Constituziun federala da la Confederaziun svizra dals 18 d’avrigl 1999 (versiun dals 23 da settember 2018)
Preambel
En num da Dieu il Tutpussant!
Il pievel svizzer ed ils chantuns,
en lur responsabladad envers la creaziun,
cun l’intenziun da renovar la lia, per mantegnair la libertad e la democrazia, l’independenza e la pasch en solidaritad ed avertadad vers il mund,
cun la voluntad da viver lur varietad en l’unitad en toleranza e respect vicendaivel,
conscients da las prestaziuns communablas e da la responsabladad envers las generaziuns futuras,
savend che liber è be quel che dovra sia libertad e che la fermezza dal pievel sa
mesira vi dal bainstar dals flaivels,
sa dattan la sequenta constituziun:1
1. titel Disposiziuns generalas
Art. 1 Confederaziun svizra
Il pievel svizzer ed ils chantuns Turitg, Berna, Lucerna, Uri, Sviz, Sursilvania e Sutsilvania, Glaruna, Zug, Friburg, Soloturn, Basilea-Citad e Basilea-Champagna,
Schaffusa, Appenzell Dadens ed Appenzell Dador, Son Gagl, Grischun, Argovia,
Turgovia, Tessin, Vad, Vallais, Neuchâtel, Genevra e Giura furman la Confederaziun svizra.
AS 1999 2556
1 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 18 d’avr. 1999 (COF dals 18 da dec. 1998,
COCF dals 11 d’avust 1999 – AS 1999 2556; BBl 1997 I 1, 1999 162 5986).
Art. 2 Intent
1 La Confederaziun svizra protegia la libertad ed ils dretgs dal pievel e mantegna
l’independenza e la segirezza dal pajais.
2 Ella promova la prosperitad communabla, il svilup durabel, la coesiun interna e la
varietad culturala dal pajais.
3 Ella procura per in’egualitad da schanzas uschè gronda sco pussaivel tranter las
burgaisas ed ils burgais.
4 Ella s’engascha per il mantegniment durabel da las basas natiralas da la vita e
contribuescha ad in urden internaziunal paschaivel e gist.
Art. 3 Chantuns
Ils chantuns èn suverans, sche lur suveranitad na vegn betg limitada da la Constituziun federala; els exerciteschan tut ils dretgs che n’èn betg attribuids a la Confederaziun.
Art. 4 Linguas naziunalas
Las linguas naziunalas èn il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch.
Art. 5 Princips da l’activitad dal stadi da dretg
1 Il dretg è la basa ed il limit da l’activitad dal stadi.
2 L’activitad dal stadi sto esser en l’interess public ed en proporziun a l’intent.
3 Ils organs dal stadi e las persunas privatas ageschan tenor la buna fai.
4 La Confederaziun ed ils chantuns resguardan il dretg internaziunal.
Art. 5a2 Subsidiaritad
Tar l’attribuziun e tar l’adempliment d’incumbensas dal stadi sto vegnir resguardà il
princip da la subsidiaritad.
Art. 6 Responsabladad individuala e sociala
Mintga persuna porta la responsabladad per sasezza e contribuescha tenor sias pussaivladads ad ademplir las incumbensas en il stadi ed en la societad.
2 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, OCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
2. titel
Dretgs fundamentals, dretgs dals burgais e finamiras socialas
1. chapitel Dretgs fundamentals
Art. 7 Dignitad umana
La dignitad da l’uman è da respectar e da proteger.
Art. 8 Egualitad giuridica
1 Tuts umans èn eguals avant la lescha.
2 Nagin na dastga vegnir discriminà, particularmain betg pervia da l’origin, da la
razza, da la schlattaina, da la vegliadetgna, da la lingua, da la posiziun sociala, da la
persvasiun religiusa, filosofica u politica u pervia d’in impediment corporal, spiertal
u psichic.
3 Um e dunna han ils medems dretgs. La lescha procura per lur egualitad giuridica
ed effectiva, spezialmain en quai che pertutga la famiglia, la scolaziun e la lavur.
Um e dunna han il dretg da la medema paja per ina lavur equivalenta.
4 La lescha prevesa mesiras per eliminar ils dischavantatgs da persunas impedidas.
Art. 9 Protecziun cunter arbitrariadad e mantegniment da la buna fai
Mintga persuna ha il dretg da vegnir tractada dals organs dal stadi senza arbitrariadad e tenor la buna fai.
Art. 10 Dretg da la vita e da la libertad
1 Mintga uman ha il dretg da la vita. La paina da mort è scumandada.
2 Mintga uman ha il dretg da la libertad persunala, particularmain da l’integritad corporala e spiertala e da la libertad da sa mover.
3 La tortura e mintg’autra sort da tractament e chasti crudaivel, inuman u degradant
èn scumandadas.
Art. 11 Protecziun dals uffants e giuvenils
1 Uffants e giuvenils han il dretg d’ina protecziun particulara da lur integritad e d’ina
promoziun da lur svilup.
2 Els fan diever da lur dretgs en il rom da lur capacitad da giuditgar.
Art. 12 Dretg d’agid en situaziuns da basegn
Tgi ch’è en ina situaziun da basegn e n’è betg abel d’avair quità per sasez ha il dretg
da quel agid, quell’assistenza e quels meds ch’èn indispensabels per in’existenza degna d’in uman.
Art. 13 Protecziun da la sfera privata
1 Mintga persuna ha il dretg dal respect da sia vita privata e da famiglia, da sia
abitaziun sco er da sia correspundenza e da ses traffic da posta e da telecommunicaziun.
2 Mintga persuna ha il dretg d’esser protegida cunter l’abus da sias datas persunalas.
Art. 14 Dretg da matrimoni e famiglia
Il dretg da matrimoni e famiglia è garantì.
Art. 15 Libertad da cretta e conscienza
1 La libertad da cretta e conscienza è garantida.
2 Mintga persuna ha il dretg da tscherner libramain sia religiun e sia persvasiun filosofica e da las confessar individualmain u en cuminanza cun auters.
3 Mintga persuna ha il dretg da sa participar ad ina cuminanza religiusa u d’appartegnair ad ina tala e da suandar in’instrucziun religiusa.
4 Nagin na dastga vegnir sfurzà da sa participar ad ina cuminanza religiusa u d’appartegnair ad ina tala, d’ademplir in’acziun religiusa u da suandar ina instrucziun
religiusa.
Art. 16 Libertad d’opiniun e d’infurmaziun
1 La libertad d’opiniun e d’infurmaziun è garantida.
2 Mintga persuna ha il dretg da furmar, d’exprimer e da derasar libramain sia opiniun.
3 Mintga persuna ha il dretg da retschaiver libramain infurmaziuns, da sa procurar
quellas or da funtaunas generalmain accessiblas e da las derasar.
Art. 17 Libertad da las medias
1 La libertad da la pressa, dal radio e da la televisiun sco er d’autras furmas da derasaziun publica da producziuns ed infurmaziuns tras meds da telediffusiun è garantida.
2 La censura è scumandada.
3 Il secret da redacziun è garantì.
Art. 18 Libertad da lingua
La libertad da lingua è garantida.
Art. 19 Dretg d’instrucziun da scola fundamentala
Il dretg d’instrucziun suffizienta e gratuita da scola fundamentala è garantì.
Art. 20 Libertad da la scienza
La libertad da l’instrucziun e perscrutaziun scientifica è garantida.
Art. 21 Libertad da l’art
La libertad da l’art è garantida.
Art. 22 Libertad da reuniun
1 La libertad da reuniun è garantida.
2 Mintga persuna ha il dretg d’organisar radunanzas, da prender part a radunanzas u
da star davent da talas.
Art. 23 Libertad d’associaziun
1 La libertad d’associaziun è garantida.
2 Mintga persuna ha il dretg da furmar associaziuns, da sa participar u d’appartegnair
a talas u da far part da las activitads d’associaziuns.
3 Nagin na dastga vegnir sfurzà da sa participar u d’appartegnair ad in’associaziun.
Art. 24 Libertad da domicil
1 Svizras e Svizzers han il dretg da sa domiciliar en tge lieu dal pajais ch’els vulan.
2 Els han il dretg d’abandunar la Svizra u da returnar en Svizra.
Art. 25 Protecziun cunter l’expulsiun, l’extradiziun ed il repatriament
1 Svizras e Svizzers na dastgan betg vegnir expulsads da la Svizra; els dastgan vegnir extradids ad in’autoritad estra be cun lur consentiment.
2 Fugitivs na dastgan betg vegnir repatriads u extradids en in stadi nua ch’els vegnan
persequitads.
3 Nagin na dastga vegnir repatrià en in stadi nua che smanatscha tortura u in’autra
sort da tractament u chasti crudaivel ed inuman.
Art. 26 Garanzia da la proprietad
1 La proprietad è garantida.
2 Expropriaziuns e restricziuns da la proprietad sumegliantas ad in’expropriaziun
vegnan indemnisadas cumplainamain.
Art. 27 Libertad economica
1 La libertad economica è garantida.
2 Ella cumpiglia particularmain la tscherna libra da la professiun sco er l’access liber
ad in’activitad da gudogn da l’economia privata ed a l’execuziun libra da quella.
Art. 28 Libertad sindicala
1 Las lavurantas ed ils lavurants, las patrunas ed ils patruns sco er lur organisaziuns
han il dretg da s’alliar per proteger lur interess, da furmar associaziuns e da sa participar u da star davent da talas.
2 Dispitas èn da reglar tenor pussaivladad sin via da tractativas u da mediaziun.
3 Il dretg da chauma ed il dretg d’exclusiun èn admess, sch’els pertutgan las relaziuns da lavur e na s’opponan betg a las obligaziuns da mantegnair la pasch da la lavur u da manar tractativas da mediaziun.
4 La lescha po scumandar la chauma a tschertas categorias da persunas.
Art. 29 Garanzias generalas da procedura
1 Mintga persuna ha, en proceduras avant instanzas giudizialas ed administrativas, il
dretg d’in tractament egual e gist sco er d’in giudicament entaifer in termin commensurà.
2 Las partidas han il dretg d’attenziun giuridica.
3 Mintga persuna che na dispona betg dals meds necessaris ha il dretg d’ina procedura gratuita, sche sia dumonda da dretg ha ina schanza da success. Uschenavant che
quai è necessari per mantegnair ses dretgs, ha ella ultra da quai il dretg d’ina assistenza gratuita d’in defensur.
Art. 29a3 Garanzia da la via giudiziala
En cas da dispitas giuridicas ha mintga persuna il dretg da vegnir giuditgada tras
in’autoritad giudiziala. En cas excepziunals pon la Confederaziun ed ils chantuns
excluder tras lescha il giudicament giudizial.
Art. 30 Proceduras giudizialas
1 Mintga persuna, da la quala ina chaussa sto vegnir giuditgada en ina procedura
giudiziala, ha il dretg d’ina dretgira stabilida da la lescha, cumpetenta, independenta
e nunpartischanta. Dretgiras d’excepziun èn scumandadas.
2 La persuna, cunter la quala i vegn purtà in plant civil, ha il dretg che la chaussa vegnia giuditgada da la dretgira da ses lieu da domicil. La lescha po prevair in’autra
instanza giudiziala.
3 La debatta giudiziala e la pronunzia da la sentenzia èn publicas. La lescha po prevair excepziuns.
3 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000, entrada en vigur ils 1. da schan.
2007 (COF dals 8 d’oct. 1999, COCF dals 17 da matg 2000, COF dals 8 da mars 2005 –
AS 2002 3148, 2006 1059; BBl 1997 I 1, 1999 8633, 2000 2990, 2001 4202).
Art. 31 Privaziun da la libertad
1 Ina persuna dastga vegnir privada da la libertad sulettamain en ils cas previs da la
lescha sezza e mo en la furma prescritta en quella.
2 Mintga persuna che vegn privada da la libertad ha il dretg da vegnir infurmada
immediat ed en ina lingua chapaivla davart ils motivs da la privaziun da la libertad e
davart ses dretgs. Ella sto avair la pussaivladad da far valair ses dretgs. Ella ha
oravant tut il dretg da laschar orientar ses confamigliars pli stretgs.
3 Mintga persuna messa en arrest d’inquisiziun ha il dretg da vegnir manada immediat avant ina derschadra u in derschader. La derschadra u il derschader decida, sche
la persuna vegn tegnida vinavant en arrest u sch’ella vegn laschada libra. Mintga
persuna en arrest d’inquisiziun ha il dretg d’ina sentenzia entaifer in termin commensurà.
4 Mintga persuna che vegn privada da la libertad senza l’ordra d’ina dretgira, ha da
tut temp il dretg d’appellar ad ina dretgira. Quella decida uschè speditivamain sco
pussaivel davart la legalitad da la privaziun da la libertad.
Art. 32 Procedura penala
1 Mintga persuna vala sco innocenta fin che la condemnaziun ha vigur legala.
2 Mintga persuna accusada ha il dretg da vegnir infurmada uschè spert ed uschè
detagliadamain sco pussaivel davart las inculpaziuns cunter ella. Ella sto avair la
pussaivladad da far valair ils dretgs da defensiun, dals quals ella ha il dretg.
3 Mintga persuna sentenziada ha il dretg da far examinar la sentenzia d’ina dretgira
superiura. Resalvads èn ils cas, en ils quals il Tribunal federal decida sco suletta
instanza.
Art. 33 Dretg da petiziun
1 Mintga persuna ha il dretg d’inoltrar petiziuns a las autoritads; quai na dastga betg
chaschunar dischavantatgs ad ella.
2 Las autoritads han da prender conuschientscha da las petiziuns.
Art. 34 Dretgs politics
1 Ils dretgs politics èn garantids.
2 La garanzia dals dretgs politics protegia la furmaziun libra da la voluntad e la votaziun nunfalsifitgada.
Art. 35 Effect dals dretgs fundamentals
1 Ils dretgs fundamentals ston avair in effect sin l’entir urden giuridic.
2 Tgi che ha d’exequir incumbensas statalas, ha da respectar ils dretgs fundamentals
ed è obligà da contribuir che quels vegnian realisads.
3 Las autoritads procuran ch’ils dretgs fundamentals daventian er efficazis tranter
persunas privatas, uschenavant ch’els èn adattads per quest intent.
Art. 36 Restricziuns dals dretgs fundamentals
1 Restricziuns dals dretgs fundamentals dovran ina basa legala. Restricziuns engrevgiantas ston esser previsas en la lescha sezza. Exceptads èn cas d’in privel serius,
direct che n’è betg d’evitar en autra maniera.
2 Restricziuns da dretgs fundamentals ston esser giustifitgadas tras in interess public
u tras la protecziun da dretgs fundamentals da terzas persunas.
3 Restricziuns da dretgs fundamentals ston esser en proporziun.
4 Il cuntegn essenzial dals dretgs fundamentals è inviolabel.
2. chapitel Dretg da burgais e dretgs politics
Art. 37 Dretgs da burgais
1 Burgaisa svizra u burgais svizzer è tgi che posseda il dretg da burgais d’ina vischnanca ed il dretg da burgais dal chantun.
2 Nagin na dastga vegnir privilegià u pregiuditgà pervia da ses dretgs da burgais.
Exceptadas èn prescripziuns davart ils dretgs politics en vischnancas da burgais e
corporaziuns sco er davart la participaziun a la facultad da talas, uschenavant che la
legislaziun chantunala na prevesa nagut auter.
Art. 38 Acquist e perdita dals dretgs da burgais
1 La Confederaziun regla l’acquist e la perdita dals dretgs da burgais tras derivanza,
maridaglia ed adopziun. Ella regla ultra da quai la perdita dal dretg da burgais svizzer per auters motivs sco er la renatiralisaziun.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns minimalas davart la natiralisaziun da
persunas estras tras ils chantuns e dat la permissiun da natiralisaziun.
3 Ella facilitescha la natiralisaziun da:
a. persunas estras da la terza generaziun;
b. uffants senza naziunalitad.4
Art. 39 Diever dals dretgs politics
1 La Confederaziun regla il diever dals dretgs politics en fatgs federals, ils chantuns
reglan quel en fatgs chantunals e communals.
4 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, en vigur dapi ils 12 da favr. 2017
(COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 13 d’avr. 2017 – AS 2017 2643; BBl 2015 769
1327, 2017 3387).
2 Ins fa diever dals dretgs politics al lieu da domicil. La Confederaziun ed ils chantuns pon prevair excepziuns.
3 Nagin na dastga far diever da ses dretgs politics en pli ch’in chantun.
4 Ils chantuns pon prevair che novs immigrads obtegnan il dretg da votar en fatgs
chantunals e communals pir suenter in termin da spetga da maximalmain trais mais
suenter la domiciliaziun.
Art. 40 Svizras e Svizzers a l’exteriur
1 La Confederaziun promova las relaziuns da las Svizras e dals Svizzers a l’exteriur
in tranter l’auter e cun la Svizra. Ella po sustegnair organisaziuns che persequiteschan questa finamira.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart ils dretgs e duairs da las
Svizras e dals Svizzers a l’exteriur, oravant tut davart il diever dals dretgs politics en
la Confederaziun, l’adempliment dal duair da prestar servetsch militar u da cumpensaziun, il sustegn da persunas en basegn sco er en il sectur da las assicuranzas socialas.
3. chapitel Finamiras socialas
Art. 41
1 Cumplettond la responsabladad persunala e l’iniziativa privata s’engaschan la Confederaziun ed ils chantuns per che:
a. mintga persuna haja part da la segirezza sociala;
b. mintga persuna obtegnia la tgira necessaria per sia sanadad;
c. famiglias vegnian protegidas e promovidas sco cuminanzas da creschids ed
uffants;
d. persunas ablas da lavurar possian segirar lur existenza tras ina lavur ch’ellas
exequeschan sut cundiziuns commensuradas;
e. persunas che tschertgan abitaziuns possian chattar per els e per lur famiglia
in’abitaziun adattada per cundiziuns acceptablas;
f. uffants e giuvenils sco er persunas en la vegliadetgna da lavur possian giu dair ina scolaziun ed instrucziun sco er ina furmaziun supplementara tenor
lur abilitads;
g. uffants e giuvenils vegnian promovids en lur svilup a persunas independen tas e socialmain responsablas e vegnian sustegnids en lur integraziun sociala,
culturala e politica.
2 La Confederaziun ed ils chantuns s’engaschan che mintga persuna saja assicurada
cunter las consequenzas economicas da vegliadetgna, invaliditad, malsogna, accident, dischoccupaziun, maternitad, dal daventar orfen, vaiv u vaiva.
3 Els sa stentan da cuntanscher las finamiras socialas en il rom da lur cumpetenzas
constituziunalas e da lur meds disponibels.
4 Da las finamiras socialas na pon ins betg deducir dretgs directs da prestaziuns dal
stadi.
3. titel Confederaziun, chantuns e vischnancas
1. chapitel Relaziun tranter la Confederaziun ed ils chantuns
1. partiziun Incumbensas da la Confederaziun e dals chantuns
Art. 42 Incumbensas da la Confederaziun
1 La Confederaziun ademplescha las incumbensas che la vegnan attribuidas da la
Constituziun federala.
2 ...5
Art. 43 Incumbensas dals chantuns
Ils chantuns determineschan tge incumbensas ch’els accumpleschan en il rom da lur
cumpetenzas.
Art. 43a6 Princips per attribuir ed ademplir incumbensas dal stadi
1 La Confederaziun surpiglia mo las incumbensas che surpassan las pussaivladads
dals chantuns u che dovran ina regulaziun unitara tras la Confederaziun.
2 La communitad che profitescha d’ina prestaziun dal stadi porta ils custs da questa
prestaziun.
3 La communitad che porta ils custs d’ina prestaziun dal stadi po decider davart
questa prestaziun.
4 Las prestaziuns da basa ston esser accessiblas a tut las persunas en moda cumparegliabla.
5 Las incumbensas dal stadi ston vegnir ademplidas a moda raziunala ed adequata
als basegns.
5 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2008
(COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
6 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
2. partiziun Collavuraziun da la Confederaziun e dals chantuns
Art. 44 Princips
1 La Confederaziun ed ils chantuns sustegnan in l’auter tar l’adempliment da lur incumbensas ed els collavuran ensemen.
2 Els concedan in a l’auter respect ed assistenza. Els prestan in a l’auter assistenza
administrativa e giudiziala.
3 Dispitas tranter ils chantuns u tranter chantuns e la Confederaziun vegnan sche
pussaivel regladas tras tractativas u mediaziuns.
Art. 45 Cooperaziun al process da furmaziun da la voluntad da la
Confederaziun
1 Ils chantuns coopereschan en il rom da la Constituziun federala a la furmaziun da
la voluntad da la Confederaziun, oravant tut tar la legislaziun.
2 La Confederaziun infurmescha ils chantuns ad ura e detagliadamain davart ses
projects; ella consultescha ils chantuns, sche lur interess èn pertutgads.
Art. 46 Realisaziun dal dretg federal
1 Ils chantuns realiseschan il dretg federal en il rom da la Constituziun federala e da
las leschas.
2 La Confederaziun ed ils chantuns pon fixar communablamain ch’ils chantuns cuntanschian tschertas finamiras tar la realisaziun dal dretg federal e ch’els exequeschian per quest intent programs che la Confederaziun sustegna finanzialmain.7
3 La Confederaziun lascha als chantuns ina libertad creativa uschè gronda sco pussaivel e tegna quint da lur particularitads chantunalas.8
Art. 47 Autonomia dals chantuns
1 La Confederaziun protegia l’autonomia dals chantuns.
2 Ella lascha als chantuns suffizientamain atgnas incumbensas e respecta lur autonomia d’organisaziun. Ella als lascha funtaunas da finanziaziun suffizientas e contribuescha ch’els disponian dals meds finanzials necessaris per ademplir lur incumbensas.9
7 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
8 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
9 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
Art. 48 Contracts interchantunals
1 Ils chantuns pon far contracts tranter els ed er crear organisaziuns ed instituziuns
communablas. Els pon oravant tut ademplir communablamain incumbensas d’interess regiunal.
2 La Confederaziun po sa participar a tals projects en il rom da sias cumpetenzas.
3 Ils contracts interchantunals na dastgan betg cuntrafar al dretg ed als interess da la
Confederaziun e n’er betg als dretgs d’auters chantuns. Els èn da communitgar a la
Confederaziun.
4 Tras in contract interchantunal pon ils chantuns autorisar organs interchantunals da
decretar disposiziuns cun normas da dretg che realiseschan in contract interchantunal, premess ch’il contract:
a. saja vegnì approvà tenor la medema procedura che vala per la legislaziun;
b. fixeschia ils princips directivs da las disposiziuns.10
5 Ils chantuns resguardan il dretg interchantunal.11
Art. 48a12 Decleraziun cun vigur lianta ed obligaziun da participaziun
1 Sin dumonda da chantuns interessads po la Confederaziun declerar contracts interchantunals sco generalmain liants u obligar tscherts chantuns da sa participar a
contracts interchantunals en ils suandants champs d’incumbensas:
a. execuziun da chastis e da mesiras;
b.13 fatgs da scola areguard ils secturs numnads en l’artitgel 62 alinea 4;
c.14 scolas autas chantunalas;
d. indrizs culturals d’impurtanza surregiunala;
e. economisaziun da rument;
f. sereneras;
g. traffic d’aglomeraziun;
h. medischina da perfecziun e clinicas spezialas;
10 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
11 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
12 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
13 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
14 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
i. instituziuns per l’integraziun e per l’assistenza d’invalids.
2 La decleraziun cun vigur lianta succeda per regla en furma d’in conclus federal.
3 La lescha fixescha las premissas per la decleraziun cun vigur lianta e per l’obligaziun da participaziun e regla la procedura.
Art. 49 Precedenza ed observaziun dal dretg federal
1 Il dretg federal è superiur al dretg chantunal cuntrari.
2 La Confederaziun surveglia ch’ils chantuns observian il dretg federal.
3. partiziun Vischnancas
Art. 50
1 L’autonomia da las vischnancas è garantida en il rom dal dretg chantunal.
2 La Confederaziun resguarda en sias acziuns ils effects pussaivels sin las vischnancas.
3 Ella resguarda latiers la situaziun particulara da las citads e da las aglomeraziuns
sco er da las regiuns muntagnardas.
4. partiziun Garanzias federalas
Art. 51 Constituziuns chantunalas
1 Mintga chantun sa procura ina constituziun democratica. Quella dovra il consentiment dal pievel e sto vegnir revedida, sch’ina maioritad da las votantas e dals
votants pretenda quai.
2 Las constituziuns chantunalas dovran l’approvaziun da la Confederaziun. Quella
dat la garanzia, sch’ellas n’èn betg cuntrarias al dretg federal.
Art. 52 Urden constituziunal
1 La Confederaziun protegia l’urden constituziunal dals chantuns.
2 Ella intervegn, sche l’urden en in chantun è disturbà u smanatschà e sch’il chantun
pertutgà na po betg proteger sez ses urden e n’er betg cun l’agid d’auters chantuns.
Art. 53 Existenza e territori dals chantuns
1 La Confederaziun protegia l’existenza ed il territori dals chantuns.
2 Midadas vi da l’existenza dals chantuns dovran il consentiment dals votants e dals
chantuns pertutgads e suenter er il consentiment dal pievel e dals chantuns.
3 Midadas da territori tranter ils chantuns dovran il consentiment dals votants e dals
chantuns pertutgads sco er l’approvaziun tras l’Assamblea federala en furma d’in
conclus federal.
4 Cun contracts tranter els pon ils chantuns reglar rectificaziuns da cunfins.
2. chapitel Cumpetenzas
1. partiziun Relaziuns cun l’exteriur
Art. 54 Affars exteriurs
1 Ils affars exteriurs èn chaussa da la Confederaziun.
2 La Confederaziun s’engascha per mantegnair l’independenza da la Svizra e per sia
prosperitad; ella contribuescha oravant tut a mitigiar la miseria e la povradad en il
mund, a respectar ils dretgs umans ed a promover la democrazia, a la convivenza
paschaivla dals pievels sco er a mantegnair il fundament natiral da la vita.
3 La Confederaziun respecta las cumpetenzas dals chantuns e defenda lur interess.
Art. 55 Cooperaziun dals chantuns a decisiuns da la politica exteriura
1 Ils chantuns coopereschan tar la preparaziun da decisiuns da la politica exteriura
che pertutgan lur cumpetenzas u lur interess essenzials.
2 La Confederaziun infurmescha ils chantuns ad ura e detagliadamain e consultescha
els.
3 Las posiziuns dals chantuns èn da muntada particulara, sch’els èn pertutgads en lur
cumpetenzas. En quests cas coopereschan ils chantuns a moda adattada a las tractativas internaziunalas.
Art. 56 Relaziuns dals chantuns cun l’exteriur
1 Ils chantuns pon far contracts cun l’exteriur en ils secturs da lur cumpetenzas.
2 Quests contracts na dastgan betg cuntrafar ni al dretg ed als interess da la
Confederaziun ni als dretgs d’auters chantuns. Ils chantuns han d’infurmar la Confederaziun avant la conclusiun dals contracts.
3 Ils chantuns pon avair contact direct cun autoritads estras subordinadas; en ils ulteriurs cas succedan las relaziuns dals chantuns cun l’exteriur tras l’intermediaziun da
la Confederaziun.
2. partiziun Segirezza, defensiun naziunala, protecziun civila
Art. 57 Segirezza
1 La Confederaziun ed ils chantuns procuran en il rom da lur cumpetenzas per la
segirezza dal pajais e per la protecziun da la populaziun.
2 Els coordineschan lur stentas sin il sectur da la segirezza interna.
Art. 58 Armada
1 La Svizra ha in’armada. Questa è organisada tenor il princip da milissa.
2 L’armada serva per impedir guerras e gida a mantegnair la pasch; ella defenda il
pajais e sia populaziun. Ella sustegna las autoritads civilas en cas da resistenza
cunter grondas smanatschas da la segirezza interna ed en cas d’autras situaziuns
extraordinarias. La lescha po prevair ulteriuras incumbensas.
3 Las acziuns da l’armada èn chaussa da la Confederaziun.15
Art. 59 Servetsch militar e servetsch da cumpensaziun
1 Mintga Svizzer è obligà da far servetsch militar. La lescha prevesa in servetsch
civil da cumpensaziun.
2 Per dunnas svizras è il servetsch militar facultativ.
3 Svizzers che na prestan ni servetsch militar ni servetsch da cumpensaziun, han da
pajar ina taxa. Quella vegn pretendida da la Confederaziun e fixada ed incassada
dals chantuns.
4 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la cumpensaziun commensurada da la perdita da gudogn.
5 Persunas che prestan servetsch militar u servetsch da cumpensaziun e pateschan
donn vi da la sanadad u perdan la vita, han per els u per lur confamigliars il dretg
d’in sustegn commensurà da la Confederaziun.
Art. 60 Organisaziun, instrucziun ed equipament da l’armada
1 La legislaziun militara sco er l’organisaziun, l’instrucziun e l’equipament da l’armada suttastattan a la Confederaziun.
2 ...16
3 La Confederaziun po surpigliar indrizs militars dals chantuns cunter ina indemnisaziun commensurada.
Art. 61 Protecziun civila
1 La legislaziun davart la protecziun civila da persunas e bains cunter las consequenzas da conflicts armads è chaussa da la Confederaziun.
15 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
16 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2008
(COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart l’engaschament da la protecziun civila en cas da catastrofas e da situaziuns d’urgenza.
3 Ella po declerar il servetsch da protecziun sco obligatoric per ils umens. Per las
dunnas è quest servetsch facultativ.
4 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la cumpensaziun commensurada da la perdita dal gudogn.
5 Persunas che pateschan donn vi da la sanadad u che perdan la vita ademplind il
servetsch da protecziun, han per els u per lur confamigliars il dretg d’in sustegn
commensurà da la Confederaziun.
3. partiziun Scolaziun, perscrutaziun e cultura
Art. 61a17 Spazi da furmaziun svizzer
1 En il rom da lur cumpetenzas procuran la Confederaziun ed ils chantuns communablamain per in’auta qualitad e permeabilitad dal spazi da furmaziun svizzer.
2 La Confederaziun ed ils chantuns coordineschan lur sforzs e garanteschan lur
collavuraziun tras organs communabels e tras autras mesiras.
3 Ademplind lur incumbensas18 s’engaschan la Confederaziun ed ils chantuns che
las vias da furmaziun generala e da furmaziun professiunala chattian ina
renconuschientscha equivalenta en la societad.
Art. 62 Fatgs da scola*
1 Ils chantuns èn cumpetents per ils fatgs da scola.
2 Els procuran per ina instrucziun fundamentala suffizienta ch’è averta a tut ils
uffants. L’instrucziun fundamentala è obligatorica ed è suttamessa a la direcziun u a
la surveglianza dal stadi. L’instrucziun fundamentala a las scolas publicas è gratuita.19
3 Ils chantuns procuran per ina scolaziun speziala suffizienta da tut ils uffants e
giuvenils impedids, maximalmain fin al 20avel anniversari.20
17 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
18 Rectificaziun da la Cumissiun da redacziun da l’Asaamblea federala dals Art. 58 n. 1
ParlA (SR 171.10).
* Cun disposiziun transitorica.
19 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
20 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
4 Sch’i na dat nagina armonisaziun dals fatgs da scola en ils secturs da la vegliadetgna da cumenzar la scola, da l’obligaziun d’ir a scola, da la durada e da las finamiras dals stgalims da furmaziun, dals passadis d’in stgalim a l’auter sco er da la renconuschientscha da diploms, decretescha la Confederaziun las prescripziuns necessarias.21
5 La Confederaziun regla il cumenzament da l’onn da scola.22
6 Tar la preparaziun da decrets federals che concernan la cumpetenza dals chantuns
vegn attribuì in pais spezial a la cooperaziun dals chantuns.23
Art. 6324 Furmaziun professiunala
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la furmaziun professiunala.
2 Ella promova la diversitad e la permeabilitad da la purschida en il sectur da la furmaziun professiunala.
Art. 63a25 Scolas autas
1 La Confederaziun maina las scolas politecnicas federalas. Ella po stabilir, surpigliar u manar ulteriuras scolas autas ed autras instituziuns dal sectur da las scolas
autas.
2 Ella sustegna las scolas autas chantunalas e po pajar contribuziuns ad autras instituziuns dal sectur da las scolas autas ch’ella ha renconuschì.
3 La Confederaziun ed ils chantuns procuran communablamain per la coordinaziun e
per la garanzia da la qualitad en ils fatgs da las scolas autas da la Svizra. En quest
connex resguardan la Confederaziun ed ils chantuns l’autonomia da las scolas autas
e lur differentas instituziuns purtadras e fan attenziun da tractar en moda eguala
instituziuns cun incumbensas egualas.
4 Per ademplir lur incumbensas fan la Confederaziun ed ils chantuns contracts e delegheschan tschertas cumpetenzas ad organs communabels. La lescha regla las
cumpetenzas che pon vegnir delegadas a quests organs e fixescha ils princips da
l’organisaziun e las proceduras da la coordinaziun.
21 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
22 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
23 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
24 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
25 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
5 Sche la Confederaziun ed ils chantuns na cuntanschan betg las finamiras communablas tras coordinaziun, decretescha la Confederaziun prescripziuns davart ils stgalims da studi, davart ils passadis d’in stgalim a l’auter, davart la furmaziun supplementara e davart la renconuschientscha d’instituziuns e da diploms. Ultra da quai po
la Confederaziun liar il sustegn da las scolas autas a princips da finanziaziun unitars
e far depender il sustegn da la repartiziun da las incumbensas tranter las scolas autas
en secturs che chaschunan custs spezialmain auts.
Art. 64 Perscrutaziun
1 La Confederaziun promova la perscrutaziun scientifica e l’innovaziun.26
2 Ella po far depender la promoziun particularmain da la cundiziun che la qualitad e
la coordinaziun sajan garantidas.27
3 Ella po fabritgar, surpigliar u manar centers da perscrutaziun.
Art. 64a28 Furmaziun supplementara
1 La Confederaziun fixescha ils princips davart la furmaziun supplementara.
2 Ella po promover la furmaziun supplementara.
3 La lescha fixescha ils secturs ed ils criteris.
Art. 65 Statistica
1 La Confederaziun rimna las datas statisticas necessarias davart il stadi ed il svilup
da la populaziun, da l’economia, da la societad, da la furmaziun, da la perscrutaziun,
dal territori e da l’ambient en Svizra.29
2 Ella po decretar prescripziuns davart l’armonisaziun e la direcziun da registers uffizials per limitar ils sforzs per las retschertgas.
Art. 66 Contribuziuns da furmaziun30
1 La Confederaziun po conceder als chantuns contribuziuns a lur custs per contribuziuns da scolaziun a studentas ed a students da scolas autas e d’autras instituziuns
26 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
27 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
28 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
29 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
30 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
dal sectur da la furmaziun superiura. Ella po promover l’armonisaziun interchantunala da las contribuziuns da scolaziun e fixar princips per pajar talas.31
2 Ella po ultra da quai prender atgnas mesiras per promover la furmaziun; quai
succeda sco cumplettaziun da las mesiras chantunalas e resguardond la suveranitad
chantunala da scola.
Art. 67 Promoziun d’uffants e da giuvenils32
1 Tar l’adempliment da lur incumbensas tegnan la Confederaziun ed ils chantuns
quint dals basegns spezials da promoziun e protecziun dals uffants e giuvenils.
2 En cumplettaziun da mesiras chantunalas po la Confederaziun sustegnair la lavur
cun uffants e cun giuvenils ordaifer la scola.33
Art. 67a34 Furmaziun musicala
1 La Confederaziun ed ils chantuns promovan la furmaziun musicala, particularmain
tar uffants e giuvenils.
2 En il rom da lur cumpetenzas s’impegnan els per ina instrucziun musicala d’auta
qualitad en las scolas. Sch’ils chantuns n’èn betg buns da coordinar ina
armonisaziun da las finamiras da la furmaziun en las scolas, prenda la
Confederaziun las directivas necessarias.
3 En cooperaziun cun ils chantuns determinescha la Confederaziun princips per
l’access da la giuventetgna al far musica e per la promoziun da talents musicals.
Art. 68 Sport
1 La Confederaziun promova il sport, oravant tut la scolaziun.
2 Ella maina ina scola da sport.
3 Ella po decretar prescripziuns davart il sport da giuvenils e declerar sco obligatorica l’instrucziun da sport en scola.
31 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
32 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
33 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 21 da matg 2006, entrada en vigur ils 21 da matg
2006 (COF dals 16 da dec. 2005, COCF dals 27 da fan. 2006 – AS 2006 3033;
BBl 2005 5479 5547 7273, 2006 6725).
34 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 23 da sett. 2012, entrada en vigur ils
23 da sett. 2012 (COF dals 15 da mars 2012, COCF dals 29 da schan. 2013 –
AS 2013 435; BBl 2009 613, 2010 1, 2012 3443 6899, 2013 1135).
Art. 69 Cultura
1 Ils chantuns èn responsabels per il sectur da la cultura.
2 La Confederaziun po sustegnair stentas culturalas ch’èn d’interess per l’entira
Svizra e po promover l’art e la musica, oravant tut sin il sectur da la scolaziun.
3 Tar l’adempliment da sias incumbensas prenda ella resguard da la varietad culturala e linguistica dal pajais.
Art. 70 Linguas
1 Las linguas uffizialas da la Confederaziun èn il tudestg, il franzos ed il talian. En il
contact cun persunas da lingua rumantscha è er il rumantsch lingua uffiziala da la
Confederaziun.
2 Ils chantuns determineschan lur linguas uffizialas. Per mantegnair l’enclegientscha
tranter las cuminanzas linguisticas, respectan els la cumposiziun linguistica istorica e
resguardan las minoritads linguisticas tradiziunalas.
3 La Confederaziun ed ils chantuns promovan la communicaziun ed il barat tranter
las cuminanzas linguisticas.
4 La Confederaziun sustegna ils chantuns plurilings tar l’adempliment da lur incumbensas spezialas.
5 La Confederaziun sustegna mesiras dals chantuns Grischun e Tessin per mantegnair e promover la lingua rumantscha e taliana.
Art. 71 Film
1 La Confederaziun po promover la producziun svizra da films e la cultura da film.
2 Ella po decretar prescripziuns per promover la varietad e la qualitad da la purschida da films.
Art. 72 Baselgia e stadi
1 Ils chantuns èn cumpetents per reglar la relaziun tranter baselgia e stadi.
2 La Confederaziun ed ils chantuns pon prender mesiras en il rom da lur cumpetenzas per mantegnair la pasch publica tranter ils commembers da las differentas cuminanzas religiusas.
3 Igl è scumandà da construir minarets.35
35 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 29 da nov. 2009, entrada en vigur ils
29 da nov. 2009 (COF dals 12 da zer. 2009, COCF dals 5 da matg 2010 – AS 2010 2161;
BBl 2008 6851 7603, 2009 4381, 2010 3437).
4. partiziun Ambient e planisaziun dal territori
Art. 73 Durabilitad
La Confederaziun ed ils chantuns han en mira ina relaziun equilibrada durabla tranter la natira e sia capacitad da regeneraziun d’ina vart e da sia utilisaziun tras l’uman
da l’autra vart.
Art. 74 Protecziun da l’ambient
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la protecziun da l’uman e da
ses ambient natiral cunter effects nuschaivels u mulestus.
2 Ella procura che tals effects vegnian impedids. Ils custs per l’impediment e per la
dismessa van a quint dals chaschunaders.
3 Ils chantuns èn cumpetents per l’execuziun da las prescripziuns, sche la lescha na
la resalva betg a la Confederaziun.
Art. 75 Planisaziun dal territori
1 La Confederaziun fixescha ils princips per ina planisaziun dal territori. Questa è
chaussa dals chantuns e serva a l’utilisaziun cunvegnenta ed economica dal terren ed
a l’urbanisaziun ordinada dal pajais.
2 La Confederaziun promova e coordinescha las stentas dals chantuns e collavura
cun quels.
3 Ademplind lur incumbensas prendan la Confederaziun ed ils chantuns resguard
dals basegns da la planisaziun dal territori.
Art. 75a36 Mesiraziun
1 La mesiraziun naziunala è chaussa da la Confederaziun.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la mesiraziun uffiziala.
3 Ella po decretar prescripziuns davart l’armonisaziun d’infurmaziuns uffizialas che
concernan il funs ed il terren.
Art. 75b37 Abitaziuns secundaras*
1 La quota d’abitaziuns secundaras è limitada a maximalmain 20 pertschient da l’effectiv total d’unitads d’abitar e da la surfatscha d’auzada brutta che vegn utilisada
per intents d’abitar en ina vischnanca.
36 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
37 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 11 da mars 2012, entrada en vigur ils
11 da mars 2012 (COF dals 17 da zer. 2011, COCF dals 20 da zer. 2012 – AS 2012 3627;
BBl 2008 1113 8757, 2011 4825, 2012 6623).
* Cun disposiziun transitorica.
2 La lescha oblighescha las vischnancas da publitgar mintga onn lur plan da quotas
d’emprimas abitaziuns ed il stadi detaglià da sia execuziun.
Art. 76 Auas
1 La Confederaziun procura en il rom da sias cumpetenzas per in’utilisaziun
spargnusa e la protecziun da las resursas d’aua sco er per il cumbat cunter las consequenzas nuschaivlas da l’aua.
2 Ella fixescha ils princips davart il mantegniment e l’utilisaziun da las resursas
d’aua, davart il diever da las auas per producir energia e per intents da sfradentar sco
er davart autras intervenziuns en la circulaziun da l’aua.
3 Ella decretescha prescripziuns davart la protecziun da las auas, la garanzia da la
quota commensurada da l’aua restanta, las construcziuns en connex cun las auas, la
segirezza dals implants da serra e davart las influenzas da las precipitaziuns atmosfericas.
4 Ils chantuns disponan da las resursas d’aua. En il rom da la legislaziun federala pon
els incassar taxas per l’utilisaziun da las auas. La Confederaziun ha il dretg d’utilisar
las auas per sias interpresas da transport; ella paja per quest intent ina taxa ed ina
indemnisaziun.
5 Davart ils dretgs vi da resursas d’aua internaziunalas e davart las taxas colliadas
cun quests dretgs decida la Confederaziun cun agid dals chantuns pertutgads. Sche
plirs chantuns na pon betg sa cunvegnir davart ils dretgs vi da resursas d’aua interchantunalas, decida la Confederaziun.
6 Ademplind sias incumbensas resguarda la Confederaziun ils interess dals chantuns
dals quals deriva l’aua.
Art. 77 Guaud
1 La Confederaziun procura ch’il guaud possia ademplir sias funcziuns da protecziun, da niz e da recreaziun.
2 Ella fixescha ils princips per la protecziun dal guaud.
3 Ella promova las mesiras per il mantegniment dal guaud.
Art. 78 Protecziun da la natira e da la patria
1 Per la protecziun da la natira e da la patria èn cumpetents ils chantuns.
2 Ademplind sias incumbensas resguarda la Confederaziun ils interess da la protecziun da la natira e da la patria. Ella ha quità da cuntradas, da maletgs dal lieu, da
lieus istorics sco er da monuments da natira e da cultura; ella mantegna quels en lur
furma integrala, sche l’interess public pretenda quai.
3 Ella po sustegnair las stentas da la protecziun da la natira e da la patria ed acquistar
u segirar tras contract u tras expropriaziun objects da muntada per l’entira Svizra.
4 Ella decretescha prescripziuns per la protecziun da la fauna e flora e per mantegnair lur spazis da viver en la varietad natirala. Ella protegia las spezias periclitadas
da l’extincziun.
5 Palids e cuntradas da palì da bellezza particulara e da muntada per l’entira Svizra
èn protegidas. En quellas na dastgan vegnir construids nagins stabiliments, ed igl è
er scumandà da far midadas dal terren. Ina excepziun èn installaziuns che servivan
gia avant a la protecziun u a l’utilisaziun agricula da las palids e da las cuntradas da
palì.
Art. 79 Pestga e chatscha
La Confederaziun fixescha ils princips per l’execuziun da la pestga e da la chatscha,
spezialmain per mantegnair la varietad da las spezias da peschs, dals mamifers selvadis e dals utschels.
Art. 80 Protecziun dals animals
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la protecziun dals animals.
2 Ella regla particularmain:
a. il tegnair e tgirar animals;
b. ils experiments cun animals e las intervenziuns vi da l’animal viv;
c. il niz d’animals;
d. l’import d’animals e da products d’animals;
e. il commerzi cun animals ed ils transports d’animals;
f. il mazzar animals.
3 Ils chantuns èn cumpetents per l’execuziun da las prescripziuns, sche la lescha na
resalva betg quella a la Confederaziun.
5. partiziun Ovras publicas e traffic
Art. 81 Ovras publicas
La Confederaziun po realisar e metter en funcziun ovras publicas u sustegnair lur
realisaziun en l’interess da l’entir pajais u d’ina gronda part da quel.
Art. 81a38 Traffic public
1 La Confederaziun ed ils chantuns procuran per ina purschida suffizienta da traffic
public sin via, sin l’aua, cun la viafier e cun telefericas en tut las regiuns dal pajais.
38 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
En quest connex stoi vegnir tegnì quint en moda adequata dal transport da rauba cun
la viafier.
2 Ils custs dal traffic public vegnan cuvrids per ina part cunvegnenta tras ils pretschs
pajads da las utilisadras e dals utilisaders dal traffic public.
Art. 82 Traffic sin via
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart il traffic sin via.
2 Ella exequescha la surveglianza suprema da las vias d’impurtanza per l’entira
Svizra; ella po fixar tgeninas vias da transit che ston esser avertas per il traffic.
3 Il diever da las vias publicas è gratuit. L’Assamblea federala po permetter excepziuns.
Art. 8339 Infrastructura stradala
1 La Confederaziun ed ils chantuns procuran per ina infrastructura stradala suffizienta
en tut las regiuns dal pajais.
2 La Confederaziun garantescha la realisaziun e l’utilisabladad d’ina rait da vias naziunalas. Ella construescha, maina e mantegna las vias naziunalas. Ella surpiglia ils
custs respectivs. Ella po delegar questas incumbensas cumplettamain u parzialmain a
purtaders publics, privats u maschadads.
Art. 84 Transit da las Alps*
1 La Confederaziun protegia il territori da las Alps da las consequenzas negativas dal
traffic da transit. Ella limitescha las grevezzas tras il traffic da transit per ch’ellas na
sajan betg nuschaivlas ni per ils umans, ni per ils animals, ni per las plantas e n’er
betg per lur spazis da viver.
2 Il traffic da martganzia transalpin da cunfin a cunfin succeda cun la viafier. Il Cussegl federal prenda las mesiras necessarias. Excepziuns èn be admissiblas, sch’ellas
èn indispensablas. Ellas ston vegnir definidas pli detagliadamain en ina lescha.
3 La capacitad da las vias da transit en il territori da las Alps na dastga betg vegnir
augmentada. Questa restricziun na vala betg per vias da sviament che distgargian ils
lieus dal traffic da transit.
Art. 85 Taxa sin il traffic da camiuns pesants*
1 La Confederaziun po incassar sin il traffic da camiuns pesants ina taxa dependenta
da la prestaziun e dal consum da carburant, uschenavant ch’il traffic da camiuns
pesants chaschuna custs a la generalitad che n’èn betg cuvrids d’autras prestaziuns u
taxas.
39 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
* Cun disposiziun transitorica.
* Cun disposiziun transitorica.
2 Il retgav net che resulta da la taxa vegn duvrà per cuvrir ils custs che stattan en
connex cun il traffic terrester.40
3 Ils chantuns vegnan participads al retgav net. Tar la calculaziun da las parts èn da
resguardar particularmain ils effects da la taxa sin las regiuns muntagnardas e periferas.
Art. 85a41 Taxa per l’utilisaziun da las vias naziunalas
La Confederaziun incassescha ina taxa per l’utilisaziun da las vias naziunalas cun
vehichels a motor e cun chars annexs che n’èn betg suttamess a la taxa sin il traffic
da camiuns pesants.
Art. 8642 Impundaziun da taxas per incumbensas ed expensas en connex cun il
traffic sin via*
1 Las vias naziunalas sco er las contribuziuns a mesiras per meglierar l’infrastructura
da traffic en citads ed aglomeraziuns en connex cun il traffic sin via vegnan finanziadas sur in fond.
2 Al fond vegnan assegnads ils suandants meds finanzials:
a. il retgav net da la taxa per l’utilisaziun da las vias naziunalas tenor l’arti tgel 85a;
b. il retgav net da la taglia speziala da consum tenor l’artitgel 131 alinea 1
litera d;
c. il retgav net dal supplement tenor l’artitgel 131 alinea 2 litera a;
d. il retgav net da la taxa tenor l’artitgel 131 alinea 2 litera b;
e. ina part dal retgav net da la taglia da consum sin tut ils carburants, cun ex cepziun dals carburants d’aviatica, tenor l’artitgel 131 alinea 1 litera e; la
part importa 9 pertschient dals meds finanzials tenor la litera c e 9 pertschient
da la mesadad dal retgav net da la taglia da consum sin tut ils carburants, cun
excepziun dals carburants d’aviatica, maximalmain però 310 milliuns francs
per onn; la lescha regla l’indexaziun da quest import;
f. per regla 10 pertschient dal retgav net da la taglia da consum sin tut ils car burants, cun excepziun dals carburants d’aviatica, tenor l’artitgel 131 alinea
1 litera e;
40 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
41 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
42 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
* Cun disposiziun transitorica.
g.43 ...
h. ulteriurs meds finanzials assegnads tras la lescha che stattan en connex cun il
traffic sin via.
3 Per las suandantas incumbensas ed expensas en connex cun il traffic sin via vegn
manada ina finanziaziun speziala:
a. las contribuziuns a mesiras per promover il traffic cumbinà ed il transport da
vehichels a motor accumpagnads;
b. las contribuziuns als custs per las vias principalas;
c. las contribuziuns ad ovras da protecziun cunter forzas da la natira ed a mesi ras da la protecziun da l’ambient e da la cuntrada che daventan necessarias
pervia dal traffic sin via;
d. las contribuziuns generalas als custs dals chantuns per vias ch’èn avertas per
il traffic da vehichels a motor;
e. las contribuziuns als chantuns senza vias naziunalas;
f. la perscrutaziun e l’administraziun;
g.44 ...
4 A la finanziaziun speziala vegn bunifitgada la mesadad dal retgav net da la taglia
da consum sin tut ils carburants, cun excepziun dals carburants d’aviatica, tenor
l’artitgel 131 alinea 1 litera e minus ils meds finanzials tenor l’alinea 2 litera e.
5 Sch’il basegn è cumprovà en la finanziaziun speziala e sch’i duai vegnir furmada
ina retenziun adequata en la finanziaziun speziala, ston ils retgavs da la taglia da
consum tenor l’artitgel 131 alinea 1 litera d vegnir assegnads a la finanziaziun speziala empè al fond.
Art. 87 Viafiers ed ulteriurs meds da traffic*
La legislaziun davart il traffic da viafier, las pendicularas, la navigaziun sco er
davart l’aviatica e l’astronautica è chaussa da la Confederaziun.
Art. 87a45 Infrastructura da viafier*
1 La Confederaziun surpiglia la chargia principala da la finanziaziun da l’infrastructura da viafier.
2 L’infrastructura da viafier vegn finanziada sur in fond. Al fond vegnan attribuids
ils suandants meds finanzials:
43 Entra en vigur il 1. da schan. 2020.
44 Entra en vigur il 1. da schan. 2020.
* Cun disposiziun transitorica.
45 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
* Cun disposiziun transitorica.
a. maximalmain dus terzs dal retgav che resulta da la taxa sin il traffic da
camiuns pesants tenor l’artitgel 85;
b. il retgav che resulta da l’augment da la taglia sin la plivalur tenor l’artitgel
130 alinea 3bis;
c. 2,0 pertschient da las entradas che resultan da la taglia federala directa da las
persunas natiralas;
d. 2300 milliuns francs per onn da las finanzas federalas generalas; la lescha
regla l’indexaziun da quest import.
3 Ils chantuns sa participeschan en moda adequata a la finanziaziun da l’infrastructura da viafier. La lescha regla ils detagls.
4 La lescha po prevair ina finanziaziun cumplementara tras terzas persunas.
Art. 87b46 Impundaziun da taxas per incumbensas ed expensas en connex cun il
traffic aviatic
La mesadad dal retgav net da la taglia da consum sin carburants d’aviatica ed il supplement sin la taglia da consum sin ils carburants d’aviatica vegnan utilisads per las
suandantas incumbensas ed expensas en connex cun il traffic aviatic:
a. las contribuziuns a mesiras da la protecziun da l’ambient che daventan neces sarias pervia dal traffic aviatic;
b. las contribuziuns a mesiras da segirezza per proteger il traffic aviatic cunter
acts illegals, en spezial attentats terroristics e rapiments, uschenavant che
questas mesiras n’èn betg chaussa d’autoritads statalas;
c. las contribuziuns a mesiras per promover in aut nivel da segirezza tecnica en
il traffic aviatic.
Art. 8847 Sendas, vias da viandar e vias da velo
1 La Confederaziun fixescha ils princips per raits da sendas, da vias da viandar e da
vias da velo.
2 Ella po sustegnair e coordinar mesiras dals chantuns e da terzas persunas per crear
e mantegnair talas raits sco er concernent l’infurmaziun davart questas raits. En
quest connex respecta ella las cumpetenzas dals chantuns.
3 Ademplind sias incumbensas resguarda ella talas raits. Ella remplazza vias ch’ella
ha d’eliminar.
46 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
47 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 23 da sett. 2018, entrada en vigur ils
23 da sett. 2018 (COF dals 13 da mars 2018, COCF dals 21 da schan. 2019 –
AS 2019 525; BBl 2016 1791, 2017 5901, 2018 1859, 2019 1311).
6. partiziun Energia e communicaziun
Art. 89 Politica d’energia
1 La Confederaziun ed ils chantuns s’engaschan en il rom da lur cumpetenzas per in
provediment d’energia suffizient, diversifitgà, segir, economic ed ecologicamain acceptabel sco er per in consum d’energia spargnus e raziunal.
2 La Confederaziun fixescha ils princips per l’utilisaziun da l’energia indigena e
regenerabla e per in consum d’energia spargnus e raziunal.
3 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart il consum d’energia da stabiliments, vehichels ed apparats. Ella promova il svilup da tecnicas d’energia, spezialmain en ils secturs dal spargnar energia e da las energias regenerablas.
4 Per mesiras che pertutgan il consum d’energia en edifizis èn cumpetents oravant
tut ils chantuns.
5 La Confederaziun tegna quint en sia politica d’energia da las stentas dals chantuns
e da las vischnancas sco er da l’economia; ella resguarda las relaziuns en las singulas regiuns dal pajais e quai ch’è economicamain supportabel.
Art. 90 Energia nucleara*
La legislaziun sin il champ da l’energia nucleara è chaussa da la Confederaziun.
Art. 91 Transport d’energia
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart il transport e la furniziun da
l’energia electrica.
2 La legislaziun davart conducts da bischens per transportar carburants u combustibels liquids u en furma da gas è chaussa da la Confederaziun.
Art. 92 Posta e telecommunicaziun
1 Ils fatgs da posta e telecommunicaziun èn chaussa da la Confederaziun.
2 La Confederaziun procura per in provediment suffizient ed ad in pretsch raschunaivel da servetschs da posta e da telecommunicaziun en tut las parts dal pajais. Las
tariffas vegnan fixadas tenor princips unitars.
Art. 93 Radio e televisiun
1 La legislaziun davart radio e televisiun sco er davart autras furmas da telediffusiun
publica da represchentaziuns ed infurmaziuns suttastat a la Confederaziun.
2 Il radio e la televisiun contribueschan a la furmaziun ed al svilup cultural, a la
furmaziun libra da l’opiniun sco er al divertiment. Els resguardan las atgnadads dal
pajais ed ils basegns dals chantuns. Els preschentan ils eveniments a moda correcta
ed reflecteschan adequatamain la diversitad da las opiniuns.
* Cun disposiziun transitorica.
3 L’independenza dal radio e da la televisiun sco er l’autonomia en la furmaziun dals
programs èn garantidas.
4 Igl è da prender resguard da la situaziun e dals pensums d’autras medias, oravant
tut da la pressa.
5 Protestas concernent programs pon vegnir inoltradas ad ina instanza da recurs
independenta per il giudicament.
7. partiziun Economia
Art. 94 Princips da l’urden economic
1 La Confederaziun ed ils chantuns sa tegnan al princip da la libertad economica.
2 Els defendan ils interess da l’economia svizra cumplessiva e contribueschan cun
l’economia privata a la prosperitad ed a la segirezza economica da la populaziun.
3 En il rom da lur cumpetenzas procuran els per cundiziuns da basa favuraivlas per
l’economia privata.
4 Divergenzas dal princip da la libertad economica, surtut er mesiras che sa drizzan
cunter la concurrenza, èn be admessas, sch’ellas èn previsas en la Constituziun
federala u fundadas tras dretgs da regals chantunals.
Art. 95 Activitad da gudogn en l’economia privata*
1 La Confederaziun po decretar prescripziuns davart l’activitad da gudogn en
l’economia privata.
2 Ella procura per in spazi economic omogen en Svizra. Ella garantescha che
persunas cun ina scolaziun scientifica u cun in diplom d’ina scola federala, chantunala u renconuschì d’in chantun possian exequir lur professiun en l’entira Svizra.
3 Per proteger l’economia publica, la proprietad privata ed ils acziunaris ed er en il
senn d’ina gestiun duraivla d’interpresas definescha la lescha directivas per las
societads d’aczias svizras, quotadas en Svizra u a l’exteriur, tenor ils princips
suandants:
a. La radunanza generala votescha mintga onn davart la summa totala da las
remuneraziuns (daners e valur da las prestaziuns materialas) per il cussegl
d’administraziun, per la direcziun generala e per il cussegl consultativ. Ella
elegia mintga onn il president dal cussegl d’administraziun e mintga singul
commember dal cussegl d’administraziun e da la cumissiun da remuneraziun
sco er in represchentant independent da las persunas cun il dretg da votar.
Las cassas da pensiun voteschan en l’interess da lur persunas assicuradas e
rendan transparent co ch’ellas han votà. Ils acziunaris pon votar
electronicamain sin distanza; els na pon betg vegnir represchentads d’in
commember d’in organ da la societad u d’in depositari.
* Cun disposiziun transitorica.
b. Ils commembers dals organs da la societad na survegnan naginas
indemnisaziuns da partenza u autras indemnisaziuns, naginas remuneraziuns
anticipadas, naginas premias per cumpras e venditas d’interpresas e nagins
contracts supplementars da consulenza u da lavur cun societads da la
medema gruppa. La gestiun da la societad na dastga betg vegnir delegada ad
ina persuna giuridica.
c. Ils statuts regleschan l’import dals credits, emprests e rentas als
commembers dals organs da la societad, sco er lur plans da reussida, ils
plans da participaziun, il dumber permiss da mandats ordaifer il concern sco
er la durada dals contracts da lavur dals commembers da la direcziun
generala.
d. La violaziun da las disposiziuns tenor las literas a–c vegn sancziunada cun in
chasti da detenziun fin a trais onns e cun in chasti pecuniar fin a sis
remuneraziuns annualas.48
Art. 96 Politica da concurrenza
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns cunter consequenzas economicamain
u socialmain nuschaivlas da cartels e d’autras restricziuns da la concurrenza.
2 Ella prenda mesiras:
a. per impedir abus en la furmaziun dals pretschs tras interpresas ed organisa ziuns da dretg privat u da dretg public cun ina posiziun dominanta sin il
martgà;
b. cunter la concurrenza illoiala.
Art. 97 Protecziun da consumentas e consuments
1 La Confederaziun prenda mesiras per proteger las consumentas ed ils consuments.
2 Ella decretescha prescripziuns davart ils meds giuridics che stattan a disposiziun a
las organisaziuns dals consuments. Sin il sectur da la legislaziun federala davart la
concurrenza illoiala han questas organisaziuns ils medems dretgs sco las federaziuns
professiunalas ed economicas.
3 Ils chantuns prevesan per dispitas fin ad ina tscherta valur ina procedura da
mediaziun u ina procedura giudiziala simpla e speditiva. Il Cussegl federal fixescha
il limit da la valur en lita.
Art. 98 Bancas ed assicuranzas
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart las bancas e la bursa; latiers
tegna ella quint da l’incumbensa e da la situaziun speziala da las bancas chantunalas.
48 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 3 da mars 2013, entrada en vigur ils 3 da mars 2013
(COF dals 15 da nov. 2012 e dals 30 d’avr. 2013 – AS 2013 1303; BBl 2006 8755,
2008 2577, 2009 299, 2012 9219, 2013 3129).
2 Ella po decretar prescripziuns davart prestaziuns da servetsch finanzialas sin auters
secturs.
3 Ella decretescha prescripziuns davart las assicuranzas privatas.
Art. 99 Politica monetara
1 Ils fatgs monetars suttastattan a la Confederaziun; ella suletta ha il dretg d’emetter
munaida e bancnotas.
2 La Banca naziunala svizra fa sco banca centrala independenta ina politica monetara
che serva als interess generals dal pajais; ella vegn administrada cun la cooperaziun
e sut la surveglianza da la Confederaziun.
3 La Banca naziunala svizra furma ord ses retgavs reservas monetaras suffizientas;
ina part da questas reservas vegn fatga cun aur.
4 Il retgav net da la Banca naziunala svizra va per almain dus terzs als chantuns.
Art. 100 Politica da conjunctura
1 La Confederaziun prenda mesiras per segirar in svilup equilibrà da la conjunctura,
particularmain per prevegnir e cumbatter la dischoccupaziun e la chareschia.
2 Ella resguarda il svilup economic da las singulas regiuns dal pajais. Ella collavura
cun ils chantuns e cun l’economia.
3 En ils fatgs monetars e da credit, en l’economia exteriura e sin il sectur da las
finanzas publicas po ella divergiar dal princip da la libertad economica, sche quai è
necessari.
4 La Confederaziun, ils chantuns e las vischnancas resguardan la situaziun da la
conjunctura en lur politica d’entradas e d’expensas.
5 Per stabilisar la conjunctura po la Confederaziun incassar temporarmain supplements u conceder rabats sin taxas e taglias previsas dal dretg federal. Ils meds
incassads en questa maniera èn da bloccar. Suenter ch’els vegnan dads liber, vegnan
taxas e taglias directas restituidas individualmain, las taxas e taglias indirectas
vegnan duvradas per conceder rabats u per procurar lavur.
6 La Confederaziun po obligar las interpresas da furmar reservas per procurar lavur;
ella conceda per la paja levgiaments da taglias e po er obligar ils chantuns da far il
medem. Suenter che questas reservas èn vegnidas dadas libras decidan las interpresas libramain davart lur diever en il rom dals intents previs da la lescha.
Art. 101 Politica d’economia da l’exteriur
1 La Confederaziun defenda ils interess da l’economia svizra en l’exteriur.
2 En cas spezials po ella prender mesiras per proteger l’economia indigena. Sch’i fa
da basegn po ella divergiar dal princip da la libertad economica.
Art. 102 Provediment dal pajais*
1 La Confederaziun segirescha il provediment dal pajais cun bains e servetschs
necessaris per viver en cas da smanatschas da la politica da pussanza u da guerras
sco er en situaziuns da grevas mancanzas che l’economia na po betg dumagnar be
cun agens meds. Ella prenda las mesiras preventivas.
2 Sch’i fa da basegn po ella divergiar dal princip da la libertad economica.
Art. 103 Politica da structura*
La Confederaziun po sustegnair regiuns dal pajais economicamain smanatschadas
sco er promover branschas economicas e professiuns, sche mesiras raschunaivlas da
l’agen agid na bastan betg per segirar lur existenza. Sch’i fa basegn po ella divergiar
dal princip da la libertad economica.
Art. 104 Agricultura
1 La Confederaziun procura che l’agricultura prestia cun ina producziun durabla ed
orientada vers il martgà ina contribuziun essenziala per:
a. in provediment segir da la populaziun;
b. il mantegniment da la basa da viver natirala e per la tgira d’ina cuntrada
cultivada;
c. l’urbanisaziun decentralisada dal pajais.
2 Cumplettond l’agen agid ch’ins po pretender da l’agricultura e, sche necessari er
divergiond dal princip da la libertad economica, promova la Confederaziun ils
manaschis purils che cultiveschan il terren.
3 Ella fixescha mesiras per che l’agricultura possia ademplir sias incumbensas
multifaras. Ella ha particularmain las sequentas cumpetenzas ed incumbensas:
a. Ella cumplettescha l’entrada dals purs cun pajaments directs per realisar ina
indemnisaziun commensurada per las prestaziuns furnidas, cun la premissa
ch’ina prestaziun ecologica saja cumprovada.
b. Ella promova furmas da producziun cun impuls economics avantagius che
resguardan spezialmain la natira, l’ambient ed ils animals.
c. Ella decretescha prescripziuns concernent la decleraziun da l’origin, da la
qualitad, da la metoda da producziun e da la procedura d’elavuraziun per
victualias.
d. Ella protegia l’ambient da donns chaschunads dal diever exagerà da fertilisa ders, da chemicalias e d’autras materias auxiliaras.
e. Ella po promover la perscrutaziun, la cussegliaziun e la scolaziun agricula ed
er prestar agids d’investiziun.
f. Ella po decretar prescripziuns per consolidar la proprietad funsila dals purs.
* Cun disposiziun transitorica.
* Cun disposiziun transitorica.
4 Ella metta a disposiziun per quest intent meds finanzials liads a l’intent dal sectur
agricul e meds generals da la Confederaziun.
Art. 104a49 Segirezza alimentara
Per garantir il provediment da la populaziun cun victualias stgaffescha la Confederaziun premissas per:
a. la garanzia da la basa per la producziun agricula, en spezial il terren cultiva bel;
b. ina producziun da victualias ch’è adattada a las cundiziuns localas e che dovra
las resursas en moda effizienta;
c. in’agricultura ed in’economia alimentara ch’èn orientadas al martgà;
d. relaziuns commerzialas transcunfinalas che gidan a sviluppar en moda durai vla l’agricultura e l’economia alimentara;
e. in diever da victualias che spargna resursas.
Art. 105 Alcohol
La legislaziun davart la fabricaziun, l’import, la purificaziun e la vendita da vinars
suttastat a la Confederaziun. Ella tegna particularmain quint dals effects nuschaivels
dal consum d’alcohol.
Art. 10650 Gieus per daners
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart ils gieus per daners, tegnend
quint dals interess dals chantuns.
2 Per installar e per manar bancas da gieu è necessaria ina concessiun da la
Confederaziun. Tar la surdada da concessiuns resguarda la Confederaziun las
cundiziuns regiunalas. Ella incassescha ina taxa sin bancas da gieu che dependa dal
retgav; la taxa na dastga betg surpassar 80 pertschient dal retgav brut da gieu. Questa
taxa è destinada a l’assicuranza per vegls, survivents ed invaliditad.
3 Ils chantuns èn cumpetents per permetter e per survegliar:
a. ils gieus per daners accessibels ad in dumber illimità da persunas en plirs
lieus ed en ils quals i vegn tratg la sort u procedì en moda sumeglianta;
exceptads èn ils sistems da jackpot da las bancas da gieu;
b. las scumessas da sport;
c. ils gieus d’inschign.
49 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 24 da sett. 2017, entrada en vigur ils 24 da sett.
2017 (COF dals 14 da mars 2017, COCF dals 30 da nov. 2017 – AS 2017 6735;
BBl 2014 6135, 2015 5753, 2017 2495 7829).
50 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 11 da mars 2012, entrada en vigur ils
11 da mars 2012 (COF dals 29 da sett. 2011, COCF dals 20 da zer. 2012 – AS 2012 3629;
BBl 2009 7019, 2010 7961, 2012 6623).
4 Ils alineas 2 e 3 vegnan er applitgads per ils gieus per daners purschids a basa da la
telecommunicaziun.
5 La Confederaziun ed ils chantuns tegnan quint dals privels en connex cun ils gieus
per daners. Tras la legislaziun e tras mesiras da surveglianza garanteschan els ina
protecziun adequata, resguardond en quest connex las differentas caracteristicas dals
gieus sco er la furma ed il lieu da la purschida.
6 Ils chantuns garanteschan ch’ils retgavs nets dals gieus tenor l’alinea 3 literas a e b
vegnian duvrads dal tuttafatg per intents d’utilitad publica, en spezial en ils secturs
da la cultura, dals fatgs socials e dal sport.
7 La Confederaziun ed ils chantuns sa coordineschan per ademplir lur incumbensas.
Perquai stgaffescha la lescha in organ cuminaivel che sa cumpona mintgamai per la
mesadad da commembers dals organs executivs da la Confederaziun e dals
chantuns.
Art. 107 Armas e material da guerra
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns cunter il diever abusiv d’armas,
d’accessoris d’armas e da muniziun.
2 Ella decretescha prescripziuns davart la fabricaziun, l’acquist e la vendita sco er
davart l’import, l’export ed il transit da material da guerra.
8. partiziun Abitar, lavur, segirezza sociala e sanadad
Art. 108 Promoziun da la construcziun d’abitaziuns e da la proprietad
d’abitaziuns
1 La Confederaziun promova la construcziun d’abitaziuns ed er l’acquist da
proprietad d’abitaziuns e da chasas destinadas al diever persunal da privats sco er
l’activitad da purtaders ed organisaziuns per la construcziun d’abitaziuns d’util public.
2 Ella promova oravant tut l’acquist e l’avertura da terren per la construcziun d’abitaziuns, la raziunalisaziun e la reducziun dals pretschs per la construcziun d’abitaziuns sco er la reducziun dals custs d’abitar.
3 Ella po decretar prescripziuns davart l’avertura da terren per la construcziun
d’abitaziuns e davart la raziunalisaziun da la construcziun.
4 Ella resguarda particularmain ils interess da famiglias, d’attempads, da persunas
basegnusas e d’impedids.
Art. 109 Fatgs da fittanza
1 La Confederaziun po decretar prescripziuns cunter ils abus en ils fatgs da fittanza,
surtut cunter tschains da fittanza abusivs, sco er davart la pussaivladad da protestar
cunter desditgas abusivas e davart la prolungaziun limitada da relaziuns da fittanza.
2 Ella po decretar prescripziuns davart la decleraziun cun vigur lianta da contracts da
fittanza generals. Tals contracts dastgan be vegnir declerads sco generalmain liants,
sch’els tegnan quint a moda commensurada dals interess motivads da minoritads sco
er da las differenzas regiunalas e sch’els na pregiuditgeschan betg l’egualitad da
dretg.
Art. 110 Lavur*
1 La Confederaziun po decretar prescripziuns davart:
a. la protecziun da las lavurantas e dals lavurants;
b. la relaziun tranter patruns e lavurants, particularmain davart la reglamenta ziun communabla da dumondas da manaschi e fatgs professiunals;
c. l’intermediaziun da lavur;
d. la decleraziun cun vigur lianta da contracts da lavur collectivs.
2 Contracts da lavur collectivs dastgan vegnir declerads sco generalmain liants,
sch’els tegnan quint a moda commensurada dals interess motivads da minoritads sco
er da las differenzas regiunalas e sch’els na pregiuditgeschan betg la libertad sindicala.
3 Il 1. d’avust è il di da la festa naziunala. Concernent il dretg da lavur è el egual a
las dumengias ed è pajà.
Art. 111 Prevenziun per vegls, survivents ed invalids
1 La Confederaziun prenda mesiras per ina prevenziun suffizienta per vegls, survivents ed invalids. Quella sa basa sin trais pitgas, numnadamain sin l’assicuranza
federala per vegls, survivents ed invalids, sin la prevenziun professiunala e sin la
prevenziun individuala.
2 La Confederaziun procura che l’assicuranza per vegls, survivents ed invalids sco er
la prevenziun professiunala possian ademplir lur intents permanentamain.
3 Ella po obligar ils chantuns da liberar da la taglia las instituziuns da l’assicuranza
federala per vegls, survivents ed invalids sco er da la prevenziun professiunala e
conceder als assicurads ed a lur patrunas e patruns levgiaments da taglia sin contribuziuns e dretgs ch’els pon pretender.
4 En collavuraziun cun ils chantuns promova ella la prevenziun individuala, particularmain cun mesiras da la politica fiscala e da la politica da proprietad.
Art. 112 Assicuranza da vegls, survivents ed invalids
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart l’assicuranza da vegls, survivents ed invalids.
2 Ella observa ils suandants princips:
a. L’assicuranza è obligatorica.
* Cun disposiziun transitorica.
abis.51 Ella conceda prestaziuns finanzialas e materialas.
b. Las rentas han da cuvrir commensuradamain il basegn d’existenza.
c. La renta maximala correspunda sin il pli al dubel da la renta minimala.
d. Las rentas vegnan adattadas almain da tut al svilup dals pretschs.
3 L’assicuranza vegn finanziada:
a. tras contribuziuns dals assicurads; latiers pajan las patrunas ed ils patruns la
mesadad da las contribuziuns per lur lavurantas e lavurants;
b.52 tras prestaziuns da la Confederaziun.
4 Las prestaziuns da la Confederaziun muntan sin il pli la mesadad da las expensas.53
5 Las prestaziuns da la Confederaziun vegnan cuvridas en emprima lingia ord il retgav net da la taglia sin tubac, da la taglia sin vinars e da la taxa sin bancas da gieus.
6 ...54
Art. 112a55 Prestaziuns supplementaras
1 La Confederaziun ed ils chantuns pajan prestaziuns supplementaras a persunas, tar
las qualas las prestaziuns da l’assicuranza per vegls, survivents ed invalids na cuvran
betg il basegn d’existenza.
2 La lescha fixescha la dimensiun da las prestaziuns supplementaras sco er las incumbensas e las cumpetenzas da la Confederaziun e dals chantuns.
Art. 112b56 Promoziun da l’integraziun d’invalids*
1 La Confederaziun promova l’integraziun d’invalids cun pajar prestaziuns finanzialas e materialas. Per quest intent po ella utilisar ils meds da l’assicuranza d’invalids.
51 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
52 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
53 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
54 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2008
(COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
55 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
56 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
* Cun disposiziun transitorica.
2 Ils chantuns promovan l’integraziun d’invalids, spezialmain tras contribuziuns vi
da la construcziun e vi da la gestiun d’instituziuns che servan ad abitar ed a lavurar.
3 La lescha fixescha las finamiras, ils princips ed ils criteris da l’integraziun.
Art. 112c57 Agid als attempads ed als impedids*
1 Ils chantuns procuran per l’agid e per la tgira dals attempads e dals impedids a
chasa.
2 La Confederaziun sustegna stentas per tut la Svizra en favur dals attempads e dals
impedids a chasa. Per quest intent po ella impunder meds finanzials da l’assicuranza
da vegls, survivents ed invalids.
Art. 113 Prevenziun professiunala*
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la prevenziun professiunala.
2 Ella observa ils suandants princips:
a. La prevenziun professiunala pussibilitescha ensemen cun l’assicuranza da
vegls, survivents ed invalids da mantegnair il nivel da viver anteriur a moda
commensurada.
b. La prevenziun professiunala è obligatorica per lavurantas e lavurants; la
lescha po prevair excepziuns.
c. Las patrunas ed ils patruns assicureschan lur lavurantas e lavurants tar ina
instituziun da prevenziun; sche necessari dat la Confederaziun ad els la
pussaivladad d’assicurar las lavurantas ed ils lavurants tar ina instituziun da
prevenziun federala.
d. Persunas cun gudogn independent pon s’assicurar voluntarmain tar ina
instituziun da prevenziun.
e. Per tschertas gruppas da persunas cun gudogn independent po la prevenziun
professiunala vegnir declerada sco obligatorica, saja quai generalmain u per
singulas ristgas.
3 La prevenziun professiunala vegn finanziada tras las contribuziuns dals assicurads;
latiers pajan las patrunas ed ils patruns almain la mesadad da las contribuziuns da lur
lavurantas e lavurants.
4 Las instituziuns da prevenziun ston satisfar a las pretensiuns minimalas dal dretg
federal; per la schliaziun d’incumbensas spezialas po la Confederaziun prevair
mesiras applitgablas en tut la Svizra.
57 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
* Cun disposiziun transitorica.
* Cun disposiziun transitorica.
Art. 114 Assicuranza da dischoccupads
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart l’assicuranza da dischoccupads.
2 Ella observa ils suandants princips:
a. L’assicuranza conceda ina cumpensaziun commensurada da l’acquist e su stegna mesiras destinadas per impedir e cumbatter la dischoccupaziun.
b. La participaziun è obligatorica per lavurantas e lavurants; la lescha po pre vair excepziuns.
c. Persunas cun gudogn independent pon s’assicurar voluntarmain.
3 L’assicuranza vegn finanziada tras las contribuziuns dals assicurads; latiers pajan
las patrunas e patruns la mesadad da las contribuziuns per lur lavurantas e lavurants.
4 La Confederaziun ed ils chantuns furneschan prestaziuns finanzialas en cas da
relaziuns extraordinarias.
5 La Confederaziun po decretar prescripziuns davart il provediment dals dischoccupads.
Art. 115 Sustegniment da persunas basegnusas
Persunas basegnusas vegnan sustegnidas da lur chantun da domicil. La Confederaziun regla las excepziuns e las cumpetenzas.
Art. 116 Supplements da famiglias ed assicuranza da maternitad
1 Ademplind sias incumbensas resguarda la Confederaziun ils basegns da la famiglia. Ella po sustegnair mesiras per la protecziun da la famiglia.
2 Ella po decretar prescripziuns davart ils supplements da famiglia e manar ina cassa
federala da cumpensaziun.
3 Ella instituescha in’assicuranza da maternitad. Er persunas che na pon betg giudair
las prestaziuns da l’assicuranza pon vegnir obligadas da pajar contribuziuns.
4 La Confederaziun po declerar sco obligatorica la participaziun a cassas da cumpensaziun per famiglias e l’assicuranza da maternitad, saja quai generalmain u per singulas gruppas da la populaziun; ella po far dependentas sias prestaziuns da prestaziuns commensuradas dals chantuns.
Art. 117 Assicuranza da malsauns e cunter accidents
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart l’assicuranza da malsauns e
cunter accidents.
2 Ella po declerar sco obligatorica l’assicuranza da malsauns e cunter accidents, saja
quai generalmain u per singulas gruppas da la populaziun.
Art. 117a58 Provediment medicinal da basa
1 En il rom da lur cumpetenzas procuran la Confederaziun ed ils chantuns che tuts
hajan access ad in provediment medicinal da basa suffizient e d’auta qualitad. Els
renconuschan e promovan la medischina da famiglia sco cumponenta essenziala da
quest provediment da basa.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart:
a. la scolaziun e la furmaziun supplementara per professiuns dal provediment
medicinal da basa e las pretensiuns per pratitgar questas professiuns;
b. l’indemnisaziun adequata da las prestaziuns da la medischina da famiglia.
Art. 118 Protecziun da la sanadad
1 En il rom da sias cumpetenzas prenda la Confederaziun mesiras per proteger la
sanadad.
2 Ella decretescha prescripziuns davart:
a. la manipulaziun da victualias sco er da medicaments, meds narcotics, orga nissems, chemicalias ed objects che pon periclitar la sanadad;
b. il cumbat cunter malsognas d’umans u d’animals transmissiblas e fitg dera sadas u privlusas;
c. la protecziun cunter radis ionisants.
Art. 118a59 Medischina cumplementara
En il rom da lur cumpetenzas procuran la Confederaziun ed ils chantuns ch’i vegnia
tegnì quint da la medischina cumplementara.
Art. 118b60 Perscrutaziun vi da l’uman
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart la perscrutaziun vi da l’uman,
uschenavant che la protecziun da sia dignitad e da sia persunalitad pretendan quai.
En quest connex preserva ella la libertad da la perscrutaziun e tegna quint da l’impurtanza da la perscrutaziun per la sanadad e per la societad.
2 Per la perscrutaziun biologica e medicinala vi da l’uman resguarda ella ils princips
suandants:
58 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 18 da matg 2014, entrada en vigur ils 18 da matg
2014 (COF dals 19 da sett. 2013, COCF dals 18 d’avust 2014 – AS 2014 2769;
BBl 2010 2939, 2011 4435, 2013 7347, 2014 6349).
59 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 17 da matg 2009, entrada en vigur ils
17 da matg 2009 (COF dals 3 d’oct. 2008, COCF dals 21 d’oct. 2009 – AS 2009 5325;
BBl 2005 6001, 2006 7591, 2008 8229, 2009 7539).
60 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 7 da mars 2010, entrada en vigur ils 7 da mars 2010
(COF dals 25 da sett. 2009, COCF dals 15 d’avr. 2010 – AS 2010 1569; BBl 2007 6713,
2009 6649, 2010 2625).
a. mintga project da perscrutaziun premetta che la persuna che sa participescha
a quest project u che la persuna ch’è autorisada tenor lescha da far quai haja
dà ses consentiment suenter esser vegnida infurmada suffizientamain. La le scha po prevair excepziuns. Ina refusa è en mintga cas lianta;
b. ils ristgs e las grevezzas per la persuna che sa participescha ad in project da
perscrutaziun na dastgan betg star en ina disproporziun cun il niz che resulta
da quest project;
c. in project da perscrutaziun dastga vegnir realisà cun persunas incapablas da
giuditgar sulettamain, sche enconuschientschas equivalentas na pon betg
vegnir cuntanschidas cun persunas capablas da giuditgar. Sch’il project da
perscrutaziun na lascha betg spetgar in niz direct per las persunas incapablas
da giuditgar, dastgan ils ristgs e las grevezzas esser mo minimals;
d. ina examinaziun independenta dal project da perscrutaziun sto confermar
che la protecziun da las persunas che sa participeschan a quest project è ga rantida.
Art. 119 Medischina da reproducziun e tecnologia da gens sin il sectur uman
1 L’uman è protegì dal diever abusiv da la medischina da reproducziun e da la tecnologia da gens.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart il tractament da schermenza e
dal patrimoni genetic da l’uman. Ella procura per la protecziun da la dignitad dals
umans, da la persunalitad e da la famiglia ed observa particularmain ils suandants
princips:
a. Tuts geners da clonar ed intervenziuns en il patrimoni genetic da cellas
sexualas e d’embrios èn scumandads.
b. Schermenzas e patrimonis genetics na umans na dastgan betg vegnir transfe rids en schermenzas umanas u vegnir unids cun quellas.
c.61 Las proceduras da reproducziun cun agid da la medischina dastgan be vegnir
applitgadas, sche la sterilitad u il privel dal transferiment d’ina greva malso gna na po betg vegnir eliminà autramain, dentant betg per obtegnair tscher tas qualitads tar l’uffant u per far perscrutaziuns; la fructificaziun da cellas
d’ov umanas ordaifer il corp da la dunna è permessa be sut las cundiziuns fi xadas da la lescha; ordaifer il corp da la dunna dastg’ins sviluppar mo tantas
cellas d’ov umanas ad embrios sco quai ch’ins dovra per la reproducziun cun
agid da la medischina.
d. La donaziun d’embrios e tuts geners da maternitads fittadas èn scumandads.
e. Cun schermenzas umanas e cun products ord embrios na dastga betg vegnir
fatg commerzi.
61 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 14 da zer. 2015, entrada en vigur ils
14 da zer. 2015 (COF dals 12 da dec. 2014, COCF dals 21 d’avust 2015 – AS 2015 2887;
BBl 2013 5853, 2014 9675, 2015 6313).
f. Il patrimoni genetic d’ina persuna dastga sulettamain vegnir analisà, registrà
u palesà, sche la persuna pertutgada dat il consentiment u sche la lescha
prescriva quai.
g. Mintga persuna ha access a las datas davart ses origin genetic.
Art. 119a62 Medischina da transplantaziun
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns sin il sectur da la transplantaziun
d’organs, tessids e cellas. Ella procura en quest connex per la protecziun da la
dignitad umana, da la persunalitad e da la sanadad.
2 Ella fixescha oravant tut ils criteris per in’attribuziun gista dals organs.
3 La donaziun d’organs, da tessids e da cellas d’umans è gratuita. Il commerzi cun
organs umans è scumandà.
Art. 120 Tecnologia da gens en il sectur betg uman*
1 L’uman e ses ambient èn protegids dal diever abusiv da la tecnologia da gens.
2 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart il tractament da la schermenza
e dal patrimoni genetic d’animals, da plantas ed d’auters organissems; ella tegna
quint da la dignitad da las creatiras sco er da la segirezza dals umans, dals animals e
da l’ambient e protegia la varietad genetica da las spezias dals animals e da las
plantas.
9. partiziun Dimora e domicil da persunas estras
Art. 121 Legislaziun en il sectur da las persunas estras e dals fatgs d’asil* 63
1 La legislaziun davart l’entrada, la partenza, la dimora ed il domicil da persunas
estras sco er davart la concessiun d’asil suttastat a la Confederaziun.
2 Las persunas estras pon vegnir expulsadas da la Svizra, sch’ellas pericliteschan la
segirezza dal pajais.
3 Ellas perdan lur dretg da dimora sco er las pretensiuns da dretg che stattan en
connex cun lur dimora en Svizra, independentamain da lur status tenor il dretg da
persunas estras, sch’ellas:
62 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 7 da favr. 1999, entrada en vigur ils 1. da schan
2000 (COF dals 26 da zer. 1998, COCF dals 23 da mars 1999 – AS 1999 1341;
BBl 1997 III 653, 1998 3473, 1999 2912 8768).
* Cun disposiziun transitorica.
* Cun disposiziun transitorica.
63 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils 9 da favr. 2014
(COF dals 27 da sett. 2013, COCF dals 13 matg 2014 – AS 2014 1391; BBl 2011 6269,
2012 3869, 2013 291 7351, 2014 4117).
a. èn vegnidas sentenziadas cun vigur legala pervia d’in delict da mazzament
intenziunà, pervia d’ina violaziun u pervia d’in auter delict sexual grev, per via d’in auter delict da violenza sco rapina, pervia da commerzi cun umans,
pervia da commerzi cun drogas u pervia d’in delict d’infracziun; u
b. han retratg en moda abusiva prestaziuns da las assicuranzas socialas u da
l’agid social.64
4 Il legislatur precisescha ils causals tenor l’alinea 3. El po cumplettar la glista cun
ulteriurs causals.65
5 Las persunas estras che perdan – tenor ils alineas 3 e 4 – lur dretg da dimora sco er
tut las pretensiuns da dretg che stattan en connex cun lur dimora en Svizra ston vegnir expulsadas da l’autoritad cumpetenta or da la Svizra e ston vegnir chastiadas
cun in scumond d’entrar en Svizra da 5 fin 15 onns. En cas da repetiziun sto il scumond d’entrar en Svizra vegnir fixà a 20 onns.66
6 Tgi che violescha il scumond d’entrar en Svizra u tgi ch’entra en autra moda u maniera illegalmain en Svizra, è culpabel. Il legislatur decretescha las disposiziuns correspundentas.67
Art. 121a68 Regulaziun da l’immigraziun*
1 La Svizra regla en moda autonoma l’immigraziun da persunas estras.
2 Il dumber da permissiuns a persunas estras per la dimora en Svizra vegn limità cun
dumbers maximals e cun contingents annuals. Ils dumbers maximals valan per tut
las permissiuns dal dretg da persunas estras inclusiv ils fatgs d’asil. Il dretg da
survegnir ina dimora durabla, da pudair reunir la famiglia e da survegnir prestaziuns
socialas po vegnir limità.
3 Ils dumbers maximals ed ils contingents annuals per persunas estras cun activitad
da gudogn ston s’orientar tenor ils interess economics globals da la Svizra, respectond il princip da priorisar las Svizras ed ils Svizzers. En quest connex ston vegnir
resguardadas las cunfinarias ed ils cunfinaris. Ils criteris decisivs per conceder permissiuns da dimora èn en spezial la dumonda d’in patrun, l’abilitad da s’integrar ed
ina basa d’existenza suffizienta ed independenta.
64 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2010, entrada en vigur ils
28 da nov. 2010 (COF dals 18 da zer. 2010, COCF dals 17 mars 2011 – AS 2011 1199;
BBl 2008 1927, 2009 5097, 2010 4241, 2011 2771).
65 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2010, entrada en vigur ils
28 da nov. 2010 (COF dals 18 da zer. 2010, COCF dals 17 mars 2011 – AS 2011 1199;
BBl 2008 1927, 2009 5097, 2010 4241, 2011 2771).
66 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2010, entrada en vigur ils
28 da nov. 2010 (COF dals 18 da zer. 2010, COCF dals 17 mars 2011 – AS 2011 1199;
BBl 2008 1927, 2009 5097, 2010 4241, 2011 2771).
67 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2010, entrada en vigur ils
28 da nov. 2010 (COF dals 18 da zer. 2010, COCF dals 17 mars 2011 – AS 2011 1199;
BBl 2008 1927, 2009 5097, 2010 4241, 2011 2771).
68 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils 9 da favr. 2014
(COF dals 27 da sett. 2013, COCF dals 13 matg 2014 – AS 2014 1391; BBl 2011 6269,
2012 3869, 2013 291 7351, 2014 4117).
* Cun disposiziun transitorica.
4 I na dastgan vegnir fatgs nagins contracts internaziunals che cuntrafan a quest artitgel.
5 La lescha regla ils detagls.
10. partiziun Dretg civil, dretg penal, metrologia
Art. 12269 Dretg civil
1 La legislaziun concernent il dretg civil ed il dretg da process civil suttastat a la
Confederaziun.
2 Ils chantuns èn cumpetents per l’organisaziun da las dretgiras e la giurisdicziun en
fatgs civils, uschenavant che la lescha na prevesa nagut auter.
Art. 12370 Dretg penal
1 La legislaziun concernent il dretg penal ed il dretg da process penal suttastat a la
Confederaziun.
2 Ils chantuns èn cumpetents per l’organisaziun da las dretgiras, la giurisdicziun en
fatgs penals sco er per l’execuziun penala e l’execuziun da mesiras, uschenavant
che la lescha na prevesa nagut auter.
3 La Confederaziun po decretar prescripziuns davart l’execuziun da chastis e da
mesiras. Ella po conceder contribuziuns als chantuns per:
a. la construcziun da stabiliments;
b. meglieraziuns da l’execuziun da chastis e da mesiras;
c. instituziuns ch’exequeschan mesiras educativas en favur d’uffants, giuvenils
e giuvens creschids.71
Art. 123a72
1 Sch’in delinquent sexual u violent vegn resguardà sco extremamain privlus e considerà sco indifferent a la terapia en las expertisas ch’èn necessarias per la sentenzia
69 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000, entrada en vigur ils
1. da schan. 2007 (COF dals 8 d’oct. 1999, COCF dals 17 da matg 2000, COF dals
8 da mars 2005 – AS 2002 3148, 2006 1059; BBl 1997 I 1, 1999 8633, 2000 2990,
2001 4202).
70 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000, entrada en vigur ils 1. d’avr. 2003
(COF dals 8 d’oct. 1999, COCF dals 17 da matg 2000, COF dals 24 da sett. 2002 –
AS 2002 3148; BBl 1997 I 1, 1999 8633, 2000 2990, 2001 4202).
71 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
72 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 8 da favr. 2004, entrada en vigur ils 8 da favr. 2004
(COF dals 20 da zer. 2003, COCF dals 21 d’avr. 2004 – AS 2004 2341; BBl 2000 3336,
2001 3433, 2003 4434, 2004 2199).
giudiziala, sto el vegnir internà a vita duranta, pervia da la gronda ristga da recidiva.
Relaschada anticipada e congedi èn exclus.
2 Novas expertisas pon vegnir fatgas mo, sche novas enconuschientschas scientificas
cumprovan ch’il delinquent po vegnir guarì e ch’el na represchenta alura betg pli in
privel per la publicitad. L’autoritad ch’ha dismess l’internament sin fundament da
questas novas expertisas sto surpigliar la responsabladad per ina recidiva dal delinquent.
3 Tut las expertisas necessarias per giuditgar ils delinquents sexuals e violents ston
vegnir fatgas duas spezialists independents vicendaivlamain e cun experientscha, e
quai resguardond tut ils elements impurtants per il giudicament.
Art. 123b73 Nunscadenza da la persecuziun penala e dal chasti tar delicts sexuals
e pornografics vi d’uffants avant lur pubertad
La persecuziun da delicts sexuals u pornografics vi d’uffants che n’èn betg anc en la
pubertad ed il chasti per tals delicts na scadan betg.
Art. 123c74 Mesira suenter delicts sexuals cun uffants u cun persunas inablas da
sa defender u da giuditgar
Tgi ch’è vegnì sentenzià, perquai ch’el ha violà l’integritad sexuala d’in uffant u
d’ina persuna dependenta, perda definitivamain il dretg da pratitgar in’activitad
professiunala u onurara cun persunas minorennas u dependentas.
Art. 124 Agid a victimas
Confederaziun e chantuns procuran che persunas ch’èn vegnidas pregiuditgadas tras
in delict en lur integritad corporala, psichica u sexuala, obtegnian agid e vegnian er
indemnisadas commensuradamain, sch’ellas èn vegnidas en difficultads economicas
pervia dal delict.
Art. 125 Metrologia
La legislaziun davart la metrologia è chaussa da la Confederaziun.
73 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 30 da nov. 2008, entrada en vigur ils
30 da nov. 2008 (COF dals 13 da zer. 2008, COCF dals 23 da schan. 2009 –
AS 2009 471; BBl 2006 3657, 2007 5369, 2008 5245, 2009 605).
74 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 18 da matg 2014, entrada en vigur ils 18 da matg 2014
(COCF dals 20 da favr. 2014 – AS 2014 2771; BBl 2009 7021, 2011 4435, 2012 8819,
2014 6349 1779).
3. chapitel Urden da finanzas
Art. 12675 Gestiun da las finanzas
1 La Confederaziun tegna en equiliber a lunga vista sias expensas ed entradas.
2 L’import maximal da las expensas cumplessivas ch’èn d’approvar en il preventiv
sa drizza tenor las entradas stimadas, resguardond la situaziun economica.
3 En cas d’in basegn extraordinari da pajaments po vegnir augmentà commensuradamain l’import maximal tenor l’alinea 2. Davart in augment concluda l’Assamblea
federala tenor l’artitgel 159 alinea 3 litera c.
4 Sche las expensas cumplessivas che sa mussan en il quint dal stadi surpassan l’import maximal tenor l’alinea 2 u 3, èn las expensas supplementaras da cumpensar
durant ils onns sequents.
5 La lescha regla ils detagls.
Art. 127 Princips da l’imposiziun da taglia
1 La furmaziun da las taglias, particularmain il circul dals pajataglia, l’object da la
taglia e la calculaziun da quella, è da reglar en ses princips en la lescha sezza.
2 Uschenavant ch’il gener da taglia permetta quai, èn d’observar oravant tut ils princips da la generalitad e da la regularitad da l’imposiziun da taglia sco er il princip da
l’imposiziun tenor la capacitad economica.
3 L’imposiziun dubla da taglia tranter ils chantuns è scumandada. La Confederaziun
prenda las mesiras necessarias.
Art. 128 Taglias directas*
1 La Confederaziun po incassar ina taglia directa:
a. da maximalmain 11,5 pertschient sin l’entrada da persunas natiralas;
b.76 da maximalmain 8,5 pertschient sin il retgav net da las persunas giuridicas;
c.77 ...
2 Fixond las tariffas resguarda la Confederaziun las grevezzas fiscalas da las taglias
directas dals chantuns e da las vischnancas.
75 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 2 da dec. 2001, entrada en vigur ils 2 da dec. 2001
(COF dals 22 da zer. 2001, COCF dals 4 da favr. 2002 – AS 2002 241; BBl 2000 4653,
2001 2387 2878, 2002 1209).
* Cun disposiziun transitorica.
76 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan. 2007
(COF dals 19 da mars 2004, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 2 da favr. 2006 –
AS 2006 1057; BBl 2003 1531, 2004 1363, 2005 951).
77 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2007
(COF dals 19 da mars 2004, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 2 da favr. 2006 –
AS 2006 1057; BBl 2003 1531, 2004 1363, 2005 951).
3 Tar la taglia sin l’entrada da las persunas natiralas vegnan gulivadas periodicamain
las consequenzas da la progressiun fraida.
4 La taglia vegn fixada ed incassada dals chantuns. Dal retgav brut da taglia van
almain 17 pertschient als chantuns. Questa procentuala po vegnir reducida fin a 15
pertschient, sch’ils effects da la gulivaziun da finanzas pretendan quai.78
Art. 129 Armonisaziun da taglia
1 La Confederaziun fixescha ils princips da l’armonisaziun da las taglias directas da
la Confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas; ella resguarda las stentas dals
chantuns per in’armonisaziun da taglia.
2 L’armonisaziun s’extenda a l’obligaziun da pajar taglia, a l’object ed a la fixaziun
temporara da las taglias, al dretg da procedura ed al dretg penal fiscal. Exclus da
l’armonisaziun èn particularmain las tariffas da taglia, ils pes da taglia ed ils imports
libers da la taglia.
3 La Confederaziun po decretar prescripziuns cunter la concessiun d’avantatgs fiscals nungiustifitgads.
Art. 13079 Taglia sin la plivalur*
1 La Confederaziun po incassar ina taglia sin la plivalur cun ina taxa normala da maximalmain 6,5 pertschient ed ina taxa reducida d’almain 2,0 pertschient sin furniziuns d’objects e sin prestaziuns da servetsch inclusiv per agen diever sco er sin imports.
2 La lescha po fixar per la taxaziun da las prestaziuns dal sectur d’alloschament ina
taxa tranter la taxa reducida e la taxa normala.80
3 Sche la finanziaziun da l’assicuranza per vegls, survivents ed invalids n’è betg pli
garantida pervia dal svilup da la structura da vegliadetgna, po la taxa normala vegnir
auzada cun ina lescha federala per maximalmain 1 pertschient e la taxa reducida per
maximal 0,3 pertschient.81
78 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
79 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan. 2007
(COF dals 19 da mars 2004, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 2 da favr. 2006 –
AS 2006 1057; BBl 2003 1531, 2004 1363, 2005 951).
* Cun disposiziun transitorica.
80 Dal 1. da schan. 2018 fin maximalmain ils 31 da dec. 2027 importa la taxa speziala per
prestaziuns dal sectur d’alloschament 3,7 % (art. 25 al. 4 da la LF dals 12 da zer. 2009
davart la taglia sin la plivalur – SR 641.20).
81 Dal 1. da schan. 2018 fin maximalmain ils 31 da dec. 2030 importan las taxas da la taglia
sin la plivalur 7,7 % (taxa normala) e 2,5 % (taxa reducida) (art. 25 al. 1 e 2 da la LF dals
12 da zer. 2009 davart la taglia sin la plivalur – SR 641.20).
3bis Per finanziar l’infrastructura da viafier vegnan augmentadas las tariffas per 0,1
puncts procentuals.82
4 5 pertschient dal retgav betg lià ad in intent vegn impundì per la reducziun da las
premias en l’assicuranza da malsauns a favur da las classas d’entradas bassas, sch’i
na vegn betg fixada tras la lescha in’autra utilisaziun per distgargiar las classas d’entradas bassas.
Art. 131 Taglias spezialas da consum*
1 La Confederaziun po incassar taglias spezialas da consum sin:
a. tubac e products da tubac;
b. vinars;
c. biera;
d. automobils e lur elements;
e. petroli, auters ielis minerals, gas natiral ed ils products che vegnan guda gnads a chaschun da lur elavuraziun, sco er sin carburants.
2 Ultra da quai po ella incassar:
a. in supplement sin la taglia da consum sin tut ils carburants, cun excepziun
dals carburants d’aviatica;
b. ina taxa, sch’i vegnan duvrads per il vehichel a motor auters meds da propul siun ch’ils carburants tenor l’alinea 1 litera e.83
2bis Sch’ils meds finanzials na bastan betg per ademplir las incumbensas en connex
cun il traffic aviatic ch’èn previsas en l’artitgel 87b, incassescha la Confederaziun in
supplement sin la taglia da consum sin ils carburants d’aviatica.84
3 Ils chantuns obtegnan 10 pertschient dal retgav net or da l’imposiziun da taglia sin
vinars. Quests meds èn d’applitgar per cumbatter ils motivs e las consequenzas dal
consum da substanzas che chaschunan dependenza.
Art. 132 Taglia da bul e taglia anticipada
1 La Confederaziun po incassar ina taglia da bul sin vaglias, quittanzas da premias
d’assicuranza e sin auters documents dal traffic commerzial; exclus da la taglia èn
documents en connex cun fatgs funsils u ipotecars.
82 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
* Cun disposiziun transitorica.
83 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
84 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
2 La Confederaziun po incassar ina taglia anticipada sin il retgav da facultads moviblas da chapital, sin gudogns da lottaria sco er sin prestaziuns d’assicuranzas. 10
pertschient dal retgav da taglia van als chantuns.85
Art. 133 Dazis
La legislaziun davart ils dazis ed autras taxas sin la martganzia che va suror ils cunfins suttastat a la Confederaziun.
Art. 134 Exclusiun da taglias chantunalas e communalas
Quai che la legislaziun federala inditgescha sco object da la taglia sin la plivalur, da
las taglias spezialas da consum, da la taglia da bul e da la taglia anticipada u quai
ch’ella declera sco liber da taglias, na dastga betg vegnir engrevgià dals chantuns e
da las vischnancas cun taglias sumegliantas.
Art. 13586 Gulivaziun da finanzas e da grevezzas
1 La Confederaziun decretescha prescripziuns davart ina gulivaziun da finanzas e da
grevezzas commensurada tranter la Confederaziun ed ils chantuns sco er tranter ils
chantuns.
2 La gulivaziun da finanzas e da grevezzas duai spezialmain:
a. reducir las differenzas tranter ils chantuns areguard la capacitad finanziala;
b. garantir als chantuns resursas finanzialas minimalas;
c. gulivar grevezzas finanzialas sproporziunadas dals chantuns chaschunadas
da lur cundiziuns geologicas, topograficas u socio-demograficas;
d. promover la collavuraziun interchantunala cun gulivar las grevezzas;
e. mantegnair la cumpetitivitad fiscala dals chantuns sin plaun naziunal ed
internaziunal.
3 Ils meds per la gulivaziun da las resursas vegnan mess a disposiziun dals chantuns
cun bleras resursas e da la Confederaziun. Las prestaziuns dals chantuns cun bleras
resursas muntan almain a dus terzs e maximal ad 80 pertschient da las prestaziuns da
la Confederaziun.
85 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
86 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
4. titel Pievel e chantuns
1. chapitel Disposiziuns generalas
Art. 136 Dretgs politics
1 Tut las Svizras e tut ils Svizzers che han accumplì il 18avel onn e che n’èn betg
mess sut avugà pervia da malsogna u flaivlezza da spiert, disponan dals dretgs
politics en fatgs federals. Tuts han ils medems dretgs e duairs politics.
2 Els pon sa participar a las elecziuns dal Cussegl naziunal ed a las votaziuns federalas e dastgan lantschar e suttascriver iniziativas dal pievel e referendums en fatgs
federals.
Art. 137 Partidas politicas
Las partidas politicas gidan a furmar l’opiniun e la voluntad dal pievel.
2. chapitel Iniziativa e referendum
Art. 138 Iniziativa dal pievel per ina revisiun totala da la
Constituziun federala
1 100 000 votantas e votants pon proponer, aifer 18 mais dapi la publicaziun uffiziala da lur iniziativa, ina revisiun totala da la Constituziun federala.87
2 Questa proposta è da suttametter al pievel per la votaziun.
Art. 13988 Iniziativa dal pievel per ina revisiun parziala da la Constituziun
federala
1 100 000 votantas e votants pon pretender ina revisiun parziala da la Constituziun
federala, e quai entaifer 18 mais dapi la communicaziun uffiziala da lur iniziativa.
2 L’iniziativa dal pievel per ina revisiun parziala da la Constituziun federala po avair
la furma d’ina proposta generala u d’in sboz elavurà.
3 Sche l’iniziativa violescha l’unitad da la furma, l’unitad da la materia u disposiziuns obligantas dal dretg internaziunal, vegn ella declerada sco cumplettamain u
parzialmain nunvalaivla da l’Assamblea federala.
4 Sche l’Assamblea federala va d’accord cun ina iniziativa en furma d’ina proposta
generala, elavura ella la revisiun parziala en il senn da l’iniziativa e la suttametta a la
votaziun dal pievel e dals chantuns. Sch’ella refusa l’iniziativa, suttametta ella questa a la votaziun dal pievel; il pievel decida, sch’igl è da dar suatientscha a l’inizia87 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur ils 1. d’avust 2003
(COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals 19 da zer. 2003 –
AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111 3954 3960).
88 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils
27 da sett. 2009 (COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409;
BBl 2008 2891 2907, 2009 13 8719).
tiva. Sch’il pievel accepta l’iniziativa, elavura l’Assamblea federala in project correspundent.
5 Ina iniziativa en furma d’in sboz elavurà vegn suttamessa a la votaziun dal pievel e
dals chantuns. L’Assamblea federala recumonda d’acceptar u da refusar l’iniziativa.
Ella po confruntar l’iniziativa cun ina cuntraproposta.
Art. 139a89
Art. 139b90 Procedura en cas da la votaziun davart ina iniziativa cun ina
cuntraproposta
1 Las votantas ed ils votants decidan il medem mument davart l’iniziativa e davart la
cuntraproposta.91
2 Els pon acceptar domadus projects en votaziun. En la dumonda decisiva pon els
inditgar, a qual project ch’els dessan la preferenza en il cas che domadus vegnan acceptads.
3 Cur ch’ina midada da la constituziun vegn acceptada, ma che in project obtegna en
la dumonda decisiva la maioritad da las vuschs dal pievel e l’auter la maioritad da
las vuschs dals chantuns, alura entra en vigur quel project, tar il qual la summa da la
procentuala da las vuschs dal pievel e da las vuschs dals chantuns en la dumonda
decisiva è pli auta.
Art. 140 Referendum obligatoric
1 Al pievel ed als chantuns vegnan preschentadas per la votaziun:
a. las midadas da la Constituziun federala;
b. la participaziun ad organisaziuns per la segirezza collectiva u a cuminanzas
supranaziunalas;
c. las leschas federalas decleradas sco urgentas che n’han nagina basa constitu ziunala e che han ina durada da validitad che surpassa in onn; talas leschas
federalas ston vegnir preschentadas per la votaziun entaifer in onn suenter
l’acceptaziun tras l’Assamblea federala.
89 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003 (COF dals 4 d’oct. 2002, COCF
dals 25 da mars 2003 – AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111).
Abolì en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, cun effect dapi ils 27 da sett. 2009
(COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409; BBl 2008 2891
2907, 2009 13 8719). Quest art. n’è mai entrà en vigur en la versiun dal COF dals
4 d’oct. 2002.
90 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur dals al. 2 e 3 ils
1. d’avust 2003 (COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals
19 da zer. 2003 – AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485,
2003 3111 3954 3960). L’al. 1 n’è mai entrà en vigur en la versiun dal COF dals
4 d’oct. 2002.
91 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils
27 da sett. 2009 (COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409;
BBl 2008 2891 2907, 2009 13 8719).
2 Al pievel vegnan suttamessas per la votaziun:
a. las iniziativas dal pievel per ina revisiun totala da la Constituziun federala;
abis.92 ...
b.93 las iniziativas dal pievel per ina revisiun parziala da la Constituziun federala
en furma d’ina proposta generala, las qualas èn vegnidas refusadas da l’As samblea federala;
c. la dumonda, sch’i saja da realisar ina revisiun totala da la Constituziun fede rala, en cas ch’ils dus cussegls n’èn betg da la medema opiniun.
Art. 141 Referendum facultativ
1 Sche 50 000 votantas e votants u otg chantuns pretendan aifer 100 dis dapi la
publicaziun uffiziala in votaziun davart in decret, alura vegnan suttamess a la votaziun dal pievel:94
a. leschas federalas;
b. leschas federalas decleradas sco urgentas cun ina durada da validitad che
surpassa in onn;
c. conclus federals, sche la constituziun u la lescha prevesan quai;
d. contracts internaziunals che
1. èn da durada illimitada e nunvisabels,
2. prevesan la participaziun ad in’organisaziun internaziunala,
3.95 cuntegnan disposiziuns impurtantas che fixeschan normas da dretg u da
las qualas la realisaziun pretenda il decret da leschas federalas.
2 ...96
92 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003 (COF dals 4 d’oct. 2002, COCF
dals 25 da mars 2003 – AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111).
Abolì en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, cun effect dapi ils 27 da sett. 2009
(COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409; BBl 2008 2891
2907, 2009 13 8719). Questa lit. n’è mai entrà en vigur en la versiun dal COF dals
4 d’oct. 2002.
93 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils
27 da sett. 2009 (COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409;
BBl 2008 2891 2907, 2009 13 8719).
94 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur ils 1. d’avust 2003
(COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals 19 da zer. 2003 –
AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111 3954 3960).
95 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur ils 1. d’avust 2003
(COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals 19 da zer. 2003 –
AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111 3954 3960).
96 Abolì en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, cun effect dapi ils 1. d’avust 2003
(COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals 19 da zer. 2003 –
AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111 3954 3960).
Art. 141a97 Realisaziun da contracts internaziunals
1 Sch’il conclus d’approvaziun d’in contract internaziunal è suttamess al referendum
obligatoric, po l’Assamblea federala integrar en quel las midadas constituziunalas
che servan a la realisaziun dal contract.
2 Sch’il conclus d’approvaziun d’in contract internaziunal è suttamess al referendum
facultativ, po l’Assamblea federala integrar en quel las midadas legalas che servan a
la realisaziun dal contract.
Art. 142 Maioritads necessarias
1 Ils projects suttamess a la votaziun dal pievel èn acceptads, sch’els obtegnan la
maioritad da las vuschs da las votantas e dals votants (maioritad dal pievel).
2 Ils projects suttamess a la votaziun dal pievel e dals chantuns èn acceptads, sch’els
obtegnan la maioritad dal pievel e la maioritad dals chantuns.
3 Il resultat da la votaziun dal pievel en il chantun vala sco vusch dal chantun.
4 Ils chantuns Sursilvania, Sutsilvania, Basilea-Citad, Basilea-Champagna, Appenzell Dador ed Appenzell Dadens han mintgamai ina mesa vusch da chantun.
5. titel Las autoritads federalas
1. chapitel Disposiziuns generalas
Art. 143 Elegibladad
En il Cussegl naziunal, en il Cussegl federal ed en il Tribunal federal èn elegibels tut
las votantas e tut ils votants.
Art. 144 Incumpatibilitads
1 Ils commembers dal Cussegl naziunal, dal Cussegl dals chantuns, dal Cussegl federal e dal Tribunal federal na pon betg appartegnair a medem temp ad in’autra autoritad.
2 Ils commembers dal Cussegl federal e las derschadras ed ils derschaders dal
Tribunal federal en uffizi cumplain na dastgan betg ademplir in’autra funcziun da la
Confederaziun u d’in chantun e na dastgan exequir nagin’activitad da gudogn.
3 La lescha po prevair ulteriuras incumpatibilitads.
97 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur ils 1. d’avust 2003
(COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals 19 da zer. 2003 –
AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111 3954 3960).
Art. 145 Durada d’uffizi
Ils commembers dal Cussegl naziunal e dal Cussegl federal sco er la chanceliera u il
chancelier da la Confederaziun vegnan elegids per quatter onns. Ils commembers dal
Tribunal federal vegnan elegids per ina durada da sis onns.
Art. 146 Responsabladad dal stadi
La Confederaziun è responsabla per ils donns che ses organs chaschunan encunter il
dretg exequind lur activitads uffizialas.
Art. 147 Procedura da consultaziun
Ils chantuns, las partidas politicas ed ils circuls interessads vegnan envidads da prender posiziun tar la preparaziun da decrets impurtants e d’auters projects da gronda
muntada sco er tar impurtants contracts da dretg internaziunal.
2. chapitel Assamblea federala
1. partiziun Organisaziun
Art. 148 Posiziun
1 L’Assamblea federala exequescha la pussanza suprema da la Confederaziun, cun la
resalva dals dretgs dal pievel e dals chantuns.
2 L’Assamblea federala sa cumpona da duas chombras, dal Cussegl naziunal e dal
Cussegl dals chantuns; las duas chombras han las medemas cumpetenzas.
Art. 149 Cumposiziun ed elecziun dal Cussegl naziunal
1 Il Cussegl naziunal sa cumpona da 200 deputads dal pievel.
2 Ils deputads vegnan elegids dal pievel en in’elecziun directa tenor il princip dal
proporz. Mintga quatter onns ha lieu in’elecziun per la renovaziun totala.
3 Mintga chantun furma in circul electoral.
4 Ils mandats vegnan repartids sin ils chantuns tenor il dumber da la populaziun.
Mintga chantun ha il dretg d’almain in mandat.
Art. 150 Cumposiziun ed elecziun dal Cussegl dals chantuns
1 Il Cussegl dals chantuns sa cumpona dals 46 deputads dals chantuns.
2 Ils chantuns Sursilvania, Sutsilvania, Basilea-Citad, Basilea-Champagna, Appenzell dador ed Appenzell dadens elegian mintgamai ina deputada u in deputà; ils
auters chantuns elegian mintgamai dus deputads.
3 L’elecziun en il Cussegl dals chantuns vegn reglada dals chantuns.
Art. 151 Sessiuns
1 Ils cussegliers sa radunan regularmain a sessiuns. La lescha regla la convocaziun a
las sessiuns.
2 Ils cussegliers vegnan convocads a sessiuns extraordinarias, sch’in quart dals commembers d’in cussegl u sch’il Cussegl federal pretendan quai.
Art. 152 Presidi
Mintga cussegl elegia or da ses mez in president sco er l’emprim ed il segund
vicepresident per la durada d’in onn. Ina reelecziun per l’onn proxim è exclusa.
Art. 153 Cumissiuns parlamentaras
1 Mintga cussegl instituescha cumissiuns or da ses mez.
2 La lescha po prevair cumissiuns communablas.
3 La lescha po attribuir a tschertas cumissiuns singulas cumpetenzas che n’èn betg
da natira legislativa.
4 Per ademplir lur incumbensas han las cumissiuns il dretg d’infurmaziun, d’invista
e d’inquisiziun. Lur dimensiun vegn reglada da la lescha.
Art. 154 Fracziuns
Ils commembers da l’Assamblea federala pon furmar fracziuns.
Art. 155 Servetschs dal parlament
L’Assamblea federala dispona dals servetschs dal parlament. Ella po consultar posts
da servetsch da l’administraziun federala. La lescha regla ils detagls.
2. partiziun Procedura
Art. 156 Deliberaziun separada
1 Il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns delibereschan separadamain.
2 Las decisiuns da l’Assamblea federala pretendan la concordanza dals dus cussegls.
3 La lescha prevesa disposiziuns per garantir ch’i dettia – en cas da divergenzas
tranter las duas chombras – cunvegnas davart:
a. la valaivladad u la nunvalaivladad parziala d’ina iniziativa dal pievel;
b.98 la realisaziun d’ina iniziativa dal pievel ch’è vegnida acceptada dal pievel en
furma d’ina proposta generala;
98 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils
27 da sett. 2009 (COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409;
BBl 2008 2891 2907, 2009 13 8719).
c.99 la realisaziun d’in conclus federal ch’il pievel ha approvà per iniziar ina re visiun totala da la Constituziun federala;
d. il preventiv u in supplement a tal.100
Art. 157 Deliberaziun communabla
1 Il Cussegl naziunal ed il Cussegl dals chantuns delibereschan communablamain
sco Assamblea federala plenara sut la direcziun da la presidenta u dal president dal
Cussegl naziunal per:
a. far elecziuns;
b. decider davart conflicts da cumpetenza tranter las autoritads supremas da la
Confederaziun;
c. pronunziar grazias.
2 L’Assamblea federala plenara sa raduna ultra da quai per d’occasiuns spezialas e
per prender enconuschientscha da decleraziuns dal Cussegl federal.
Art. 158 Publicitad da las sedutas
Las sedutas dals cussegls èn publicas. La lescha po prevair excepziuns.
Art. 159 Quorum e maioritad necessaria
1 Ils cussegls pon deliberar valaivlamain, sche la maioritad da lur commembers è
preschenta.
2 En ils dus cussegls ed en l’Assamblea federala plenara decida la maioritad dals
cussegliers.
3 Il consentiment da la maioritad dals commembers da mintgin dals dus cussegls
dovran dentant:
a. la decleraziun d’urgenza da leschas federalas;
b. las disposiziuns da subvenziun sco er credits impegnativs e limits da paja ments che han per consequenza novas expensas unicas da pli che 20 milliuns
francs u novas expensas periodicas da pli che 2 milliuns francs;
c.101 l’augment da las expensas cumplessivas en cas d’in basegn extraordinari da
pajaments tenor l’artitgel 126 alinea 3.
99 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils
27 da sett. 2009 (COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409;
BBl 2008 2891 2907, 2009 13 8719).
100 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003, entrada en vigur da las lit. a e d ils
1. d’avust 2003 (COF dals 4 d’oct. 2002, COCF dals 25 da mars 2003, COF dals
19 da zer. 2003 – AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485,
2003 3111 3954 3960).
101 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 2 da dec. 2001, entrada en vigur ils 2 da dec. 2001
(COF dals 22 da zer. 2001, COCF dals 4 da favr. 2002 – AS 2002 241; BBl 2000 4653,
2001 2387 2878, 2002 1209).
4 Cun in’ordinaziun po l’Assamblea federala adattar a la chareschia ils imports tenor
l’alinea 3 litera b.102
Art. 160 Dretg d’iniziativa e dretg da proposta
1 Mintga commember dals cussegls, mintga fracziun, mintga cumissiun parlamentara e mintga chantun ha il dretg d’inoltrar iniziativas a l’Assamblea federala.
2 Ils commembers dals cussegls ed il Cussegl federal han il dretg da far propostas tar
in affar en consultaziun.
Art. 161 Scumond d’instrucziuns
1 Ils commembers da l’Assamblea federala vuschan senza instrucziuns.
2 Els preschentan publicamain lur relaziuns cun gruppas d’interess.
Art. 162 Immunitad
1 Ils commembers da l’Assamblea federala e dal Cussegl federal sco er la chanceliera federala u il chancelier federal na pon betg vegnir fatgs responsabels giuridicamain per lur expectoraziuns en ils cussegls ed en lur organs.
2 La lescha po prevair ulteriuras furmas d’immunitad ed extender quellas sin ulteriuras persunas.
3. partiziun Cumpetenzas
Art. 163 Furma dals decrets da l’Assamblea federala
1 L’Assamblea federala decretescha disposiziuns legalas en la furma da leschas federalas u d’ordinaziuns.
2 Ils ulteriurs decrets vegnan fatgs en furma da conclus federals. In conclus federal
che n’è betg suttamess al referendum è in conclus federal simpel.
Art. 164 Legislaziun
1 Tut las disposiziuns legalas impurtantas èn da decretar en la furma d’ina lescha
federala. Latiers tutgan spezialmain las disposiziuns fundamentalas davart:
a. il diever dals ils dretgs politics;
b. las restricziuns da dretgs constituziunals;
c. ils dretgs e las obligaziuns da persunas;
d. il circul dals contribuents sco er l’object e la calculaziun da taxas;
e. las incumbensas e las prestaziuns da la Confederaziun;
102 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 2 da dec. 2001 (COF dals 22 da zer. 2001,
COCF dals 4 da favr. 2002 – AS 2002 241; BBl 2000 4653, 2001 2387 2878, 2002 1209).
f. las obligaziuns dals chantuns tar la realisaziun e l’execuziun dal dretg fede ral;
g. l’organisaziun e la procedura da las autoritads federalas.
2 Cumpetenzas legislativas pon vegnir attribuidas tras lescha federala, sche quai na
vegn betg exclus da la Constituziun federala.
Art. 165 Legislaziun en cas d’urgenza
1 Ina lescha federala che na supporta betg in retardament per entrar en vigur po
vegnir declerada urgenta da la maioritad da mintga cussegl e vegnir messa en vigur
immediatamain. Sia validitad è da limitar temporalmain.
2 Sche la votaziun dal pievel vegn pretendida pertutgant ina lescha federala declerada urgenta, perda la lescha sia vigur in onn suenter l’acceptaziun tras l’Assamblea
federala, sch’ella na vegn betg acceptada dal pievel entaifer quest termin.
3 Ina lescha federala declerada urgenta che n’ha betg ina basa constituziunala perda
sia vigur in onn suenter l’acceptaziun tras l’Assamblea federala, sch’ella na vegn
betg acceptada dal pievel e dals chantuns entaifer quest termin. Sia validitad è da
limitar temporalmain.
4 Ina lescha federala declerada urgenta che n’è betg vegnida acceptada en la votaziun dal pievel na po betg vegnir renovada.
Art. 166 Relaziuns cun l’exteriur e contracts internaziunals
1 L’Assamblea federala sa participescha a la furmaziun da la politica exteriura e surveglia la tgira da las relaziuns cun l’exteriur.
2 Ella approva ils contracts internaziunals, cun excepziun dals contracts ch’il Cussegl federal ha la cumpetenza da concluder sin basa da la lescha u d’in contract
internaziunal.
Art. 167 Finanzas
L’Assamblea federala concluda las expensas da la Confederaziun, fixescha il preventiv ed approva il quint dal stadi.
Art. 168 Elecziuns
1 L’Assamblea federala elegia ils commembers dal Cussegl federal, la chanceliera
federala u il chancelier federal, las derschadras ed ils derschaders dal Tribunal federal sco er il general.
2 La lescha po autorisar l’Assamblea federala da far u da legalisar ulteriuras elecziuns.
Art. 169 Surveglianza suprema
1 L’Assamblea federala ha la surveglianza suprema sur dal Cussegl federal e l’administraziun federala, las dretgiras federalas ed ils auters purtaders d’incumbensas da
la Confederaziun.
2 L’obligaziun da mantegnair il secret professiunal na pon ins betg opponer a las delegaziuns spezialas da las cumissiuns da surveglianza previsas da la lescha.
Art. 170 Examinaziun da l’efficacitad
L’Assamblea federala procura per l’examinaziun da l’efficacitad da las mesiras da la
Confederaziun.
Art. 171 Incumbensas al Cussegl federal
L’Assamblea federala po dar incumbensas al Cussegl federal. La lescha regla ils detagls, oravant tut ils instruments, cun ils quals l’Assamblea federala po influenzar il
sectur da cumpetenza dal Cussegl federal.
Art. 172 Relaziuns tranter la Confederaziun ed ils chantuns
1 L’Assamblea federala procura per la tgira da las relaziuns tranter la Confederaziun
ed ils chantuns.
2 Ella garantescha las constituziuns chantunalas.
3 Ella approva ils contracts dals chantuns tranter els e cun l’exteriur, sch’il Cussegl
federal u in chantun fan protesta.
Art. 173 Ulteriuras incumbensas e cumpetenzas
1 L’Assamblea federala ha ultra da quai las sequentas incumbensas e cumpetenzas:
a. Ella prenda mesiras per mantegnair la segirezza externa, l’independenza e la
neutralitad da la Svizra.
b. Ella prenda mesiras per mantegnair la segirezza interna.
c. Sche circumstanzas extraordinarias pretendan quai, po ella decretar ordina ziuns u conclus federals simpels per ademplir las incumbensas tenor las
letras a e b.
d. Ella cumonda il servetsch activ e mobilisescha per quest intent l’armada u
parts da questa.
e. Ella prenda mesiras per realisar il dretg federal.
f. Ella decida davart la valaivladad d’iniziativas dal pievel reussidas.
g. Ella cooperescha tar las planisaziuns impurtantas da l’activitad dal stadi.
h. Ella decida davart singuls acts, sch’ina lescha federala prevesa quai explici tamain.
i. Ella decida en conflicts da cumpetenzas tranter las autoritads federalas su premas.
k. Ella decida en dumondas da grazia e davart l’amnestia.
2 L’Assamblea federala tracta ultra da quai fatschentas che stattan en la cumpetenza
da la Confederaziun e che n’èn betg attribuidas ad in’autra autoritad.
3 La lescha po attribuir ulteriuras incumbensas e cumpetenzas a l’Assamblea federala.
3. chapitel Cussegl federal ed administraziun federala
1. partiziun Organisaziun e procedura
Art. 174 Cussegl federal
Il Cussegl federal è l’autoritad directiva ed executiva suprema da la Confederaziun.
Art. 175 Cumposiziun ed elecziun
1 Il Cussegl federal sa cumpona da set commembers.
2 Ils commembers dal Cussegl federal vegnan elegids da l’Assamblea federala suenter mintga renovaziun totala dal Cussegl naziunal.
3 Ils commembers dal Cussegl federal vegnan elegids da l’Assamblea federala or da
tut ils burgais svizzers ch’èn elegibels sco commembers dal Cussegl naziunal per la
durada da quatter onns.103
4 Latiers sto vegnir procurà che las regiuns dal pajais e las regiuns linguisticas vegnian represchentadas adequatamain.104
Art. 176 Presidi
1 La presidenta u il president da la Confederaziun presidiescha il Cussegl federal.
2 La presidenta u il president da la Confederaziun e la vicepresidenta u il vicepresident dal Cussegl federal vegnan elegids da l’Assamblea federala or dals commembers dal Cussegl federal per ina perioda d’in onn.
3 La reelecziun per l’onn proxim è exclusa. La presidenta u il president da la Confederaziun na po betg vegnir elegì sco vicepresidenta u sco vicepresident per l’onn
proxim.
103 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 7 da favr. 1999, entrada en vigur ils
1. da schan. 2000 (COF dals 9 d’oct. 1998, COCF dals 2 da mars 1999 – AS 1999 1239;
BBl 1993 IV 554, 1994 III 1370, 1998 4800, 1999 2475 8768).
104 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 7 da favr. 1999, entrada en vigur ils
1. da schan. 2000 (COF dals 9 d’oct. 1998, COCF dals 2 da mars 1999 – AS 1999 1239;
BBl 1993 IV 554, 1994 III 1370, 1998 4800, 1999 2475 8768).
Art. 177 Princip colleghial e departamental
1 Il Cussegl federal decida sco collegi.
2 Per la preparaziun e l’execuziun vegnan las fatschentas dal Cussegl federal repartidas sin ils singuls commembers tenor departaments.
3 Als departaments u a las unitads administrativas suttamessas ad els vegnan surdadas las fatschentas per in’execuziun autonoma; la protecziun giuridica sto esser garantida.
Art. 178 Administraziun federala
1 Il Cussegl federal dirigia l’administraziun federala. El procura per in’organisaziun
cunvegnenta ed in adempliment correct e tenor plan da las incumbensas.
2 L’administraziun federala è dividida en departaments; mintgin da quels vegn dirigì
d’in commember dal Cussegl federal.
3 Incumbensas administrativas pon vegnir surdadas tras la lescha ad organisaziuns e
persunas da dretg public u da dretg privat che stattan ordaifer l’administraziun
federala.
Art. 179 Chanzlia federala
La Chanzlia federala è il post da stab general dal Cussegl federal. Ella vegn dirigida
d’ina chanceliera u d’in chancelier.
2. partiziun Cumpetenzas
Art. 180 Politica guvernamentala
1 Il Cussegl federal determinescha las finamiras ed ils meds da sia politica guvernamentala. El planisescha e coordinescha las activitads dal stadi.
2 El infurmescha la publicitad a temp e detagliadamain davart sia activitad, uschenavant ch’i na s’opponan betg interess publics u privats predominants.
Art. 181 Dretg d’iniziativa
Il Cussegl federal suttametta a l’Assamblea federala ils sbozs per ses decrets.
Art. 182 Legislaziun ed execuziun
1 Il Cussegl federal decretescha disposiziuns legalas en furma d’ordinaziuns, sch’el è
autorisà da la constituziun u da la lescha.
2 El procura per l’execuziun da la legislaziun, dals conclus da l’Assamblea federala e
da las sentenzias da las autoritads giudizialas da la Confederaziun.
Art. 183 Finanzas
1 Il Cussegl federal elavura il plan da finanzas ed il preventiv e prepara il quint dal
stadi.
2 El procura per in’economia da finanzas correcta.
Art. 184 Relaziuns cun l’exteriur
1 Il Cussegl federal s’occupa da las fatschentas cun l’exteriur, resguardond ils dretgs
da cooperaziun da l’Assamblea federala; el represchenta la Svizra vers l’exteriur.
2 El suttascriva ils contracts e ratifitgescha quels. El suttametta quels a l’Assamblea
federala per l’approvaziun.
3 Il Cussegl federal po decretar ordinaziuns e disposiziuns, sche quai è necessari per
mantegnair ils interess dal pajais. Ordinaziuns èn da limitar temporalmain.
Art. 185 Segirezza externa ed interna
1 Il Cussegl federal prenda mesiras per mantegnair la segirezza externa, l’independenza e la neutralitad da la Svizra.
2 El prenda mesiras per mantegnair la segirezza interna.
3 Sa basond directamain sin quest artitgel, po el decretar ordinaziuns e disposiziuns
per cumbatter grevs disturbis gia succedids u imminents che smanatschan l’urden
public u la segirezza interna u externa. Talas ordinaziuns èn da limitar temporalmain.
4 En cas urgents po el mobilisar truppas. Sch’el mobilisescha dapli che 4000 members da l’armada per il servetsch activ u sch’ins po presumar che quest engaschament duria dapli che trais emnas, sto vegnir convocada immediatamain l’Assamblea
federala.
Art. 186 Relaziuns tranter la Confederaziun ed ils chantuns
1 Il Cussegl federal tgira las relaziuns da la Confederaziun cun ils chantuns e collavura cun quels.
2 El approva ils decrets dals chantuns là nua che l’execuziun dal dretg federal
pretenda quai.
3 El po protestar cunter contracts dals chantuns tranter els u cun l’exteriur.
4 El surveglia ch’il dretg federal e las constituziuns chantunalas sco er ils contracts
dals chantuns vegnian observads e prenda las mesiras necessarias.
Art. 187 Ulteriuras incumbensas e cumpetenzas
1 Il Cussegl federal ha ultra da quai las suandantas incumbensas e cumpetenzas:
a. El surveglia l’administraziun federala ed instituziuns incumbensadas da la
Confederaziun.
b. El rapporta regularmain a l’Assamblea federala davart sia gestiun e davart il
stadi da la Svizra.
c. El fa las elecziuns che na cumpetan betg ad in’autra autoritad.
d. El tracta recurs, sche la lescha prevesa quai.
2 La lescha po surdar al Cussegl federal ulteriuras incumbensas e cumpetenzas.
4. chapitel105 Tribunal federal ed autras autoritads giudizialas
Art. 188 Status dal Tribunal federal
1 Il Tribunal federal è l’autoritad giudiziala suprema da la Confederaziun.
2 La lescha regla l’organisaziun e la procedura.
3 Il tribunal è autonom.
Art. 189 Cumpetenzas dal Tribunal federal
1 Il Tribunal federal giuditgescha dispitas pervia da violaziun:
a. dal dretg federal;
b. dal dretg internaziunal;
c. dal dretg interchantunal;
d. da dretgs chantunals constituziunals;
e. da l’autonomia communala e d’autras garanzias dals chantuns en favur da
corporaziuns da dretg public;
f. da disposiziuns federalas e chantunalas davart il dretgs politics.
1bis ...106
2 El giuditgescha dispitas tranter la Confederaziun ed ils chantuns u tranter chantuns.
3 La lescha po motivar ulteriuras cumpetenzas dal Tribunal federal.
4 Acts da l’Assamblea federala e dal Cussegl federal na pon betg vegnir contestads
tar il Tribunal federal. La lescha fixescha las excepziuns.
105 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000, entrada en vigur ils 1. da schan.
2007 (COF dals 8 d’oct. 1999, COCF dals 17 da matg 2000, COF dals 8 da mars 2005 –
AS 2002 3148, 2006 1059; BBl 1997 I 1, 1999 8633, 2000 2990, 2001 4202).
106 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2003 (COF dals 4 d’oct. 2002, COCF
dals 25 da mars 2003 – AS 2003 1949; BBl 2001 4803 6080, 2002 6485, 2003 3111).
Abolì en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, cun effect dapi ils 27 da sett. 2009
(COF dals 19 da dec. 2008, COCF dal 1. da dec. 2009 – AS 2009 6409; BBl 2008 2891
2907, 2009 13 8719). Quest al. n’è mai entrà en vigur en la versiun dal COF dals
4 d’oct. 2002.
Art. 190 Dretg decisiv
Leschas federalas ed il dretg internaziunal èn decisivs per il Tribunal federal e per
las autras autoritads incaricadas d’applitgar il dretg.
Art. 191 Access al Tribunal federal
1 La lescha garantescha l’access al Tribunal federal.
2 Per dispitas che na pertutgan betg ina dumonda da dretg d’impurtanza fundamentala po ella prevair in limit da la valur en lita.
3 Per tscherts champs spezials po la lescha excluder l’access al Tribunal federal.
4 Per recurs evidentamain nunfundads po la lescha prevair ina procedura simplifitgada.
Art. 191a107 Ulteriuras autoritads giudizialas da la Confederaziun
1 La Confederaziun instituescha in tribunal penal; quest giuditgescha en emprima
instanza cas penals che la lescha attribuescha a la giurisdicziun da la Confederaziun.
La lescha po motivar ulteriuras cumpetenzas dal Tribunal penal federal.
2 La Confederaziun instituescha autoritads giudizialas per giuditgar dispitas dal dretg
public or da la sfera da cumpetenza da l’administraziun federala.
3 La lescha po prevair ulteriuras autoritads giudizialas da la Confederaziun.
Art. 191b Autoritads giudizialas dals chantuns
1 Ils chantuns institueschan autoritads giudizialas per giuditgar dispitas dal dretg civil e dal dretg public sco er da cas penals.
2 Els pon instituir autoritads giudizialas communablas.
Art. 191c Independenza giudiziala
Las autoritads giudizialas èn independentas en lur activitad da giurisdicziun ed obligadas sulettamain al dretg.
6. titel
Revisiun da la Constituziun federala e da las disposiziuns transitoricas
1. chapitel Revisiun
Art. 192 Princip
1 La Constituziun federala po vegnir revedida da tut temp entiramain u parzialmain.
107 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da mars 2000, entrada en vigur da l’al. 1 ils
1. d’avr. 2003, entrada en vigur dals al. 2 e 3 ils 1. da sett. 2005 (COF dals 8 d’oct. 1999,
COCF dals 17 da matg 2000, COF dals 24 da sett. 2002 e dals 2 da mars 2005 –
AS 2002 3148, 2005 1475; BBl 1997 I 1, 1999 8633, 2000 2990, 2001 4202, 2004 4787).
2 Là nua che la Constituziun federala e la legislaziun che sa basa sin ella na fixeschan betg insatge auter, succeda la revisiun sin via legislativa.
Art. 193 Revisiun totala
1 La revisiun totala da la Constituziun federala po vegnir proponida dal pievel u dad
in dals dus cussegls u po vegnir concludida da l’Assamblea federala.
2 Sche l’iniziativa vegn dal pievel u sch’ils dus cussegls na van betg d’accord, decida il pievel, sch’i saja da realisar ina revisiun totala.
3 Sch’il pievel accepta ina revisiun totala, vegnan domadus cussegls elegids da nov.
4 Las disposiziuns obligantas dal dretg internaziunal na dastgan betg vegnir violadas.
Art. 194 Revisiun parziala
1 Ina revisiun parziala da la Constituziun federala po vegnir pretendida dal pievel u
vegnir concludida da l’Assamblea federala.
2 Ina revisiun parziala da la Constituziun federala sto mantegnair l’unitad da la materia e na dastga betg violar disposiziuns obligantas dal dretg internaziunal.
3 Ina iniziativa dal pievel per ina revisiun parziala da la Constituziun federala sto ultra da quai mantegnair l’unitad da la furma.
Art. 195 Entrada en vigur
La Constituziun federala revedida entiramain u parzialmain va en vigur suenter
ch’ella è vegnida acceptada dal pievel e dals chantuns.
2. chapitel Disposiziuns transitoricas
Art. 196 Disposiziuns transitoricas da la Constituziun federala dals 18 da
december 1998 davart ina nova Constituziun federala108
1. Disposiziun transitorica tar l’art. 84 (Transit da las Alps)
Il transferiment dal transport da rauba da transit sin la viafier sto esser terminà 10
onns suenter l’acceptaziun da l’iniziativa dal pievel per proteger il territori da las
Alps dal traffic da transit.
2. Disposiziun transitorica tar l’art. 85 (Pauschala sin il traffic da camiuns pesants)
1 La Confederaziun incassescha ina taxa annuala sin ils vehichels a motor svizzers
ed esters e sin ils chars annexs cun ina paisa totala da mintgamai pli che 3,5 tonnas
per duvrar las vias ch’èn avertas per il traffic general.
108 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 3 da mars 2002, entrada en vigur ils 3 da mars 2002
(COF dals 5 d’oct. 2001, COCF dals 26 d’avr. 2002 – AS 2002 885; BBl 2000 2453,
2001 1183 5731, 2002 3690).
2 Questa taxa importa:
Fr.
a. per camiuns e camiuns-tracturs
– da pli che 3,5 fin 12 tonnas 650
– da pli che 12 fin 18 tonnas 2000
– da pli che 18 fin 26 tonnas 3000
– da pli che 26 tonnas 4000
b. per chars annexs
– da pli che 3,5 fin 8 tonnas 650
– da pli che 8 fin 10 tonnas 1500
– da pli che 10 tonnas 2000
c. per autocars 650
3 Las tariffas da la taxa pon vegnir adattadas cun ina lescha federala, sch’ils custs dal
traffic sin las vias giustifitgeschan quai.
4 Ultra da quai po il Cussegl federal adattar cun in’ordinaziun las categorias da
tariffas a partir da 12 tonnas tenor l’alinea 2 a midadas eventualas da las categorias
da paisa en la Lescha federala dals 19 da december 1958109 davart il traffic sin via.
5 Il Cussegl federal fixescha tariffas graduadas correspundentamain per vehichels
che n’èn betg en circulaziun en Svizra durant l’entir onn; el resguarda las expensas
per l’incassament.
6 Il Cussegl federal regla l’execuziun. El po fixar tariffas per categorias particularas
da vehichels tenor il senn da l’alinea 2, liberar tscherts vehichels da la taxa e prender
mesiras particularas, spezialmain per viadis en il cirquit dals cunfins. Vehichels
immatriculads a l’exteriur na dastgan tras quai betg esser privilegiads envers vehichels svizzers. Il Cussegl federal po prevair multas per violaziuns dal dretg. Ils
chantuns incasseschan la taxa per ils vehichels immatriculads en Svizra.
7 Da questa taxa po vegnir desistì entiramain u parzialmain cun disposiziuns legalas.
8 Questa disposiziun vala fin a l’entrada en vigur da la Lescha dals 19 da december
1997110 davart il traffic cun camiuns pesants.
3. Disposiziuns transitoricas tar l’art. 86 (Impundaziun da taxas per incumbensas
ed expensas en connex cun il traffic sin via), tar l’art. 87 (Viafiers ed ulteriurs meds
da traffic) e tar l’art. 87a (Infrastructura da viafier)111
1 Ils gronds projects da viafier cumpiglian la nova viafier transversala da las Alps
(NVTA), la VIAFIER 2000, la colliaziun da la Svizra da l’ost e dal vest a la rait da
viafier europeica d’auta prestaziun sco er la meglieraziun da las mesiras da protecziun cunter la canera lung ils trajects da viafier cun mesiras activas e passivas.
109 SR 741.01
110 SR 641.81
111 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
2 Fin che la tschainsida e la restituziun dal pajament anticipà dal fond tenor l’artitgel 87a alinea 2 n’è betg terminada, vegnan ils meds finanzials tenor l’artitgel 86
alinea 2 litera e assegnads a la finanziaziun speziala dal traffic sin via tenor l’artitgel
86 alinea 4 empè al fond tenor l’artitgel 86 alinea 2.112
2bis Il Cussegl federal po utilisar ils meds finanzials tenor l’alinea 2 fin ils 31 da
december 2018 per finanziar l’infrastructura da viafier e suenter per tschainsir e per
restituir il pajament anticipà dal fond tenor l’artitgel 87a alinea 2. Ils meds finanzials
vegnan calculads tenor l’artitgel 86 alinea 2 litera e.113
2ter La procentuala tenor l’artitgel 86 alinea 2 litera f vala suenter 2 onns dapi l’entrada en vigur da questa disposiziun. Avant importa ella 5 pertschient.114
3 Ils gronds projects da viafier tenor l’alinea 1 vegnan finanziads sur il fond tenor
l’artitgel 87a alinea 2.115
4 Ils quatter gronds projects da viafier tenor l’alinea 1 vegnan decretads en furma da
leschas federalas. Per mintga grond project cumplessiv èn da cumprovar il basegn e
la realisabilitad. Tar il project da la NVTA furman las singulas fasas da construcziun
ina part da la lescha federala. L’Assamblea federala conceda ils meds finanzials necessaris cun credits d’impegn. Il Cussegl federal approva las etappas da construcziun
e fixescha il plan da termins.
5 Questa disposiziun vala fin al mument da la terminaziun da las lavurs da construcziun e da la finanziaziun (restituziun dals pajaments anticipads) dals gronds projects
da viafier menziunads en l’alinea 1.
4. Disposiziun transitorica tar l’art. 90 (Energia nucleara)
Fin ils 23 da settember 2000 na vegn betg dà permissiuns generalas, da construcziun,
da metter en funcziun u da manaschi per novs implants per producir energia nucleara.
5. Disposiziun transitorica tar l’art. 95 (Activitad da gudogn en l’economia privata)
Fin al decret d’ina legislaziun federala èn ils chantuns obligads da renconuscher vicendaivlamain ils attestats finals da scolaziun.
112 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
113 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
114 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 12 da favr. 2017, entrada en vigur ils
1. da schan. 2018 (COF dals 30 da sett. 2016, COCF dals 10 da nov. 2016 –
AS 2017 6731; BBl 2015 2065, 2016 7587, 2017 3387).
115 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
6. Disposiziun transitorica tar l’art. 102 (Provediment dal pajais)
1 La Confederaziun garantescha il provediment dal pajais cun granezza da paun e farina per far paun.
2 Questa disposiziun transitorica resta en vigur fin il pli tard ils 31 da december
2003.
7. Disposiziun transitorica tar l’art. 103 (Politica da structura)
Ils chantuns pon mantegnair durant maximalmain 10 onns a partir da l’entrada en
vigur da la constituziun las reglamentaziuns existentas che fan dependenta l’avertura
da manaschis dal basegn per garantir l’existenza da parts considerablas d’in tschert
rom da hotellaria.
8.116 ...
9. Disposiziun transitorica tar l’art. 110 al. 3 (Di da la festa naziunala)
1 Il Cussegl federal regla ils detagls fin che la legislaziun federala midada va en
vigur.
2 Il di da la festa naziunala na vegn betg quintà tar il dumber dals firads tenor
l’artitgel 18 alinea 2 da la Lescha da lavur dals 13 da mars 1964117.
10.118 ...
11. Disposiziun transitorica tar l’art. 113 (Prevenziun professiunala)
Assicurads ch’appartegnan a la generaziun d’entrada e na disponan per quest motiv
betg dal temp da contribuziun cumplain, duain obtegnair la protecziun minimala
prescritta da la lescha e quai mintgamai tenor l’autezza da lur entrada da gudogn
entaifer 10 fin 20 onns suenter l’entrada en vigur da la lescha.
12.119 ...
13.120 Disposiziun transitorica tar l’art. 128 (Durada da l’imposiziun da taglia)
Il dretg d’incassar la taglia federala directa è limità fin la fin da l’onn 2020.
116 Dapi ils 11 da mars 2012 ha l’art. 106 ina nova versiun.
117 SR 822.11
118 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2008
(COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
119 Dapi ils 2 da dec. 2001 ha l’art. 126 ina nova versiun.
120 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils
1. da schan. 2007 (COF dals 19 da mars 2004, COCF dals 26 da schan. 2005,
COCF dals 2 da favr. 2006 – AS 2006 1057; BBl 2003 1531, 2004 1363, 2005 951).
14.121 Disposiziun transitorica tar l’art. 130 (Taglia sin la plivalur)122
1 Il dretg d’incassar la taglia sin la plivalur è limità fin la fin da l’onn 2020.
2 Per garantir la finanziaziun da l’assicuranza d’invaliditad auza il Cussegl federal
las tariffas da la taglia sin la plivalur dal 1. da schaner 2011 fin ils 31 da december
2017 sco suonda: ...
3 Il retgav che resulta da l’augment tenor l’alinea 2 vegn attribuì cumplainamain al
fond da cumpensaziun da l’assicuranza d’invaliditad.123
4 Per garantir la finanziaziun da l’infrastructura da viafier auza il Cussegl federal las
tariffas da taglia tenor l’artitgel 25 da la Lescha federala dals 12 da zercladur 2009124
davart la taglia sin la plivalur a partir dal 1. da schaner 2018 per 0,1 puncts procentuals, sch’il termin tenor l’alinea 1 vegn prolungà fin maximalmain ils 31 da december 2030.125
5 Il retgav che resulta da l’augment tenor l’alinea 4 vegn attribuì cumplainamain al
fond tenor l’artitgel 87a.126
15. Disposiziuns transitoricas tar l’art. 131 (Taglia sin la biera)
La taglia sin la biera vegn incassada tenor il dretg d’enfin uss fin che vegn decretada
ina lescha federala127.
16.128 ...
121 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan. 2007
(COF dals 19 da mars 2004, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 2 da favr. 2006 –
AS 2006 1057; BBl 2003 1531, 2004 1363, 2005 951).
122 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils 1. da schan.
2011 (COF dals 13 da zer. 2008 e dals 12 da zer. 2009, COCF dals 7 da sett. 2010 –
AS 2010 3821; BBl 2005 4623, 2008 5241, 2009 4371 4377 4379 8719).
123 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da sett. 2009, entrada en vigur ils 1. da schan.
2011 (COF dals 13 da zer. 2008 e dals 12 da zer. 2009, COCF dals 7 da sett. 2010 –
AS 2010 3821; BBl 2005 4623, 2008 5241, 2009 4371 4377 4379 8719).
124 SR 641.20
125 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
126 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils
1. da schan. 2016 (COF dals 20 da zer. 2013, COCF dals 13 da matg 2014, COCF dals
2 da zer. 2014, COCF dals 6 da zer. 2014 – AS 2015 645; BBl 2010 6637, 2012 1577,
2013 4725 6518, 2014 4113 4117).
127 SR 641.411. La Lescha federala dals 6 d’oct. 2006 davart la taglia sin la biera è entrada
en vigur il 1. da fan. 2007.
128 Abolì en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, cun effect dapi ils 1. da schan. 2008
(COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007 –
AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
Art. 197129 Disposiziuns transitoricas suenter l’acceptaziun da la Constituziun
federala dals 18 d’avrigl 1999
1. Adesiun da la Svizra a l’ONU
1 La Svizra aderescha a l’Organisaziun da las Naziuns Unidas.
2 Il Cussegl federal vegn autorisà da drizzar al secretari general da l’Organisaziun da
las Naziuns Unidas (ONU) ina dumonda da la Svizra da vegnir recepida en questa
organisaziun ed in’explicaziun davart l’adempliment da las obligaziuns cuntegnidas
en la Charta da las Naziuns Unidas130.
2.131 Disposiziun transitorica tar l’art. 62 (Fatgs da scola)
A partir da l’entrada en vigur dal conclus federal dals 3 d’october 2003132 davart la
refurma da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la
Confederaziun ed ils chantuns surpiglian ils chantuns las prestaziuns da fin uss da
l’assicuranza d’invalids vi da la scolaziun speziala (inclusiv l’educaziun prescolara
pedagogic-curativa tenor l’artitgel 19 da la Lescha federala dals 19 da zercladur
1959133 davart l’assicuranza d’invalids), fin ch’els disponan da concepts da scolaziun speziala ch’èn approvads dal chantun, almain dentant durant trais onns.
3.134 Disposiziun transitorica tar l’art. 83 (Vias naziunalas)
Ils chantuns construeschan las vias naziunalas ch’èn enumeradas en il conclus federal dals 21 da zercladur 1960135 davart la rait da las vias naziunalas (stadi tar
l’entrada en vigur dal conclus federal dals 3 d’october 2003136 davart la refurma da
la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la
Confederaziun ed ils chantuns) tenor las prescripziuns e sut la surveglianza suprema
da la Confederaziun. La Confederaziun ed ils chantuns portan communablamain ils
custs. La part dals custs dals singuls chantuns sa drizza tenor la grevezza che las vias
naziunalas muntan per els, tenor lur interess per talas vias e tenor lur capacitad
finanziala.
129 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 3 da mars 2002, entrada en vigur ils 3 da mars 2002
(COF dals 5 d’oct. 2001, COCF dals 26 d’avr. 2002 – AS 2002 885; BBl 2000 2453,
2001 1183 5731, 2002 3690).
130 SR 0.120
131 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
132 AS 2007 5765
133 SR 831.20
134 L’art. 83 ha ussa ina nova versiun. Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004,
entrada en vigur ils 1. da schan. 2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan.
2005, COCF dals 7 da nov. 2007 – AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
135 SR 725.113.11
136 AS 2007 5765
4.137 Disposiziun transitorica tar l’art. 112b (Promoziun da l’integraziun d’invalids)
A partir da l’entrada en vigur dal conclus federal dals 3 d’october 2003138 davart la
refurma da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter la
Confederaziun ed ils chantuns surpiglian ils chantuns las prestaziuns da fin uss da
l’assicuranza d’invalids vi da stabiliments, chasas da dimora e lavuratoris, fin ch’els
disponan da concepts approvads dal chantun en favur dals invalids, che reglan la
concessiun da contribuziuns vi da la construcziun e vi da la gestiun d’instituziuns
che dattan accoglientscha a persunas extrachantunalas, almain dentant durant trais
onns.
5.139 Disposiziuns transitoricas tar l’art. 112c (Agid als attempads ed als impedids)
Las prestaziuns da fin uss tenor l’artitgel 101bis da la Lescha federala dals 20 da december 1946140 davart l’assicuranza per vegls e survivents per l’agid e per la tgira
dals attempads e dals impedids a chasa vegnan pajadas vinavant dals chantuns fin a
l’entrada en vigur d’ina regulaziun chantunala da finanziaziun per l’agid e per la
tgira a chasa.
7.141 Disposiziun transitorica tar l’art. 120 (Tecnologia da gens en il sectur betg
uman)
L’agricultura svizra n’utilisescha nagins organissems modifitgads geneticamain durant tschintg onns suenter che questa disposiziun constituziunala è vegnida acceptada. En spezial na dastgan ni vegnir importads ni vegnir mess en circulaziun:
a. plantas, parts da plantas e semenza modifitgadas geneticamain ch’èn ablas
da sa multiplitgar e ch’èn destinadas per vegnir utilisadas or en il liber tar
l’agricultura, tar l’orticultura u tar la selvicultura;
b. animals modifitgads geneticamain ch’èn destinads per la producziun da
victualias e d’auters products agriculs.
8.142 Disposiziun transitorica tar l’art. 121 (Dimora e domicil da persunas estras)
Il legislatur sto definir ed agiuntar ils causals tenor artitgel 121 alinea 3 e decretar las
prescripziuns penalas davart l’entrada illegala tenor artitgel 121 alinea 6 entaifer
maximalmain 5 onns dapi l’acceptanza da l’artitgel 121 alineas 3–6 tras il pievel ed
ils chantuns.
137 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
138 AS 2007 5765
139 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2004, entrada en vigur ils 1. da schan.
2008 (COF dals 3 d’oct. 2003, COCF dals 26 da schan. 2005, COCF dals 7 da nov. 2007
– AS 2007 5765; BBl 2002 2291, 2003 6591, 2005 951).
140 SR 831.10
141 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 27 da nov. 2005, entrada en vigur ils
27 da nov. 2005 (COF dals 17 da zer. 2005, COCF dals 19 da schan. 2006 – AS 2006 89;
BBl 2003 6903, 2004 4937, 2005 4039, 2006 1061).
142 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 28 da nov. 2010, entrada en vigur ils
28 da nov. 2010 (COF dals 18 da zer. 2010, COCF dals 17 da mars 2011 –
AS 2011 1199; BBl 2008 1927, 2009 5097, 2010 4241, 2011 2771).
9.143 Disposiziun transitorica tar l’art. 75b (Abitaziuns secundaras)
1 Sche la legislaziun correspundenta n’entra betg en vigur entaifer dus onns suenter
che l’artitgel 75b è vegnì acceptà, decretescha il Cussegl federal in’ordinaziun cun
las disposiziuns executivas necessarias davart la construcziun, davart la vendita e
davart l’inscripziun en il register funsil.
2 Permissiuns da construcziun per abitaziuns secundaras, che vegnan concedidas
tranter il 1. da schaner da l’onn che suonda l’acceptaziun da l’artitgel 75b e la data
che las disposiziuns executivas entran en vigur, èn nunvalaivlas.
10.144 Disposiziun transitorica tar l’art. 95 al. 3
Fin che las disposiziuns legalas entran en vigur, decretescha il Cussegl federal las
disposiziuns executivas necessarias entaifer in onn suenter che l’alinea 3 da l’artitgel
95 è vegnì acceptà dal pievel e dals chantuns.
11.145 Disposiziun transitorica tar l’art. 121a (Regulaziun da l’immigraziun)
1 Contracts internaziunals che s’opponan a l’artitgel 121a ston vegnir tractads da nov
ed adattads entaifer 3 onns suenter ch’el è vegnì acceptà tras il pievel ed ils
chantuns.
2 Sche la legislaziun executiva n’è betg anc entrada en vigur 3 onns suenter che
l’artitgel 121a è vegnì acceptà tras il pievel ed ils chantuns, decretescha il Cussegl
federal per quest termin a maun d’ina ordinaziun las disposiziuns executivas transitoricas.
Data da l’entrada en vigur: 1. da schaner 2000146
143 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 11 da mars 2012, entrada en vigur ils
11 da mars 2012 (COF dals 17 da zer. 2011, COCF dals 20 da zer. 2012 – AS 2012 3627;
BBl 2008 1113 8757, 2011 4825, 2012 6623).
144 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 3 da mars 2013, entrada en vigur ils 3 da mars 2013
(COF dals 15 da nov. 2012 e dals 30 d’avr. 2013 – AS 2013 1303; BBl 2006 8755,
2008 2577, 2009 299, 2012 9219, 2013 3129).
145 Acceptà en la votaziun dal pievel dals 9 da favr. 2014, entrada en vigur ils 9 da favr. 2014
(COF dals 27 da sett. 2013, COCF dals 13 matg 2014 – AS 2014 1391; BBl 2011 6269,
2012 3869, 2013 291 7351, 2014 4117).
146 COF dals 28 da sett. 1999 (AS 1999 2555; BBl 1999 7922).
Disposiziuns finalas dal Conclus federal dals 18 da december 1998
davart ina nova Constituziun federala
II
1 La Constituziun federala da la Confederaziun svizra dals 29 da matg 1874147 vegn
abrogada.
2 Las sequentas disposiziuns da la Constituziun federala ch’èn da transferir en il
dretg legal valan vinavant fin al mument che las disposiziuns legalas correspundentas entran en vigur:
a. Art. 32quater al. 6148
Il commerzi ambulant cun bavrondas alcoholicas sco er la vendita ambulanta da
talas èn scumandads.
b. Art. 36quinquies al.1 emprima construcziun, 2 segunda–davosa construcziun e 4
segunda construcziun149
1 La Confederaziun incassa sin vehichels e chars annexs svizzers cun ina paisa totala
fin a mintgamai 3,5 tonnas ina taxa annuala da 40 francs per il diever da las vias
naziunalas d’emprima e segunda classa. ...
2 ... Il Cussegl federal po liberar tscherts vehichels da la taxa e prender reglamentaziuns spezialas, oravant tut per viadis en ils territoris da cunfins. Tras quai na
dastgan ils vehichels immatriculads a l’ester betg vegnir privilegiads envers ils
vehichels svizzers. Il Cussegl federal po prevair multas per ils surpassaments. Ils
chantuns incassan la taxa per ils vehichels immatriculads en Svizra e surveglian
l’observaziun da las prescripziuns tar tut ils vehichels.
4 ... La lescha po extender la taxa sin ulteriuras categorias da vehichels che na
suttastattan betg a la taxa per il traffic da camiuns pesants.
147 [BS 1 3; AS 1949 1511, 1951 606, 1957 1027, 1958 362 768 770, 1959 224 912,
1961 476, 1962 749 1637 1804, 1964 97, 1966 1672, 1969 1249, 1970 1649, 1971 325
905 907, 1972 1481 1484, 1973 429 1051 1455, 1974 721, 1975 1205, 1976 713 715
2003, 1977 807 1849 2228 2230, 1978 212 484 1578, 1979 678, 1980 380, 1981 1243
1244, 1982 138, 1983 240 444, 1984 290, 1985 150, 151 658 659 1025 1026 1648,
1987 282 1125, 1988 352, 1991 246 247 1122, 1992 1578 1579, 1993 3040 3041,
1994 258 263 265 267 1096 1097 1099 1101, 1995 1455, 1996 1490 1491 1492 2502,
1998 918 2031, 1999 741 743 1239 1341]
148 Art. 105
149 Art. 86 al. 2
c. Art. 121bis al. 1, 2 ed al. 3 emprima e segunda construcziun150
1 Decida l’Assamblea federala ina cuntraproposta, vegnan preschentads als votants
sin il medem cedel da votar trais dumondas. Mintga votant po declerar senza
restricziun:
1. sch’el preferescha l’iniziativa dal pievel al dretg en vigur;
2. sch’el preferescha la cuntraproposta al dretg en vigur;
3. tgenin dals dus projects che duai entrar en vigur, sche pievel e chantuns
duessan dar la preferenza a domadus projects avant il dretg en vigur.
2 La maioritad absoluta vegn eruida separadamain per mintga dumonda. Dumondas
senza resposta na vegnan betg consideradas.
3 Sche tant l’iniziativa sco er la cuntraproposta vegnan acceptadas, decida il resultat
da la dumonda decisiva. I entra en vigur il project che cuntanscha dapli vuschs dal
pievel e dals chantuns tar questa dumonda. ...
III
Midadas da la Constituziun federala dals 29 da matg 1874 vegnan adattadas formalmain a la nova Constituziun federala tras l’Assamblea federala. La decisiun correspundenta na suttastat betg al referendum.
IV
1 Quest conclus vegn suttamess a la votaziun dal pievel e dals chantuns.
2 L’Assamblea federala determinescha l’entrada en vigur.
150 Guardar ussa: art. 139b.
Cuntegn
..................................................................................................Preambel
1. titel: Disposiziuns generalas
Confederaziun svizra ..................................................................... Art. 1
Intent .............................................................................................. Art. 2
Chantuns ........................................................................................ Art. 3
Linguas naziunalas......................................................................... Art. 4
Princips da l’activitad dal stadi da dretg ........................................ Art. 5
Subsidiaritad ................................................................................ Art. 5a
Responsabladad individuala e sociala ........................................... Art. 6
2. titel: Dretgs fundamentals, dretgs dals burgais e
finamiras socialas
1. chapitel: Dretgs fundamentals
Dignitad umana .............................................................................. Art. 7
Egualitad giuridica ......................................................................... Art. 8
Protecziun cunter arbitrariadad e mantegniment da la
buna fai .......................................................................................... Art. 9
Dretg da la vita e da la libertad .................................................... Art. 10
Protecziun dals uffants e giuvenils .............................................. Art. 11
Dretg d’agid en situaziuns da basegn .......................................... Art. 12
Protecziun da la sfera privata ....................................................... Art. 13
Dretg da matrimoni e famiglia ..................................................... Art. 14
Libertad da cretta e conscienza .................................................... Art. 15
Libertad d’opiniun e d’infurmaziun............................................. Art. 16
Libertad da las medias ................................................................. Art. 17
Libertad da lingua ........................................................................ Art. 18
Dretg d’instrucziun da scola fundamentala ................................. Art. 19
Libertad da la scienza .................................................................. Art. 20
Libertad da l’art ........................................................................... Art. 21
Libertad da reuniun ...................................................................... Art. 22
Libertad d’associaziun ................................................................. Art. 23
Libertad da domicil ...................................................................... Art. 24
Protecziun cunter l’expulsiun, l’extradiziun ed
il repatriament .............................................................................. Art. 25
Garanzia da la proprietad ............................................................. Art. 26
Libertad economica ..................................................................... Art. 27
Libertad sindicala......................................................................... Art. 28
Garanzias generalas da procedura ................................................Art. 29
Garanzia da la via giudiziala ......................................................Art. 29a
Proceduras giudizialas ..................................................................Art. 30
Privaziun da la libertad .................................................................Art. 31
Procedura penala ..........................................................................Art. 32
Dretg da petiziun ..........................................................................Art. 33
Dretgs politics ...............................................................................Art. 34
Effect dals dretgs fundamentals....................................................Art. 35
Restricziuns dals dretgs fundamentals..........................................Art. 36
2. chapitel: Dretg da burgais e dretgs politics
Dretgs da burgais ..........................................................................Art. 37
Acquist e perdita dals dretgs da burgais .......................................Art. 38
Diever dals dretgs politics ............................................................Art. 39
Svizras e Svizzers a l’exteriur ......................................................Art. 40
3. chapitel: Finamiras socialas
......................................................................................................Art. 41
3. titel: Confederaziun, chantuns e vischnancas
1. chapitel: Relaziun tranter la Confederaziun ed ils
chantuns
1. partiziun: Incumbensas da la Confederaziun e dals
chantuns
Incumbensas da la Confederaziun ................................................Art. 42
Incumbensas dals chantuns...........................................................Art. 43
Princips per attribuir ed ademplir incumbensas dal stadi ...........Art. 43a
2. partiziun: Collavuraziun da la Confederaziun e dals
chantuns
Princips .........................................................................................Art. 44
Cooperaziun al process da furmaziun da la voluntad da la
Confederaziun...............................................................................Art. 45
Realisaziun dal dretg federal ........................................................Art. 46
Autonomia dals chantuns .............................................................Art. 47
Contracts interchantunals .............................................................Art. 48
Decleraziun cun vigur lianta ed obligaziun da
participaziun ...............................................................................Art. 48a
Precedenza ed observaziun dal dretg federal ................................Art. 49
3. partiziun: Vischnancas
..................................................................................................... Art. 50
4. partiziun: Garanzias federalas
Constituziuns chantunalas ........................................................... Art. 51
Urden constituziunal .................................................................... Art. 52
Existenza e territori dals chantuns ............................................... Art. 53
2. chapitel: Cumpetenzas
1. partiziun: Relaziuns cun l’exteriur
Affars exteriurs ............................................................................ Art. 54
Cooperaziun dals chantuns a decisiuns da la politica
exteriura ....................................................................................... Art. 55
Relaziuns dals chantuns cun l’exteriur ........................................ Art. 56
2. partiziun: Segirezza, defensiun naziunala, protecziun
civila
Segirezza ...................................................................................... Art. 57
Armada ........................................................................................ Art. 58
Servetsch militar e servetsch da cumpensaziun ........................... Art. 59
Organisaziun, instrucziun ed equipament da l’armada ................ Art. 60
Protecziun civila .......................................................................... Art. 61
3. partiziun: Scolaziun, perscrutaziun e cultura
Spazi da furmaziun svizzer ........................................................ Art. 61a
Fatgs da scola ............................................................................... Art. 62
Furmaziun professiunala .............................................................. Art. 63
Scolas autas ................................................................................ Art. 63a
Perscrutaziun................................................................................ Art. 64
Furmaziun supplementara .......................................................... Art. 64a
Statistica ....................................................................................... Art. 65
Contribuziuns da furmaziun ........................................................ Art. 66
Promoziun d’uffants e da giuvenils ............................................. Art. 67
Furmaziun musicala ................................................................... Art. 67a
Sport ............................................................................................. Art. 68
Cultura ......................................................................................... Art. 69
Linguas ........................................................................................ Art. 70
Film .............................................................................................. Art. 71
Baselgia e stadi ............................................................................ Art. 72
4. partiziun: Ambient e planisaziun dal territori
Durabilitad ....................................................................................Art. 73
Protecziun da l’ambient ................................................................Art. 74
Planisaziun dal territori.................................................................Art. 75
Mesiraziun ..................................................................................Art. 75a
Abitaziuns secundaras ................................................................Art. 75b
Auas ..............................................................................................Art. 76
Guaud ...........................................................................................Art. 77
Protecziun da la natira e da la patria .............................................Art. 78
Pestga e chatscha ..........................................................................Art. 79
Protecziun dals animals ................................................................Art. 80
5. partiziun: Ovras publicas e traffic
Ovras publicas ..............................................................................Art. 81
Traffic public ..............................................................................Art. 81a
Traffic sin via ...............................................................................Art. 82
Infrastructura stradala ...................................................................Art. 83
Transit da las Alps ........................................................................Art. 84
Taxa sin il traffic da camiuns pesants...........................................Art. 85
Taxa per l’utilisaziun da las vias naziunalas ..............................Art. 85a
Impundaziun da taxas per incumbensas ed expensas
en connex cun il traffic sin via .....................................................Art. 86
Viafiers ed ulteriurs meds da traffic .............................................Art. 87
Infrastructura da viafier ..............................................................Art. 87a
Impundaziun da taxas per incumbensas ed expensas
en connex cun il traffic aviatic ...................................................Art. 87b
Sendas, vias da viandar e vias da velo ..........................................Art. 88
6. partiziun: Energia e communicaziun
Politica d’energia ..........................................................................Art. 89
Energia nucleara ...........................................................................Art. 90
Transport d’energia.......................................................................Art. 91
Posta e telecommunicaziun ..........................................................Art. 92
Radio e televisiun .........................................................................Art. 93
7. partiziun: Economia
Princips da l’urden economic .......................................................Art. 94
Activitad da gudogn en l’economia privata..................................Art. 95
Politica da concurrenza.................................................................Art. 96
Protecziun da consumentas e consuments ....................................Art. 97
Bancas ed assicuranzas .................................................................Art. 98
Politica monetara ......................................................................... Art. 99
Politica da conjunctura .............................................................. Art. 100
Politica d’economia da l’exteriur............................................... Art. 101
Provediment dal pajais ............................................................... Art. 102
Politica da structura ................................................................... Art. 103
Agricultura ................................................................................. Art. 104
Segirezza alimentara ................................................................ Art. 104a
Alcohol ...................................................................................... Art. 105
Gieus per daners ........................................................................ Art. 106
Armas e material da guerra ........................................................ Art. 107
8. partiziun: Abitar, lavur, segirezza sociala e sanadad
Promoziun da la construcziun d’abitaziuns e da la
proprietad d’abitaziuns .............................................................. Art. 108
Fatgs da fittanza ......................................................................... Art. 109
Lavur .......................................................................................... Art. 110
Prevenziun per vegls, survivents ed invalids ............................. Art. 111
Assicuranza da vegls, survivents ed invalids ............................. Art. 112
Prestaziuns supplementaras ..................................................... Art. 112a
Promoziun da l’integraziun d’invalids..................................... Art. 112b
Agid als attempads ed als impedids ..........................................Art. 112c
Prevenziun professiunala ........................................................... Art. 113
Assicuranza da dischoccupads ................................................... Art. 114
Sustegniment da persunas basegnusas ....................................... Art. 115
Supplements da famiglias ed assicuranza da maternitad ........... Art. 116
Assicuranza da malsauns e cunter accidents ............................. Art. 117
Provediment medicinal da basa ............................................... Art. 117a
Protecziun da la sanadad ............................................................ Art. 118
Medischina cumplementara ..................................................... Art. 118a
Perscrutaziun vi da l’uman ...................................................... Art. 118b
Medischina da reproducziun e tecnologia da gens sin il
sectur uman ................................................................................ Art. 119
Medischina da transplantaziun ................................................. Art. 119a
Tecnologia da gens en il sectur betg uman ................................ Art. 120
9. partiziun: Dimora e domicil da persunas estras
Legislaziun en il sectur da las persunas estras e dals fatgs
d’asil .......................................................................................... Art. 121
Regulaziun da l’immigraziun .................................................. Art. 121a
10. partiziun: Dretg civil, dretg penal, metrologia
Dretg civil ...................................................................................Art. 122
Dretg penal .................................................................................Art. 123
..................................................................................................Art. 123a
Nunscadenza da la persecuziun penala e dal chasti tar
delicts sexuals e pornografics vi d’uffants avant lur
pubertad ....................................................................................Art. 123b
Mesira suenter delicts sexuals cun uffants u cun persunas
inablas da sa defender u da giuditgar ....................................... Art. 123c
Agid a victimas ...........................................................................Art. 124
Metrologia ..................................................................................Art. 125
3. chapitel: Urden da finanzas
Gestiun da las finanzas ...............................................................Art. 126
Princips da l’imposiziun da taglia ..............................................Art. 127
Taglias directas ...........................................................................Art. 128
Armonisaziun da taglia ...............................................................Art. 129
Taglia sin la plivalur ...................................................................Art. 130
Taglias spezialas da consum .......................................................Art. 131
Taglia da bul e taglia anticipada .................................................Art. 132
Dazis ...........................................................................................Art. 133
Exclusiun da taglias chantunalas e communalas ........................Art. 134
Gulivaziun da finanzas e da grevezzas .......................................Art. 135
4. titel: Pievel e chantuns
1. chapitel: Disposiziuns generalas
Dretgs politics .............................................................................Art. 136
Partidas politicas .........................................................................Art. 137
2. chapitel: Iniziativa e referendum
Iniziativa dal pievel per ina revisiun totala da la
Constituziun federala ..................................................................Art. 138
Iniziativa dal pievel per ina revisiun parziala da la
Constituziun federala ..................................................................Art. 139
Abolì .........................................................................................Art. 139a
Procedura en cas da la votaziun davart ina iniziativa cun
ina cuntraproposta ....................................................................Art. 139b
Referendum obligatoric ..............................................................Art. 140
Referendum facultativ ................................................................Art. 141
Realisaziun da contracts internaziunals ....................................Art. 141a
Maioritads necessarias ............................................................... Art. 142
5. titel: Las autoritads federalas
1. chapitel: Disposiziuns generalas
Elegibladad ................................................................................ Art. 143
Incumpatibilitads ....................................................................... Art. 144
Durada d’uffizi........................................................................... Art. 145
Responsabladad dal stadi ........................................................... Art. 146
Procedura da consultaziun ......................................................... Art. 147
2. chapitel: Assamblea federala
1. partiziun: Organisaziun
Posiziun...................................................................................... Art. 148
Cumposiziun ed elecziun dal Cussegl naziunal ......................... Art. 149
Cumposiziun ed elecziun dal Cussegl dals chantuns ................. Art. 150
Sessiuns...................................................................................... Art. 151
Presidi ........................................................................................ Art. 152
Cumissiuns parlamentaras ......................................................... Art. 153
Fracziuns .................................................................................... Art. 154
Servetschs dal parlament ........................................................... Art. 155
2. partiziun: Procedura
Deliberaziun separada ................................................................ Art. 156
Deliberaziun communabla ......................................................... Art. 157
Publicitad da las sedutas ............................................................ Art. 158
Quorum e maioritad necessaria ................................................. Art. 159
Dretg d’iniziativa e dretg da proposta ....................................... Art. 160
Scumond d’instrucziuns............................................................. Art. 161
Immunitad .................................................................................. Art. 162
3. partiziun: Cumpetenzas
Furma dals decrets da l’Assamblea federala ............................. Art. 163
Legislaziun ................................................................................. Art. 164
Legislaziun en cas d’urgenza ..................................................... Art. 165
Relaziuns cun l’exteriur e contracts internaziunals ................... Art. 166
Finanzas ..................................................................................... Art. 167
Elecziuns .................................................................................... Art. 168
Surveglianza suprema ................................................................ Art. 169
Examinaziun da l’efficacitad ..................................................... Art. 170
Incumbensas al Cussegl federal ................................................. Art. 171
Relaziuns tranter la Confederaziun ed ils chantuns ....................Art. 172
Ulteriuras incumbensas e cumpetenzas ......................................Art. 173
3. chapitel: Cussegl federal ed administraziun
federala
1. partiziun: Organisaziun e procedura
Cussegl federal ...........................................................................Art. 174
Cumposiziun ed elecziun ............................................................Art. 175
Presidi .........................................................................................Art. 176
Princip colleghial e departamental .............................................Art. 177
Administraziun federala .............................................................Art. 178
Chanzlia federala ........................................................................Art. 179
2. partiziun: Cumpetenzas
Politica guvernamentala .............................................................Art. 180
Dretg d’iniziativa ........................................................................Art. 181
Legislaziun ed execuziun ...........................................................Art. 182
Finanzas ......................................................................................Art. 183
Relaziuns cun l’exteriur ..............................................................Art. 184
Segirezza externa ed interna .......................................................Art. 185
Relaziuns tranter la Confederaziun ed ils chantuns ....................Art. 186
Ulteriuras incumbensas e cumpetenzas ......................................Art. 187
4. chapitel: Tribunal federal ed autras autoritads
giudizialas
Status dal Tribunal federal..........................................................Art. 188
Cumpetenzas dal Tribunal federal ..............................................Art. 189
Dretg decisiv ...............................................................................Art. 190
Access al Tribunal federal ..........................................................Art. 191
Ulteriuras autoritads giudizialas da la Confederaziun ..............Art. 191a
Autoritads giudizialas dals chantuns ........................................Art. 191b
Independenza giudiziala ........................................................... Art. 191c
6. titel: Revisiun da la Constituziun federala e da las
disposiziuns transitoricas
1. chapitel: Revisiun
Princip.........................................................................................Art. 192
Revisiun totala ............................................................................Art. 193
Revisiun parziala ........................................................................Art. 194
Entrada en vigur .........................................................................Art. 195
2. chapitel: Disposiziuns transitoricas
Disposiziuns transitoricas da la Constituziun federala
dals 18 da december 1998 davart ina nova Constituziun
federala ...................................................................................... Art. 196
Disposiziuns transitoricas suenter l’acceptaziun
da la Constituziun federala dals 18 d’avrigl 1999 ..................... Art. 197
Disposiziuns finalas dal Conclus federal
dals 18 da december 1998 davart ina nova
Constituziun federala