Brun e Patricia Draeger han concertà in dumengia passada illa Baselgia San Lurench a Sent. Ün concert cun gronda variaziun e cun ritmica zaclignusa. La baselgia San Lurench a Sent es cuntschainta per sia bun’acustica e vain lodada da musicistas e musicists. Quai es eir il motiv cha blers chi han fingià concertà a Sent tuornan adüna darcheu a giodair l’atmosfera unica. Uschè eir Patricia Draeger ed Albin Brun: «Eu n’ha concertà fingià diversas jadas qua a Sent cun differentas fuormaziuns ed hoz cun Patricia.» Ün concert varià Al concert a Sent ha Patricia Draeger sunà l’orgel da man cun büttels e Brun l’orgelin da Sviz. Per dar al concert da dumengia passada daplü variaziun ha Albin Brun sunà eir ün pêr tocs cul saxofon in tenor, quai chi ha pisserà per üna taimpra musicala diversa. El ha eir fat ün grond cumplimaint a Regula Ursprung chi organisescha ils concerts per la Società d’Ütil public da Sent e dit ch’ella fetscha quai fich bain ed in möd na cumplichà. «Al concert dad hoz sunain nus be aignas cumposiziuns chi sun nadas per part eir in quista regiun», ha dit Albin Brun. Üna da quellas es dedichada al planet Saturn ed ha nom perquai «sa turne». Il concert da dumengia passada a Sent es stat fich varià ed ils duos orgels han manà illa baselgia üna misculanza cun dumondas e respostas, melanconicas e melodiusas. Sper divers tocs scrits dad Albin Brun hana sunà eir oters da Patricia Draeger. Ella ha fat vacanzas i’l Tessin per scriver ün per tocs nouvs. Il problem d’eira quel ch’ün cuc chantaiva tuottadi e disturbaiva la concentraziun – e perquai es nat il toc «cucu» ch’els han sunà in dumengia a Sent. A chasa cul «bus da cultura» Ils respunsabels dal concert vaivan organisà ün «bus da cultura» per manar a chasa las audituras ed audituors. «Quai es üna sporta cha nus lessan introdüer e mantgnair ün temp per verer lura, scha quella es tscherchada», ha dit Regula Ursprung. Ils duos musicists Particia Draeger da Zug ha fat ils stüdis in Svizra ed in Ollanda cun ün diplom da concerts. Sco accordeonista es ella statta manadra pro diversas producziuns da teater. Actualmaing suna ella culla fuormaziun Ala Fekra Project, cun Corin Curschellas ed eir sco duo cun Sergej Simbriev. Patricia Draeger es docenta per accordeon a la Scoul’ota per musica a Lucerna. Albin Brun ha scrit bleras cumposiziuns per teaters, per films e gös auditivs. El ha concertà cun diversas fuormaziuns a festivals in Europa, Asia ed Africa. Albin Brun ha survgni il Premi da cultura da la cità da Lucerna dal 2013 ed il Premi da musica svizzer dal 2017. El instruischa saxofon a Lucerna. Patricia Draeger ed Albin Brun han fascinà a l’auditori a Sent.

Il cumün da Scuol tschercha assistentas o assistents da giuvenils. Il böt es da fabrichar sü lös d’inscunters e da spordscher a las scolaras e’ls scolars dal s-chalin ot ün’occupaziun pel temp liber. Cha’l problem nu saja acut, ma chi fetscha dabsögn d’agir, disch Fadri Häfner, suprastant dal departamaint scoulas, cultura e social dal cumün da Scuol. Ch’impustüt illa fracziun da Scuol passaintan scolaras e scolars dal s-chalin ot lur temp liber suvent in lös publics sco illa tuor dal Bogn Engiadina, la garascha suotterana dal Coop o in staziun. Perquai tschercha il cumün actualmaing duos assistentas o assistents da giuvenils per fabrichar sü lös d’inscunters ed offrir sportas pel temp liber. Resguardar ils giavüschs dals giuvenils «La sporta as drizza in prüma lingia a scolaras e scolars dal s-chalin ot», declera Fadri Häfner, agiundscha però: «Sch’eir giuvenils chi sun fingià our d’scoula vessan gugent da’s partecipar pon els quai natüralmaing eir far.» Cha scolaras e scolars, ma eir giuvenils, passaintan lur temp liber in lös publics nun es però ün nouv fenomen – impustüt na a Scuol. E neir ch’els chaschunan per part dischuorden e canera. Nun ha il cumün dimena spettà massa lönch per instradar ün tal proget? «Po schon esser, ma l’intent dal cumün nun es in prüma lingia da tils rablar davent dals lös publics, dimpersè da tils dar üna buna basa per lur temp liber», manaja Fadri Häfner, «eu vez plüchöntsch la vart positiva chi vain finalmaing tut per mans uschè ün proget.» Eir scha’l suprastant disch ch’illas fracziuns pitschnas nu saja il problem uschè agravant, nu dess la sporta as limitar be sülla fracziun da Scuol – perquai nun esa neir na amo decis ingio ch’ün local per giuvenils gniss realisà. Eir che chi dess gnir offert nu sa Fadri Häfner amo: «Las assistentas o’ls assistents da giuvenils pon svessa manar ideas e dessan resguardar eir ils giavüschs dals giuvenils.» Fuormà üna gruppa da lavur «Samuel Gilgen da l’associaziun per giuvenils ‹jugend.gr› m’ha contactà fingià avant trais ons cun l’idea d’ün inscunter per giuvenils a Scuol», respuonda Fadri Häfner a la dumonda d’ingionder chi saja gnüda l’iniziativa. Cha quell’organisaziun haja fingià cusglià e güdà a plüs cumüns in dumondas d’uffants e giuvenils, declera il suprastant inavant. «A mai paraiva quai üna fich bun’idea e perquai tilla n’haja tematisada in suprastanza. Quella ha lura approvà ün credit per instradar il proget.» Per eruir in ün prüm pass schi’d es insomma avantman il bsögn, ha il cumün, insembel cun Samuel Gilgen, invidà a tuot las societats da giuventüna, a rapreschentants da las baselgias catolicas e refuormadas, a Nicola Roner dal club Cult. ed a plüssas scolaras e scolars dal s-chalin ot per discuter davart il proget. In tuot s‘han partecipadas 18 persunas a quellas gruppas da lavur chi han gnü lö i’l decuors dal cumanzamaint da l’on passà. «Quai d’eiran fich buns inscunters. Eu chat puchà scha creschüts elavuran o decidan davart ün proget per giuvenils», disch Fadri Häfner, «els ans ston dir svessa che giavüschs ed aspettativas chi han per passantar lur temp liber.» Plazzas parzialas per esser plü flexibel Il cumün tschercha uossa dimena duos persunas scoladas in l’assistenza da giuvenils. I’s tratta da duos plazzas a temp parzial, üna da 60%-70% ed üna da 20% fin 30%. Ma perche duos plazzas parzialas e na üna cumplaina? «La resposta es simpla: Nus vulain spordscher ün program pels marcurdis davomezdi, ma eir per las fins d’eivna», disch Fadri Häfner, «sur tuot las fracziuns dal cumün da Scuol daja 340 uffants in l’età tanter 11 e 18 ons. Schi’s partecipeschan per exaimpel 80 uffants ad ün program nu füss quai per üna singula persuna plü survisibel.» Cha tuot tenor ingio e quants locals da giuventüna chi detta a la fin, as possa cun duos persunas eir esser plü flexibel, uschè il suprastant plünavant. Dürant üna fasa da trais ons voul il cumün da Scuol uossa provar scha la sporta ficha pè. Per realisar il proget ha büdschettà il cumün cuosts annuals da var 100 000 francs. Cha la gruppa da lavur haja muossà chi saja qua il bsögn, disch Fadri Häfner e manaja optimisticamaing: «Uossa cumainzana üna jada.» Ün’associaziun per uffants e giuvenils La jugend.gr exista daspö l’on 2005 ed es l’associaziun centrala per la promoziun d’uffants e giuvenils in Grischun. Sco associaziun centrala cun plüs cumüns, societats, associaziuns da giuvenils e persunas privatas sco commembers, ha la jugend.gr fingià pudü realisar plüssas sportas per uffants e giuvenils in tuot il chantun. Ulteriuras infuormaziuns daja suot: www.jugend.gr Dar als giuvenils üna basa pel temp liber Il cumün da Scuol tschercha actualmaing duos assistentas o assistents da giuvenils. Il böt es da fabrichar sü ün o plüs locals d’inscunters per giuvenils in l’età dal s-chalin ot e da tils spordscher ün’occupaziun pel temp liber. Il cumün reagischa uschè per part a la problematica cha bleras scolaras e scolars, ma eir giuvenils, passaintan lur temp liber in lös publics. Quel fenomen nun es però nüglia da nouv – impustüt na a Scuol. Nun ha il cumün dimena spettà ün pa lönch per instradar ün tal proget? E perche sun scrittas oura duos plazzas a temp parzial e na ün’intera e che cuosts chaschuna quai al cumün? Quellas dumondas ha respus Fadri Häfner, suprastant dal departamaint scoulas, cultura e social dal cumün da Scuol, a la FMR. (fmr/an) Il cumün da Scuol tschercha actualmaing duos assistentas o assistents da giuvenils. El voul spordscher üna basa pel temp liber e realisar ün local d’inscunter per scolaras e scolars, ma eir per giuvenils. I’l purtret il local da la giuventüna Zuoz.

Davo Pasqua serra il Bogn Engiadina Scuol las portas per realisar la revisiun ed actualisar la sporta. Tuot las lavuors düran desch eivnas, dürant tschinch eivnas es il bogn serrà cumplettamaing. Il Bogn Engiadina investischa 1,6 milliuns francs illa sanaziun. La fin d’october ha decis il cussagl administrativ dal Bogn Engiadina Scuol (BES) da realisar da prümavaira la prosma revisiun da l’infrastructura. «Vairamaing füss quista revisiun statta previsa fingià dal 2021», declera il directer dal BES Claudio Duschletta. Cha causa la pandemia e la situaziun intscherta saja quista revisiun gnüda spostada. Uossa sun però cuntschaints ils termins: Il Bogn Engiadina serra in mardi, ils 19 avrigl, las portas cumplettamaing fin la gövgia d’Ascensiun, ils 26 mai. A partir da quel mumaint sarà averta be la cuntrada da sauna cun ün’entrada separada ed il bogn roman-irlandais cul batschigl dadoura sco partiziun da bogn. Il batschigl principal i’l cour dal BES resta serrà per ulteriuras tschinch eivnas ed eir la sporta roman-irlandaisa classica resta serrada dürant tuot la revisiun. A partir da sonda, ils 25 gün as preschantarà lura il BES cun differents adattamaints e cun ün nouv vesti. Sco cha Claudio Duschletta declera, restarà be la partiziun da terapia e wellness averta dürant tuot il temp da revisiun. Per tuot la revisiun e renovaziun sun previsas desch eivnas. Cul proget da revisiun 2022 investischa il BES raduond 1,6 milliuns francs ill’infrastructura ed ill’attractività dal bogn. Nouv concept da culuors Sper las lavuors tecnicas survain il BES eir ün nouv büschmaint. Uschè sun previsas differents lavuors da pittur ed üna gronda part dals fuonds e da las plattinas vegnan renovadas. Ils giaschaditschs ill’aua chi sbuorfla, il bulai d’aua, las grottas d’aua fraida e choda e las duschas e tualettas vegnan fattas nouvas. Implü vain sanà il batschigl da marmel, las cabinas da la sauna ed ils bügls cun aua da baiver pro l’entrada. Blers bügls e chüerns vegnan adattats cun elemaints d’atschal cromà. «Nus lain realisar ün nouv concept da culuors cun elemaints da l’En, tuot dess gnir plü agreabel e quiet», declera Claudio Duschletta l’intenziun da las investiziuns previsas. Sco ch’el declera, es l’emissiun da canera actualmaing magari ota. Cun nouvs bügls e chüerns dess dvantar tuot l’ambiaint plü quiet. Ed eir il concept da culuors chi’d es gnü elavurà d’ün specialist da culuors dess s-chaffir ün’atmosfera plü agreabla. Eir illa garascha suotterrana vegnan fats adattamaints. Tanter oter vegnan finidas las lavuors pels parkegis per veiculs cun tracziun electrica. Dürant ils prossems tschinch ons dessan gnir sanats eir ils tets dal BES. Quist on vain realisada la prüm’etappa cul tet dal local da cultura e da la tuor dal bogn da movimaint. Per quista sanaziun es previs ün import da bundant 250 000 francs. Dal 2023 segua lura il tet da la passarella e dal restorant Nam Thai. Tuot la sanaziun dals tets dürant ils prossems tschinch ons, cuostarà tenor infuormaziuns dal directer dal BES, raduond ün milliun francs. Tschertas lavuors indispensablas Cha tschertas lavuors tecnicas nu das-chan plü spettar, argumantescha Claudio Duschletta la decisiun da realisar la revisiun dürant quist on. Ad el esa consciaint cha’l mumaint nu es forsa ideal, impustüt davo quista fasa da pandemia. «Natüralmaing füssa stat ideal da realisar la revisiun dürant il lockdown», disch il directer dal BES ed agiundscha, chi nu saja però stat pussibel da planisar la revisiun be a cuorta vista e be cun plü pacs mansterans. Cha da realisar tuot las lavuors infra be desch eivnas, saja ün böt fich sportiv. «Tuot las lavuors ston gnir planisadas e coordinadas fich bain per ragiundscher il böt», declera’l. Cha quai nu füss stat pussibel dürant il lockdown. E dal rest adatteschan eir oters affars las lavuors da renovaziun tenor il program dal BES. Uschè realisescha per exaimpel il cumün da Scuol ün’etappa da l’infrastructura lung il Stradun medemmamaing dürant il temp da la serrada dal BES ed eir l’Hotel Belvédère fa dürant quist temp plü quiet tschertas lavuors da renovaziun. Per realisar las lavuors da revisiun ha surgni il Bogn Engiadina Scuol ün impraist dad 1,5 milliuns francs dal cumün da Scuol. Quist import es nempe previs illa cunvegna da prestaziun 2021 fin 2025 chi’d es gnüda acceptada dal suveran fingià dal 2019. Sco cha Claudio Duschletta declera es la prosma revisiun lura previsa dal 2025/26. www.bognengiadina.ch La part principala dal Bogn Engiadina Scuol survain bainbod ün nouv aspet modern.

Il suveran da Zernez decida als 13 favrer a reguard l’iniziativa dal pövel per üna scoulina a Lavin. Il cussagl da scoula e la suprastanza cumünala propuonan da serrar il lö da scoula a Lavin. In tuot 264 persunas cun dret da vuschar han suottascrit l’inziativa chi’d es gnüda inoltrada als 1. marz 2021 al cumün da Zernez. Quist’iniziativa pretenda, cha la scoulina a Lavin dess gnir mantgnüda eir in avegnir. Fingià illa sezzüda dals 8 da marz ha la suprastanza cumünala decis da manar la gestiun da scoulina amo per ün on implü a Lavin, fin cha’l suveran ha pudü decider a reguard la cuntinuaziun dals lös da scoula. Quai capita uossa, illa votumaziun a l’urna dals 13 favrer. Il cussagl da scoula e la suprastanza cumünala propuonan unanimaing da sbüttar l’iniziativa dal pövel e da serrar il lö da scoula a Lavin per la fin da l’on da scoula 2021/22. La radunanza cumünala dals 2 december 2021 es seguida cun 48 cunter 24 vuschs e cun 13 abstenziuns a la proposta da la suprastanza cumünala e dal cussagl da scoula da Zernez da sbüttar a l’urna l’iniziativa dal pövel. Sistem da selecziun pels uffantins La suprastanza cumünala ed il cussagl da scoula argumanteschan la proposta da sbüttar l’iniziativa tanter oter cul fat, cha’l nomer da scolarins da la fracziun da Lavin füss ils prossems ons massa bass per manar üna scoulina a Lavin. Quai vess per consequenza, cha almain trais quarts dals scolarins stessan gnir manats nanpro dad otras fracziuns. «Quai pretenda ün sistem da selecziun chi determinescha chenüns uffantins chi ston ir inua a scoulina», scrivan ils respunsabels dal cumün da Zernez illa missiva da votaziun. L’agir proponü per manar inavant la scoulina a Lavin füss, cha’ls uffants da Susch e da Lavin visitessan la scoulina a Lavin. Ils uffantins da Brail visitessan la scouina a Zernez e pro’ls uffantins da Zernez gniss tratta la büs-cha, chi chi stess ir a Lavin a scoulina. «E quai cun tuot las consequenzas», scriva la suprastanza cumünala. Las consequenzas füssan tenor missiva per exaimpel: cuosts implü, dischavantags organisatorics, sfidas d’urari o separaziun da fradgliuns, ed oter plü. Infrastructura optimala a Lavin L’argumantaziun dals iniziants es tenor ün extrat dal protocol da la radunanza cumünala preparatorica, publichà illa missiva da votaziun, cha l’infrastructura a Lavin saja optimala, drizzada aint bainischem per quist bsögn e ch’ella spordscha tuot quai chi serva. Cha las localitats sajan avantman e nu chaschunan ingüns cuosts d’investiziun pel cumün. Tenor ils iniziants nun es üna müdada da Lavin a Zernez illa Chasa Alossai üna bun’opziun. Cha la Chasa Alossai saja in ün nosch stadi, güst sper la via e cun quai privlus per uffantins uschè pitschens e cha finalmaing sajan las emissiuns da canera fich grondas. Perquai racumondan ils iniziants d’acceptar l’iniziativa per mantgnair la scoulina a Lavin. La suprastanza cumünala ed il cussagl da scoula insistan sün lur proposta da sbüttar l’iniziativa e propuonan da proseguir culs lös da scoula sco chi d’eiran fingià gnüts definits illa missiva da fusiun l’on 2014. Als 13 favrer decida la populaziun da Zernez eir a reguard la revisiun parziala da la ledscha d’energia cumünala. Cun quist adattamaint da la ledscha d’energia dess pudair profitar a partir dals 1. october 2023 tuot il cumün, voul dir tuot las fracziuns, dal proget Zernez Energia 2020. La suprastanza cumünala propuona d’acceptar la revisiun parziala e la radunanza cumünala ha deliberà quella cun gronda majorità a man da la votumaziun a l’urna.

Dal 1997 e dal 2013 vaiva la populaziun da Santa Maria dit schi ad ün sviamaint dal cumün. Quel nun es fin hoz na gnü realisà e’ls abitants patischan amo adüna dal trafic da transit tras las vias strettas. Per calmar e regular il trafic, dess quista stà gnir introdüt tempo 30 in tuot la fracziun da Santa Maria. Causa la malcuntantezza da la populaziun locala vaivan abitantas ed abitants ramassà suottascripziuns e dumandà masüras cunter la situaziun da trafic. La fin dal 2020 ha il Cumün da Val Müstair reagi e fat la dumonda al Chantun da pudair introdüer zonas da tempo 30. Per incumbenza dal Cumün da Val Müstair sun dürant tuot la stà 2021 gnüts fats sclerimaints e realisadas masüras per diminuir la sveltezza. Cun l’introducziun da tempo 30 spera il Cumün da Val Müstair da pudair ragiundscher ün trafic plü regular e sainza grondas interrupziuns. Ch’implü as pudessa uschè eir redüer la canera, quai ha dit il Cumün da Val Müstair invers RTR. L’introducziun da tempo 30 nu saja be üna tactica da retardimaint areguard il sviamaint. Cun tempo 30 dess eir gnir augmantada la sgürezza dals peduns. Quai comunichescha l’Uffizi da construcziun bassa sün dumonda da la FMR. La dumonda per inoltrar tempo 30 tras l’intera fracziun da Santa Maria es publichada i’l Fögl ufficial dal Chantun, cul dret da far recuors cunter quist decret infra 30 dis. Evaluaziun da las variantas pussiblas Areguard il sviamaint ston amo gnir fats sclerimaints in vista a las differentas variantas chi sun sün maisa, uschè l’Uffizi da construcziun bassa. Il Chantun vaiva dal 2013 cumanzà culla planisaziun detagliada da la varianta süd dal sviamaint, a la quala la populaziun da Santa Maria vaiva dit schi i’l listess on. La decisiun dal Tribunal federal davart il sviamaint da Schmitten vaiva però interruot la fasa da planisaziun. A Schmitten nun es gnü realisà il sviamaint causa motivs da protecziun da la cuntrada culturala. Eir la Biosfera Val Müstair s’ingascha per üna varianta chi piglia resguard a la cuntrada. L’organisaziun ha proponü da far ün sviamaint suot terra. Quista varianta füss però bler plü chara co la varianta süd dal 2013. L’evaluaziun da las variantas ha lö pel mumaint ed i s’es amo in tschercha da la varianta la plü adattada per Santa Maria, uschè l’Uffizi da construcziun bassa.

Ils suprastants partents dal Cumün Val Müstair as dostan cunter las explicaziuns fattas invers medias in connex cun lur demischiuns. Sco cha’ls suprastants partents in Val Müstair – Guido Mittner, Roman Oswald e Patrick Wegmann – scrivan in üna communicaziun a las medias, sajan els bain stats perinclets culla communicaziun ufficiala dal cumün in connex cun lur demischiuns. Quai per proteger il purtret dal Cumün da Val Müstair. Impustüt Guido Mittner e Roman Oswald criticheschan uossa però las explicaziuns e decleraziuns cha la presidenta Gabriella Binkert Becchetti haja dat in seguit invers las medias, nempe ch’els nu sajan stats preparats per lur caricas politicas e cha lur demischiuns sajan stattas üna surpraisa. Tenor lur communicaziun da marcurdi davomezdi nu correspuonda quai però a la vardà. Els scrivan cha la radschun per lur demischiun saja statta «unicamaing üna perdita da fiduzcha invers la presidenta cumünala». Avant desch dis vaiva il Cumün da Val Müstair comunichà cha’ls duos suprastants Guido Mittner e Roman Oswald as retiran per immediat dal gremi – ed il terz suprastant, Patrick Wegmann, apaina chi s’haja chattà ün successur o üna successura. (cdm/fmr)

Armon Vital da Sent ha decis da demischiunar da la Cumischun federala dal Parc Naziunal (tud. ENPK). Quai scriva il Parc Naziunal Svizzer (PNS) in üna comunicaziun a las medias. Armon Vital ha rapreschentà il chantun Grischun daspö l’on 2016 i’l cussagl da fundaziun e d’eira vicepresident. Differentas opiniuns in singulas tematicas han manà davo ses ons ingaschats a la decisiun da bandunar la cumischiun. Sia demischiun capita in bun accord cun la ENPK. Armon Vital restarà collià eir in avegnir cul Parc Naziunal Svizzer. Üna successura o ün successur dess gnir chattà i’l decuors da quist on. (cdm/fmr)

In üna comunicaziun a la medias s’han ils suprastants partents dal Cumün da Val Müstair dostats quist’eivna cunter las explicaziuns fattas in connex cun lur demischiuns. Els criticheschan ch’els vegnan miss nan sco sch’els nu füssan stats preparats per lur caricas politicas e cha lur demischiuns sajan stattas üna surpraisa. Intant fan els valair cha la presidenta cumünala nun haja in ün cas concret infuormà inandret a la suprastanza. Avant duos eivnas vaiva il Cumün da Val Mü­stair comunichà cha’ls duos suprastants Guido Mittner e Roman Oswald as retiran per immediat dal gremi – ed il terz suprastant, Patrick Wegmann, apaina chi s’haja chattà ün successur o üna successura. In quel mumaint d’eira gnü argumentà – in üna comunicaziun cumünala – cha’ls trais suprastants as retiran per motivs persunals, sainza manzunar dissonanzas in suprastanza. Però uossa ha müdà il vent: Ils suprastants partents as dostan cunter explicaziuns fattas invers medias in connex cun lur demischiuns. Els criticheschan ch’els vegnan miss nan sco sch’els nu füssan stats preparats per lur caricas politicas e cha lur demischiuns sajan stattas üna surpraisa. In üna comunicaziun persunala da marcurdi passà scrivan els, cha la radschun per lur decisiun saja statta «unicamaing üna perdita da fiduzcha invers la presidenta cumünala». Tenor retscherchas da la FMR es stat il punct decisiv la mancanza da circulaziun d’infuormaziuns in ün cas concret. «I’s trattaiva d’ün cas plü delicat» «I’s tratta dad infuormaziuns cha nus sco suprastants elets vessan spettà da survgnir», disch ün dals trais partents invers la FMR. In che connex cha quellas infuormaziuns staivan, e chi nu sun rivadas pro els, nu voul el però render public. Gabriella Binkert Becchetti, la presidenta dal Cumün da Val Müstair, conferma ch’in ün cas specific nun haja ella dat inavant tuot las infuormaziuns. Ella declera: «I’s trattaiva d’ün cas plü delicat. Il cas d’eira però eir stat tema da discussiun in sezzüdas da suprastanza.» Cun quai chi’s tratta d’ün cas illa procedura da consultaziun nun ha ella vuglü dar infuormaziuns plü profuondas a la FMR. Ella intuna però, cha minchün dals suprastants vess pudü contactar ad ella per survgnir las infuormaziuns giavüschadas, ed agiundscha: «üna part da quellas infuormaziuns d’eiran però avantman e perfin protocolladas.» La dumonda da la fiduzcha «Nus vaivan dumandà davo plüssas jadas pro la presidenta», cuntradischan ils suprastants, «ella ha adüna dit ch’ella nun haja tschüf ulteriuras respostas in quella fatschenda.» Cha quai füssan però stattas infuormaziuns importantas pella suprastanza per decider in chosa, decleran els ed agiundschan dad esser lura gnüts miss davant fats accumplits in üna sezzüda cun oters gremis. «Per nus d’eira quai ün sen cha la presidenta nun ha fiduzcha invers nus sco suprastants. Ed uschè nu d’eira per nus neir na plü pussibel d’avair fiduzcha in ella.» Impustüt eir perquai, sco ch’ün dals suprastants disch, cha da vart da la presidenta saja in quella sezzüda gnü pretais cha la suprastanza saja statta infuormada. Gabriella Binkert Becchetti da sia vart disch: «Sco manzunà d’eiran quai infuormaziuns delicatas. Perquai nu tillas n’haja dat inavant.» Ella admetta però ch'ella vess stuvü infuormar la suprastanza avant la sezzüda i'l sen da render attent ad ün protocol specific existent. Ne la presidenta, ne ils suprastants nu laivan concretisar invers la FMR il cas dispittaivel. E tuots speran chi’s chatta bainbod persunas chi’s mettan a disposiziun per ün uffizi in suprastanza. Ils suprastants partents as dostan Avant duos eivnas vaiva il Cumün da Val Müstair comunichà cha’ls duos suprastants Guido Mittner e Roman Oswald as retiran per immediat dal gremi – ed il terz suprastant, Patrick Wegmann, apaina chi s’haja chattà ün successur o üna successura. In üna communicaziun persunala da marcurdi passà s’han els dostats quist’eivna cunter las explicaziuns fattas in connex cun lur demischiuns. Els criticheschan ch’els vegnan miss nan sco sch’els nu füssan stats preparats per lur caricas politicas e cha lur demischiuns sajan stattas üna surpraisa. Els scrivan, cha la radschun per lur decisiun saja statta «unicamaing üna perdita da fiduzcha invers la presidenta cumünala». Intant fan els eir valair cha la presidenta cumünala nun haja in ün cas concret infuormà inandret la suprastanza. (fmr/an) Ils suprastants partents as dostan cunter explicaziuns fattas invers medias in connex cun lur demischiuns. Tenor retscherchas da la FMR es stat il punct decisiv la mancanza da circulaziun d’infuormaziuns.

In venderdi passà han cumanzà ils 24avels Gös olimpics d’inviern a Peking. Da la partida sun eir set atletas ed atlets engiadinais e jauers. Pels üns vaja in prüma lingia per ramassar experienzas, pels oters vaja per medaglias olimpicas. In venderdi passà es gnüda impizzada la flomma olimpica a la ceremonia d’avertüra dals 24avels Gös olimpics d’inviern i’l stadion naziunal a Peking. Tanter las 168 atletas ed atlets svizzers sun da la partida als gös eir set sportistas e sportists da l’Engiadina e da la Val Müstair. Las novizas ed il novizs vöglian ramassar experienzas La plü giuvna tanter las atletas ed ils atlets engiadinais e jauers es Bianca Gisler da Scuol. Per la snowboardista da 18 ons sun ils Gös olimpics a Peking ils prüms in sia carriera. Correspundent sun sias aspettativas plüchöntsch modestas: «Eu less simplamaing ramassar impreschiuns e dar meis meglder. Meis böt es da far ün ‹run› cun ün bun sentimaint e sainza am ferrir.» Ella partecipescha illa disciplina da snowboard freestyle illas categorias Big Air e slopestyle. Da quellas duos categorias ha ella però ün favorit: «Slopestyle n’haja plü gugent perquai chi’s po far plüs differents tricks.» Aint la qualificaziun pel slopestyle, chi ha gnü lö in sonda passada, es Bianca Gisler gnüda 20avla da 28 atletas e nu s’ha puchadamaing pudü qualifichar pel final. Pervi d’üna svoulida dürant il trenamaint as vaiva la snowboardista ferida vi da la cossa ed ha pudü ir a la partenza be grazcha a medicamaints cunter il mal. Amo nu va Bianca Gisler però amo a chasa. Aint il Big Air ha ella amo üna schanza per üna bun plazza. La qualificaziun ha lö als 14 da favrer a las 02.30 temp svizzer. La prüma jada da la partida es eir la curridura da passlung Nadja Kälin (20) da San Murezzan. Per ella s’accumplischa ün sömmi d’uffants: «Eu m’algord amo als gös a Vancouver dal 2010. Là am n’haja dit ch’eu less eir ir üna jada partecipar a Gös olimpics.» Quel sömmi s’ha uossa accumpli, ma sco Bianca Gisler voul ramasssar eir Nadja Kälin in prüma lingia experienzas e manar sia megldra prestaziun pussibla. Pro sia premiera in sonda passada ha ella muossa üna buna cuorsa. Ella es gnüda 21avla aint il skiatlon sur 15 kilometers, 7,5 kilometers classic e 7,5 kilometers liber. «Quai es sco dad ir cun 140 km/h sün l’autostrada e da tgnair il cheu our da la fanestra da l’auto», descriva Basil Sieber (26) da Samedan il sentimaint dad ir cul cheu ouravant cul skeleton giò pel chanal da glatsch. Ch’el po insomma ir a la partenza a Peking nun s’inclegia da sai. Perquai ch’ingün dals atlets svizzers vaiva ragiunt ils criteris sportivs da Swiss Olimpic, es gnü selecziunà il Samedrin da l’associaziun Swiss Sliding per ir a Peking perquai chi til vegn attestà il plü grond potenzial per ragiundscher üna medaglia o ün diplom. Quai ha pisserà per critica e recuors davart da seis concurrents. «Eu am concentresch plainamaing sül sport», respuonda Basil Sieber a la dumonda scha quellas discussiun til influenzeschan. Eir per el sun ils gös a Peking ils prüms in sia carriera. Seis böt es ün resultat tanter ils meglders 20. Fingià pudü savurar ajer olimpic Avant quatter ons ha pudü savurar Talina Gantenbein (23) da Scuol fingià ajer olimpic. In sia disciplina skicross ha ella partecipà als gös a Pyeongchang illa Corea dal Süd. Eir schi nun es per ella üna premiera disch’la: «Id es adüna üna grond’onur da gnir selecziunà. Quai restarà craja eir adüna uschè, istess ils quantavels gös chi sun.» Ch’ella nu saja cun sias prestaziuns amo ingio ch’ella füss gugent, disch Talina Gantenbein, «ma sch’eu n’ha ün bun di possa rivar i’l grond final.» Davo ils gös olimpics d’avant ot ons a Sotchi sun quels a Peking eir fingià ils seguonds per la biatelta Irene Cadurisch (30) da Malögia. Sün sia pagina d’internet esa da leger, ch’ella staiva fingià sün skis da passlung apaina ch’ella savaiva chaminar. Fingià illa seguonda classa savaiva Irene Cadurisch che ch’ella vuless dvantar sco creschüda: Curridura da passlung o cusgliera federala. Apparantamaing ha la sportista da Malögia ragiunt il prüm böt. Ils rutinats tanter ils atlets engiadinais e jauers Schi’s discuorra dals gös olimpics as stoja eir discuorrer dals prossems duos atlets. Nevin Galmarini (35) dad Ardez e Dario Cologna (35) da la Val Müstair. Els sun ils rutinats illa squadra da las atletas e dals atlets engiadinais resp. jauers. Per Nevin Galmarini sun quists Gös olimpics ils quarts in sia carriera. A Peking va el a la chatscha d’üna ulteriura medaglia d’or illa disciplina snowboard alpin. «Eu n’ha investi bler temp e lavurà dür per pudair ir a Peking», disch Nevin Galmarini, «eu vaiva üna ferida a la rain e n’ha mancantà üna stagiun. Eu sun tuornà illa coppa mundiala pür la stagiun passada.» Cha pel mumaint bada’l daplü plaschair co squitsch. El ha però ün böt: «Eu less dar 100%. La misculanza d’aggressività, fiduzcha in mai svessa e dal plaschair e l’amur per meis sport am güdan dad ir al limit.» Sch’el riva da muossar tuot quai ch’el sa possa’l, independentamaing dal resultat, esser cuntaint, disch Nevin Galmarini. Ils tschinchavels ed ultims gös piglia Dario Cologna in attacha. Principi da november ha el communichà da’s vulair retrar davo quista sagiun dal sport da passlung. Fin uossa nun es ida si’ultima stagiun co giavüschà. Sch’el reuschirà da curunar la fin da sia carriera cun üna tschinchavla medaglia d’or as vezzaraja pür als gös – ma Dario Cologna d’eira adüna bun per üna surpraisa. Bianca Gisler da Scuol voul ramassar experienzas a seis prüms Gös olimpicis. La snowboardista da 18 ons va a la partenza i’l slopestyle ed i’l big air. Per Nadja Kälin s’acclumplischa ün sömmi d’uffant. Eir per la curridura da passlung sun ils gös a Peking ils prüms in sia carriera. Cha Basil Sieber da Samedan es da la partida a Peking ha pisserà per discussiuns e recuors davart seis concurrents. El nu’s lascha però influenzar da quellas discussiuns. Per Talina Gantenbein da Scuol sun a Peking ils seguond Gös olimpics. Cha sch’ella haja ün bun di poss’la rivar aint il grond final da sia disciplina – il skicross. Eir la biatleta Irene Cadurisch da Maloja es davo Sotschi per la seguonda jada a Gös olimpics. Nevin Galmarini dad Ardez ha lavurà dür per pudair ir a Peking. Davo üna ferida da la rain ed üna stagiun posa, es il snowboarder alpin tuornà pür la stagiun passada darcheu illa coppa mundiala. Derniera per Dario Cologna. Il curridur da passlung Jauer ha annuzchà in november da l’on passà ch’el as retira dal sport davo quista stagiun.

D’incuort es cumparüda üna publicaziun cul titel «Be cun rispli» cun poesias da Jachen Andry. Quai scriva la chasa editura «editionmevinapuorger» in üna comunicaziun a las medias. La publicaziuns as poja cumprar pro la Lia Rumantscha, pro la libraria poesia Clozza a Scuol o in mincha libraria chi venda cudeschs rumantsch. Ulteriuras infuormaziuns daja suot: www.editionmevinapuorger.ch (cdm/fmr) La publicaziun «Be cun rispli» cuntegna poesias da Jachen Andry.

Davo cha la cuorsa da passlung da Martina a Scuol ha stuvü gnir sdita giò l’on passà, po ella quist on darcheu gnir realisada. Quai scriva il comitè d’organisaziun in üna comunicaziun a las medias. La cuorsa da passlung parta in dumengia, ils 13 da favrer 2022 a las 10.30 a Martina. Partecipar as pon curriduras e curridurs i’l stil classic sco eir i’l stil da skating. A las 12.30 vain manà tras al böt a Scuol ün cuorsa da cross pels uffants. Fin als 12 da favrer ha lö eir amo la passlung- e passlunghin-challenge. Cun l’applicaziun STRAVA po mincha curridura e curridur far sia cuorsa persunala sül traget e masürar seis temp per as congualar cun otras curriduras e curridurs. L’annunzcha per la cuorsa po gnir fatta online suot: www.passlung.ch (cdm/fmr)

L’Hotel Tarasp a Fontana, la fracziun centrala dal cumün da Tarasp, es in ün nosch stadi. Il possessur Walter Vismara nun ha pudü realisar ün proget da plüs milliuns francs ed ha surlaschà il stabilimaint a seis destin. La FMR ha discurri cun l’investur talian davart seis plans cun l’hotel. L’Hotel Tarasp a Fontana, la fracziun centrala dal cumün da Tarasp, fa üna noscha parada. Ün proget dal 2005 da l’investur Walter Vismara da Milan cun ün nouv hotel e chasas cun abitaziuns d’aigna proprietà nun ha mai pudü gnir realisà. Il stabilimaint es gnü surlaschà a seis destin e va in muschna. Dürant las ultimas eivnas es però gnü darcheu movimaint intuorn il proget. Cun ün barat da parcellas voul il cumün da Scuol animar a l’investur da vender l’hotel e las parcellas cunfinantas. Fin uossa es in chosa però gnü a pled adüna be il cumün. Da l’investur svessa mai nu s’haja dudi alch. A la FMR esa reuschi da discuorrer cun Walter Vismara. «Il proget füss i giò per l’assa» «Scha las circumstanzas illa vita as müdan esa da s’adattar. I nu renda da cumbatter per perder», disch Walter Vismara a la dumonda perche cha seis proget intuorn l’Hotel Tarasp nun haja mai pudü gnir realisà. Cha davo il fallimaint da la banca americana Lehman Brothers e seis divorci s’haja sia situaziun finanziala müdada drasticamaing, declera l’investur talian ed agiundscha: «Avant vessa pudü finanziar il proget sainza agüd dad oters. Ma quel füss i giò per l’assa scha nus vessan cumanzà dal 2008. Culla crisa da finanzas illa rain as vessa stuvü fermar o dar sü las lavurs.» Ma schico ha’l laschà ir in malura il stabilimaint? «L’hotel d’eira fingià in ün nosch stadi cur ch’eu til n’ha cumprà e neir na plü da salvar. Dal rest nu prevezzaiva meis proget mai da til mantgnair in quella fuorma», uschè Walter Vismara. Chi til displascha bainschi cha’l stadi saja intant uschè mal, ma el disch: «Eu vess spettà cha’l cumün füss gnü invers mai per chattar insembel üna soluziun per evitar cha’l stabilimaint va in ruina. Impustüt perquai ch’eu vaiva divers ons miss a disposiziun l’hotel gratuitamaing al cumün per til gestir.» D’incuort chattà ün investur da Turich Ultra da quai saja statta la collavuraziun cul cumün però adüna fich buna, intuna Walter Vismara: «Meis contacts cul capo da Scuol Christian Fanzun d’eiran adüna constructivs. El es fich interessà al futur da Tarasp e cha’l proget possa gnir realisà.» L’investur svessa disch, ch’eir el haja adüna provà da chattar üna soluziun per l’hotel, ma declera: «Dürant ils ultims ons ans vaina inscuntrà cun numerus interessents da divers pajais. Minchün dad els vess gnü üna otr’idea in che fuorma cha’l proget vess pudü gnir realisà. Puchadamaing nun eschna mai stats bun da rivar sün ün nivel e da conclüder üna vendita.» Daja dimena uossa spranza cha’l proget possa gnir realisà prosmamaing? «Intant eschna in trattativas cun trais interessents. Quels dovran però amo ün pêr mais temp per as decider», declera Walter Vismara. Al istess mumaint, e quai es tenor el propa fich actual, haja’l d’incuort chattà ün investur da Turich chi füss interessà da realisar insembel cun el il proget. Chi cha quel investur es, nu voul Walter Vismara tradir. El disch unicamaing chi detta per el be duos opziuns: «Vender tuot o esser partecipà vi da quai chi gnarà fabrichà.» «Realisaziun nu das-cha depender dal barat da las parcellas» Causa la planisaziun dal territori cumünal sto il proget oriund però gnir adattà e simplifichà: «Il cumün nu voul plü chi gnia fabrichà sülla parcella tanter il Lai da Tarasp e l’hotel.» Sün quella parcella füss stat planisà ün abitacul cun üna sporta publica: «Quella sporta füss stat ün elemaint important dal proget ed eir important pel cumün svessa e per ün manaschi d’hotellaria.» Tenor Walter Vismara stopcha quel uossa però gnir surponderà. Cha’l proget intuorn il hotel haja merità ün avegnir, ma cha la realisaziun nu das-cha depender be dal barat da las parcellas intenziunà dal cumün, dimpersè eir da pudair realisar ün proget chi maina ün svilup a Tarasp: «Il problem es, e d’eira però adüna, d’avair sün maisa ün proget chi maina eir guadogn. Intant cha quai nu saja il cas nu saraja ne per el, ne per inchün oter pussibel da far alch our da l’hotel, disch Walter Vismara, «id es ün proget chi pretenda raps e competenza – be uschè po quel avair continuità.» Tenor Walter Vismara sajan las cundiziuns hozindi però uschè bunas co amo mai per ragiundscher quel böt. La Posta Ladina vaiva publichà in sia ediziun dals 8 da december 2005 üna visualisaziun dal proget oriund. In quella fuorma nu po quel hozindi plü gnir realisà. Che d’eira insomma previs cun l’Hotel Tarasp? Davo il concuors dal proprietari da quella jada vaiva cumprà l’investur talian Walter Vismara l’Hotel Tarasp da l’on 2002. Seis proget oriund prevezzaiva d’ingrondir e d’adattar l’hotel. Sper il Lai da Tarasp vessan stuvü gnir fabrichats duos stabilimaints in fuorma da betschlas cun suitas nöblas ed abitaziuns d’aigna proprietà. Attachà a quellas füss stat previs ün cumpartimaint cun restorant, bar, bogn cuvernà e wellness per indigens e giasts. Las investiziuns as vessan amuntà a var 30 milliuns francs. I’l rom da la planisaziun dal territori cumünal nu po il proget plü gnir realisà in quella fuorma. Impustüt la parcella tanter il Lai da Tarasp e l’hotel nu po plü gnir surfabrichada. (fmr/an) L’hotel istoric al pè dal Chastè da Tarasp L’Hotel Tarasp es gnü fabrichà ils ons 1873 fin 1875 dal tenent Jakob Franz Pazeller i’l temp ingio cha’l turissem ha buollà il futur da la regiun. Al pè dal Chastè da Tarasp e sper il Lai da Tarasp es gnü construi ün hotel e pensiun per giasts chi tscherchaivan pos per predschs radschunaivels. L’hotel ha müdà repetidamaing possessurs ed August Koller chi manaiva seis hotel a Tavo ha manà eir l’Hotel Tarasp sün buna via e cun grond success. I’ls ons 50 e 60 d’eira l’hotel il center dal sport da tiratschoccas e Koller president da l’associaziun svizra da quel sport. Plü tard es l’hotel i in mans dad oters possessurs e davo cha ün da quels ha fat dal 2001 fallimaint es l’Hotel Tarasp dvantà possess da la banca Credit Suisse. Quella ha vendü l’hotel dal 2002 a Claudio Bernasconi e plü tard es quel i in mans da l’investur Walter Vismara da Milan. (fmr/bcs) Surlaschà a seis destin Daspö 20 ons es l’Hotel Tarasp a Fontana, la fracziun centrala dal cumün da Tarasp, in possess da l’investur talian Walter Vismara. Per ün import da var 30 milliuns francs vess el vuglü ingrondir ed adattar l’hotel, fabrichar duos stabilimaints cun suitas nöblas ed abitaziuns d’aigna proprietà. Quel proget nun ha però mai pudü gnir realisà e l’Hotel Tarasp es gnü surlaschà a seis destin. Dürant las ultimas eivnas es però gnü darcheu movimaint intuorn il proget. Cun ün barat da parcellas voul il cumün da Scuol animar a l’investur da vender l’hotel e las parcellas cunfinantas. Fin uossa es però gnü a pled adüna be il cumün in chosa. Da l’investur svessa mai nu s’haja dudi alch. A la FMR esa reuschi da discuorrer cun Walter Vismara. (fmr/an) L’Hotel Tarasp as preschainta in ün fich nosch stadi. Il proprietari Walter Vismara da Milan es in trattativas cun plüs interessents chi vulessan cumprar il stabilimaint e las parcellas cunfinantas. Al istess mumaint tschercha el però eir svessa adüna amo investuors per realisar ün proget cun l’hotel. L’Hotel Tarasp as preschainta in ün fich nosch stadi. Il proprietari Walter Vismara da Milan es in trattativas cun plüs interessents chi vulessan cumprar il stabilimaint e las parcellas cunfinantas. Al istess mumaint tschercha el però eir svessa adüna amo investuors per realisar ün proget cun l’hotel.

Sco cha la Viafier retica (VR) scriva in üna communicaziun a las medias esa a partir da subit pussibel da cumprar eir online bigliets pel Vereina. Quai dess simplifichar l’access al transport d’autos. L’on 2020 es gnü rimplazzà il sistem da chascha dal transport d’autos. In quell’occasiun es gnü s-chaffi ün webshop per cumprar avant il viadi bigliets singuls e cartas da valur. In ün prossem pass es previs d’introdüer vias d’access automatisadas. Quai permetess a cliaints cun autos fin 3,5 tonnas e bigliets o cartas da valur digitalas l’access independent al tren d’autos. Dürant ils prossems duos ons dessan perquai gnir adattadas l’infrastructura ed il sistem d’infuormaziun. Tuot las infuormaziuns a reguard il transport d’autos ed il webshop daja suot: www.vereina.ch (cdm/fmr) A partir da subit pon cliaints cumprar online bigliets pel transport d’autos tras il Vereina.

La Bieraria Tschlin SA ha prodüt dal 2021 2610 hectoliters biera. Cun quista quantità riva l’infrastructura a Martina al limit ed eir l’Uffizi chantunal per la natüra e l’ambiaint fa pretaisas. Perquai vain uossa imbutigliada la gronda part da la biera engiadinaisa biologica a Winterthur. Dal 2013 ha cumanzà Reto Rauch da Sent sco manader da gestiun da la Bieraria Tschlin SA. Quella jada vaiva decis il cumün da Valsot da pajar la paja d’ün manader da gestiun (pensum da 40 pertschient) per pudair sviluppar la bieraria e manar quella our da la crisa finanziala. Quella jada gniva prodüt a Tschlin var 500 hectoliters Biera engiadinaisa. Per pudair scriver cifras nairas discurriva il cussagl administrativ da vulair prodüer insacura var 1200 hectoliters. Reto Rauch ha bainsvelt fat müdada culla Bieraria da Tschlin a Martina, illas localitats da las Ouvras Electricas Engiadina. La Bieraria Tschlin SA ha in seguit investi ill’infrastructura ed ha cumprà daplü tancs ed ün indriz per imbutigliar plü modern. Reto Rauch ha investi bler temp illa vendita ed ha tscherchà partenaris interessants giò la Bassa. Ed impustüt ha el ragiunt cha la Biera engiadinaisa porta cun superbgia il label biologic. La biera da Tschlin, respectivamaing da Martina, es gnüda onurada i’ls ultims ons cul premi Bio Grischun e cul premi Bio Suisse. Quists premis han gnü ün effet da reclama in tuot la Svizra. Prodüt 2610 hectoliters biera Dal 2021 ha prodüt la Bieraria Tschlin 2610 hectoliters biera. «Quai es la prüma jada daplü co 2000 hectoliters», disch il manader da gestiun Reto Rauch cun plaschair. El fa quint cha la pandemia haja dat ün stumpel implü e cha dürant ils ultims duos ons saja la producziun creschüda enormamaing. Cha cul lockdown in marz 2020 saja dandettamaing tuot la producziun statta salda. «Quella jada nu vaina propcha na savü co chi giaja inavant», quinta’l, «però il plü tard d’instà haja cumanzà a girar sco amo mai.» Da l’on 2020 ha la Bieraria Tschlin pudü scriver la prüma jada üna cifra naira. Ed eir dal 2021 es il quint allegraivel. «Nus pudain far regularmaing las amortisaziuns necessarias, nus stuvain però adüna darcheu investir», infuorma’l. Da pudair però redüer ils debits ed impustüt eir dad egualisar ils deficits dals ultims ons nu saja realistic. «Ma almain scrivaina üna cifra naira», disch Reto Rauch. Ed a partir da quist on sto la Bieraria Tschlin SA portar eir la paja dal manader da gestiun. Il cumün da Valsot nu paja nempe plü la paja da Reto Rauch. Quist sustegn finanzial d’eira limità fin dal 2021. Adüna investi ill’infrastructura Cun prodüer tschinch jadas daplü biera co amo avant s-chars desch ons, es eir l’infrastructura rivada al limit. «Nus vain bainschi adüna darcheu investi ill’infrastructura, però minch’adattamaint illa chadaina da producziun ha consequenzas sün tuot l’infrastructura», renda Reto Rauch attent. Sco ch’el disch han ils duos bierers fat l’on scuors 364 buglidas (Sud) à 800 liters biera. Quai voul dir bod üna buglida al di. «Scha nus fain quint cha mincha bierer lavura var 200 dis l’on, schi sun quai per gronda part duos buglidas al di», declera il manader da gestiun. Cha l’indriz da buglir saja al limit ed eir la maschina d’imbutigliar nu basta plü per tuot la produziun. «Implü vain il fat, cha nus nun eschan buns d’accumplir la valur da pH (pH-Wert) da l’aua prescritta cun noss’infastructura a Martina.» Cha davo mincha buogl stopcha gnir dischinfettà l’indriz ed eir las butiglias vödas vegnan lavadas in ün bogn da schmögl. Cha tuot quists pass da producziun, implü eir la temperatura dürant il buogl, hajan consequenzas süllas valuors basicas e d’acid da l’aua suos-cha chi riva illa sarinera pacs tschient meters dadour Martina. «L’Uffizi chantunal per la natüra e l’ambiaint ha pretais tschertas masüras e nus vain stuvü reagir infra temp ütil e schoglier il problem», declera Rauch. Ingüna pussibiltà da neutralisar l’aua Per schoglier il problem a lunga vista vess la Bieraria Tschlin d’investir in ün indriz per neutralisar l’aua. «Cun quai nu vessan nus però scholt tuot il problem, causa cha eir la maschina d’imbutigliar es al limit», declera’l. El discuorra nempe da raduond 700 000 butiglias l’on. Perquai han ils respunsabels decis fingià dal 2020 da laschar implir la Biera engiadinaisa in butiglias ed in butschins d’utrò, nempe pro la Doppelleu Boxer AG a Winterthur chi venda e distribuischa la biera engiadinaisa biologica in tuot la Svizra. Plü o main mincha ses eivnas transporta ün camiun 25 000 liters biera da Martina a Winterthur. «A Martina svess vain impli be amo raduond 20 pertschient da la biera», disch Reto Rauch. Quai sun impustüt las bieras specialas (var 10%) e la Biera engiadinaisa chi vain implida in butiglias chi vegnan dovradas be üna jada. Sco cha Reto Rauch cuntinuescha, s’haja chattà culla Doppelleu Boxer AG ün partenari fich ferm chi metta grond pais eir illa vendita da la biera engiadinaisa biologica. Cha forsa s’ingascharà quist partenari ils prossems ons eir finanzialmaing pella Bieraria Tschlin SA, però Rauch es persvas cha’l lö da producziun da la Biera engiadinaisa restarà eir in avegnir sün territori dal cumün da Valsot. Il böt da 3000 hectoliters Reto Rauch pretenda cha bod tuot la Svizra cugnuoscha la Biera da Tschlin. Cha l’effet da reclama per Tschlin, Valsot e tuot la regiun saja immens. «Implü vaina profità eir dal mumaint e dal svilup da l’ambiaint: Tuot chi voul avair eir üna biera biologica in seis sortimaint», discha’l e fa valair cha in quista nischa saja la Biera engiadinaisa la plü cuntschainta. El constata eir cha la vendita online piglia pro cuntinuadamaing. Cha’l piz da la muntogna nu saja amo ragiunt, disch Rauch cun ferma persvasiun. A mez lunga vista voul il manader da gestiun ambizius ragiundscher la cifra magica da 400 buogls, quai chi correspuonda ad üna produziun da 3000 hectoliters biera engiadinaisa. Che e chi es la «Doppelleu»? Dal 2014 es gnüda fundada la bieraria Doppelleu a Winterthur. Ils duos iniziants Philip Bucher e Jörg Schönberg han cumanzà cullas duos marcas Doppelleu e Chopfab. La bieraria pitschna es creschüda ad ün crescher. Dal 2017 ha fusiunà la Doppelleu culla bieraria Boxer ad Yverdon e l’affar ha surgni bainsvelt üna grondezza naziunala. La Doppelleu Boxer AG fa eir la vendita e la distribuziun da la biera engiadinaisa biologica e daspö l’on passà vain imbutigliada eir var 80% da la biera da Tschlin a Winterthur. (pl/nba) Biera da Tschlin va a Winterthur L’on passà ha la Bieraria Tschlin SA (BTSA) prodüt a Martina 2610 hectoliters biera. Quai es la prüma jada chi’d es gratià da prodüer e vender daplü da 2000 hectoliters da la biera engiadinaisa biologica. Quista gronda quantità da biera ha però manà al Reto Rauch chi maina la gestiun da la BTSA ed a seis team al limit: Per imbutigliar uschè blera biera resguardond eir la valur da pH stessan ils respunsabels da la bieraria a Martina investir in l’infrastructura. Perquai ha decis il cussagl administrativ da la BTSA da laschar imbutigliar la biera da Tschlin a la Doppelleu Boxer AG a Winterthur chi venda e distribuischa la biera engiadinaisa biologica in tuot la Svizra: Circa mincha ses eivnas transposta ün camiun 25000 liters biera da Martina fin a Winterthur. (pl/fmr) Il manader da gestiun da la Bieraria Tschlin SA ha pisserà per ün grond svilup da producziun. A Martina vain imbutigliada be amo var 20 pertschient da la biera engiadinaisa.

Stimada lectura, stimà lectur, scha vus pudessat tscherner, tockessat plüchöntsch pro las vuolps o pro las rizzas? Il filosof grec Archilochos ha scrit 650 avant nos temp: La vuolp sa üna pruna robas, la rizza sa üna roba gronda. Daspö ch’eu n’ha let il citat pro Ronald Dworkin, in «Gerechtigkeit für Igel», am fetscha quista dumonda. E lura: vuolp o rizza? Da la vuolp cugnuschaina la tarabla cha Esop ha scrit: Ch’ün corv ha chattà ün toc chaschöl ed es sezzà giò sün ün bös-ch per til mangiar. La vuolp passa ed ha cuaida dal chaschöl. Ella fa bellinas al corv ed a la fin til dumond'la da chantar üna chanzun cun sia bella vusch. Malprudaint causa las bellinas driva’l seis pical e’s metta a cratschlar. Il chaschöl crouda giò e la vuolp furbra til piglia e passa cun grond gust. Esop vezza sia tarabla sco avertimaint cunter quels chi surmainan cun bellinas. La vuolp vala sco furbra, creativa, buondriusa. Ella metta aint dapertuot a seis nas ed appara e svanischa sco’l vent. Ella es indschegnaivla ed abla da s’adattar a bod mincha situaziun. La vuolp para dad avair bod tuottas qualitats per surviver i’l muond dad hozindi. Ella es tagliada e sa surmanar grazcha a sia bella parentscha. E lura: vuolp o rizza? La rizza vala sco intelligiainta – ma plana. Cun sia chommas cuortas nu par’la da rivar our d’ün fat. In cas da privel sta’la plü jent salda, fa üna culla ed observa la situaziun. La rizza es quella chi riva plüchöntsch suot las roudas, eir sch’ella guadogna la cuorsa cunter la leivra grazcha ad üna finta illas tarablas dals frars Grimm. Vuolp o rizza? Nos muond es plainamaing orientà invers las vuolps chi, sco furbazs da bella parentscha, san impreschiunar il cuntuorn, independentamaing sch’ellas san be üna pruna o han eir inclet las relaziun plü grondas chi’s zoppan davovart. Güsta dürant ils ultims duos ons eschan nus stats sco vuolps chi vain imprais üna pruna e vain creà ün’arsaja per novitats – nus ans vain laschats tschüffer suvent da vuolps chi han impreschiunà cun lur bellinas tradituras. Ma quantas jadas ans vaina svess tut il temp per tour la distanza e per verer a nossa realtà sco üna chaussa? Archilochos ha scrit: «La vuolp sa üna pruna roba, la rizza sa üna roba gronda.» Quai ch’el nun ha scrit es la consequenza, e quella constataina vieplü – a lunga vista vain la vuolp our d’flà e perda il fuond, intant cha la rizza po mantegner üna tscherta survista. A man dal citat dad Archilochos nun es la dumonda güsta: Vuolp o rizza? La dumonda vess dad esser: daina lö avuonda a tuots duos per chattar il bun equiliber? Daina lö a la vuolp chi, cun seis buonder, chatta adüna respostas nouvas – e laschaina spazi a la rizza per na perder our d’vista la roba gronda; ils üns tilla nomnan Dieu, oters tilla dan ün oter nom. «Daina lö avuonda a tuots duos – a la vuolp ed a la rizza – per chattar il bun equiliber?» Dal 2015 enfin il 2018 è Stephan Bösiger stà raverenda refurmà da la Val Müstair. Ussa è el ravarenda da la plaiv da Langenthal. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è lura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta». Stephan Bösiger

La Regenza ha approvà ün proget dal cumün da Scuol per construir repars lung l’aual Val Triazza. Implü as partecipeschan la Confederaziun ed il Chantun al proget cun maximalmaing var 1,81 milliuns francs i’l rom da la cunvegna da program da la NGF «Ouvras da protecziun cunter l’aua». Ils cuosts totals vegnan calculads cun 3,3 milliuns francs.L’aual Val Triazza cuorra immez tras il abitadi da Pradella. La stà 2015 han ferms orizis chaschunà là aua gronda. Quella jada ha l’aual inundà il territori d'abitadi da Pradella. Üna chasa d’abitar e duos chasas da champs han subi dons totals. Las analisas posteriuras han revelà ün ris-ch d’aua gronda augmentada ed ün don dals repars existents. Pervi da quai ha il cumün da Scuol decis d’elavurar ün nouv proget per construir repars.Il proget dess redüer il privel d'aua gronda ad üna dimensiun acceptabla. L’elemaint central dals repars fuorma ün mür da protecziun cunter aua gronda d'üna otezza da var 1,5 meters per lung da la riva dretta. Quist mür dess impedir cha l’abitadi da Pradella gnia inondà in avegnir. (cdm/fmr)

Il trassè da var 50 km tanter Pradella e La Punt sto gnir schlargià cumplettamaing cun duos conducts da forza da 380 kV per pudair garantir eir in avegnir il transport d’energia da las ouvras idraulicas da l’Engiadina ed il barat da curraint cun l’Austria e l’Italia. Per quist motiv vegnan rimplazzadas passa 90 da las 127 püttas. Quai scriva la Swissgrid SA in üna comunicaziun a las medias. A partir da la mità da favrer 2022 cumainza la seguonda etappa da construcziun tanter Pradella e Zernez cun la furniziun da l’atschal. A partir da l’avrigl 2022 cumainzan ils lavuraints lura a montar la püttas. (cdm/fmr) A partir da mità da favrer 2022 cumainza la seguonda etappa da construcziun tanter Pradella e Zernez.

L’ustaria Macun, il bistro da la bieraria Girun ed uossa eir amo il «Cafè Spontan» - a prüma vista para cha Tschlin haja üna gronda sporta per baiver alch e star da cumpagnia. L’on passà d’utuon vaiva il pêr Barbara Freimann Janett e Georg Janett comunichà ch’els tegnan averta lur ustaria Macun a partir da settember be plü pels giasts d’hotel. Uschea d’eira serrada l’ustaria pels indigens. «I d’eira però pussibel da gnir a tschanar pro no, schi’s reservaiva ouravant», disch l’ustera. Ella declera perche chi han decis da far quist pass. Per cha l’affar renda inavant «Georg ed eu vain manà l’hotel e l’ustaria Macun dürant desch ons in möd rentabel, cun giasts ed indigens», disch Barbara Freimann. L’on passà es lura gnüda vendüda la chasa da vacanzas Mischol cha lur Macun GmbH gestiunaiva: «Uschea ans mancaivan uossa quellas entradas, nos affar nu rendaiva plü sufficiaintamaing.» Perquai ha il pêr decis da gestiunar l’ustaria be plü pels giasts d’hotel. Sco ch’ella constata hana gnü fin uossa ün fich bun inviern cun quist nouv concept: «No nu vain amo mai gnü uschè bler giasts chi fan gitas culs skis e cun gianellas.» Per cha’ls indigens hajan ün lö per as chattar Nadal e Büman es quel temp ch’eir la giuventüna passainta in cumün. Siond ch’ella vaiva vis cha tant il Macun sco eir il Bistro Girun, il pitschen local gastronomic da la Bieraria Girun süsom cumün, d’eiran serrats sur Festas, ha Tina Vital gnü ün’idea spontana: «Eu n’ha pensà chi’s pudess far ün cafè our da l’anteriur büro cumünal chi nu gniva plü dovrà.» Gretta Caviezel es subit statta pronta da tilla güdar a metter ad ir quist cafè: «La direcziun cumünala ans ha dat il permiss da far quai e’ls lavuraints cumünals han rumi il local e’ns dat las clavs», disch Gretta Caviezel, «no vain gnü agüd da tuottas varts, dals lavuraints, da falegnams chi han fat per no lavurinas e lura eir dals confamiliars chi han güdà in differents möds.» Sporta predschada eir dals giasts d’utrò Las duos iniziantas han intant agüd amo dad ulteriuras duos persunas chi lavuran i’l Cafè Spontan. «Na be ils indigens, ma eir turists e lavuraints vegnan jent in nos cafè», constata Tina Vital, «quels cumpran magara in butia ün panin e vegnan lura pro no a chod a til mangiar e baiver ün cafè.» I’l center da quista nouva sporta i’l vegl büro cumünal es l’inscunter: «Uossa cha la musica ha darcheu cumanzà las prouvas pona gnir davo prouva pro no a star amo ün pa da cumpagnia, manzuna Gretta Caviezel, «ed eir la giuventüna profita regularmaing da quist’occasiun.» D’incuort ha survgni il team dal Cafè Spontan la dumonda d’ün pêr persunas da Strada schi nu pudessan gnir in quist local a giovar a jass. «Sainz’oter, vaina dit, quai saran noss prossems giasts.» E co vaja inavant cun l’hotel e l’ustaria Macun? «Avert amo fin in avrigl» Adonta da quista stagiun fin uossa uschè buna han decis Barbara Freimann e Georg Janett da serrar lur hotel ingon als 25 avrigl. «A partir dals prüms gün as poja lura tour a fit il Macun sco chasa da vacanzas», declera ella. Scha’ls giasts vöglian pona postar tschainas cha’l pêr cuschina lura per els. «Che cha Georg voul es mantgnair l’ustaria averta la gövgia davomezdi pel club dals homens attempats», disch Barbara Freimann, «quai fa’l inavant, scha’l Macun nun es occupà o forsa eir scha’ls fittaders dal Macun nun han nöglia incunter.» Ella conclüda cun l’infuormaziun: «Scha Georg ed eu chattain inchün chi less cumprar la chasa dal Macun, lura tilla vendarana.» Glieud da cumün ed eir giasts d’utrò chi han fat gitas giodan la sporta dal Cafè Spontan a Tschlin. Il Cafè Spontan, ingio chi d’eira plü bod il büro cumünal, es in stretta vicinanza da la butia da cumün e da l’ustaria Macun. A partir da gün as poja tour a fit il Macun sco chasa da vacanzas.

Marcus Florinett da Scuol as partecipescha a la cuorsa da Scuol a Martina fingià daspö s-chars quatter decennis. Bod uschè lönch güda el eir a realisar la cuorsa nomnada minchatant eir «il pitschen maraton engiadinais». La paschiun pel passlung nun ha Marcus Florinett gnü be da pais. «Il prüm faiva ün sport d’inviern corporalmaing ün pa main pretensius», disch el cun ün surrier, «eu giovaiva a curling.» Cur cha’ls uffants d’eiran gronds avuonda tils ha’l muossà ad ir culs skis alpins. El svessa tscherchaiva però amo ün oter sport pella stagiun fraida. Cunquai ch’el solaiva as partecipar d’instà a concurrenzas da cuorrer ha’l decis da far passlung. «Quel sport m’ha plaschü be subit ed eu sun restà pro’l passlung.» D’instà va Marcus Florinett (annada 1953) cul velo da muntogna, «velo e passlung sun duos sports chi’s cunfan fich bain». Cuntaint cun sia prestaziun in dumengia «Cumanzà a far passlung n’haja güsta cur chi han müdà da la tecnica classica al skating», as regorda’l, «il prüm as faiva il pass da Siitonen e lura s’haja cumanzà a far skating.» Sco ch’el disch sarà quai stat avant s-chars quaranta ons. «Circa uschè lönch fetscha eir quista cuorsa tanter Scuol e Martina.» Quai es stat il cas eir in dumengia: Marcus Florinett s’ha partecipà eir a la 46avla cuorsa da Martina a Scuol. Cur ch’el es rivà i’l böt d’eira’l tuot satisfat cun sia prestaziun: «Eu vaiva dit cha sch’eu riva gnir i’l böt var ün quart d’ura davo il prüm, schi ch’eu saja cuntaint. E quai m’es hoz gratià cul temp dad 1:10.33,3.» Respunsabel pel traget da Pradella fin i’l böt a Scuol Marcus Florinett s’ha eir fingià daspö lönch ingaschà i’l comitè d’organisaziun da la cuorsa da passlung giòsom l’Engiadina Bassa: «Daspö divers ons suna respunsabel pel traget da la centrala da las Ouvras Electricas d’Engiadina fin a Scuol.» Sün quel traget esa bleras vias chi’d es da serrar. «I douvra üna pruna agüdonts per cha las curriduras e curriduors rivan al böt sülla direttissima.» L’on passà nu vaiva il comitè pudü organisar la cuorsa causa la pandemia. Pella paja vaivna installà sco alternativa l’uschenomnada Passlung Challenge: «Chi chi laiva pudaiva gnir culs skis da passlung da Martina fin a Scuol e cun agüd da GPS gniva tut il temp», declera’l, «uschea pudaiva minchün far sia cuorsa persunala.» Fat our dal hobby il manster Fingià svelt davo cha Marcus Florinett vaiva cumanzà a far passlung gnivan blers pro el a dumandar che skis chi sajan ils meglders, che tschaira chi saja da dar sü ed oter plü. «Perquai n’haja gnü, quel on ch’eu vaiva cumpli 40 ons, l’idea da drivir a Runà üna butia da passlung», disch il passlunghist paschiunà, «quai n’haja fat fich jent, cun mia butia d’eira occupà tuot inviern, eu vaiva fat our dal hobby meis manster.» Davo 26 ons ha’l surdat la butia a Xaver Frieser chi ha presidià ingon il comitè d’organisaziun da la cuorsa. Paschiun pel passlung ha eir seis figl Andrea. El es perfin stat ün pêr jadas champiun svizzer in quella disciplina ed üna jada 11avel pro’l Maraton engiadinais. In dumengia però nun ha’l pudü far causa malatia la cuorsa. El ha be pudü gnir in l’areal dal böt a verer co cha seis collegas rivan. Seis figl Gianluca pella paja, l’abiadi da Marcus Florinett, ha fat in dumengia la cuorsa tras il parcours pels uffants. «Uschè cha tuottas trais generaziuns han gnü plaschair da quist di», constata Marcus Florinett. Or ed argient pellas sours Strimer A la cuorsa da Martina a Scuol cun üna lunghezza da 22 km han tut part in dumengia 122 persunas. Guadagnà la cuorsa pro las duonnas ha Tinetta Strimer cun 1:05.50,7, seguonda es gnüda sia sour Letizia (1:09.16,0) dad Ardez e terza Christine Buzzetti-Moritz da Samedan cun 1:12.01,0. Pro’ls homens a guadagnà Philippe Nicollier da Sion cun ün temp da 56.59,9, argient ha fat Livio Corsini da Lai cun 57.03,9 e terz es gnü Giusti Mattia da Prad am Stilfserjoch i’l Tirol dal Süd cul temp da 57.10,2. Ils ulteriurs resultats as chatta i’l internet: www.passlung.ch. Trais generaziuns fascinadas dal passlung: Gianluca, Andrea e Marcus Florinett. Tinetta Strimer e Philippe Nicollier ils prüms 122 persunas s’han partecipadas in dumengia a la 46avla cuorsa da passlung da Martina a Scuol. Cun ora da bellezza, ma temperaturas fraidas sun gnüdas las curriduras e curriduors ils 22 kilometers dal cunfin svizzer a Martina fin a Scuol. Il plü svelt pro’ls homens es stat Philippe Nicollier da Sion cun ün temp da 56.59,9 minutas. La plü svelta duonna es statta l’indigena Tinetta Strimer dad Ardez, ella ha dovrà 1:05.50,7 per rivar i’l böt a Scuol. Fat la cuorsa ha eir Marcus Florinett da Scuol. El chi’d es da l’annada 1953 fa fingià daspö 35 ons cun gronda paschiun passlung. Bod tants ons ha’l eir güdà ad organisar la cuorsa da passlung chi vain realisada cul sustegn dals clubs da skis da Scuol, Sent e Valsot. Tinetta Strimer es statta in dumengia la plü svelta passlunghista.

In tuot vaivan 264 persunas inoltrà l’on passà al cumün da Zernez ün’iniziativa. Quella vaiva il böt chi gniss decis cha la scoulina a Lavin resta là per adüna. In dumengia ha il suveran da Zernez sbüttà quist’iniziativa cun 254 vuschs SCHI cunter 280 vuschs NA. Cha la scoulina banduna uossa la fracziun da Lavin, ha dit il president cumünal Emil Müller, «id es però bain pussibel ch’ella tuorna plü tard darcheu a Lavin – quai po depender da differents argumaints, numer d’uffants, immobiglias cumünalas ed oter plü.» Sco ch’el ha declerà vaiva la suprastanza cumünala proponü da refüsar l’iniziativa: «Il motiv d’eira cha quella definiva cha la scoulina a Lavin resta adüna, culla decisiun dad hoz ha la suprastanza uossa la libertà per decider tenor co cha la situaziun manzunada as preschainta.» La revisiun parziala da la ledscha d’energia cumünala ha il suveran aceptà cun 344 SCHI cunter 147 NA. (fmr/fa)

Il cumün da Scuol vaiva suottamiss al suveran in dumengia al suveran üna revisiun parziala da la planisaziun locala davart las zonas da pos pella sulvaschina. Quistas zonas existivan fingià, i mancaiva però amo üna basa legala unfichada. Quella faiva dabsögn per megldrar la signalisaziun da las zonas ed eir per s-chaffir eventualmaing nouvas. Il cumün vaiva argumentà cha quistas zonas da pos dvaintan adüna plü importantas, causa l’augmaint da persunas chi fetschan sport d’inviern dadour las pistas. Il suveran d’eira eir da quel avis: El ha acceptà la revisiun cun 913 vuschs SCHI cunter 146 vuschs NA. (fmr/fa)

L’imposta sün immobiglias resta pro 1‰, quai ha decis il suveran da la Val Müstair. Cun 72% vuschs cunter han ils votants e las votantas refüsà la proposta da la suprastanza cumünala da dozar l’imposta sün immobiglias sün 1.5‰. E quai cun 347 vuschs NA e 131 vuschs SCHI. La presidenta cumünala Gabriella Binkert Becchetti nun es statta surpraisa dal resultat, sco ella ha dit envers RTR. Quai ha da chefar tenor ella cul giavüsch da la glieud cha’l cumün guarda il prüm ingio ch’el pudess spargnar. Ün connex cullas turbulenzas politicas da las ultimas eivnas nu vezza la presidenta cumünala ingün. La suprastanza da Val Müstair vaiva calculà cha l’augmaint da l’imposta sün immobiglias porta var 200’000 francs l’on illa chascha cumünala. Quai vess megliorà la situaziun finanziala dal cumün. «Uossa sto la suprastanza reponderar la situaziun», ha constatà Gabriella Binkert Becchetti, «id es da redüer ils cuosts, investir oter e viver ‘sün ün pè plü ün pa plü pitschen’ i’ls prossems ons.» (rtr/fmr)

Davo cha’l Center da Bainesser culs muonchs da shaolin ha bandunà Tschlin es l’anteriura chasa da scoula darcheu vöda. La cumischiun chi s’occupa da l’adöver futur da quist stabilimaint varà il sustegn dal perit Stefan Forster. Fin avant pacs ons d’eira la chasa da scoula da Tschlin vöda. Quai s’ha müdà da l’on 2017 cur cha Corsin Biert ed oters han fundà la Bainesser SA. Quista società vaiva survgni dal cumün da Valsot il permiss da manar in chasa da scoula il Center Bainesser. Muonchs shaolin da la China spordschaivan als interessats la pussibiltà da survgnir instrucziun da Tai Chi, Shaolin Kung Fu ed oter. «Quai nun ha però gnü il success giavüschà», disch Fadri Riatsch chi’d es commember da la suprastanza cumünala da Valsot ed ha il decasteri ‘stabilimaints cumünals’. Ils muonchs han bandunà Tschlin avant s-chars quatter ons. «ll contrat culla Bainesser SA es scrodà a la fin da settember 2021», manzuna’l, «d’incuort d’eira publichà i’l Fögl ufficial grischun cha quista società haja fat concuors.» Cumischiun ha il sustegn da la regiun Per stübgiar che far cun quista chasa da scoula ha la suprastanza cumünala elet üna cumischiun chi ha la lezcha da chattar ün nouv adöver per sala. «La sala polivalenta douvran impustüt las societats culturalas da Tschlin, perquai vaina integrà illa cumischiun rapreschantants da tuot las societats ed eir da la giuventüm», declera Fadri Riatsch chi presidiescha la cumischiun. Quella s’ha chattada cun Martina Schlapbach ed oters rapreschantants dal Svilup regiunal: «Els ans han orientats dal nouv sustegn per lös muntagnards periferics chi dà da vart da l’Uffizi chantunal per economia e turissem UET.» La Conferenza dals presidents da la Regiun Engiadina Bassa Val Müstair ha dat la benedicziun a Valsot da far a la l’UET üna dumonda per sustegn. «Insembel culla populaziun» La cumischiun da Valsot collavurarà cun Stefan Forster da la Scoul’ota zürigaisa per scienzas applichadas ZHAW: «El ha cusglià eir als fundatuors dal Center da capricorns a Vargistagn ed ha grond’experienza i’l chomp stabilimaints vöds e co chattar nouvs adövers per quels», declera Fadri Riatsch. La suprastanza cumünala ha fat bun ün import per quist intent. La cumischiun as mettarà cul consulent Forster in tschercha da pussibiltats per nüzziar in avegnir in möd perdüraivel la chasa da scoula da Tschlin. «I s’ha fabrichà sü las structuras da quist proget uschea chi sun pro sper il cumün eir las societats», manzuna il president da la cumischiun, «l’intenziun da la suprastanza es d’integrar implü eir la populaziun illa tschercha da futurs adövers dal stabilimaint. Il böt füss da rivar da far amo dürant l’on 2022 la skizza d’ün proget.» La chasa da scoula da Tschlin ed a dretta la sala polivalenta.

Che fan noss nanins, scha’l cresch da la barba staliva, schi perdan l’ultim chavè suot lur chapütschin chi zoppainta be plü lur cheu chalv, bluot sco lur daintadüra disfatta chi maglia tuotta forza, be per as laschar gustar il past pardert d’Albina. E che esa cun Albina chi ha be plü dispet cul agen corp, tuot las fodas e la vita nun ha neir na plü la fuorma bramabla. Na be sia pel, ma eir sia chavlüra es dvantada alba sco la naiv. Ell’invlida vieplü da salar la schoppa, na cha’ls nanins s’inaccordschessan quai, brichafat, sco cha ningün nu’s voul inaccordscher ch’els sun dvantats ­vegliuords. Ma apunta, la schoppa gusta adifal adüna meglder als nanins, impustüt las sairas, siond tuornats da la miniera be grampfchas e plonts. Eir Albina plondscha, minchatant cun ir a bügl a far la vaschella, ma ningün chi nu tilla dess udientscha; quant’energia tilla baiva il desideri da tour e partir, ir per seis fat sur set muntognas e set flüms. Da quai chi vain quintà han las duonnas vidvart daplü curaschi. I vain discurrü d’emancipaziun e d’autonomia. Tschandurlainta ha’la nom, quella duonna ardita plain’iniziativa, prov’Albina da’s regordar, guardond our da fnestra. Quella ha tut las mastrinas per man e s’ha ris-chada da scappar our da las griflas dal minchadi, giodond alchünas sairas, infin chi till’es capitada ün discapit. L’ha para pers üna da sias s-charpinas d’or chi ston esser da las müravaglias. «Uiuiui, simlas preziusitats, eu vess guardà pro meglder», scutta l‘Albina be da per ella, squassond la testa sco per as deliberar d’ün sömmi malvugliaint. La fin da l’istorgia nu s’ha amo fatta via sur ils set piccals e nossas set auas, na, quell’es adün’amo vidvart il Pisoc. La ­s-charpina da bellezza ha nempe chattà ün prinzi chi’d es fingià bler massa lönch ün rai. El ha adün’amo tuot ils fiers aint il fö, dond intervistas, audienzas e s’occuppond d’incumbenzas chi pudessan gnir surdattas eir als giuvens. Sch’el nu vess da’s dedichar a tanta roba, schi’s vessa’l fingià lönch instradà per far üna visita a Tschandurlainta. Damaja, aviond finalmaing chattà la peida dad ir in tschercha, è’l rivà sün vamporta d’üna chasuna. Là s’ha’l fatschendà il prüm amo da figliastras e dad üna madrastra invilgiusa. Na cha quai til vess disturbà, ün hom da si’età predscha l’attenziun da mincha duonna chi sguazz’eir be ün singul tschüt per ün tal attempà. El nun es i in schnuoglias per gnanc’üna da las figlias, neir na per Tschandurlainta, quai ha fat ün da seis serviturs. I nu vala bain na la paina da milli curtels in seis schnuogl dret be per far impreschiun a quista duonna be s-charbunada. Per la paja ha il servitur stuvü conceder a seis rai cha la s-charpetta correspuonda bainschi a la grondezza dal pè dad ella, ma implü, ch’ella nun haja taglià las unglas dals peis. Da quai s’impipaiva seis signur, l’unic ch’el bramaiva, d’eir’ün bogn per quista femna tschuffignada, forsa cha las vettas dals tschientiners passats as schogliessan aint ill’aua, ed el pudess spletschar il minz giuven e frais-ch d’üna vouta. Ma avuonda da la Tschandurlainta, vo as dumandaivat dal sgür che chi’d es capità culla raïna noscha cul ir da tuot quists ons. Ella es restada trida e’s dumond’adün’amo ad ün dumandar chi chi saja la plü bella da tuot il pajais, as contemplond i’l spejel be puolvra. Quel tilla res­puonda per main da che, ma la veglia es düra d’uraglia. «Eu nu dod, tü stoust discuorrer plü dad ot!» sbraj’la lura cun vusch güzza tras tuot il palazi cha la müraglia trembla, tant ch’ün’o tschella fanestra va in tanta tocs e cha las mürs mütschan aint per lur fouras. Mürinas es’eir giò sül fuond dal bügl süt oura, coura i’l curtin. Ellas fan cumpagnia al ruos-ch guast. Si’ögliada tradischa la flomma chi brama la spendranza, il bütsch da la princessa. Ma a quella nun ha vis plü ingün. Fors’è’la ida a far alch cura da tschella vart pro’ls set nanins ed albina, sü illas otezzas, ingio cha’l dragun dal Lai Grond patischa fom. Cur cha’ls pasters sun its sün alp cun lur muvel scornà pella prüma jada, schi’l dragun ha recugnuschü sia furtüna o sco chi’s voul, sia disfurtüna. L’armaint ­schmuottà nu vaiva plü ingün’arma per as defender, uschè cha’l dragun s’ha laschà gustar güsta tuot las vachas in d’üna. A l’ur dal Lai Grond nun esa plü föglias d’or. Ils chapitalists tillas han chat­tadas, clettas e vendüdas. Perquai lavuran uoss’ils nanins illa miniera s-chüra e’s regordan mincha di cun tuornar a chasa, guardond insü vers las stailas, co chi tillas han battüdas our da las föglias d’or da temp vegl. Lura piglia giò ün o tschel qualjadas sia chapütscha, uschè cha’l cheu chalv refletta la glüna, tilla plaja per mez per terdscher la larmetta chi cula be plan giò tras las val­ladas fodigliadas da sia fatscha. Dimena che fana, noss nanins, las ­madrastras e figliastras, princessas e prinzis, lur amantas nairas suos-chas, ­ruos-chs e draguns schi nu sun morts? I vivaran amo hoz, simplamaing cun tuot lur fadias, lur plonts, cun mals da qua e da là, cun surriers plain spranza ed ögliadas chi desi­dereschan. Ma a la fin dals quints, che füss üna ditta o üna tarabla chi nu’s müda? – Eu nu sa. In mincha cas bricha üna tarabla! Ils «zulprins» fan sbrinzlas Ils «zulprins», uschia sa numna la rubrica per auturas ed auturs giuvens, ina rubrica che cumpara en collavuraziun da la GiuRu Giuventetgna Rumantscha cun la FMR Fundaziun Medias Rumantschas. La finamira cuminaivla da GiuRu ed FMR è da dar spazi e vusch ad auturas ed auturs giuvens. Ils «zulprins» duain damai far qua u là sbrinzlas! (fmr) Dapli infurmaziuns davart la GiuRu sin www.giuru.ch ubain via mail a giuru@giuru.ch. Logo Zulpri ns – rubrica da la GiuRu, Giuventetgna Rumantscha...

La band dad indie-rock «Tawnee» ha publichà l’eivna passada seis prüm album cul titel «Are you entertained?». La gruppa grischun-zürigaisa exista però fingià daspö desch ons. Avant co registrar seis prüm album ha «Tawnee» però stuvü chattar seis stil. Melodias sfericas da guitarras, ritems da battaria e da bass captivants ed ün chant a duos vuschs chi’s müda da passaschas quietas a passaschas plü dad otas. Cun lur rock modern chi’s doda sün lur album da debüt «Are you entertained?» nun algorda plü bler a la musica da «Tawnee» d’avant desch ons. Avant co registrar lur prüm album ha la band – chi consista dad Andrea Frey (chant e guitarra), Florian Heiniger (battaria) e dals duos Scuolers Elias Tsoutsaios (chant e guitarra) e Valentin Bezzola (bass) – davo duos müdamaints interns stuvü chattar il prüm darcheu seis stil. Divers motivs chi ha dürà uschè lönch «Nos böt d’eira cha nos prüm album gniss perfet. Eir in desch ons vulain nus esser amo cuntaints cul resultat. Cul temp cha nus ans vain dat e culla pazienza cha nus vain gnü, vaina ragiunt quai tenor nos avis», disch Elias Tsoutsaios, guitarrist ed ün dals chantadurs da «Tawnee». As chattada as vaiva la band dal 2012, da quel temp però amo sco trio e cun ün oter battarist. Fingià al cumanzamaint da lur carriera han els pudü festagiar divers success. Da nomnar sun dal sgüra lur concert al legendari Rock Oz’Arènes ad Avenches illa Svizra francesa o lur 33avel Top Pop Rumantsch da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR cul titel «Jamie» – üna ballada acustica rumantscha chi’d es gnüda sunada da diversas staziuns da radio illa Svizra ed es perfin rivada illas Top 40 da las i-Tunes Charts. Perche haja dimena dürà desch ons fin cha lur album da debüt es gnü sün maisa? «Quai ha divers motivs», declera il guitarrist e chantadur, «dal 2014 es rivà Valentin Bezzola sco bassist pro la band e dal 2016 ha Florian Heiniger rimplazzà a Janic Sarott sco battarist.» Trat a nüz la pandemia Ch’els hajan lura dovrà ün mumaint per chattar lur stil – ün stil cul qual tuots quatter commembers as pon identifichar, uschè Elias Tsoutsaios. Els han dimena miss da la vart las guitarras acusticas e tut nanpro las guitarras electricas ed impizzà ils amplifichadurs. Al principi dal 2020 han els lura fingià cun lur single «Untied» – chi’s chatta dal rest eir sün l’album – muossà in che direcziun stilistica ch’els vöglian ir. Istess haja dürà amo ulteriurs duos ons fin cha «Are you entertained?» d’eira pront per gnir lantschà. «Na, plütschönch l’incuntrari», disch Elias Tsoutsaios a la dumonda obligata, scha la pandemia haja pisserà pel retard, «nus vain pudü trar a nüz quel temp per finir las registraziuns e decider che chanzuns cha nus vulain insomma avair sün l’album. Sperapro vaina eir cumanzà a planisar la publicaziun.» Il guitarrist e chantadur agiundscha però, cha corona haja pisserà ch’els nun hajan plü pudü sunar concerts. «Uschè sco cha nus vain fat esa güst» «Böt na ragiunt», ha dit l’eivna passada il bassist Valentin Bezzola cun ün surrier invers RTR a la dumonda, sch’els possan intant viver da lur musica. Quai d’eira stat avant tschinch ons nempe ün böt da «Tawnee». Han els forsa mancantà quella pussibilità al cumanzamaint da lur carriera cul success intuorn la chanzun «Jamie»? Elias Tsoutsaios disch: «Eu nu sa che chi mancaiva da quel temp per gnir plü cuntschaints. Ma eu craj cha uschè sco cha nus vain fat esa güst. Culla musica cha nus fain uossa vaina chattà nossas ragischs.» Sch’els pon uossa fichar pè illa scena da musica es greiv da dir, conclüda il guitarrist e chantadur, «plü important co da guadagnar raps culla musica es per nus però inamöd cha’l sunar insembel fetscha plaschair e cha nus possan divertir il public pro noss concerts.» Il battaisem da lur debüt «Are you entertained?» nun es intant amo planisà. La prosma jada dudir dal viv a «Tawnee» as poja però als 5 da marz 2022 a Cuoira, i’l rom da «Chur unplugged» aint il Cuadro22. Miss da la vart las guitarras acusticas L’eivna passada ha la band grischuna-zürigaisa «Tawnee» publichà seis album da debüt cul titel «Are you entertained?». Fundà as vaiva la band però fingià dal 2012, da quel temp però amo sco trio chi faiva musica plütschönch acustica. Fingià al cumanzamaint da lur carriera han els però pudü festagiar divers success. Perche haja istess dürà desch ons fin cha lur prüm album es rivà sül marchà? Cha davo divers müdamaints illa band s’haja «Tawnee» il prüm darcheu stuvü chattar, declera Elias Tsoutsaios, chi’d es il guitarrist ed ün dals chantadurs da la band, invers la FMR. Els han dimena miss da la vart las guitarras acusticas e tut nanpro quellas electricas. Cun rock modern vöglian els divertir a lur public. (fmr/an) La band «Tawnee» ha publichà l’eivna passada seis album da debüt cul titel «Are you entertained?»: (da schnestra) Elias Tsoutsaios (chant e guitarra), Valentin Bezzola (bass), Andrea Frey (chant e guitarra) e Florian Heiniger (battaria).

Causa sia situaziun finanziala flaivla vaiva il Cumün da Val Müstair suottamiss al suveran la proposta d’augmentar l’imposta sün immobiglias. Davo il NA a quella tschercha la suprastanza uossa otras pussibiltats. «La planisaziun da finanzas dal Cumün da Val Müstair (CdVM) pella perioda 2021-2026 muossa cha’l cumün ha tendenzas na uschè bunas», declera Not Manatschal, il chanzlist dal CdVM, «impustüt la cumpart da l’aigna finanziaziun muossa cha’l cumün nun es bun da finanziar il quint d’investiziuns e’l quint curraint cun agens mezs.» In üna tala situaziun sto, sco ch’el cuntinuescha, la suprastanza verer che pussibiltats chi dess per schoglier quist problem. «Per ragiundscher quel böt daja be duos pussibiltats, augmentar las entradas cun dozar impostas e taxas o spargnar daplü.» Provà cun l’imposta sco i’ls cumüns vaschins Pella votaziun als 13 da favrer vaiva la suprastanza dal CdVM suottamiss al suveran la proposta da dozar l’imposta sün immobiglias dad actualmaing 1‰ sün 1,5‰: «No vain guardà pro noss vaschins e vis cha quai han fat eir Zernez, Scuol e Valsot, però eir oters cumüns i’l chantun.» L’imposta sün immobiglias vain calculada a man da la valur d’impostas dals singuls objects. Not Manatschal explicha a man d’ün exaimpel las consequenzas cha quel augmaint vess gnü: «Per üna chasa cun üna valur d’imposta da 400 000 francs, as vess augmentà l’import cha’l proprietari vess stuvü pajar al cumün da 400 sün 600 francs l’on.» Quist augmaint vessan pajà ils indigens, ma eir ils proprietaris da chasas ed abitaziuns da vacanzas. «Quels profitan eir d’üna bun’infrastructura cumünala, da sendas mantgnüdas, dal provedimaint d’aua e da l’allontanamaint dal rument chi funcziuna, tuot quist service public cuosta al cumün.» L’augmaint sün 1,5‰ vess, sco ch’el disch, manà al CdVM ün’entrada supplementara da var 200 000 francs l’on. Il suveran ha però refüsà in dumengia quist augmaint cun 347:131 vuschs. In ün mumaint cha’l cumün varà daplü sortidas «Quista decisiun es gnüda in ün mumaint cha’l cumün es confruntà cun ulteriurs cuosts», constata Not Manatschal, «dad üna vart surdà il chantun la via da Sta. Maria-Pizzet-Pütschai-Craistas-Valpaschun chi d’eira fin uossa chantunala al cumün.» Il mantegnimaint da quista via cuostarà al CdVM, sco ch’el manzuna, tanter 80 000 e 100 000 francs l’on. «E lura exista ün’ulteriura sfida, na be per nos cumün, dimpersè in tuot la Svizra: Causa il svilup demografic, la populaziun vain adüna plü veglia ed i dà damain uffants, creschan ils cuosts pella chüra ad ün crescher.» Perquai analisescha, sco cha’l chanzlist infuorma, la suprastanza cumünala uossa la situaziun per verer co ch’ella pudess darcheu equilibrar las finanzas dal cumün: «Be laschar ir inavant uschea e nu far nöglia füss irrespunsabel invers las prosmas generaziuns.» La Val Müstair vissa giò da l’ospiz dal Pass dal Fuorn.

La società «Anna Florin» s’ingascha pel mantegnimaint dal spazi d’abitar pajabel eir pels indigens in Engiadina Bassa. Quist movimaint politic ha l’intent da far frunt al marchà d’immobiglias e da «chürar il plaschair da viver in noss cumüns». Anna Florin invida a quatter arrandschamaints adüna la sonda: Als 19 da favrer 2022 a las 16.00 a Tschlin pro la fermativa da l’auto da posta sun invidadas tuot las persunas interessadas ad ün barat davart la situaziun dal spazi d’abitar primar e pajabel in quista fracziun dal cumün da Valsot. Als 26 da marz invida la società a las 14.20 a Guarda sün Plazzetta, il prüm a far ün gir in cumün e davo a la radunanza generala in l’anteriura chasa da scoula. Ils 9 d’avrigl as chattan las persunas interessadas al svilup giavüschabel dals cumüns d’Engiadina Bassa a las 16.00 a Sent ill’ustaria Chasa Veglia ed als 23 d’avrigl eir a las 16.00 a Susch illa saletta in stalla da la Chasa Sot Plaz 7. (cdm/fmr)

Daspö il december 2020 prepara Peider Andri Toutsch sün aigna iniziativa üna loipa da passlung a Buffalora. La FMR vaiva avant ün on discurri cun el davart sia motivaziun e seis plans per quella loipa. Ma co va la stagiun infin uossa e chenün da quels plans ha’l intant pudü realisar? Fin avant ün pêr ons preparaiva il cumün da Zernez üna loipa sü Buffalora chi’s rechatta sün 1968 m s.m. e chi’d es ün dals lös ils plü fraids in Svizra. Davo cha quella loipa nu gniva daspö divers ons plü gestida dal cumün, ha Peider Andri Toutsch, il schef da l’Hotel Süsom-Givè, svess surtut l’iniziativa. Daspö december 2020 prepara’l sün agen quint üna sporta per passlunghistas e passlunghists, ma eir per persunas chi vöglian simplamaing ir a spass. La FMR til vaiva visità avant ün on e discurri cun el davart sia motivaziun da far quella loipa e seis plans pel futur ed ingon sco cha la situaziun as preschainta uossa. Prolungà la loipa «Id ha ün toc damain naiv co l’on passà» disch Peider Andri Toutsch, «ma a las fins d’eivna d’eira intant per furtüna per gronda part bell’ora. Uschè chi ha gnü adüna ün pa glieud sülla loipa.» Uschè il bilantsch da l’hotelier pels prüms mais da la stagiun. Ils stizis fa’l adüna amo cun seis quad cun tachà landervi ün splattütschader. Ils prüms girs cun quel quad sülla planüra da Buffalora ha Peider Andri Toutsch fat a la fin da november: «Üna gruppa da passlunghists da la Val Müstair am vaiva contactà e dumandà sch’eu pudess preparar per els la loipa.» Il traget cun stizis per far passlung classic e skating s’extenda darcheu suot l’Alp Buffalora. Peider Andri Toutsch ha però agiunt quist on ün latsch implü ed uschè prolungà sia loipa per ün pêr tschient meters. Scha las cundiziuns da naiv restan sco fin uossa fa l’hotelier quint da pudair preparar la lopia fin Pasqua. «Eu n’ha schon avant da far quai amo ün pêr ons» Sco cha Peider Andri Toutsch ha quintà l’on passà a la FMR, vaiva’l surgni dal Cumün da Val Müstair be ün permiss provisoric per far la loipa a Buffalora. Seis giavüsch da quella jada d’eira però da surgnir in avegnir ün permiss permanent: «Per dar a mai ün permiss permanent stuvess il cumün adattar il plan da zonas, voul dir metter il plan da Buffalora illa zona da sport.» Cun quai cha’l cumün nu vöglia far quai, uschè il hotelier invers la FMR, haja’l dimena eir quist on surgni be ün permiss provisoric. El disch però plünavant, cha‘l cumün til haja garanti ch’el possa prolungar quel permiss minch‘on ed uschè eir in avegnir gestir sia loipa. «Schi, eu n’ha schon avant da far quai amo ün pêr ons», respuonda Peider Andri Toutsch a la dumonda scha quai saja insomma si’intenziun. «Alch vegn adüna darcheu miss aint» Ün da seis plans da l’on passà, nempe quel da spordscher insembel cun oters partenaris ad atletas ed atlets da cundiziun la pussibilità da far trenamaints d’otezza, nun ha Peider Andri Toutsch amo pudü realisar. Oter guarda però oura cun seis intent dad offrir pussibilitats da trenamaint per glieud chi van cun chans da schlitra: «In schner es stat quia ün pêrin per trenar cun lur chans sül traget. In Svizra existan fich pacas da quellas pussibilitats da trenamaint», uschè Peider Andri Toutsch. Sia spranza es perquai adüna amo da gnir sustgnü dal cumün e dad organisaziuns turisticas per metter ad ir üna tala sporta. Eir sch’el nun ha intant pudü realisar tuot seis plans sco giavüschà e fa eir amo tuot la lavur sün agen quint, es Peider Andri Toutsch cuntaint: «Eu bad ch’in cunfrunt cun l’on passà cugnuoscha daplü glieud la loipa e vain perquai sü Buffalora. Eu survegn be resuns positivs.» La chaschina per dar üna cuntribuziun per sia lavur as rechatta adüna amo pro’l restaurant. «Alch vegn adüna darcheu miss aint», constata l’hotelier cun ün surrier. Pudü realisar ils plans? Daspö december 2020 prepara Peider Andri Toutsch, il schef da l’Hotel Süsom-Givè, a Buffalora sül Pass dal Fuorn üna lopia per passlunghistas e passlunghists, ma eir per glieud chi voul simplamaing ir a spass. La FMR til vaiva visità avant ün on e discurri cun el davart sia motivaziun da far quella loipa sün agen quint e seis plans pel futur. Ün da quels plans d’eira da spordscher ad atletas ed atlets da cundiziun la pussibilità da far trenamaints d’otezza, ün’oter dad offrir pussibilitats da trenamaint per glieud chi van cun chans da schlitra. Chenüns da quels plans ha’l pudü realisar e co es ida la stagiun infin uossa? (cdm/fmr) Eir quist on prepara Peider Andri Toutsch la loipa a Buffalora. Ingon è’la perfin ün pêr tschient meters plü lunga. Peider Andri Toutsch sün seis quad cun landervi il splattüdschader per preparar la loipa a Buffalora.

Davo tschinch ons al timun da la Turissem Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA (TESSVM) banduna Martina Hollenstein Stadler l’organisaziun per la fin d’avuost. Quai ha comunichà la TESSVM in gövgia passada a las medias. La FMR ha vuglü savair da la directura che chi ha manà a quella decisiun. Martina Hollenstein Stadler vaiva surtut als 1. da mai 2017 la plazza da directura da la TESSVM. Davo tschinch ons a Scuol ha Martina Hollenstein Stadler uossa dimena decis da bandunar la TESSVM per la fin d’avuost 2022. La FMR ha discurrü cun ella davart las radschuns per quella decisiun e seis plans pel futur. FMR: Martina Hollenstein Stadler, che ha manà a la decisiun da bandunar davo tschinch ons la TESSVM? Martina Hollenstein Stadler: Schi’s fa quista lavur cun uschè blera paschiun sco eu, nu daja insè il dret mumaint per rafüdar. Da trar quista decisiun d’eira per mai perquai eir fich greiv. Ma eu n’ha lavurà uossa passa desch ons in posiziuns sumgliaintas e quai es stat ün temp fich intensiv. Perquai am n’haja decisa uossa ch’eu vuless far üna posa e forsa eir m’orientar in ün’otra direcziun. Dimena nu daja ün motiv special ch’eu am n’ha güst uossa decis da far quist pass. Ella ha lavurà adüna aint il turissem ed ha güst manzunà ch’Ella as vuless magari orientar in ün’otra direcziun. Ha’La dimena vöglia da savurar ün oter ajer co adüna be quel dal muond dal turissem? Forsa schon, ma eir il muond dal turissem es fich varià. Forsa ch’eu vegn a lavurar illa hotellaria, ma pel mumaint nun haja amo in vista nügli’oter e sco dit, faraja il prüm ün pitschna posa. A mai esa uossa important da dar dürant ils ultims ses mais amo plain ingaschamaint e da far üna buna surdatta dal timun. Davo guarda lura in che direcziun ch’eu giarà e che cha la vita am maina. Ha’La ragiunt tuot quai ch’Ella laiva ragiundscher sco directura da la TESSVM? Quai es üna greiva dumonda (ria). Tuot nu’s riva mai da ragiundscher. Impustüt in connex cun la nouva carta da giasts vaina però pudü far ün grond pass, perquai cha quella carta d’eira fingià daspö blers ons ün tema illa regiun. Ma eir i’l sectur dal marketing digital ans vaina pudü sviluppar fich bain. Nus eschan eir landervi a posiziunar la destinaziun da vacanzas Engiadina Scuol Samignun Val Müstair sco destinaziun perdüraivla. Cun quel proget giaina in üna direcziun chi’d es importanta pel futur da nossa regiun. Il tema dominant dals ultims duos ons es stat natüralmaing la pandemia. Ma eu craj ch’eir quel temp, saja quai a reguard la comunicaziun sco eir a reguard il management, vaina pudü survendscher fich bain sco regiun da vacanzas. Daja alch ch’Ella vess gugent realisà chi nun ha però funcziunà? Id existan dal sgüra progets chi’s vaiva tut per mans, ma chi nun han lura funcziunà. I s’ha per exaimpel sün maisa adüna darcheu ideas per evenimaints chi’s bada lura però cha la dumonda nun es avantman o cha la finanziaziun nu’s lascha realisar. Quai es però eir üna part da mia lavur. Minchatant as stoja provar oura alch, per badair ch’ün’idea nun es statta forsa optimala. Che sun stattas las sfidas, ma eir la varts bellas, in Sia lavur sco directura? La sfida in mia posiziun es dal sgüra cha nus vain trais differentas regiuns da vacanzas cun differents bsögns. Mincha regiun as stoja posiziunar differentamaing. Ma quai renda mia lavur eir fich interessanta. Fich bel vi da quista lavur es d’avair da chefar cun differenta glieud e da s’occupar da las differentas sportas cha nus offrin. Simplamaing da provar da far il meglder per la regiun da vacanzas. Che stuvess Sia successura o Seis successur manar cun sai per portar inavant cun success la TESSVM? Quai es greiv da dir. I nun es dit ch’üna successura o ün successur stopcha esser istess sco eu. Eu d’eira eir cumplettamaing otra co meis antecessur e nus vain tuots duos in differents möds fat bain nossa lavur. Eu sun da l’avis cha’l plü important saja da far quista lavur cun paschiun. Per rapreschantar autenticamaing üna regiun da vacanzas s’haja dad avair gugent la regiun e la glieud. Restara’La colliada cun la regiun? Colliada cun la regiuna restaraja dal sgüra. I’l meglder cas restaraja simplamaing quia. Il prüm stossa però guardar che pussibilitats chi’s drivan per mai. «Davo guarda che cha la vita am maina» Als 1. da mai 2017 vaiva surtut Martina Hollenstein Stadler la plazza da directura da la Turissem Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA (TESSVM). Davo tschinch ons banduna ella l’organisaziun da vacanzas per la fin d’avuost. Quai ha comunichà la TESSVM in gövgia passada a las medias. «Schi’s fa quista lavur cun uschè blera paschiun sco eu, nu daja insè il dret mumaint per rafüdar. Da trar quista decisiun d’eira per mai perquai eir fich greiv», ha dit Martina Hollenstein Stadler invers la FMR a la dumonda davart seis motivs da bandunar l’organisaziun. Dürant seis temp pro la TESSVM ha ella pudü instradar differents progets – da nomnar sun per exaimpel la carta da giasts, chi d’eira fingià daspö plüs ons ün tema, o il svilup i’l sectur dal marketing digital. Tuot ils böts nun ha però eir ella na pudü ragiundscher: «Id existan dal sgüra progets chi’s vaiva tut per mans, ma chi nun han lura funcziunà. Minchatant as stoja provar oura alch, per badair ch’ün’idea nun es statta forsa optimala.» Ma cha quai saja part da sia lavur, uschè la directura partenta. Dürant seis ultims ses mais pro la TESSVM voul Martina Hollenstein Stadler uossa amo dar plain ingaschamaint. Davo desch ons intensivs i’l turissem ed in posiziuns sumgliaintas fara’la lura il prüm üna pitschna posa: «Davo guarda lura in che direcziun ch’eu giarà e che cha la vita am maina.» (fmr/an) Davo tschinch ons in sia funcziuna sco directura banduna Martina Hollenstein Stadler la regiun da vacanzas Engiadina Samignun Val Müstair per la fin d’avuost.

Il runal principal «Alp da Munt» dal territori da skis Minschuns in la Val Müstair es our d’funcziun. Quai pervi dad ün don vi dal roudom, sco cha Hans Rupp, commember dal cussagl administrativ ha declerà invers RTR. Il don saja uschè grond chi s’haja stuvü decider da rimplazzar il runal. Quai voul però seis temp – uschè chi’s possa far quint pür darcheu la prosma stagiun cun üna reavertüra. Cun quai cha’l transport al seguond runal aint a «Vallatscha» nun es perquai garanti, resta eir quel serrà. Avert resta il runal d’access chi maina almain fin pro’l restorant «Alp da Munt». Ed eir la scoula da skis saja garantida fin la fin da la stagiun. Hans Rupp deplorescha quist incap. E listess saja’l cuntaint chi’s possa spordscher eir dürant las ultimas quatter eivnas da la stagiun alternativas, sco ir a spass, far passlung o ir culla schlitra. (rtr/fmr) Il runal principal chi maina sü Minschuns sto gnir rimplazzà e nu vain plü tut in funcziun quista stagiun.

In sonda passada han gnü da spettar las automobilistas ed automobilists plüssas uras pel transport d’autos tras il Vereina – da la vart dal nord a Selfranga fin trais uras. Impustüt dürant il temp da vacanzas in favrer es quai intant dvantà regla. Co as prepara la Viafier retica per quels dis intensivs? In sonda passada haja da tuottas duos varts dal tunnel dal Vereina darcheu gnü nom – spettar. Cha automobilistas ed automobilists ston far quint dürant il temp da vacanzas in favrer per part cun ün temp d’aspet da fin a trais uras es intant però bod fingià dvantà regla. Ma co as prepara la Viafier retica (VR) per quels dis intensivs? La FMR ha discurrü cun Simon Rohner, pro la VR es el manader dal transport d’autos dal Vereina. «Il trafic a Sagliains as scumparta bler meglder» «La situaziun da la vart dal nord dal Vereina es cumplettamaing differenta a quella da la vart dal süd», disch Simon Rohner, «a partir da la bunura sun rivats a Selfranga las sondas passadas ils autos svizzers e pel mumaint eir quels dals pajais dal Benelux e da la Danemarc chi han pel mumaint eir vacanzas. A la vart dal nord dal Vereina s’ha perquai sommà il trafic fin aint per la davomezdi.» Cha causa cha’l tunnel da Livigno saja transibel vers l’Engiadina be fin a las nouv a bunura, as scumparta il trafic a Sagliains in Engiadina bler meglder, declera Simon Rohner plünavant. «Ils autos chi rivan da l’Italia passan fingià a partir da las tschinch a bunura culs prüms trens tras il tunnel e sun lura plü o main tuots davent cur cha’ls giasts da l’Engiadina rivan tanter las nouv e las ündesch.» Quai d’eira eir il cas in sonda passada. Simon Rohner: «A Sagliains vaina gnü be var 90 minuts temp d’aspet adonta cha nus vain transportà raduond 100 autos daplü tras il tunnel in direcziun Selfranga.» Üna tschinquantina da persunas Per esser pronts per quellas fins d’eivna intensivas da favrer cumainza la VR fingià da prümavaira cun las preparaziuns. «Apaina chi ve­gnan publichats ils plans da vacanzas definitivs dals differents chantuns, ma eir dals pajais cunfinants, cumanzaina cun las prümas planisa­ziuns», explichescha Simon Rohner, «a man da quels plans vezzaina chenünas fins d’eivna chi pudessan dar il plü bler trafic e fain ün barometer da stau per las automobilistas ed automobilists e til publichain fingià là sün nossa pagina d‘internet.» In ün seguond pass vegnan lura planisats ils trens – dürant üna sonda in favrer circuleschan fin 120 trens d’autos tanter Selfranga e Sagliains. Natüralmaing douvra eir persunal – quel vegn planisà dürant ­l’utuon. Simon Rohner: «Da tuottas duos varts da tunnel lavura üna tschinquantina da persunas dürant uschè ün di – quai sun chaschieras, maschinistas o maschinists, las persunas chi sun respunsablas per chargiar ils auto süls trens, ma eir persunal da sgürezza extern e cadettas o cadets da trafic.» «La glieud s’es consciainta dal temp d’aspet» Na be pel persunal chi sto lavurar a Selfranga o a Sagliains pon quels dis esser ün strapatsch, dimpersè magari eir per las automobilistas ed automobilists chi han da spettar lönch? «Na, la glieud s’es pelplü consciainta dal temp d’aspet e nus provain eir da comunichar activamaing», relativescha Simon Rohner, «perquai d’eiran las ultimas sondas in quel reguard plüchöntsch quietas.» Cha plü mal saja schi capita alch imprevis dürant ün di normal: «In da quellas situaziuns esa bler plü suvent il cas cha la glieud ha lura noscha glüna e recloma.» Dimena funcziuna il transport d’autos tras il Vereina eir dürant ün dals dis intensivs sainza gronds problems. L’unic chi pudess pisserar per incaps es, scha’l Pass dal Güglia sto serrar o ha obligatori da chadainas. Lura resta il Vereina per bleras automobilistas ed automobilists l’unica via da transit vers il nord. Avant trais ons ha pisserà quella situaziun cha’l trafic tras l’Engiadina d’eira bloccà per plüssas uras. «In quels ot ons ch’eu sun respunsabel pel transport d’autos tras il Vereina es quai capità però be duos jadas. Quai es lura propa üna situa­ziun extraordinaria», conclüda Simon Rohner. In favrer voula pazienza In sonda passada haja, da tuottas duos varts dal tunnel dal Ve­reina, darcheu gnü nom – spettar. Cha automobilistas ed automobilists ston far quint dürant il temp da vacanzas in favrer per part cun ün temp d’aspet da fin trais uras es bod fingià dvantà regla. «La situaziun da la vart dal nord dal tunnel dal Vereina es cumplettamaing differenta a quella da la vart dal süd», disch Simon Rohner, manader dal transport d’autos dal Vereina pro la Viafier retica. Uschè han las automobilistas ed ils automobilists stuvü spettar in sonda passada a Selfranga fin trais uras, a Sa­gliains invezza «be» 90 minuts – adonta cha daplü autos sun gnüts transportats dal süd al nord. Perche quai? E co as prepara la Viafier retica per quels dis intensivs? (fmr/an) Daspö ot ons es Simon Rohner da Lavin il manader dal transport d’autos dal Vereina pro la Viafier retica. Dürant il temp da vacanzas in favrer han automobilistas ed autmobilists a las fins d’eivna da far quint cun lungs temps d’aspet al Vereina.

Lönch esa stat quiet intuorn Roland Vögtli. Davo success naziunals ed internaziunals as vaiva il musicist da Scuol retrat da la publicità ed eir da la musica. In lündeschdi passà però ha el publichà üna nouva chanzun. Illa scena da musica grischuna nun es Roland Vögtli (40) da Scuol dal sgür ingün incuntschaint plü. Impustüt sco commember da la band «Nau», ma eir cun seis proget da solo «Cha da Fö», ha el muossà ch’eir la musica rumantscha po clingir internaziunal e tilla ha dat üna vernisch moderna. Cul duo da rock/pop «Me & Marie» ha el perfin pudü festagiar success sur ils cunfins svizzers oura e s’accumplir seis sömmi da viver da la musica. Per divers ons esa stat quiet intuorn il musicist engiadinais. Cun «Be ün zichin» es uossa però cumparüda üna nouva chanzun da Roland Vögtli. Ün nouv cumanzamaint? «Be ün zichin», scrit e registrà in chamonna, ad alp ed a chasa. Ün nouv cumanzamaint? «Na, plüchöntsch la fin dal cumanzamaint», esa scrit sülla pagina d’internet ingio cha Roland Vögtli ha publichà in lündeschdi passà sia nouva chanzun. I‘ls ultims ons as vaiva‘l retrat da la publicità e passantà las stads sün alps e vivü d’inviern per ün temp a S-charl – üna fracziun da Scuol chi’d es ragiundschibla be d’instà cun l’auto o culs mezs publics. Ch’el s’ha retrat da la publicità, ma eir da la musica, para da til avair fat bain. Ed uschè tratta eir sia nouva chanzun «Be ün zichin» da’s retrar, da’s simplamaing laschar ir e da giodair il mumaint. «Qua dasper mai es ün löin, ün lö bel chodin, per pozzar ün zichin, teis cheu vi da meis, laschar pender ils peis», chanta Roland Vögtli aint il refrain. La chanzun cumainza quiet be cun guitarra acustica e chant. Davoman vegnan pro üna guitarra distorta, üna battaria ed ün synthesizer chi accumpognan il toc. Stilisticamaing algorda «Be ün zichin» a las chanzuns ch’el ha publichà suot il pseudonim «Cha da Fö» – simpel, redüt a pacs instrumaints, ün text poetic e melodias pelplü ün pa melanconicas. Però eir scha «Be ün zichin» ha eir quella tonalità melanconica derasa la chanzun aint il refain istess ün’atmosfera prüvada ed il sentimaint d’esser rivà. Paress dimena propa sco cha Roland Vögtli füss cun «Be ün zichin» rivà da chattar ün nouv cumanzamaint. Oter co seis progets da solo da plü bod, nun ha el publichà la chanzun «Be ün zichin» suot ün pseudonim, dimpersè simplamaing suot seis nom – Roland Vögtli. La chanzun as poja tadlar illa rait suot: https://mx3.ch/rolandvoegtli Cun «Be ün zichin» es cumparüda in lündeschdi passà üna nouva chanzun dal chantadur e guitarrist Roland Vögtli.

La diagnosa nu d’eira gnanca uschè ün schoc. Eu nu vaiva mai pensà cha quai pudess capitar eir a mai. Cha quai capita be ad oters. Impustüt perquai cha blers in nossa famiglia vaivan l’istessa malatia. Co d’eira da reagir? Che via d’eira da tour? Il tumor d’eira fingià pront da’s derasar in tuot il corp… Ed uossa, 16 mais plü tard, sun eu amo adüna qua. E nu stun gnanca uschè mal. Bainschi, i s’ha müdà fich bler in mia vita. Meis corp nu funcziuna plü sco avant e quai in differents reguards. Mia vita da minchadi s’ha müdada fich ferm. Ma eu sun cuntaint. I vess pudü ir tuot oter. Ed il plü bel da tuot: plan planet tuorna eir l’energia e cun ella illa plaschair. In quists mais n’ha eu gnü da chefar tanter oter fich suvent culla medicina classica. Eu sun gnü a cugnuoscher üna pruna meidis e doctoressas ed almain tantas maschinas e medicamaints. Che medicina m’ha güdà in quist temp in prüma lingia? Che m’ha fat il plü bain? Finalmaing saraja greiv da dar üna resposta correcta. I sarà stat tuot insembel. Ma che ch’eu poss dir es cha tuot in tuot d’eira quai üna vaira cura radicala. Quai chi resta nu sun las infinitas examinaziuns impersunalas cun maschinas da hightech fraidas. I nu restan neir ils lungs discuors da sclerimaint cun doctoressas e professers (ed neir na mias suottascripziuns suot ils texts). I nu resta neir brich la radioterapia, tschinch eivnas mincha di insembel culla chemoterapia. I nu restan las greivas operaziuns e las eivnas lungas i’l ospidal ed illa reabilitaziun. Quai chi resta es tuot alch oter: i resta ün sentimaint. Il sentimaint dad ün man sün mia spadla e sün meis mans. Il chirurg chi am vaiva operà es gnü mincha di cur ch’eu d’eira i’l ospidal am far üna visita. El s’ha tut mincha di ün pêr minuts per gnir a verer co chi giaja cun mai. Eu n’ha badà ch’eu nu d’eira simplamaing be üna diagnosa per el, na simplamaing x ün paziaint da cancar. Eu vaiva l’impreschiun ch’eu saja important per el. Ch’el s’interessa per mai sco uman e na be per la malatia o las plajas da l’operaziun. Ch’el am vezza sco persuna intera. Mincha di es el gnü in mia stanza. El nun ha dit o dumandà bler. Ma mincha jada ha el miss seis man sün mia spadla e til ha laschà là ün lung mumaint. E lura ha’l tgnü meis mans in seis mans ed es simplamaing stat ün pa cun mai. Id es precis quai chi resta: quists inscunters tanter uman ed uman, il sentimaint da seis mans chods sün mia spadla e sün meis mans. Arno Arquint è teolog, psicolog e scienzià da religiun. En collavuraziun cun RTR publitgescha la FMR adina en la davosa ediziun da gasetta da l’emna il «Pled sin via». Quel è alura era d’udir mintgamai la dumengia tar RTR, en l’emissiun «Vita e cretta».

Ingon cumplischa Gion Tscharner 89 ons e va «in pensiun» üna seguonda jada. Davo ch’el ha nempe terminà dal 2000 sia professiun sco magister da scoula media, ha’l uossa eir decis da surdar sia lavur lexicografica a mans plü giuvens. Passa 30 ons s’ha’l dedichà a scriver e chürar dicziunaris, pelplü per ün grazcha fich. Di per di vegnan tscherchadas passa 1000 indataziuns i’l dicziunari online da l’Uniun dals Grischs (UdG), da scolaras e scolars e da bler’otra glieud chi douvra la lingua e lavura cun ella. Var 40 000 jadas al mais güda la banca da datas digitala dimena a chattar la traducziun da pleds i’ls idioms vallader e puter dal tudais-ch, e viceversa. Gion Tscharner, l’hom chi ha lavurà dürant ils ultims trais decennis acribicamaing ed in möd instancabel sco redacter dals dicziunaris vallader e puter stampats sco eir da quel digital es nat dal 1933 a Sched in Tumgias-cha, viva e lavura però fingia daspö ils ons 1960 a Zernez. Il cumanzamaint dals ons 1990 ha el, davo cha la tschercha da la Lia Rumantscha per ün redacter pels dicziunaris nu vaiva portà früt, surtut svessa la carica. Amo magister da scoula media al Lyceum Alpinum Zuoz ha Gion Tscharner demischiunà sco president da l’UdG e redimensiunà pass per pass eir seis pensum da magister a favur da la lingua rumantscha e dals dicziunaris. Daspera ha’l, in mancanza da mezs d’instrucziun rumantschs sufficiaints, s-chaffi svessa tals e publichà – tanter oter eir üna tabella da verbs valladers, pledaris da baselgia opür plü tard eir ils cudaschets «Vardats e nardats» cun raquints cuorts e versins illustrats da Jürg «JüPa» Parli barmör, «Burtalet» cun «vainchaset istorgettas» opür «Möds da dir ladins». Magister, teolog, romanist, autur Inamöd implischan las datas biograficas e la glista da publicaziuns ed activitats litteraras da Gion Tscharner facilmaing trais paginas. El es stat magister primar e secundar in divers cumüns in Grischun ed a Turich, ha absolt la matura federala in latin, grec ed ebraic, ha stübgià dal 1963 fin 1969 teologia e romanistica a Turich, Berna e Friburg e lavurà in seguit sco ravarenda illa Val Müstair, a S-chanf e La Punt Chamues-ch. Lura es el tuornà in sia professiun da magister ed ha instrui al Lyceum Alpinum Zuoz fin pro sia pensiun 24 ons religiun e rumantsch. Al cumanzamaint dals ons 2000 ha edi la Chasa editura per mezs d’instrucziun dal Grischun pella prüma jada ils duos dicziunaris vallader e puter davo ch’ella vaivan surtut la carica da la Lia Rumantscha. Pella redacziun d’eira respunsabel Gion Tscharner e pel lectorat Jacques Guidon barmör. «Las prümas ediziuns d’eiran svelt exaustas e per las ediziuns seguaintas laiva quai bainsvelt müdamaints, correcturas ed adattamaints», s’algorda Gion Tscharner. Ed el s’algorda eir amo bain da la banca da datas dal sistem lexicografic da quella jada, üna banca da datas ourdvart cumplichada. «Implü vaiva limità il Chantun las lingias i’ls dicziunaris sün intuorn 81 000, quai chi correspuonda illa versiun stampada a var 1000 paginas.» Tanter la prüma e la quart’ediziun passan uschè desch ons, i’ls quals Gion Tscharner lavura uras indombrablas e, sco ch’el disch, sainza mai metter quint. Passa 157 000 indattaziuns valladras Dal 2013 as vaiva sviluppada l’informatica uschè, cha l’UdG ha decis da laschar transmüdar las datas existentas dal informatiker Duri Denoth e d’edir ils dicziunaris in ün’ulteriura versiun, digitalisada online. «Intant cha nus vain mantgnü il numer da las lingias illa versiun stampada, vaina extais quel illa versiun online svelt per almain 60%.» Voul dir, cha’l dicziunari online cuntegna actualmaing passa 107 000 indattaziuns in puter e passa 157 000 in vallader, e crescha di per di inavant. Al cuntrari d’oters dicziunaris cuntegna quel digital grazcha a la diligenza e la lavur acribica da Gion Tscharner eir indicaziuns tematicas da pleds, proverbis, möds da dir opür indicaziuns grammaticalas sün che silba ch’ün pled vain accentuà opür eir la survista sur da tuot las fuormas da conjugaziuns da verbs – pro’l vallader sun quai tuottavia fin 51 fuormas, pro’l puter s-chars 60. Üna specialità dal dicziunari online es eir il formular da contact. Quel cumpara automaticamaing cur ch’ün pled nu vain chattà. «A man dal cudesch da referenza ‹Flora Helvetica› n’haja indichà i’l dicziunari online bod 3600 expressiuns da tuot las fluors e plantas sulvadias tanter Malögia e Martina», manzuna Gion Tscharner ün’otra exclusività dal dicziunari online. 1400 pleds as chatta inavant intuorn professiuns, passa 1800 in connex culla medicina ed indombrabels oters pleds tecnics implü. «Consciaintamaing am n’haja concentrà be sün quels pleds, cha per exaimpel meidis o garaschists douvran in lur discuors quotidians cun paziaints o cliaints. Uschigliö dess quai passa 35 000 pleds sulet illa medicina.» Implü ha Tscharner eir inclus raduond 270 pleds tipics zernezers in seis dicziunari. Quai na be sco reminiscenza a seis lö da domicil e da lavur opür als «magliachognas» e «tambas-chärs», dimpersè eir perquai «cha’l dialect da Zernez es ün cas special, influenzà fermamaing da l’Engiadin’Ota e dal puter, foneticamaing però adüna tgnü stretta a l’Engiadina Bassa.» Ura da dar giò eir quista carica Eir scha Gion Tscharner ha fingià scrit cun rispli qualchünas remarchas a reguard müdamaints chi stessan gnir resguardats pro üna nouva ediziun stampada in seis exemplars dal dicziunaris, es el cuntaint da pudair dar giò finalmaing eir quista respunsabiltà. El disch: «La cumpetenza per nouvas ediziuns dals dicziunaris stampats ed eir ils drets relativs sun daspö quist on pro’l Chantun.» Intant restan ils drets da la versiun online inavant pro l’UdG. El suppuona, ch’el haja lavurà daspö il 2013 passa 4000 uras pel bön da la chosa. «Uras, ch’eu regal a l’uniun. Ün contrat correspundent vaina miss sü ed in quel es eir aint la premissa, ch’els tscherchan uossa uschè svelt pussibel ün redacter successur.» Tscharner spera, cha quai capita amo illas prosmas eivnas, uschè ch’el possa in seguit surdar tuot seis s-chazi linguistic in mans plü giuvens. Finalmaing. Prossem cudesch es pels Jauers Da lungurella però nu stess el patir in avegnir. Eir scha’l program da computer culla banca da datas bainchürada müda man ün bel di, resta a Gion Tscharner nempe amo adüna sia biblioteca cun intant passa 13 000 cudeschs – surtuot cudeschs rumantschs – scrittüras e publicaziuns da tuots geners. Tanter da quels cul Nouv Testamaint da Bifrun, stampà dal 1560 a Scuol, eir il plü vegl cudesch da sia collecziun, numerus registers da tuottas sorts opür stimats 20 meters dicziunaris ed oters mezs da consultaziun e, sün ün otra paraid, probabelmaing eir l’unica collecziun existenta da l’ediziun cumpletta dals quaderns rumantschs da L’Ouvra Svizra da Lectüra pella Giuventüna (OSL), liats da Tscharner cun chüra in 20 toms da cuverta naira. Implü dess gnir publichà ingon eir amo il cudesch «400 ons jauer» sur da la lingua jaura, l’istorgia da la lingua, grammatica e dicziunari. Per tal ha Tscharner retscherchà i’ls ultims bod quatter ons las datas. Il teolog e romanist Gion Tscharner sföglia in «seis» dicziunari puter–tudais-ch, al qual el s’ha dedichà ils ultims trais decennis. Üna jada surdat las bancas da datas digitalas, as po Gion Tscharner dedichar a sia collecziun da cudeschs, tanter oter al Nouv Testamaint dal 1560, opür a sias uras ch’el ha iertà d’ün quinà e salvà dal fier vegl. Gion Tscharner ha eir paschiun per uras veglias. Ün chi va la seguonda jada in pensiun Gion Tscharner cumplischa ingon 89 ons. Davo ch’el ha surdat la respunsabiltà pels dicziunaris stampats vallader e puter, less el uossa dar in mans plü giuvens eir la chüra dal dicziunari online da l’Uniun dals Grischs. El deplorescha, ch’hozindi las linguas vegnan dovradas viemain precis, in möd generalisà e cha causa l’internaziunalissem giajan a perder eir las finessas idiomaticas. Intant cha plü bod as scrivaiva e formulaiva chartas da plüssas paginas, dominescha hoz üna lingua cuort’e secha, simpla ed accumpagnada da pruna purtrets. «Hoz regna ün tschert neo-analfabetissem chi’s basa sül fat, cha cur cha tü bandunast la scoula, nu scrivast plü», ha dit Tscharner in occassiun d’üna visita in seis lö da lavur exclusiv immez 13 000 cudeschs e publicaziuns – per part eir aignas publicaziuns. (pl/jd)

In schner 2023 vess vairamaing lö la prosma Tour de Ski in Val Müstair. Ma la situaziun finanziala dal Cumün da Val Müstair nu permetta vairamaing üna prosm’ediziun. Amo bler main, scha l’interess dals Jauers as vess redüt. La populaziun da la Val Müstair stuvarà bainbod muossar culur in chosa. In üna charta da lectur (publichada quists dis illa Posta Ladina), as dumonda ün abitant dal Cumün da Val Müstair – ed anteriur commember da la suprastanza cumünala ed hotelier a Tschierv – schi fetscha in avegnir dabsögn d’organisar cuorsas da la Tour de Ski in Val Müstair, eir scha’l curridur indigen Dario Cologna nu saja plü da la partida? El metta in dumonda la persistenza d’üna simla cuorsa, impustüt eir causa cha bleras ideas e visiuns dad avant desch ons nu sajan gnüdas realisadas, intant cha Dario Cologna as partecipaiva a las cuorsas da la Coppa mundiala. E cha dal rest haja il cumün Val Müstair cuntschaintamaing pissers finanzials e cha la populaziun stopcha muossar daplü vöglia ed interess per cuntinuar culla Tour de Ski. Co staja dimena culla cuntinuaziun da l’evenimaint in Val Müstair? La prosma jada in schner 2023 Sco cha’l president dal comitè d’organisaziun da la Tour de Ski, Guido Mittner, declera, ha la Società Tour de Ski decis, da cuntinuar cull’occurrenza chi’d es previsa la prosma jada in schner dal 2023 in Val Müstair. Quai natüralmaing culla spranza cha’l Cumün da Val Müstair as partecipescha darcheu eir finanzialmaing a l’evenimaint. Las ultimas jadas ha il cumün adüna as partecipà cun 200 000 francs: 100 000 francs in fuorma da raps e 100 000 francs in fuorma da lavur dals lavuraints cumünals. «Quista jada faina la dumonda per ün import da 100 000 francs cash ed ingün sustegn dals lavuraints cumünals», infuorma Guido Mittner. Darcheu daplü interess ed euforia Ch’üna dumonda correspundenta culs detagls da la Tour de Ski 2023 nu saja ufficialmaing amo entrada pro’l Cumün da Val Müstair, disch la presidenta cumünala Gabriella Binkert Becchetti. Ella conferma però cha la suprastanza cumünala haja trattà d’utuon da l’on passà detagliadamaing il tema Tour de Ski. «Causa la situaziun finanziala dal Cumün da Val Müstair, causa cha l’interess e l’euforia da la populaziun es chalada, e causa il termin disgrazchà da l’evenimaint per hotels ed abitaziuns da vacanzas, vaina stuvü reexaminar la chosa», quinta la presidenta cumünala. Cha la decisiun a l’urna da nu vulair dozar l’imposta sün immobiglias, nun haja brichafat amegldrà sco giavüschà la situaziun finanziala dal cumün da Val Müstair. «Vairamaing nu pudaina simplamaing plü ans prestar ün simil ingaschamaint finanzial», disch la presidenta cumünala cun persvasiun. «Cur cha nus surgnin la dumona ufficiala, stuvarà la suprastanza reponderar la decisiun. Pro üna decisiun negativa, nun as parteciparà il cumün plü finanzialmaing a la Tour de Ski», disch’la. Scha la decisiun es invezza positiva, as parteciparà il cumün, tenor la presidenta, eir i’ls prossems ons finanzialmaing a la Tour de Ski. Cha quista decisiun stopcha però eir gnir portada da la populaziun. «In mai 2022 varà lö üna radunanza cumünala, ingio cha la populaziun jaura gnarà confruntada culla dumonda e pudarà tour posiziun a la tematica da la Tour de Ski», declera Gabriella Binkert Becchetti. Maximalmaing 100 000 francs Scha’l cumün da Val Müstair as partecipescha finanzialmaing a la Tour de Ski, es finalmaing decisiv eir per las contribuziuns finanzialas da la Regiun Engiadina Bassa Val Müstair (EBVM) e dal Chantun. Scha insomma, vezza Gabriella Binkert Becchetti ün ingaschamaint da maximalmaing 100 000 francs sco pussibel e realistic. Ch’üna dumonda da sustegn nu saja neir amo entrada pro la Regiun EBVM, conferma Martina Schlapbach, la sviluppadra regiunala. Ella declera, cha la Regiun EBVM haja sustgnü l’evenimaint i’ls ultims ons finanzialmaing eir i’l sen dal princip d’equivalenza. «Il Chantun as partecipescha be, scha eir la regiun ed il cumün contribuischan lur part», disch la sviluppadra regiunala. Ün evenimaint plü persistent Uschè cha’ls detagls finanzials sun sclerits. Uossa restan amo las dumondas da persistenza e creaziun da valur? «Ün evenimaint grond chi vain organisà in ün ritem da duos ons, po bainschi esser persistent», declera la sviluppadra regiunala Martina Schlapbach. Quai disch eir David Spinnler sco manader da gestiun dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair: «Schi grataja da muossar chi’s po organisar üna cuorsa da la coppa mundiala da maniera persistenta eir a reguard la naiv, la logistica, il mangiar e baiver, l’energia, etc., vess la Tour de Ski üna grond’importanza eir per la Val Müstair sco parc da natüra.» El vezza quai sco ün proget da plüs ons, dad ir pass per pass in quella direcziun e dvantar uschè ün event da model per ün agir persistent. David Spinnler es persvas, cha’l nom da Dario Cologna pro ün simil event, haja portà grond’attenziun a la Val Müstair. «Ils giasts rivan però in prüma lingia in Val Müstair causa ch’els tscherchan ün spazi da natüra unic ed intact, ingio ch’els pon far per exaimpel passlung ed as muantar sainza grond’infrastructura», declera Spinnler. Grond effet da reclama Eir la directura da la destinaziun turistica Engiadina Scuol Samginun Val Müstair (TESSVM), Martina Hollenstein Stadler, argumainta in quista direcziun. Cha la Tour de Ski in cumbinaziun cun Dario Cologna, haja gnü ün grond effet da reclama, disch’la. Cha’l nomer da pernottaziuns s’haja augmantà cuntinuadamaing ils ultims ons. Quai causa la cumbinaziun da tuot las staintas turisticas e l’ingaschamaint in Val Müstair. Eir ella vezza amo potenzial per sviluppar la Tour de Ski in Val Müstair in ün möd plü persistent. «Per pudair far quai, stuvain nus avair eir üna sgürezza da planisaziun dürant plüs ons», disch la directura da la TESSVM. Ella salüdess, eir sco commembra dal comitè d’organisaziun, scha l’evenimaint vess lö eir i’ls prossems ons in Val Müstair. Martina Schlapbach agiundscha, sco sviluppadra regiunala, cha per eruir in detagl la creaziun da valur da la Tour de Ski per la Val Müstair, as stessa far ün’analisa fundada. Eir Gabriella Binkert Becchetti vezza amo ün tschert potenzial, impustüt per quai chi reguarda il tema passlung dürant tuot inviern e na be pro las etappas da la Tour de Ski. «Dürant ils ultims desch ons vaina realisà be pacs ulteriurs arrandschamaints sper la Tour de Ski. Ün giavüsch füss da pudair trar a nüz las loipas in möd plü persistent, plü suvent e per plü lung temp», disch la presidenta cumünala. Ella as giavüscha eir, cha la società Tour de Ski gniss organisada sün üna basa plü largia per pudair garantir ün’organisaziun portadra da l’evenimaint eir a lunga vista. Tenor differents exponents vess la Val Müstair il potenzial per organisar üna Tour de Ski in möd plü persistent. Na avuonda raps pell a Tour de Ski L’avegnir dal lö d’etappa Val Müstair i’l rom da la Tour de Ski es intschert. Il cumün da Val Müstair sto spargnar e nu sa perquai, sch’el as po prestar ün impegn finanzial per futuras ediziuns da quistas cuorsas. Posta Ladina/FMR Tschinch jadas ha l’elita mundiala fat fermativa in Val Müstair – illa patria dal matador local Dario Cologna. Tschinch jadas sun gnüdas organisadas intuorn Büman a Tschierv cuorsas da l’elita da passlung. Ma uossa terminescha Dario Cologna bainbod sia carriera sportiva – ed eir la Tour de Ski in Val Müstair vain missa in dumonda. Il cumün sto spargnar Per render pussibel quellas cuorsas s’ha adüna eir impegnà il cumün. Ma quel es talmaing illas strettas finanzialas cha la suprastanza metta in dumonda, scha’l cumün dess insomma s’ingaschar inavant cun 200 000 francs per ediziun – üna mità cun raps e l’otra mità cun prestaziuns da lavuraints cumünals. Vi da l’impegn dal cumün es eir lià quel dal Chantun e da la Regiun. Ma tenor la presidenta cumünala Gabriella Binkert Becchetti esa cler: «Vairamaing nu pudaina simplamaing plü ans prestar ün simil ingaschamaint finanzial.» Avant co decider spetta il cumün amo la dumonda concreta da l’organisatura da las cuorsas, la Società da la Tour de Ski. Quella less dumandar per la prosma ediziun, in schner 2023, be plü l’import da 100 000 francs.

Adonta cha’l poet Jachen Luzzi, oriund da Ramosch, nun es plü uschè cuntschaint, s’algordan blers da sias poesias o da fragmaints da quellas. La chasa editura «editionmevinapuorger» ha edi d’incuort il cudesch «mi’orma sa svolar» cun poesias e versiuns poeticas da Jachen Luzzi. «Juhui, la naiv / la naiv es qua! / ot sco la saiv / ell’ais fingià…» La reediziun cuntegna quista ed otras poesias chi sun cumparüdas la prüma jada dal 1932 ed in divers periodics sco illas Annalas o i’l Chalender Ladin. I sun poesias per uffants e per creschüts. Las plü cuntschaintas sun sgüra las poesias pels uffants. Il cudesch «mi’orma sa svolar» cuntegna eir üna tscherna da versiuns poeticas dad auturs da las grondas litteraturas. Da nomnar sun in particular las traducziuns da parts da la Divina Commedia da Dante Alighieri. L’intent da Mevina Puorger e da Jachen Andry, ils duos editurs, eir els oriunds da Ramosch, es stat da dar nouva preschentscha a l’ouvra da Jachen Luzzi, da tilla render cuntschainta ed accessibla eir a las generaziuns giuvnas. «Forsa chi’ns grataja perfin da dar ün impuls a magisters e scolars dad hoz da s’avicinar a quels texts, da tils leger e da tils imprender ourdadoura, sco chi han fat a seis temp lur tats e tattas o nonas e bazegners», scrivan ils duos editurs. Las poesias da Jachen Luzzi d’eiran cuntgnüdas i’ls cudeschs da scoula e per blers scolars ladins dals ons quaranta, tschinquanta e sesanta sun ellas inschmanchablas. Ma chi d’eira Jachen Luzzi? – Nat dal 1880 a Ramosch ha’l bandunà sia patria fingià da giuven. El s’ha scolà ed ha lavurà tuot sia vita professiunala sco impiegà pro la Banca Chantunala a Cuoira. Sia vaira paschiun d’eira però la poesia e la lavur a bön ed a pro dal rumantsch. Jachen Luzzi es stat activ i’l movimaint rumantsch. El es stat tanter oter dürant decennis redactur da las Annalas da la Società Retorumantscha. Jachen Luzzi d’eira maridà cun Babetta Rutz dal Toggenburg. La mort da sia duonna da l’on 1935 es stat ün greiv cuolp per el. Quella dolur ha’l elavurà in diversas poesias. Davo greiva malatia es Jachen Luzzi mort l’on 1949. «Las poesias da Jachen Luzzi fan part da la ierta culturala dal rumantsch e nu dessan ir in invlidanza», disch l’editura Mevina Puorger. La bella reediziun tillas voul spordscher eir a lecturs dad hoz. Malgrà lur età mantegnan las poesias da Jachen Luzzi nempe lur scharm tuot particular e spordschan üna lectüra ourdvart divertaivla. Il cudesch «mi’orma sa svolar» cumparü pro la Chasa editura «editionmevinapuorger», es vnal pro tuot las librarias chi vendan cudeschs rumantschs. Il poet Jachen Luzzi vaiva üna paschiun per poesias.

Als 23 d’avrigl 2022 ha lö la radunanza generala da l'Uniun dals Grischs (UdG) a Zernez. Sper las tractandas üsitadas stan eir las tschernas d'üna nouva presidenta o d’ün nouv president e da duos nouvas commembras o commembers da la suprastanza sül program. Quai scriva l’UdG in üna comunicaziun a las medias. Hermann Thom , daspö il 2017 president da l’UdG, e Martina Shuler-Fluor , chi fa part da la suprastanza daspö il 2021, han demischiunà a favur dad ulteriurs ingaschamaints professiunals e persunals. Duri Denoth , daspö il 2014 illa suprastanza, sorta pervi da la limitaziun d’uffizi. Perquai tschercha la suprastanza da l’UdG uossa persunas cun interess per lingua e cultura rumantscha chi sun prontas da s’ingaschar illa suprastanza da l’uniun. La UdG piglia gugent incunter propostas e sta a disposiziun per dumondas suot il seguaint contact: Hermann Thom, president UdG, Sotplaz 7, 7542 Susch, hesti@bluewin.ch , 079 413 02 03 (cdm/fmr)

Il Chalandamarz 2022 ha cumanzà ed in sonda passada s’ha chattada la populaziun da Ftan per festagiar l’üsanza. Eir scha mincha cumün fa quai in möd ün pa oter, es il Chalandamarz da Ftan il plü different: i’l focus sco oget pincipal nu stan plumpas, dimpersè vaschias da püerch boffadas sü. La FMR d’eira da la partida pro’l Chalandamarz il plü particular in Engiadina. Ingünas plumpas, ils partecipants sun mascrats e chantà nu vegna neir na: A Ftan as festagia il Chalandamarz in ün möd fich differents. L’üsanza, chi ha lö in oters cumüns cun l’intenziun da s-chatschar l’inviern, vain festagiada a Ftan i’l rom d’ün ritual da früttaivlezza. Cun vaschias da püerchs vegnan dats cuolp a las mattas. L’intenziun es ch’ellas vegnan eir früttaivlas, il püerch simbolisescha in quist cas la früttaivlezza. Ma per dar cullas vaschias han ils mats sco prüm gn ü da chattar las mattas, chi’s vaivan zoppadas in cumün. Tuots in preparativas A Ftan ha lö il Chalandamarz minch’on la sonda la plü daspera als 1. marz. Las preparativas cumainzan però fingià ün di avant. Ils «talocs», ils uffants da scoulina, van nempe quella bunura tras cumün per ramassar raps e dutscharias. Il venderdi davomezdi as chattan lura ils mats da scoula per boffar sü las passa 400 vaschias da püerch. Quellas vegan francadas vi d’üna corda e vegnan lura la saira sparpagliadas in ­tuot cumün. Al listess mumaint va lura tuot la giuventüna fond canera e cun mascras tras il cumün. Els as ferman pro cuntschaints e van in chasa per baiver l’ün o l’oter magölin. Las mattas as chattan eir fingià la saira avant il Chalandamarz per far giò lur zop, per part dormna insembel al listess lö. Ingio sun las mattas? In sonda a bunura a las 8.00 d’eira uschè inavant e’l Chalandamarz a Ftan ha cumanzà ufficialmaing cul cortegi. Ils mats da scoula as vaivan ramassats pro la chasa da scoula, tuots in mascra. Quai es nempe important ch’els nu vegnan cugnuschüts e quai füss üna varguogna da stuvair tour giò la mascra. Pro melodias cuntschaintas, sunadas sün ün accordeon, svoula il confetti tras l’ajer. Uossa han ils mats da chattar las mattas e perquai vana tras cumün. Ils mats plü vegls han ün’unifuorma naira da pulizist e guardan dal ravuogl mascrà. Adüna da la partida es eir ün char cun sü il confetti e las vaschias. La glieud, chi accumpogna il cortegi, dvainta güsta eir part da l’üsanza: intant cha’ls mats nun han amo chattà las mattas, dumondna eir als visitaduors schi possan dar ün cuolp giò pella rain culla vaschia da püerch. Quellas as distachan lura minchatant da la corda e svoulan tras l’ajer. Dar ils sfrach as poja be, schi s’ha dumandà ouravant, quai es la regla principala. Intant es lura eir i sü il sulai e las mattas sun gnüdas vissas sün ün muot. In ün dandet ­cuorra il ravuogl dals mats in direcziun mattas, las vaschias svoulan be uschè tras l’ajer e las mattas tschüffan eir üna lavada da naiv o ­vegnan bognadas in confetti. Davo la marenda es il cortegi i tras il rest dal cumün ed a mezdi han lura tuots gnü da tour giò las mascras. Pels uffants da scoula d’eira il cortegi là a fin. Davomezdi la giuventüna Normalmaing es l’ultim on da scoula obligatoric eir l’ultima jada cha’ls abitants fan activmaing part d’ün cortegi da Chalandamarz, a Ftan però na. Per tour resguard a la giuventüna ha il Chalandamarz dafatta lö minch’on üna sonda. Quai, per ch’els nu stopchan tour liber aposta pel spectacul intuorn las vaschias da ­püerch. La davomezdi fan quels davent da 16 ons fin pro’ls maridats eir ün cortegi tras cumün. La giuventüna va, pel solit in pitschnas gruppas, tras cumün e dà cuolps als aspettatuors. Impustüt giuvens e maridats tschüffan lura giò per la rain culla vaschia. A las duonnas vegna pel solit be büttà davo ün pa confetti. Implü zam­briescha la giuventüna ün pêr charrins tenor las tematicas da la gruppa. Accumpagnà vain tuot d’üna caravana principala, chi ha sü fotografias e versins. Ils temas, quai es roba chi’d es capiteda dürant l’on a Ftan. Pelpü sun quai istorgias ch’els han passantà in cumpagnia u sch’inchün ha üna jada fat sü üna stuorna inschmanchabla. Il charrin cul confetti e las vaschias fa eir part da lur cortegi. Quist cortegi, chi’d es eir i tras tuot cumün, ha gnü a las tschinch la saira finischiun sün plazza da scoula. La giuventüna prepara minch’on eir üna gazettina da Chalandamarz. Quella tematisescha l’on passà cun disegns ed istorginas. Ella ha passa 40 paginas e vain vendüda dürant il cortegi. La saira ha lura amo gnü lö per tuots il ballin da Chalandamarz. Dürant quel daja minch’on preschantaziuns e la giuventüna ha spüert üna marenda cumünaivla. Il Chalandamarz da Ftan es ün bel cas insolit. El integrescha tschertas tematicas dal tschaiver e dal Chalandamarz, i’l focus sta però la früttaivlezza e na la fin da l’inviern. I’s vezza parallellas cun l’üsanza da San Gian a Zuoz, ma eir parallelas culla tradiziun da disegnar placats da la giuventüna da Samedan. Dimena ün sguard illa cultura engiadinaisa resümà in ün’üsanza. Che bel cha Ftan ha pudü festagiar in sonda darcheu Chalandamarz e che bel ch’els han pudü mantegner lur agen möd da l’üsanza. Front: Il Chalandamarz insolit A Ftan han gnü lö in sonda passada ils prüms cortegis da Chalandamarz. I’l focus da l’üsanza nu sta, sco in oters cumüns, la fin da l’inviern, dimpersè ün ritual da früttaivlezza. Ils mats van nempe in mascra e cun vaschias da püerchs in gir, plumpas e chanzuns da Chalandamarz as tschercha invan. Las mattas as zoppan dals mats e quels tillas han dad ir a tscherchar. Cullas vschias da püerch dana cuolps süllas rains da las mattas, ellas tschüffan üna lavada cun naiv o vegnan bognadas cun confetti. A Ftan nu’s partecipeschan be ils scolars e las scolaras a l’üsanza, tradiziunalmaing ha lö il davomezdi eir ün cortegi per la giuventüna. Eir quels festagian Chalandamarz in gir tras cumün, dond cuolps culla vaschia da püerchs. L’üsanza ha attrat blers spectatuors e la FMR ha eir tschüf l’ün u l’oter cuolp cullas vaschias da püerch. (fmr/cam) Ils cortegi da Chalandamarz in tschercha da las mattas. Süsom ün muot s’han muossadas las prümas mattas.

Tut capita sco mintgadi. Jau vom a lavurar. Jau hai mes temp liber. Jau hai mias incumbensas e mes quitads. E tuttina n’è nagut sco adina. Puspè stuain nus guardar sin ina guerra terribla e nunchapibla sin quest mund. Ina persuna cumonda cun sia idea da grondaschia il destin da milliuns persunas che avevan avant paucs dis era anc in mintgadi dal tuttafatg normal. Jau hai empruvà da m’imaginar il mintgadi da signur Putin: Ha el in mintgadi per el dal tuttafatg normal e dà tranteren ils cumonds per las attatgas sgarschaivlas? U è el l’entir di gnervus perquai ch’el sa ch’el gioga cun il fieu, ch’el è responsabel per ina gronda crisa mundiala? Ina crisa, da la quala nagin na sa co che quai va a finir. Ha el ina conscienza – e sche gea, tge di quella ad el durant quests dis? Forsa ch’el è era ina da quellas persunas che n’han nagina conscienza e ch’ils psicologs numnan sociopat? In sociopat n’ha nagina cumpassiun cun auters umans, el persequitescha simplamain sias atgnas finamiras e manipulescha e cugliuna ses conumans senza vesair in problem en quel agir. Il carisma dad in sociopat zuppa ses agir senza scrupels envers ils conumans. Oz è Chalandamarz. En sasez avessan nus damai da stgatschar l’enviern, cun stgellas e plumpas e cun ils schlops da las giaischlas. In di plain optimissem e speranza. Mia proposta per il Chalandamarz è dentant da far quest onn ina excepziun: stgatschain las guerras! Quella en l’Ucraina e tut las autras sin quest mund! Tramettain quest signal simbolic ora en il mund. Jau sai ch’il president da la Russia na vegn betg a tadlar sin stgellas da l’Engiadina u da la Val Müstair. Ma jau sun persvadì che la populaziun russa vesia ils protests sin tut il mund. Cun demonstraziuns enturn ed enturn il globus. Millis demonstreschan, envidan chandailas ed expriman be in giavisch: da finir las guerras sin quest mund. Uschia fiss era il Chalandamarz che vul stgatschar las guerras empè da l’enviern in signal impurtant tranter blers auters. Ed era las propagandas e zensuras raffinadas na vegnan betg a pudair tegnair zuppà ils protests mundials per la populaziun russa. Dal rest: a la Confederaziun fatsch jau la proposta da metter las bandieras en tut il pajais sin mesa asta enfin che la guerra encunter l’Ucraina è terminada. Era quai fiss in ferm signal. Natiralmain sper decretar tut las sancziuns pussaivlas encunter il stadi russ. Forsa che nus pudain gidar a mover insatge – vers in svilup positiv e pli paschaivel sin quest mund, cun bandieras a mesa asta e cun plumpas e stgellas da Chalandamarz. David Spinnler da Sta. Maria è mainagestiun dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair. David Spinnler da Sta. Maria è mainagestiun dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair