La canorta Capriola a Surava è neida undrada gievgia passada cun igl premi da rancunaschientscha dalla Fundaziun Pestalozzi. La purscheida tg’exista siva da bung en onn survign 10 000 francs per sia lavour professiunala an favour da famiglias giovnas ainten la Val Alvra. Per la FMR ò la Capriola davert la porta ainten l’anterioura tgesa da scola e do invista ainten en project tgi less migliurar la cumpatibladad da famiglia e professiun. «Gist perchegl tgi nous n’ischan betg perfetgs è igl plascheir tant pi grond» , dei Petra ­Simonet, la manadra dalla canorta Capriola a Surava. Bung en onn siva l’avertura survign la canorta an Val Alvra en premi spezial: la Fundaziun Pestalozzi undrescha ella cun en premi da rancunaschientscha. 10 000 francs per la lavour cumpetenta La Fundaziun Pestalozzi cun sedia a Turitg surdat igls sies premis per la promoziun tampreiva aint igls territoris da muntogna. Uscheia less ella promover projects tgi procuran per l’egualitad da schanzas e las perspectivas da furmaziun ainten las regiuns periferas. Ultra d’en premi principal – tgi vo chest onn aint igl Valleis – èn nias surdos gievgia passada a Visp dus premis da rancunaschientscha, egn da chels – doto cun 10 000 francs – vo alla canorta Capriola a Surava. Petra Simonet, la manadra pedagogica, ò visiblamaintg plascheir da l’undraziun: «Igl è en bel sentimaint tgi nossa lavour vign rancunascheida – e chegl gist ainten ena regiun, noua tgi la tgira cumplementara alla famiglia n’existiva dei betg. Chel premi mossa tgi la nossa lavour vign percepeida ed apprezieida, er schi nous n’ischan betg perfetgs – nous faschagn simplamaintg igl migler or dallas resursas tg’èn avant mang.» Tenor la Fundaziun Pestalozzi ò la Capriola cun sia annunztga persvadia cun sia lavour professiunala e la rolla impurtanta tg’ella gioia per la cumpatibladad da famiglia e professiun ainten la regiun muntagnarda. Anfignen avant en onn mantgeva chella purscheida cumplettamaintg ainten la Val Alvra. Genitours vevan da purtar lour unfants a Valbella, Savognin ni giu Tusang. Iniziia igl project per render pi attractiv la val per famiglias giovnas ò igl cumegn d’Albula/Alvra. La dumonda crescha Siva d’en onn fò Petra Simonet tg’è er manadra dalla canorta a Valbella bilantscha positiva. I sa mossa tgi ena tala purscheida vign duvrada urgentamaintg. Cun totalmaintg 22 unfants tgi vignan tgiros durant treis deis l’emda vign la canorta cun radond 12 unfants per de bagn acceptada. Igl intschess s’extenda sur las vischnancas Barvogn, Filisour, Alvagni e Surava. E la dumonda crescha, er schi la canorta vess cun 18 unfants per de anc capacitads. «Las famiglias tgi fon adiever dalla nossa purscheida èn fitg angraztgevlas», dei la manadra, «bleras scumainzan cun en de per emda ed augmaintan chegl alloura.» La sfeida n’è betg angal stada da stabilisar la purscheida, mabagn er da surmuntar la sceptica. «Ainten regiuns muntagnardas dattigl savens l’ideia tgi las mammas seian a tgesa e tgi na dovra betg ena tala purscheida. Ma la realitad è en’otra», dei Petra Simonet. Concept pedagogic unic Igl local principal dalla Capriola tgi sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola da Surava è igl salv da giuier: cò gioian, zambregian ed amprendan unfants tranter treis meis e la vigliadetna da scoligna. En local da durmeir separo porscha la pussebladad da sa retrer, dantant tgi en ulteriour salv vign duvro per magler giantar e marenda e per activitads creativas. La Capriola lavoura cun seis accents pedagogics tgi duessan promover igl svilup digls unfants: creativitad, musica, scienzas naturalas, muvimaint, promoziun linguistica e cumpetenza sociala. Da chella purscheida è Petra ­Simonet spezialmaintg loscha. «Chegl ans fò er en po unics. Noss unfants dastgan decider sezs noua tg’els lessan sa participar. Nous promovign lour fermezzas.» Pinavant dettan rituals ena structura fixa agls unfants. La collaboraziun stretga cun l’instituziun sociala Argo tgi sa catta er a Surava creescha sinergias supplementaras. Uscheia vignan igls giantars purtos dallas persungas cun impedimaints dall’instituziun vaschigna – ena collaboraziun tgi n’è betg angal practica, mabagn promova er scuntradas socialas. Sumbreiva segl plaz La canorta d’unfants Capriola è egna da treis canortas dall’Uniun Kibe Laibella an Surmeir. Scu bleras otras instituziuns ainten la promoziun tampreiva èn er chellas treis canortas confruntadas cun sfeidas. La mancanza da persunal qualifitgia sa fò valeir, er schi Petra ­Simonet accentuescha tg’els vegian furtegna cun lour team. «Nous luvragn ainten l’Uniun Kibe ­Laibella cun collaboratours tg’èn schon tar nous siva da blers onns e tgi abiteschan ainten la regiun. Chegl appreziagn nous zont fitg. Ed uscheia pudagn nous barattar resursas tras nossas instituziuns a Surava, Valbella ed a Savognin. Pero, las paias ainten la nossa branscha èn anc adegna bassas, e chegl angravescha da tigneir forzas spezialisadas giovnas siva lour amprendissadi», daclera Petra Simonet. Ed er igls meds finanzials èn limitos. Ena gronda part digls daners digl premi duess eir an projects tgi vignan duvros urgentamaintg, scu per exaimpel procurar per sumbreiva segl plaz davant la canorta a Surava u l’installaziun d’en local creativ. «Cun chellas investiziuns pudagn nous migliurar venavant nossa purscheida ed integrar anc migler igls basigns digls unfants», daclera Petra Simonet. Planiso tgira er per scolaras e scolars Igl premi na porta betg angal meds finanzials, mabagn mutivescha el er da sa sviluppar anavant. Planiso è per la stad 2025 ena tgira cumplementara alla scola tgi risguarda er igls basigns d’unfants da scola durant las vacanzas e sch’els on liber igl sivamezde. Ena purscheida tgi saress uscheia ena largia ainten la regiun. «Nous nign a sclareir igl basign ed eventualmaintg a scumanzar cun dus sivamezdeis», dei Petra Simonet. «Tgi nous vagn cò a Surava ena canorta è en grond gudogn per las famiglias e facilitescha lour mintgade e dat agls unfants la pussebladad da sa sviluppar ainten ena cuminanza sociala», resumescha Petra Simonet. 10 000 francs per daple sumbreiva a Surava La canorta Capriola a Surava è neida undrada la gievgia seira cun en premi da rancunaschientscha da 10 000 francs. Cun chel premi sustigna la Fundaziun Pestalozzi la lavour professiunala an favour dallas famiglias giovnas ainten la Val Alvra. Ainten l’anterioura tgesa da scola a Surava promova la Capriola siva da bung en onn igl svilup digls unfants cun en concept pedagogic unic, scu chegl tgi la manadra Petra Simonet ò detg a caschung d’ena viseta dalla FMR. La Capriola è egna da treis canortas an Surmeir dalla Uniun Kibe Laibella. Cun igl premi tgi Petra Simonet ò pudia piglier ancunter ansemen cun la suprastanta dall’Uniun Kibe Laibella Patricia Battaglia, è previa da procurar per daple sumbreiva sen igl plaz avant la canorta. «Cun chellas investiziuns pudagn nous migliurar venavant nossa purscheida ed integrar anc migler igls basigns digls unfants», dei Petra Simonet. Uscheia prevei la Capriola er da migliurar igl sies sarvetsch e d’introdutgeir ena tgira cumplementara alla scola tgi risguarda er igls basigns d’unfants da scola. Patricia Battaglia (suprastanta Uniun Kibe Laibella) e Petra Simonet (manadra canorta Capriola) on dastgea piglier ancunter gievgia passada igl premi da rancunaschientscha dalla Fundaziun Pestalozzi. Petra Simonet è la manadra pedagogica dalla canorta Capriola a Surava. La canorta Capriola a Surava vign undrada cun en premi da rancunaschientscha per sia lavour professiunala. La canorta Capriola sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola da Surava. Cun igls daners digl premi dalla Fundaziun Pestalozzi less ella procurar per sumbreiva da stad segl plaz dafora. La canorta Capriola sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola da Surava. Cun igls daners digl premi dalla Fundaziun Pestalozzi less ella procurar per sumbreiva da stad segl plaz dafora. La tavla da survista per s’orientar: cò pon igls unfants mintgamai tscherner a tge activitad tg’els lessan sa participar. Igl salv principala dalla canorta Capriola a Surava tgi sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola. Cò gioian unfants tranter treis meis e la vigliadetna da scoligna. Igl salv principala dalla canorta Capriola a Surava tgi sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola. Cò gioian unfants tranter treis meis e la vigliadetna da scoligna. Igl salv principala dalla canorta Capriola a Surava tgi sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola. Cò gioian unfants tranter treis meis e la vigliadetna da scoligna. Igl salv principala dalla canorta Capriola a Surava tgi sa catta ainten l’anterioura tgesa da scola. Cò gioian unfants tranter treis meis e la vigliadetna da scoligna. Creativitad è egn digls seis accents pedagogics, cun igls quals igl team dalla canorta Capriola promova igl svilup digls unfants. Creativitad è egn digls seis accents pedagogics, cun igls quals igl team dalla canorta Capriola promova igl svilup digls unfants. Creativitad è egn digls seis accents pedagogics, cun igls quals igl team dalla canorta Capriola promova igl svilup digls unfants. Creativitad è egn digls seis accents pedagogics, cun igls quals igl team dalla canorta Capriola promova igl svilup digls unfants. Creativitad è egn digls seis accents pedagogics, cun igls quals igl team dalla canorta Capriola promova igl svilup digls unfants.

L’organisaziun turistica Val Surses Savognin Beiva SA anveida all’occurrenza d’infurmaziun Partenza d’anviern tgi ò li sonda, igls 7 da december 2024 ainten la Sala Grava a Savognin. Scu chegl tgi l’organisaziun turistica screiva ainten ena communicaziun, porscha l’occurrenza infurmaziuns davart novitads ed activitads d’anviern per indigens, sagond-dimorants e giasts. Sper las preschentaziuns digls partenaris ainten la val vign surdada la «gotta turistica», en premi tgi vign surdo mintgamai la fegn digl onn a menaschis da Surses cun en’ota qualitad da sarvetsch. Igl voting vign fatg digls giasts mintgamai online. La partenza tgi cozza ensatge daple tgi en’oura e tgi vign moderada da Steffi ­Buchli porscha siva anc en aperitiv e scu ulteriour li da scuntrada segna alloura la fiera da Nadal. Dallas 16.00 anfignen las 21.00 spetgan mademamaintg sonda, igls 7 da december 2024, var 30 stands sen la Plazza Grava a Savognin. A caschung dalla fiera da Nadal vignan vandias products locals e lavours fatgas a mang. Er per igls pitschens dattigl en program spezial: trer candeilas e musica live cun Jim Creard, ena show da gleischs scu er la viseta digl Son Niclo. Pinavant vignan purscheidas tratgas digl gril, spezialitads regiunals, punsch e vegn tgod. (cdm/fmr) La Partenza d’anviern ò li sonda, igls 7 da december 2024 allas 16.30 ainten la Sala Grava a Savognin. Annunztgas pon neir fatgas sur www.valsurses.ch/partenza. Infurmaziuns davart la fiera da Nadal cun en program detaglea dattigl sen www.valsurses.ch/weihnachtsmarkt. A caschung dalla fiera da Nadal sen la Plazza Grava a Savognin vignan vandias products regiunals tar radond 30 differents stands.

En caschiel tgi vign produtgia a Savognin ò gudagnea tar l’amprema concurrenza internaziunala «ALP24» ena medaglia d’argient. Degustos e taxos èn nias products da producents da tschintg teras alpinas. Ples products grischuns on persvadia la giuria. L’amprema fiera cun concurrenza da products regiunals dallas Alps, la «ALP24», a Stans è stada en success ed ò sviglia igl interess da producents e consuments. Sa participos all’occurrenza internaziunala igl november èn passa 100 producents dall’Austria, dalla Frantscha, l’Italgia, la Slovenia ed er la Svizra. Taxos e degustos èn nias 337 products. Da chels ò la giuria d’experts valeto 95 products scu products regiunals excellents. Sot la marella on experts ed expertas piglia products da latg, da fregna, da tgern, da fretga, mêl e bavrondas d’alcohol, exclus vegns. L’occurrenza ò attratg 2500 persungas tg’èn stadas perdetgas dalla gronda multifariadad digls products regiunals dallas tschintg teras alpinas. Seis gedas ôr per products grischuns L’occurrenza internaziunala cun premiaziun ò gia li da curt aint igl «Culinarium Apinum» a Stans, l’anterioura clostra digls caputschigns. Gist seis producents grischuns èn turnos a tgesa cun ôr, la pi ota distincziun pussebla. Retschet chel premi ò la caschareia da Val pigl sies caschiel camembert e la furnareia e pastizareia Weber da Tavo ò retschet ôr pigl sies panettone. Igl pi ot premi ò retschet er la Macelleria Scalino SA da Li Curt pigl schambung criev da qualitad excellenta. Digl reminent ò la mazlareia gudagnea cun chel product la categoria tgern. Dus mêls digl Grischun èn er nias taxos cun ôr: egn da Gion Grischott da Pignia e l’oter da Mario Santi da Mesocco. En sagond mêl da Pignia digl madem producent è nia taxo er anc cun bronz. Bunga biera vign produtgeida cunzont er a ­P­oschiavo tar la Birraria Poschiavo, schi bunga, tgi igls experts on taxo ella cun ôr. 100 tonnas caschiel Cunzont la paletta digls caschiels, tgi igls producents on preschento alla giuria da persungas digl rom, è stada gronda. Retschet la distincziun argient per igl sies caschiel «Heumilch Bergkäse» ò Patrick Heer, siva digl 2018 igl signung e ­magnafatschenta da Nossa Caschareia» a Savognin. Chel caschiel ò persvadia igls experts e las expertas chegl tgi pertotga igl aroma, igl gost, la fegnezza e la subtilitad. Argient ègl alloura er do pigl «Schmuggler Käse» dalla caschareia d’Andeer e per ena boglia da fretga (Müesli) dalla furnareia Meier a Santa Maria. A Savognin vignan produtgias ainten la caschareia per onn bung 1 milliun liters latg tar 100 tonnas caschiel. Seis pours furneschan an en onn radond 1,5 milliuns liters latg. Da chel vign produtgia igl pi bler caschiel, dantant vign fatg er jogurt e pantg ed igl rest digl latg vign do anavant ad oters producents. Per la producziun da caschiel segnan treis omens ed ainten la buteia da Nossa Caschareia lavouran ples persungas an taimp cumplagn e taimp parzial. Clients e vendaders digls caschiels produtgias a Savognin èn affars scu Coop, Landi, Lidl. Vetiers vignan alloura er las buteias Volg tgi dat ainten la regiun. Vandia vign sa tgapescha bler caschiel ainten l’atgna buteia ed er singuls hotels da Surses èn clients dalla caschareia da Savognin.

Ena schliaziun definitiva per screiver miglras cefras tigl Center da Sanadad Savognin è betg anc sen meisa. I dovra anc taimp, pazienztga e fidanza per preschentar ena schliaziun pussebla. Siva d’ena infurmaziun publica da glindesde seira è cler: igl spital duess restar ed igl cumegn da Surses è pront da sustigneir chel finanzialmaintg. Per glindesde seira ò igl cumegn da Surses an collaboraziun cun ples gruppas d’interess tgi s’angaschan per mantigneir e per cattar ena schliaziun scu anavant cugl Center da Sanadad Savognin, anvido ad ena infurmaziun. Tar la seira d’orientaziun digl settember on anc passa 400 persungas musso interess per l’occurrenza, glindesde seira èn chegl stadas radond 200 persungas. La situaziun da partenza è stada la suandonta: siva dall’infurmaziun digl settember, noua tgi las maseiras da spargn èn neidas preschentadas davart digl Center da Sanadad Savognin ed igl cunsegl d’administraziun è sa dada da ples varts ena resistenza. Igl otgover è schizont neida inoltrada en’iniziativa cun 450 sottascripziuns tgi pretenda da reorganisar igl menaschi digl spital. Ultra da chegl è sa furmada ena cuminanza d’interess tgi cumbatta pigl avigneir digl spital. Glindesde seira èn neidas preschentadas las schliaziuns pusseblas ed intermediaras, dantant betg las schliaziuns definitivas. Ena schliaziun bunga e supportabla Aint igl sies pled da bavegna ò igl mastral ­Daniel Wasescha detg tgi betg angal igl Center da Sanadad Savognin vegia da neir sustignia digl mang public per star finanzialmaintg sur l’ava, mabagn tot igls spitals digl dretg public seian ranviias ad en sustign finanzial digls cumegns u digl mang public. Luzi Thomann, igl president digl cunsegl d’administraziun da Turissem Val Surses Savognin Beiva SA, è sto egn digls iniziants principals per mantigneir igl spital ed er la persunga tg’ò mano glindesde seira tras l’infurmaziun. El deplorescha tgi seia betg anc pussebel da preschentar resultats concrets scu salvar igl center. Evident seia tgi communabel ins viglia ena schliaziun bunga e supportabla per en provedimaint da sanadad da qualitad per Surses antras igl Center da Sanadad Savognin. Ultra da chegl duess igl center er neir finanztgia a moda raschunevla digl cumegn da Surses scu acziunari principal cun 97 % dallas aczias e digl cumegn d’Albula/Alvra cun 3 % dallas aczias. I dovra blera fidanza Per neir tar ena schliaziun concreta scu anavant cugl Center da Sanadad Savognin dovrigl anc en taimp, ò punctuo Luzi Thomann. I dovra er tgapientscha, pazienztga e cunzont fidanza. Chella seia en aspect fitg impurtant per creir ad en bung futur digl spital. Da cattar seia ena schliaziun a media vista u a lunga vista, tgi seia er paiabla e cunzont acceptada dalla populaziun, ò menziuno Luzi Thomann. Ples gedas ò el detg durant l’infurmaziun tgi la fegnameira principala digl cumegn da Surses, digl cunsegl d’administraziun e cunzont dallas diversas cuminanzas d’interess seia tgi igl Center da Sanadad Savognin, detg pi concret igl spital, resta sen la glista cantunala digls spitals. Adampleir ples pretensiuns Nign tema ple è da lascher avert la partiziun staziunara digl spital angal durant la staschung d’anviern, scu proponia igl settember digl cunsegl d’administraziun. Realitad è er tgi igl cumegn da Surses è pront da surpiglier igl deficit da dus milliuns francs digl spital. Cundiziun è tgi igl suveran accepta dalla radunanza communala da glindesde proxim igl preventiv 2025 tgi cumpeglia la somma da deficit. Anfignen la premaveira 2025 ò igl Center da Sanadad Savognin da preschentar en plan concret, per tgi igl spital survigna ansomma igls daners. Davart digl mang public e dallas cuminanzas d’interess, ma er dalla populaziun vign pretandia davart digl Center da Sanadad Savognin da sa tigneir agl preventiv 2025, adattar chel tenor basigns e preschentar las cefras per mintga partiziun. Da tigneir an îgl seian er igl costs da persunal e cumparagler chels cun oters spitals. Anfignen da premaveira 2025 ò er da neir preschento en concept scu augmentar ed optimar las antradas, l’occupaziun, introdueir a curta vista maseiras da spargn e defineir scu tgi las immobiglias (Villa Manzi) savessan neir nizigeidas migler. Pussebel fiss er d’economisar igl parcadi tgi sa catta sot igl Center da Sanadad Savognin e nizigier salvs veids dalla Villa Manzi per dar a fit per exaimpel scu abitaziun. I dovra urgentamaintg ena controlla permanenta sur tot las partiziuns, cunzont digl spital. Er la controlla chegl tgi pertotga las finanzas è indispensabla. En cumegn generous Per evitar igl concurs, per indemnisar igl persunal e per tgi igl Center da Sanadad Savognin ò pudia e duess er star venavant sur l’ava è igl cumegn da Surses gio sto fitg generous. Generous vign el er ad esser venavant anvers igl spital cun surpiglier eneda igl deficit da dus milliuns francs sch’igl suveran è pront da deliberar chella somma. Gl’onn passo ò igl Center da Sanadad Savognin fatg en deficit dad 1,68 milliuns francs. Scu tgi Daniel Wasescha ò detg glindesde seira agls preschaints vigna igl Center da Sanadad Savognin er aint igl futur a far deficits ed esser dependent digl mang public. Nia detg davart da Luzi Thomann è er, tgi seia bagn pi prudent da surpiglier igls deficits digl spital da Savognin, tgi da paer en’indemnisaziun e contribuziun per en oter spital. Igl cumegn da Vaz ò per exaimpel paea gl’onn passo dus milliuns francs ve digl deficit dad otg milliuns francs digl spital da Tusang ed igl 2025 schea chella somma tar en milliun francs. Or digl mez digls preschaints è nia detg tgi dovra ena miglra direcziun pigl Center da Sanadad Savognin. Nia detg è er tgi igl spital seia mengia impurtant per lascher crudar, betg angal ord vista indigena, mabagn er ord vista turistica. Ena pussebladad da neir sen ena frastga fiss eventualmaintg er da cattar donatours e benefactours tgi sustignessan igl Center da Sanadad Savognin. Igl burdi finanzial digl Center da Sanadad Savognin è la partiziun digl spital (sanester) e betg la tgesa d’attempos (dretg).

Derbi plagn tensiun tranter igls dus clubs da hockey Lai/Valbella ed Engiadina. Siva d’en gi spir cumbat, direzza e casteis gudogna igl team indigen igl gi da sonda seira cun 6:4. Igls Engiadines èn stos dei a pêr cugls Surmirans. Aint igl gi dalla prerunda a Scuol veva igl club da hockey da Lai/Valbella pers igl gi cunter Engiadina cun 5:3. Sonda seira è nia tigl sagond derbi tranter chellas dus equipas e danovamaintg è la parteida stada ena tgossa intensiva. Per en gi dalla 2. liga è igl nivel sto fitg ot, cun betg mantger tempo, classa, cumbat e da tottas dus varts schanzas da far anc daple gols. Cun giuier cunzont igls giasts dalla Nagiadegna bassa fitg agressiv on igls indigens sa laschea provotgier e gist casso ples casteis. An tot on igls dus arbitraders do 12 casteis a dus minutas, uscheia tg’ena ­bunga part dalla parteida èn tottas dus equipas betg stadas cumplettas segl glatsch. Sergio Collet ò tigna en penalti Dalla fermezza digls Engiadines è igl team da Lai/Valbella sto pertschert. Tg’els èn betg nias an Surmeir angal per far regals è sto cler gio siva dall’amprema minuta digl gi. Chegl cun signier ­Mauro Noggler igl 1:0 per Engiadina ed igl amprem gol digl derbi. Curt sessour on igls indigens giuia an surdomber e marco antras Luca Bossi igl pari. Cunter chel schoz precis ò Talina ­Benderer, la portiera digls Engiadines betg gia stetg. Savia far pac cunter igl 2:1 pigls giasts ò er Sergio Collet, igl goli da Lai/Valbella siva 9 minutas. Igls sies defensours on, scu gio tigl amprem gol digls giasts, er tigl sagond gol betg fatg gist la miglra impressiun. Anfignen tar l’amprema sirena è igl gi sto fitg angulivo ed aint igl center èn stos igl goli e la portiera cun far fegn allas ples schanzas. Strousch tgi igl sagond terz ò scumanzo ò Christian Litscher taro ingist en attatgeder d’Engiadina, uscheia tgi igl arbiter ò do en penalti cunter Lai/Valbella. Sergio Collet ò alloura paro igl penalti ed evito uscheia igl 3:1 pigls giasts dalla Nagiadegna bassa. Marco en gol an sotdomber Betg dei siva l’intervenziun da success da Sergio Collet è reuschia a Luca Infanger da signier igl 2:2 cun en solo. Schanzas da far igl gol d’avantatg on alloura gia per Lai/Valbella Jan Monstein e per Engiadina Mauro Noggler. Crudo è igl 3:2 pigl team indigen pir siva 33 minutas e chegl antras Dario Gredig. Dus minutas avant la fegn digl sagond terz ò la defeisa da Lai/Valbella, eneda daple, betg vasia or schi bagn e pussibilito cotras agls indigens da marcar igl 3:3. Cun en giuieder pi pac è alloura reuschia agls indigens da far siva 44 minutas igl 4:3 ed eir danovamaintg an avantatg. Signia igl gol ò Yannick Bruderer, an cumbinaziun cun Dario ­Gredig. Ainten la 53avla minuta ò Dario Noah Oswald augmento igl resultat sen 5:3 per Lai/Valbella e chegl an ena fasa da surdomber cun esser en Engiaidnes segl banc da castei. Cun en sagond schoz è reuschia a Dario Schmidt da signier igl quart gol per Engiadina siva 55 minutas. Cun chel gol ò el procuro per nova tensiun ainten chel derbi intensiv. 16 secundas avant la sirena finala ò Dario Gredig fatg igl 6:4 aint igl gol veid cun aveir banduno Talina Benderer igl glatsch, per far plaz ad en attatgeder. Center da sport Dieschen Lai, 120 aspectatours Lai/Valbella-Engiadina 6:4 (1:2, 2:1, 3:1) Lai/Valbella: Sergio Collet, Yasin Agha, Lorenz Erni, Christian Litscher, Dario Noah Oswald, Marco Just, Fabio Just, Jan Monstein, Dario Gredig, Romano Riedi, Luca Infanger, Luca Bossi, Yannick Bruderer, Marc Cola, Ivan Bläsi, Jan Ferrari. Igl derbi è sto signia da blers cumbats e duels.

Cun aveir gia da bandunar igls abitants e las abitantas da Brinzauls lour datgesa per en taimp indetermino mantga a parochians e parochianas er lour baselgia. Per la populaziun dalla vischnanca en li da speranza. Igl èn ossa passadas gio ple tgi dus emdas tgi abitants ed abitantas da Brinzauls, tgi vigl e gioven dalla vischnanca, on gia da bandunar las atgnas quatter pareis per piglier dimora ainten en’otra vischnanca. Per en taimp nunfixo è Brinzauls nunabito, veid ed er betg accessibel e contanschibel. La raschung è igl grond prievel cun esser la sponda sur la vischnanca an muvimaint ed igl risc tgi vign oragiu bler material è prubabel. Optic ed acustic è la baselgia preschainta Brinzauls è damai banduno per pi lung taimp, portas èn saradas, igls barcungs èn saros ed igls umans da steivas èn tratgs. Tg’igl è tuttegna betg digl tot quiet aint igl li solitari è da santeir cura tgi igls sains dalla baselgia da son Calixt totgan mintga de la dumang, da mezde e la seira. An tudestg è chegl «das Angelusläuten u Aveläuten». Igl pievel dei a chel tutgier dalla dumang e dalla seira: «I totga d’Ave Mareia». En ulteriour fatg tgi conferma tgi a Brinzauls è anc veta è er tgi la baselgia è illuminada pi spert tgi vign stgeir. Tgi totga mintga de e tgi la baselgia è illuminada la notg è bagn er en messadi, en segn ed en simbol da speranza. La tgesa da Dia signalisescha cotras ed an chella maniera tgi a Brinzauls è tuttegna veta, schi er betg an furma da vitalitad. Tge capeta schi dess en mortori? Daniel Albertin, igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra ò detg tgi schi dei tgi l’illuminaziun dalla baselgia e las gleischs per lung dalla veia ardan a Brinzauls para bagn d’esser veta aint igl li. Schi la baselgia seia la dumang bod betg illuminada e las gleischs ardan er betg, fetschigl fitg mal da vurdar vers Brinzauls. Sa fatschanto ins vegia bagn schi dess en cass tg’ena persunga da Brinzauls vess da mureir aint igl taimp dall’evacuaziun. Er an en cass d’en mortori seia scumando d’eir a Brinzauls, punctuescha Daniel Albertin. Chel scumond vala per las autoritads politicas, per la populaziun ed er per mintga persunga singula. Christian Gartmann tgi segna per la communicaziun digl stab directiv digl cumegn d’Albula/Alvra dei, tgi igl scumond vala per exaimpel er per la pulizeia, schizont pigls pumpiers ed er schi dess donn tar beischels dall’ava dastga nign eir a Brinzauls. Er schi vess da dar en cass da mortori fiss betg pussebel da far igl funeral a Brinzauls, dei Christian Gartmann. Igl madem ò detg er Thomas Kollegger, igl mastral digl cumegn-baselgia catolic Alvra alla FMR. Digl reminent seia la baselgia veida cun esser evacuo er igl altar. El manegia tgi schi vess propi da dar igl cass d’en mortori ins vess da cattar ena schliaziun cun las famiglias digl defunct per vurdar noua far funeral e noua sutarar la bara. Chegl fiss anc pi evident tgi schi fiss avant mang igl giaveisch da sutarar an moda convenziunala d’anteramaint (Erdbestattung). Dessigl tar en mortori en funeral cun urna, alloura fiss la pussebladad da tigneir l’urna e far igl funeral pi tard, manegia Thomas Kollegger. Fact seia tgi nign dastga eir a Brinzauls e chegl er betg an cass d’en mortori, uscheia Thomas Kollegger. Vessan chels da Brinzauls da bandunar per adegna lour patria ed i niss tar ena dislocaziun ins vess er da cattar ena schliaziun tge far cugl santieri. Da sperar seia tgi vigna betg schinavant, manegia Thomas Kollegger. Messa cun uestg Joseph Maria Bonnemain La solidaritad cun la populaziun da Brinzauls tg’ò gia da bandunar per la sagonda geda tgesa e sulom cun smanatscher igl territori sur igl li da neir noagiu è gronda. Er an Surmeir fatschainta igl cass da Brinzauls vigl e gioven, mintgign e mintgigna fò chitos e tots tgi giaveischan alla populaziun dalla vischnanca periclitada angal igl migler, blera forza ed er pazienztga. Sa musso solidaric cun abitants ed abitantas da Brinzauls è er Joseph Maria Bonnemain, igl uestg da Coira. Scu gio tar l’evacuaziun da Brinzauls digl mez da matg 2023 vign el danovamaintg an Val Alvra per celebrar ena messa per la populaziun da Brinzauls. La messa publica ò li, betg scu la davosa geda a Casti, mabagn ad Alvagni. Singular è bagn tgi igl uestg Joseph Maria Bonnemain ò tscharnia igls 24 da december 2024, igl de da vigelgia da Nadal scu data per chella messa deditgeida alla populaziun da Brinzauls. La messa vign celebrada allas 17.00 ad Alvagni ainten la baselgia deditgeida alla naschientscha da Nossadonna.

A Savognin èn neidas construeidas igls davos dus onns ples tgesas d’ena famiglia. Igl èn er neidas biageidas diversas tgesas da ples abitaziuns. Er a Cunter è nia biagia pulit. Tigl pi nov project sa tractigl da treis tgesas cun 15 abitaziuns. La branscha da construcziun an Surses dastga strousch sa lamentar. La lavour n’ò betg mantgea igls davos 24 meis. Cunzont a Savognin è nia biagia scu gio dadei betg ple. Igl madem vala alloura er per Cunter, noua tgi ples indigens on biagia. Er aint igl sid da Salouf on indigens e sagondimorant:as catto igls davos dus onns taragn da biagier e construia lour tgesas. An cumparaziun cun las otras otg vischnancas da Surses è cunzont a Savognin, Cunter e Salouf sto en veir boom da biagier siva digl 2023. 9 tgesas aint igl quartier Sulom a Savognin Scu chegl tgi la FMR ò gio rapporto èn neidas construeidas a Savognin aint igl quartier Grava quatter tgesas cun 32 abitaziuns. Bung dus onns ò cuzzo la construcziun da chels quatter bietgs. Chella Residenza Grava è neida construeida sen iniziativa d’Enrico Uffer, igl patrung dalla Uffer SA. A fegn è er la construcziun dallas dus tgesas cun 38 abitaziuns a Soras a Savognin. Per la realisaziun da chellas dus tgesas è sto responsabel en impressari general an incumbensa dalla firma BSR Bau da Glarunga, cugls frars Shaqir e Besim Rrahmanaj. En fatg plaschevel è alloura tgi las 9 parcellas cun taragn da biagier aint igl quartier Sulom a Savognin on persungas indigenas cumpro digl cumegn da Surses e chegl per en prietsch raschunevel. An terma da dus onns èn neidas biageidas 9 tgesas d’ena famiglia a Savognin aint igl quartier Sulom. Nigns recurs cunter project Igls davos 24 meis èn ples firmas indigenas er stadas fatschentadas cun la construcziun da tgesas d’ena famiglia a Cunter. Er ainten chella vischnanca on ple u manc angal indigens biagia igls davos dus onns ena tgesa d’ena famiglia. Igl pi nov project per Cunter èn treis tgesas cun 15 abitaziuns tgi la Societad da construcziun Seglias prevei da realisar. Anfignen l’emda passada è anc sto profilo, sen chella parcella noua tgi igls treis bietgs duessan neir construias. Scu tgi Marco Guetg, digl Uffezi da construcziun digl cumegn da Surses ò detg èn nias inoltros nigns recurs cunter chel project da treis tgesas. Proximamaintg dastga la Societad da construcziun Seglias chintar cun la lubientscha da biagier. Tranter Fuschignas e Las Vals Scu tgi Michael Schumacher, egn digls iniziants da chel project ò detg anvers la FMR dattigl 15 ampremas abitaziuns. Igl li da construcziun sa catta a Cunter tranter las tgesas Fuschignas e la surbiageida Las Vals, gnond da sotanse dalla vart dretga dalla veia naziunala. Acquisto chel taragn ò la Societad da construcziun Seglias digl cumegn-baselgia catolic Surses. Damai dattigl a Cunter schi tot vo tenor plan ed er tenor vendita dallas abitaziuns 15 ulteriouras ampremas abitaziuns, abitaziuns per indigens. Previa da scumanzar cun la construcziun dallas treis tgesas è la stad 2025. Per la vendita dallas abitaziuns segna la Curvér Immobiglias+Fiduziar SA e la Plaz Immobiglias SA. Sen chel taragn prevei la Societad da construcziun Seglias da biagier las treis tgesas. A Savognin aint igl quartier Sulom on indigens biagia lour tgesas d’ena famiglia. Ena visualisaziun dallas treis tgesas cun 15 abitaziuns tgi dat a Cunter.

Per var en quart milliun francs è nia sano chesta stad igl clutger dalla baselgia da Casti. Las lavours èn eidas a fegn igl settember passo, uscheia tgi igl clutger splendurescha ossa puspe an viglia targlischour. Igl architect responsabel Maurus Farrér è cuntaint cun la sanaziun digl clutger marcant dalla baselgia da Son Stefan a Casti: «La sanaziun è eida ple u manc scu planisada.» Antschet on las lavours igl matg da chest onn (varda LQ digls 14-06-2024). Igl settember 2024 èn las lavours neidas terminadas e las puntanadas marcantas neidas allontanadas. Var en quart milliun francs ò igl project custo: 55 000 francs ò surpiglia la Tgira da monumaints (cun sustign er dalla Confederaziun), 28 000 francs la Baselgia catolica digl Grischun ed igl rest digls costs èn nias repartias mez e mez segl cumegn baselgia Alvra e segl cumegn d’Albula/Alvra. Restabileir igl stadi digl 1957 La davosa sanaziun digl clutger datava digl onn 1957. E la fegnameira dalla sanaziun 2024 è stada da restabileir puspe chel stadi, scu chegl tgi la documentaziun digl biro d’architectura Bafa da Maurus Farrér, cun sedia a Stierva, mossa. Per renovar èn neidas fatgas differentas lavours da corvatetgs, stuccatour, pictour ed ulteriouras lavours. Uscheia è per exaimpel er nia installo da nov en teiratgametg per proteger la baselgia dallas lunas dall’ora. La cula n’è betg neida averta Scu tg’en rapport dad SRF digl avregl passo rapporta, seian documaints vigls digl li zuppos ainten las culas da blers clutgers. Igl istoricher-spezialist Beat Kümin suppona tgi radond 1 350 culas da clutgers ed oters bietgs impurtants an Svizra cuntignan scritgiras viglias, per exaimpel dalla fundaziun dalla vischnanca u plans da bietgs. Savens vignan chels scazis angal alla gleisch durant renovaziuns. Sch’en documaint vigl sa catta er ainten la cula digl clutger da Casti, n’è pero betg nia verifitgia aint igl rom dalla sanaziun. Maurus Farrér: «Cunchegl tg’igl è cumplitgia e caschunga blera lavour e gronds costs, è nia decidia da betg demontar la crousch cun la cula per examinar, schi u tge tgi fiss ainten chella.» El admetta dantant tgi prubabel seia aint ensatge, scu ainten las bleras otras culas. An mintga cass – cun u sainza «misteri» – paradescha ossa igl clutger da Casti an nova calour e targlischour. Son Stefan, igl patrung-baselgia, vess pi prubabel plascheir. Las quatter piramidas tgi circumdeschan igl sochel on gia fessas – chellas èn ossa svaneidas. Las quatter piramidas tgi circumdeschan igl sochel on gia fessas – chellas èn ossa svaneidas. OLYMPUS DIGITAL CAMERA Chest aton èn las lavours ve digl clutger dalla baselgia da Casti neidas terminadas cun success. Foto Firma Casutt/Surava

Sonda passada tranter las 16.00 e las 21.00 è la Plazza Grava a Savognin sa transfurmada an en li cun en’ambianza ampernevla ed agreabla. La fiera da Nadal ò sviglia igl interess da vigl e gioven, d’indigens e da blers giasts. Per l’organisaziun dalla fiera da Nadal da sonda passada vers seira è sto responsabel Val Surses Turissem Savognin Beiva. Cun 30 stands è igl domber digls expositours e dallas expositouras sto scu gio tar l’ediziun 2023 dalla fiera da Nadal alla Plazza ­Grava a Savognin. I naveva levet, uscheia tgi l’atmosfera è tuttegna stada ampernevla er cun mantger la massa neiv. Igl maletg, la culissa ed er l’ambianza, tot era scu fatg per sa legrar sen la gronda festa da Nadal. Alla fiera da Nadal da sonda passada eran tranter igls blers visitaders e las numerousas visitadras bleras famiglias. Dasperas igls blers giasts, igl grond domber da ­sagond-dimorants eran er nundumbrevels indigens tranter igl grond public. Unicats singulars e particulars Igl è nia discurria varsaquants pleds, giavischia è nia tot igl bung per las festas vegnentas ed alloura cuntinuo la tura d’en stand a l’oter. Er chegl totga tiers la fiera da Nadal a Savognin. Cun far igl gir tras la fiera da Nadal è mintgign sto pertschert tgi tranter igls expositours e las expositouras eran er blers e bleras dalla regiun. Chegl ò sa tgapescha do all’occurrenza anc ena expressiun pi persunala. Damai ena conferma tgi la fiera da Nadal a Savognin vign er stimada da persungas dalla regiun tg’exponan e vendan lour roba e lour artisanat. Da cumprar ègl do bleras decoraziuns, tschapels cun candeilas e sculpturas tar la fiera da Nadal a Savognin. Sa tgapescha tgi mantgea er betg stands noua tgi dava vegn buglia, punschs ed otras bavrondas tgodas e biscuits da ­Nadal fatgs a tgesa. Domino ò tar la fiera da Nadal da sonda passada alla ­Plazza Grava igl original ed igl particular cun esser igls products preschentos ple u manc tots unicats. Naturalmaintg tgi tar ena fiera da Nadal dastgan er betg mantger gleischs tgi caschungan per en’atmosfera intima. Chellas dus donnas faschevan venal da tottas sorts cartas, cunzont cartas da Nadal e da Bumang. La fiera da Nadal è er en mument per s’antupar e discorrer varsaquants pleds. Steilas ed anghels totgan tar ena fiera da Nadal. Andrina Thomann, la florista da Parsonz fascheva gist agl li decoraziuns da Nadal e chegl tenor giaveisch.

Mesemda passada ò la radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra decidia da prolungar la survigilanza dalla bova da Brinzauls anfignen igl onn 2028. Ulteriouras decisiuns on cumpiglia en credit pigl stand da sagettar scu er igl preventiv 2025 ed igl pe da taglia. Alla radunanza communala digl cumegn d’Albula/Alvra tgi ò gia li mesemda passada on 34 votants e votantas decidia cun gronda maioritad da survigilar la bova sur Brinzauls er igls proxims quatter onns. Scu chegl tg’igl cumegn screiva ainten ena communicaziun, vign igl project, tgi ò scumanzo igl onn 2009 e tg’era previa anfignen la fegn da chest onn, damai prolungo anfignen igl onn 2028. «Perveia dalla malsiertad tgi exista venavant an connex cugl svilup digls muvimaints scu er dalla situaziun periclitada ègl inevitabel da cuntinuar cugl sistem da survigilanza scu er cugl sarvetsch da preavertimaint a parteir digl onn 2025», screiva igl cumegn ainten sia communicaziun. Igl project costa radond 3,5 milliuns francs pigls proxims quatter onns. Da chels surpeglian Confederaziun e Cantun 80 %. Igl Uffezi da construcziun bassa e la Veiadafier retica surpeglian ansemen 10 %, uscheia tgi restan pigl cumegn d’Albula/Alvra anc 350 000 francs. Ulteriouras decisiuns Pinavant ò la radunanza communala approvo cun gronda maioritad: En credit brut da 680 000 francs per sanar igl stand da teir Crappa Naira ad Alvagni. I sa tracta d’ena uniun d’interess tgi consista digls cumegns d’Albula/Alvra, Barvogn Filisour, Lantsch, Farrera e Vaz. Igl cumegn d’Albula/Alvra ò da chintar cun ena cumpart da var 160 000 francs. Igl preventiv pigl onn 2025. Tar expensas totalas da 19 308 000 francs ed en retgav total da 18 583 700 mossa igl preventiv 2025 aint igl chint economic en surple d’expensas da 724 300 francs. Igl chint d’investiziun quinta cun investiziuns bruttas da 17 020 000 francs, da chellas vignan investias 11 145 000 francs per realisar igls projects an connex cun la bova da Brinzauls. Siva da subtrahar contribuziuns e taxas da totalmaintg 14 488 000 francs restan investiziuns nettas an l’otezza da 2 532 000 francs. Cun l’atgna finanziaziun budgetada (cashflow) da 259 500 francs resulta cotras en deficit da finanziaziun da 2 272 500 francs. Igl pe da taglia venavant tar 100 % dalla taglia simpla ­cantunala. La nova lescha da scola per la scola Albula/Alvra ad Alvagni. D’adattar igls status digl circul da register funsil Alvra. Tgi la quota per acquistar fons tras persungas aint igl exteriour resta tar 100 %. La bova da Brinzauls vign survigilada er igls proxims quatter onns.

Alla radunanza communala da gievgia passada ò igl cumegn da Barvogn Filisour approvo igl preventiv communal pigl onn 2025. Chel chinta cun costs dad 11,9 milliuns francs cun en pitschen surple digl retgav da 22 000 francs, investiziuns nettas prevei igl cumegn per stgers 4,4 milliuns francs. Aint igl chint d’investiziun èn cuntigneidas tranter oter 2,5 milliuns francs pigl project dalla practica da medi a Barvogn e 2,2 milliuns francs per las veias communalas. Scu chegl tgi igl mastral Luzi C. Schutz ò detg anvers la Südostschweiz èn tant igl preventiv scu er dus credits bruts per reparar las veias da gôt nias approvos. I sa tracta da projects collectivs: 470 000 francs per la Veja Val Tuors e 250 000 francs per la Veia Prasiras. Er la cunvigna da prestaziun ed ed igl preventiv global 2025 per l’Ovra electrica Barvogn Filisour èn nias approvos. (fmr/sab)

Votantas e votants digl cumegn da Lantsch èn nias clamos dumengia passada all’urna. An tavla stavan tant en credit per la societad d’abitadi scu er l’elecziun cumplementara dalla cumissiun da gestiun. Cun 103 vouschs GEA cunter 8 vouschs NA ed ena participaziun da 28,9 % ò igl suveran da Lantsch approvo en credit da totalmaintg 1,6 milliuns francs per la societad d’abitadi Lantsch. Chella less biagier quatter tgesas cun 29 abitaziuns per an tot 60 persungas. Igl project duess esser termino igl onn 2028. Igl credit cumpeglia la compra da participaziun per 700 000 francs e la transfurmaziun da taxas da colliaziun an participaziuns, per maximalmaintg 900 000 francs. Igl credit era gio nia approvo unanimamaintg alla radunanza communala la fegn otgover 2024 per mangs dall’urna. Pinavant ò igl suveran da Lantsch eligia Jörg Cadosch cun 92 vouschs da 93 cedels valevels scu commember dalla cumissiun da gestiun. (fmr/sab)

Sustigneir mintga unfant anfignen 16 onns tgi fò sport cun ena contribuziun annuala da 150 francs: chegl prevei ena nova lescha tgi igl cumegn da Lantsch sottametta glindesde agl suveran a caschung dalla proxima radunanza communala. Raschung per chella è uriundamaintg ena iniziativa digl pievel. Igl cumegn da Lantsch survign ena nova lescha – piglia igl cass, tg’igl suveran approvescha chella a caschung dalla proxima radunanza communala digls 16 da december 2024. Concretamaintg vogl per ena «lescha davart la promoziun digl sport d’unfants e giuvenils». La lescha tg’è neida elaborada dalla suprastanza communala, scu chegl tg’ella screiva aint igl messadi, prevei tgi unfants e giuvenils anfignen 16 onns cun sedia a Lantsch survignan maximalmaintg 150 francs per onn per activitads sportivas. Suprastanza ò elaboro cunterproposta La raschung tgi la suprastanza communala da Lantsch ò elaboro ena tala lescha tg’ella sottametta ossa agl suveran, è ena iniziativa communala tg’è neida inoltrada igl favrer 2024: «Per surpiglier igls costs dallas cartas annualas dalla LBB AG per unfants e giuvenils digl cumegn da Lantsch.» Cun oters pleds on igls 36 sottsignieders pretandia ainten lour iniziativa tg’igl cumegn surpeglia igls costs digl abunamaint dallas ­pendicularas a Lai per lour unfants e giuvenils. Aint igl cumegn da Lantsch èn digl reminent necessarias 30 sottascripziuns da votantas e votants per inoltrar en’iniziativa ed uscheia ò la suprastanza communala gia da tractar chella. «La suprastanza communala è digl aveis tgi ena surpigleida unilaterala digls costs per cartas annualas dalla LBB AG procura per en tractamaint inegual e nungiustifitgia anvers oters purschieders ed er anvers unfants e giuvenils tgi fon oters sports. En tal tractamaint inegual na fiss strousch da giustifitgier», concluda la suprastanza communala aint igl messadi. Igl mastral Simon Willi daclera: «Chegl fiss simplamaintg ena promoziun parziala ed angal per chels tgi von cun skis ed angal chels tgi von a Lai cun skis. Pinavant fissans er dependents dalla LBB tgi dictess pi prubabel igl prietsch. Uscheia tgi vagn lia proponer ensatge pi lartg per daple sports e disciplinas e betg angal per ena interpresa.» Perchegl vegia ella elaboro ena cunterproposta cun la nova lescha. 150 francs per unfant La lescha tgi è neida elaborada dalla suprastanza prevei contribuziuns annualas da 150 francs per tot igls unfants e giuvenils anfignen 16 onns. «Chella somma vagn nous definia tenor las nossas pussebladads finanzialas e nous ans vagn oriento agls programs sumigliaints dallas cassas da malsangs», dei Simon Willi. Las contribuziuns vignan prestadas per ena commembranza activa ainten en’uniun da sport, igls costs per en abunamaint staschunal per territoris da skis, bogns cuverts e bogns averts, igl pass da passlung, curs da sport (inclusiv nudar per pups e genitours) e per la gimnastica da mammas u babs cun lour unfants (MuKi/VaKi). Igls costs per differentas purscheidas pon er neir cumulos. Mastral resta critic Siva da chegl tg’igls tschintg amprem sottsignieders on pudia piglier invista ainten la lescha proponeida on els retratg lour iniziativa «Per surpiglier igls costs dallas cartas annualas dalla LBB AG per unfants e giuvenils digl cumegn da Lantsch» a favour dalla cunterproposta dalla suprastanza communala da Lantsch, scu tgi lezza screiva pinavant aint igl messadi. Ossa vign damai anc voto davart la nova lescha tgi gess alloura an vigour igl ­favrer vegnent, piglia igl cass tgi na dat betg en referendum ainfer 30 deis. «Ia suppon, tgi la lescha vigna approvada», dei Simon Willi. E tuttegna è el persunalmaintg critic chegl tgi pertotga la nova lescha: «Ansasez èn chegl daners tg’igls genitours stuessan paer per lour unfants. Ed igl exista igl prievel, tgi oters vignan siva er cun giaveischs. Ma cun chella schliaziun tgi proponign savessa veiver, uscheia sustignainsa en tant igl sport e muvimaint e chegl è gio er an interess digls cumegns», concluda Simon Willi. Ulteriouras tractandas Sper la nova lescha davart la promoziun digl sport d’unfants e giuvenils stattan las tractandas suandontas an tavla per la radunanza communala da Lantsch digls 16 da december 2024: Igl preventiv 2025: igl chint economic mossa en surple d’expensas da 75 300 francs. Aint igl preventiv d’investiziuns èn preveidas 2 721 000 francs investiziuns nettas. Orientaziun davart igl plan da finanzas 2026-2031 Fixar igl pe da taglia 2025 Dumonda da credit da 65 000 francs per la part digl cumegn ved la sanaziun digl stand da teir a Crappa Naira. Infurmaziuns dalla suprastanza e varia (fmr/sab) Paian oters cumegns? Ena lescha tgi prevei contribuziuns per las activitads da sport d’unfants e giuvenils, chegl prevei igl cumegn da Lantsch. Ma fiss chegl – piglia igl cass tg’igl suveran dei EA – en’excepziun ni on oters cumegns an Surmeir reglamaints sumigliaints? La FMR ò dumando siva. Surses Igl cumegn da Surses surpeglia igls costs digl abo da skis pigls giuvenils indigens da seis anfignen 16 onns – chegl pigl territori Savognin e Beiva. Unfants pitschens anfignen seis onns pon eir gratuitamaintg cun skis, schi els èn accumpagneas digls genitours. Albula/Alvra Igl cumegn d’Albula/Alvra paia actualmaintg nignas contribuziuns per activitads da sport d’unfants e giuvenils. Vaz Igl cumegn da Vaz sustigna las uniuns da cultura e sport an general cun 200 000 francs per onn. Da chegl vignan subrtahadas las prestaziuns communalas (persunal ni per exaimpel fittanza da locaziun). Igls imports tgi restan survignan las uniuns cash, tenor en reglamaint cun criteris tg’ellas ston adampleir. Ultra da chegl pon unfants far diever gratuit dalla plazza da glatsch aint igl liber ed igl abunamaint da skis per unfants anfignen 16 onns vign surpiglia dallas pendicularas e digl cumegn. Barvogn Filisour Aint igl cumegn da Barvogn Filisour n’èn talas contribuziuns tenor igl mastral Luzi C. Schutz betg regladas. El menziunescha pero, tg’igl cumegn promova igl sport d’unfants e giuvenils an en’otra moda e maniera scu l’emda da sport dalla scoligna ni cun purtar ena gronda part digls costs dalla plazza da glatsch. Las Pendicularas Barvogn regalan pero agls unfants digl cumegn en abunamaint da skis. (fmr/sab) Schi la nova lescha davart la promoziun da sport per unfants e giuvenils da Lantsch vign approvada, alloura sustigna igl cumegn mintga unfant cun 150 francs per onn, seia chegl per en abunamaint da skis ni er oters sports.

Ena sala plagna, ples novaziuns per giasts ed indigens e la surdada digl premi «La gotta turistica» – chegl èn las lengias grassas dalla «Partenza», l’occurrenza digl turissem per iniziier la staschung d’anviern 2024/25. Turissem Val Surses Savognin Beiva SA segna per l’organisaziun dalla «Partenza» igl meis da december an vista alla staschung d’anviern. Sonda seira ò l’occurrenza attratg danovamaintg en grond public an Sala Grava. I seia en bel vurdar quantas persungas tgi mossan interess per la «Partenza», ò punctuo la moderatoura Steffi Buchli. Ella segna tar la gasetta «Blick» pigl svilup e la strategia dall’interpresa. Sung da bunga speranza Sa mussada cuntainta digl grond interess dalla «Partenza» cun radond 300 persungas è er Tanja Amacher, la directoura turistica dalla destinaziun Val Surses. Ella ò fatg attent alla nova ediziun d’en codesch da fotografias da Daniel Meier. Igl fotograf professiunal ò catto digl Pass digl Gelgia anfignen Salouf, igls pi bels motivs per fotografar, chegl durant tot las quatter staschungs. Menziuno ò la directoura turistica er tgi igl «Surses Liner» seia istorgia e cursescha betg ple igl anviern scu anfignen ossa. Cun aveir ainten la val treis affars da taxi duessan giasts ed indigens far adiever da chels. L’acziun «Auszeit» per cattar persunal seia er actualmaintg en success. Ins vegia retschet anfignen ossa 50 annunztgas, ò detg Tanja Amacher. A pled è er nia Christoph Passecker, igl directour administrativ da Savognin Pendicularas SA. El ò menziuno tgi seia sto pussebel da far neiv artifiziala e darveir varsaquantas pistas. La staschung d’anviern 2024/25 cozza digls 14 da december 2024 anfignen igls 30 da mars 2025. Finalmaintg seia er pussebel da paer a Savognin tar la staziun da val dalla telecabina la taxa da parcar cun la carta da credit, chegl tgi seia nia giavischia da ples varts. Cun bler entusiassem ò Christoph Passecker publitgia tgi da nov seia er pussebel dad eir treis seiras cun stadal aint igl territori da skis da Somtgant e Tigignas. Scu tgi Gregor Vellacher, igl magna­fatschenta digls runals da Beiva ò detg vegia li venderde, igls 27 da december 2024 a Beiva ena occurrenza per crear sculpturas da neiv. Pi lunga loipa da passlung Lothar Künzli, igl magnafatschenta dalla Scola da skis Savognin ò menziuno tg’ins vegia adatto igl taimp dallas lecziuns agl urari digl bus da sport, chegl a favour digls giasts. Ultra da chegl ins vigna er a preschentar ena loipa da passlung pi lunga, da Savognin a Tinizong e cunzont er preparar chella cun anc daple neiv artifiziala per tg’ella seia optimala e duvrabla pi dei. Patrick Thurner e Hubert Müggler dall’organisaziun turistica «Anavant Surses» segnan per bleras occurrenzas da Nadal 2024 anfignen igl davos otgover 2025. Egna da chellas ò per exaimpel li mesemda, igls 26 da favrer 2025 noua tgi «Anavant Surses» anveida a Beiva aint igl «Cinema Stalla» ad ena seria da film. L’occurrenza «sen viseta» ò li igl meis da settember digl 2025 a Marmorera. Giovanni Netzer ò detg tgi dallas passa 100 producziuns d’Origen durant igl anviern 2024/25 cunseglia el dad eir a Riom ainten la Clavadeira a vurdar la producziun «Pinocchio». Ultra da chegl seia igl aperitiv da Bumang tradiziunal per l’amprema geda er public e betg angal pigls 1 500 commembers dalla Uniun da promoziun Pro Origen tgi festivescha igl giubileum da 20 onns igl 1. da schaner 2025 agl hotel Liun agls Mulegns. «La gotta turistica» L’organisaziun turistica da Surses ò undro igls treis miglers menaschis da gastronomia cun igl premi «La gotta turistica». Igls giasts on pudia giuditgier tge travagl u menaschi tgi mareta igl premi turistic. Igls davos 15 onns ò igl hotel Post da Beiva cun la patrunga Martina Lanz, retschet ples gedas igl premi, uscheia er igl 2023. Chest onn ò igl hotel Post fatg igl sagond plaz. Igl amprem plaz ò fatg igl restorant «La Scuntrada» da Tinizong cun igl manader Andreas Stump. Igl restorant totga agl cumegn da Surses. Igl anteriour cumegn da Tinizong-Rona ò gia fatg or dalla sala da gimnastica dalla scola avant otg onns igl restorant «La Scuntrada». Igl success digl restorant «La Scuntrada» è sper la bunga cuschigna cunzont er tgi igl travagl ò avert sur onn. Igl terz plaz digl premi «La gotta turistica» ò fatg igl «Berghaus Piz Platta», en travagl all’Alp Flex tgi vign mano da Mary Weder e Tobias Edtbauer. Gio avant en onn ò igl madem pêr fatg igl sagond plaz. (fmr/gns) Ena sala plagna sonda vers seira tar la «Partenza». Andreas Stump e Melanie Salis on plascheir da lour premi, en premi ple tgi mirito.

Sainza discussiuns pi grondas ò igl suveran digl cumegn da Surses accepto igl preventiv 2025 tgi cumpeglia er igl deficit da 2 milliuns francs dalla Center da Sanadad Savognin SA. Glindesde seira dalla radunanza communala èn votants e votantas er sa mussos generous cun deliberar ena somma da 4,5 milliuns francs per divers projects. Alla davosa radunanza communala da chest onn digl cumegn da Surses èn cumpareidas glindesde passo 119 persungas cugl dretg da votar ed uscheia 6,6 % dallas votantas e digls votants digl cumegn da Surses. An tavla èn stadas 13 tractandas, cunzont tractandas tg’on gia da far cun cefras. Cun chella radunanza communala vo planget er a fegn igl amprem onn presidial da Daniel Wasescha. Per el èn igls davos 12 meis stos tot oter tgi angal simpels scu persunga noviza agl timung digl cumegn da Surses. Numnos seian cò per exaimpel igl project solar Nandro, tg’ò fatg naufragi ed alloura cunzont la situaziun finanziala dalla Center da Sanadad Savognin SA. Do ègl per Daniel Wasescha alloura er bels muments scu l’avertura digl hotel Liun agls Mulegns e l’amprema badigleida dalla nova scola a Savognin. L’amprema geda en sustign finanzial pigl spital aint igl preventiv Igls preschaints e las preschaintas on gia d’approvar igl preventiv 2025. Tar expensas da 39,814 milliuns francs ed antradas da 37,841 milliuns francs sera chel cun en surple d’expensas dad 1,973 milliuns francs. Per l’amprema geda siva dalla fusiun digls nov cumegns dalla val igl 2016 tigl cumegn da Surses figurescha aint igl preventiv ena somma da 2 milliuns francs scu sustign finanzial per la Center da Sanadad Savognin SA. Sainza risguardar chella contribuziun da menaschi digl cumegn da Surses agl spital da Savognin dessigl tigl preventiv 2025 en gudogn da 26 800 francs, en retgav aint igl rom digls preventivs digls onns precedents. Igl cumegn da Surses prevei da far igl onn proxim investiziuns nettas per ena somma da 16,484 milliuns francs. La somma dallas investiziuns bruttas schea tar 21,451 milliuns francs. Menziuno seia tgi angal la somma brutta dalla nova tgesa da scola monta a 10,735 milliuns francs e gravegia la somma d’investiziuns. Tigl preventiv sez ègl strousch do discussiuns, mabagn pitost tigl sustign finanzial general digl spital cun gio aveir contribuia igl cumegn ples a chints (Vorschuss) alla Center da Sanadad Savognin SA. Daniel Wasescha ò detg tgi igl cumegn da Surses vegia fatg chegl cunzont per tgi igl menaschi digl spital seia liquid e tgi seia pussebel da paer las paias agls passa 100 ampluias. Igl suveran ò approvo igl preventiv 2025 cun 110 : 1 vousch. Pe da taglia resta sen 90 % Pigl onn 2023 è nia sbasso igl pe da taglia da 100 % dalla taglia cantunala simpla sen 90 %. Er igl 2025 resta chel pe da taglia tar 90 % dalla taglia cantunala simpla. Neida fatga è er la dumonda schi la finanziaziun digl spital savess eventualmaintg aveir ena consequenza pigl pe da taglia communal. Daniel Fitzi, igl schef da finanzas digl cumegn da Surses ò detg tgi chella calculaziun ins vegia pigl mument betg anc fatg. Decidia ò la radunanza communala da glindesde seira, chegl cun 117 : 0 vouschs, da lascher igl pe da taglia da cumegn tar 90 %. Sanaziun e renovaziun da dus veias Gia da deliberar on igls 119 preschaints e preschaintas credits per ples projects e chegl per ena somma totala da 4,5 milliuns francs. L’investiziun pigl provedimaint d’ava a Burvagn monta a 485 000 francs. La lengia da deflussiun davent dalla funtanga Promastgel tigl reservuar Burvagn datescha digl 1986, ò ena lunghezza da 2,2 kilometers ed è neida aint igls onns. Cun chel project duess neir piglia ord funcziun igl indrez existent. Da nov vign la curt da Burvagn a retrer l’ava digl provedimaint d’ava existent da Salouf. Tenor Adrian Ballat, igl vicemastral, la miglra da treis schliaziuns pusseblas. Igl credit è nia delibero cun 117 : 0 vouschs. La renovaziun dalla Veia Sot Curt a Savognin cun ena lunghezza da 138 meters costa 615 000 francs. Chella somma è neida approvada cun 113 : 1 vousch. Per la Veia Fusso a Tinizong, tgi antscheva tar la veia naziunala a Cadras all’antschatta dalla vischnanca e magna an direcziun da sidost veagiu tar la Gelgia e per lung da chella anfignen tar la cruschada davant la plazza da ballape è er neida fatga ena dumonda da credit. Igl amprem tschancung siva dalla veia naziunala anfignen tar la centrala dall’ovra electrica digl EWZ è nia construia digl EWZ an connex cun la construcziun dalla centrala dall’ovra electrica e renovo all’antschatta digls onns 2000. Aint igl frataimp ò igl cumegn da Surses surpiglia digl EWZ chel tschancung dalla veia ed ò agiunto avant dus onns en li d’untgeida. Tigl sagond tschancung siva dalla punt tgi magna dalla centrala dall’ovra electrica anfignen tar la plazza da ballape sa tractigl d’ena veia da fons asfaltada an possess digl cumegn. Chella ò da neir sanada ed er schlargeda da 3,00 sen 3,50 meters. Igls costs da chella sanaziun cun ena lunghezza da veia da 376 meters montan a 740 000 francs. Per chella somma ò igl suveran do gleisch verda e chegl cun 106 : 1 vousch. 800 000 francs per parcadis a Beiva Da piglier ord funcziun la staziun da trafo aint igl quartier Visoura a Parsonz cun aveir ella ples defects e per sanar igl trafo tgi sa catta anmez vischnanca tar la plazza da volver dalla posta ò igl cumegn da Surses da far en’investiziun da 450 000 francs. Votants e votantas on delibero chel credit cun 115 : 0 vouschs. En po daple, numnadamaintg 800 000 francs, costa agl cumegn da Surses la compra da treis parcellas (parcadis) a Beiva. Chellas èn an possess dalla Beiva Runals SA, digl hotel Guidon ed an cumproprietad schizont digl cumegn da Surses. Scu ancunaschaint ò la societad acziunaria digls runals da Beiva cumpro igl hotel Guidon e dovra uscheia igls meds finanzials per finanztgier la compra. Davart dalla societad acziunaria digls runals da Beiva è neida la dumonda, schi igl cumegn da Surses savess finanztgier chella compra cun cumprar las treis parcellas cun parcadis digl hotel Guidon e da Beiva Runals SA. Pigl cumegn seia la compra d’ena parcella er la caschung d’aveir en li per far la nova farmada da posta, ò detg Daniel Wasescha. Do ègl ples votums critics tar chel credit cun esser tuttegna ena bela somma per las treis parcellas. La somma dad 800 000 francs per la compra da chels parcadis è neida deliberada cun 79 : 25 vouschs. EA pigl «Juliertrail» La revisiun parziala dalla planisaziun d’utilisaziun dalla veia da velos e da viandar «Juliertrail» è neida approvada. L’expensa brutta per realisar chella veia dalla vart digl cumegn da Surses an ena somma dad 1,45 milliuns francs è neida approvada cun 66 : 39 vouschs. Digl reminent sustigna igl Cantun chel project cun 60 %. Nia detg è tgi seia betg cler tgi tgi mantigna chel tratg per viandar e per bikers. Ed igl è er nia menziuno tgi fetscha ple senn da sustigneir igl spital da Savognin, schi suonda forsa en ulteriour project sumigliaint da Casti anfignen Beiva e schi la taxa turistica vigna eventualmaintg augmentada perveia da chel project. En preschaint ò detg tgi seia dretg da far investiziuns pigl turissem da stad cun sa redutgier cuntinuadamaintg igl turissem d’anviern. Igl cumegn da Silvaplana ò gio delibero la sia part an ena somma da 940 000 francs per realisar chella veia da velos e da viandar «Juliertrail». «Star attent tigl spital» Alla fegn dalla radunanza communala ò Daniel Wasescha do anc varsaquantas infurmaziuns. Igl resort Viols a Savognin seia sen bunga veia e proximamaintg vigna inoltrada la dumonda da biagier. Tigl project digl hotel Mövenpick ins seia anc betg schi anavant. An elaboraziun seia er igl concept da traffic per Grava a Savognin. Or digl mez dalla radunanza communala è nia detg tgi la direcziun dalla Center da Sanadad Savognin ed er igl cunsegl d’administraziun seian simplamaintg betg abels da manar chel travagl. Ena persunga ò cunsiglia alla suprastanza digl cumegn da Surses da star attenta tge tgi succeda aint igl futur cugl spital da Savognin. Cun concluder la radunanza communala ò ­Daniel Wasescha angraztgea alla populaziun da Surses per lour interess politic, cunzont concernent igl project solar Nandro e la situaziun displaschevla dalla Center da Sanadad Savognin SA. Pigl mastral Daniel Wasescha (dretg) e pigl canzlist Beat Jenal vo a fegn en onn pulit intensiv. Da premaveira decidia igl suveran da Surses per u cunter en sustign finanzial digl spital da Savognin. Chella veia a Tinizong vign sanada e cunzont er schlargeda. La curt da Burvagn vign attatgeda da nov agl conduct d’ava da Salouf.

La tractanda principala dalla seduta digl parlamaint digl cumegn da Vaz da marde seira è stada la tscherna dalla persunga tgi stat igl 2025 avant a chel gremi. Eligia per chel mandant è nia igl giurist Michele Vitali. Dalla davosa seduta annuala digl cunsegl communal digl cumegn da Vaz vign adegna eligia igl president u la presidenta tgi magna pigl proxim onn igl parlamaint. A madem mument è chella persunga er la pi «ota» persunga digl cumegn da Vaz. Igls davos 12 meis è chegl stada la poura Nicole Sigron da Muldain. Marde seira ò ella mano la sia davosa seduta digl parlamaint, en gremi da 15 omens e donnas. La presidenta partenta ò detg tgi igl sies onn presidial seia sto en taimp instructiv, plagn tensiun ed en onn anritgia ed en onn tgi vegia fatg persunalmaintg bler plascheir. «Ossa ma legra aint igl futur da puspe ma participar allas discussiuns digl cunsegl communal», ò detg Nicole Sigron. Ella spera per tots tgi igl davos onn cun ella scu presidenta digl parlamaint seia ia bagn. La sia fegnameira seia stada da manar las sedutas effiziaintamaintg, cun respect e cun ena tscherta facilitad. Nicole Sigron ò angraztgea a tots e tottas per lour fidanza e per lour bunga collaboraziun. Agl sies successour Michele Vitali ò la presidenta partenta digl cunsegl communal giavischia tot bung pigl sies pensum, cun la speranza tgi igl humor vigna ad esser scu tar ella er tar el en accumpagneder permanent an chel onn presidial. «Luvragn venavant cun respect e seriousadad e cun mai perder igl plascheir ed igl humor», ò concludia Nicole Sigron sies pled final. S’avischinar politicamaintg anc pi fitg Actualmaintg vicepresident digl parlamaint digl cumegn da Vaz è Michele ­Vitali. Igl è er adegna uscheia tgi igl vicepresident u la vicepresidenta digl cunsegl communal surpeglia igl onn siva normalmaintg igl uffezi da president u da presidenta digl parlamaint. Chegl è er igl cass tar Michele Vitali, tg’è nia eligia sainza cuntervouschs scu parsoura digl cunsegl communal. Siva tgi igls dus davos onns èn donnas stadas alla testa digl parlamaint vign chel ossa puspe mano d’en om. Michele Vitali ò 36 onns, stat a Lai, è marido, bab da dus unfants, en mattatsch dad otg onns ed ena mattatscha da tschintg onns. Da professiun è el giurist e stibgia ò el dretg ed economia da menaschi. El è cumpossessour d’ena firma internaziunala cun 36 ampluias e tgi segna scu partenaria da dretgs per novas interpresas cun en model per innovaziuns da products aint igl sectour dalla tecnologia pi ota u er electronica. «Politicamaintg sunga pitost liberal e ma posiziunesch da mez sanester», ò detg ­Michele Vitali. Sot la sia direcziun duess igl parlamaint far politica reala, collegiala e cunzont constructiva. S’angascher viglia el cunzont pigl turissem e per mantigneir tot chegl tgi seia gio avant mang an senn positiv tigl cumegn da Vaz, punctuescha igl nov president digl cunsegl communal. «Suprastanza e parlamaint duessan politicamaintg s’avischinar anc pi fitg, er schi la collaboraziun seia gio ossa ampernevla», ò Michele Vitali detg alla FMR. Scu vicepresident da chel gremi pigl onn 2025 è nia eligia unanimamaintg Gian-Carlo Bläsi, el tg’è siva da seis onns commember digl parlamaint ed è er gio sto mastral digl cumegn-­baselgia catolic da Vaz. Funerals duessan er esser lubias la sonda Tenor l’ordinaziun communala da sepultura è fixo tgi aint igl cumegn da Vaz on funerals d’aveir li digl glindesde anfignen igl venderde e chegl tranter las 13.30 e las 16.00. Uscheia è damai betg pussebel aint igl pi grond cumegn da Surmeir da sutarar la sonda. Tar egna dallas davosas sedutas digl parlamaint è neida inoltrada ena moziun per mang dalla suprastanza per midar la basa dalla practica da sepultura per tgi chella corresponda agl basigns d’ozande e da lubeir er la sonda en funeral. La suprastanza digl cumegn politic ed er la cumischung da santieri èn eidas sur igls codeschs ed on elaboro en’ordinaziun communala da sepultura, noua tg’è fixo tgi lubia è da nov er la sonda da sutarar en mortori e far en funeral. Igl cunsegl communal da Vaz ò approvo igl messadi dall’ordinaziun communala da sepultura e chegl unanimamaintg per mang dalla votaziun all’urna digls 9 da favrer 2025. Vign la nova ordinaziun approvada digl suveran, vo ella an vigour cun l’antschatta d’avregl 2025. Ultra da chegl ò igl parlamaint siva d’ena discussiun intensiva do cun 9 : 4 vouschs gleisch verda d’augmentar tar la partiziun da finanzas e taglia dall’administraziun communala las tschintg plazzas existentas per 250 % ed ena somma da 127 000 francs. Chegl an connex cun la reorganisaziun ed igl svilup dalla partiziun finanzas e taglia digl cumegn. Nicole Sigron, la presidenta partenta digl parlamaint digl cumegn da Vaz cun sies successour Michele Vitali. Igl suveran digl cumegn da Vaz ò accepto la nova ordinaziun communala da sepultura. Uscheia duessan er la sonda esser lubias funerals, chegl aint igl santieri da Zorten.

Causa dalla sia prestaziun excellenta ò Loredana Demarmels (18) da Salouf pudia preschentar da curt publicamaintg la sia lavour da matura. Igl tema da chella: igl management da riscs a Brinzauls an connex cun la bova digl onn 2023. Durant 140 ouras lavour intensiva è ella s’occupada digls prievels dalla nateira ed igls process geologics. Aint igl discurs cun la FMR conceda la giovna tg’ella vegia savia sa sviluppar persunalmaintg antras chella lavour ambiziousa. «Ia sung ma focussada ainten la mia lavour da matura segl management da riscs e scu tg’ins è s’occupo digls prievels dalla nateira a Brinzauls.» Cura tgi Loredana Demarmels (18) ò preschento igl november cun chels pleds la sia lavour da matura a caschung d’ena preschentaziun publica, vess prubabel nign ainten la sala smino, tgi en pêr deis pi tard davainta ena sagonda evacuaziun realitad resp. tgi ena ulterioura bova smanatscha la vischnanca da Brinzauls. «Grev d’ancleir tot chels craps» Mintg’onn preschaintan singuls maturands e maturandas dall’Academia Engiadina a Samedan «lavours da matura eligeidas». Cun oters pleds sa tractigl da chellas lavours da matura tgi èn neidas giuditgeidas cun la nota 6. E tranter las set lavours eligeidas da totalmaintg var 40 lavours da chest onn sa catta er chella da Loredana Demarmels da Salouf. «Ia va luvro 140 ouras ve da chella lavour», dei la gimnasiasta aint igl discurs cun la FMR. Tuttegna seia la surpresa alloura bagn stada gronda cura tg’ella vegia retschet la sia nota. «Chel mument sast strousch creir tgi te ast presto sezza tot chegl e tgi te ast fatg chegl sen en nivel schi ot», conceda la Surmirana, «la mia referenta am ò er detg a caschung dalla valetaziun tgi chegl seia stada egna dallas miglras lavours tg’ella vegia tgiro ainten tot chels onns. » Damai, ena prestaziun excellenta, e chegl malgro en tema fitg cumplex. «All’antschatta ègl sto fitg grev d’ancleir tot chegl cun chels craps. Angal schon d’ancleir scu tgi vignan fatgas chellas misiraziuns a Brinzauls è ena scienza per sasezza», sa regorda Loredana Demarmels e dei tgi vegia bagn duvro blera lectura all’antschatta per tgapeir tot chels process geologics a Brinzauls. Ossa, 140 ouras lavour pi tard fò la lavour e la preschentaziun dalla giovna bunamaintg l’impressiun, tg’ella fetscha part agl team da geologs. Tuttegna è ella er siva dalla sia lavour ed occupaziun intensiva cun process geologics venavant persvadeida: «Igl è sto interessant per chella lavour, ma stibgier geologia stoia ossa betg exnom.» Gio siva dalla scola primara less Loredana Demarmels davantar mussadra u scolasta. Uscheia tg’ella peglia an meira da frequentar siva dalla sia matura, la stad vegnenta, la Scola ota da pedagogia a Coira. «Ia na sa betg anc propi ma decider, ma pigl mument tendescha pitost direcziun primara.» La loipa davant scola Tgi Loredana Demarmels è sa decideida per igl tema «Brinzauls» per la sia lavour – malgro tgi igls sies interess aint igl taimp liber deditgescha ella pitost agl sport ed alla musica – ò raschungs simplas: «Schon pi bod cura tg’ia geva a Lantsch pigl trenamaint da biatlon vaia pudia observar scu tgi la veia sa meida e chegl am ò adegna interesso. Pinavant è igl tema fitg adatto perchegl tgi dat schi blers aspects sur digls quals ins savess screiver, ins savess er eir an tot otras direcziuns tgi chegl tg’ia va fatg. Pinavant ins è scu Surmirana er en tant pertutgia cun veiver ainten la regiun.» Aint igl frataimp ò Loredana Demarmels termino la sia «carriera» scu biatleta, dantant tgi sies frar Silvano Demarmels ò an meira ena carriera professiunala. Tuttegna accumpogna tant igl sagettar scu er igl passlung ella venavant: «Cun aveir a Samedan la loipa davant scola è chegl stada egna dallas raschungs per frequentar cò igl gimnasi.» Uscheia passainta ella l’emda da scola a Samedan aint igl internat e turna mintgamai las fegns d’emdas a tgesa a Salouf. E pinavant geia ella regularmaintg a Rona aint igl stand da sagettar. «Ma betg ple sen prestaziun, mabagn scu hobi.» «En fitg bung concept per Brinzauls» Arisguard igl cuntign dalla sia lavour da matura – igl management da risc a Brinzauls tar la bova digl onn 2023 – concluda Loredana Demarmels: «Ia cat tgi a Brinzauls è nia mess ansemen en fitg bung concept tgi funcziunescha fitg bagn ed igl è fitg impressiunont scu tg’igl è pussebel da liger or tantas datas e scenaris pussebels ed elaborar chellas differentas fasas. Ia cat tgi chegl seia structuro fitg bagn.» E tuttegna vign la maturanda er tar la conclusiun tg’ins vess bagn pudia migliurar singulas tgossas. Uscheia per exaimpel da survigilar electronicamaintg igl territori scumando per tgi passantas e bikers n’aintran betg aint igl territori periclito. E chegl para dad esser en facit tgi er igl cumegn d’Albula/Alvra ò fatg siva dall’amprema evacuaziun. Numnadamaintg vign igl territori evacuo – a caschung dalla evacuaziun actuala – survigilo electronicamaintg, scu chegl tg’igl cumegn d’Albula/Alvra ò communitgia. «Betg tot stò esser adegna segl punct» Cun screiver l’amprema geda ena talmaintg gronda lavour seia ella sa sviluppada persunalmaintg, concluda Loredana Demarmels ainten la sia lavour tg’ella ò saro giu l’antschatta fanadour 2024. «Ed ia va amprandia sur da mamezza tgi betg tot stò esser adegna segl punct exact scu chegl tg’ia spetg da mamezza», dei Loredana Demarmels e conceda tg’ella seia bagn en po perfecziunista. Pinavant seigl er sto ena sfeida da sa restranscher. «Ia vess savia screiver schi bler», dei l’autoura dalla lavour da 65 paginas. Loredana Demarmels da Salouf ò pudia preschentar publicamaintg la sia lavour da matura alla Academia Engiadina a Samedan. Ella è s’occupada digl management da risc an connex cun la bova da Brinzauls. Loredana Demarmels da Salouf ò pudia preschentar publicamaintg la sia lavour da matura alla Academia Engiadina a Samedan. Ella è s’occupada digl management da risc an connex cun la bova da Brinzauls.

Tge consequenzas ò la midada digl clima per las 152 tgamonas digl Club Alpin Svizzer (CAS)? Chella dumonda rasponda en studi tg’igl CAS ò publitgia da curt. Tge monta chegl per las quatter tgamonas an Surmeir ni segl territori cunfinant? La FMR ò piglia sot la marella igl studi e tranter oter constato: dus tgamonas pudessan igl onn 2100 sa cattar aint igl gôt e segl Gelgia vign a sa furmar en nov lai da glatscher. Passa en terz dallas 152 tgamonas digl Club Alpin Svizzer (CAS) pudessan davantar instabilas an futur. La raschung è la schalada permanenta (tud. Permafrost) tgi liva causa dalla midada digl clima. 42 tgamonas èn perchegl er periclitadas perveia da crudadas da crappa. Ed er igl provedimaint d’ava davainta veapi pretensious. Var 29 tgamonas tgi vevan anc glatschers ainten lour intschess all’antschatta da chel tschentaner vignan a perder chel anfignen igl onn 2030, anfignen igl onn 2050 pertotga chegl ulteriouras 25 tgamonas. – Chegl èn las lengias grassas ed igls resultats d’en studi tg’igl CAS ò publitgia la fegn november 2024. Scu tgi lez annunztga, è la situaziun alarmonta. Piglia sot la marella quatter tgamonas Pero, quant alarmonta èn las prognosas per las tgamonas digl CAS an Surmeir? Tge midadas vignigl a dar ainten chel intschess? La FMR ò piglia sot la marella igl studi digl CAS e preschainta seis fatgs areguard la midada digl clima per las quatter tgamonas tgi sa cattan u aint u sen igl territori cunfinant da Surmeir: la Chamanna digl Kesch, las Chamonas d’Ela, la Chamanna Jenatsch e la Chamanna d’Es-cha (varda carta). Impurtant è da menziunar, tg’igl studi digl CAS n’è betg en’analisa detagleda per mintga singul territori resp. mintga singula tgamona, mabagn en’evaluaziun sen basa da datas spa­zilas tg’èn avant mang per l’antiera Svizra. Fatg 1: Nign prievel per las tgamonas Scu amprem ena buna novitad: las quatter tgamonas an Surmeir na fon betg part a chel terz dallas tgamonas digl CAS tgi pudessan davantar instabilas an futur. La raschung è, tgi ellas n’èn betg schi manevlas a glatschers e tg’igl fundamaint na sa catta betg sen schalada permanenta. Er n’èn las tgamonas sezzas strousch periclitadas da bovas u crudadas da crappa. Igl prievel è per tottas quatter tgamonas pi pac tgi 5 %. Fatg 2: Igl è da chintar cun crudadas da crappa e bovas Er schi las tgamonas an Surmeir n’èn strousch periclitadas directamaintg da crudadas da crappa e bovas (varda fatg 1), è chel prievel per las las sendas tgi magnan tar las tgamonas pi alarmont. Tant tar la Chamanna digl Kesch scu er la Chamanna Jenatsch èn daple tgi 1 kilometer senda periclito da crudadas da crappa, tar las Chamonas d’Ela e la Chamanna d’Es-cha è chel prievel pi pitschen e pertotga damanc tgi 250 meters senda. Er schi las sendas tar las Chamonas d’Ela èn pi pac periclitadas da crudadas da crappa, è igl prievel da bovas pi grond e pertotga daple tgi 1 kilometer senda. Ed er tar tschellas treis tgamonas exista en prievel da bovas sen tratgs tranter 250 e 1000 meters tar las sendas tgi magnan tar las tgamonas. Fatg 3: En nov lai da glatscher segl Gelgia Damai tgi las tgamonas an Surmeir èn strousch anc circumdadas u sa cattan ainten la vischinanza da glatschers, na dattigl er betg grondas midadas chegl tgi pertotga la surfatscha da glatschers aint igl intschess dallas tgamonas. Sulettamaintg la Chamanna Jenatsch è pertutgeida da talas midadas. Igl è da chintar tgi las surfatschas digls glatschers aint igl territori dalla Chamanna Jenatsch sa meida anfignen igl onn 2070. Pinavant ègl da chintar tgi aint igl territori dalla Chamanna Jenatsch vign – causa dalla sminuziun digls glatschers – a sa furmar anfignen igl onn 2100 en nov lai da glatscher. Daple tgi 10 % digl glatscher ins vei oz angal anc dalla Chamanna digl Kesch anor, numnadamaintg igl Vadret da Porchabella tgi misirava igl onn 2023 anc radond 1,7 km. Igl onn 2050 vign ad esser visibel dalla tgamona anor pi pac tgi 10 % digl Vadret da Porchabella. Fatg 4: Ela ed Es-cha an 75 onns aint igl gôt Oz sa cattan tant las Chamonas d’Ela (2252 m s.m.) e la Chamanna d’Es-cha (2594 m s.m.) survart igl cunfegn da gôt. Igl onn 2100 na savess chegl tenor igl studi digl CAS betg ple esser igl cass. Tottas dus tgamonas vignan tenor studi a sa cattar prubablamaintg an radond 75 onns sotvart igl cunfegn da gôt. La raschung è igl clima pi tgod tgi procura tg’igl cunfegn da gôt vo pi anse. I seia pero da risguardar tgi sa tracta tigl studi d’en cunfegn da gôt potenzial e schi chel vign alloura propi ad esser sen chella otezza dependa dad ulteriours factours scu per exaimpel igl diever dall’economia alpestra. Fatg 5: L’ava tanscha – aglmanc ainten dus hettas Areguard igl provedimaint d’ava n’è la situaziun an Surmeir betg schi critica ed alarmonta scu per exaimpel aint igl territori digl Matterhorn (Valleis) u segl territori cunfinant tranter igl Grischun e Glaruna. Avonda ava dattigl per la Chamona d’Ela scu er la Chamanna Jenatsch. En po pi problematic è la situaziun tar la Chamanna d’Es-cha scu er la Chamanna digl Kesch, chegl schi dat periodas sitgas tgi cozzan pi dei. Per en provedimaint d’ava suffiziaint èn dus factours decisivs: l’intensitad e la repartiziun annuala dallas precipitaziuns scu er glatschers e surfatschas da neiv survart las tgamonas. Tots dus factours èn pertutgias da la midada digl clima. Fatg 6: La purscheida da turas vign a sa midar Scu tg’igl è da liger aint igl studi digl CAS, vign la purscheida da turas a sa midar igls onns vegnents perchegl tg’igls glatschers sa sminueschan e perchegl tgi la schalada permanenta liva. Chegl pertotga tottas quatter tgamonas an Surmeir, tar la Chamanna Jenatsch vign chella midada perfign ad esser gronda. La raschung è tgi ella sa catta ainten ena cuntrada tg’è circumdada da glatschers (Agnel, Calderas, d’Err, Traunter Ovas) sur igls quals magnan er differentas turas. En nov lai segl Gelgia? La midada digl clima porta grondas sfeidas per las tgamonas digl Club Alpin Svizzer (CAS). En studi alarmont – publitgia la fegn november 2024 – mossa: var en terz dallas 152 tgamonas èn periclitadas perveia dalla schalada permanenta tgi darschela ed igls glatschers tgi sa sminueschan. Igl effect pudessan esser crudadas da crappa, bovas ed igl provedimaint d’ava tgi davainta veapi pretensious. An Surmeir e segl territori cunfinant sa cattan la Chamanna digl Kesch, Chamonas d’Ela, Chamanna Jenatsch e Chamanna d’Es-cha. Tge èn las prognosas per chellas tgamonas? Gl’amprem la buna novitad: las quatter tgamonas èn stabilas e betg periclitadas directamaintg. Dantant, bovas e crudadas da crappa pudessan gio bagnbod periclitar las sendas tgi magnan tar las tgamonas. E dus dallas quatter tgamonas – oz tottas sur igl cunfegn da gôt – pudessan an var 75 onns sa cattar sotvart igl cunfegn da gôt. Scu tg’igl studi inditgescha, vignan prubablamaintg er a sa midar las purscheidas da tura, cunzont ainten la regiun digl Gelgia resp. dalla Chamanna Jenatsch. E gist ainten chel territori pudess aint igl decurs digls proxims 75 onns sa furmar en nov lai da glatscher. La midada digl clima procura er per midadas tar las quatter tgamonas digl CAS an Surmeir u segl territori cunfinant. Sper la Chamanna d’Es-cha pudessan er las Chamonas d’Ela (foto) an radond 75 onns sa cattar sotvart igl cunfegn digl gôt. Vista dalla Chamanna digl Kesch direcziun Vadret da Porchabella, fotografo igl 2009. Er oz è anc adegna visibel dalla tgamona anor daple tgi 10 % digl glatscher, igl onn 2050 vign chegl tenor studi ad esser pi pac tgi 10 %.

Per ples muteivs economics veva igl otgover 2022 igl hotel Bela Riva a Savognin saro las sias portas. Dus onns pi tard derva igl hotel puspe e chegl cun en nov concept. Gio èn nias beneventos igls amprems giasts. Siva dalla staschung da stad 2022 è eida a fegn l’istorgia da 36 onns digl hotel Bela Riva, situo anmez Savognin. An possess è igl hotel adegna sto dalla famiglia Cavegn. Igls davos onns avant tgi igl travagl ò saro on igls fardagliuns Pamela Cavegn-Gutsche ed Otavio Cavegn mano igl menaschi. Ella ed el tg’on surpiglia igl affar da lour genitours barmeirs, on adegna puspe mido concept digl hotel e restorant, chegl per redutgier igls costs. Menziuno seia tgi digls bungs onns digl hotel ed er da Savognin tutgiva igl Bela Riva tar egna dallas miglras adressas dalla regiun. Per la sia cuschigna excellenta vevan da lez taimp igls experts digl «Gault Millau» taxo la cuschigna d’Otavio Cavegn cun 14 puncts. Savognin è alloura s’avanzo adegna daple ad en li per vacanzas da famiglia e chegl ò er gia consequenzas pigl hotel e restorant Bela Riva. Tuttegna ò la tgesa gia durant 36 onns fitg bungs giasts, giasts fitg fidevels e tuttegna ò igl travagl gia da cumbatter scu er anc oters per sa strer tras. Gio la terza generaziun Venderde passo on Pamela Cavegn-Gutsche e la sia feglia Anina Gutsche retschet igls amprems giasts, siva tgi igl hotel Bela Riva è sto saro dus onns. La patrunga è tot cuntainta tgi cun la sia feglia Anina Gutsche cuntinuescha la tradiziun da famiglia (terza generaziun) da manar igl hotel. «Ia ma legr da manar cun mia feglia igl hotel da famiglia», dei Pamela Cavegn-Gutsche. Anina Gutsche ò 22 onns, ò termino cun success la scola da hotel da Passugg e luvro igls davos dus onns ad Arosa aint igl hotel «Sunstar». La giovna hoteliera discorra er ples lungatgs e less manar cun sia mamma an moda amabla, simpla e tuttegna cun en tschert standard igl hotel. Manar igl hotel magnan las dus donnas scu «Bed & Breakfast». Giasts on damai la pussebladad da pernottar aint igl hotel e la dumang spetga sen els en bel ansolver. «Agl ansolver dagn nous gronda peisa, pertge per blers giasts è chegl igl past principal», punctuescha Pamela Cavegn-Gutsche. Ella dei tgi cun s’annunztgier en de avant dastgan er oters giasts, giasts d’orsoura u dallas abitaziuns neir ad ansolver. Local per star an cuminanza Igls davos dus onn è igl hotel Bela Riva damai sto saro. Veid è el tuttegna betg sto cun dar Pamela Cavegn-Gutsche a fit per en pi lung taimp las 12 tgombras ad ampluias tg’on tschartgevan cutier. Savond tgi la sia feglia Anina Gutsche turna a tgesa è per la mamma sto cler da puspe arveir igl hotel e manar chel scu alloschamaint cun tgombra ed ansolver. Digl reminent on las tgombras retschet avant tschintg onns novs bogns e tualettas ed er nova mobiglia. Igl anteriour restorant chel serva scu local per star an cuminanza, andrizzo è chel ampernevel, cun ena gronda televisiun, self-service ed er plessas meisas. Igl ansolver chel vign sarvia ainten la saligna, noua tgi igls giasts digl hotel on onns or tschano. Chegl totga pero agl passo, agl avigneir totga persiva puspe igl hotel Bela Riva. Pamela Cavegn-Gutsche e la sia feglia Anina Gutsche magnan igl travagl sainz’aveir ampluias, damai an dus. Unisono deian ellas: «Igl è schi bel tgi vagn retschet digls purtaders digl turissem, dad oters hoteliers, dad anteriouras collegas ed er da blers giasts cumplimaints e bungs giaveischs per la decisiun da darveir puspe nossa tgesa.» Siva d’esser sto saro igl hotel dus onns è chels deis stada la reavertura. Per Savognin en gudogn. Igl hotel Bela Riva a Savognin cun Pamela Cavegn-Gutsche e la sia feglia Anina Gutsche è puspe avert.

Mintgign an Surses e Val Alvra cunascharo el – el an mintga cass canoscha mintgign. Brevs e pachets: chegl è igl mintgade digl pot Andrin Brenn (23). Cun las sias turas tras la Val Alvra e Surses na porta el betg angal la posta, mabagn er en’ureglia averta. Durant igl taimp da Nadal crescha la sia lavour massivamaintg, ena lavour tgi vigna savens sotstimada. La FMR ò accumpagnea igl pot da Surmeir durant egna dallas sias turas da Nadal. «Per igl bambign, ainten tschiel 7, 7477 tschiel.» Igl nomer postal da chella brev fiss ansasez chel da Filisour. La cuverta cun la sia scritgira d’unfant è egna da tschents brevs tg’èn arrivadas ozandumang cugl camiun. A Casti, aint igl local dalla Posta rigia atmosfera da concentraziun. Igl è la dumang las 5.50 e tot funcziunescha scu ainten en furmiler: tschintg pots e potas sortan brevs, pachets e gasettas per la Val Alvra. Andrin Brenn (23) surpeglia oz la tura 1: Stierva, Mon, Salouf, Surava. Egna dallas sias turas prefereidas: «Cun discorrer rumantsch ma sainta fitg colliia cun chellas vischnancas.» Dus secundas per brev Carschia se è Andrin Brenn a Pratval, pero bab e mamma èn uriunds dalla Val Alvra, uscheia tg’è nia ruschano rumantsch a tgesa. Avant quatter onns ò el termino igl amprendissadi tar la Posta a Tusang. Da davantar pot na seia betg sto en «semi d’unfant», mabagn vegia sia sora pi viglia gio luvro tar la Posta ed antras en sondadi vegia el catto plascheir. La lavour digl pot scumainza cun sorteir. «Mintga brev stò neir messa aint igl dretg tgoz dalla casada per ordinar ellas siva tenor la mia tura», explitgescha Andrin Brenn. «Chegl pretenda concentraziun, schi te fast en sbagl, stost turnar.» Strousch dus secundas dovra el per mintga brev. «Pinavant stost dar adatg da metter aint igls dretgs tgozs igls Giatgens, igls Sonders u igls Baltermias, da chels dattigl blers. Chegl at capeta angal eneda.» 500–600 pachets Sper Casti cun las sias tschintg turas an Val Alvra (1 495 casadas) totga er Savognin cun las sias quatter turas an Surses (1 303 casadas) tar igl post tgi Kevin Kendlbacher magna ansemen cugl sies substitut Andrin Brenn. Chels deis on els staschung ota: «Pigl mument vainsa igl dobel digls pachets», dei Kevin Kendlbacher. Tranter 600 e 700 pachets vignan sortias, scanos e cargeas oz aint igls quatter autos. Ed oz è er anc mesemda: tot chegl tg’è nia pusto online la fegn d’emda è arrivo a Casti. «Per cletg n’ègl betg anc tanta neiv», cloma Andrin Brenn da davos. Er schi igl domber da brevs è, tenor indicaziuns da La Posta, sa redutgia per 50 % igls davos diesch onns, crescha igl domber da pachets cuntinuadamaintg. Galaxus, Brack, Amazon, Zalando e Temu èn igls «bestsellers». Vetiers vignan er pustaziuns da magliaretschs da Coop e Migros. «Savens dei la gliout: ‹Ah tge, chegl vign cun La Posta?› Ed alloura schainsa: ‹Ea, nous purtagn prest tot.›», dei Kevin Kendlbacher. El rachinta da mobiglia, pignouls da Nadal e perfign ena pala d’en tgavatera tg’els vegian gio furnia. Er basigns da baterladas Las 8.15, cun en retard da 15 minutas e cun sustign digls sies collegas è igl auto dad Andrin Brenn finalmaintg cargea per ena part dalla sia tura. «Nous gidagn l’egn l’oter e chegl è er igl bel ve dalla lavour.» Er schi el ò oz daple pachets tgi schiglio, resta la tura tgi cumpeglia digl reminent 363 casadas, la madema per Andrin Brenn ed i na dat er betg daple persunal. «Deadlines» dattigl per spediziuns express anfignen las 9.00 u las gasettas digl de tgi ston neir reparteidas anfignen igl pi tard las 12.30. «E tuttegna ta grittaintas, schi te turnas a Casti scu davos», dei el cun en reir. «Oh, oz è anc cò nign, schiglio spetgigl magari gio sen la posta», dei Andrin Brenn cura tg’el arreiva davant la buteia a Stierva. Igl è l’unica vischnanca cun ena rimnada centrala dallas tgaschas da brevs. Cun tempo enorm amplanescha igl pot igls tgozs. Igls pachets surdat el alla vendadra ainten buteia. Ena curta baterlada e la tura cuntinuescha a Mon. «Igl contact cun la gliout am plai bagn. Savens scontras er gliout tgi ò magari basigns d’ena baterlada.» Uscheia er oz, ena donna rachinta digls sies problems cun la sanadad ed igl termin cugl medi tgi la spetga. «Chegl totga vetiers, ia tedl, pero cun ena distanza professiunala.» Regals da Nadal pigl pot La sia tura da stgaffetta tar stgaffetta a Mon cuntinuescha. En pêr meters cugl auto, en stop, reparteir brevs e pachets e cuntinuar. «Ia va anc ena marenda per vous», cloma ena donna. Cun anschign fila Andrin Brenn cugl sies «Caddy» mellen anavant ed anavos tras las giassas. «Schi te na sast betg anc eir anavos cun auto amprendas chegl igl pi tard cò.» Ena donna ferma anc igl auto digl pot. «En pitschen regal da Nadal.» Dus tschigulattas ed ena cuverta (cun 100 francs!) surdat ella ad Andrin Brenn. «Chegl am plai. Gist durant igl taimp da Nadal survagnign nous blers regals tgi deponagn alloura giu Casti per tots.» Igl avantmezde s’avanza, cura tgi Andrin Brenn contanscha Salouf. «Er schi te vot betg dar tiers, ma te ta mettas schon sot squitsch. E blera gliout sotstema la nossa lavour e quanta concentraziun tg’è dumandada. Purtar la posta chegl vei or schi simpel.» Er oz stò Andrin Brenn turnar enqualgedas perchegl tg’el na ò betg sortia bagn. E naturalmaintg vegia er igl esser pot varts negativas: reclamaziuns e l’ora – cunzont plievgia e neiv – possan esser sfeidas. Cun la fardaglia scu oz vegia el pi paca fadeia. «Er sch’ia preferesch 25-30 grads.» Cartas vignan scretgas anc adegna Las 12.00 è igl auto dad Andrin Brenn veid. Avant tgi carger a Casti igls davos pachets per Surava dattigl ena curta pôssa ainten la centrala a Casti cun en traclo ed ena bavronda. Igl pot metta la davosa tgargia aint igl sies auto – tranter oter quatter chistas cun magliaretschs da Coop. Gist ossa avant Nadal seigl schon fitg strantg, uscheia tgi el na vegia betg ple basigns d’ena «runda da jogging» siva la lavour. «La seira ist tras. Pero cun tot chels pachets sast far en plascheir alla gliout e chegl è bel.» Marveglias tge tgi sa catta liaint na vegia el betg. Ed Andrin Brenn tradescha, tgi vignan er anc adegna scretgas cartas da Nadal, schi er pitost dalla generaziun pi viglia. I spetga anc lavour da biro Precis las 13.00 terminescha Andrin Brenn la sia tura a Casti. «Schiglio ast quatter ouras, da Nadal ast tschintg.» I spetga anc enqualtgi lavour da biro per Andrin Brenn, per exaimpel respediziuns. Tranter chellas alloura betg d’amblidar la brev pigl bambign. Andrin Brenn ed igl sies team tarmettan da chellas brevs aint igl Tessin – ena centrala, noua tgi tot las brevs pigl bambign vignan raspundeidas. «E vers las 16.00 vaia alloura seira sontga», dei Andrin Brenn. Ossa durant igl taimp da Nadal furneschan igls pots an Val Alvra tranter 600 e 700 pachets per de. Ossa durant igl taimp da Nadal furneschan igls pots an Val Alvra tranter 600 e 700 pachets per de. Tot igls regals tgi igl team da Casti ò survagnia las davosas emdas. Nign a tgesa. Uscheia tgi Andrin Brenn depona igl pachet. Andrin Brenn (san.) e Kevin Kendlbacher magnan las dus centralas da La Posta a Casti ed a Savognin. Davos els èn visibels igls tgozs tgi mintga casada ò ainten la centrala da La Posta. Perveia digl nomer postal 7477 tgi corresponda ansasez agl nomer postal da Filisour è er ella arrivada oz a Casti. Chella tarmetta igl team da Casti anavant aint igl Tessin, noua tgi tot las brevs pigl bambign vignan raspundeidas. Chi e lò survign igl pot er ena marenda. Ed ena pitschna baterlada totga sa tgapescha er vetiers. Perveia digl travagl da Nadal cozza la tura 1 – Stierva, Mon, Salouf e Surava – oz en’oura pi dei tgi schiglio. A Salouf èn nias pustos gist varsaquants pachets. A Salouf èn nias pustos gist varsaquants pachets. Avant tgi scumanzar la sia tura stò Andrin Brenn scannar mintga pachet ed igl metter aint igl sies auto. Andrin Brenn stema cunzont igl contact cun la gliout. Gist ossa avant Nadal survign Andrin Brenn magari er en regal durant la sia tura.

Siva da bung en onn veiva pader Felicissimo Thalparpan ainten la tgesa da vigls Carmelo a Brione sopra Minusio. Cun bunga memorgia varda igl caputschign tg’ò 96 onns anavos sen igl sies taimp scu plevant a Casti, Brinzauls e Lantsch. Igls sies deis passainta el cun urar, lectura e reflexiun. La FMR igl ò fatg ena viseta ainten la sia tgombra cun ena belezza vista vers igl Lago Maggiore. «E perdune tg’ia va betg gia adegna tanta pazienztga scu scolast da religiun», èn igls davos pleds tgi pader Felicissimo cloma anc eneda cura tgi la redactoura (tg’è stada avant 20 onns egna dallas sias scolaras da religiun) bandunga la sia stanza ainten la Casa Carmelo. Igl è ena «casa di riposo» per las soras dalla sontga crousch da Menzingen. Cò a Brione sopra Minusio – cun ena belezza vista e radond 260 meters sur igl Lago Maggiore – passaintan var 40 soras, igl pader surmiran ed en ulteriour om igls sies davos onns dalla veta. Pansar e durmeir «Ia stung bagn cò, las soras vardan bagn da me», dei pader Felicissimo Thalparpan (96), tschantond ainten la sia soptga da tgirom sper igl letg. La Revista digl noss Sulom, varsaquants codeschs ed ena Pagina da Surmeir sa cattan sen la meisa davant el. La mappa da screiver mossa ena carta mundiala. «Chella vaia pusto. Sch’ia litg varda gugent noua tgi chegl è», rachinta el. Televisiun n’ò el betg, el vegia fadeia cun santeir a vaseir, magari tedla el Radio Rumantsch. Naschia è Jacob Josef Thalparpan – scu tg’el veva nom avant tgi antrar aint igl urden digls caputschigns – a Zorten, scu igl pi vigl dad otg fardagliuns. «Cun 14 onns vaia banduno la famiglia cun igl intent da davantar pader, chegl era da lez taimp uscheia. Ia sung schon vigl», rachinta el vurdond or da fanestra vers igl Lago Maggiore. Igl è en belezza e mievel de da december, igl suglegl tessines tschorvainta. E gist cò aint igl Tessin ò igl pader fatg igl noviziat ed igl studi da teologia, pi tard è el er sto pastour aint igl Tessin. Chegl è la raschung tgi el ò decidia avant seis onns da bandunar la Val Alvra e vuleir passantar igls sies davos onns puspe aint igl Tessin. «Ia fatsch uraziun, e bler sunga er simplamaintg ve da pansar e durmeir.» Igl sies mintgade passainta pader Felicissimo cun ena messa igl avantmezde, las tschaveras e cun liger «en po». «Ia va fadeia cugls îgls, sung adegna stanchel, ia va prest 100 onns!», dei el. E sper la gasetta e la revista surmirana ò el er abuno igl Bündner Tagblatt. «Uscheia sunga adegna ajour tge tgi marscha aint igl Grischun», dei el. Painsa bler ve da Brinzauls Siva da bung en onn è pader Felicissimo ossa ainten la tgesa da vigls dallas soras da Menzingen, avant è el sto ainten la clostra da Madonna del Sasso gist ainten la vischnanca dasperas. «Lò èn er igls mies pader-ameis Mauro Jöhri ni Andreia Schnöller. Anc ossa vigna eneda l’emda ainten clostra a giantar», dei el. Igl è chels muments, tg’el passa er adegna tigl altar da Nossadonna e painsa ve dalla populaziun da Brinzauls tgi ò stuia bandunar lour patria. Cun esser sto plevant er a Brinzauls vegia el ena strètga colliaziun cugls abitants, la baselgia ed igl altar custevel. «Ia pains bler ve dad els, igl n’è betg simpel sch’ins ò dad eir or da vischnanca. Ia dumond Nossadonna per proteger la vischnanca ed ainten la nossa tgaplotta fatscha mintga de uraziun.» Dus gedas ad onn aint igl Grischun Pader Felicissimo tgira anc adegna igl contact cun Surmeir. «Dus gedas ad onn vigna anc aint igl Grischun per visitar mias dus soras tgi veivan anc.» El retscheva er adegna puspe visetas da Casti, Brinzauls e Lantsch. «Ed igl onn passo, pigl mies 95avel, vaia retschet en’antiera gruppa da Lantsch», rachinta el cun îgls glischonts. Cun bunga memorgia painsa pader Felicissimo anavos agl sies taimp scu plevant a Casti, Brinzauls e Lantsch. Vurdond anavos segls sies 96 onns dei el: «Ia faschess migler», dat cugls mangs e ponderescha, «ma chegl dei prubabel mintgign sch’el varda anavos.» Durant igl discurs menziunescha el adegna puspe, tg’el vess bagn pudia far migler tschertas tgossas scu plevant e scolast da religiun. «Forsa tg’ia vess pudia aveir daple tgapientscha per chella vigliadetna», amprova el da declarar, «pero ia va bungas regurdientschas. Schi la gliout ò bungas ve da me na saia betg», dei el cun en reir. Cun legreia sa regorda’l agl sies pi bel mument dalla sia veta: la sia messa nuvela igl 1954 a Vaz. Pero er muments grevs on accumpagnea igl pader: «Las baras, u cura tg’ia va pers igls mies genitours.» Igl davos abitant dalla tgesa-pravenda A Lantsch è pader Felicissimo sto igl davos abitant dalla tgesa-pravenda. Siva digl sies cumgea igl 2018 è ella veida. Da curt ò igl cumegn-baselgia da Lantsch annunztgia da vuleir sanar chella e construeir dus abitaziuns per indigens (la FMR ò rapporto). «Moah», dei el sen la dumonda, tge tg’el painsa da chel project. «I saro grev da cattar puspe en plevant tgi niss a star a Lantsch, e sch’ins so nizigier bagn la tgesa e duvrar ella vigna d’accord.» Cun fatscha rienta rachinta el anecdotas da chel taimp, dalla sia fantschela tgi vurdava bagn dad el tgi «cumandava pero er en po». Canto avonda «Igl ple sunga ainten tgombra, va fadeia da star an peis», tradescha igl pader davart igl sies mintgade ainten la Casa Carmelo. «I dat pero ena bunga donna ed ella vo mintgade a spass cun me giun terrassa.» Savens geia el er sen la sia lobgia, varda vers igl lai e «tanchescha vitamin D». Giu Locarno na geia el betg ple siva da chegl tg’el na seia betg ple an clostra. «Ia na va nign gost ple.» E la seira seia el las 19.00 gio ainten letg. «Igl è en po mengia bod», confessa el, «ma ia sung schi stanchel la seira.» Enqualtgi codeschs da messa sa cattan ainten la sia carunga. Ma cantar na canta el betg ple, «ia va canto avonda.» Ed er la rassa-pader penda ossa pigl solit ainten stgaffa. Chest onn è l’amprema geda, tgi pader Felicissimo passainta Nadal ainten la Casa Carmelo. «Ia na sa mianc, schi dat ensatge spezial», dei el. Adegna puspe menziunescha el, tgi vigna propi vurdo bagn per el. E tuttegna, igl sies cor seia rasto a Lantsch. «Ed ia less salidar tot chels tgi canoschan me.» La vista dalla lobgia da Pader Felicissimo Thalparpan. Visibel è Locarno ed igl Lago Maggiore. La mappa sen la sia meisa mossa ena carta digl mond. Cò stebgia el igls differents lis e las differentas teras davart las qualas el ligia. La Casa Carmelo sa catta sorvart Locarno a Brione sopra Minusio. Igl è ena tgesa da vigls per las soras da Menzingen. Pader Felicissimo Thalparpan sen la sia soptga da tgirom ainten la sia tgombra. Cò passainta igl pader tg’ò 96 onns bler taimp cun liger e pansar.

Cun Thomas Zindel expona chest anviern en artist ancunaschaint las sias ovras ainten la Sala Segantini. Simpel d’ancleir èn igls sies maletgs ansomma betg. Sonda passada è stada la vernissascha dall’exposiziun digl pictour-artist grischun Thomas Zindel. En bel domber ameis digl art ò catto la veia ainten la Sala Segantini a Savognin. Igls preschaints èn nias beneventos da Martin Meier, igl president dall’Associaziun Pro Segantini. Tar ena vernissascha totga er adegna en intermezzo musical, per dar a chella en’ambianza solemna. La vernissascha è betg neida anritgeida cun tungs da musica, mabagn cun tungs da cant. Cugl chor d’unfants «La Bargeda pitschna», sot la direcziun da Maria Capeder ò la vernissascha retschet ena facilitad singulara graztga agl cant giuvenil ed allas vouschs frestgas digls 20 unfants. Retschet ples premis culturals Thomas Zindel totga tigls pacs artists figurativs tg’èn naschias igls 29 da favrer. El ò 68 onns ed è carschia se a Coira. Lò ò el er fatg la scola cantunala e frequento sessour la scola d’artisanadi a Turitg. Thomas Zindel ò er frequento otras scolas d’art e chegl betg angal an Svizra ma er aint igl exteriour. Siva da chellas ò igl pictour-artist gia dimora a Basilea, Berlin ed a Paris avant tgi turnar puspe a Coira. Dall’Uniun da Bancas Svizras ò el retschet igl 1994 en stipendi d’en onn per realisar en’ovra. Per la sia lavour artistica ò Thomas Zindel survagnia blers premis da cultura. Tranter oter igl 2011 en premi da rancunaschientscha digl cantun Grischun ed igl 2002 digl martgea da Coira. El è er nia undro cugl premi cultural grischun Manor. Las sias ovras èn er stadas exponeidas ainten la Tgesa d’art da Turitg ed aint igl Museum d’art grischun. Digl 2015 anfignen alla fegn digl 2023 ò Thomas Zindel er mano a Coira la galareia d’art «Edition Z». El è er sto activ cun crear las culissas pigl teater «Situ» da Coira tgi dat dantant betg ple. Passa 100 exposiziuns Siva tgi igl art è davanto la sia professiun e la sia gronda passiun, è Thomas Zindel sto fitg activ. Radond 3 000 ideias ò el mess an teila e chegl an teila da mangola. Vetiers ò el anc mess 40 000 dessegns an palpieri. Anfignen ossa ò el gia gio passa 100 exposiziuns e l’actuala damai a Savognin. Las ovras exponeidas ainten la Sala Segantini, tschertgels, rentgs, schemas, lengias u otras furmas geometricas èn da calour cotschna, blava e dad ôr. «Ia lavour ple u manc angal cun calours d’acril», ò detg Thomas Zindel. La calmezza meditativa dattan ena taimpra atemporala allas ovras. Furma e calour, ritmica e calmezza, surfatscha e spazi, varietad, veid ed unitad s’uneschan adegna puspe cun admirar las ovras da Thomas Zindel. «Per la cumbinaziun da lengias e cres vaia er laschea m’inspirar da fenomens e texts filosofics, litterars e scientifics», dei igl artist. Da tgapeir las ovras digl pictour-artist da Coira è tot oter tgi simpel, chegl tg’è er igl intent. Thomas Zindel surlascha a mintgign l’interpretaziun dallas sias furmas da geometria. La Sala Segantini è averta dalla gievgia anfignen la dumengia dallas 15.30 – 17.30. L’exposiziun da Thomas Zindel cozza anfignen igls 23 da mars 2025. «La bargeda pitschna» ò do ena bela taimpra alla vernissascha. Thomas Zindel (san.) daclera egna dallas sias ovras a Martin Meier, igl president dalla Pro Segantini.

An bung seis emdas on lia alla Roland Arena da biatlon a Lantsch igls campiunadis mundials da biatlon. En event tgi sveglia internaziunal en grond interess. An Surses è l’occurrenza anc strousch preschainta. Digls 12 anfignen igls 23 da favrer 2025 stat la regiun da vacanzas da Lai aint igl center dallas occurrenzas internaziunalas da sport. Per l’amprema geda on igls campiunadis mundials da biatlon li an Svizra. Durant nov deis sa maseira e cumbatta l’elita da biatlon digl mond alla Roland Arena da biatlon a Lantsch per medaglias e per tetels. Dalla parteida vignan ad esser biatlets e biatletas da radond 50 naziuns. Fans da biatlon canoschan nigna distanza Tiers tgi l’occurrenza ò li igl meis da favrer cun l’antschatta dallas vacanzas, vign igl Grischun Central a profitar digls campiunadis mundials da biatlon 2025. D’aveir l’elita mundiala da biatlon avant porta, chella caschung na dattigl betg schi savens. Igl è alloura er nigna distanza da Savognin u da Tusang a Lantsch, noua tgi las cursas da biatlon on li. An Germania ed er an otras teras von igls fans da biatlon kilometers per esser live agl li dallas cursas. Tranter Churwalden e Casti Cun esser staschung ota igl taimp digls campiunadis mundials da biatlon a Lantsch èn blers hotels gio occupos cun oters giasts. Tuttegna ins vegia survagnia da ples hotels dalla regiun contingents per tgombras, dei Sebastian Jost tgi segna tigl comite d’organisaziun per la partiziun cutier ed alloschi. «Igls teams on cutier ainten hotels tranter Churwalden e Casti», dei Sebastian Jost. La «IBU», la Federaziun internaziunala da biatlon, vegia cleras directivas chegl tgi pertotga igl pernottar da biatlets e biatletas. Igls hotels noua tgi igls teams on cutier na dastgan betg esser ple tgi 30 kilometers u 30 minutas davent digl li noua tgi las cursas on li. Ultra da chegl ò la differenza d’otezza d‘esser +/- 300 meters. El seia angraztgevel d’aveir retschet ainten la regiun da vacanzas da Lai 400 letgs pigl taimp digls campiunadis mundials da biatlon a Lantsch, dei Sebastian Jost. En hotel e bung partenari seia alloura er igl hotel Alvra&Gelgia a Casti, tgi vigna ad esser occupo chel taimp graztga agl event internaziunal da biatlon. Sebastian Jost deplorescha tgi, cun pacas excepziuns, vegia mantgea igl interess da vart digls hotels an Surses da metter a disposiziun tgombras pigl taimp dallas cursas a Lantsch. Pernottar vignan schurnalists, assistentas, accumpagneders e fans schizont a Coira, Maiavilla ed a Bogn Ragaz. Lò ins vegia per exaimpel igl hotel per las medias. Jürg Capol, igl directour digls campiunadis mundials da biatlon a Lantsch ed a Lai, deplorescha tgi an Surses mantga anc la propaganda pigl event, gist cun esser la regiun la pi manevla tigl li dallas cursas. Acziun per giasts ed indigens Scu tgi igls organisatours digls campiunadis mundials da biatlon 2025 a Lantsch e Lai on communitgia pon giasts dalla regiun da vacanzas Val Surses Savognin Beiva ed er persungas indigenas profitar d’en acziun da rabat. Chegl tigls prietschs digls bigliets per tot las cursas, cun excepziuns digls bigliets da VIP. Giasts da Surses ed er indigens survignan cun cumprar en bigliet per las cursas 25 % rabat tigl prietsch digl bigliet. Pussebel è chegl cugl code da rabat «Lenzerheide25». Retrer igls bigliets è pussebel aint igl shop da bigliets lenzerheide.2025.ch. Da far adiever digl code è pussebel ples gedas. L’acziun vala schi dei tgi dat bigliets. Anfignen oz èn nias vandias passa 32 000 bigliets. (fmr/gns) Dalla parteida vign er ad esser igl biatlet Niklas Hartweg (dretg). Durant nov deis ò li igl grond event alla Roland Arena da biatlon a Lantsch. L’elita mundiala da biatlon sa maseira igl favrer a Lantsch tigls campiunadis mundials da biatlon 2025. En hotel noua tgi igls teams da biatlon cattan adegna cutier è igl hotel Alvra&Gelgia a Casti.