Il cabarettist e musicist Flurin Caviezel ha invidà in marcudi passà a la prüma ediziun da «Singen mit Flurin» a Cuoira. Il concept da l’occurrenza tradischa fingià il nom: Flurin Caviezel es sül palc cun ün clavazin, il text da las chanzuns vain projectà sün üna taila e’l public es il cor e chanta. L’interess per l’occurrenza ha surprais al musicist sco eir als visitaduors, ella d’eira plainamaing ün success. La colonna per cumprar ils bigliets per «Singen mit Flurin» giaiva amo a las 19.30 – cur cha l’occurrenza vess insè fingià cumanzà – fin our sün via. E chi chi vulaiva sezzar giò, vaiva amo svelt dad ir svess in magazin per üna sopcha. Dit cuort: la sala dal restorant Marsoel a Cuira d’eira plainischma in marcurdi saira. Cun ün pitschen retard da var 15 minuts – fin cha tuottas e tuots han pudü entrar illa sala – ha l’occurrenza lura cumanzà e’l public d’eira plain plaschair antecipà. Davo ün cuort bivgniaint ha Flurin Caviezel directamaing cumanzà a sunar la melodia da la chanzun südamericana «Un poquito cantas» ed ha supplichà al public da tilla chantinar cun el. In seguit han las passa 100 persunas dalunga chantà la chanzun spagnöla e davo avair chantà «I have a dream» dad ABBA, d’eira tuot la sala plainamaing in fuorma e pronta per la sairada. Illas seguaintas duos uras esa gnü chantà in diversas linguas, chanzuns da divers geners e minchatant eir a duos vuschs. Il public es sorti tras e tras cun ün surrier in vista. Trais blocs «La pandemia m’ha dat la decisiun definitiva da far ün tal chant cumünaivel eir pro nus. Eu n’ha badà chi douvra darcheu alch cha la glieud fa insembel, quai fa bain! Ma eu vaiva fingià fat quai avant a simposis per managers», declera Flurin Caviezel. L’idea d’ün tal chant cumünaivel nu deriva però da Flurin Caviezel, el ha dürant l’occurrenza dit cha quist format da chant as cugnuoscha fingià da l’America o da la Svezia. La sairada d’eira divisa in trais blocs tematics. Il prüm bloc s’ha dedichà al tema chantar, i’l seguond bloc sun gnüdas chantadas chanzuns da mariners e pel terz bloc pudaiva il public giavüschar aignas chanzuns. Tanter ils blocs haja adüna dat üna posa d’üna quart d’ura per tour ün süerv aua e per laschar as remetter la corda vocala. Perche cha chantà esa gnü bler. Grond success Cha’l chantar cumünaivel fa bain, ha badà eir il public magari svelt. Cun mincha chanzun es adüna daplü glieud statta sü, il cor dal public es gnü pü dad ot ed ha survgni daplü cretta da sai stess. Insè nu vessa gnanca plü dovrà las ulteriuras sopchas cha la glieud es ida a tour. Il public vaiva cun pacas excepziuns passa 60 ons, las melodias chantadas d’eiran obain evergreens o lura chanzuns our da la giuventüna dal public. Tuots cugnuschaivan almain la melodia da las chanzuns, la gronda part però eir ils texts. I’s vaiva l’impreschiun cha tuot la sala füss darcheu in lur temp da giuventüna, cumprais ün sotin qua u là. «Nus nu vessan mai fat quint cha uschè blera glieud rivess qua a chantar, quai es procha stat üna gronda surpraisa. Id es i fich bain», disch Flurin Caviezel. Co tscherner las chanzuns? Cun preparar la sairada vaivaFlurin Caviezel divers criteris per tscherner las güstas chanzuns: «Il prüm criteri d’eira cha la glieud cugnuoscha insomma las melodias. Eu n’ha impustüt clet oura robas chi’s doda o dudiva bler i’l radio. Dimena n’haja tschernü chanzuns dals Beatles, dad Elvis e dad ABBA, ma eir la chanzun ‘The Wellerman’», chi d’eira l’on passa i’ls charts», declera Flurin Caviezel. El agiundscha ch’el haja però eir vuglü integrar chanzuns rumantschas e dals Gualsers. Ün terz criteri d’eira da chattar chanzuns chi nu sun massa cumplichadas u pretensiusas, uschè il musicist. «Cur ch’eu m’ha decis da far quist chant cumünaivel, nun haja vuglü be far ün’ediziun, eu vulaiva organisar alch cun mans e peis», disch Flurin Caviezel. Perquai han lö quistas sairadas fin in december, adüna al prüm marcurdi dal mais illa sala dal restorant Marsoel. A las ulteriuras ediziuns vegnan natüralmaing chantadas otras chanzuns sco eir tschertas propostas dal public, chi nun han pudü gnir chantadas in l’ediziun precedainta. La prosm’ediziun da «Singen mit Flurin» ha lö als 5 october 2022 a las 19.30 illa sala dal restorant Marsoel a Cuira. Flurin Caviezel al clavazin ed in acziun a la prüma ediziun da «Singen mit Flurin».

La scargeada d’alp e egn evenimaint c’obtegna adigna daple popularitad. Quegl ân trànter oters ear igls purs d’Andeer tratg a nez ad ân tschanto egn’anzena partutgànt la situaziùn actuala an conex cugl luf. Las vatgas d’alp vignan ornadas cun aranschamaints da flurs, stgelas a sampugns. Igl parsunal d’alp magna igl til tras vischnànca, ad an mintga cantùn e’gl glieud c’admira la biestga ca passa. Igls davos ons e la scargeada d’alp davantada adigna ple populara an ­blears liacs. Egna tala scargeada dat igl mintg’on ear ad Andeer, cur ca las vatgas da l’alp Lambegn rivan giou an la valada. Ear igls pasturs a sagnùns ân safatg beals a savastgieu an lur costums tradiziunals. Mo uon e sto anzatge oter c’usito: Las vatgas purtavan pindels ners anturn lur butatschs, unfànts distribuevan fegls sgulànts agls spectaturs, sessur igl text: «Vatgas cun pindels ners?». Mo partge? Egn signal ca fa studagear Quell’acziùn e egn protest quieu ca de far atent sen la situaziùn actuala partutgant igl luf. Organiso quel â l’Uniùn svizra par la tratga da tgoras (SZZV). Lambegn e peia betga la suleta alp c’â orno igls seas animals da maniera ampo speziala uon. Questa stad vegian lufs an diferaints cantùns scarpo plirs tschients animals da nez. Sper nursas a tgoras ear vatgas, vadeals a lamas. «Igl luf fa quitos a nus tuts», scriva la SZZV agl sieus e-mail d’infurmaziùn. La glieud an las regiùns partutgeadas tutg’igl fearmameing, a tutegna vigni quest problem strusch tematiso an las medias betga purilas. Ascheia segi la grànda part digl pievel semplameing megna lientsch davent digls schabetgs a digls dons. Parquegl â l’uniùn planiso egn protest silenzius cun la fe­gnamira da tschantar egn signal ca fa studa­gear igls spectaturs. Gest la scargeada d’alp ca radùna bleara glieud segi egna bùna pussevladad da svagliear l’atenziùn. Solidaritad cun la glieud partutgeada Parquegl ân ear igls padriàns da l’Alp Lambegn dezidieu da far part da quell’acziùn c’e a la fegn finala stada egna tgossa gartageada: La glieud e vagnida fatga atenta sen la situaziùn nunsurpurtevla. A tutegna tànschan pindels ners betga par trer la lingia finala a las atatgas digls lufs. Cun quest signal vut la SZZV ear mussar la sia solidaritad cun la glieud partutgeada d’animals scarpos digl luf. Par igl parsunal d’alp, mo ear pigls purs a possessurs da biestga segi la situaziùn actuala partutgànt igl luf betga ple da surpurtar. La glieud segi a la fegn da sias forzas. Igl parsunal d’alp an lur costums tradiziunals. Fotos Ursina Melchior Las vatgas da Lambegn en uon vagnidas ornadas cun egn segn ampo ple remartgevel c’â svaglieu l’atenziùn digls spectaturs digl til da la scargeada.

La stagiùn 2021/22 da la Sozietad da la sutgera a digls runals da Veulden e passada cun anzaquànts òlts a bass. Igl vendergis passo â gieu liac an tgea da scola la 63avla radunànza generala da la Sozietad da la sutgera a digls runals da Veulden (SSV). Andreas Fotsch, da 10 ons annà igl prudaint parsura digl cunzegl d’admini­straziùn, â salegro fetg, ca ple ca la measadad da tutas vuschs d’acziunaris e stada preschainta. La stagiùn 21/22 e passada cun anzaquànts òlts a bass. Igl fanadur digl on passo â purto bleara plievgia a poca cliantela. Plenavànt â capito egn culp d’egn tgametg an la staziùn da muntogna c’â caschuno egn don da passa 35 000 fràncs. Igl atun eara grandius. Malaveta mancava alura la nev par la stagiùn d’unviern antoca la fegn da schaner da quest on. Malgro tut quellas ­greaveztgas â igl quent saro cugl gudogn net da 1881 fràncs. Reeligida l’antiera suprastànza L’antiera suprastànza digl cunzegl d’aministraziùn e va­gnida reeligida unanimameing a sacumpona dad ­Andreas Fotsch (parsura a finànzas), Roman Bernard (magnafa­tschenta), Simon Tscharner (infrastructura), Ralph Giger (turissem ad evenimaints), Robin Mark (martgantaziùn a reclama), Pius Giger (politica) a Matthias von ­Blumenthal (relaziùns externas). La lavur da la suprastànza e va­gnida undrada cun egn fervaint aplaus. La sutgera dispona ussa da passa 120 sedias. Ple bòld eara quegl me 86. Graztga a la reducziùn da la ­speartadad maximala ad 85% po vagnir sbasso igl diever da curaint electric par passa 10%. Ascheia e’gl ear pussevel d’ir cumadevlameing giu da la sedia sainza ca la sutgera stotgi vagnir farmada. Plenavànt en igls ­giasts ad igls impiegos ple poc suta squetsch. Que clima relaxo â gieu egn efect positiv segl antier manaschi. Panels solars sacumprovan Igl panels solars muntos a la staziùn a val sacumprovan. Igl indrez fotovoltaic â gea prdutgieu 23 000 kWh curaint electric a cumpenso 13 000 kg CO2. 65% digl curaint searva agl agen diever. Igls òlts custs d’investiziun vegnan ad easser amortisos gea an tearma digls proxims seat ons. Quitos fa la scarpa sper igl parcadi da la staziùn a val. Là â da vagnir fatg egn mir da sustegn. Mademameing fastedis fa igl pilaster numer 10. Quel saschloga mintg’on par var 5 cm anviers angiou, da maniera ca sieus fundamaint â da vagnir schlargieu. Las lavurs da sanaziùn ve­gnan ad ampurtar egna suma da tschentg zefras. Da discussiunar â do igl anverdamaint a l’ansamnada adatada da taragns donagieus. Gabrielle Frey veva inoltro egna proposta an que conex. La suprastànza â elavuro egna proposta alternativa, la quala e alura vagnida prida par bien da la pluralitad. Roman Bernard â infurmo, c’igl loto popular vegni puspe ad aver liac igl favrer vagnaint an tgea da scola, supli­tgànd da dunar premis par que loto. La 63avla radunànza generala da la SSV e ida a fegn cun blears ­discurs persunals an ravugls pintgs. Igl parsura digl cunzegl d’administraziùn Andreas Fotsch (dretg) raschùna cun acziunaris a caschùn da la 63avla radunànza da la SSV.

La spassageada digls 6 d’october (nigna data d’untgida) magna da Mesocco a Lostallo. Igl e egna spassageada sen bùnas sendas da var 3 uras ad ¼. La partenza a Ziràn e a las 08.45. Igl auto da posta riva a las 9.42 a Mesocco Stazione. Davent da là vean viando segl trassé da l’anteriura «Ferrovia Bellinzona-Mesocco». Suainter egn’ura dat igl la pôssa da café agl «Ristorante San Martino» a Soazza. La spassageada cuntinuescha segl «Sentiero di Valle» anviers Pont del Sass, Buffalora, Cabbiolo a Lostallo. La pôssa da marandar vean fatga agl danturn da la zentrala digl EWZ. Avànt ca la posta parti pigl vieadi da return a las 16.06, dat igl ànc egn café agl «Ristorante Bar Rosa» a Lostallo. La rivada a Ziràn e a las 17.14. (fmr/bt) Las anunztgas en da tarmeter antoca gliendasgis, igls 3 d’october a ­Gaudenz Janett: 081 661 13 18 near par mail gaudenz.janett@bluewin.ch.

Digls 1. antoc’igls 6 da november ân liac igls 32avels «Gis digl film mundial» a Tusàn. Mo sco mintg’on avànt quell’ocurenza fan igls organisaturs da quels egn tur atras las valadas, mussànd egn film da lur program da Tusàn. Digls 21 da setember antoc’igls 29 d’october vean musso igl film bolivian «Utama» dad Alejandro Griso an seat vischnàncas. Quel e da vaser sen la tela largia ainten Avers, a Bravuogn, Beivia, Mustér, Flem, Lavin ad a Segl an Gidegna. Que film inszeno raquenta an maletgs fulminànts la veta sempla a solitaria d’egn pêr ple vigl indigen ca viva sen la planira ­òlta da la Andas an Bolivia. Els darivan digl pievel indigen digls Quechua a vivan egna veta atatschada a la natira. Mo ple a ple fetg ancorschan ear els las consequenzas digl stgòldamaint climatic. Igl plova adigna ple darar, las pastiras par lur muntanera da lamas seian adigna ple fetg. Durànt egna da quellas periodas da setgira capet’igl, c’igl cunsort stino Virginio davainta greavameing malsàn. El pas­sainta igls seas davos gis cun zupantar igl sieus ver stadi da sanadad a la sia cunsorta Sisa. Mo quegl davainta adigna ple ­difizil, surtut cur c’igl bieadi vean da viseta a porta novas digl martgieu. Tat a tata ad igl bieadi frùntan da maniera diferainta igls ravids da la setgira, ancurànd igl senn da la veta sut las zircumstànzas midàntas. Da cuminànza cun la cameragrafa argentina Barbara Alvarez inszenescha igl reschissur bolivian Alejandro Loayza Grisi egna raquintaziùn intgantànta c’e plagna da poeseia, mo ca mussa ear la sperdita d’egn spazi da viver a co ign possi reagir a quella. (cdm/bt) «Utama» e da vaser igls: 21 da setember a Mustér, Academia Vivian, 19.30 6 d’october a Bravuogn, Kurhaus, 20.15 6 d’october a Flem Casa d’Uaul, Hotel Schweizerhof, 19.30 7 d’october ad Avras, Hotel Bergaglia, 20.30 8 d’october Beiva, Cinema Stalla, 20.00 17 d’october a Segl, Hotel Waldhaus, 20.45 28 d’october a Lavin, Cinema Staziun, 20.15 29 d’october a Lavin, Cinema Staziun, 20.15 L’antrada amporta mintgame 10 fràncs. Maletg ord igl film «Utama»: Igl pur indigen bolivian a la desperada tscheartga da pastiras par la sia muntanera da lamas. Maletg ord igl film «Utama»: La midada digl clima ruegna la basa da viver da blears pievels indigens ca peardan la basa da viver a davaintan malsàns digls panziers. Maletg ord igl film «Utama»: Las pastiras par las muntaneras da lamas davaintan adigna ple sétgas ad igls purs da las Andas ancoraschan veiadaple la midada digl clima.

Igl miez d’avust e vagnida fitada la sanaziùn da la platafurma da l’anteriura pendiculara a las Gruobas d’Ursera sur Farera. Uss e que monumaint da las mineras da Schons mitschanto par las generaziùns vagnaintas. La pendiculara a la Gruobas d’Ursera e va­gnida biageada igl on 1866 ad e cunquegl l’amprema funiculara agl Grischùn. Ella e vagnida tandida da la sozieta da mineras anglesa «Val Sassam Mines Company». La minereia â do egna fearma taimpra a la regiùn davo las Veiasmalas durànt plirs tschantaners. Cunquegl e que ­biegiamaint istoric egna custevla pardetga digls ezs tains a fa andamaint las imensas staintas ca la minereia pretandeva digls miniers. Cugl concurs da la la sozietad da mineras e ear ieu a fegn igl diever da la pendiculara a da la platafurma sen las Gruobas. «La platafurma da quella pendiculara e egn monumaint istoric industrial digl Grischùn c’e malaveta ieu an amblidànza», gi Johannes Mani, parsura da l’uniùn Mineras digl Ragn posteriur. Tanor Mani deti la sanaziùn dantànt la caschùn da dar egn sguard agl passo. Quel lubeschi da capir miglier igl svilup ca vegi mano agl preschaint. Acziùn da spindramaint Igl mantegnamaint da que monumaint industrial eara fetg periclito, parquegl ca tscheartas parts digl mir earan gea sbuadas ad otras earan an prievel d’ir an muschna. Par spindrar que impurtànt monumaint industrial e’gl vagnieu iniztgieu egn’ac­ziùn da spindramaint antras l’uniùn Mineras digl Ragn posteriur. Trànter igls 18 da fanadur ad igls 12 d’avust e vagnida sanada la platafurma ca sarveva avànt 150 ons da transpurtar a val igls minerals da las Gruobas Ursera par vagnir luantos an la Schmelzra dafor Farera. La sanaziùn e va­gnida fatga da l’interpresa Müller SA. Sen fundamaint da las difizilas cundiziùns topograficas a la situaziùn a 1500 m sur mar e’gl sto igl transport da la maschinas da biagear c’e stada egn ravid spezial. Las ezas – en tgavatur cumpact ad egn cupitgeader cun tschentas – ân stuieu vagnir sgulos a mùnt cugl helicopter. Parveia da la posi­ziùn exponida da la platafurma â gieu da vagnir siro fetg bagn igl plazal da bieagear oransum igl tschainghel. Plenavànt e’gl sto da dasfar igl mir sétg existent, l’amplanida davostier â gieu da vagnir alontanada, pér alura â’l pudieu vagnir refatg igl mir oriund, francànd igl fundamaint ved igl grep. Egna grànda suma Igls custs digl project da sanaziùn amportan radund 113 000 fràncs. Quegl e egna grànda suma par egna pintga ­uniùn. Mo igls seas cumembers ad igls «Amitgs da las mineras grischùnas» ân presto lavur cumegna cun rumir igl plazal, tagliear lena, transpurtar crapa a fagiànd igls manuals. Els ân ear duno agens mieds finanzials par realisar igl project. Igl Parc natiral Bavregn â sustanieu quel da maniera organisatorica, finanziala a cun la lavur digl sieus spezialist par mirs setgs, Flurin Stoffel. Plenavànt â’gl do sustegns da la Tgira da monumaints cantunala sco ear digls vaschinadis, da las vischnàncas burghesas da la regiùn a da blears sponsurs. La platafurma da l’amprema pendiculara grischùna avànt la renovaziùn. La staziùn da muntogna da la pendiculara da la «Val Sassam Mines Company» digls 1866 suainter la restoraziùn. La platafurma da l’amprema pendiculara grischùna avànt la renovaziùn. La staziùn da muntogna da la pendiculara da la «Val Sassam Mines Company» digls 1866 suainter la restoraziùn. La staziùn da muntogna da la pendiculara da la «Val Sassam Mines Company» digls 1866 durant la restoraziùn.

Igl e 200 ons, c’igls inschigniers Giulio Pocobello a Richard La Nicca ân biagieu l’amprema veia tgarabla atras la Rusna Pearsa c’eara an funcziùn antoc’igls 1996, cur c’igl tunel digl Crapteig e vagnieu aviert. D’alura annà e la veia tras la Rusna Pearsa ida an malura veiadaple. Pigls dus vaschinadis da Runtgaglia a Tusàn mancava tànt igl basegns sco ear igls mieds finanzials par mantaner quella veia exposta fetg a bovas ad a curdadas da crapa. Dantànt â’gl do pliras amprovas da puspe meter a strada igl mantegnamaint da quella veia istorica. Igl e tschentg ons ca ­Stephan Kaufman digl Turissem Viamala ad igl impressari Valentin Luzi vevan fatg l’amprema calculaziùn digls custs. Mo lur amprova da meter ad ir igl tgar e safarmada parveia mancànza da mieds finanzials. Quegl â samido, cur ca l’Uniùn spazi cultural Viamala/Calotta Cultura â prieu par màns igl conzept da mantegnamaint digls 2017. Agl parsura zund activ Rudolf Küntzel e’gl dantànt gartagieu da stgafir la «Cuminànza d’interess Rusna Pearsa», antretschànd sper la Calotta Cultura ear igls dus vaschinadis da Tusàn a Runtgaglia ad igl Parc natiral Bavregn. Quels quater partenaris ân sado egna structura organisatorica dubla: Par l’egna âni numno egna gestiùn digl manaschi ca sacumpona da Rudolf Küntzel (parsura), Ramona Liebeton (PNB), Luzi ­Conrad (Runtgaglia) a Thomas Rüegg (Tusàn). La lavur practica vean manada da la direcziùn operativa cugls cumembers Luzi Conrad, ­Reiner Schilling a Rudolf Küntzel a la testa. Que manaschi â dantànt fatg egna nova conzepziùn ad egna calculaziùn digls custs par meter an urden la veia tànt anavànt c’ella davainti passabla par pedùnzs. Que conzept preveza plirs pass: Cugls 450 000 fràncs digl Inventari federal par veias istoricas vignan fatgas las lavurs urgiaintas. An egn savund pass de igl antier tschancùn vagnir sano par radund 3,6 miliùns, da maniera ca la veia istorica possi vagnir nizageada turisticameing. A finalmeing den vagnir reglos igl duer a la finanziaziùn digl mantegnamaint a lùnga vesta. Sanar igls mirs cun metodas modernas «Igl tschancùn da la Rusna Pearsa e egn plazal da biagear permanent», constatescha Rudolf Küntzel a caschùn da la preschantaziùn digls plans da la Cuminànza d’interess Rusna ­Pearsa. Quegl segi sto ascheia gea digls 1821 annà, sco egn maletg da lez on damussi. La raschùn e la situaziùn geologica: Igl tschainghel e rum­pevel. Quegl ca caschùna bovas sco p.ex. igls 1936, cur ca parfegn l’armada â gieu da gidar da rumir la veia. Igl on passo e capito egna ­curdada crapa a l’antscheata da la tgavorgia. Mo igl ple grànd problem en igls mirs ca scardaleschan ple a ple parveia da la pressiùn d’aua. Parquegl âni gieu da far igl on passo egn vo da betùn giosut igl tunel da la Rusna Pearsa, par c’igls mirs vignian betga donagieus ànc daple parveia digls curaints d’aua. Alura e’gl ear va­gnieu siro igl amprem mir cun egn fundamaint da betùn. Actualmeing e’gl egna fatschenda speziala ca sirescha igl proxim tschancùn digl mir cun egna tecnica nova, sco igl inschignier Hansjörg Jenny â declaro: «Igl amprem vean igl mir vigl sano da dafora. Alura vean furo rusnas ­tras igl mir siro a pressagieu liaint mòlta par amplanir igls tgavortgs davo igl mir vigl. Par fitar vean igl mir ancro ved igl grep. Cun quella metoda resta vasevel igl mir oriund.» Igl ple difizil segi’gl d’examinar, sch’igls tgavortgs segian amplanieus cun mòlta. Quegl vigni fatg cun egn scanageader spezial. «An mintga cass vainsa duvro blear daple mòlta, ca quegl ca nus vevan quinto par amplanir igls grànds tgavortgs davo igl mir vigl.» A Jenny aschunta: «Nus lagn mantaner la cultura, ad igl dat betga me baselgias, c’ign sto mantaner; igl e ear veias, c’ign sto mantaner, parquegl ca las ezas s’odan ear tier l’ierta culturala digls noss pardavànts.» Ear ­Rudolf Küntzel â motivo lur grànds sforzs par mantaner quella veia. «Igl tschancùn trànter Tusàn a Runtgaglia e igl toc ple impurtànt a ple spectacular da la «Veia Comerziala» near «Veia Taliana», fatga da Pocobelli a La Nicca.» La part ple zentrala da la Veia Comerziala «Risguardànd la tenica da bieagear d’alura e la Rusna Pearsa la part ple remartgevla da la Veia Comerziala», gi Küntzel. «Sainza ca que tschancùn davainti passabel, ân las festivitads pigl 200-avel giubileum da la Veia Comerziala digls 2023 prest nign senn. Quegl e propi igl tschancùn, c’ign less mussar agls visitaders.» Parquegl e’gl ear lur fegnamira da sirar tànt anavànt la veia, c’ella possi vagnir tratga a nez pigl turissem, ple tard forza parfegn sco veia par velos. «Igl e evidaint ca que tschancùn e egn unic monumaint istoric partutgànt la construcziùn da veias agl Grischùn. Qua e’gl vagnieu biagieu par l’amprem’eada egna strada tgarabla anviers sid», aschunta Küntzel c’e fiac a flomas pigl project da sanaziùn, mo c’e ànc betg a metsch: Igl màncan actualmeing ànc 118 000 fràncs par realisar tutas lavurs urgiaintas. Plenavànt â la gestiùn da manaschi da radember igls ul­teriurs radund 4 miliùns par la sanaziùn cumpleta. Mo igl parsura e parschuadieu, c’igl glis vigni a reussir da radember igls daners basignevels. Ear Fabienne Barras, la svilupadra digls projects an conex cun las festivitads giubilaras digl on proxim, banavantass, scha la Rusna ­Pearsa fussi aczessibla par quell’ocasiùn. «Parquegl sto capitar anzatge, c’ella vigni mantanida», concluda Rudolf Küntzel. «Jou ve la sprànza, ca nus pudeian gir a la fegn da la nossa lavur: La Rusna pearsa e betga pearsa.» Agl mender cass, sch’igl gartagess betga da radember igls daners basignevels par la sanaziùn a pigl mantegnamaint futur, stuessan igls vaschinadis partutgieus dezider da sarar la veia par da pai. Danunder dariva igl num «Rusna Pearsa»? Agl dacurs da la preschantaziùn digl project par mantaner la veia tras la Rusna ­Pearsa e’gl vagnieu ampruvo da declarar que num local. Igl e vagnieu pretandieu, ca quels da Tusàn risguardavian que an­tschies nuncultivabel sco «pears» par els. Mo Andrea Schorta dat egn’explicaziùn ple plausibla: Igl tunel segi vagnieu furo dad amaduas varts. Mo cun furar vegi do egna svariaziùn anviers la lingia calculada. Peia, ign vegi fatg egna «rusna pearsa». Que sbagl da biagear vegi do igl num agl tunel, c’e ple tard vagnieu do agl antier antschies da que tunel, danunder c’ear la variànta rumàn­tscha dariva. (fmr/bt) Rudolf Küntzel, igl instàncabel parsura da la Cuminànza d’interess Rusna Pearsa, declara igls project da la sanaziùn previda da quella veia istorica. La Rusna Pearsa â survagnieu igl sieus num parveia d’egn sbagl da construcziùn: Igl e vagnieu furo dad amaduas varts, mo sbaglieu la lingia, peia fatg egna «rusna pearsa». Cur c’igl mir e stabiliso, vignan furadas las rusnas par amplanir mòlta an las largias davo igl mir vigl. Las fugas digl mir vigl vignan schmultadas danov par stabilisar la miraglia. Els s’angaschan pigl mantegnamaint da la Rusna Pearsa: Reiner Schilling (PNB), Luzi Conrad (Runtgaglia), Hansjörg Jenny, Rudolf Küntzel (Calotta ­Cultura), a Fabienne Barras (curatura digls projects 200 ons Veia Comerziala). «Ear veias viglias s’odan tier l’ierta culturala digls noss pardavànts», gi igl inschignier Hansjörg Jenny c’â experienztgas da mantaner veias viglias.