liechticonsulting/filtered_apertus_pretrained huggingface dataset:
Novaziuns tar la controlla dal commerzi cun animals a partir dal 1. da fanadur 1999

Transparenza dal plat fin en stalla - ina pussaivladad meglierada da reconstruir la derivanza dals animals e da la charn. Quai è dapi onns il giavisch da consumentas, consuments e d'autoritads. Il parlament svizzer ha tegnì quint da quest basegn en il rom da la nova politica agrara (PA 2002) e concludì il zercladur 1998 in nov sistem da registrar ils effectivs d'animals e da controllar il commerzi cun animals.

Il punct central dal sistem è ina banca da datas centrala davart il commerzi cun animals (BCA), en la quala po vegnir registrada l'entira vita d'arments, portgs, nursas e chauras (animals cun unglas) da la naschientscha fin ch'els vegnan mazzads.

In ulteriur element impurtant per la surveglianza da questa vita furman ils novs documents accumpagnatoris che vegnan en ils proxims dis tramess gratuitamain a tut las persunas en il Grischun che tegnan animals cun unglas. Ils certificats commerzials da fin uss vegnan abrogads e remplazzads tras documents accumpagnatoris che ston vegnir emplenids ora dal possessur sez u da la possessura sezza dals animals. Co ins ha da proceder vegn ditg en las explicaziuns detagliadas da l'uffizi federal che vegnan aschuntadas a l'emprim bloc cun 50 documents accumpagnatoris.

Medemamain a partir dal 1. da fanadur 1999 ston ils possessurs e las possessuras d'animals manar in register che dat infurmaziuns davart ils segns distinctivs da lur animals, davart tut las midadas da l'effectiv sco er davart tut las datas d'inseminaziun e da toradi.

Ils documents necessaris cun las explicaziuns necessarias èn medemamain aschunadas a la furniziun dals documents accumpagnatrois.

Igl è previs d'introducir l'atun proxim il duair da marcar ils vadels novnaschids cun la nova marca d'ureglia uffiziala da la banca da datas davart il commerzi cun animals (BCA). La marcaziun dals ulteriurs animals vegn introducida l'onn proxim. La BCA vegn a trametter als possessurs dals animals a temp il dumber necessari da marcas d'ureglia uffizialas, siond che naven d'uss èn ils possessurs e las possessuras d'animals sezs responsabels

L'uffizi da veterinari è persvadì che las possessuras grischunas ed ils possessurs grischuns d'animals vegnan a gidar a purtar a moda conscienziusa las novas mesiras per ina controlla credibla dal commerzi cun animals. Be uschia pon ins cuntanscher la finamira da garantir la sanadad dals animals e la sanadad publica e da rinforzar la fidanza da la populaziun en la charn ed en auters products d'animals. Ultra da quai furma la nova controlla dal commerzi cun animals ina premissa essenziala per l'access d'animals svizzers e da victualias che derivan dad els a las fieras internaziunalas.

Gremi: uffizi da veterinari dal Grischun

Funtauna: rg uffizi da veterinari dal Grischun

Data: 25.06.1999
Da las vischnancas

La regenza approva cun resalvas e remartgas las revisiuns generalas da las planisaziuns localas d'Andiast e Tavau sco er las revisiuns parzialas da las planisaziuns localas da Silvaplana e Sumvitg.

Fatgs da persunal

- Reto Frey, naschì 1965, da Schiers, domicilià ad Igis, daventa manader da l'administraziun tar l'uffizi d'informatica. El cumenza l'entschatta da november 1999

- Daniel Gruber, naschì 1966, da Rossa, domicilià a Favugn, daventa tecnicist IC tar l'uffizi d'informatica e cumenza l'entschatta d'avust 1999.

- Andreas Leisinger, naschì 1944, da ed a Tavau, daventa en il rom d'ina restructuraziun tar l'uffizi dal servetsch social incumbensà per dumondas d'impedids.

Chanzlia chantunala

Gremi: regenza

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 15.07.1999
Ir a chatscha en il Grischun: Nua poss jau retrair la patenta?

(Retrair las patentas da chatscha per la stagiun da chatscha 1999)

La chatscha stat avant porta. Ils chatschaders e las chatschadras sa legran da la proxima stagiun da chatscha e fan las empremas preparativas. Latiers appartegna er la retratga da la patenta.

En il Fegl uffizial dal chantun Grischun dals 29 da fanadur 1999 èn publitgads ils lieus, las datas e las uras per retrair las patentas.

Gremi: Inspecturat da chatscha e pestga dal Grischun

Funtauna: rg Inspecturat da chatscha e pestga dal Grischun

Data: 27.07.1999
Il dumber da las pernottaziuns en las abitaziuns da vacanzas sa stabilisescha

Cun in onn retard envers l'hotellaria sa stabiliseschan en il Grischun er ils dumbers da las pernottaziuns en la parahotellaria. Quai resulta da las cifras publitgadas dacurt da l'uffizi federal da statistica.

Ils manaschis d'hotellaria e da cura han mess fin al regress da las pernottaziuns gia l'onn da turissem 1996/97 ed han pudì augmentar las cifras per 3.1 pertschient durant la perioda passada. Perencunter ha demussà la parahotellaria 1997/98 anc ina pitschna perdita da 0.1 pertschient, q.v.d. ch'igl èn vegnidas annunziadas 6'481'540 pernottaziuns u 5'500 pli pauc che l'onn precedent. L'onn current èn dadas las premissas per in lev augment. En l'entira Svizra èn s'augmentadas las pernottaziuns en la parahotellaria gia l'onn passà da 19.9 sin 20.05 milliuns.

Per il Grischun munta la parahotellaria, tar la quala vegnan quintads er ils campadis, ils alloschis per gruppas ed ils albierts per la giuventetgna, ad in factur economic impurtant. La quota ha impurtà 1997/98 52 pertschient (Svizra 30 pertschient) da las total 12.5 milliuns pernottaziuns registradas en il Grischun. 1993 è questa quota anc stada 54 pertschient. Qua derivan 59 pertschient da 100 giasts da la Svizra, en cumparegliaziun cun l'hotellaria, nua ch'ils giasts indigens cumpiglian 46 pertschient da las pernottaziuns.

En il Grischun vegnan purschids var 173'000 letgs e plazs da durmir. La hotellaria cumpiglia var 48'000 letgs (28 pertschient), la parahotellaria 125'000 unitads (72 pertschient). Da questas unitads pertutgan 77'900 (45 pertschient) chasas ed abitaziuns da vacanzas, 18'300 (10 pertschient) plazzas en tendas e rulottas, 27'800 (16 pertschient) alloschis per gruppas e var 1'000 (0.6 pertschient) albierts per la giuventetgna.

Malgrà la pitschna purschida da letgs da l'hotellaria cumpiglia quella quasi la mesadad da las pernottaziuns. Quai correspunda ad ina utilisaziun ch'è 2,4 giadas pli auta. Tuttina ston vegnir resguardadas las differentas cundiziuns da locaziun. Per ina meglra occupaziun èn chombras da dus letgs en hotels pli adattadas che p.ex. abitaziuns da vacanzas cun plirs letgs, dals quals vegnan occupads be dus u trais, u che alloschis per gruppas e campadis che dependan pli ferm da l'aura ch'ils hotels.

En cumparegliaziun cun l'entira Svizra sa rechatta l'utilisaziun da l'hotellaria en il Grischun var in pertschient e quella da la parahotellaria var dus pertschient sur la media. Var 18 pertschient da las pernottaziuns vegnan reservadas en il "chantun da vacanzas da la Svizra".

Gremi: uffizi per economia e turissem dal Grischun

Funtauna: rg uffizi per economia e turissem dal Grischun, statistica

Data: 04.08.1999
Il Grischun cun ina spierta extendida en l'internet: www.gr.ch

La spierta d'infurmaziun dal chantun Grischun en l'internet è vegnida extendida. Las novaziuns las pli marcantas èn l'annuari actual dal chantun, ina glista da las intervenziuns parlamentaras davent dal matg 1999 ed ina galaria da fotografias en colur.

Tgi che basegna infurmaziuns davart il chantun Grischun u tschertga maletgs dal chantun alpin triling, chatta quels en l'internent sut l'adressa www.gr.ch. La website ch'exista dapi l'avrigl 1998 è vegnida extendida en il fratemp per insaquants secturs interessants. Uschia pon ins s'orientar davart infurmaziuns generalas davart il chantun sco er vegnir clamads circa 40 maletgs en colur da differents grads da qualitad (rubrica "Pajais ed Avdants"). Tgi che s'interessescha per la politica en il Grischun po disponer sut "actual ed archiv" d'ina banca da datas confortabla che cuntegna tut las communicaziuns a las medias en las trais linguas chantunalas tudestg, talian e rumantsch. Dapi la sessiun da matg 1999 èn accessiblas plinavant tut las intervenziuns parlamentaras (rubrica "Parlament"). Er quellas pon vegnir consultadas cun agid da differentas funcziuns da tschertga. Las intervenziuns vegnan colliadas cun las respostas correspundentas da la regenza uschespert che quellas èn avant maun. Parallel cun la nov'ediziun da l'annuari stampà dal chantun vegn quel er publitgà immediatamain en l'internet. En il decurs da l'atun duain ultra da quai esser disponibels il cudesch da dretg grischun (collecziun da dretg) sco er tut las datas interessantas davart las elecziuns dal cussegl naziunal dals 24 d'october. La spierta uffiziala da l'internet dal chantun Grischun vegn cumplettada cun duas glistas da links che vegnan actualisads e cumpletads permanentamain. Sut la rubrica "administraziun" pon vegnir consultads l'Annuari dal Chantun sco er las websites da differents uffizis, entant che la rubrica "links" cuntegna interessants rinviaments a websites externas.

Gremi: chanzlia chantunala dal Grischun

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 02.09.1999
Vischinanza tranter il Grischun ed il Tirol - Chalavaina 1499-1999

Dieta dals 8-11 da settember 1999 a Gluorn/Glorenza

Enconuschentamain ha lieu il 1999 il 500avel anniversari da la battaglia da la Chalavaina sin il territori da cunfin tranter la Val Müstair ed il Vnuost. Las occurrenzas commemorativas han ins mess sapientivamain sut il motto "500 onns da convivenza", essend ch'ins ha vulì trair endament plitost las relaziuns tranter buns amis e vischins ch'èn creschidas en il decurs dals tschientaners che ils cuntrasts da lez temp.

In anè impurtant en la chadaina d'occurrenzas durant l'onn commemorativ furma il simposi scientific "Vischinadi tranter il Grischun ed il Tirol - Chalavaina 1499-1999" che ha lieu dals 8-11 da settember 1999 en la chasa-cumin da la pitschna citad istorica da Gluorn.

Questa dieta vegn organisada communablamain da l'institut cultural dal Tirol dal sid, l'archiv chantunal dal Grischun, l'universitad da Puntina (Innsbruck) e l'uniun grischuna per la perscrutaziun da la cultura. Ella duai sclerir ed actualisar ils fundaments istorics da la battaglia a la Chalavaina, ses effects sco er l'istorgia sociala, l'istorgia da l'economia, la baselgia, la cultura e l'art dal territori dal Grischun e dal Vnuost superiur sin la sava dal temp medieval al temp modern. Ultra da quai vegnan dentant er pledentadas las relaziuns actualas cun in sguard sin il proxim millenni. Cun ina visita guidada da spezialists vul ins plinavant dar invista en l'istorgia da la claustra da Müstair che cumpiglia pli d'in millenni.

Sco referents èn sa mess da disposiziun spezialists renumads che garanteschan ina preschentaziun cumpetenta da la tematica or da differentas perspectivas. I sa tracta da dr. Leo Andergassen, Brixen; dr. Mercedes Blaas, Damal/Puntina (Innsbruck); dr. Martin Bundi, Cuira; Claudio Gustin, Sta. Maria VM; dr. Christoph Haidacher, Puntina; lic. fil. Florian Hitz, Claustra/Turitg; lic. oec. Gottfried Hohenegger, Sta. Maria VM; dr. Julia Hörmann, Puntina; prof. dr. Rainer Loose, Tübingen; prof. dr. Werner Meyer, Basilea; prof. dr. Ulrich Pfister, Münster/Westf.; prof. dr. Guntram Plangg, Puntina; prof. dr. Josef Riedmann, Puntina; prof. dr. Roger Sablonier, Turitg; prof. dr. Hans Rudolf Sennhauser, Zurzach e prof. dr. Max Siller, Puntina. Ultra da quai ha lieu venderdi, ils 10 da settember ina saira commemorativa, durant la quala indigens da tuttas duas varts dal cunfin vegnan a raquintar da lur experientschas persunalas da convivenza sur ils cunfins ora.

L'occurrenza è publica, l'entrada è libra. Visitadras e visitaders èn bainvis. La dieta entschaiva mesemna, ils 8 da settember 1999 a las 10.00 en la chasa-cumin a Gluorn. Ils referents vegnan a sa stentar da preschentar lur temas en ina moda generalmain chapaivla.

Gremi: archiv chantunal dal Grischun

Funtauna: rg archiv chantunal

Data: 03.09. 1999
Nov dretg da divorzi: Gea per l'adattaziun dal dretg chantunal

L'entschatta da l'onn 2000 va en vigur il cudesch civil svizzer (CCS) revedì. La novaziun la pli impurtanta pertutga il dretg da divorzi. Fin là sto vegnir adattà il dretg chantunal. La cumissiun predeliberanta dal cussegl grond sustegna unanimamain il project da la regenza e la procedura proponida.

In'adattaziun da las disposiziuns chantunalas pertutgant il dretg da divorzi è tenor l'opiniun da la cumissiun predeliberanta dal cussegl grond stringentamain necessaria e duai succeder en dus pass per motivs temporals. Sut il presidi da deputà Andrea Brüesch ed en preschientscha dal cusseglier guvernativ cumpetent Peter Aliesch ha la cumissiun discutà la missiva pertutgant il relasch da las disposiziuns executivas chantunalas. Il project da la regenza vegn giuditgà en quest connex sco proposta equilibrada che pussibilitescha en scadin cas ina procedura adequata a las dretgiras. La cumissiun sustegna perquai il project da la regenza.

Las disposiziuns executivas chantunalas sclereschan surtut las cumpetenzas e la procedura. Il dretg federal cuntegna dentant numerusas reglas ch'han consequenzas considerablas per la procedura. I n'è perquai betg simpel d'adattar il dretg chantunal e da coordinar quel cun il dretg ordinari da procedura. La proposta da la regenza sa restrenscha sin las adattaziuns stringentamain prescrittas. La cumissiun sustegna questa intenziun.

Las disposiziuns ch'èn necessarias per realisar il nov dretg da divorzi ston vegnir messas en vigur l'entschatta da l'onn 2000. Perquai propona la regenza, sco soluziun intermediara, da far l'adattaziun cun agid d'ina ordinaziun dal cussegl grond. En il rom da la refurma da las dretgiras duain vegnir integradas disposiziuns identicas en la lescha (lescha introductiva tar il CCS).

Domadus decrets adempleschan dus giavischs principals. Els cumpiglian ultra da las dumondas da cumpetenza er tut las disposiziuns davart la procedura da divorzi ed èn formulads a moda "favuraivla per ils applitgaders". Els sa restrenschan sin il pli necessari e tegnan quint da las stentas per concentrar la legislaziun. La formulaziun averta permetta er d'ademplir en la pratica las prescripziuns dal dretg federal e da prender la meglra soluziun en il singul cas.

Las propostas da la regenza pertutgant la refurma da las dretgiras reprendan essenzialmain las soluziuns dal sboz preliminar ch'il president da la dretgira chantunala, Alex Schmid, ha elavurà per incarica da la regenza. En la procedura da consultaziun èn ellas vegnidas approvadas per gronda part.

Gremi: cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Funtauna: rg cumissiun predeliberanta dal cussegl grond

Data: 21.09.1999
L'ambassadur austriac sin visita en il Grischun

Gievgia proxima, ils 30 da settember 1999 fa l'ambassadur da l'Austria che residescha a Berna ina visita al chantun Grischun.

L'ambassadur austriac Anton Prohaska vegn accumpagnà dad Erich Dix, delegà da commerzi austriac en Svizra e dal consul onurari Wolfgang Wunderlich, Cuira. Per il chantun prendan part a quest inscunter: il president da la regenza Klaus Huber, il chancelier Claudio Riesen, il directur da la viafier retica Silvio Fasciati e l'inschigner superiur Heinz Dicht.

Sin il program stattan tranter auter in bainvegni en la Chasa grischa, in'orientaziun ed ina discussiun davart dumondas dal traffic (sanaziun dal tunnel dal San Bernardino e l'avertura da la lingia da la VR dal Vereina) sco er in gentar communabel.

Gremi: chanzlia chantunala

Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

Data: 23.09.1999
L'atun - in temp critic per ils erizuns

Mintg'onn moran en las vignas svizras millis utschels e tschients erizuns, perquai ch'els restan fitgads en las raits da vignas. Las raits vegnan tendidas per proteger l'iva d'uschenumands utschels problematics sco merlotschas e sturnels. Tuttina na fan las raits betg ina distincziun tranter ils laders d'iva ed ils auters utschels. Er utschels da preda ch'han quintà cun in lev butin en las raits, sa scumbiglian en las anzas e moran d'ina crudaivla mort.

Questa mazzacra pudessan ins evitar senza grondas stentas, sch'ins tendass bain las raits senza laschar foras. Ultra da quai duessan ins francar las raits sche pussaivel in pau sur il terratsch. Sche las raits ston tuttina cuntanscher il terratsch, alur na dastgan nagins tocs da rait libra restar sin il terratsch. E suenter la vendemia èn las raits d'allontanar imediat.

Ils erizuns èn per regla la notg sin via. Nua che tocs da rait libra sa chattan sin il terratsch, datti grond privel ch'els sa scumbiglian en las anzas da la rait cun lur chommas, lur testa e lur spinas. Alur na pon els pli fugir. Ils fils fins da las raits sinteticas als taglian la pel ed als chaschunan uschia ina mort dolurusa. Erizuns cun grevas feridas pon savens be pli anc vegnir mazzads. Als viticulturs che francheschan lur raits senza quità, duain ins perquai appellar ed als render attents dals problems.

Ils erizuns fan in sien d'enviern. Be en il mender cas vegnan erizuns envernads er en staziuns d'erizuns. Ma ils amitgs dals animals emblidan adina puspè ch'ils erizuns èn animals selvadis protegids ch'èn adattads fitg bain ad ina vita or en il liber e che ston perquai vegnir laschads en libertad tant sco pussaivel. Mintga erizun ch'ins entaupa durant il di n'è betg malsaun e na sto betg vegnir tgirà! E mintga erizun pitschen n'è betg in orfen abandunà da ses geniturs! Per ils erizuns daventi critic pir, sch'els vegnan chattads cur ch'il terratsch è gia schelà u cur ch'i dat gia ina cuverta da naiv serrada. Tgi ch'ha gugent erizuns, als fa il meglier servetsch, sch'el prepara in mantun feglias en ses iert per ch'els possian far lur sien d'enviern là.

Per tegnair erizuns vuli da princip ina permissiun. Tgi che chatta d'enviern in erizun ed ha la pussaivladad da'l laschar envernar en ses iert, po retrair in fegl d'infurmaziun correspundent tar l'uffizi per la natira e la cuntrada, Rohanstrasse 5 a 7000 Cuira. Ins stuess ir a la staziun d'erizuns be cun animals malsauns u blessads. Ad interim posseda en il Grischun be l'asil d'animals a Cuira, Rheinmühleweg 84, ina staziun d'erizuns.

Gremi: uffizi per la natira e la cuntrada

Funtauna: rg uffizi per la natira e la cuntrada

Data: 30.09.1999
Senza dunnas na fa il stadi nagina parada!

Pli che la mesadad da la populaziun èn dunnas. Malgrà quai èn ellas per regla fermamain sutrepreschentadas en uffizis e gremis politics. Quai vala er pr il parlament federal. Suenter las davosas elecziuns federalas èn be gist 43 dals 200 mandats dal cussegl naziunal occupads da dunnas, quai correspunda a 21,5 pertschient. En il cussegl dals chantuns è la part da las dunnas cun sulettamain otg da 46 mandats (17,4 pertschient) anc pli pitschna. Anc adina na delegheschan bunamain la mesadad dals chantuns nagina dunna a Berna.

I dat differents motivs per la participaziun minima da dunnas a la politica. Las instituziuns da la democrazia parlamentara èn vegnidas creadas avant 150 onns, excludend las dunnas. Las dunnas en Svizra astgan condecider pir dapi 28 onns en dumondas politicas sin il plaun svizzer, eleger persunas en gremis politics u vegnir elegidas sezzas en in tal gremi - il dretg da votar per dunnas è vegnì introducì pir l'onn 1971.

Dunnas en la politica vegnan confruntadas cun autras cundiziuns da basa da la societad ch'ils umens. Malgrà las premissas legalas egualas èn las pussaivladads facticas per surpigliar mandats politics ed incaricas politicas differentas per dunnas ed umens. In punct è per exempel l'occupaziun da la dunna cun pliras incumbensas. Ultra d'in engaschament adina pli grond en la vita professiunala èn quai las dunnas ch'èn anc adina quasi exclusivamain respunsablas per il tegnairchasa e la tgira dals uffants. Ideas ed attribuziuns tradiziunalas da rollas han bullà tant ils umens sco er las dunnas. Ellas difficulteschan l'access da las dunnas als uffizis politics ed a las posiziuns en la politica. A las dunnas che candideschan stattan per regla a disposiziun resursas finanzialas pli pitschnas che als candidats masculins.

Il dumber da candidatas per uffizis e posiziuns en la politica è s'augmentà cuntinuadamain durant ils davos onns, malgrà la situaziun da partenza particularmain difficila per las dunnas che vulan far politica. Las schanzas electoralas dals umens èn dentant anc adina considerablamain pli grondas. Uschia han ils umens en la Svizra tudestga durant las elecziuns dal cussegl naziunal 1995 gi 1 1/2 giadas dapli schanzas da vegnir elegids che las dunnas, en la Svizra franzosa schizunt bunamain 3 1/2 giadas dapli (funtauna: manifest neutral tar las elecziuns federalas 1999 "Dapli dunnas en il parlament", lantschà da la cumissiun federala per dumondas da dunnas).

En il chantun Grischun èn actualmain dus da tschintg mandats dal cussegl naziunal occupads da dunnas. Ina quota da dunnas uschè legraivla na chatt'ins uschiglio en nagin dals organs politics grischuns: en il cussegl grond fan las 20 dunnas elegidas ora ina part da 16 pertschient.

Sin las glistas per las elecziuns naziunalas ch'han lieu proximamain candideschan 18 dunnas. Uschia avain nus er tranter las dunnas ina schelta veritabla.

Gremi: Biro per dumondas d'egualitad dal Grischun

Funtauna: rg Biro per dumondas d'egualitad

Data: 07.10.1999
Nova promoziun da l'artisanat grischun

La nova fundaziun per promover l'artisanat grischun ch'è resortida da l'associaziun d'artisanat indigen, ch'è vegnida liquidada, ha concedì quest onn per l'emprima giada in premi da renconuschientscha en l'autezza da 5'000 francs e trais premis da promoziun en l'autezza da mintgamai 10'000 francs. Il premi da renconuschientscha va al construider da scarsolas Walter Caprez da Küblis; mintgamai in premi da promoziun obtegnan la dessignadra da textilias Tanja Jörimann, la creadra da mobiglia Marion Klein e il construider da ghitarras Claudio Pagelli. La surdada dals premis ha lieu ils 7 da december 1999 en la chasa al Rosengarten a Grüsch.

Fundaziun per promover l'artisanat grischun

Christian Brosi, president, Chasa Obrecht Metzgergasse, 7214 Grüsch

Gremi: Departement d'educaziun, cultura e protecziun da l'amient

Funtauna: rg Departement d'educaziun, cultura e protecziun da l'amient

Data: 26.10.1999