Munozara:RUSSELL Bertrand

message: RUSSELL (Russell) Bertrand (18.5.1872, Trellek, Uels — 2.2.1970, Penrindydreith, oʻsha yerda), Brit. faylasuf, mantiqchi, matematik, jamiyat. faol, qo‘shma analitik falsafa asoschilaridan biri J. E. Mur bilan; London Qirollik jamiyati aʼzosi (1908), Aristotelchilar jamiyati prezidenti (1911). Lord J. Rasselning nabirasi. Kembrij universitetida oʻqigan (1890-94), soʻng u yerda dars bergan (shogirdlari orasida — L. Vitgenshteyn); London Iqtisodiyot maktabida (1896), Garvardda (1914), Chikagoda (1938), Los-Anjelesda (1939) baland moʻynali etiklarda maʼruza qilgan. 1919 yilda u Sov. Rossiya, 1920-21 yillarda — Xitoy. Ishonchli pasifist, kommunizm va fashizmga qarshi; urushga qarshi faoliyati uchun ikki marta qamoqqa olingan (1918, 1961). Ikkinchi Jahon urushidan keyin qoʻshma. bilan A. Eynshteyn yadroviy qurolsizlanish kampaniyasini boshqargan, Pugvash harakati tashabbuskorlaridan biri.
R. matematika asoslariga bagʻishlangan ishlarda G. Peano taʼsirida va X. Fregedan mustaqil holda sof mantiqiy tizimga asoslangan yagona deduktiv tizim sifatida matematikani qurish dasturini ilgari surdi. tamoyillari. G.Kantorning toʻplamlar nazariyasidan foydalanib, natural sonlar va fundamni aniqladi. toʻplamlar (sinflar) tushunchasidan foydalangan holda arifmetika tushunchalari. 1901 yilda toʻplamlar nazariyasida oʻz nomi bilan atalgan paradoksni kashf etib, uni bartaraf etish nazariyasini taklif qildi (mantiqiy-matematik tushunchalarning ierarxiyasi), uning kengaytirilgan versiyasi yozma qoʻshma ishda taqdim etilgan. A. N. Uaytxed bilan, Principia mathematica (1-3-jild, 1910-1913; rus tiliga tarjimasi 2005-06), bu matematika rivojlanishining kalitiga aylandi. mantiq.
Falsafaning „mohiyatini“ mantiqda koʻrgan R. falsafani tabiatlarning noaniqligi va noaniqligi natijasida hosil boʻlgan muammoli mulohazalarni tarjima qilib, „hukmlar tahlili“dan boshlash kerak, deb hisoblagan. til va falsafaning sabablari. toʻgʻri mantiqqa ega boʻlgan ifodalarda aldanishlar. shakl. Sanʼatda. „Belgilash toʻgʻrisida“ (1905) R. tegishli nomlardan farqli oʻlaroq, mustaqil xususiyatga ega boʻlmagan iboralarni („maʼlum bir shaxs“, „eng baland togʻ“) bildiruvchi tavsiflar nazariyasini shakllantirdi. maʼno va uni faqat butun gap kontekstida egallaydi. Taʼriflarni tahlil qilish R.ga koʻpchilikni hal qilishga imkon berdi. kontseptual qiyinchiliklar, xususan, boʻsh nomlar muammosini bartaraf etish (haqiqatda mavjud boʻlmagan narsalarni belgilash) va ontologikning notoʻgʻriligini koʻrsatish. xudo borligining isboti, bu yerda borliq narsaning xossasi sifatida tushuniladi, R. esa oʻzining mantiqiy-matematikligini taʼkidlaydi. muayyan funktsiyalarning xossalari sifatida talqin qilish (qarang: Miqdor koʻrsatkichi).
Empirizm tarafdori boʻlgan R. bilimning ikki turini — toʻgʻridan-toʻgʻri harakatlarda olingan asl „bilim-tanish“ni ajratdi. idrok etish va ishonchlilikka ega boʻlish, ikkinchi darajali, hosilaviy „taʼrif boʻyicha bilim“, bu jismoniy narsalar haqidagi bilimlarni oʻz ichiga oladi. dunyo, boshqa odamlar va oʻz shaxsi. Ism faqat shaxs bevosita tanish boʻlgan narsaga nisbatan qoʻllaniladi va tavsiflar biz boshqalardan olgan yoki bizning bevosita bilimlarimizni ifodalash uchun ishlatiladi. hislar.
L. Vittgenshteyn bilan birga R. mantiqiy tushunchaning variantini ishlab chiqdi. atomizm. R.ning fikricha, ontologik oʻzaro bogʻliqlik mavjud. voqelikning tuzilishi va mantiqiy. mukammal tilning tuzilishi. Asosiysi haqiqat „koʻrsatish“ „atom“ jumlalar, unda c.-l mavjudligi. maʼlum bir mulkning oʻziga xos narsasi („bu oq“) yoki aniq narsalar oʻrtasida qandaydir bogʻliqlik borligi aytiladi („bu bundan ham koʻproq“). Atom jumlalarining haqiqati atom faktlari bilan belgilanadi, ular bilan birga R. umumiy va salbiy mavjudligini tan oldi. faktlar. Atom gaplardan „va“, „yoki“ kabilar yordamida tuzilgan molekulyar gaplarning haqiqati ularni tuzgan atom gaplarning haqiqat funksiyasi sifatida aniqlanadi. Mantiq R. ontologiyasidagi „atomlar“ hissiy maʼlumotlar — ham u yoki bu shaxs tomonidan haqiqatda idrok etiladigan, ham sezilmaydigan „sezuvchanlik“ boʻlib, ular faqat potentsial ravishda idrok etish obʼyektiga aylanishi mumkin.
„Ong tahlili“ („Aql tahlili“, 1921), „Falsafa konturi“ („Falsafa konturi“, 1927) va „Tahlil“ asarlarida taklif etilgan R. „neytral monizm“ tushunchasiga koʻra. materiyaning" („Materiyaning tahlili“, 1927), voqelik oʻzining yakuniy asoslarida na moddiy, na idealdir. Dunyo bittadan iborat

message: Ensiklopediya krugosvet
thread_title:  Manbalar