A Barvogn planisescha igl Museum dalla veiadafier Alvra d’antschever a construeir la stad proxima ena sort «Swiss Miniatur» per la Veiadafier retica: en model an maseira dad 1:22,5 tgi represchainta la varietad dalla Veiadafier retica aint igl Grischun. Malgro igl sustign local e la finanziaziun parziala dattigl anc enqualtgi obstachel avant tgi visitadras pon tgaminar sot igls viaducts impurtants digl Grischun: uscheia tant la veia sotvart igl museum scu er la finanziaziun restanta. En bab e sia feglia tgaminan gist sot igl viaduct da Tagn durant tgi egn digls trens passa sur igl viaduct or. En oter visitader contaimpla igl viaduct da Brusio aint igl Puschlav, dantant tgi ena donna observa igl tren tgi passa tras igls tunnels tranter Barvogn e Preda. Agl our sa catta en pêr sen egna dallas soptgas da scher, observond igl travagl cun en po distanza. Aint igl grotto – en’anterioura locomotiva digl Mesoc – tschaintan enqualtgi persungas galdond lour speisas. Sen la plazza da giuier fon dus unfants a sa tgappar e corran or d’en tgar dalla veiadafier. – Uscheia ins pudess s’imaginar igl nov «Veiadafier retica Miniatur» tgi duess neir construia a Barvogn. Plazza da giuier, grotto ed igl miniatur Sen ena parcella da 4 000 m² sot igl Museum dalla veiadafier Alvra a Barvogn planisescha chel ena veiadafier da model. Igl project è part digl project turistic «Landwasserwelt» tgi sa sviluppescha actualmaintg an Val Alvra. An ena maseira dad 1:22,5 duess neir preschentada la varietad dalla Veiadafier retica (VR) ainten las muntognas grischunas. I vignan a cursar trens da model tras igls tunnels, sur viaducts e tar staziuns ancunaschaintas. I sa tracta da trens digl tip Lehmann-Gross-Bahn (LGB), tgi vignan produtgias dalla firma Merklin. Egn tgi canoscha fitg bagn tant la VR scu er igl project da Barvogn è Gian Brüngger. 45 onns ò el luvro tar la veiadafier ed è tant guid scu er cunsiglieder consultativ digl museum, scu expert dalla VR. «La firma Merklin biagess er igl implant a Barvogn.» El tradescha, tgi en singul tgar da model costa 1 000 francs e daple. Igl «Veiadafier retica Miniatur» duess consister da differentas parts: igl Grotto 491 e la plazza da giuier per unfants. La veiadafier da model scu tala consista da treis parts: la lengia digl Alvra, Bernina ed igl tratg da fantascheia Coira-Arosa, lò vignan a cursar veiasdafier a vapour. Differents interess per la veia Gleisch verda pigl project dalla veiadafier da model ègl do igl settember passo, cura tgi igl cumegn da Barvogn Filisour ò approvo unanimamaintg la revisiun parziala dalla planisaziun locala. Noah Balzer, manader tecnic digl museum dei, tgi ossa spetgan els sen la rasposta digl Cantun: «Chel stò mademamaintg approvar chella revisiun parziala dalla planisaziun locala. Schi tot vo bagn, alloura ègl en acceptar ed aint igl mender cass sa retarda igl project anc eneda per en onn.» Scu tgi el dei, planisescha igl Museum dalla veiadafier da scumanzar la stad vegnenta cun la construcziun. I dat pero anc enqualtgi obstachels. Egn da chels è la Veja Stazion tgi magna oz sot igl museum ve. La raschung è tgi la veia cantunala da Barvogn a Latsch passa oz tras en quartier fitg strètg da Barvogn, scu chegl tg’igl mastral Luzi C. Schutz daclera: «Igl Uffezi da construcziun bassa tschertga perchegl ena schliaziun ed en’ideia fiss da spustar chella veia e manar ella sur chella Veja Stazion sot igl museum. Nous vagn mano blers discurs ed i dat er differentas variantas, ossa dependigl digl Cantun.» Er Roman Sommer, manader digl museum, screiva sen dumonda dalla FMR, tgi la veia sotvart igl museum resta scu anfignen ossa. Cun la revisiun parziala duess igl parc esser accessibel sur ena passarella direct or digl museum, perchegl tgi seia mengia privlous dad eir cun unfants sur veia ve aint igl parc. «Tgi tgi porta igls costs supplementars per chella passarella n’è betg anc cler.» Daners avonda per scumanzar Pero betg angal la Veja Stazion pudess esser ena deira nousch pigl project, mabagn er l’ulterioura finanziaziun. Igl project «Veiadafier retica Miniatur» è calculo cun 1,15 milliuns francs. Radond 600 000 francs ò igl Museum dalla veiadafier gio rimno, 250 000 francs dereivan pinavant digl project «Landwasserwelt». Igls ulteriours radond 300 000 francs mantgan anc. L’ideia è da finanztgier chegl cun en’acziun da collecta planisada la premaveira vegnenta. Noah Balzer resta pero optimistic: «Cun igls daners tgi vagn savainsa scumanzar a biagier an treis etappas, scu amprem la part cugl restorant e la plazza da giuier e la lengia digl Alvra, en onn pi tard la part digl Bernina ed igl davos onn la lengia Coira-Arosa.» El è fitg optimistic tgi l’amprema part possa neir realisada ed averta gio la stad vegnenta. Cun la sia experientscha so er igl cunsiglieder Gian Brüngger: «Eneda tg’ins pò scumanzar e mussar tge tgi dat, vignan pitost igls raps tgi schi dei tg’igl è angal segl palpieri.» I seia adegna grev da deir, quant dei tgi cozza per rimnar daners. Miniaturs atteiran blera gliout Igl «Veiadafier retica Miniatur» duess esser avert mintgamai durant igls meis da stad, er sch’igls tgars fissan ansasez er adattos per esser dafora da tott’ora. «Igl anviern atteira chegl strousch gliout e schi dat en po neiv èn chels models spert cuverts.» Scu chegl tgi Gian Brüngger dei, seia la fegnameira d’attrer daple gliout a Barvogn e pinavant er anc en oter public tgi «angal igls fans dalla veiadafier» tgi viseta igl museum. Da chel aveis è er igl mastral Luzi C. Schutz: «Chegl dat ena coola tgossa, ia va da bel’antschatta gia plascheir da chel project. Da chels ‹miniaturs› atteiran blera gliout, er famiglias ed uscheia pudainsa carmalar anc daple gliout a Barvogn.» Sfeidas finanzialas Igl Museum dalla veiadafier Alvra ò scumanzo la staschung d’anviern cun novas ouras d’avertura ed ena exposiziun speziala davert igl construeir tunnels. Malgro bungas cefras d’antrada restan sfeidas finanzialas tgi pretendan ulteriouras antradas da 50 000 francs per garanteir venavant en menaschi sainza restricziuns. Scu tg’igl Museum dalla veiadafier Alvra screiva ainten ena communicaziun, vegia chel scumanzo la staschung d’anviern. Egna dallas grondas midadas seian las ouras d’avertura tgi duessan simplifitgier las visetas: igl museum è ossa avert mintga de dallas 10.00 anfignen las 17.00, igl shop ed igl bistro dallas 9.00 anfignen las 17.30. La nova exposiziun speziala «Construeir tunnels per la Veiadafier retica» è preschentada anfignen igl mez november 2025. Ella tracta temas scu igl nov tunnel digl Alvra e projects mai realisos, scu la veiadafier da San Bernardino. Igl program cultural porscha lecturas e preschentaziuns da Karl Baumann, Arno Camenisch, Tibert Keller e Linard Candreia. Tschartgea: 50 000 francs Ins vegia pudia registrar anfignen igl november – malgro sfeidas scu la sarada digl tratg Tusang-Preda – radond 24 000 visitadras e visitaders. En chito resta igl menaschi digl museum causa sfeidas finanzialas. «Per mantigneir er anavant la purscheida ed igl menaschi digl museum, ston neir cattos meds finanzials supplementars da var 50 000 francs», ègl nom ainten la communicaziun. Malgro las bungas frequenzas d’antrada na seigl betg pussebel da manar igl museum rentabel sainza far restricziuns massivas dalla purscheida. «Ena reducziuns dallas ouras d’avertura u dalla purscheida fiss ena gronda sperdita per la vischnanca da veiadafier Barvogn e per l’antiera regiun.» Scu tg’igl museum less procurar per chels daners, n’è betg scretg ainten la communicaziun. (cdm/fmr) Ena visualisaziun digl «Veiadafier retica Miniatur» tgi duess neir construia a Barvogn. Egn digls models an maseira 1:22,5 tgi pudess cursar gio bagnbod aint igl nov «Veiadafier retica Miniatur» a Barvogn. La parcella davant igl Museum dalla veiadafier Alvra a Barvogn: sen chels 4 000 m² duess neir construia igl «Veiadafier retica Miniatur». Gian Brüngger canoscha la Veiadafier retica scu strousch ensatgi oter. Scu cunsiglieder consultativ accumpogna el siva dad onns igl Museum dalla veiadafier a Barvogn. Cò mossa el scu tg’igls models 1:22,5 tgi curseschan aint igl «Veiadafier retica Miniatur» veian or. Igl project cuntigna er ena plazza da giuier per unfants cun elemaints dalla veiadafier. Igl plan mossa scu tgi la parcella da 4 000 m² duess neir surbiageida.

Igl lai da Marmorera tgi schea siva da set decennis anmez Surses zoppa 60 meters sot la sia surfatscha l’anterioura vischnanca da Marmorera e las sias istorgias. Dus da chels tgi sa regordan anc bagn a chellas istorgias – legrevlas e pi pac legrevlas – èn igls schumblers Ursulina Müller-Dora e Marcel Dora (81). Cun sentimaints emoziunals on igls dus fardagliuns do invista alla FMR ainten lour unfanza a Marmorera e scu tg’els èn stos sfurzos scu unfants dad otg onns da bandunar lour patria. «Igl è sto igls 4 d’otgover 1951», dei Ursulina Müller (81) cun ena vousch emoziunala. «La data è rastada, schi te vot u betg.» – Otg onns vevan Ursulina Müller (nascheida Dora) ed igl sies frar schumbler Marcel Dora cura tgi lour famiglia ò stuia lascher anavos tot: la tgesa, igls animals, las festas e las tradiziuns da lour cuminanza da Marmorera. Oz sa catta lour vischnanchetta 60 meters sot la surfatscha digl lai artifizial, realiso igls onns 1950 pigl project dall’ovra hidraulica. 100 unfants segl Punt Crap «Igl è sto en schoc», dei Marcel Dora, advocat pensiuno tgi abitescha oz a Zug. El sa regorda agl sies amprem de da scola a Savognin igls 6 d’otgover 1951. «A Marmorera erans 17 unfants; a Savognin radond 100 scolaras e scolars, igl era en oter mond.» Lour famiglia – an cumparegliaziun cun otras famiglias – n’è betg eida giu la Bassa, mabagn on igls Doras cumpro ena tgesa a Savognin. «Bab era er en bung scrinari. Peter Uffer dalla scrinareia a Savognin ò detg: ‹Schi vign chel lai tschertgas nagliour oter lavour, nous savagn duvrar tè.›» «Wirds bald, wirds bald» Tschantond ossa – 70 onns pi tard – ainten chella tgesa paterna a Savognin sa regordan igls dus fardagliuns da lour unfanza. Ena ploma fotografias schean derasadas sen la meisa ainten steiva. Adegna puspe discorran els digl «Pfister», «igl cugliun», «igl corrupt». Managea è Walther Pfister. Tarmess digl martgea da Turitg ò el tracto igls onns 1940 contracts individuals cugls possessours da Marmorera. «Las carplinas èn neidas pir cura tgi Pfister ò catschea l’egn cunter l’oter e struclo igl prietsch. Avant vevans ena vischnanchetta tgi viveva l’egn cun l’oter. E Pfister nizigiva or tgi blers discurrivan angal taliang u rumantsch, ma betg tudestg», dei Marcel Dora. Ursulina Müller sa regorda d’ena seira ainten la steiva da sia famiglia: «Pfister è nia aint sainza pitgier e cugls calzers. El veva adegna aint da chels stivagls gizs e da chels knickerbockers. Ed el ò detg: ‹So Herr Dora wirds bald, wirds bald, sie sind fascht dr letscht wo nonit unterschrieba het.› Noss bab igl ò tgappo agl culiez e detg: ‹Ich unterschreibe, was ich will und wann ich will und jetzt raus!› El era propi en Dora.» Marcel Dora agiunta: «Pfister ò manipulo cun en’energeia criminala per struclar igls prietschs e catscher igls abitants l’egn cunter l’oter. Da chels tgi schevan: ‹Tge vot anc deir NA, la tia votaziun vala navot ple.› Alla fegn finala ò er bab sottascretg e detg EA.» Saro per l’amprema geda la tgesa Igls 17 d’otgover 1948 ò la radunanza communala da Marmorera (angal igls omens, las donnas na vevan nign dretg da votar) approvo cun 24 vouschs EA cunter 2 vouschs NA la concessiun per l’ovra hidraulica da Marmorera. Ancunter seian stos en Serafin Luzio e lour barba Silvio Dora. «Nous santivans magari a ruschanar la seira bab e mamma, e nous dumandavan: ma tge e noua e scu, ed ia vi betg eir. E mamma scheva: ‹Lò dattigl er ena scola ed unfants, chegl n’è betg schi nosch.›» Siva dalla radunanza communala seia nia paea or 20 000 francs per casada. «A nous ònigl detg dad eir sen en mot, ed alloura ènigl rivos cun buschas melnas, chegl è sto l’amprema geda tgi mies bab ò saro la tgesa», dei Marcel Dora. Ursulina Müller sa regorda dalla davosa messa igl 1954: «Igls ples eran schon davent, pero turnos per chella messa. Durant igl cantar è tot rot ansemen, tots eran ainten las larmas e bargivan. Schi fiss rivo en anghel per pussibilitar da deir NA, ia crei tgi tots vessan detg nous rastagn, pir alloura erigl cunsciaints tge tgi chegl leva dei.» 29 tgesas, 52 clavos, baselgia e scola èn nias destruias. «Angal igls morts n’ònigl betg inundo.» Igl santieri vess gia da neir betuno, ma igls abitants on cumbattia per en nov santieri survart la vischnanca e sutarar lour morts. Igl santieri exista digl reminent anc oz ed er la fossa dad egna dallas soras digls Doras exista anc adegna. «Igl noss giaveisch fiss, tgi chel santieri rastess scu monumaint dall’antiera tgossa», deian igls dus schumblers. Tignia la rassigna anfignen oz Els vegian gia ena bela unfanza a Savognin, pero chel sentimaint «da futta» sa mossa anc oz, cunzont scu tgi lour vischnanca vigna reflectada ainten la publicitad. «I na vess betg gia da capitar ed i vign simplamaintg scretg tgossas tgi na constattan betg», dei Marcel Dora. «Ainten codeschs vign scretg tgi nous erans povers e tgi las tgesas eran baraccas», rachinta Ursulina Müller. «Ma chegl n’è betg veir. Nous vivevans simpel, gea, ma betg an povradad. Igl era en mond modest, pero ena vischnanca plagn veta e cuminanza.» Ella rachinta da lour bel lungatg, usits, la gronda festa digl bambign u chella da Sontgiglcrest. «Igls barbas ed ondas tgi stavan a Londra on purto a me dus rassignas per chella festa. Egna vaia anc adegna», dei Ursulina Müller mussond ena rassigna. Sies frar Marcel Dora agiunta: «L’antiera vischnanca era er betg inveterada e veva angal gliout viglia, scu chegl tgi vign descretg. Durant la votaziun vevan nous anc tranter 15 e 20 unfants ainten scola. Marmorera n’era betg pi pover tgi las otras vischnancas an Surses.» «Perdunga, tera mamma» Dus gedas vegian las Ovras electricas digl martgea da Turitg EWZ laschea or l’ava per reparaturas, rachinta Ursulina Müller tgi veiva oz puspe a Savognin. Passa treis decennis ò l’anterioura amplueida mercantila vivia cun sies om aint igl cantun Argovia. Oz è ella viva, ò dus unfants carschias. Plagn emoziuns rachinta ella: «Alloura sung ia eida giu e da vaseir chel crater am ò do ena fitgeida. Ia va savia erueir precisamaintg noua tg’era igl punt, igl restorant, noua tgi l’ava da Natons passava. Ia sung eida anavant anfignen or segl anteriour santieri. Ed ia sung eida giun schanuglia e va detg: tgera mamma tera, perdunga per chegl tg’on fatg cun tè, perchegl tgi chel mument savevigl betg tge tgi fetschan cun la sia patria.» Igls set decennis n’on betg gueria tot las plaias digls Doras, ed igl project actual da dulzar igl rampar da Marmorera ed augmentar la capacitad metta en ulteriour det sen las plaias digls schumblers. «E pi vigl tg’ins vign e daple tg’ins stat tatgea ve dalla sia patria Marmorera», dei Ursulina Müller. Ella fetscha savens fotografias dalla sia patria, dei l’alpinista tgi è stada segls pi ots pizs digl mond. «Ma igl lai – chel smaladet lai – na sunga betg bunga da fotografar.» Anviern ainten l’anterioura vischnanca da Marmorera, fotografo igls 7 da schaner 1944. L’anterioura vischnanca da Marmorera cun vista direcziun Beiva. Davant dretg sa catta la tgesa dalla famiglia Dora. Data n’è betg ancunaschainta. Marmorera igls onns avant igl lai artifizial cun vista direcziun nord. Igls dus schumblers Ursulina Müller (nasch. Dora) e Marcel Dora cun circa dus onns (1944/45) a Marmorera. Cun otg onns èn igls dus schumblers Ursulina Müller e Marcel Dora scasos da Marmorera a Savognin. Sen la fotografia sa cattan els sen lour lobgia dalla tgesa paterna a Savognin. Marcel Dora e sia sora schumblera Ursulina Müller on oz 81 onns. Els sa regordan anc bagn da lour unfanza a Marmorera. Sen la meisa schea la rassigna tgi Ursulina Müller purtava da festas a Marmorera. Marcel Dora e sia sora schumblera Ursulina Müller on oz 81 onns. Els sa regordan anc bagn da lour unfanza a Marmorera. Sen la meisa schea la rassigna tgi Ursulina Müller purtava da festas a Marmorera.

Agl apero da Bumang tradiziunal dalla Pro Origen èn stadas dalla parteida agls Mulegns 220 persungas. La raschung digl grond interess per l’occurrenza è igl giubileum da 20 onns dalla Pro Origen. Igl 2005, igl onn tgi l’istorgia da success digl Origen Festival Cultural ò scumanzo cun las ampremas producziuns è er neida fundada l’uniun da promoziun, la Pro Origen. Fundada è chella neida igls 2 da schaner 2005 a Savognin e chegl an preschientscha da prest tots igls mastrals digls cumegns da Surmeir. Per l’amprema geda agls Mulegns Scu menziuno ò igl apero da Bumang dalla Pro Origen ena tradiziun ed ò adegna li igl amprem de digl onn nov. Per l’amprema geda ò chel gia li agls Mulegns e chegl ainten la remisa, igl bietg tgi totga tigl hotel Liun e tgi stat a disposiziun per occurrenzas culturalas. Cun esser Andrea Hämmerle, igl president dalla Pro Origen per en pi lung taimp agl exteriour è nia a pled Thomas Kollegger, igl vicepresident dall’uniun da promoziun. Igl om d’Alvagni tg’è siva da 20 onns commember dalla suprastanza dalla Pro Origen ò purschia igl bavegna allas passa 200 persungas. El ò cunzont er benevento igls commembers e las commembras dalla Pro Origen. Thomas Kollegger ò er detg igl suandont: «Origen è sa sviluppo tar ena marca, detg an nov tudestg tar en schinumno Brand.» Bel tgi dat tants tgi creian allas ideias I seia daveiras incredibel tge tgi seia tot nia realiso graztga ad Origen e l’iniziativa da Giovanni Netzer, igl intendant digl festival cultural, ò punctuo Thomas Kollegger. Riom seia sa sviluppo ad en li da cultura graztga da Origen. Igl casti da Riom seia davanto en li per preschentar cultura d’ota qualitad. An chels 20 onns Origen seian adegna nias vetiers novs lis scu lis per sa preschentar cun las producziuns ad en public fidevel, uscheia Thomas Kollegger. I seia er bel tgi tants creian allas ideias da Giovanni Netzer e sustignan er chellas. Menziuno an spezial ò Thomas Kollegger tranter oter er la l’anterioura tor cotschna digl Pass digl Gelgia ed igl pi nov project la tor alva digls Mulegns, dantant er igl hotel Liun. «I para tot simpel e logic da realisar schi blers projects ed ideias, dantant dovrigl blera persistenza ed er bunga nerva», ò detg Thomas Kollegger.

Igl codesch «So nah an einer anderen Welt» cun 76 fotografias tgi la regiun da vacanzas Val Surses Savognin Beiva ò edia an collaboraziun cugl fotograf Daniel Meier è da cunsiglier a mintgign. Cun Surses ò igl fotograf ena relaziun pi strètga. Ainten mintgigna dallas 150 vals tgi dat aint igl Grischun ins catta lis singulars, cuntradas particularas e posts tgi sa laschan betg cumparagler cun oters. Savens ègl uscheia, tgi per casualitad ins catta uscheia en li tgi sa lascha cumparagler cun en maletg digl pi ancunaschaint pictour. Gist da chels posts, flatgs e lis dattigl er an Surses e chegl davent digl Pass digl Gelgia anfignen a Salouf. Ena persunga tg’ò scuvert an Surses en li pi bel tgi l’oter è Daniel Meier. El magna a Zollikon en’agentura da communicaziun ed egna dallas sias passiuns è er fotografar. Cun Surses ò el siva da 14 onns ena relaziun pi strètga cun aveir ena tgesa da vacanzas a Tigignas. Tant scu pussebel passainta el igl sies taimp liber an Surses e giolda da girar cugl sies tgang Luna sur colms e vals. La camera da fotografar mantga mai Dasper igl tgang Luna – en accumpagneder fidevel da Daniel Meier durant mintga viandada – mantga er betg la camera da fotografar. Chella totga tar igl sies equipamaint da viandar scu igl lascher cun proviant. Igl Turitges e fotograf dei: «Igl è betg uscheia tg’ia ma decid per ena viandada cugl intent da far an en li fotografias, persiva ma decida spontan da far la fotografia.» Daniel Meier dei er tgi seia d’esser igl dretg mument aint igl dretg li, la gleisch saptga per exaimpel sa midar an en colp, pero er l’ambianza generala e schizont l’ora. «Igl è propi uscheia tgi las pi belas fotografias dattigl sainza eir alla tschertga da motivs spezials, mabagn simplamaintg graztga alla casualitad e la spontanitad», dei igl fotograf. Tot oter tgi simpel da far la schelta La collaboraziun cun Turissem Val Surses Savognin Beiva seia sa dada cun metter a disposiziun adegna puspe fotografias per ples adievers turistics. An chels 14 onns tgi Surses seia davanto la sia sagonda patria, vegia el fatg mellas e mellas fotografias, punctuescha Daniel Meier. «Da far la schelta dallas 38 fotografias da stad e las 38 fotografias d’anviern pigl codesch è ansomma betg sto simpel.» El vegia fatg ena collecziun dallas fotografias ed an collaboraziun cun Tanja Amacher, la directoura turistica, e Luana Tscharner, la sia substituta, ins vegia alla fegn finala decidia tge 76 fotografias tgi duessan cumpareir aint igl codesch. L’egna u l’otra fotografia vegia el schizont fatg avant diesch onns e fatg gugent adiever da chella pigl codesch da fotografias cumparia avant curt. Daniel Meier dei: «La nateira resta adegna tuttegna e gist cun eir fitg ad ot dattigl bler da scurveir.» Mintga fotografia è collieida cun en link d’ena ruta da viandar, per ena tura da skis, da gianellas e da passlung. Da retrer è igl codesch «So nah an einer anderen Welt» per 29 francs aint igl biro turistic a Savognin. En codesch cun 76 fotografias e mintgigna è en unicat. Daniel Meier ò fatg chella fotografia cun viandar da Salouf a Tigignas. Daniel Meier cun igl sies tgang Luna.

L’ediziun 2024 digl «Zauberwald» a Lai è stada danovamaintg en success. Igls organisatours fon ena bilantscha positiva. La data dalla proxima ediziun è gio ancunaschainta. Igl december 2013 è igl gôt tgi sa catta aint igl nord dalla baselgia da son Carlo a Lai, nia transfurmo per l’amprema geda an en li cun installaziuns ed illuminaziuns da gleischs artifizialas. Gio l’amprema ediziun digl «Zauberwald» è stada en success, uscheia tgi igls organisatours èn sa decidias da cuntinuar cun l’occurrenza digl «gôt magic». Chel è davanto adegna pi popular, pi ancunaschaint e da gronda muntada per la regiun da vacanzas da Lai. An chel decenni è igl domber da visitaders e visitadras s’augmento dad onn ad onn ed igl «gôt magic» è davanto ena occurrenza da gronda impurtanza avant tgi la staschung d’anviern scumainza. Prolungar la staschung d’anviern Graztga agl «Zauberwald» ègl pussebel da prolungar la staschung d’anviern per dus emdas ainten la regiun da vacanzas da Lai. Las ampremas ediziuns dall’occurrenza on cuzzo digls 10 da december anfignen avant Nadal. L’ediziun 2024 ò scumanzo igls 12 da december ed è eida a fegn igls 30 da december. Giancarlo ­Pallioppi, igl president digl comite d’organisaziun ed egn digls iniziants digl «Zauberwald», dei: «Er la 11avla ediziun è stada en immens success cun en fitg grond interess.» Durant 18 deis seia igl public sto fascino ed incanto digl vasia, digl art da gleischs, dallas illuminaziuns, da musica, da cant ed er dalla purscheida culinara. Per seira ins vegia gia anfignen 3 000 persungas tgi vegian galdia l’ambianza digl «gôt magic», dei Giancarlo Pallioppi tot cuntaint. Cun esser igl «gôt magic» en festival pi pitschen duess igl domber da visitaders e visitadras er restar uscheia. Ple u manc mintga concert è sto vandia or Igl è er uscheia tgi tranter igls artists e las artistas da renom internaziunal è igl «gôt magic» aint igl frataimp nign misteri ple. D’esser dalla parteida cun las installaziuns ed illuminaziuns da gleisch è en’onour. Chegl vot deir tg’igls organisatours on an veir senn ena gronda schelta, schi sa tracta da cattar per mintga ediziun digl «Zauberwald» persungas tgi segnan per dar a chel la noda singulara graztga agl art da gleischs. Ple tgi cuntaint è Giancarlo Pallioppi er tgi igls concerts èn stos vandias or per gronda part. El dei: «La multifariadad musicala è stada grondiousa ed imposanta.» Classic, jazz, pop, reagge e folk vegia igl program da musica cumpiglia e la culminaziun seia stada igl concert da «Nemo» tgi vegia incanto igl auditori scu nign oter, punctuescha igl president digl comite d’organisaziun digl «Zauberwald». La 12avla ediziun digl «gôt magic» ò li digls 11 anfignen igls 30 da december 2025.

La telecabina tgi magna da Canols a Scharmoin, aint igl territori da skis digl Corn Cotschen a Lai, è per en’attracziun pi retga. An îgl dat la cabina cun en motiv d’ena vatga tgi varda or d’uigl. La Societad da tratga da biestga Vaz è en’organisaziun cun ena tradiziun da 126 onns. Oz sa nomna chella: Uniun purila Vaz. All’uniun fon part 30 pours e da chels betg angal pours cun ena tratga da biestga, mabagn er pours cun travagls da biestga manedla. L’uniun cugl president Marco Parpan è activa durant 12 meis ed organisescha pigls commembers e lour famiglias occurrenzas da tot gener e chegl durant igl antier onn. Tigl program totgan per exaimpel en turnier da curling, turas da skis e deis da skis e la stad en de da famiglia. Mintga dus onns segna l’uniun er per l’exposiziun da biestga locala e chegl a Lain. Scu ainten otras destinaziuns turisticas ins è er ainten la regiun da vacanzas da Lai pertschert tgi igl turissem dovra l’agricultura e tgi l’agricultura dovra igl turissem. Chegl conferma er la pi nova acziun dall’Uniun purila Vaz e da Lai Pendicularas SA. Per en coz da tschintg onns Aint igl cumegn da Vaz cun Lai scu li turistic principal ò igl turissem ena tradiziun da passa 120 onns. Anc pi dei exista a Vaz l’agricultura, tg’è ena ferma pitga aint igl pi grond cumegn da Surmeir. Chegl vala bagn er pigl turissem – la regiun da vacanzas da Lai è an Svizra egna dallas pi ancunaschaintas destinaziuns turisticas. Agricultura e turissem èn a Vaz adegna ias bagn a pêr, chegl er graztga ad ena collaboraziun strètga. Scu ainten oters lis turistics lavouran er a Vaz cunzont igl anviern blers pours tar las pendicularas, tar la scola da skis u schiglio ainten la branscha turistica. Ena cabina cun vatga Cun l’acziun dalla schinumnada «Kuh-Gondel» lessan Lai Pendicularas SA e l’Uniun purila Vaz far attent igls giasts, ma er igls indigens, all’impurtanza dall’agricultura digl li. Davart dallas pendicularas da Lai ins è dalunga sto pront da metter a disposiziun ena cabina per far attent all’agricultura locala e per far reclama per l’uniun. Igls proxims tschintg onns vign chella cabina cugl motiv dalla vatga a cursar tranter Canols e Scharmoin e caschunar per attenziun. Sen la part davant e davos dalla cabina varda, sen ena fotografia, ena vatga ord uigl ed atteira uscheia l’attenziun da vigl e gioven. Dalla vart sa catta la porta d’uigl. Sa derva la cabina aintran igls giasts scu d’antrar ainten uigl, chegl tgi blers cattan ple tgi angal «cool». D’ena vart dalla cabina è da liger igl suandont: «D’Puura vu da Lenzerheid wünschen allne a kuhla Tag».

Clera victorgia digl Club da hockey Lai/Valbella aint igl derbi cunter Son Murezza. Cugl success da 7 : 3 è l’equipa da Surmeir gio sa qualifitgeida per la runda digls playoffs. L’equipa da Son Murezza è neida a Lai/Valbella cugl intent da gudagner igl derbi e sa revantscher uscheia per la tarada a tgesa ainten la pre-runda. Cun la revantscha ègl dantant sto navot, igls Engiadines èn ansomma betg sa cattos tigl gi e chegl durant 60 minutas. Gio siva 27 minutas è la parteida stada ple u manc decideida cugl resultat intermediar da 5 : 0 per Lai/Valbella. Igl derbi è sto signia da blers gols ed anc daple casteis. Crudos èn gist diesch gols ed igls dus arbiters on do 16 casteis. Son Murezza (tricots mellens) è sto cunzont aint igl amprem terz permanentamaintg sot pressiun. Ferm powerplay digl team indigen La squadra digl Grischun Central è stada siva dalla victorgia cunter igl magnatabella Dürnten ple tgi angal mutivada. Ella è er stada pertscherta tgi cun en success cunter Son Murezza davantess realitad la qualificaziun per la runda digls playoffs. Anc restan da giuier treis gis avant tgi la runda digls playoffs scumainza. Aint igl derbi cunter Son Murezza ò Lai/Valbella betg laschea en sulet stetg agl adversari. Persvadia ò igl team indigen cunzont an surdomber cun signier tots treis gols digl amprem terz graztga agl powerplay excellent. Marco chels on Dario Gredig, Luca Infanger e Yannick Bruderer. Scu gio menziuno è igl inscunter dallas dus equipas digls lis turistics sto decidia gio siva 27 minutas. Strousch tgi igl sagond terz ò scumanzo è reuschia a Lai/Valbella antras Yasin Agha da far igl 4 : 0 e chegl quatter secundas siva tg’en giuieder da Son Murezza è turno digl banc da castei. Ainten la 27avla minuta ò Marc Cola fatg igl 5 : 0 ed er chel an ena situaziun da powerplay. Siva da chel ò Janis Pargätzi, igl goli da Son Murezza, banduno igl glatsch ed el è nia ramplazzo da Jan Lony. Curt sessour è alloura reuschia agls Engiadines da signier igl amprem gol. Ensatge pi tard ò Marc Cola gia danovamaintg success cun far igl sies sagond gol persunal tigl resultat intermediar da 6 : 1 siva 40 minutas. Marc Christen ò persvadia Ena raschung tgi Lai/Valbella ò betg casso daple gols è betg angal stada la prestaziun solida digls defensours, mabagn er la prestaziun extraordinaria da Marc Christen, igl goli da reserva. El ò do per Sergio Collet, tg’è betg sto a disposiziun per l’equipa digl Grischun Central pigl derbi. Las davosas 20 minutas ò la squadra indigena betg ple do schi persvadent e laschea ensatge daple libertad agl adversari. La consequenza è stada tgi Son Murezza ò marco anc dus gols e chegl siva 35 secundas digl davos terz e siva 14 minutas da chel terz. Ramon Pfranger è sto igl giuieder tg’ò marco igl 7avel gol per Lai/Valbella. Las davosas seis minutas digl derbi è igl gi sto signia da ples sadadas, uscheia tgi tottas dus squadras èn betg stadas cumplettas segl glatsch a parteir dalla 54avla minuta. Center da sport Dieschen, 105 aspectatours Lai/Vabella-Son Murezza 7:3 (3:0, 3:1, 1:2) Lai/Vabella: Marc Christen, Lorenz Erni, Yasin Agha, Raoul Dünser, Raoul Seiler, Marco Just, Fabio Just, Jan Monstein, Dario Gredig, Romano Riedi, Marc Cola, Luca Infanger, Yannick Bruderer, Ramon Pfranger, Ivan Bläsi, Jan Ferrari. Egn digls pi activs giuieders da Son Murezza è sto Marc Camichel. Son Murezza (tricots mellens) è sto cunzont aint igl amprem terz permanentamaintg sot pressiun.

Agl parlamaint digl cantun Argovia appartignan 140 deputos e deputadas. Commembra dalla fracziun dalla Parteida socialdemocrata (PS) è cun Carol Demarmels er ena donna vaschigna da Surses. Da curt è neida a pled tar ena contribuziun dall’emissiun dad SRF «Schweiz Aktuell» cun Carol Demarmels ena donna cun ena schlatta tg’ins canoscha da bleras famiglias an Surses. Cun contactar ella è alloura sa verifitgia tgi la politicra da 47 onns è propi uriunda da Surses ed ò er ena relaziun pi strètga cun Surses. Chegl cunzont cun far cun sia famiglia adegna puspe igl anviern u la stad vacanzas a Savognin, ma cunzont er cun esser sies bab da Tinizong. Tenor schlatta è Carol Demarmels uriundamaintg vaschigna da Salouf, oz da Surses. La donna è maridada e mamma da dus unfants e tratga se è ella aint igl cantun Argovia. Da professiun è Carol Demarmels docenta per matematica e plans da fatschentas. Scu tg’ella dei sezza seia ella an amprema lengia pero carstgang, chegl carstgang cun blera passiun ed angaschamaint. Carol Demarmels s’engascha siva da ples onns per ena lescha da taglia correcta. Sies genitours on mano la pensiun Piz d’Err a Tinizong La politicra è feglia da Leo e Patricia Demarmels, oz Patricia Hieke. Els dus on mano anfignen aint igls onns 1980 la pensiun Piz d’Err a Tinizong. Pi tard ò igl pêr alloura vandia la pensiun a Tinizong, piglia dimora aint igl cantun Turitg e sessour aint igl cantun Argovia. Sa fatg en nom ainten la gastronomia ò Leo Demarmels alloura cun manar blers onns cun success igl restorant «Spirgarten» a Schlieren. Adegna puspe è igl anteriour gastronom a Savognin e la stad ins catta el ad Alvagni Bogn sen la plazza da golf. Siva digl 2021 commembra digl parlamaint Scu gio menziuno è Carol Demarmels tratga se aint igl cantun Argovia, frequento igl gimnasi ò ella alloura ad Aschera/Schiers. «M’interesso e scumanzo a far politica vaia relativamaintg tard», ò detg la deputada. Oz saptga ella dantant quant impurtant tgi seia da sa participar activamaintg alla politica, er schi seia dad eir regularmaintg all’urna. Agl parlamaint digl cantun Argovia fò Carol Demarmels part siva digl 2021, noua tg’ella appartigna alla fracziun dalla Parteida socialdemocrata cun 23 deputos e deputadas. Digl reminent è chella fracziun la sagond gronda siva la fracziun dalla Parteida populara Svizra tg’ò 51 commembers e commembras. An chels onns scu deputada ò Carol Demarmels inoltro 18 intervenziuns aint igl parlamaint. Ella s’angascha ainten la politica cunzont per fatgs socials, per la politica da famiglia, per paias fairas, per egualitad e per ena lescha da taglia equilibrada. La deputada è aint igl parlamaint commembra dalla cumischung dall’economia publica e taxas. Betg parainta cugl anteriour ballapeist Otto Demarmels Adegna puspe vigna la dumonda schi Otto Demarmels, igl anteriour giuieder da ballape digl Club da ballape Basilea, igl «FCB», seia paraint cun ella. «Chegl è el betg», dei Carol Demarmels. An ena moda seia el tuttegna paraint cun esser ensacu tot igls Demarmels pi prubabel paraints. Interessant seia tgi chella dumonda vigna adegna puspe pitost da persungas pi segls onns. Gist igl cuntrari tar la dumonda sch’ella seia parainta cun Ricarda Demarmels, tratga se an Val Schons, e siva digl schaner 2023 la «CEO» dalla «Emmi Group» cun sedia a Lucerna. Chella dumonda vigna pitost da persungas tgi seian dalla sia vigliadetna, dei la deputada. Scu Carol Demarmels èn er Otto Demarmels e Ricarda Demarmels stos anfignen tar la fusiun digls 9 cumegns an Surses vaschigns da Salouf e siva digl 2016 vaschigns da Surses. Carol Demarmels ò er anc menziuno tgi a Tinizong veiva cun Guido Janett anc igl cusregn da sies bab. Sies cusregn Mirco Demarmels vegia biagia avant curt ena tgesa a Tinizong. Seia ella an Surses totga ena viseta a Marmorera tigl program, cunzont perveia dalla ruigna Marmels, ò menziuno la deputada uriunda da Surses. Leo Demarmels cun sia feglia Carol Demarmels. La donna uriunda da Surses è commembra digl parlamaint digl cantun Argovia. Carol Demarmels s’engascha siva da ples onns per ena lescha da taglia correcta.

La Air Zermatt è en travagl tgi dat gio siva digl 1968. Tg’en Surmiran lavoura tar chel menaschi è bagn pitost extraordinari. Igl è chegl Marco Gianiel, tratg se ed uriund da Tinizong. Gio igl nom Air Zermatt tradescha tgi chel travagl è en menaschi staziuno aint igl Valleis. Siva da 57 onns dattigl gio chella organisaziun, tg’è da gronda muntada cunzont perveia digl sarvetsch da salvamaint betg angal aint igl Valleis. Igl domber da salvamaint cun helicopters schea per onn tar passa 2 000 acziuns. Vetiers vignan alloura anc las acziuns da salvamaint antras l’ambulanza tgi schean annual tar en domber da radond 1 200. Naturalmaintg segna la Air Zermatt er per transports da tot gener, montaschas, registraziuns da films e per sgols da persungas. Agl travagl stattan a disposiziun 11 helicopters, tot maschinas equipadas cun tot chegl tgi dovra per en sarvetsch da salvamaint serious e fido. Marco Gianiel stat a Bürchen aint igl Valleis e lavoura scu sanitari da salvamaint tar la Air Zermatt. Egn da 75 ampluias La Air Zermatt è aint igl Valleis betg angal da gronda impurtanza pigl sarvetsch da salvamaint, mabagn è ella er en grond patrung. L’organisaziun occupescha 75 persungas tar las treis basas a Gampel, Raron e Zermatt scu er agl eroport da Sion. Egna da chellas è Marco Gianiel tg’è tratg se an Surses, detg pi concret a Tinizong. Tar la Air Zermatt lavoura el siva da dus onns scu sanitari da salvamaint, ena professiun cun ena pulita responsabladad. Igl team da chel travagl cumpeglia sa tgapescha dasper igls sanitaris da salvamaint er pilots, gidanters da sgol, tecnicists e persungas tgi segnan per la furmaziun e per l’administraziun. Tar en sgol da salvamaint cugl helicopter èn dalla parteida treis persungas, igl pilot, en medi d’urgenza ed en sanitari da salvamaint. Mantger mantgan er betg differents medicamaints cunter dolours, pigl cor ed er per far narcosas. Fatg igl amprendissadi a Samedan Marco Gianiel è dall’annda 1981 e bab dad ena feglia da 18 onns. El stat ainten en li dasper Visp. Igl amprendissadi da sanitari da salvamaint ò el fatg scu sagond amprendissadi. «Fatg vaia igl amprem en amprendissadi da mecanist agricol tar Pol Savoldelli, barmeir», dei Marco Gianiel. Detg ò el er tgi Pol Savoldelli seia sto en bung patrung. Siva digl amprendissadi da mecanist agricol ò igl om da Tinizong luvro igl anviern tschintg onns scu patruglier tar Savognin Pendicularas SA. Siva da chels tschintg onns è Marco Gianiel davanto successour da Peder Guetg tg’è sto blers onns manader dalla gruppa digls patruglier da Savognin Pendicularas SA. «Tschintg onns sunga sto chef digl team digls patrugliers dallas pendicularas da Savognin», ò detg Marco Gianiel. «Ia ma cat bagn aint igl Valleis» Sa decidia è Marco Gianiel alloura cun passa 30 onns da far en amprendissadi scu sanitari da salvamaint. Fatg chel amprendissadi da treis onns ò el cun success a Samedan tar l’Ambulanza Nagiadegna ota. Sessour ò igl Surmiran luvro quatter onns tar l’Ambulanza Coira. Da lò è el sto per en taimp a Balzers aint igl Principadi da Liechtenstein. Tar la secziun Piz Platta digl Club Alpin Svizzer è Marco Gianiel sto ples onns en manader ed instructour premuro dallas gruppas da salvamaint localas (First Responder). Dallas capacitads ed abilitads da Marco Gianiel scu sanitari da salvamaint saveva er igl chef dalla Air Zermatt. El è alloura er chel tg’ò offeria agl om da Tinizong la plazza scu sanitari da salvamaint tar la Air Zermatt. Marco Gianiel dei: «Ia ma cat bagn aint igl Valleis». Sa tgapescha tg’el è pertschert dalla responsabladad dalla sia professiun ed er digl taimp da lavour irregular cun en sarvetsch da basa, vot deir noua tg’ins ò dad esser disponibel 24 u er 48 ouras. An mintga cass, cura tgi Marco Gianiel discorra dalla sia lavour ins s’accorscha tg’el fò chella lavour cun passiun, angaschamaint e l’experientscha basignevla. Marco Gianiel stat a Bürchen aint igl Valleis e lavoura scu sanitari da salvamaint tar la Air Zermatt. An acziun vign igl team da salvamaint dall’organisaziun cunzont er igl anviern. Sgols aint igl conturn digl «Matterhorn» mantgan er betg tar la Air Zermatt.

L’emda da skis dalla Pro Senectute Turitg a Beiva ò testifitgia tgi per eir sen pista è nign mengia vigl. Dalla parteida èn stos 30 seniors e senioras. Stos a Beiva èn els ed ellas gio per la 18avla geda. La Pro Senectute è en’organisaziun naziunala tgi dat gio siva da 108 onns. Activa è ella graztga allas 24 organisaziuns cantunalas. L’incumbensa principala dalla Pro Senectute è da s’angascher pigl bagnesser, pigls basigns, pigls interess, sa tgapescha er pigls dretgs da seniors e senioras. Ultra da chegl mantga tar l’organisaziun er betg igl angaschamaint per la dignitad e pigl respect dallas persungas pensiunadas. President dalla fundaziun dalla Pro Senectute è Guido Graf-Bernet, igl anteriour cunsiglier guvernativ digl cantun Lucerna. El è succedia ad Eveline Widmer-Schlumpf, l’anterioura cunsigliera federala grischuna, tg’è stada ples onns agl timung dalla fundaziun. Seniors e senioras dalla Pro Senectute Turitg on galdia lour emda da skis a Beiva. L’emda da skis a Beiva è populara Igl è er uscheia tgi las secziuns dalla Pro Senectute porschan da tottas sorts curs a seniors e senioras. Chegl èn curs da computer, scu eir anturn cugl telefonign ed er curs da far gimnastica. La Pro Senectute Turitg ò aint igl sies program annual er adegna dus emdas da skis, egna a Beiva e l’otra a Grindelwald BE. L’emda da passlung ò alloura li a Clostra ed è adegna bagn occupada. L’emda da skis a Beiva è stada l’emda passada e galdia la hospitalitad da Bivians e Bivianas on 30 seniors e senioras dalla Pro Senectute Turitg. Cutier on igls Turitges e las Turitgesas gia scu gio igls davos 17 onns aint igl hotel Post tar Martina Lanz. L’emda da skis a Beiva vign stimada fitg ed è fitg populara. En maret tgi chegl è uscheia ò cunzont Walter Isak, ena persunga tgi stema fitg Surses e tgi canoscha er bagn la val. Cun Gabi Lardon e Walter Bisig segna el er pigl program da skis ed er per las occurrenzas laterals. Ia cun skis vign an gruppas Allas 08.15 dattigl ansolver, ma gio avant stat gimnastica segl program per tgi mintgign seia fit per eir sen pista. Cun skis vign betg ia individual, mabagn an gruppas pi pitschnas da treis anfignen quatter. «Gianto vign an cuminanza tar Franco e Nadja Giovanoli dall’ustareia da muntogna Camon», dei Walter Isak. Igl de da skis cun Marco Lanz – a Beiva igl «senior scolast da skis» – ò er betg mantgea l’emda passada tigls participants e las participantas dall’emda da skis dalla Pro Senectute Turitg. Walter Isak varda er adegna da cattar ena persunga dalla regiun tgi tigna en referat tar en tema actual. Per chest onn ò el anvido cugl deputo Fabio Luzio en om digl rom, schi sa tracta d’energeia. «Igl referat pertutgont l’energeia er ord vista da Surses e digl Grischun è sto fitg bung», dei Walter Isak. Cun esser igls seniors e las senioras da Turitg on tots e tottas naturalmaintg gia interess da saveir daple dall’energeia ed er digl EWZ. Cun gianellas all’Alp Flex Er tar l’ediziun dall’emda da skis 2025 dalla Pro Senectute Turitg è sto segl program ena viandada cun gianellas. La destinaziun è stada l’Alp Flex, noua tgi senioras e seniors on galdia igl belezza de cun bler suglegl. Avant tgi sa lascher eir bagn cun bungas speisas ed en bung got ò er betg mantgea igl apero, en apero mintgamai cun en program lateral e cun galdeir la bunga cumpagneia. Ena participanta ò detg igl suandont: «Beiva è en li scu fatg per seniors e senioras, pitschen pero fegn, cun belas pistas, pistas betg schi pretensiousas, indigens ed indigenas cun ena gentilezza e cugl hotel Post scu li da cutier ena tgesa ampernevla». Menziuno seia tuttegna tgi igls participants e las participantas dall’emda da skis eran ple tgi angal fits e chegl dalla persunga la pi giovna cun 62 onns anfignen tar la pi viglia persunga cun 83 onns. Siva d’aveir gia deis dad ôr cun l’ora magnifica èn Turitges e Turitgesas partias vers tgesa: A reveir an en onn!

Tenor ena retschertga dalla plattafurma da reservaziuns «Holidaycheck» dereivan gist otg digls diesch miglers hotels svizzers digl Grischun. Igl migler schizont da Surmeir, numnadamaintg igl «Schweizerhof» da Lai. «Holidaycheck» è ena plattafurma internaziunala noua tg’è pussebel da reservar per pernottar ainten en hotel. Da cumparagler è chella plattafurma er cun otras scu per exaimpel «Booking.com» u er «Trivago» etc. Per mintga hotel èn chellas plattafurmas oz essenzialas, cunchegl tgi cunzont giasts digl exteriour fon adiever da chellas plattafurmas. Tenor las infurmaziuns digl post da medias dall’organisaziun tetgala Hotelleriesuisse schea igl domber da reservaziuns tgi vignan fatgs sur chellas plattafurmas tar tuttegna 49%. An spezial igls hotels ainten martgeas on giasts tgi reservan lour pernottaziuns via las plattafurmas – en po pi pac vignan reservos hotels dallas destinaziuns da vacanzas via talas plattafurmas. Tar chels vign la prenottaziun reservada per 59% per telefon, e-mail, formular u direct sur la pagina d’internet digl hotel. Magnan cun blera passiun la tgesa da quatter steilas plus: (da san.) Jamie Rizzi, Michelle Juker, Claudia Züllig ed Andreas Züllig. Gio per la 20avla geda Igl èn ossa gio 20 onns tgi la plattafurma «Holidaycheck» premiescha mundial igls hotels igls pi populars. Chest onn èn neidas examinadas mundialmaintg 837 700 valetaziuns e retschet persiva en premi u detg oter en award on 685 hotels ainten 35 teras. Tranter oter èn er nias premiias igls diesch pi populars hotels dalla Svizra. Scu gio igls davos onns on valia er actualmaintg angal las taxaziuns digls giasts, tg’èn neidas fatgas pigls hotels sur la plattafurma. Per neir an dumonda pigl premi 2025 da «Holidaycheck» on igls hotels gia da retschever aglmanc 50 valetaziun, chegl digl 1. da december 2023 anfignen igls 30 da november 2024. Ultra da chegl on igls hotels er gia d’aveir aglmanc 90% digls giasts tg’on cunsiglia da far vacanzas u pernottar ainten chels hotels. Adegna puspe alla testa digls schinumnos rankings Gio decennis egna dallas miglras adressas è igl hotel Schweizerhof a Lai. La tgesa ò ena tradiziun da 120 onns e siva da passa 30 onns magnan Andreas e Claudia Züllig igl hotel da quatter steilas cun passiun, cun bler cor e cun chito digls giasts. Igls davos treis decennis ò igl pêr retschet adegna puspe premis per igl sies hotel. Tar schinumnos rankings è igl hotel Schweizerhof adegna puspe rango tranter igls miglers, gist schi sa tracta da hotels per famiglias. Tar la rangaziun actuala da «Holidaycheck» figurescha igl hotel Schweizerhof segl amprem plaz digls diesch miglers hotels dalla Svizra. Avant en onn anc sen plaz quatter e chest onn damai alla testa dalla rangaziun. Fascinos seian igls giasts cunzont dallas tgombras andrizzadas cun bler stil modern, en scharm alpin e cun bler’amour per mintga pitschen detagl. Ultra da chegl lodan e taxeschan igls giasts fitg ot la part da spa e da wellness cun ena grondezza da 1500 meters quadrat. Da menziunar è tgi igls davos decennis on Andreas e Claudia Züllig fatg adegna puspe investiziuns pi grondas aint igl hotel, tot chegl pigl bagn digls giasts. Remarcabel è er tgi ainten la tgesa da quatter steilas lavouran siva da ples onns igls madems collaboratours e las mademas collaboratouras. Alla front operativa digl travagl èn ossa siva da prest dus onns Michelle Juker e Jamie Rizzi, cun tgirar Andreas e Claudia Züllig anc pi fitg lour blers giasts fidevels ed er oters. En ulteriour hotel surmiran sot igls top 10 Per l’amprema geda figurescha igl hotel Maistra da Puntraschigna ainten la rangaziun da «Holidaycheck». L’avertura da chel hotel è stada igl aton 2023 ed igl bietg è nia construia tenor igls plans da Gion. A. Caminada, igl architect da renom da Vrin. Chel hotel cun 36 tgombras e ples suitas è rango sen plaz treis. Da Surmeir sa catta betg angal igl hotel Schweizerhof sot igls top diesch, mabagn er igl hotel Guarda Val a Lai, ena tgesa fitg singulara cun ena fitg bunga cuschigna. Igls top diesch hotels 1. Schweizerhof, Lai 2. Maison Hornberg, Saanenmöser 3. Maistra, Puntraschigna 4. Panorama, Samignung 5. Waldhaus, Segl 6. Margna, Segl 7. Belvedere, Scuol 8. Guarda Val, Lai 9. Beatus, Merligen 10. Chaste, Scuol Gio onns egn digls miglers hotels an Svizra: igl Schweizerhof a Lai. Magnan cun blera passiun la tgesa da quatter steilas plus: (da san.) Jamie Rizzi, Michelle Juker, Claudia Züllig ed Andreas Züllig. En hotel da gronda classa è er igl Guarda Val a Lai.

Dumengia passada ò la cursa da passlung digl Val Surses Nordic Cup betg gia li a Rona, mabagn per mancanza da neiv a Savognin. Gudagnea la cursa principala ò Michael Graf tigls omens. Tar las donnas è reuschia a Carola Janutin-Dosch da defender la sia victorgia digl onn passo. La situaziun da partenza per la tschintgavla ediziun dallas cursas da passlung Val Surses Nordic Cup è betg stada schi optimala scu per exaimpel igl davos da schaner 2024. Lò èn las relaziuns stadas grondiousas graztga alla blera neiv e la loipa a Rona ideala. Chest onn ègl sto gist igl cuntrari cun mantger la neiv alla planeira tranter Rona ed igls Mulegns. Paran d’esser cuntaints, treis commembers digl comite d’organisaziun (da san.): Adrian Ballat, Peter Niederberger, Gian-Marco Thomann. Scu tgi Gian-Marco Thomann, tgi appartigna agl comite d’organisaziun dall’occurrenza da passlung, ò detg, ins vegia schizont fatg ponderaziuns l’emda passada da renunztgier all’ediziun 2025 dallas cursas da passlung Val Surses Nordic Cup. «A curta vista vainsa decidia da far tuttegna las cursas, chella dalla dumengia betg a Rona, mabagn er a Savognin.», ò detg Gian-Marco Thomann. La cursa da Nordic Cross è stada planisada gio dall’antschatta davent a Savognin, a La Nars. Graztga alla neiv artifiziala seia sto pussebel da preschentar a participants e participantas tranter Savognin e Tinizong en tratg da passlung cun relaziuns regularas. Da sonda sen dumengia ègl alloura navia, uscheia tg’è sto da far la dumang la loipa cun la maschina per ansomma saveir realisar l’occurrenza da passlung a Savognin. La consequenza è stada tgi las cursas on scumanzo pi tard, vot deir allas 11.00 anstagl allas 09.00. Ensatge pi curt L’atmosfera, l’ambianza è stada fitg bunga cun esser a parteir da mezde suglegl, e gioven e vigl da buna luna cun esser do finalmaintg neiv. Menziuno seia tgi l’organisaziun è stada, scu tar las davosas quatter ediziuns dallas cursas da passlung Val Surses Nordic Cup, er dumengia passada perfetga. Igl domber da participants e participantas è sto aint igl rom digl davos onn cun 70 passlunghists e passlunghistas. Mantgea on cunzont tar la categoria principala digls omens varsaquants sportists tg’on gio gudagnea eneda la cursa u obtignia en plaz da podest. Igl tratg dalla cursa principala è sto cun 11 kilometers ensatge pi curt tgi avant en onn tar la cursa a Rona. Ena classa per sasez Cunter Michael Graf, igl passlunghist da Valbella, ò la concurrenza betg savia far schi bler. Igl sportist da 43 onns ò ple u manc declasso igls sies concurrents cun esser dall’antschatta dalla cursa anfignen la fegn da chella alla testa. Michael Graf totga betg angal tar egn digls miglers passlunghists da Surmeir, mabagn schizont digl Grischun. Sa participo alla cursa vegia el cunzont er per sa preparar pigl Maraton da skis engiadines (gl’onn passo è el nia 107avel), ò detg igl victour siva dalla rangaziun. Michael Graf ò domino la concurrenza ple tgi cler cun aveir alla fegn finala en avantatg da prest dus minutas segl sagond, Sascha Janutin uriund da Marmorera e sesent a Favogn. El è en polisportist ed è tar cursas da passlung regiunalas adegna puspe aint igls top diesch. Chegl vala er per Peter Niederberger da Stierva, igl president partent digl JO Nordic Surses (set onns parsoura). Eneda daple ò el fatg en plaz da podest tar ena cursa da passlung regiunala cun cumplettar tar la cursa da dumengia passada igl podest. Dus Surmiranas segl podest A Carola Janutin-Dosch uriunda da Tinizong e datgesa cun sia famiglia a Favogn è reuschia da gudagner scu gl’onn passo la cursa principala dallas donnas. Er ellas on gia ena cursa cun ena distanza dad 11 kilometers. La passlunghista dall’annada 1987 ò fatg danovamaintg ena bunga cursa, tiers ena ferma concurrenza. Carola Janutin-Dosch è aint igl Grischun Central egna dallas pi fermas passlunghistas e cunzont ena sportista cun success. Dumengia passada ò ella gia cun Gabby Landolt dad Obstalden/GL, ena concurrenta tg’è da professiun scolasta da sport ed ena sportista tg’ins canoscha cunzont er da cursas da velos. La Glarunesa ò tuttegna pers ena minuta a mez sen la victoura surmirana ed obtignia alla fegn igl sagond post. Cumpletto igl podest ò cun Nina Carisch da Savognin en’ulterioura passlunghista indigena. Damai sa catta ella er bagn segls skis da passlung e betg angal segls tratgs da cursas da correr da muntogna, scu per exaimpel igl Swiss Irontrail, noua tgi Nina Carisch è davantada la stad 2024 amprema dalla categoria 53 kilometers ed igl onn avant sagonda. Igl cup (Nordic Cross e cursa principala) ò gudagnea tigls omens Peter Niederberger e tar las donnas Melanie Wieland da Nufenen. Premi per uniuns Ena novaziun da chella ediziun è stada la valetaziun da teams. Tar l’annunztga ò mintga participant e mintga participanta savia dar aint per tge uniun tgi el parta tar las cursas. Per mintga participant:a ègl do per cursa (Nordic Cross e distanza lunga) en punct. L‘uniun cun igls pi blers puncts ò gudagnea en bon da 500 francs digl Hotel Solaria a Beiva. Gudagnea l’occurrenza dallas uniuns ò la Scola Surses cun 19 puncts, suando dalla Musica instrumentala Salouf Mon Stierva cun 12 puncts. Fatg la cursa on passa 20 unfants e chegl an set categorias d’annadas. Igls treis pi sperts dalla categoria principala digl omens (da san.): Sascha Janutin, Michael Graf, Peter Niederberger. Segl podest tar las donnas (da san.): Gabby Landolt, Carola Janutin-Dosch, Nina Carisch. Paran d’esser cuntaints, treis commembers digl comite d’organisaziun (da san.): Adrian Ballat, Peter Niederberger, Gian-Marco Thomann.

Siva digl november 2024 vala puspe la fasa cotschna a Brinzauls. Scu tgi vo anavant, n’è betg anc cler. Per igl cass da basigns elaborescha igl cumegn d‘Albula/Alvra perchegl venavant igls plans da translocaziun a Vazarouls. Lò duessan pertutgeidas e pertutgias dalla bova pudeir cattar en nov datgesa – schi tot vo bagn e sch’els lessan ansomma. A Vazarouls vest elaborescha igl cumegn d’Albula/Alvra venavant igls plans da translocaziun per las abitantas ed igls abitants da Brinzauls tg’on stuia bandunar lour tgesas avant var dus meis, igl november 2024. Tenor igls plans less igl cumegn aveir a disposiziun taragn avonda per la translocaziun, schi Brinzauls stuess neir banduno per adegna. Tge fons tg’el ò an meira a Vazarouls e scu tg’el proceda, ò igl cumegn communitgia igls 17 da schaner 2025 aint igl 83avel bulletign d’infurmaziun davart la bova. I fiss dantant angal en’opziun ed angal pussebel, schi tots pon eir d’accord, uscheia igl mastral digl cumegn d’Albula/Alvra, Daniel Albertin anvers la FMR: «Nous sfurzagn nign.» La fracziun da Vazarouls or dalla perspectiva d’utschel. Las dus zonas an discussiun sa cattan sur e sot la veia cantunala tranter ­Casti e Lantsch. Taragn agricol per biagier Tenor igl 83avel bulletign d’infurmaziun pertotgan igls plans da translocaziun a Vazarouls ena surfatscha da 35 000 m² taragn agricol aint igls quartiers «Sur Tgesa Gronda» e «Crest». Las parcellas pertutgeidas appartignan per part a privats e per part agl cumegn. Tenor en contract digl 1993 vegian dantant privats er en dretg a taragn da biagier sen las parcellas digl cumegn. Per realisar igl plan da translocaziun na fissigl perchegl betg angal necessari d’acquistar igl dretg da compra per igl taragn digls privats, mabagn er tg’igls privats cun dretg a taragn da biagier sen parcellas da cumegn, renunztgan a chel dretg. Igls costs per la compra purtessan dantant per gronda part igl Cantun e la Confederaziun, dantant angal sot lour cundiziuns, uscheia igl bulletign d’infurmaziun. An cefras vot chegl deir tg’els subvenziunessan la compra scu er l’equipaziun digl taragn cun 90 % digls costs. Chels èn dantant nias fixos sen maximalmaintg 320 francs per m². Radond la mesadad da chels 320 francs fissan dantant previas per l’equipaziun digl taragn. Igls costs per las tgesas novas purtess la Sieranza d’edifezis digl Grischun (GVG), dantant angal schi sa tracta d’en donn total, scu tgi Daniel Albertin ò explitgia. Chegl vot deir, schi la tgesa a Brinzauls vign destrueida antras la bova u schi igl cumegn daclera en scumond da veiver permanent perveia digl prievel. Davart igls detagls ò la FMR rapporto igl november 2024. En bung prietsch per tals taragns La realisaziun digls plans da translocaziun dependa damai dalla prontadad digls privats da vender lour taragn. Perchegl ò igl cumegn gia tarmess las offertas allas possessouras ed agls possessours e spetga lour rasposta anfignen igls 15 da favrer 2025, scu tg’ella ò infurmo aint igl sies bulletign. An cass tg’igls privats na fissan betg pronts da vender u surlascher lour dretgs, tschertga igl cumegn oters taragns per en’eventuala translocaziun. I na detta an mintga cass nignas expropriaziuns, uscheia igl bulletign d’infurmaziun. Scu tgi Daniel Albertin ò explitgia, fissigl dantant ena bunga caschung per las possessouras ed igls possessours: «Ansasez sa tractigl da taragn d’agricultura sainza la perspectiva da davantar taragn da biagier. Igl prietsch da vendita offeria è damai ples gedas pi ot tgi chegl tg’el fiss sot circumstanzas normalas.» An cass d’ena refusa rastess igl taragn classifitgia scu taragn agricol e na pudess betg neir surbiagia. En’opziun, ma nign stueir Schi tot vo bagn e schi la radunanza communala dei er GEA agls plans, pudessan las abitantas ed igls abitants da Brinzauls oramai cattar en nov datgesa a Vazarouls. La fegn finala è e resta chegl dantant angal en’opziun, scu tgi Daniel Albertin ò accentuo: «Las pertutgeidas ed igls pertutgias decidan sezs, schi lessan eir a Vazarouls u betg. I fiss simplamaintg egna da ples opziuns.» Igl cumegn vegia numnadamaintg er gio stipulo contracts da compra per taragn a Casti ed Alvagni e tot tenor seia er pussebel en return a Brinzauls. Per las abitantas ed igls abitants monta chegl pigl mument d‘aveir pazienztga e da spitgier las decisiuns digls privats e digl cumegn. Da chellas dependan numnadamaintg ena part da lour opziuns – scu sa tgapescha er digls muvimaints dalla bova da Brinzauls. «Las pertutgeidas ed igls pertutgias decidan sezs, schi lessan eir a Vazarouls u betg.» Daniel Albertin, mastral digl cumegn d’Albula/Alvra Las zonas melnas a «Sur Tgesa Gronda» e «Crest» duessan star a disposiziun per en’eventuala translocaziun d’abitantas ed abitants da Brinzauls a Vazarouls vest. Tot tenor disponibladad vignan er an dumonda igls fons marcos cun stretgigns. La fracziun da Vazarouls or dalla perspectiva d’utschel. Las dus zonas an discussiun sa cattan sur e sot la veia cantunala tranter ­Casti e Lantsch. La fracziun da Vazarouls or dalla perspectiva d’utschel. Las dus zonas an discussiun sa cattan sur e sot la veia cantunala tranter ­Casti e Lantsch.