liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Ina gruppa da lavur s'occupa da la segirtad da las autoritads e dals edifizis chantunals

Suenter l'eveniment tragic dals 27 da settember a Zug sa preschenta la dumonda davart la segirtad da las instituziuns publicas en Svizra. La regenza dal chantun Grischun incarichescha ina gruppa da lavur da s'occupar da questa dumonda.

Suenter che la regenza ha ordinà mesiras da segirezza pli intensivas per la sessiun d'october dal cussegl grond ha ella ina gruppa da lavur che ha d'examinar las dumondas da segirtad tar las instituziuns publicas e tar ils edifizis e da preschentar in rapport fin la primavaira 2002. Partind dal princip che l'access a las instituziuns publicas duaja er esser garantì en il futur tant sco pussaivel senza impediments vegn la gruppa da lavur ad examinar intensivamain ils suandants champs: segirtad en ils bajetgs, segirtad da las persunas e contact cun persunas ch'èn en dispita cun las autoritads.

Da la retschertga vegnan exclusas las autoritads e las instituziuns sin plaun communal, cirquital e districtual. Singulas recumandaziuns e singuls resultats pon er esser nizzaivels per questas instituziuns.

A la gruppa da lavur sut la direcziun dal chancelier appartegnan represchentants da las suandantas instituziuns: dretgira chantunala ed administrativa, procura publica, polizia chantunala, servetsch psicologic resp. psichiatric, uffizi da construcziun auta ed uffizi da persunal.

Cur ch'il rapport menziunà è avant maun vegn la regenza a concluder davart il proceder e davart las mesiras ch'èn d'interprender.

Nov contract general per medis assistents e medis superiurs

La regenza ha approvà il contract general per l'engaschament da medis assistents e da medis superiurs als osspitals cun dretg da contribuziun en il chantun Grischun. Il medem mument vegn abolì il contract vegl per l'engaschament da medis assistents da l'onn 1995. Ils osspitals dal chantun han d'adattar lur contracts cun ils medis numnads sin l'entschatta d'avrigl 2002. La novaziun principala è quella ch'il temp da lavur maximal vegn sbassà gradualmain entaifer tschintg onns sin 50 uras per emna. Suenter la realisaziun da quest pass resultan custs supplementars da circa sis milliuns francs per onn.

Nov uffizi da stadi civil a Glion

Ils uffizis da stadi civil da Castrisch, Falera, Flond, Glion, Laax, Ladir, Luven, Pitasch, Riein, Ruschein, Sagogn, Schluein, Schnaus e Sevgein s'uneschan a l'uffizi da stadi civil da la Foppa cun sedia a Glion. La reuniun cuntanscha vigur legala enfin il pli tard la fin d'avrigl 2002 e cumpiglia tut las vischnancas dal circul da la Foppa cun excepziun da Versomi e Valendau.

Fatgs dal persunal

Andrea Katja Beck, naschida 1971, da Sumiswald BE, domiciliada a Zizers, daventa nova collavuratura dal stab projects tar la chanzlia chantunala. Ella cumenza l'entschatta schaner 2002.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 08.11.2001
La nova furmaziun da las magistras e dals magisters survegn furma

La regenza ha fixà las cundiziuns da basa structuralas per l'andament temporal dal studi a la scol'auta professiunala da pedagogia (SAP) sco er ils roms d'instrucziun e lur repartiziun quantitativa. Cun quest conclus e la planisaziun dal persunal ch'è vegnida concludida en il medem temp èn avant maun terms impurtants per l'entschatta da la SAP e la furmaziun gimnasiala scursanida.

Durant l'onn da studi 2003/04 cumenza l'activitad da la SAP. La scolaziun da basa da trais onns per las persunas d'instrucziun da la scola primara e per las mussadras da scolina survegn furma. Las furmaziuns da basa èn divididas mintgamai en tschintg roms da furmaziun modulars e possedan ina quota da furmaziun pratica da 25 pertschient. Cun questa auta quota da furmaziun pratica eliminescha la nova scolaziun a la SAP ina mancanza principala da la furmaziun "plitost teoretica" als seminaris. Las furmaziuns da basa s'orientescha d'ina vart tenor las structuras da scola dal chantun Grischun cun bleras scolas pitschnas e da l'autra vart tenor las directivas svizras per la renconuschientscha dals diploms. Ellas attribueschan ina grond'impurtanza als roms artistics. Per las futuras persunas d'instrucziun garanteschan las furmaziuns da basa la permissiun da dar scola per tut ils roms dal plan d'instrucziun da la scola primara.

L'onn da scola 2003/04 vegn er ad esser en vigur cumplaina la durada reducida per in onn da la furmaziun gimnasiala. Quai vegn a chaschunar ina reducziun considerabla dals pensums d'instrucziun a la scola chantunala grischuna. La regenza aveva rendì attent a las consequenzas per il persunal sin il champ da las scolas medias gia l'onn 1998 en la missiva tar la revisiun parziala da la lescha davart las scolas medias. Ultra da quai ha er la renunzia a la furmaziun da persunas d'instrucziun per lavurs a maun ed economia da chasa a la SAP per consequenza che vegnan engaschads damain docents per quest'instrucziun.

Las grondas midadas organisatorias a la scola chantunala grischuna, al seminari da magisters ed a la scola da dunnas dal Grischun cun lur consequenzas per il persunal pretenda ina planisaziun dal persunal che vegn fatga a temp. L'emprim pass da questa planisaziun ch'è uss concludida prescriva tge persunas d'instrucziun principalas dal seminari da magisters e da las partiziuns dal seminari da la scola da dunnas dal Grischun che vegnan ad instruir a partir da l'onn 2003/04 a la SAP e tgeninas che vegnan ad instruir a la scola chantunala. Ins vegn a vesair ch'i n'è betg pussaivel d'engaschar tut las persunas d'instrucziun pertutgadas a la SAP u a la scola chantunala grischuna. Per questas persunas d'instrucziun vegnan tschertgadas schliaziuns. Ils incumbensads cun l'instrucziun vegnan engaschads vinavant en il rom da las pussaivladads.

Gremi: regenza

Funtauna: rg departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient dal Grischun

Data: 09.11.2001
L'ambassadur talian ha visità il Grischun

Mesemna, ils 14 da november ha visità l'ambassadur talian Lorenzo Ferrarin (Berna), accumpagnà dal consul Daniele Perico (Son Gagl) ina delegaziun da la regenza grischuna. Ils giasts èn vegnids retschavids da la presidenta da la regenza Eveline Widmer-Schlumpf, da cusseglier guvernativ Claudio Lardi e dal chancelier Claudio Riesen en la Chasa grischa a Cuira. Sin il program han figurà in bainvegni en la sala da la regenza sco er in apero ed in gentar. Durant l'inscunter han ins discutà plirs temas d'interess cuminaivel.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 14.11.2001
La regenza dal Principadi da Liechtenstein visitescha il Grischun

Mardi, ils 20 da november vegn l'executiva dal Principadi da Liechtenstein a far ina visita a la regenza grischuna. Ils giasts da Liechtenstein èn il schef da la regenza Otmar Hasler, cussegliera guvernativa Rita Kieber-Beck, cussegliers guvernativs Hansjörg Frick, Alois Ospelt ed Ernst Walch sco er il secretari da la regenza Norbert Hemmerle. Els vegnan retschavids da la regenza grischuna cumpletta e dal chancelier en la Chasa grischa a Cuira. Sin il program stattan in apero sco er in gentar, durant il qual ins vegn a discutar dumondas ch'èn d'interess communabel.

Infurmaziun per las medias:

Tgi che vul far fotografias da questa reuniun duai esser preschent mardi, ils 20 da november, a las 12.30 avant la Chasa grischa, Reichsgasse 35.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 15.11.2001
La regenza prepara il WEF 2003

En ina brev communitgescha la regenza al cussegl federal ch'ella veglia surpigliar senza restricziun la funcziun da direcziun e la rolla d'ospitanta a chaschun dal World Economic Forum a Tavau.

La regenza ha prendì enconuschientscha cun satisfacziun che la realisaziun dal World Economic Forum a Tavau a partir da l'onn 2003 giauda in grond sustegn. En questa direcziun èn s'exprimì il cussegl federal, las partidas grondas, la cumissiun dal cussegl grond che tracta il rapport respectiv da la regenza ed ulteriurs tschertgels relevants. La regenza communitgescha al cussegl federal ch'ella vegnia a far tut il pussaivel per segirar ensemen cun ulteriurs partenaris ch'il World Economic Forum haja lieu en il futur a Tavau. Ella vegn a persequitar vinavant la via da l'avertura en il senn dal "Spirit of Davos" ed ella vegn a reglar las modalitads da realisaziun surtut er cun l'organisatur. Plinavant dumonda la regenza il cussegl federal da metter a disposiziun ad ella il sustegn organisatori e finanzial necessari cunzunt en il sectur da la segirtad. Ella è interessada da procurar uschè spert sco pussaivel per ina schliaziun dals problems ch'èn avant maun.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 15.11.2001
Program annual 2002 da la regenza

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sustegna da princip las mesiras da la regenza e recumonda al cussegl grond da prender conuschientscha dal program annual.

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond è s'occupada dacurt sut il presidi da deputà Florian Juon ed en preschientscha da la presidenta da la regenza, dr. Eveline Widmer-Schlumpf, dal program annual 2002 da la regenza. Il program annual cumpiglia, analog al program da la regenza 2001-2004, indicaziuns detagliadas e concretas davart las mesiras ch'èn da realisar l'onn 2002. La cumissiun recumonda al cussegl grond da prender conuschientscha dal program annual. La cumissiun è da princip d'accord cun las mesiras inditgadas.

Differentas finamiras e mesiras vegnan discutadas detagliadamain. Ultra da l'intensivaziun da las relaziuns cun l'exteriur previsa en il program sustegna la cumissiun expressivamain l'elavuraziun d'ina planisaziun integrada da las incumbensas e da las finanzas. Uschia duain las activitads dal stadi vegnir dirigidas meglier. A basa dals conturns midads suenter ils attentats da terror en ils stadis unids e suenter ils eveniments a Zug ha la cumissiun fatg ponderaziuns davart la segirezza. Ella ha prendì conuschientscha dal fatg che la regenza lascha elavurar in concept da segirezza cumplessiv per occurrenzas grondas. Sin il sectur da la realisaziun da la refurma da la furmaziun per la scol'auta professiunala da pedagogia èsi tenor l'avis da la cumissiun da sclerir la repartiziun da las incumbensas tranter las scolas medias chantunalas e privatas.

En dus secturs propona la cumissiun al cussegl grond da dar in'explicaziun. En connex cun la realisaziun da la refurma da la furmaziun da l'onn 1998 per las scolas da furmaziun generala dal stgalim secundar II e per la scol'auta professiunala da pedagogia porscha il chantun gia prest l'instrucziun da manaders da scola. La pluralitad da la cumissiun intimescha da circumscriver en la lescha las funcziuns dals manaders da scola sco er lur subvenziun. Plinavant dat la cumissiun grond'impurtanza a la cuntinuaziun dal WEF a Tavau a partir da l'onn 2003 e pretenda ch'i vegnian creadas las premissas necessarias.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 20.11.2001
La cumissiun dal cussegl grond è d'accord cun la fusiun da las vischnancas da Suraua

La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond ha tractà sut il presidi da deputà Gion Battaglia, Sched, ed en preschientscha da cusseglier guvernativ Klaus Huber la missiva e la proposta da la regenza areguard la fusiun da las vischnancas Camuns, Surcasti, Tersnaus ed Uors-Peiden a la vischnanca Suraua.

La fusiun da las vischnancas da Suraua ch'è vegnida concludida cun grond pli da la populaziun ha in caracter da model e signifitgescha in term impurtant en il Grischun sco exempel da fusiuns da las vischnancas che vegn purtada da la populaziun.

La cumissiun ha perquai vulì profitar da la chaschun da sa laschar orientar sin il lieu dals quatter presidents communals en uffizi davart quest pass istoric. La sesida da la cumissiun ha gì lieu a Camuns. Ils preschents han visità curtamain las vischnancas d'Uors-Peiden, Surcasti e Tersnaus. Malgrà che la fatschenta è stada incontestada ed ha chattà il consentiment dals commembers da la cumissiun han ins manà in discurs da princip davart las fusiuns da las vischnancas e singuls puncts da la cunvegnientscha da fusiun. En particular è vegnida discutada la dumonda da la posiziun da las singulas fracziuns, lur dretg d'avair vias chantunalas da colliaziun ed eventuals conflicts dal num Suraua cun il num da la vischnanca da Surava.

La cumissiun è persvadida che las vischnancas possian vegnir rinforzadas cun la fusiun e ch'ellas possian ademplir anc meglier lur pensums en favur da lur populaziun. Tut en tut po funcziunar la preparaziun e la realisaziun da questa fusiun da vischnancas sco exempel per eventuals futurs projects sumegliants.

Il cussegl grond vegn a sa fatschentar da questa proposta en la sessiun da november.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 20.11.2001
La Arge Alp scriva ora in premi per exempels reussids da novas tecnologias, raits da perscrutaziun e collavuraziun en la regiun alpina

La cuminanza da lavur da las regiuns alpinas scriva ora in premi. Sa participar pon tut las abitantas ed ils abitants, las vischnancas, scolas, interpresas, federaziuns ed ulteriuras gruppas or da l'intschess da la cuminanza da lavur.

In'egliada conscienta da responsabladad en il futur emprova da metter en accord la necessitad dal svilup cun il mantegniment da l'ierta culturala e sociala d'in pajais. Il premi Arge Alp vegn perquai surdà per ideas innovativas e projects ch'utiliseschan las pussaivladads da las novas tecnologias (sco informatica, electronica, raits virtualas, apparaturas innovativas e.u.v.) per prestar a moda activa e persistenta ina contribuziun vi dal svilup. Per la regiun alpina ch'è ina sfida permanenta per ses abitants è quai fitg impurtant.

En particular duai il premi undrar las suandantas iniziativas ed activitads:

- iniziativas che creeschan plazzas da lavur resp. che contribueschan a la valur agiuntada en las regiuns muntagnardas

- iniziativas che promovan l'identitad d'ina regiun u d'ina vischnanca

- iniziativas che promovan la collavuraziun tranter divers secturs, diversas vischnancas, regiuns e divers spazis culturals

- iniziativas per ina meglra furmaziun da las forzas da lavur cun la finamira da meglierar las pussaivladads da lavurar e da la qualitad dals products

- prestaziuns particularas en il rom da la protecziun da la cuntrada e da l'ambient.

Dretg da participaziun

Il dretg da participaziun possedan tut las abitantas ed ils abitants dals pajais da la Arge Alp sco er las vischnancas, scolas, interpresas, federaziuns ed ulteriuras gruppas or da l'intschess da la cuminanza da lavur.

Criteris

Las lavurs ston satisfar als suandants criteris:

- prestaziuns exemplaras en il rom dal tema fixà

- activitads, acziuns, mesiras che prestan ina contribuziun concreta e efficazia

- tar projects da svilup, meglieraments ed invenziuns tecnicas è da preschentar il mussament ch'attesta il niz d'in institut renconuschì

- las lavurs duain er gidar a promover novas pussaivladads d'avischinar e d'arranschaments culturals.

Las lavurs dastgan esser be dus onns veglias, quai vul dir ch'ellas ston esser vegnidas realisadas en ils onns 2000 e 2001. Lavurs pli veglias na vegnan betg resguardadas.

Ulteriurs documents / contact

Chanzlia chantunala grischuna, Curdin König, Chasa grischa, Reichsgasse 35, 7001 Cuira (tel. 081 257 22 29; e-mail: Curdin.Koenig@staka.gr.ch).

Termin d'inoltraziun

L'ultim termin per inoltrar las lavurs è ils 28 da favrer 2002.

Premi e premiaziun

La premiaziun succeda en il rom da la conferenza dals schefs da las regenzas da la Arge Alp dal zercladur 2002 en il chantun Son Gagl. Il premi munta a 16'500 Euro.

Gremi: Arge Alp

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 21.11.2001
Dieta d'experts davart il plan directiv chantunal a Cuira: "Persistenza e svilup territorial en il Grischun"

La procedura da consultaziun davart il plan directiv chantunal 2000 (cooperaziun publica) è terminada. En occasiun d'ina dieta da gievgia, ils 22 da november 2001 vegn discutà a Cuira co ch'il sboz consolidà dal plan directiv duai vegnir repassà e sviluppà vinavant.

Represchentants da vischnancas, regiuns e federaziuns - quai vul dir ils purtaders d'opiniuns e da decisiuns da noss chantun - sa scuntran per dar novs impuls al svilup territorial. Il tema "svilup persistent" sco er projects da pilot regiunals vegnan a star en il center da la dieta. Igl è la quarta giada dapi 1998 ch'i ha lieu ina "dieta da november" davart il svilup territorial dal Grischun.

La realisaziun stat en il center

Entant che las occurrenzas dals dus onns precedents èn stadas colliadas fermamain cun il project plan directiv 2000, vegn la tematica da quest onn extendida. I vegn orientà e discutà davart svilups actuals e projects sin il sectur dal svilup territorial. Cun exempels concrets vegnan mussadas pussaivladads, co che la filosofia e las ponderaziuns directivas dal plan directiv chantunal pon vegnir realisadas. Ils dus workshops dal suentermezdi stattan sut il motto "Svilup territorial cun agid da projects orientads a la finamira ed a la soluziun"; ellas servan al barat d'experientschas e duain intimar a sviluppar novas ideas ed opticas. La dieta sa drizza als participads en la planisaziun, spezialmain sin il stgalim regiunal, e vegn averta da cusseglier guvernativ Klaus Huber.

Gremi: departament da l'intern e da l'economia publica dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da planisaziun

Data: 21.11.2001
Mantegnair e promover la cultura e la lingua rumantscha e taliana

La regenza inoltrescha al departament federal da l'intern il program ed il preventiv 2002 per la promoziun ed il mantegniment da la lingua e cultura rumantscha e taliana en il chantun Grischun. Las expensas totalas vegnan calculadas cun 7.367 milliuns francs (confederaziun 64 pertschient, chantun 36 pertschient). I vegnan dumandadas contribuziuns federalas en la summa da 4.75 milliuns francs. Ils daners duain vegnir impundids per:

- mesiras chantunalas sco per il servetsch da translaziun, cudesch da dretg grischun en las trais linguas chantunalas, rumantsch grischun, scolaziun da persunas d'instrucziun e.u.v.

- sustegnair las mesiras da terzas persunas sco il servetsch da lingua regiunal "Sling", projects da scola, mesiras regiunalas, translaziuns da cudeschs e meds d'instrucziun e.u.v.

- contribuziuns a projects scientifics,

- contribuziuns a las organisaziuns ed instituziuns (p. ex. Lia rumantscha e Pro Grigioni italiano),

- promoziun da las activitads editorialas,

- promoziun da la pressa rumantscha.

Agid umanitar

Als suandants projects resp. organisaziuns d'agid vegnan conderschidas contribuziuns en la summa totala da 19'000 francs:

- a la Crusch Cotschna Svizra en favur da l'agid d'urgenza per ils fugitivs d'Afganistan,

- a l'organisaziun d'agid CO-OPERAID en favur dal project per ils orfens d'Aids ad Uganda,

- a l'organisaziun d'agid "Fundación para los Indios del Ecuador" en favur dals projects "Chimborazo Verde" en la provinza Bolívar, Equador, ed

- a la Helvetas en favur dal project "collavuraziun cun AROMA", protecziun/cultivaziun dal territori cumpiglià dal Rio Macasías en la Republica Dominicana.

Fatgs dal persunal

- Rainer Stephan Good, naschius 1962, da Mels, domicilià a Cuira, daventa schef da la direcziun superiura da construcziun tar l'uffizi da construcziun bassa dal Grischun. El entra en uffizi a l'entschatta schaner 2002.

- La substituziun da l'inschigner superiur surpiglia a partir da l'entschatta schaner 2002 Roger Stäubli, schef da projectaziun tar l'uffizi da construcziun bassa.

Chanzlia chantunala dal Grischun

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 22.11.2001
Onn dals culms 2002: In chalender en format grond per las scolas grischunas

La fundaziun Educaziun e svilup ha elavurà per incumbensa da la direcziun per svilup e cooperaziun (DSC) in chalender en format grond ed ina broschura accumpagnanta da caracter pedagogic-didactic. Il departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient distribuescha quest "pachet" a tuttas scolas popularas dal chantun Grischun.

La radunanza plenara da la ONU da l'atun 1998 ha declerà l'onn 2002 per l'onn internaziunal dals culms. I n'è betg casualitad che quest onn coincidescha cun l'inscunter suprem mundial "Diesch onns suenter la conferenza da Rio" che ha lieu il settember 2002 a Johannesburg. La finamira da l'onn da la ONU è il svilup persistent da las regiunas muntagnardas da l'entir mund.

Il chalender dals culms sco purschida da furmaziun per las scolas duai accumpagnar las classas da tut ils stgalims tras l'onn da la ONU ed uschia gidar a sensibilisar per la tematica. Per l'utilisaziun dal chalender en l'instrucziun vegn mess a disposiziun ina broschura accumpagnanta da caracter pedagogic-didactic.

I stat a cor a cusseglier guvernativ Claudio Lardi sco president da la fundaziun Educaziun e svilup e sco schef dal departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient da surdar a las scolas publicas dal Grischun il chalender numnà e la broschura respectiva. Cun quest preschent collia el la speranza ch'il chalender dals culms 2002 chattia buna accoglientscha sco purschida specifica d'instrucziun en las stanzas da scola da noss chantun e ch'el sa mussia sco fidaivel cumpogn tras il proxim onn da scola.

Per la Svizra sco pajais muntagnard e cunzunt per il chantun Grischun sco exempel tipic d'in chantun da muntogna munta l'onn internaziunal dals culms ina sfida extraordinaria. Quest onn duai vegnir utilisà per meglierar tar la populaziun la sensibilitad per in svilup persistent da las regiuns da muntogna e d'augmentar la prontezza d'agir per in svilup persistent en las muntognas. Noss uffants e giuvenils duain cunzunt vegnir sensibilisads en l'instrucziun per la valur preziusa d'in svilup persistent.

Gremi: departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient dal chantun Grischun

Funtauna: rg uffizi per las scolas popularas e las scolinas

Data: 27.11.2001