Munozara:Edmund Gusserel vikipedia

message: GUSSERL (asl ismi Husserl) Edmund -nemis Faylasufi, fenomenologiyaning asoschisi. 1859-yilda Prosnitsda tugʻilgan. F.Brentano va K.Shtumpfning shogirdi boʻlgan.

message: V.Goltsano va neokantchilik taʼsirida boʻlgan Gusserl oʻz taʼlimotida skeptitsizm va relyativizmga qarshi chiqdi. Gusserlning fikricha, tabiat haqidagi fanlar maʼlum bir asosga muxtojki, buni faqat falsafiy jiddiy fan sifatida tushunadi, ongning fenomenlari xaqidagi fan fenomenologiya boʻlishi mumkin. U Dekart ratsionalizmi yulidan borib, oxirgi oʻz-oʻzidan ravshan mantiqiy tamoyillarni topishga va shuning bilan ongni empirik mazmundan tozalashga urinadi. Bu tozalash reduktsiya yordamida amalga oshiriladi. Gusserlning fikricha, falsafa, avvalo, dogmatik, yaʼni ongning dunyoga boʻlgan munosabatidagi tabiiy kursatmalardan kelib chiqadigan tasdiqlardan (taʼkidlardan) xalos bulmogʻi lozim. Gusserl har qanday xolislik aktini oshirishni talab etadi. Reduktsiya natijasida, oxirgi bulinmas ong birligi intentsionallik hamda predmetga yoʻnaltirilganlik qoladiki, uni, Gusserl individual belgilardan (psixologik, ijtimoiy va irqiy) xalos boʻlgan sof tarkibdagi ong sifatida taʼriflaydi. Intentsionallik tushunchasi yordamida, Gusserl asosiy nazariy, gnoseologik subyekt va obyekt aloqasi haqidagi masalani yechishga urinadi, intentsional borliqning, transendent dunyosi va umuminsoniy ong immanent dunyosiga vakil sifatida, bir vaqtning oʻzida ular oʻrtasida koʻprik boʻlib xizmat etishga chaqiradi. Gusserlning fikricha, fenomenologiya, bu intentsional aktlar kechinmasi sifatida, sof ong haqidagi fan. Gusserl bu kechinmalarni mohiyatni kuzatilishi (koʻrinishi), deb ataydi. „Rux“ va „materiya“ning birlamchiligi masalasida xolislikka talabgor bulib, fenomenologiyadan borliq xaqidagi X oʻrinli (xolatni) chiqarib tashlashni taklif etadi. Moxiyatlarni qabul etishda, Gusserl falsafasida, dastlabki nukqa-i nazar Platon idealizmi b-n yaqinlashadi. Ontologik moxiyatga ega boʻlgan Platon „goyasida mavjudlik xususiyati b-n emas, balki, ahamiyatli“ (muhim) tomoni sifatida koʻrinadi. Gusserl mustahkam poydevor yaratish, izlash uchun uz falsafasida toʻxtovsiz oʻzgartirishlarni amalga oshirishga majbur buladi.
thread_title:  Nemis faylasufining oʻz taʼlimoti 

message: Faoliyatining oxirgi bosqichlarida u hayotiy dunyo" gʻoyasiga murojaat etib, hayot falsafasi bilan yaqinlashadi. Oʻz davridagi Yevropadagi maʼnaviy vaziyatni inqiroz sifatida koʻrib, uni stientizm hukmronligi va umuman, naturalistik pozitivistik dunyokarashning xukmronligi b-n boglaydi. Xayotiy dunë, tu- shunchasi b-n birga, keyinchalik G.ning dikkat mar- kazida intersubektivlik muammosi turdi. Uning nuktai nazariga koʻra, har qanday bilish mazmunining empirik ong tomonidan belgilanishi va buning natijasida bilishning amalga oshirayotgan individ subʼektiga bogʻlik boʻlmagan haqiqatning mavjud boʻlishi mumkin emas. Uning kursatishicha, psixologizm emas, tabiiyotshunoslarning dunyoqarashi darajasiga qadar kutarilgan naturalizmda bosh falsafiy gʻoya deb qaraladigan tarixiylikda namoyon boʻladi. Gusserlning fikricha, tabiiyotshunoslik va tarixiy fanlarning oʻzi asoslanishga muxtojdir. Bu asoslanishni esa, faqatgina ong fenomenlari xaqidagi jiddiy ilm deb tan olinishi lozim boʻlgan fal. Fenomenologiyasigina amalga oshirishi mumkin. G.Dekart boshlagan yuldan borib, ongni uning empirik mazmunidan tozalash orkali aniq-ravshan mantikiy goyalarga yetib borishga intildi. Bunday tozalash reduktsiya yordamida amalga oshirilishi mum- kin, deb hisobladi. Buning uchun inson, avvalo, oʻz qarashlaridagi tabiiy ishonchdan va har kanday fikrni mutlaqlashtirishdan voz kechishi lozim. Re- fakat sof aklga tegishli duktsiyalash natijasida bulgan immanent (ichki mazmun) koladi. Bu esa ong- ning ajralmas elementi boʻlgan intentsionallik- ni vujudga keltiradi. Intentsionallik tushunchasi yordamida G. naz-iy bilishning subʼekti va obʼekti oʻrtasidagi boglanish haqidagi asosiy muammoni yechmokchi boʻldi. Bu tushuncha subʼekt va obʼekt ora- sidagi kuprik vazifasini bajarishi kerak edi, yaʼni, bir vaktning oʻzida ham insoniy yalpi umumiy ongning immanent dunyosiga, ham narsalarning transtsendental dunyosiga tegishli boʻlishi lozim, edi.
thread_title: Faoliyatining oxirgi bosqichlari

message: Gusserl qatiy falsafiy asos topish maqsadida oʻz dunyoqarashlarini uzgartirishga majbur buldi. Keyingi davrlarda G. hayot falsafasiga ancha yaqinlashdi. G.ning dastlabki falsafiy asari poydevorini matematikaviy tuzilmalarni ruxiy jixatdan asoslashga qaratilgan „Arifmetika falsafasi“ (1891) tashkil etadi. Bu asarida G. Xudoning mavjudligini ontologik jixatdan asoslashga harakat qildi. Faqat Xudoning oʻrniga „sof ong“ atamasini ishlatdi. „Sof ong“ deganda u, bilishning dastlabki asoslariga qarab harakatning soʻnggi marrasini nazarda tutgan.
thread_title: "Arifmetika falsafasi" asari haqida

message: G.ning sof fenomenologiyaga bagʻishlangan birinchi asari „Tadkikotlar“dir. Uning nuqtai nazariga koʻra, mazmun b-n tasavvur orasida chegara yoʻq. Buning oqibatida subʼektivlik b-n obʼektivlik orasidagi chegara yuqoladi, yaʼni, xamma narsa subʼektivlikka aylanadi, subyektivlik esa obʼektiv kurikish oladi. Shuningdek, Gusserl Kantning subʼekt ongini shakllantiruvchi transtsendentsiya dunyosi xaqidagi gʻoyalariga asoslanib, „narsa oʻzida“ tomonidan uygʻotilgan ong transtsendental obʼektlarni shakllantiradi, degan fikrni olgʻa surdi.
thread_title:  Fenomenologiyaga bagʻishlangan birinchi asari haqida 

message: Gusserl fenomenologiya gʻoyalaridan kelib chiqib, zamonaviy fanlarning metafizik asosdan uzoqlashib ketgan va bu ishda ularga fatvo bergan pozitivizmni tanqid qiladi. „Pozitivizm falsafani goʻyo boshidan judo qildi. U falsafaning fanlar erishgan natijalarini taʼriflash va tasniflashdan ancha oldin mavjud boʻlgan mavzularidan ajratdi“-deydi Gusserl. Shuningdek, G. tabiatshunoslik fanlarining vujudga kelishi b-n yaxlit nazariy bilishning va hatto, falsafaning sohalarga ajralib ketganini, fal. endi chin faylasuf boʻlmaganlarning hunariga aylanib qolganini, bu esa oʻz navbatida Evropa maʼnaviyatini turli falsafiy maktablar janggohiga aylantirib qoʻyganini alohida taʼkidlagan. Bunday falsafani G. oʻlgan faylasuf deb atadi.
thread_title:  Gusserlning pozitivizm taʼlimoti haqidagi fikrlari 

message: Uning fikricha, tirik hayotiy falsafa qayta tutilayotgan metafizika, yaʼni universal falsafadir. Shu tariqa Gusserl reduktsiyani aniq fan boʻlgan matematikagagina emas, falsafaga nisbatan ham qoʻlladi. Gusserl 1938-yilda Moraviya vafot etgan.
thread_title:  Xulosasi 

message: *
thread_title:  Adabiyotlar