Lampas da maun e reflecturs èn scumandads per observar selvaschina

La regenza cumplettescha las disposiziuns executivas tar la lescha chantunala da chatscha tras in scumond per l'entir onn da lampas da maun. Talas lampas vegnan duvradas spezialmain dal favrer fin l'avrigl per tschertgar cornas da tschiervs.

Il diever da lampas da maun, da reflecturs da halogen u d'auters reflecturs e da sumegliantas glischs artifizialas per scurrentar ed observar selvaschina è daventà uschè grond, spezialmain dal favrer fin l'avrigl, ch'el disturba considerablamain la selvaschina. Quests disturbis chaschunan puspè dapli donns da selvaschina la primavaira. Per proteger la selvaschina da quests disturbis, vegn franà quest svilup cun agid d'in nov artitgel 36a en las disposiziuns executivas tar la lescha da chatscha. Quel artitgel scumonda il diever da tuttas spezias da lampas e reflecturs durant l'entir onn. La revisiun parziala respectiva sto anc vegnir approvada da la confederaziun.

La gulivaziun da finanzas dal Grischun duai vegnir meglierada

La regenza suttametta al cussegl grond il messadi ed il sboz per ina revisiun parziala da la lescha davart la gulivaziun da finanzas tranter las vischnancas (lescha davart la gulivaziun da finanzas) e da l'ordinaziun executiva da quella sco er per in'adattaziun da la lescha davart il dretg da las auas. Principalmain cumpiglian las midadas da las leschas ils sequents secturs: L'autezza dal tschains d'aua ch'è decisiva per la gulivaziun da finanzas vegn definida da nov, a moda ch'èn decisivas las summas che vegnan effectivamain pajadas a las vischnancas. Plinavant duain vegnir resguardadas las entradas da las vischnancas or da prestaziuns da cumpensaziun per las perditas ch'ellas han cun desister da l'utilisaziun da la forza d'aua. Ultra da quai duai vegnir partì il "franc per la cuntrada" tranter il chantun e las vischnancas (il franc per la cuntrada = il tribut d'ina part dal tschains d'aua da maximalmain in franc per kilowatt prestaziun brutta a la confederaziun).

L'imposiziun vicendaivla da taglia tranter las vischnancas, cun la taglia d'adgiudicaziun, duai puspè vegnir introducida en quels cas, en ils quals ina vischnanca ha ina interpresa sin il territori d'ina autra vischnanca. En la meglieraziun planisada da la clav da forza finanziala duain vegnir resguardads da nov, enstagl dals custs per la scola, il dumber da scolars ed enstagl dals custs per rempars da lavina e cuntschets, la surfatscha. Alur duai vegnir reducida la paisa dal pè da taglia per in terz ed il pè da taglia duai vegnir applitgà en la media da dus onns.

La revisiun parziala proponida na chaschuna betg novas expensas, ni per il chantun ni per las vischnancas, ma ella maina tscherts spustaments en singulas gruppas da forza finanziala cun tschertas consequenzas sin las contribuziuns chantunalas.

Midada da las prestaziuns cumplementaras

Al cussegl grond vegn preschentà in messadi davart la revisiun parziala da l'ordinaziun executiva tar la lescha chantunala davart las prestaziuns cumplementaras (PC). Questa revisiun è ina consequenza directa e stringenta da la terza revisiun da la lescha federala davart las prestaziuns cumplementaras. Principalmain sa tracti da mantegnair il dretg da las retschavidras e dals retschaviders da PC. Medemamain vegn creada la basa legala per realisar ina mesira da spargn en il rom dal plan da mesiras davart l'equiliber da las finanzas 1999. La fatschenta duai vegnir tractada durant la sessiun da november 1998, per che l'ordinaziun revedida possia entrar en vigur l'entschatta 1999. En consequenza da la mesira da spargn vegn il chantun a sa distanziar levamain da las tariffas maximalas en connex cun il basegn per viver e cun las expensas persunalas.

Las prestaziuns cumplementaras chantunalas tar la AVS/AI èn augmentadas durant ils emprims 19 onns dapi lur introducziun, quai vul dir tranter 1966 e 1983, be per stgars 50 pertschient resp. da 6.5 milliuns francs (1966) sin 9.7 milliuns francs (1983). Durant ils sequents 15 onns èn questas prestaziuns dentant sa multiplitgadas per trais. Per l'onn current 1998 vegni fatg quint cun custs da passa 30 milliuns francs. Il dumber da quellas persunas che retschaivan PC è augmentà envers 1983 da var 2'600 sin var 3'000. Trais quarts dals custs totals van en favur da persunas che stattan en asils da vegls e chasas da tgira sco er en ospitals. Ils custs medis per retschavidra resp. retschavider da PC èn muntads 1997 sin var 9'400 francs. Dals ca. 3'000 retschaviders da PC van dus terzs en favur da pensiunads ch'han la AVS ed in terz en favur da retschaviders da la AI.

Dals pensiunads ch'han la AVS han var 11 pertschient basegn d'ina PC. Dals retschaviders da la AI retiran 25 pertschient prestaziuns cumplementaras.

Il Grischun sa participescha ad ina retschertga davart la furmaziun dals giuvenils da 15 onns

Il chantun Grischun participescha als custs per l'emprima fasa dal project internaziunal "indicaturs da furmaziun: mesirar la prestaziun dals giuvenils da 15 onns". Per ils onns 1999, 2000 e 2001 vegnan mess a disposiziun mintgamai 7'000 francs. La OECD prepara actualmain in project che cuntegna trais enquistas da scolaras e scolars da 15 onns aifer nov onns.

Ils onns 2000, 2003 e 2006 duain vegnir eruidas las cumpetenzas sin ils sequents secturs: leger, matematica e scienzas natiralas. Mintgamai è in sectur il tema prioritar. Ultra da quai vegnan registradas las cumpetenzas persunalas e spezialas. Da las retschertgas sa laschan deducir mintga trais onns las tendenzas dal svilup e mintga nov onns la laschan far analisas pli detagliadas. Igl è previs che tut ils chantuns sa participeschian al project. Ils custs vegnan purtads 60 pertschient da la confederaziun e 40 pertschient dals chantuns.

Ils emploiads chantunals pajan sezs las premias per accidents ordaifer il manaschi

Fin uss ha il chantun, sco patrun, surprendì per ses emploiads var 11 pertschient da las premias per accidents ordaifer il manaschi. En connex cun las mesiras da spargn vegn abrogada questa regulaziun. En l'avegnir paja il persunal chantunal sez las entiras premias per accidents ordaifer il manaschi.

Consultaziuns a la confederaziun

La regenza prenda posiziun davart trais projects federals: revisiun da la lescha federala davart il diever da la taglia sin il petroli ch'è liada ad in intent specific, ordinaziun davart l'acquist da bains immobigliars tras persunas a l'exteriur (fixar ils contingents chantunals da permissiuns per abitaziuns da vacanzas per la perioda da 1999 a 2000) e lescha davart il persunal.

Areguard la taglia sin il petroli duain vegnir augmentadas las tariffas da contribuziun per mantegnair las vias naziunalas. La confederaziun propona che las tariffas da contribuziun vegnan calculadas da nov resguardond las valurs actualas. La regenza sustegna questa proposta senza resalvas.

Concernent ils contingents per abitaziuns da vacanzas beneventa la regenza il fat ch'il dumber total dals contingents vegn mantegnì. En vista a la situaziun economica precara na po ina reducziun betg vegnir approvada. Medemamain sustegna la regenza il fatg che la clav da repartiziun tranter ils chantuns na vegn betg midada e ch'al Grischun stattan a disposiziun er vinavant almain 270 contingents.

Cun la nova lescha davart il persunal duain las cundiziuns dal martgà da lavur da la confederaziun vegnir adattadas a quellas da l'economia privata. A la regenza para il project d'esser in pass en la dretga direcziun.

Da las vischnancas

Il project da construcziun per ina halla polivalenta a Bravuogn vegn approvà definitivamain. Als custs imputabels da ca. dus milliuns francs vegn empermessa ina contribuziun da construcziun da 40 pertschient.

Las constituziuns da Grono e Tinizong-Rona vegnan approvadas.

Per differents projects da construcziuns da vias en il chantun vegnan dads libers credits d'in import total da var 5.1 milliuns francs.

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 13-08-1998