onns? Gist chegl è stada la dumonda, dalla quala purtaders digl turissem e persungas externas èn sa fatschentadas igl davos onn. Var 100 persungas èn alloura sa radunadas venderde passo ainten la sala polivalenta da Beiva per tadlar agls amprems resultats. Igl facit: Beiva duess davantar anc daple en li per veiver, abitar e per far vacanzas ed i detta numnadamaintg quatter camps tgi savessan aveir la pi gronda influenza sen en svilup turistic positiv digl li: spazi d’abitar per indigens ed ampluias, letgs tgods durant igl antier onn, rinforzar igl turissem da stad e las aventuras da stad e migliurar la collaboraziun tranter igls purtaders digl turissem. Ossa duess scumanzar la fasa da realisaziun digls resultats. Chinta cun ena bunga collaboraziun cun Beiva: Veronika Widmann, la manadra digl Parc Ela. Stat cumplettamaintg davos las soluziuns: Tanja Amacher, la directoura turistica da Surses. Luzi Giovanoli, el ò angraz­tgea an nom dalla Pro Beiva agl cumegn, a giasts ed indigens ed a tots chels tg’èn stos pronts da collaborar. Davos igl project stat er Daniel Wasescha, igl ­mastral digl cumegn ­da Surses. Patric Collet ò mano scu manader da project tras la seira d’infurmaziun. Beiva duess sa sviluppar turisticamaintg ainten igls proxims onns.

Siva da sia terza staschung ainten la coppa mundiala pò igl skiunz surmiran Livio Simonet vurdar anavos sen sia miglra prestaziun ainten sia carriera. E tuttegna, sia fegnameira persunala n’ò el per pac betg contanschia. Aint igl discurs cun la FMR ò Livio Simonet discurria davart chellas fegnameiras, sia blessura tg’impedescha da sa participar agls campiunadis svizzers a tgesa e pertge tg’el sa sviluppa gugent ainten la sumbreiva digls oters. «Ins so, schi Odermatt fiss betg, alloura ins fiss mintga cursa ena posiziun pi anavant», dei Livio Simonet (25) cun en reir. Igl skiunz surmiran parta numnadamaintg ainten la disciplina da parada digl migler skiunz dalla staschung tg’è eida a fegn dumengia cun igl final dalla coppa mundiala a Saalbach. Per Livio Simonet è la staschung gio a fegn siva da mez mars. Per l’egna n’è el cun rang 34 aint igl slalom gigant betg sa qualifitgia pigl final a Saalbach, per l’otra ò ena blessura agl pe impedia da sa participar allas davosas cursas dalla coppa europeica. «Pac senn dad eir a Parpan» «Actualmaintg sunga gist a tgesa, sung egna u dus emdas occupo cun tgossas tgi vignan durant la staschung magari alla curta, de da skis e termins cun sponsouras, intervistas cun medias u en de communabel cugl fanclub», dei igl skiunz tg’è sto chesta staschung nov gedas alla partenza ainten la coppa mundiala e tschintg gedas ainten la coppa europeica. Parallelamaintg on li a Lai – quasi allas spondas da sia unfanza ed igls trenamaints cugl Club da skis Lai-Valbella – igls campiunadis svizzers digl ski alpin (varda box). La blessura agl pe impedescha sia participaziun. «Ia sung crudo eneda ve America, navot nosch. Siva en sagond sfratg segl pe durant en trenamaint na reiva pero simplamaintg betg ple aint igl calzer. Gl’è pero rot navot, simplamaintg scunflo.» I faschess pia «pac senn dad eir a Parpan». Ed er schi sia absenza agls campiunadis svizzers n’influenzeschan betg sia carriera, discorra el cun en po malancuneia tgi fiss bagn sto bel da parteir a tgesa, an preschien­tscha da famiglia, ameis ed igl club da skis. «Chegl è uscheia, i savagn betg midar», dei el cun calma. Betg contanschia fegnameira Igl è chella calma tgi accumpo­gna Livio Simonet durant igl antier discurs cun la redactoura. Uscheia er, schi vo pigl sies 34avel rang tar sia unica disciplina digl slalom gigant ainten la coppa mundiala. «Cuntaint na sunga ansasez betg. La fegnameira fiss stada d’esser aglmanc top 30. Igl n’è betg gartagea e chegl dattigl.» E tuttegna, sen sia terza staschung ainten la coppa mundiala varda igl om da Casti anavos positivamaintg. «Ia va musso bungas prestaziuns.» El sa referescha agls sies treis resultats tranter igls miglers 25 ed igl sies migler resultat da sia carriera: en 14avel plaz a Tahoe/America. «Igl ò musso, tg’ia sung abel e tg’igl è ena fegnameira per la proxima staschung dad esser regularmaintg tranter igls top 15 u anc migler top 10.» Pinavant pero er da contanscher igls top 25 ainten la valetaziun digl slalom gigant – tge tg’è premissa per pudeir sa participar agl final dalla coppa mundiala. Concurrenza è gronda pero er nizevla «La gliout dumonda chegl adegna puspe», dei Livio Simonet. Numnadamaintg, schi el sa participescha an futur er an otras disciplinas, ultra digl slalom gigant. «Chegl è adegna puspe en tema, fò pero pir alloura senn, sch’ia sung fix aint igls top 30 digl slalom gigant.» El spera, tgi detta forsa eneda anc en plaz da partenza aint igl super-G. I dat pero anc en oter problem: «La Svizra ò schi blers e bungs skiunzs tgi las disciplinas èn ple u manc plagnas. Ia fiss anc egn daple tgi ò da spitgier.» Igls bungs skiunzs – gist er ainten sia disciplina digl slalom gigant – seian dantant er en avantatg. «Nous savagn amprender schi bler da skiunzs scu Odermatt, Meillard u Tumler. Er siva igl amprem percurs pudagnsa dumandar els scu tg’els on fatg, tge tgi funcziunescha e tge betg. Els n’èn betg angal inspiraziun, mabagn collegas tgi geidan a nous tots da davantar miglers skiunzs.» Daple suglegl En ulteriour «collega» è er sies frar, Sandro Simonet tgi parta dantant ainten la disciplina slalom (varda artetgel dretg). «Ia sung per franc ainten la sia sumbreiva, vei chegl pero positiv: uscheia vaia igl mies pôss e sa ma sviluppar anavant», veva detg Livio Simonet a caschung d’ena intervista cun la FMR igl december 2021. Oz è chegl oter: igl frar pitschen – Livio – ò survagnia daple «suglegl». «Igl focus da famiglia era chesta staschung forsa daple sen me, pi bod erigl oter. Scu detg, ia va pudia ma sviluppar ainten la sia sumbreiva. Pero, sa mido n’è betg bler, ossa sunga halt ainten la sumbreiva da Marco Odermatt e sa ma sviluppar lò.» El renda attent, tgi el e sies frar seian darar agl madem li e possan uscheia er betg dar grond sustign l’egn l’oter. «El ò da far sia staschung, ia la mia, chegl è igl business.» An vista agl program da stad dei Livio Simonet cun en reir tg’el spera da pudeir eir a l’egn u l’oter festival e galdeir er en tant igl taimp liber cun eir cun töf e far vacanzas. Igl plan da stad seia dantant anc mecta avert. Sies trenader cala, uscheia tgi detta lò ena midada. «Siva las vacanzas igl matg vurdainsa anavant», dei el optimistic. Campiunadis svizzers a Lai e Tavo Igls miglers skiunzs e las miglras skiunzas cumbattan agls campiunadis svizzers per igl tetel digl campiun svizzer resp. la campiunessa svizra ainten las quatter disciplinas slalom, slalom gigant, super-G e cursa rapida. Chels campiunadis on li chest onn a Lai e Tavo. A Lai resp. sen la pista Silvano Beltrametti a Parpan on li igls campiunadis ainten las discplinas tecnicas. Agl our dalla pista pon chellas cursas neir persequitadas gratuitamaintg. En’emda pi tard on alloura li igls campiunadis ainten las disciplinas spertas a Tavo. Tenor communicaziun allas medias sa participeschan er atletas ed atlets d’elita scu Michelle Gisin, Loïc Meillard, Daniel Yule, Gilles ­Roulin, Camille Rast, Marc ­Rochat u Thomas Tumler. Program Lai/Parpan marde, 26-03-2024slalom gigant omens(8.00 & 11.30) slalom donnas(10.00 & 13.00) mesemda, 27-03-2024slalom gigant donnas(8.00 & 11.30) slalom omens(9.30 & 12.45) Tavo gievgia, 4-04-24cursa rapida donnas (9.30)cursa rapida omens (11.30) sonda, 06-04-24 super-G donnas (9.30),super-G omens (11.30) Igls Simonets e lour cumbat tranter las portas Chest marde e mesemda sa maseiran anc enqualtgi atletas ed atlets – er d’elita – agls campiunadis svizzers a Parpan. Er alla partenza vign ad esser Sandro Simonet (28), igl skiunz surmiran. En bung resultat a tgesa fiss – cunzont ord vista mentala – en radi da suglegl. La sia staschung ainten la coppa mundiala e coppa europeica n’è numnadamaintg betg gartageda, uscheia tg’el stò chintar tgi Swiss Ski igl relascha or digl team. Igl sies optimissem nunstanclantevel e sia persvasiun dad esser en bung skiunz igl mutiveschan pero da cuntinuar. La miglra staschung da sia carriera ò gia perancunter igl frar Livio Simonet (25). Er schi el n’è «ansasez betg cuntaint» cugl sies 34avel rang final ainten la disciplina digl slalom gigant. El na vign betg ad esser alla partenza a Parpan causa d’ena blessura agl pe. (fmr/sab) Cun sies 14avel rang ainten la ­disciplina slalom gigant an America ò Livio Simonet contanschia chesta staschung igl migler resultat da sia carriera. Actualmaintg parta Livio Simonet angal ainten la disciplina slalom gigant (foto). El spera dantant, tgi detta forsa eneda en plaz da partenza aint igl super-G. Foto mad Actualmaintg parta Livio Simonet angal ainten la disciplina slalom gigant (foto). El spera dantant, tgi detta forsa eneda en plaz da partenza aint igl super-G. Foto mad Actualmaintg parta Livio Simonet angal ainten la disciplina slalom gigant (foto). El spera dantant, tgi detta forsa eneda en plaz da partenza aint igl super-G. Foto mad

La pi schleta staschung dalla carriera: chegl è igl facit digl skiunz surmiran Sandro Simonet (28) siva digl anviern 2023/24. Tuttegna è el persvadia tg’el saptga eir fitg bagn cun skis. Ed er sch’el ò da chintar tgi Swiss Ski igl relascha or digl team less Sandro Simonet cuntinuar an mintga cass e turnar alla testa dalla coppa mundiala. «Ia sung anc adegna persvadia tg’ia saptga eir fitg bagn cun skis, ma participar alla coppa mundiala e gudagner cursas», dei Sandro ­Simonet. Igl skiunz uriund da Casti tgi abitescha a Cunter giuditgescha siva dad onns mintgamai alla fegn dalla staschung, sch’el è anc persvadia da cumbatter tranter las portas digl slalom cun igls miglers digl mond u betg. Igl aton la furma dalla veta Igls resultats dalla staschung 2023/24 èn numnadamaintg consternonts. Quatter cursas ainten la coppa mundiala: dus gedas è el crudo or aint igl amprem percurs, dus gedas n’è el betg sa qualifitgia pigl sagond percurs. Ed er ainten la coppa europeica noua tg’el è sto nov gedas alla partenza è en setavel rang sies migler resultat. «Igl è sto la pi schleta staschung dalla mia carriera, ia sung ansomma betg cuntaint, igl è gartagea pac, atgnamaintg navot», teira igl skiunz da 28 onns bilantscha. Muments, noua tg’el vegia magari er mess an dumonda la sia carriera. Antschet ò la staschung numnadamaintg tot oter: «Ia veva igl aton durant la preparaziun per la staschung la furma dalla mia veta, scu anc mai. Pacs deis avant l’amprema cursa a Gurgl è chegl sa mido. D’en de sen l’oter vaia betg ple savia er cun skis.» Ena furma, tg’è rastada per l’antiera staschung. Vurdond anavos sen las staschungs passadas era igl «pro­blem» mintgamai suandont: Fermas prestaziuns aint igls trenamaints, pero da mussar chellas prestaziuns ainten las cursas na gartageva savens betg. «Chest onn vaia musso ainten las cursas ple u manc igl madem scu aint igls trenamaints. Chegl è la gronda midada chesta staschung ed er grev da tgapeir. Chegl procura per anc daple malsiertad.» El seia numnadamaintg chesta staschung mai ia sen igl nivel digls onns passos, malgro la buna furma igl aton. Scumanzo cun hipnosa Noua tgi igl «sbagl» è, chella dumonda na so Sandro Simonet anc betg rasponder. «Chegl è grev ainten ena tala situaziun. Differents factours scu igl material, la cundiziun u igl mental ins pò midar, schi funcziunescha betg. Igl era pero en setting tgi funcziunava atgnamaintg perfetg igl aton.» Durant l’antiera staschung vegia el catto bung sustign an fami­glia scu er da trenaders e sies coach mental. Ed er las decisiuns da sa participar – cunzont la sagonda mesadad dalla staschung – veapi savens alla coppa europeica an pe dalla coppa mundiala seian stadas decisiuns tg’el vegia piglia ansemen cun Swiss Ski. Numnadamaintg: Tge fò daple senn? E Sandro Simonet ò anc ampruo ensatge nov: hipnosa. «Ins lavoura cun la subschientscha, an stadi da trance ins pò analisar, implementar tschertas tgossas e programmar.» Ena maseira tgi mossa pitschens effects, pero tgi vign tenor igl skiunz pir a mussar a lunga vista, schi porta ensatge u betg. Betg contanschia selecziun Pero betg angal las dumondas dalla furma e sies return ainten la coppa mundiala vignan a fatschentar Sandro Simonet chesta stad. «Cun igls mies resultats na vaia betg contanschia chest onn las selecziuns per Swiss Ski, uscheia tg’ia suppon da betg ple esser part digl team per la proxima staschung.» Ena decisiun anc pendenta tgi fiss bagn ena midada, tg’impediss pero betg sia participaziun allas cursas. Pero el stuess organisar tot sez: trenaders, hotels, viadis – tge tgi monta er ena sfeida finanziala. «Igl è cler tg’ia cuntinuesch. Ia vei chegl er betg schi negativ. I daro ena gronda midada, pero forsa ègl gist chegl tg’ia dovr.» Sandro Simonet renda attent a sies frar Livio Simonet (varda artetgel sanester). «Ia sung ossa ainten chella situaziun tgi el era avant en pêr onns cura tg’el è crudo or tar Swiss Ski e turno anavos. Da vaseir scu tgi el è turno e scu tg’è tot ia se, chels stupents resultats da chest onn, chegl mutivescha.» Otras disciplinas nign tema Er en tant mutivaziun dat igl sies migler resultat aint igl slalom dalla coppa mundiala la fegn schaner 2021 a Chamonix: en terz plaz. «Per tgossas scu chegl ins vo cun skis, en de fitg emoziunal tgi resta an memorgia, chegl malgro en schlet amprem percurs. Pero i mossa, sch’ia sung abel da mussar dus percurs igl mies nivel, alloura saia gudagner cursas.» Ègl forsa er gist la disciplina slalom cun dus percurs ena disciplina «malangraztgevla»? Sandro ­Simonet refusescha: «Performar 100 % stost er ainten ena cursa rapida, lò ast pero angal ena schanza, aint igl slalom ast dus.» Midar disciplina, forsa perfign sa participar eneda a cursas rapidas – ena fegnameira anc avant en pêr onns – ò Sandro Simonet dantant mess ad acta. «Ia vess d’antschever da nolla, e la concurrenza – angal schon an Svizra – è fitg gronda.» Davantar campiun é egnameira En pitschen radi da speranza ègl do dumengia passada a Malbun, noua tg’el ò gudagnea igl slalom tigls campiunadis digl Principadi a Liechtenstein. Ed en ulteriour radi pudess suandar chesta mesemda a Parpan, igl sies li da trenamaint da pi bod cugl sies Club da skis Lai-Valbella. Lò on li igls campiunadis svizzers, noua tgi Sandro Simonet vign a sa participar aint igl slalom (varda box). «Ia ma legr. Ia sung anc mai davanto campiun svizzer, chegl fiss schon anc ena fegnameira. En bung resultat mutivess, er schi na midess per la selecziun per Swiss Ski navot.» Campiunadis svizzers a Lai e Tavo Igls miglers skiunzs e las miglras skiunzas cumbattan agls campiunadis svizzers per igl tetel digl campiun svizzer resp. la campiunessa svizra ainten las quatter disciplinas slalom, slalom gigant, super-G e cursa rapida. Chels campiunadis on li chest onn a Lai e Tavo. A Lai resp. sen la pista Silvano Beltrametti a Parpan on li igls campiunadis ainten las discplinas tecnicas. Agl our dalla pista pon chellas cursas neir persequitadas gratuitamaintg. En’emda pi tard on alloura li igls campiunadis ainten las disciplinas spertas a Tavo. Tenor communicaziun allas medias sa participeschan er atletas ed atlets d’elita scu Michelle Gisin, Loïc Meillard, Daniel Yule, Gilles ­Roulin, Camille Rast, Marc ­Rochat u Thomas Tumler. Program Lai/Parpan marde, 26-03-2024slalom gigant omens(8.00 & 11.30) slalom donnas(10.00 & 13.00) mesemda, 27-03-2024slalom gigant donnas(8.00 & 11.30) slalom omens(9.30 & 12.45) Tavo gievgia, 4-04-24cursa rapida donnas (9.30)cursa rapida omens (11.30) sonda, 06-04-24 super-G donnas (9.30),super-G omens (11.30) Sandro Simonet è anc adegna persvadia tg’el saptga eir fitg bagn cun skis, sa participar alla coppa mundiala e gudagner cursas. Sandro Simonet è anc adegna persvadia tg’el saptga eir fitg bagn cun skis, sa participar alla coppa mundiala e gudagner cursas. Sandro Simonet è anc adegna persvadia tg’el saptga eir fitg bagn cun skis, sa participar alla coppa mundiala e gudagner cursas. An futur stuaro el prubablamaintg eir sulet sia via – sainza igl team da Swiss Ski. Sandro Simonet è pero mutivo da cuntinuar cun sia carriera da skis. Igls Simonets e lour cumbat tranter las portas Chest marde e mesemda sa maseiran anc enqualtgi atletas ed atlets – er d’elita – agls campiunadis svizzers a Parpan. Er alla partenza vign ad esser Sandro Simonet (28), igl skiunz surmiran. En bung resultat a tgesa fiss – cunzont ord vista mentala – en radi da suglegl. La sia staschung ainten la coppa mundiala e coppa europeica n’è numnadamaintg betg gartageda, uscheia tg’el stò chintar tgi Swiss Ski igl relascha or digl team. Igl sies optimissem nunstanclantevel e sia persvasiun dad esser en bung skiunz igl mutiveschan pero da cuntinuar. La miglra staschung da sia carriera ò gia perancunter igl frar Livio Simonet (25). Er schi el n’è «ansasez betg cuntaint» cugl sies 34avel rang final ainten la disciplina digl slalom gigant. El na vign betg ad esser alla partenza a Parpan causa d’ena blessura agl pe. (fmr/sab)

Igl è sto avant ples decennis. Igl telecumando am ò proponia ena emissiun da lungatg portughes. Igl è ia per novitads dalla Brasilia. Igl lungatg è sto da caracter uffizial-standardiso. Ed ia sung dalunga sto sursto: la gronda part digls cuntigns è stada bagn tgapibla e la melodia sumigliva ensacu agl noss rumantsch. Tottanegna cumpara mies bab. El am ò dalunga dumando, schi sa tracta cò forsa d’en ulteriour dialect rumantsch. Chella scena davant la televisiun am è neida pertscherta igl davos taimp gist dus gedas. A Nyon, siva d’ena tura per lung digl Lac Léman, metta pe aint igl «Restaurant-Pizzeria La Puccia». Igl mies vaschign ve dalla meisa dasperas fò ena baterlada cugl camerier. An portughes. Els baitan en po alla svelta, uscheia tg’ia tgapesch angal en tant. Ensatge pi tard vigna an contact cugl vaschign. Nous decidagn da discorrer plang. El portughes, ia rumantsch. Ed i funcziunescha dètg bagn. Igl Portughes loda surmaseira la Brasilia, noua tg’el vegia abito en pêr onns. Igl pievel brasilian vegia an general ena tenuta pi optimistica tgi nous an Europa. Igl pi grond «spetáculo», igl «carneval», vign er tratg a strada. I seia lescha nunscretga tgi mintga Brasiliana, mintga Brasilian duess sa participar mintg’onn aglmanc en de agl evenimaint gigantesc. Chegl para igl camerier er d’aveir santia. El s’avischigna e rachinta dalunga dallas sias experientschas fatgas: «Er ia va vivia igl carneval brasilian egn tar egn e vess savia maridar aglmanc dus gedas.» A Bellinzona, a caschung d’ena tura a pe an direcziun Isone, è do an îgl en’ovra portughesa-tudestga ainten ena cabina telefonica, amplaneida cun codeschs. «Primeiras Leituras – Erste portughiesische Lesestücke», tgesa editoura dtv. Igl è ena amprema lectura, adattada per s’avischinar agl noss lungatg neolategn paranto. E voilà: betg darar antopa pleds identics cugl surmiran: mar, ervas, temporal, salvar, ondas, preoccupada, seis, perder, cantava, conquistar, render, tendas, declarar, contemplava, modesta, imaginar, interrogar etc. L’istorgigna an quatter strofas da Luísa Ducla Soares cugl tetel «Se …» (Schi …) lessa anc menziunar. Cò sa semgia ensatgi dad en auto (carro), pi tard dad ena bartga (barco) ed alla fegn dad en aviun (avião). Cun chels meds da transport less ensatgi vurdar igl mond. La quarta strofa sa cloma: «Tens duas pernas e ainda não conheces a gente da tua rua – Te ast dus tgommas e te na canoschas mianc la gliout dalla tia veia.» Linard Candreia, scolast pensiunà e deputà dal chantun Basilea champagna, ha chattà in nov passatemp. El fa giradas tras la Svizra e metta ina u l’autra experientscha sin palpiri. Linard Candreia

Siva digl schaner 2024 dattigl an Surses ena nova purscheida: igl Happy Lab. I sa tracta d’ena purscheida tgi Bianca Bergamin e Madeleine Lienhard on iniziia. Igl intent è da radunar la gliout dalla val per discutar davart temas dalla sanadad, corp ed olma e per trer a nez e barattar experientschas e saveida. «Nous lagn aveir plascheir ansemen», rasponda Madeleine Lienhard (56) alla dumonda, pertge igl nom Happy Lab. Igl è ena purscheida tg’ella ò iniziia igls davos meis ansemen cun Bianca Bergamin (34). Cun lour Happy Lab lessan las dus donnas da Savognin porscher ena sort labor (lab), noua tgi carstgangs da tottas vigliadetnas e schlattagnas pon neir ansemen ed amprender l’egn da l’oter, perscrutar, experimentar, scuvreir sasez an barat cun oters. «Igl è ena cuminanza noua tgi nous purtagn ansemen carstgangs e blera saveida. Atgnamaintg ègl en li da furmaziun per carschias, ins amprenda dallas experientschas digls oters», uscheia las dus donnas. Pigl mument consista igl Happy Lab da rundas da discussiun – ena meisa radonda – tg’ò li eneda agl meis e seminaris. Omens fissan er bagnnias Venderde sivamezde, las 17.15: Seis donnas tschaintan ve dalla meisa da lenn ainten la buteia «Wildflowers» a Savognin tgi porscha sper las flours er ena pitschna steiva da café. Igl tema da discussiun resp. tema da chella runda: stema da sasez. Igl è la sagonda geda tgi chella runda ò li, mintg’eda cun en oter tema. Las donnas alla meisa rachintan da lour experientscha, tgapientscha, filosofeschan tge tgi «stema» e «sasez» monta per ellas. «Mintgigna pò contribueir e purtar aint igls sies partratgs», dei Bianca Bergamin. Tge tgi dat an îgl: la runda da discussiun consista angal da donnas. Pertge? Madeleine Lienhard, uriunda dalla Part Soura Turitgesa e tg’ò experientscha scu coach mental daclera: «Omens èn an mintga cass er bagnnias. Pero er ainten la mia lavour d’assistenza e tgira vaia constato tg’igls omens ston simplamaintg far anc en pi grond sforz, donnas èn pi avertas per da chels temas scu p. ex. cattar l’atgna forza.» E tuttegna: «Igl Happy Lab è per tots. Nign igl dovra, i vo er sainza Happy Lab, pero igl è ena pussebladad per cattar recepts per ena veta ventirevla.» Ena plattafurma per curs Igl prancepi dallas rundas da discussiun è fitg simpel: mintgign pò sa participar, s’annunztgier n’è betg necessari ed i costa navot. «I na vo betg persiva da profitar u gudagner daners, nous faschagn chegl an amprema lengia per nous. Nous lagn crear en li, noua tgi carstgangs survignan ageid dad eir lour atgna veia. I duess pero er esser ena cuminanza per schlarger la sia reit, scu per exaimpel igl ansolver digls mastirants. Bleras – gist donnas – èn sulettas cun lour saveida e dungs, seia chegl massaschas etc., ed ellas on fadeia da sa mussar u porscher chels dungs, igl Happy Lab fò chegl per ellas», accentueschan las dus donnas aint igl discurs siva dalla runda da discussiun. Vot deir: Sper las rundas da discussiun è igl Happy Lab ena sort plattafurma noua tgi persungas pon porscher curs u seminaris tar temas specifics. Igl amprem fiss sto planiso chest meis – «Neir ainten l’atgna forza». Sper Madeleine Lienhard fiss igl curs nia mano dad Yvonne Carisch, mentoura da muvimaint. El è pero nia annullo causa da mengia pacas annunztgas. An cumparegliaziun cun las rundas da discussiun costan igls seminaris. «En curs procura per costs, chegl è cler. Nous n’interessescha betg la commerzialisaziun, chegl fò per exaimpel igl turissem. I vo pigl esser carstgang», uscheia Madeleine Lienhard. Ed ella manegia: «I fiss ansasez bel, sch’igls curs na custessan navot e participantas e participants purschessan alloura er en curs.» Da Happy Camping anfignen Happy Dating Per lour Happy Lab èn Bianca Bergamin e Madeleine Lienhard fitg mutivadas: «Igl è d’anturn blera saveida ainten chella vallada, pero igl n’è betg public. Chegl lagn nous midar.» Bianca Bergamin tg’è carscheida se a Cunter fò igl exaimpel dalla saveida per ierts ed ervas. «Mia tatta ò gia ena gronda saveida, ia era mengia pitschna per amprender e surpiglier.» Tala saveida pò damai eir a perder. L’ideia digl Happy Lab è damai da radunar la gliout dalla val e discutar, pero er da trer a nez las experientschas e la saveida da tot chella gliout, chegl davart tot igls differents temas – temas persunals, da sanadad, corp, olma e spiert. Anc è igl Happy Lab all’antschatta. «Ena cuminanza ò da crescher», dei Bianca Bergamin. La dumonda tge tg’ella lavoura rasponda ella cun: «Actualmaintg fatsch ia Happy Lab». Cunzont ella organisescha, promova, administrescha igl Happy Lab. Madeleine Lienhard sustigna cun la sia saveida. Ideias on las dus donnas varsaquantas. «Per exaimpel Happy Camping u Happy Dating, ena sort amprems dates per singles. Tot è pussebel», dei Bianca Bergamin. Bianca Bergamin (san.) e Madeleine Lienhard alla meisa radonda aint igl café «Wildflowers» a Savognin. Eneda agl meis porschan ellas rundas da discussiun – ena meisa radonda.

Hobis n’ò Victoria Spinas (54) betg. Star «se Flex» e vurdar pigls sies 78 animals è la passiun dalla donna tgi veiva siva da 25 onns tot onn sen l’Alp Flex sur Sur. La FMR ò ranto las pels ed ò fatg ena viseta alla poura sen var 2000 m s.m. Lò ò l’anterioura vagabunda do invista aint igl sies mintgade magari solitari tranter animals e spalar neiv. I boffa. Sbischem catscha sur la planeira. Angal igls fastezs d’ena schliesa a motor (la «palousa») sen la veia da neiv dattan perdetga tgi stò dar cò veta umana. «Schi boffa la beischa e catscha aint neiv alloura sast tgi te ast da rumager cò. Siva ast da rumager chive tar las vatgas, sast betg scu rivar a tgesa, forsa stast pandia cun la palousa. Chegl èn magari muments grevs», dei Victoria Spinas. La donna da 54 onns veiva sen bung 2000 m s.m. Ella è egna da diesch abitantas stablas sen l’Alp Flex sur Sur. «Sainza animals gessigl betg» Tga d’Meir/Alp Flex, 13.00 – pôssa da mezde: Victoria Spinas tschainta cun en té neir ainten la sia tgadafi alla meisa da lenn. Ena stanza drizzada aint cun tot chegl tg’ins dovra: ena gleisch (electrica), ena pegna, ena platta per cuschinar, ena porta tgi magna sen terrassa ed ena stgella tgi magna segl plang soura ainten la tgombra da durmeir. La vistgadeira ed igls mangs da Victoria Spinas dattan perdetga dalla lavour deira dallas davosas set ouras. «Las seis metta fimpegna, pavl igls giats ed alloura vigna tigls animals: igls tgavals, igls canigns, las gaglignas, las andas, las ocas, igls pivungs, las vatgas.» En ritmus tgi sa repeta allas 16.00, chegl siva d’aveir rumagea neiv ed en giantar cun sia sora tgi abitescha dasperas. «Avant las set e mesa, las otg vaia mai fitto.» Malgro igls deis strantgs tgi sa repetan de per de – igls îgls da Victoria Spinas targleischan digl plascheir, sch’ella rachinta digls sies 78 animals. «Er sch’els dattan la gronda lavour cun la neiv, pero sainza animals, na! Alloura strubessa tras», dei la poura passiunada. «Sch’ia vess da decider tranter Flex sainz’animals dad en mang ni betg Flex, ma cun animals, alloura ma decidessa prubabel alla fegn pigls animals», dei la donna tg’è sa decideida avant 25 onns da turnar tar las sias rieischs «se Flex». En po solitaria Deis scu oz, tgi «boffa la beischa» dumondan ella e sia sora magari l’egna l’otra: «Lessast star giu Sur? Na!», dei ella cun en reir. I seia en oter mond. «Te ast daple aria. Pero te ast forsa dad esser en zichel solitaria.» Ed è ella solitaria? «Voll!», schloppigl or dalla bucca rienta. «Ia va gugent carstgangs anturn me, va savens viseta. La cuminanza d’ena vischnanca mantgainta betg enorm, pero ma legr da vaseir ensatgi, sch’ia vign giun vischnanca. Forsa eneda sch’ia sung viglia ed i vo betg ple, stoia tuttegna eir giu la val», dei ella cun reir. I detta tuttegna chi e lò occasiuns scu p. ex. cumischungs tgi la «sforzan» dad eir a val: «Gist ossa stoia alloura eir tigl daintist, chegl è ensatge enorm (rei). Chi e lò, schi te vast sur veia ve painsast, ossa dò adatg e schiglio ist sot en auto.» Adegna savia, noua tgi las rieischs èn Nascheida è Victoria Spinas d’anviern, igl schaner 1970. «Chegl è schon sto fitg schlet, chegl è igl mender meis tgi te sast neir segl mond.» La sia unfanza ò ella passanto da stad se Flex, d’anviern giu Sur. Siva digl amprendissadi a Coira scu gramofona («ia va vandia musica»), ò ella passanto igls onns anfignen 29 tranter Sur, Paris, Brasilia e Grecia, ò luvro sen farms, gido a biagier tgesas. «Lò era propa ena vagabunda. Schi te vast cun en poign naivitad, schi te painsast mai ensatge nosch capeta er navot nosch. Sast, ia era propi ‹das Landei›, ena catastrofa.» Igl è sto en mument decisiv ainten la veta da Victoria Spinas cura tg’ella è neida an speranza cun 29 onns: «Ia va adegna savia noua tgi las mias rieischs èn e chegl vaia er lia dar agls mies dus unfants.» Ed uscheia è ella scasada se Flex, noua tg’ella ò tratg se igl mat e la matta e noua tg’ella passainta igl antier onn, cun enqualtgi excepziun scu dus u treis deis «vacanzas» aint igl Tessin. «Ia va mianc ple dad eir or aint igl mond, igl mond vign tar me.» Ella rachinta digls «Argentiners», digls «Neuseeländers», igls «Schweds» – gliout tg’ella ò amprandia a canoscher se Flex. Nigns hobis «Ia va nigns hobis. Esser cò cugls mies animals è igl mies mond, fatsch angal chegl ord passiun.» E la seirasontga seia ella savens «stancla morta», magari varda ella anc en film, ligia en codesch. Pero: da persequitar igls gronds conflicts segl mond desista ella ossa. «Ia durmiva betg ple.» Schi resta alloura tuttegna en po taimp liber dat ella «enorm gugent» a tgertas ed observa «enorm gugent» animals. «Ia va ossa schon dus onns contact cun ena golp, ella vign, ia discor cun ella, ella sa tschainta, ensatge enorm. Ed i dat navot pi bel se cò d’anviern tgi las steilas la seira. Schi te ast betg plascheir dalla pitschna roba, ast er betg plascheir ve digl grond.» Project social scu visiun Plascheir vess Victoria Spinas er da s’angascher per en project social: «Ia pigless se enorm gugent dus persungas, da chels tg’on betg gia cletg ainten la veta. Chegl fiss la mia visiun, ensatge social sper igl bagn puril.» Sper igl sies bagn puril è Victoria Spinas da stad er guida da viandar, venda tés, talbets e sirup. Igl è igl taimp, sen igl qual ella sa legra ed angal schon la sia fatscha rienta tradescha, quant fitg tg’ella sa legra sen la premaveira. «Chel mument tgi tot è an muvimaint, utschels, ranglas, muntanelas, chegl è per me igl pi bel tgi dat.» Chegl dei Victoria Spinas ainten sia tgadafi, dantant tgi dafora beischigl anc adegna, sen l’Alp Flex sen 2000 m s.m. Treis dumondas or dalla veta Tge è sto en mument-clav ainten la Vossa veta? Victoria Spinas: Chegl ò da far angal cun veta e mort. Cura tgi ensatgi è naschia u mort, vot deir igls mies dus unfants u cura tg’ia va pers ensatgi tg’ia va gia gugent, scu per exaimpel mies frar tgi è mort cun 17 onns ed ia veva 15 onns. Tge è igl Voss pi grond chito? Persunalmaintg igl uigl. Ia stuess biagier en uigl, noua tgi tot igls mies animals on plaz. Scu tg’ia fatsch ossa cun dus lis ègl mengia blera lavour. Igl è pero ena gronda sfeida finanziala. Ed an general am fò igl antier sistem chitos, surtot igl clima e la politica. Sch’ia pains anavos, igls onns 1980 eran da chels alla testa tg’ins pansava tgi detta ena midada. Sch’ins varda tge tg’è ossa alla testa, en pêr omens vigls tgi decidan da tantas vetas, alloura fatscha betg chitos per me, ia va gia ena bela veta e schi vess da mureir fissigl uscheia. Pero igls noss giovens, mies unfants, ia fatsch chitos tge tg’igls spetga anc e tge tgi capeta cun els. Igl n’è betg egn tgi vo davantor cun ena bunga visiun. Sen tge Az legrez proximamaintg? La premaveira. (rei) dLa planeira ota sen l’Alp Flex. La veia cugls fastezs dalla «palousa» magna direcziun Tga d’Meir (san.) noua tgi Victoria Spinas abitescha. Ena part digl bagn puril da Victoria Spinas e la sia tgesa (san.). Tga d’Meir sen l’Alp Flex. Victoria Spinas e sia sora èn las unicas persungas tgi veivan cò tot onn, igl rest èn tgesas da vacanzas. Victoria Spinas cun las sias vatgas durant la stad. Igl poz per las ocas ed andas da Victoria Spinas. Sper igls sies dus tgavals posseda Victoria Spinas var 70 ulteriours animals. Sper igls sies dus tgavals posseda Victoria Spinas var 70 ulteriours animals. Sper igls sies dus tgavals posseda Victoria Spinas var 70 ulteriours animals. Victoria Spinas tranter igl parcadi dalla «palousa» e la sia tgesa a Tga d’Meir sen l’Alp Flex. La veia – «igl pass», scu tg’ella la nomna – ò ella da spalar magari savens. Victoria Spinas tranter igl parcadi dalla «palousa» e la sia tgesa a Tga d’Meir sen l’Alp Flex. La veia – «igl pass», scu tg’ella la nomna – ò ella da spalar magari savens. Sper igls sies dus tgavals posseda Victoria Spinas var 70 ulteriours animals.

La notg digls 11 segls 12 da mars 2024 ò en apparat aint igl pastregl dall’ustareia da muntogna Scharmoin aint igl territori da skis da Lai antschet ad arder. Igl fi era sa stido da sulet e nign n’era nia blesso. Tuttegna erigl do bler fem ed igl fulegn veva fatg tals donns tgi las pendicularas da Lai on communitgia tgi l’ustareia stoptga neir sarada per la staschung d’anviern restanta per far las lavours da reparaziun. Tenor ena communicaziun da chesta mesemda ins vegia ossa prioriso chellas lavours uscheia tgi la part sot cun autosarvetsch e las tualettas possan puspe neir davertas a parteir dad oz, gievgia. Las ulteriouras lavours vignan fatgas anfignen tgi la staschung da stad scumainza e perchegl resta igl restorant-grill aint igl plang soura saro anfignen la fegn dalla staschung d’anviern. (cdm/fmr) La part sot digl restorant Scharmoin cun autosarvetsch vign siva d’en barschamaint puspe daverta.

Sen la pista Silvano Beltrametti a Parpan/Lai sa maseiran chest’emda igls skiunzs e las skiunzas alpinas an rom digls campiunadis svizzers. Planiso fiss sto dus deis da cursa, numnadamaintg marde e mesemda. Marde ò alloura gia li scu planiso igl slalom dallas donnas ed igl slalom gigant digls omens. Tar las donnas ò gudagnea Nicole Good avant Aline Hoepli e Lorina Zelger. Tigls omens ò gudagnea cleramaintg Loïc Meillard cun en avantatg da 0,47 secundas sen Gino Caviezel tgi stat a Lai. Terz è davanto igl Austriac Patrick Feuerstein. Igl slalom digls omens ed igls slalom gigant dallas donnas tgi vessan gia dad aveir li la mesemda ins ò gia da spustar causa dall’ora. Dantant tg’igl slalom digls omens – noua tgi er igl Surmiran Sandro Simonet parta – è nia annullo e vign scumanzo da nov oz, gievgia. Las donnas on pudia terminar igl amprem percurs e vignan uscheia a cumbatter oz, gievgia aint igl sagond percurs. Siva igl amprem percurs magna Stefanie Grob avant Selina Egloff (+ 0,04) e Camille Rast (0,08). L’emda proxima on alloura li igls campiunadis svizzers ainten las disciplinas spertas (cursa rapida e super-G) a Tavo. (fmr/sab)

La fegn d’emda passada on gia li a Goms e Realp igls campiunadis svizzers da biatlon e passlung. Igls atlets e las atletas surmiranas on dastgea turnar a tgesa cun enqualtgi medaglia. Pigls campiunadis svizzers da biatlon a Goms on gia li venderde e sonda passada dus ­cursas (sprint e start da massa) an differentas categorias da vigliadetna. Treis medaglias d’ôr Igl sprint igl venderde on Niklas Hartweg e Sebastian Stalder tgi stat ad Alvagni bogn, termino segl sagond e terz rang tigls omens. E tar las donnas turna Aita Gasparin, tgi abitescha a Lantsch, a tgesa cun la medaglia d’ôr. Tar giuventetna 1 tigls omens ò Pablo Baselgia da Lantsch gudagnea igl sprint, ­chegl cun en avantatg da 55 secundas segl sagond. Ad el ègl gartagea da sagettar sainza sbagls. El terminescha la staschung digl ­Biatlon Cup scu sagond. La sonda tigl start da massa è Sebastian Stalder davanto sagond. Niklas Hartweg ò mantganto igl podest scu quart. Tar las donnas ò Aita Gasparin gia da sa cuntantar cugl sagond rang davos Lena Häcki-Gross. Igl venderde ò Silvano Demarmels da Salouf anc stuia sa cuntantar tigl sprint cugl quart plaz. Persiva ò igl biatlet attatgea la sonda ed è davanto amprem tigls juniors aint igl start da massa. Pablo Baselgia ò mantganto per pac igl podest ed è davanto quart. Dus plazs da podest per Chiara Fröhlich Parallelmaintg tar las cursas da biatlon èn s’inscuntros igls passlunghists e las passlunghistas per igls campiunadis svizzers a Realp. Ainten la categoria distanza lunga an tecnica libra è Chiara Fröhlich digl club Bual Lantsch davantada terza tar las donnas sot 18 onns e chegl sur 14 km. Gio igl de avant tigl sprint an skating è ella stada segl podest, scu sagonda. Tar la staffetta èn las dus soras Aita ed Elisa Gasparin davantadas terzas ansemen cun Lydia Hiernickel. E tigls omens ò Sebastian Stalder contanschia ansemen cun Erwan Käser e Martin Jäger igl sagond rang. (fmr/sab) Silvano Demarmels da Salouf ò gudagnea la cursa digls juniors aint igl start da massa agls campiunadis svizzers.