Minch’an cur chi vo vers la fin da l’an da scoula s’augmainta il bsögn da la magistraglia dad infurmer. Cler, ils uraris, chi d’eiran gnieus fats accuratamaing vegnan miss sül cho da tuot las occurrenzas extraordinarias chi stöglian auncha gnir realisedas aunz las vacanzas. Vers la fin, que es eir cler, nun haun ni scolarins ni magistraglia pü uschè bger schlauntsch da dir sü amulains ed alfabets u perfin auncha da scriver e correger prouvas. A s’inclegia dimena da se, cha que es il temp adatto per fer excursiuns, il di da sport, il viedi da scoula, schi vo bain auncha la visita impromissa illa halla da rampcher u i’l bagn liber. Na da schmancher l’examen da velo e la visita da la tanta dals daints. Üna pruna puncts da program dimena, chi drouvan comunicaziun supplementera ed eir agüd dad ün u l’oter dals genituors. Sün da tuottas sorts palperis faun ils magisters alura a savair che, inua e cu. Na cha’ls scolars gnissan al di da sport sainza lur tenüs da gimnastica u schmanchessan perfin la marenda per fer il viedi da scoula. Infurmaziuns bain nüzzaivlas pels genituors. Uschè rivan già circa trais fin quatter eivnas aunz las vacanzas da sted las infurmaziuns in scrit, pel solit sün palperi A4 – a temp pels genituors per pudair reagir e fer cumischiuns; minchataunt sün palperis A5 – già ün po pü a cuorta vista e forsa eir auncha cun ün sbaglin da data u dal temp. Ma eau m’impais alura adüna, que po capiter ed a faregian alura bain a savair aunch’üna vouta pü precis a cuorta vista. E baincumel, quellas infurmaziuns, chi vegnan l’ultim mumaint u chi velan scu correcturas dad ün’anteriura notizcha, rivan alura sün uschè pitschens scrittins, maximelmaing duos fin trais centimeters largs. Gugent stampan ils magisters quellas infurmaziuns eir sün palperi da culur, forsa per cumpenser la grandezza dal scrittin, pensand cha’ls genituors als vezzan alura meglder. In mincha cas quists scrittins, schi rivan insomma our da las chafuollezzas da las buschas dals iffaunts, alura vaune, almain tar me, fich svelt a perder. Già chi sun uschè pitschens chi’s craja chi saja be ün palperi da caramellas. Ed uschè es que eir già capito ch’eau d’he schmancho da trametter ils iffaunts cul velo a scoula u dafatta ch’eau nu d’he fat las cumischiuns per las marendas – ed uschè stuvieu improviser a la svelta ün pic-nic pel viedi da scoula. E per quelo suni steda insè absolutamaing cuntainta, cur ch’eau sun gnida a savair, cha la scoula müda sia comunicaziun in ün’app electronica, bel ed a posta per scoulas (Escola/Klapp). Juhui, üngüns scrittins pü, d’he eau penso. Be per constater alura cha’l problem nun es nimia scholt uscheja. Uossa paun nempe ils magisters e las magistras eir auncha lascher gnir adimmaint la saira las nouv, cha giajan il prossem di güsta sur mezdi i’l bagn liber e cha’ls iffaunts dessan piglier cun se marenda ed üna liangia da brasser. Olivia Portmann-Mosca sto a Niederhünigen i’l chantun Berna, lavura per la FMR ed es mamma da duos iffaunts, chi vaun a scoula. Olivia Portmann-Mosca è redactura da la FMR ed ama buns tratgs.

Als 30 da gün 1944, dimena dumengia passeda avaunt 80 ans, es ars giò il Grand Hotel a San Murezzan. La ruina da quista «chascha» pumpusa – chi d’eira l’an d’avertüra 1905 ün dals pü grands edifizis da la Svizra – es a partir dal 1947 gnida stratta giò. Üna pitschna part da l’hotel ho però traunter oter survivieu fin hoz illa chesa da Marco Gilly a Tschierv. Il Grand Hotel a San Murezzan d’eira la prümavaira 1944 già serro divers ans causa la Seguonda Guerra mundiela. Dal tuot vöd nu d’eira l’edifizi però in gün da quel an ed uschè d’eiran allogios ün pêr sudos e’l pedel illa staunzas d’economia da l’hotel da luxus. La saira dals 30 da gün 1944 es vers las 20.50 gnieu observo il prüm füm i’l tract dal nord. Ün fö in üna chadafö da persunel s’ho in seguit svelta deraso tres ils chamins per la ventilaziun. Duos uras pü tard ardaiva que fin suot il tet e la granda cupla es crudeda insembel iglüminand la not. Scu cha la Engadiner Post ho scrit ün di pü tard, ho la populaziun da San Murezzan passanto üna not sainza durmir e cun grands pissers cha’l fö as pudess deraser. La lavur dals pumpiers s’ho perque traunter aint eir concentreda sül proteger ils edifizis in vicinanza. Fin cha las ultimas flammas sun gnidas stüzzas es que in seguit ieu bod trais eivnas. Granda part da l'inventari es gnida vendida Uschè scu cha quist incendi ho fat üna granda impreschiun als abitants a San Murezzan avaunt 80 ans, uschè üna granda impreschiun varo l’hotel eir düraunt sias bundant 40 ans vi da las spuondas da San Murezzan fat a minchün chi al passaiva speravi u entraiva (guarda box). Üna granda part da l’inventar chi’d ho pudieu gnir salvo da las flammas, es zieva gnieu vendieu al stedi frances, scu cha la Biblioteca da documentaziun San Murezzan scriva in üna cuorta broschüra davart il Grand Hotel. Ün ulteriura part ho però eir chatto sia via sur il Pass dal Fuorn e’s rechatta hozindi a Tschierv illa chesa da Marco Gilly. «Chesa da nars» «Ün paraint da mieu non lavuraiva tar la sgüraunza Mobiliar a San Murezzan, ma spera tiers vaiva’l dapertuot aint las piclas. Cur cha que gniva vendieu qualchosa d’ün hotel u d’üna villa, alura s’ho il paraint adüna drizzo a mieu non ed al vulaiva impuoner cun da tuottas sort roba», declera il geolog pensiuno Marco Gilly. El agiundscha cha sieu non hegia perque düraunt tuot sia vita cumpro insembel divers ogets da cò e da lo ed ho tuot installo in sia chesa a Tschierv. Perque nomna Marco Gilly quista chesa – ch’el ho surpiglio dal non – üna «chesa da nars». Ed uschè as chatta que eir divers stizis dal Grand Hotel in quist collecziun architectonica. El disch: «Il collega da la sgüraunza s’ho eir tar la vendita da l’inventar dal Grand Hotel drizzo a mieu non ed ho dit: Peter, cò vainsa darcho ün bun affer.» Dal vestibül in l’üert Per la sbudeda da la pü granda ruina da la Svizra d’eira respunsabla la ditta da Turich Günthard’s Erben. Quella ho a partir dal 1947 sbudo la ruina ed es – causa la buna fabricaziun da l’edifizi ed üna fosa calculaziun da cuosts – bod svess ida in fallimaint. In üna veglia annunzcha in giazetta as vezza che chi s’ho pudieu ir a cumprer da tuottas sorts roba dal Grand Hotel (guarda inserat). Ma scu chi pera haun ils buns contacts dal non da Marco Gilly pissero per l’ün u l’oter oget pü exclusiv. Già davaunt la chesa a Tschierv do dalum in ögl üna balüstreda da marmel cotschen, chi separa l’üert in direcziun da la via. «Quistas culuonnas da marmel sun auncha restaunzas dal Grand Hotel, chi sun già passa 70 ans cò in üert. Siand ch’üngün nun las ho vulieu, las ho a la fin mieu non pigliedas», disch Marco Gilly. El s’algorda cha la culur cotschna d’eira düraunt sia infanzia auncha bger pü intensiva, intaunt as preschaintan il culurit magari sblech. Sün üna fotografia veglia as vezza eir inua cha quistas culuonnas da marmel d’eiran oriundamaing installedas, nempe suot ils archs i’l vestibül dal Grand Hotel (guarda foto). Portas, radiatuors e parquet Ed eir scha s'aintra da l’üert illa chesa, as passa tres üna anteriura porta dal Grand Hotel, renda Marco Gilly attent cun bivgnanter la FMR in sieu dachesa. Scu iffaunt – uschè s’algorda il grand hom culs ögls blovischems – d’eira eir il talvo da la chesa implieu cun üna pruna roba da l’hotel da luxus sparieu. «Eau m’algord chi vaiva eir grandas lampas i’l stil egipziaun ed oter curius. U eir interas infrastructuras per ün bagn cun pissuars da l’Ingialterra. Bger es però in decuors dals decennis svanieu.» Listess pisseran auncha hozindi ils anteriurs radiatuors da l’hotel pel chod in diversas staunzas illa chesa a Tschierv. E sper ün fnestrun realiso in plom e vaider da culur – chi’d es insceno scu decoraziun suot il tet – as chamina adüna darcho sur ün töch istorgia da l’anteriur hotel da luxus. In diversas staunzas as tratta que nempe dal parquet originel dal Grand Hotel, sur il quel a sun chaminos ils richs e nöbels d’ün tschientiner passo. Grazcha a sieu non paun Marco Gilly e sias giasts chaminer hozindi sur quist «parquet royal», chi’d es gnieu reciclo e preservo in sia chesa a Tschierv. Propi il pü «Grand Hotel» Scha’s passa hoz sper il Lej da San Murezzan vi e’s guarda sü vers il cumün, do dalum in ögl l’Hotel Badrutt’s Palace. Quel stabilimaint pera hozindi già ün edifizi pumpus cun vaira dimensiuns. Congualand quistas impreschiuns cun fotografias da pü bod, inua cha’s vezza il Palace dasper il Grand Hotel, as tira bod ün sagl quaunt grand cha quel Grand Hotel saro sto. Nom es program Cun sia otezza da 56 m ed üna fatscheda da 100 meters, d’eira il Grand Hotel insembel cun l’edifizi da la ETH a Turich il pü grand stabilimaint in Svizra, l’an davertüra 1905. Dimena il nom d’eira propi eir program. Las 300 staunzas cun 420 lets e las numerusas selas e salons as sparpagliaivan sün 13 plauns. Ils iniziants da quist pü grand hotel da la Svizra d’eiran afferists indigens, chi haun fundo dal 1902 üna societed anonima. In passa duos ans es alura gnieu fabricho quista chascha da luxus, chi’s rechattaiva pochs meters sur il Lej da San Murezzan. L’architect da quist monster architectonic es sto Karl Koller (1873-1946). El ho relascho divers stizis in Engiadina ed ho traunter oter eir progetto il Waldhaus a Segl, il Suvrettahouse a San Murezzan scu eir il Schweizerhof a Vulpera. Dal Grand Hotel a la Posta Düraunt ils pochs ans cha las portas sun stedas aviertas, d’eira il Grand Hotel üna importanta instituziun a San Murezzan. Zieva l’incendi e la sbudeda dal 1947, es gnida fabricheda sün tscherts fundamaints la nouva Posta principela da San Murezzan, chi d'eira in funcziun la mited dals ans 2010. (fmr/cam) Il Grand Hotel a San Murezzan, chi’d es ars giò avaunt 40 ans, vaiva dafatta sia egen eroport sül Lej da San Murezzan dschiet. La ballüstreda, chi's rechatta hozindi in l'üert da Marco Gilly a Tschierv, d'eiran installedas i'l vestibül dal Grand Hotel, güst suot ils archs. Ün inserat illa Engadiner Post in avuost da l'an 1947 ho fat reclama per la vendita da tuottas sorts ogets dal Grand Hotel chi'd es gnieu sbudo. La chesa dal nars a Tschierv vain per part s-chudeda cun divers radiators da l'hotel da luxus. Marco Gilly davaunt ün radiator dal Grand Hotel in sia stüva a Tschierv. La balüstreda da marmel cotschen, chi separa l'üert da Marco Gilly da la via.

Ils contrats da servitut culs possessuors privats da terrain sun già suottascrits, quista gövgia decida la radunanza cumünela da Samedan, sch’eir ella voul metter a disposiziun üna parcella pel proget fotovoltaic Samedan Solar. Pel sömmi solar samedrin es que ün punct decisiv, melgrô cha l’implaunt fotovoltaic pudess tenor ils iniziants gnir realiso eir sainza la parcella cumünela. Sül program per la radunanza cumünela da Samedan da quista gövgia staun sül program güsta diversas tractandas (guarda boxa). La pü importanta decisiun saro l’acconsentimaint da la vschinauncha scu possessura d’üna parcella per la realisaziun da l’implaunt fotovoltaic Samedan Solar. Voul dir, que vo per ün contrat da servitut per metter a disposiziun la parcella cumünela per l’implaunt solar planiso. Il terrain in possess da la vschinauncha fo oura var ün terz da la surfatscha totela da l’implaunt fotovoltaic planiso, chi dess gnir fabricho in vicinanza da la plazza aviatica a Samedan. Eir scha’ls Samedrins vessan da metter a disposiziun il terrain pels prossems 35 ans, nun ho Samedan Solar cun que auncha cumplettamaing glüsch verda. La FMR es ida in tschercha da respostas a reguard il svilup e’l stedi actuel dal proget solar a Samedan. Quaunt grand es il proget Samedan Solar e quaunta energia dess quel üna vouta prodür? Il proget actuel varo üna surfatscha da var 700 meters sün 300 meters e gnaro a prodür var 18 uras gigawatt per an. Que correspuonda circa al consüm annuel d’energia da la vschinauncha da Samedan. 47 % da l’energia dess gnir prodütta düraunt l’inviern. L’implaunt solar custaro traunter 40 e 48 milliuns francs, chi vegnan purtos d’investuors privats. I’l decuors da la planisaziun es la surfatscha da Samedan Solar gnida diminuida per var ün terz in conguel cul proget oriund. Que vaivan ils responsabels dal proget fotovoltaic samedrin comunicho ad üna saireda d’infurmaziun in gün 2024. Cu dess il proget fotovoltaic samedrin guarder oura, sch’el gniss realiso? L’implaunt Samedan Solar dess gnir fabricho sün üna planüra traunter la plazza aviatica e’l Flaz. Ils moduls, chi dessan gnir montos verticelmaing, varon ün’otezza maximela da tschinch meters. Quels vegnan installos in lingias cun adüna 6,5 meters distanza traunter ün modul e l’oter. In direcziun dal Flaz scu eir da las sendas d’ir a spass e las loipas es previsa üna distanza minimela da 12 meters in direcziun da l’implaunt. Quista montascha dess eir in futur garantir cha la surfatscha possa gnir druveda per serv agricul scu eir turistic. Impü dess üna distanza dad 1-1,5 meters traunter il fuonz e’ls moduls garantir cha bes-chas pitschnas paun aunch’adüna traverser la planüra. Cu s’ho il proget fotovoltaic sviluppo daspö la prüma annunzcha? La realisaziun d’ün implaunt fotovoltaic a Samedan es già in discussiun daspö la fin dal 2022. In marz 2023 es il proget Samedan Solar gnieu preschanto üna prüma vouta a la populaziun. In occasiun d’üna radunanza cumünela in lügl 2023 vaiva la populaziun da Samedan dit SCHI cun 61,5 % a la realisaziun da l’implaunt solar ed ho uschè decis da saglir sül Solarexpress. Daspö lo haun ils iniziants sviluppo inavaunt il proget e suottascrit ils contrats da servitut culs possessuors da terrain privat. Samedan Solar es l’unic implaunt fotovoltaic grand chi’d es planiso in Engiadin’Ota in occasiun dal Solarexpress. Chi sun ils iniziants e chi sto davous Samedan Solar? Il proget fotovoltaic es gnieu inizio dad Energia Solara Engiadinaisa SA (ESE). Quella societed anonima as compuona dad Energia Samedan – l’impraisa cumünela pel provedimaint d’energia – e da la ditta zürigaisa TNC Consulting AG, chi s’ho specialiseda sülla planisaziun e concepziun d’implaunts fotovoltaics. President dal cussagl d’administraziun es l’impressari indigen Martin Merz. La ESE ho inoltro la dumanda da fabrica pel proget Samedan Solar in meg da quist an, e quella d’eira exposta publicamaing sülla chanzlia cumünela dals 8 meg als 27 meg 2024. Do que auncha impedimaints u obstaculs fin cha’l proget po gnir realiso? Fin a la data finela als 27 da meg 2024 sun gnieus inoltros tar la vschinauncha da Samedan duos recuors cunter la dumanda da fabrica pel proget solar. Ün recuors riva da la gruppa d’interess cul nom «Na a l’implaunt solar Samedan». Quella critichescha traunter oter cha’l proget finel saja gnieu redimensiuno sainza infurmer a la populaziun. Il seguond recuors es gnieu inoltro dals futurs chantunais da Samedan Solar, nempe da la INFRA, la possessura da l’infrastructura da la plazza aviatica regiunela Samedan.Aunz cha la regenza grischuna decida definitivamaing in chosa, ho l’Uffizi pel svilup dal territori auncha da tratter la dumanda da construcziun. Cha capita cun Samedan Solar, scha la populaziun da Samedan nu metta a disposiziun il terrain quista gövgia? Scu cha’ls responsabels dal proget fotovoltaic samedrin vaivan comunicho a la saireda d’infurmaziun il mais passo, dess que eir esser pussibel da realiser ün implaunt solar be sül terrain da privats. Tenor lur indicaziuns as fess tar ün NA in gövgia chi vain ün’analisa da la situaziun per pudair decider cu inavaunt. Che sun ils prossems pass? Scha’l suveraun da Samedan metta quista gövgia a disposiziun il terrain per la realisaziun da Samedan Solar, alura speran ils iniziants da survgnir ün permiss da fabrica in avuost 2024. Uschè cumanzessan a partir dal quart quartal 2024 las lavuors da construcziun dals elemaints in üna halla ed a partir da la prümavaira 2025 eir dadour. Que es previs cha Samedan Solar prodüess alura fin in december 2025 11 % da la prestaziun finela – que chi’d es eir üna premissa per survgnir las contribuziuns da vart da la Confederaziun i’l ram dal Solarexpress. In october 2028 vess alura d’esser in funcziun tuot l’implaunt. Guadagn per l’an 2023 In occasiun da la radunanza cumünela dals 11 da gün 2024 decida la vschinauncha da Samedan scu ultima in Engiadin’Ota davart il credit supplementer per l’Ospidel Engiadin’Ota. Quel correspuonda tenor clev da spartiziun a 655 000 francs per Samedan. Impü ho il suveraun d’appruver il rendaquint da l’impraisa «Energia Samedan» scu eir il rendaquint cumünel per l’an 2023. Uschè ho Samedan serro il 2023 cun ün guadagn da 2,76 milliuns francs. Scu ulteriur punct ho la radunanza cumünela da der l’acconsentimaint ad üna da partiziun d’entredgias. Que vo nempe per la partiziun dal richev our da la vendita da terrain in parts eguelas traunter la corporaziun dals vschins e la vschinauncha politica. (fmr/cam). Es il sustegn aunch’adüna uschè grand? Cun ün acconsentimaint da 61,5 % vaiva la populaziun da Samedan dit SCHI l’an passo in lügl a la realisaziun d’ün implaunt fotovoltaic. Il proget Samedan Solar, chi dess gnir fabricho sün üna planüra traunter il Flaz e la plazza aviatica a Samedan, sto uossa davaunt il prossem grand pass. Quista gövgia decida nempe il suveraun da Samedan in occasiun d’üna radunanza cumünela, scha’s voul metter a disposiziun üna parcella cumünela per l’implaunt fotovoltaic. Perque vain vuscho davart ün contrat da servitut pels prossems 35 ans. Tar la parcella cumünela as tratta que da var ün terz da la surfatscha, inua cha Samedan Solar dess gnir fabricho. Eir scha’l sustegn nu vess d’esser quista vouta uschè grand, pudess Samedan Solar tenor ils iniziants gnir realiso sainza la parcella cumünela. La FMR do üna survista davart il stedi actuel e’l svilup dal sömmi solar samedrin. (fmr/cam) Ils moduls da l‘implaunt Samedan Solar saron tschinch meters ots e vegnan installos in üna distanza da 6,5 meters. Que dess pussibiliter – tenor ils iniziants – ün adöver agricul eir in avegnir.

Las strasoras intensivas da la fin d’eivna passeda haun pissero per diversas ovazuns in tuot l’Engiadina. Il pü ferm pertucho es sto San Murezzan Bagn, inua ch’ün ovel es ieu suroura ed ho chaschuno ün dan da püs tschientmilli francs. Chi chi’d ho visito las paginas da web da Blick, 20 minuts e co. in dumengia saira passeda, nu d’eira per üna vouta confrunto cun noviteds davart strasoras i’l Tessin, Vallais u Mesoc. Lo d’eira nempe ün’ovazun a San Murezzan Bagn la top novited i’ls newstickers svizzers davart las strasoras actuelas. Causa ils temporels intensivs cun bgera plövgia daspö la sanda saira, es l’Ova da Tegiatscha ida in dumengia zievamezdi suroura ed ho pissero per ün dan da püs tschientmilli francs. A San Murezzan d’eira in acziun üna squedra da bundant 100 persunas da pumpiers, pulizia ed interpraisas specielas chi haun pudieu impedir ulteriurs dans. Il bagn es sto suot ova Scu cha la vschinauncha da San Murezzan ho scrit in lündeschdi in üna comunicaziun, saja l’ova granda entreda in üna garascha d’hotel ed in üna garascha privata. Impü d’eira eir i’l plaun suotterraun dal bagn cuviert Ovaverva suot ova. Tenor comunicaziun nun hegia que però chaschuno per grands dans in connex cun la tecnica. Il bagn, chi d’eira bain visito düraunt l’incidaint, es gnieu evacuo ed ho per intaunt serro las portas. ​ Grand dans vi dal Forum Paracelsus Per dans pü substanziels ho l’ova granda però pissero vi da la büvetta istorica, il Forum Paracelsus. Uschè nun ho que be do dans vi dal stabilimaint scu tel, dimpersè eir vi da l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz, chi’d es expost i’l forum. Tar quist indriz da lain cun ün’eted da var 3500 ans as tratta que d’üna da las scuviertas archeologicas las pü importantas illas Alps. Scu cha la vschinauncha da San Murezzan ho comunicho s’hegia l’inchaschamaint distacho da la fixaziun e saja in seguit nudo sün l’ova. In lündeschdi ho il Servezzan archeologic dal Grischun però già cumanzo cun las lavuors da restauraziun vi da l’oget istoric. Grand prievel lung tuot l’En Impü haun las strasoras da la dumengia eir pissero cha l’Ova da Sarsura ho inundo la via chantunela traunter Zernez e Susch, chi ho perque eir stuvieu gnir serreda temporelmaing. L’En scu tel ho be pissero per ovazuns pü pitschnas a Sur En tal camping scu eir a Scuol in vicinanza da la sarinera. Ma düraunt la dumengia s’ho que quasi pudieu guarder tiers scu cha’l cuntschet dal flüm s’ho implieu cun adüna dapü ova. Perque ho la Confederaziun eir classificho tuot l’En da Malögia fin Martina cul quart da tschinch s-chelins per indicher prievel d’ovas grandas, nempe cun «grand prievel». A San Murezzan Bagn es l’Ova da Tegiatscha ida in dumengia zievamezdi suroura ed ho chaschuno ün dan da püs tschientmilli francs A San Murezzan Bagn es l’Ova da Tegiatscha ida in dumengia zievamezdi suroura ed ho chaschuno ün dan da püs tschientmilli francs. Eir l'inchaschamaint da funtauna dal temp da brunonz es gnieu danagio causa las ovazuns. Las ovazuns da la dumengia haun eir pissero cha la via chantunela traunter Zernez e Susch ho stuvieu gnir serreda.

Bundant 620 persunas da Puntraschigna haun fat part al questiunari davart la taxa directiva per seguondas abitaziuns. Tenor il rapport finel es üna magiurited cunter üna tela taxa. Üna taxa directiva per seguondas abitaziuns es üna da las propostas da la vschinauncha da Puntraschigna per finanzier l’uschè numneda Fundaziun da Puntraschigna. Quella dess avair l’incumbenza da procurer per dapü spazi d’abiter pajabel per indigens. Per vzair che cha las abitantas ed abitants pensan d’üna tela imsüra ho la vschinauncha fat ün questiunari. A quel s’haun 622 persunas partecipedas e la magiurited s’ho expressa cunter üna simila taxa. Reacziun da la vschinauncha Per Nora Saratz Cazin, la presidenta cumünela da Puntraschigna, d’eira que evidaint cha tscherts puncts dal questiunari gnian discutos in möd cuntravers. «La finamira d’eira da metter sün maisa tuot ils puncts pussibels ed impussibels», ho ella dit ad RTR, «que per discuter e per part eir metter in dumanda tuot las pussibiliteds per schoglier la problematica acuta in vschinauncha in connex cul spazi da viver s-chars per indigens.» Cu inavaunt? La Fundaziun da Puntraschigna dess dimena güder a realiser in vschinauncha progets d’abitaziuns pajablas per indigens. Cu cha las activiteds da quella fundaziun dessan gnir finanziedas nun es tenor la la presidenta da Puntraschigna auncha cuntschaint. Scu prüm analisaro la vschinauncha il rapport davart il questiunari per la taxa directiva, e decidaro alura chenünas imsüras ch’ella propuona a la radunanza cumünela. «Nus avains auncha fich bgera lavur davaunt nus», ho constato Nora Saratz Cazin. La vschinauncha da Puntraschigna prepara propostas d’imsüras per s-chaffir spazi d’abiter pajabel.

Il Forum Paracelsus – inua cha l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz es expost – d’eira il pü ferm pertucho da las ovazuns da dumengia passeda a San Murezzan Bagn. Daspö lündeschdi pissera üna squedra dal Servezzan archeologic dal Grischun – cun sustegn da la Protecziun civila – ​​​​​​​per l’evaluaziun dals dans e pel salvamaint da l’oget cun ün’eted da passa 3400 ans. «L’inchaschamaint da funtauna preistoric es relativmaing stabil ed ho eir survivieu il millennis in contuorns ümids. A l’ajer percunter as vess il lain già dalönch disfat», disch l’archeolog chantunel Thomas Reitmaier in marculdi a bunura i’l Forum Paracelsus a San Murezzan ed agiundscha: «Eir scha l’oget es gnieu farbicho per l’ova, vainsa uossa da sgürer cha’l materiel nu cumainza a gnir müf e perque ho la laina scu prüm da süjer inandret.» Illa müraglia istorica da quista anteriura büvetta da San Murezzan – inua cha l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz es expost daspö il 2014 (guarda box) – as derasa quella bunura aunch’adüna ün’udur ümida, simila scu in ün vegl murütsch. Già la plazza davaunt il forum es surtratta cun fina büergia, chi maina scu ün tapet eir in l’intern dal stabilimaint. Entrand i’l Forum Paracelsus tradescha üna vetta da sablun e d’aguoglias larschs vi da las paraids, fin inua cha l’ova granda staiva. Que sun tuot perdüttas da l’ovaziun da dumengia passeda, cur cha l’Ovel da Tegiatscha es ieu surour al zievamezdi. Il local d’exposiziun da l’inchaschamaint staiva fin ad 1,7 meters suot ova. Il relict preistoric da lain s’ho perque distacho da la fixatura ed es nudo ün pêr uras illa sosa brüna. Archeologs e Protecziun civila «Il bun es cha’l lain nu d’eira uschè lönch in l’ova ch’el nu s’ho perque tschütscho plain cun quella. Uossa essans nus cò per evaluer ils dans, documenter il stedi actuel da l’inchaschamaint e per nettager tuot l’implaunt», declera l’archeolog chantunel. Zieva cha’ls pumpiers haun pudieu pumper oura tuot l’ova dal Forum Paracelsus in dumengia saira, es la bunura zieva già arrivo il Servezzan archeologic dal Grischun cun duos specialistas. Daspö lo vain l’inchaschamaint da funtauna demonto pass per pass e perscruto a reguard dans, chi vegnan documentos cun ün rapport e fotografias. Sustegn survegnan las archeologas da set persunas da la Protecziun civila Grischun, chi sun specialisedas sülla protecziun da bains culturels. Quels sun impustüt vi dal demonter e transporter l’implaunt chi consista da bundant 100 töchs. Zieva las perscrutaziuns al lö, vain la laina paquetteda in folia da plastic – ed in seguit vain l’inchaschamaint töch per töch purto in üna halla var tschinch minuts davent dal Forum Paracelsus. Süjer in clima artificiel «Illa halla vegnan ils ogets alura nettagios precautamaing e zieva haune da süjer. La sfida es da procurer cha’l lain nu vegna memma svelt süt, uschigliö pudess que der sfessas e’ls ogets as pudessan disfer», uschè Thomas Reitmaier. Perque vain eir survaglio ed adatto constantamaing i’l clima illa halla cun üna ventilaziun artificiela. Fin in gövgia es alura gnieu demonto e transporto tuot l’inchaschamaint dal Forum Paracelsus illa halla. Las lavuors da süjer düraron tenor l’archeolog chantunel passa duos eivnas, quaunt grand cha’l dan es nun ho’l però auncha pudieu stimer. Dalum cha las lavuors da sanaziun vi dal Forum Paracelsus scu tel, inua cha l’ova granda ho eir chaschuno grands dans vi da las paraids ornedas e vi da l’infrastructura, es que previs cha l’inchaschamaint da funtauna tuorna darcho a sia plazza oriunda. Ma cur cha que saro il cas, nun po la vschinauncha da San Murezzan auncha dir. Il dan d’ova granda da dumengia passeda es gnieu evaluo da la sgüraunza i’l decuors da quist eivna e vain stimo sün püs tschientmilli francs. «Il pü vegl relict dal turissem illas Alps» Tar l’inchaschamaint da funtauna da San Murezzan, chi datescha da l’an 1411 aunz Cristus, as tratta que da la scuvierta archeologica preistorica la pü importanta illas Alps. Il bain culturel d’importanza naziunela – chi’d es gnieu chavo oura l’an 1907 güst sper l’Hotel Kempinski – ho passanto var 3300 ans i’l fuonz da palüd ed es tres que eir gnieu conservo fich bain. La part centrela da l’implaunt, chi consista da var 100 töchs da lain, fuormaivan duos gross trunchs da larsch s-chavos, chi haun ramasso l’ova da la funtauna minerela da San Murezzan. Quists trunchs d’eiran circundos d’üna granda chascha da lain illa terra, inua ch’üna s-chela mnaiva a l’intern da l’implaunt per ir a baiver l’ova. Causa quist inchaschamaint preistoric as paun las funtaunas minerelas da San Murezzan numner las pü veglias illas Alps e que’s tratta pü probabel dal pü vegl relict dal turissem illas Alps. Divers deccennis d’eira loget preistoric expost i’l Museum Engiadinais a San Murezzan, fin ch’el ho survngieu ün nouv dachesa i’l Forum Paracelsus l’an 2014. (fmr/cam) Da lündeschdi fin gövgia es gnieu demonto l'inchaschamaint da funtauna ed il singuls töchs sun gnieus perscruttos da duos archeologas. Totelmaing haun sustgnieu set persunas da la Protecziun civila l'acziun da salvamaint da l'inchaschamaint da funtauna preistoric. Ils dans sun gnieus documentos cun fotografias ed rapports. Ün sguard i’l local d’exposiziun da l’inchaschamaint da funtauna preistoric muossa quaunt ota cha l’ova d’eira in dumengia passeda. A dretta as vezza üna persuna da la Protecziun civila a purter davent ün elemaint da l’implaunt preistoric. Üna part dals duos trunchs da larsch vi da süjer auncha i'l Forum Paracelsus. Las ovazuns da dumengia passeda a San Murezzan Bagn haun impustüt chaschuno dans vi dal ­Forum Paracelsus. Quel es gnieu inundo e l’ova staiva traunter ün ed 1,7 meters. Salver la laina preistorica Pochas uras zieva l’ova granda da dumengia, es in lündeschdi bunura già rivo il Servezzan archeologic dal Grischun i’l Forum Paracelsus a San Murezzan. E que giaiva pel salvamaint da la scuvierta archeologica preistorica la pü importanta illas Alps. L’ova granda es nempe entreda in quist forum, inua chi’d es eir expost l’inchaschamaint da funtauna dal temp da bruonz. Las ovazuns haun miss fin ad 1,7 meters suot ova il local d’exposiziun ed haun pissero cha l’oget da passa 3400 ans es nudo ün pêr uras in üna sosa brüna. Daspö principi da quist eivna evalueschan archeologas ils dans vi da l’oget preistoric. Cun agüd da la Protecziun civila (guarda foto) es l’inchaschamaint da bundant 100 töchs gnieu demonto, salvo e transporto in üna halla. Lo vain la laina nettageda e dess uossa survgnir avuonda temp per darcho pudair süjer. (fmr/cam)

La Clinica Gut cun sez a San Murezzan survain ün nouv schef. Silvan Breitenmoser succeda ad Urs Baumberger chi maina la gruppa ad interim daspö il mais meg. Que ho comunicho la clinica. Breitenmoser surpiglia sia nouva incumbenza al principi da l’oter an. Silvan Breitenmoser ho 40 ans ed abita a Fläsch. El es econom e revisur. I’ls ultims ans ho el lavuro scu schef da finanzas e CEO da la CHC Holding. Tar quella tuocha eir il center da cour e neurologia a Münsterlingen. Ch’el haja dimena bgera experienza per mner, scriva la clinica. (cdm/rtr/fmr) Silvan Breitenmoser dvainta nouv schef da la Clinica Gut.

Sülla via dal Bernina sur Puntraschigna ho fat in dumengia zievamezdi ün motociclist ün accidaint. Scu cha la pulizia chantunela scriva es el crudo giò dad üna costa e s‘ho ferieu. Il motociclist taliaun da 25 ans d’eira in viedi da Puntraschigna in direcziun Pass dal Bernina. Zieva tschüffer oura ün veicul sü tar Lagalb es el crudo a dretta sur via oura e passo var 60 meters ingiò fin tar l’ovel. Prüm agüd haun prasto persunas chi d’eiran in vicinanza, fin chi’d es rivo il Salvamaint d’Engiadin’Ota. Ün elicopter da la Rega ho svulo al ferieu a Cuira in l’ospidel chantunel. (cdm/fmr) La Rega ho svulo al motociclist ferieu a Cuira in l’ospidel chantunel.

Illa Chesa Planta Samedan ho in lündeschdi cumanzo la seguonda eivna da lingua e cultura. Cun ün pô pü pochas annunzchas cu l’an passo, ma cun dapü spüerta, imprendan düraunt quistas duos eivnas passa 90 persunas puter a Samedan. Impü ho la Chesa Planta eir introdüt la seguonda part da lur mez d’instrucziun «Rumauntsch cun schlauntsch». Intaunt cha’ls iffaunts da scoula haun vacanzas da sted, as dedicheschan las generaziuns pü veglias quista scu eir l’eivna passeda ad imprender puter. Per l’avertüra da la seguonda eivna da lingua e cultura s’ho perque in lündeschdi bunura implida la sela da la Chesa Planta Samedan cun adüna dapü partecipants e partecipantas dals cuors. Fin cha Martina Shuler-Fluor, la mnedra da la Chesa Planta Samedan, bivgnainta quista tschinquauntina, as oda adüna darcho discuors rumauntschs i’l ravuogl. Cun dapü accent u eir damain, las scolaras e’ls scolars haun ubain quinto da lur fin d’eivna u alura darcho vis a collegas da las eivnas da lingua e cultura precedaintas. Divers haun già fat part als cuors da l’eivna passeda, oters sun pür güsta rivos in Engiadina per lur aventüra putera. Paschiun e conversaziuns Cun ün «Bun di a la bella cumpagnia» maina Martina Shuler-Fluor quietezza i’l ravuogl e disch: «Che ch’eau am vi da quistas eivnas da lingua e cultura es da vzair tuot quistas persunas chi vöglian imprender rumauntsch. Il pü grand plaschair d’heja però scha od – scu hoz ed eir già l’eivna passeda – diversas conversaziuns puteras i’ls sulers u sün plazza da posa.» Zieva ch’ella preschainta in sieu pled d’avertüra il program da l’eivna scu eir la magistraglia, as mettan ils scolars in viedi illa chesa da scoula, inua cha haun eir lö ils cuors. Per la mnedra da la Chesa Planta Samedan, chi organisescha eir daspö set ans la eivnas da lingua e cultura, es cun l’avertüra fatta la prüma incumbenza da l’eivna. Ma auncha lönch na l’ultima. Sper ils cuors da puter organisescha ella eir tuot il program da sted da la Chesa Planta chi preschainta quista sanda la seguonda ediziun dal di da litteratura «Favella bella». Repetiziun e survista «Cun 90 annunzchas per las duos eivnas vainsa in conguel ün pô damain partecipants cu l’an passo, impustüt tals principiants nu daiva que uschè bgers interessents. Per la peja vainsa pudieu augmanter la spüerta ed uschè do que daspö quista sted da nouv ün cuors da repetiziun», declera Martina Shuler-Fluor. Ella agiundscha cha quel cuors dess der üna survista pü clera da tuot ils mezs d’instrucziun puters. Perche cha la Chesa Planta Samedan ho l’an passo reedieu cumplettamaing l’egen mez da rumauntsch chi d’eira gnieu elavuro dal 1973 per las prümas eivnas da lingua e cultura da la Fundaziun de Planta Samedan. Quista reediziun cul nom «Rumauntsch cun schlauntsch» es già steda in acziun tals cuors a Samedan ed a Segl dal 2023. Perque nu lavura la Chesa Planta Samedan neir na pü principielmaing cul mez da la Lia Rumauntscha cul titul «In lingia directa». Nouv mez es ün success Scu chi pera es «Rumauntsch cun schlauntsch» üna lingia pü directa pels scolars da pudair già bod furmer las prümas frasas, incler e discuorrer. «Il resun davart il nouv mez es fich positiv e la glieud pera d’avair pü svelt success cun discuorrer e scriver, que cha’ls motivescha impü», disch l’organisatura dals cuors ed agiundscha: «Ma eir eau persunelmaing poss confermer cha survain dapü mails per puter e cha la glieud as ris-cha pü svelt da discuorrer rumauntsch.» Perque ho la Fundaziun de Planta Samedan publicho quist an üna seguonda part chi cuntinuescha il cuors «Rumauntsch cun schlauntsch» e chi’d es in acziun daspö lün­deschdi avaunt ün’eivna. Impü es eir gnida augmanteda la spüerta digitela, inua cha’ls scolars paun exerciter online. Quella vaiva la Chesa Planta però già miss ad ir l’an passo cun publicher «Rumauntsch cun schlauntsch». Eir scha la magiurited da las partecipantas es in l’eted da pensiun, as vezza adüna darcho eir vistas pü giuvnas i’l ravuogl dals cuors. Ma per Martina Shuler-Fluor nu sun que auncha lönch na avuonda. Perque resta ella plain motivaziun vi da sia «missiun putera». Ella disch: «Mieu böt principel es da pudair spordscher üna plattafuorma rumauntscha a generaziuns pü giuvnas. Taunt a persunas chi sun da cò, ma eir a quellas chi rivan in Engiadina e’s vöglian parteciper. Perche cha be la giuventüna riva a la fin da mantgnair nossa lingua.» Rumauntsch cun schlauntsch: A dretta as vezza ils duos cudeschs da la prüma part dal mez d'instrucziun, publicho dal 2023. A schnestra ils duos cudeschs da la seguonda part, chi'd es in acziun daspö lündeschdi passo. La mnedra da la Chesa Planta Samedan, Martina Shuler-Fluor, düraunt il pled d'avertüra per las eivnas da lingua e cultura in lündeschdi bunura.

Sün l’areal dal militer dadour S-chanf as rechattaiva düraunt il temp medievel ün lö da veneraziun e pelegrinedi cun üna chapella, divers edifizis ed ün bös-ch sacrel. Sondagis archeologics chi sun gnieus fats avaunt 50 ans, scu eir la descripziun dal cronist Durich Chiampell dal 1573, daun ün’invista in quist cumplex e sias ceremonias. La FMR es ida in tschercha dals stizis da San Güerg e da sieu cult pajaun suot il grand pign. «Scha’s chamina da S-chanf per la val ingiò, s’inscuntra ad üna chapella chi d’eira benedida al San Güerg. In vicinanza da quella as rechattaiva ün vegl ed ot pign cun grands ramuns, chi d’eira – causa ün ferma superstiziun pajauna – eir benedida al San Güerg.» Uschè descriva il cronist Durich Chiampell (1510-1582) da Susch in sia «Raetiae Alpestris Topografica Descriptio» dal 1573 ün pro dadour S-chanf. In direcziun d’Engiadina Bassa as rechattaivan lo nempe düraunt il temp medievel üna chapella cun divers edifizis, chi haun furmo ün implaunt sacrel pü grand. Hozindi la «Flab» Hozindi daun be auncha ils noms «San Güerg» e «Plaun dals Senchs» perdütta da quist lö sacrel. Ma fin i’ls ans 1970 as vzaiva auncha restaunzas da mürs sün quista preda traunter S-chanf e Chapella. Aunz cha quels mürs sun svanieus, ho que auncha do üna perscrutaziun archeologica da las ruinas (guarda boxa). Quists sondagis archeologics faivan dabsögn causa cha’l nouv areal dal militer – inua chi’s rechatta hoz eir il böt dal Maraton da skis engiadinais e chi vain numno la «Flab» – es per part gnieu realiso sül pro da San Güerg. Uschè scu cha la müraglia da San Güerg es svanida la mited dals ans 1970, uschè es eir ieu a perder il savair davart il cumplex medievel. Fin hoz nu’s chatta quasi üngüna litteratura ed infurmaziuns davart quist anteriur lcumplex medievel. Ma cul sustegn da Durich Chiampell e la documainta dal Servezzan archeologic dal Grischun davart las perscrutaziuns a S-chanf, prouva la FMR da der ün’invista in ün lö già lönch schmancho. «Acts per ün dieu ester» Intaunt cha l’archeolog responsabel pels sondagis i’ls ans 1966 e 1973/1974 supuona cha San Güerg pudess esser sto üna staziun da via our dal temp medievel tampriv, discuorra Durich Chiampell pütöst d’ün lö sench e da pelegrinedi. El scriva in sia cronica cha i’ls stabilimaints intuorn la baselgia vivaiva ün ravarenda insembel cun sia banda chi haun gestieu quist lö sacrel. Dapü as vain però a savair davart il cult pajaun in connex cul grand pign: «Na be üna vouta d’eirans nus cun granda sgrischur perdüttas cu cha glieud dals contuorns ho venero cun grand respet il bös-ch scu eir il sanctuari a l’intern da la chapella; que haun impustüt fat las duonnas, chi giaivan in schnuoglia davaunt il pign, uraivan ed al bütschaivan», uschè il cronist. El agiundscha cha la glieud as radunaiva in grandas massa trais voutas l’an tal bös-ch e tar la chapella per acts sacrels, chi hegian adüna finieu cun üna granda processiun. Durich Chiampell, chi d’eira eir reformatur, ho descrit que scu «acts per ün dieu ester». «La glüsch da la vardet evangelica» Cur cha S-chanf ho introdüt la reformaziun l’an 1561 – u scu cha Durich Chiampell scriva «Cur cha la glüsch da la vardet evangelica ho cumanzo a glüschir» – es tenor el gnieu schmers il pign e’l sanctuari a l’intern da la chapella es gnieu desdrüt. Il possess dal cumplex San Güerg es tenor il cronist in seguit gnieu scumpartieu a la populaziun da S-chanf. I’ls edifizis sajan gnieus desdrüts, zieva cha d’eiran bandunos ün temp. A la fin ho be survivieu la chapella da San Güerg quistas intervenziuns refurmatoricas. Scu cha Chiampell scriva, saja il ravarenda da Zuoz eir zieva la reformaziun auncha rivo trais voutas l’an illa chapella dadour S-chanf per fer üna predgia evangelica. Ma già cuort zieva la mort dal reformatur saro il cumplex da San Güerg gnieu banduno per adüna. Que’s suppuona nempe cha la chapella es i’l decuors dal 17evel tschientiner ida in muschna. Sainza sieu bös-ch sacrel e sia cult pajaun nu varo que pü gieu dabsögn da quist implaunt. Perche cha fin la fin da quel tschientiner vaivan cun Cinuos-chel (1615) e Susauna (1696) – la baselgia tar l’ospiz Chapella d’eira lo auncha in funcziun – tuot las fracziuns da S-chanf üna egna baselgia. Uschè cha la tschinchevla a San Güerg es plaunet svanida. Chatto dapü cu aspetto Chi’d exista insomma documainta e cha l’areal San Güerg es eir gnieu perscruto archeologicamaing, ho la FMR be per cas scuviert. In ün inventari dal lö da S-chanf e sias fracziuns – chi’d es gnieu fat la fin dals ans 1990 per incumbenza da la chüra da monumaints – vain in üna cuorta annotaziun eir numno San Güerg e perscrutaziuns archeologicas i’ls ans 1973/1974. L’autur da l’inventari manzuna eir cha quels sondagis archeo­logics nu sajan però mê gnieus evaluos e cha que nu detta perque neir na ün rapport finel. Perche nu’s so que. In tuot duos perscrutaziuns Sün dumanda da la FMR s’ho perque il Servezzan archeologic dal Grischun miss in tschercha da la documainta a reguard San Güerg – e la ho propi eir chatteda. Düraunt üna visita a Cuira ho la FMR alura eir pudieu der ün sguard illas duos s-chaclas davart las perscrutaziuns da l’areal San Güerg, chi’s rechattan in l’archiv dal Servezzan archeologic dal Grischun. Sper divers plans, diaris, cuorts rapports e correspundenzas, as tratta que tar la granda part dal materiel da fotografias. Eir scha las ruinas dadour S-chanf d’eiran cuntschaintas als indigens ho pür ün sdun orno – chi’d es gnieu chatto a San Güerg l’an 1966 – do andit al Museum Retic da fer üna prüma cuorta perscrutaziun da l’areal. La scuvierta dal sdun vaiva per cas fat ün lavuraint taliaun düraunt las lavuors da construcziun per ün chanel dal Vallember in direcziun S-chanf, chi’d es gnieu fabricho da las Ouvras Electricas d’Engiadina. Sper la prüma müraglia pü extaisa ho il Museum Retic dal 1966 eir chatto rests da skelets da trais iffaunts in vicinanza da l’anteriura chapella. Implaunt pü grand vi da la via imperiela Per pudair almain auncha mantgnair il savair davart que chi’d es resto da las ruinas da San Güerg, ho que alura do in october/november 1973 scu eir düraunt la sted 1974 ulteriurs sondagis archeologics causa cha’ls prüms traxs d’eiran insè già in via sül plazzel da fabrica per realiser la nouva Flab. Scu cha l’archeolog respunsabel scriva in ün cuort rapport in october 2024, d’eiran las scuviertas finelas pü grandas cu aspettedas. Intaunt ch’el faiva – sün basa da las perscrutaziuns dal Museum Retic dal 1966 – quint cun üna baselgia cun ün eventuel ulteriur stabilimaint, s’ho que a la fin chatto in tuot set edifizis. Uschè furmaiva la baselgia u chapella cun üna grandezza dad 8 meters sün 9 meters il center d’ün implaunt, chi’s rechattaiva in vicinanza da l’anteriura via imperiela. Cu cha’l cor da la chapella guardaiva oura nu s’ho però pü pudieu eruir. Sper duos chesas al nord e nordvest da quella chapella, haun ils archeologs scuviert ün cumplex da trais chesas colliedas. Quist stabilimaint vaiva üna surfatscha totela da var 24 meters sün 14 meters. In direcziun ost es impü gnieu chatto ün foss dad 1,5 meters foppezza ed al vest ün settevel edifizi. Causa restantas da mürs paraiva que scu cha diversas parts d’eiran colliedas. (fmr/cam) In tschercha dals stizis da San Güerg Cur cha archeologs sun rivos per perscrutaziuns sün ün pro dadour S-chanf düraunt la sted avaunt 50 ans, giaiva que per preserver auncha l’ultim savair davart ün anteriur lö sacrel. Quel an sun nempe già rivos ils prüms traxs per cumanzer a fabricher il nouv areal dal militer – inua cha’s rechatta hoz eir il böt dal Maraton da skis engiadinais e chi vain numno «Flab» – ed uschè sun eir svanieus il ultims mürs da quist anteriur cumplex chi d’eira dedicho al San Güerg. Que’s trattaiva d’ün lö da pelegrinedi e veneraziun cun üna chapella e divers edifizis dal temp medievel, chi d’eiran per part collios ün cun l’oter. San Güerg vain dafatta eir manzuno illa descripziun topografica dal cronist Durich Chiampell dal 1573. Lo as vain traunter oter eir a savair davart ün cult pajaun intuorn ün grand pign vegl, chi gniva celebro da la glieud indigena cun acts sacrels e processiuns. Cun las infurmaziuns dal cronist e cun la documainta a reguard San Güerg dal Servezzan archeologic Grischun prouva la FMR da der ün’invista in ün lö già dalönch innò schmancho. (fmr/cam) Restanzas da la chapella San Güerg chi d’eiran auncha visiblas düraunt las perscrutaziuns avaunt 50 ans. Hozindi as rechatta l'areal dal militer "Flab" sül pro da San Güerg. In circa cò as rechattaiva il cumpex sacrel dal temp medieval. Vista da sur ingio: Uschè guardaiva l’areal San Güerg oura düraunt las lavuors archeologicas 1974.

Quista sanda invida la Chesa Planta Samedan a la «Favella bella», sieu seguond di da litteratura. In sanda, als 20 da lügl 2024, ho per la seguonda vouta lö ün di da litteratura «Favella bella» in Chesa Planta. Scu cha’l titul tradescha es l’arrandschamaint dedicho in prüma lingia a la litteratura. Auturs ed auturas da diversas generaziuns e regiuns prelegian lur texts. Inauguraziun dal giardin poetic Il di cumainza a las 11.00 cun l’inauguraziun dal giardin poetic in algordanza a Lily Vischer–von Planta (1892 – 1985), la pü giuvna da las quatter fundaturas da la Fundaziun de Planta ed a sieu marid Max Vischer (1888 – 1975), advocat e notar a Basilea. Davaunt sieu domicil engiadinais vaiva Max implanto cun egen maun ün percuors da gilgias per sia duonna Lily. Scu cha la Chesa Planta Samedan scriva in üna comunicaziun, saja quel bel gest d’amur sto il stimul per realiser ün spazi poetic. In quist lö prelegian Alfons Clalüna, Göri Klainguti e Jessica Zuan cun üna moderaziun da Chasper Pult. Di plain litteratura Al di da litteratura faun impü part Georges Darms, l’editur dal cudesch «Gian Travers: La istorgia da Joseph» (1534/2023), e Michele Badilatti, l’accumpagnamaint da musica barocca faun Emilia Zangger e Hubert Peter. Cun pleds e muvimaints dialogeschan la poetessa Jessica Zuan e la sutunza Myriam Gurini. A segua ün discuors dad Annetta Ganzoni cun Nadia Rungger chi legia in ladin da las Dolomitas. Fadrina Hofmann preschainta la nouva Chasa Paterna da l’UdG Panuoglias insembel cun l’autura Olga Prevost; Göri Klainguti chi vain accumpagno da Bigna Guler sül orgelin da maun, prelegia da sieu s-chazi d’istorgias. Il finale, a las 19.00, fo il töch musical CirquOpus da Romana Ganzoni cun Curdin Nicolay ed Andi Gemassmer. Cafè e buchedas do que vi da la bar e l’Uniun dals Grischs preschainta üna maisa da cudeschs. (cdm/fmr) Il di da litteratura «Favella bella» es in sanda, ils 20 lügl 2024 a partir da las 11.00 illa Chesa Planta Samedan. Entreda: tuotta di 40 francs, singula 15 francs. Ulteriuras infurmaziuns: info@chesaplanta.ch, tel. 081 852 12 72. Quista sanda invida la Chesa Planta Samedan a sieu seguond di da litteratura cul titul «Favella bella».

Il Club da hockey La Plaiv (CdH La Plaiv) organisescha quista sanda sieu turnier tradiziunel da ballapè sülla plazza da sport Purtun a Zuoz. Il club invida insembel cun ils Güzs – la giuventüna da Zuoz e Madulain – als 20 da lügl 2024 ad üna coppa da ballapè cun ustaria da festa. In seguit al turnier – cumprais premis – do que auncha üna parti organiseda dals Güzs cun musica e bar. A sun invidos partecipants dal turnier scu eir fans e aspectatuors per ster da cumpagnia, guarder ils gös e fer festa insembel. Scu cha’l CdH La Plaiv scriva in üna comunicaziun, hegian las squedras da ballapè d’avair almain ses giuveders e giuvedras scu eir ün goli. Maximelmaing sun permiss desch giuveders. Chi chi voul piglier part a la coppa da ballapè, as dess annunzcher u bain sül profil d’Instagram dal CdH La Plaiv u alura tar Mauro Zala, 079 872 68 98. (fmr/cam)

La Chesa Planta Samedan ho invido in sanda a la seguonda ediziun da la «Favella Bella». Il punct da partenza dal di da litteratura es sto l’inauguraziun d’ün nouv giardin poetic güst dasper la chesa patriziela. Quel ho il poet ed anteriur magister Alfons Clalüna transfurmo d’ün üert plain charduns in ün giardin be fluors e culuors. «Vest già darcho giò’n üert», ho la duonna dad Alfons Clalüna dumando al giardinier paschiuno cur ch’el es adüna darcho sto in viedi per ir our da porta düraunt l’ultim an. «Hai chera. Que'm fo bain ed eau vegn gugent giò», ho el pera adüna respus ed uschè ho Alfons Clalüna passanto bgeras uras in l'üertin traunter la Chesa Planta e la giassa da Mulins a Samedan. L’incumbenza per metter ad ir quist «üert partiziel» ho il giardinier be surpiglio per cas, cur ch’el d’eira passo speravi tar la Chesa Planta. La mnedra dal center da cumpetenza per la lingua e cultura rumauntscha, Martina Shuler-Fluor, saja steda in acziun ad implanter qualche fluors ed a pruver a metter ad ir l’üertin. Scu ch’ella disch svess, nu saja ella però insomma na üna persuna talenteda a reguard plauntas ed uschè ho ella dumando ad Alfons Clalüna sch’el vess vöglia da mner aint ün pô structura aint in quist üert creschieu aint. «Que d’eira ün üert primitiv e quel guardaiva oura sgrischaivel. Eau d’he dit cha fess que vairamaing gugent. Ma eau nu vulaiva fer que pels raps, dimpersè be pel plaschair», uschè il giardinier. Lavur chi sdasda il respet invers la creaziun Scu figl da pur, chi’d es creschieu sü a Ftan, vaiva Alfons Clalüna già adüna üna stretta colliaziun cun la natüra. Uschè l’ho già sieu non instruieu tuot ils noms da las fluors, las quelas el ho alura eir ramasso e mno a chesa a sia mamma in fuorma da püscheluns plain culur. «A partir dal seminar da magisters d’heja approfundieu mieu interess davart l’istorgia natürela. E pü tard d’heja eir auncha fat bgers cuors da botanica per am perfecziuner sün quella lingia», declera Alfons Clalüna. La lavur in üert ho el già adüna fat gugent a chesa e per el as tratta que d’üna lavur creativa chi «sdasda ün tschert respet invers la creaziun». L’an passo principi da la sted s’ho alura Alfons Clalüna dedicho a sia nouva incumbenza scu «giardinier patriziel» – uschè vain el intaunt eir numno – da la Chesa Planta a Samedan. La prüma sfida saja steda da deliberer l’üertin dal tuot ils grands charduns e da lur rischs: «Eau d’he schaschino dis e dis per chaver oura quellas. Eau d’he alura declaro la guerra als charduns, siand cha sun adüna darcho gnieus. Ma intaunt nu’s vezza per fürtüna pü bgers», uschè il giardinier. Las gilgias da Lily Zieva sieu cumbat cunter ils charduns, ho il giardinier patriziel cumanzo a definir inua cha dessan gnir realisedas las surfatschas cun fluors e quellas cun erva. Intaunt cha Alfons Clalüna passantaiva uschè bgeras uras in l’üert, ho Martina Shuler-Fluor gieu l’ideja da metter ad ir lo ün giardin poetic in algordanza a Lily Vischer-von Planta (1892–1985) la pü giuvna da las quatter fundaturas da la Fundaziun de Planta ed a sieu hom Max Vischer (1888–1975). «Davaunt la Chesa Planta vaiva Max implanto cun egen maun ün percuors da gilgias per sia duonna Lily – quel bel gest d’amur es sto il stimul per realiser ün spazi poetic», disch Martina Shuler-Fluor. Uschè ho l’artista Manuela Dorsa creo l’installaziun per las poesias, chi vegnan preschantedas in ün ram da purtret d’or, chi vain protet da paraplövgias sgiaglios. Sper las gilgias in memüergia da Lily, as chatta eir papavers, gladiolas, glin, frejas, malvgias e bgeras otras fluors i'l nouv giardin. La natüra, la lingua e la chüra «Cur cha’s es pensiuno s’ho que da fer qualchosa cha’s fo gugent. Cun fer l’üert suni our al liber, poss fer mieus impissamaint e’m poss recreer. Que es eir sto ün motiv per l’occupaziun scu giardinier», disch Alfons Clalüna. Cun sieus chavels brüns, il temperamaint viv e plain energia es il giardinier dad 86 ans eir svess üna cumprouva cha la lavur in üert l’ho servieu scu funtauna da recreaziun. E ch’el s’ho daspö la pensiun principi dals ans 2000 sper il fer üert eir auncha dedicho a diversas otras occupaziuns ch’el fo gugent, varo eir pissero cha’l giardinier patriziel es aunch’adüna plain vita. Uschè ho Alfons Clalüna eir publicho duos cudeschs cun poesias e duos cudeschs cun chanzuns, inua ch’el ho contribuieu ils texts per las melodias da Peter Appenzeller. Impü s’ho el eir dedicho a l’istorgia medievela in Engiadina ed ho scrit las tevlas brünas, chi sun montedas vi da ruinas ed edifizis istorics ed infurmeschan davart l'istorgia da quels. Il nouv giardin poetic es gnieu inauguro in sanda passeda in occasiun dal di da litterattura «Favella bella» in Chesa Planta Samedan (guarda boxa). L‘oasa traunter fluors e poesia inramescha in ün tschert sen eir diversas paschiuns dal giardinier e poet. Per l’üna sun que la chüra ed instrucziun, per las quelas el ho pissero scu magister ma eir scu giardinier, alura la paschiun per la natüra ed a la fin eir auncha la lingua. «Eau d’he eir udieu la vusch da las fluors, eir las fluors saun discuorrer. Que's stu be savair incler que ch’ellas vöglian dir», disch el. Perque nu d’eira que üna surpraisa cha’l las gilgias s’haun aviertas punctuelmaing ün di aunz l’inauguraziun dal giardin poetic e ch’ellas haun uschè fat per cumand al giardinier, poet e magister paschiuno, Alfons Clalüna. «Ün di plain litteratura rumauntscha» Al di da litteratura «Favella Bella» in Chesa Planta es gnida celebreda la poesia, ils autuors e lur ouvras litteraras rumauntschas. Var üna tschientina d’interessos ho chatto in sanda passeda da bunura fin saira la via a Samedan per las diversas occurrenzas e per ün cambi litterar. Düraunt l’inauguraziun dal giardin poetic ho que do ün discuors modero da Chasper Pult cun Alfons Clalüna, Jessica Zuan e Göri Klainguti. Il poets haun prelet lur poesias chi sun expostas i’l giardin e chi staun tuottas in connex cun la natüra. Il program vario es ieu inavaunt cun ün cambi traunter Georges Darms – l’editur dal cudesch Gian Travers: La historgia da Joseph (1534/2023) – ed il romanist Michele Badilatti davart las sfidas e scuviertas da la publicaziun. Impü ho Jessica Zuan discurrieu cun üna sutunza in ün intermezzo da pled e sot, ed scienzieda da litteratura Annetta Ganzoni ho modero üna prelecziun da Nadia Rungger, chi scriva in ladin da las Dolomitas. Set chanzun e desch persunas Zieva cha l’Uniun dals Grischs ho preschanto la nouva ediziun da la Chasa Paterna ed üna prelecziun cun Göri Klainguti, es steda la premiera d’ün nouv töch musical cha Romana Ganzoni ho scrit aposta per la «Favella Bella». L’autura da Schlarigna ho intretscho set chanzuns da Curdin Nicolay in ün teater divertent. Düraunt cha l’autura ho raquinto davart ün circus chi riva düraunt il meg a Samedan, ho il musicist Curdin Nicolay – accumpagno dad Andy Gemassmer vi dal piano – rapreschanto sias chanzuns. Romana Ganzoni ho in möd umoristic e captivant giuvo tuot las desch persunas chi vegnan avaunt i’l teater musical, chi inscenescha scu ün fil cotschen üna part da l'ouvra da Curdin Nicolay. (fmr/cam) Ün di plain litteratura, poesia e musica La Chesa Planta Samedan ho organiso in sanda passeda la seguonda ediziun dal di da litteratura «Favell Bella». Ün program vario chi ho preschanto la litteratura rumauntscha in tuot sias variaziuns, ho pissero cha üna tschientina d’interessos e d’interessedas haun chatto lur via a Samedan per ün scambi litterar. Sper diversas discussiuns e la preschantaziun da la nouva Chesa Paterna, ho Romana Ganzoni scrit ün teater musical aposta per la Favella Bella. Cun intretscher set chanzuns da Curdin Nicolay, ho l’autura da Schlarigna creo ün töch musical divertent, chi maina il circus a Samedan. Punct da partenza dal di litterar d’eira però l’inauguraziun d’ün nouv giardin poetic güst sper la Chesa Planta. Quel ho il magister pensiuno, poet e giardinier paschiuno, Alfons Clalüna, transfurmo daspö l’an passo d’ün üert sulvedi in ün’oasa plain fluors e culuors. In ün discuors cun la FMR ho il «giardinier patriziel» da la Chesa Planta Samedan quinto davart sia relaziun cun la natüra e sieu cumbat culs charduns. (fmr/cam) Bundant tschient persunas haun in sanda düraunt tuot il di chatto lur via a Samedan per ün scambi litterar e per ün program chi ho celebro la lingua rumauntscha in tuot sias variaziuns. Andy Gemassmer (schn.) ho rapreschanto set chanzuns insembel cun Curdin Nicolay düraunt la premiera dal töch musical da Romana Ganzoni. Ün sguard in l’ouvra cha Alfons Clalüna ho düraunt ün an transfurmo da l’üert plain charduns in ün giardin poetic. Ün sguard in l’ouvra cha Alfons Clalüna ho düraunt ün an transfurmo da l’üert plain charduns in ün giardin poetic. L’autura Romana Ganzoni ho scrit aposta per la «Favella Bella» ün teater musical chi’d ho integro set chanzuns da Curdin Nicolay. Ün sguard in l’ouvra cha Alfons Clalüna ho düraunt ün an transfurmo da l’üert plain charduns in ün giardin poetic. Ün sguard in l’ouvra cha Alfons Clalüna ho düraunt ün an transfurmo da l’üert plain charduns in ün giardin poetic. La prelecziun düraunt l’inauguraziun dal giardin poetic in sanda: Göri Klainguti, Alfons Clalüna, Jessica Zuan e Chasper Pult.

La ditta Salzgeber Marangun S-chanf gestiunescha daspö l’an 2010 ün s-chudamaint cun s-chalizzas a distanza cun üna rait da chalur fin sü Zuoz. Daspö quista prümavaira vain realiso sün l’areal da l’interpraisa ün ingrandimaint da l’implaunt d’energia unic in Engiadina. Quel saro in futur eir capabel d’arder laina veglia e da prodür forza electrica – e contribuescha uschè a la foura d’energia d’inviern. Poch dadour S-chanf in direcziun da l’Engiadina Bassa e güst tar la zona da misteraunza es gnida chaveda quista prümavaira üna fouruna immensa. Cun sieus 17 meters foppezza as trattaro que tal s-chev da var 30 000 meters cubics d’ün dals pü grands fabricats chi’s chatta quista sted in Engiadina. Sül plazzel da fabrica impreschiunant vain però eir realiso qualchosa na taunt quotidiaun. Que nu tradescha be la fouruna, dimpersè eir las intevladüras da var 12 meters otezza, chi vegnan druvedas per culer il betun. La ditta Salzgeber Marangun S-chanf, chi gestiunescha daspö il 2010 eir ün s-chudamaint da s-chalizzas a distanza (guarda boxa), es vi d’ingrandir l’implaunt chi prodüa energia cun arder il s-chart da laina. La rait dal s-chudamaint a distanza es intaunt creschida da S-chanf fin a Zuoz e causa il grand interess per la soluziun da s-chuder cun energia regenerabla, s’ho la ditta Salzgeber decisa da metter ad ir ün nouv implaunt cun dapü prestaziun. Chalur e forza electrica Respunsabla pel proget e la nouva halla, chi impliro quista fouruna temporara, es l’architecta Cilgia Salzgeber (26). Cun sustegn da sieu bap ed il mainagestiun da la ditta Salzgeber, Joos Simon Salzgeber, s’ho la giuvna architecta güsta zieva sieu stüdi la fin dal 2022 dedicheda al nouv implaunt d’energia. «Da nouv nu saro que be pussibel da prodür la chalur pel s-chudamaint a distanza cun s-chalizzas fras-chas, dimpersè eir cun laina veglia», disch ella. Fin uossa ho Salzgeber nempe be ars s-chalizzas fras-chas, chi derivan dal s-chart da falegnamarias, marangunarias e dal forestel da tuot il Grischun. Part dal nouv implaunt fo perque üna pigna da lain vegl, chi ardaro las s-chalizzas dal lain da deponias regiunelas. La seguonda part da l’ouvra d’energia es ün uschè numno gasifichadur chi transfuorma la s-chalizzas fras-chas in chalur. «Cur cha’s drouva chalur, giran las pignas. E cun quellas as prodüa parallel cun tuots duos indrizs eir auncha forza electrica. Quist sistem güda uschè eir da diminuir la foura d’inviern da forza electrica», disch Cilgia Salzgeber. Uschè vain la chalur otischma druveda per prodür electricited, l’ova – chi’d es il medium dal s-chudamaint a distanza – vain s-chudeda sün var 95 gros e’l rest da la chalur pü bassa vain auncha druveda per sechanter la laina e per s-chuder ils edifizis da Salzgeber. Cravun e betun «Il gasifichadur ho aunch’ün avantag impü, causa ch’el prodüa eir auncha var 500 tonnas cravun per an. Quel es capabel d’accumuler CO2 e’l cravun po pü tard gnir druvo scu aldüm, scu nudritüra per bes-chas u per betun», declera l’architecta. Ella agiundscha cha cun metter aint 200 kg cravun sün üna tonna betüm, as possa uschè render quel neutrel al CO2». Il nouv implaunt d’energia varo a la fin üna prestaziun da chalur totela per la rait dal s-chudamaint a distanza da var 15 000 MWh – que correspuonda al bsögn da var 6600 chesas d’üna famiglia l’an. Ed a reguard la forza electrica calculescha Salzgeber üna producziun totela annuela da var 6000 MWh. Que correspuonda al bsögn da var 2000 chesas d’üna famiglia. Ün sagl in l’ova fraida Cha la giuvna architecta es güsta zieva la fin da sieu stüdi a la ETH Turich la fin dal 2022 turneda in Engiadina ed ho surpiglio il proget per l’implaunt d’energia nu d’eira previs. Cilgia Salzgeber vulaiva forsa doctorer siand ch’ella s’ho specialiseda sün robotica e fabricaziun digitela. Aunch’aunz esser steda in viedi per qualche mais, ho ella progetto fin tar la dumanda da fabrica üna remisa per la ditta da sieu bap. «Zieva il viedi e quella remisa ho el managio cun me: Uossa cha tü sest scu cha’s inoltrescha dumandas da fabrica, nu voust eir auncha fer l’otra pel grand proget?», s’algorda Cilgia Salzgeber. Uschè s’ho la giuvna architecta decisa l’an passo da surpiglier quista incumbenza. Ella disch cha sieu bap la hegia schont ün pô bütteda in l’ova fraida – in ün bun sen scu ch’ella managia – e ch’el la hegia do bgera respunsabilited ma eir ün grand sustegn. Tenor il program da bell’ora – dimena scha tuot vo scu planiso – voul Salzgeber piglier in funcziun la pigna da lain vegl cuort aunz Nadel quist an ed in marz 2025 alura il gasifichadur. Fin lo saro Cilgia Salzgeber a pisserer cha la fouruna da S-chanf s’impla cun tuot l’infrastructura e cha la halla survain a la fin ün tet – cumprais implaunt fotovoltaic. Implaunt unic in Engiadina La paschiun e l’interess per la tecnica varo Cilgia Salzgeber sainz’oter survgnieu da sieu bap, Joos Simon Salzgeber. Zieva ch’el ho svess surpiglio la ditta da marangun da sieu bap mited dals ans 1990, ho Joos Simon Salzgeber già installo il prüm implaunt da termia solara, da fotovoltaica scu eir la prüma pigna da s-chalizzas per s-chuder ils egens edifizis. La rait crescha Dal 2008 ho Salzgeber fabricho üna nouva halla illa zona da misteraunza a S-chanf cun ün implaunt solar sül tet ed ün an zieva ho Joos Simon Salzgeber cumanzo a fabricher il s-chudamaint da s-chalizzas a distanzas. Quel es ieu in funcziun la fin dal 2010. «Sper las duos egnas hallas, vainsa lo eir pudieu tacher la halla da rampcher scu eir üna societed da fabrica. Da lo davent es alura creschida la rait töch a töch», declera Joos Simon Salzgeber. Uschè as derasaivan las lingias dal s-chudamaint a distanza dal 2015 già tres tuot S-chanf ed ün an pü tard es gnieu ingrandida la rait da chalur fin a Zuoz, cun attachs pel Lyceum Alpinum, scu eir illa zona da misteraunza. Intaunt as tiran las lingias eir tres tuot Zuoz e dal 2018 ho Joos Simon Salzgeber eir pudieu trer üna lingia per ün attach da l’areal da militer «Flab» a S-chanf. Druver sinergias Scu cha la rait da chalur es gnida fabricheda oura i’ls ans 2010, uschè ho Joos Simon Salzgeber eir fabricho oura la ditta Salzgeber daspö ch’el la ho surpiglieda avaunt 30 ans. Sper la marangunaria e la falegnamaria es gnieu tiers il s-chudamaint a distanza, ün affer da transport e da grüs. Intaunt cha’l s-chart da lain our da l’egen affer ho auncha bastieu al principi per fer ir las pignas, fo l‘egna part hozindi be auncha oura var 4 %. «Mieu böt es adüna da druver sinergias. Da sted d’heja ils s-chevs e d’inviern giran pütöst ils camiuns per ir a piglier s-chalizzas. Uschè pudainsa eir garantir a nos collavuratuors plazzas annuelas.» Daspö var trais invierns vaiva l’implaunt d’energia da Salzgeber però plaunet memma pocha prestaziun per pudair surmunter ils pizs. Zieva ün prüm proget per ün nouv implaunt dal 2020, es alura a partir da l’an passo gnieu elavureda l’ouvra energetica, chi vain uossa realiseda suot la bachetta da Cilgia Salzgeber. «L’implaunt vegl vain alura be auncha druvo düraunt l’inviern per piglier il piz e per pudair reagir svelt schi do disturbis», uschè Joos Simon Salzgeber. Las intevladüras gigantescas cun ün’otezza da var 12 meters per pudair culer il betun. Ün sguard illa fouruna, inua cha vain realiso il nouv implaunt d’energia da la ditta Salzgeber S-chanf. Cò as vezza giò sün üna foppezza da var 12 meters. Ün sguard i’l magazin da las sgializzas fras-chas. Cul nouv implaunt saro que però eir pussibel d’arder lain vegl. L’architecta e respunsabla pel nouv implaunt d’energia a S-chanf, Cilgia Salzgeber, sül plazzel da fabrica. L’architecta e respunsabla pel nouv implaunt d’energia a S-chanf, Cilgia Salzgeber, sül plazzel da fabrica.

Bundant 200 persunas haun chatto in sanda passeda lur via sün l’Alp Es-cha Dadains per la tradiziunela Festa d’Alp zuozingra, chi ho gieu ün nouv record d’annunzchas. In sanda passeda haun la vschinauncha da Zuoz e la Societed da promoziun per las s-chabelleras e’ls runels da Zuoz invido a la tradiziunela Festa d’Alp. Quella ho quist an gieu lö sün l’Alp Es-cha Dadains, in üna vallina zuppeda cun vista sün üna cascada e güst suot il Piz Kesch. Indigens, giasts e proprietaris da seguondas abitaziuns Ils duos iniziants da la Festa d’Alp – Flurin Wieser e Hans Berner – organiseschan daspö il 2010 l’inscunter da sted, chi ho minch’an lö sün ün’otra da las set alps zuozingras e chi maina insembel ad indigens, giasts e proprietaris da seguondas abitaziuns. Cun 197 annunzchas haun ils organisatuors pudieu registrer ün record da partecipants quist an. Uschè ho la rotscha da giuven fin vegl chatto lur via in sanda passeda da Zuoz sün l’alp in trais gruppas. La prüma es già partida la bunura las 8.00 da la plazza da scoula ed es gnida mneda cul bus sül Pass da l’Alvra. Da lo oura es la gita ida sur la Fuorcla Gualdauna e la Chamanna d’Es-cha in direcziun da l’Alp Es-cha Dadains. Ster da cumpagnia La seguonda gruppa s’ho chatteda las 10.00 sün Plaz ed es chamineda sur Pizzet e Chaminedas in direcziun da la Festa d’Alp – ed a las 11.00 ho ün bus mno a la terza gruppa sün Es-cha Dadains. Lo es la squedra gnida bivgnanteda cun ün aperitiv, ün risot cun chastagnins ed ün töch charn dal gril. Tar ün magöl vin, cafè e dessert e cun accumpagnamaint musical da la Chapella Timun es gnieu sto da cumpagnia e festagio fin aint pel zievamezdi. Fin sün pochs guots da plövgia, ho l’occurrenza gieu lö cun bgers sulagl e scambis traunter indigens e giasts. Quels haun alura chatto lur via individuelmaing inavous giò’n val, fand üna spassageda panoramica cun vista sur tuot l’Engiadin’Ota. (fmr/cam) La Festa d’Alp a Zuoz ho darcho attrat a bgers indigens e giast, uschè cha’ls organisatuors haun cun 197 annunzchas pudieu registrer ün record da partecipants.

Quista fin d’eivna es la settevla ediziun da l’Openair Cavaglia, chi invida sper ils concerts eir a workshops ed a jam sessions per tuots.​ Daspö il 2017 organiseschan ils «I Cincue Soci Spars» – üna squedra d’amihs e d’amias dal Puschlev – a l’Openair Cavaglia. Che chi’d ho cumanzo scu ideja traunter dad els, es intaunt creschida ad üna occurrenza cun passa 500 partecipants e partecipantas düraunt ils trais dis dal festival. Quista fin d’eivna es que darcho uschè inavaunt ed uschè chattaron ils amatuors da divers stils da musica da venderdi, ils 2 avuost fin in dumengia ils 4 avuost 2024 lur via a Cavaglia. Il festival sülla planüra sün 1693 meters sur mer e cul listess nom, as rechatta traunter l’Alp Grüm e’l Puschlev ed ho lö quist an per la settevla vouta. Bands da tuot gener e chanzuns inspiredas da Cavaglia Sül program da l’Openair Cavaglia staun quista fin d’eivna bundant 20 concerts da differents stils musicals. Uschè as udiro bans scu ils «Bumblebees» cun lur chanzuns da dream pop, «The Black Heidis» cun lur repertori dad indie pop rock, ma eir bands da classic rock fin metal. Impü preschainta l’indigena Violetta Vicci, chi’d es creschida sü a Cavaglia, chanzuns oura da sia album «Cavaglia». Quel cumbina violinas, violas, cellos e vusch cun tuns da la natüra, chi sun gnieus modulos da synthesizers. Divers lavuratoris cun clings, tun e sot Scu ch’ün dals organisatuors da l’Openair Cavaglia, Marco Baumann, ho tradieu invers la FMR, hegian «I Cincue Soci Spars» augmanto la spüerta dal program accumpagnand düraunt tuot ils trais dis. El disch: «Scu üsito daregia que la sanda e la dumengia bunura darcho yoga oura sülla preda scu eir las jam sessions zieva ils concerts, inua cha tuots as paun parteciper. Impü spordschainsa però quist an eir workshops.» Uschè as po a l’openair traunter l’Engiadina e’l Puschlev visiter lavuratoris davart improvisaziun da teater, sot, e chaunt in gruppa düraunt tuot la sanda. Impü do que üna improvisaziun da tun cul musicist Thomas Rhorer. Quel renda cun sieus divers microfons udibel ils clings da la natüra e dal god intuorn Cavaglia, chi nu sun uschigliö udibels cun las uraglias. Da nouv haun ils organisatuors eir miss in pè ün program per iffaunts, chi pissera pel trattamaint musical scu eir per diversas activiteds pels pü giuvens partecipants da l’openair. L’Openair Cavaglia es dals 2 avuost fin als 4 avuost 2024 ed ho lö sün üna preda dasper la staziun da Cavaglia. Per bigliets ed ulteriuras infurmaziuns visiter la pagina da web: www.openaircavaglia.ch. Quista fin d’eivna invidan «I Cincue Soci Spars» darcho a l’Openair Cavaglia, chi’d ho lö sün üna planüra traunter l’Alp Grüm e’l Puschlev. Quista fin d’eivna invidan «I Cincue Soci Spars» darcho a l’Openair Cavaglia, chi’d ho lö sün üna planüra traunter l’Alp Grüm e’l Puschlev.