Munozara:Fermentlar muhandisligi

message: ==  Xozirgi davrda fermentlar biologik katalizatorlar sifatida == Xozirgi davrda fermentlar biologik katalizatorlar sifatida keng kulamda ishlatiladi. Fermentlar manbasi xayvonlar, usimliklar, va mikroorganizmlar xisoblanadi. Xozirgi vaktda ikki mingdan ortik fermentlar soni aniklangan kup mikroorganizmlar fermentlar xosil kiladi, asosan mikroorganizmlarni ustirish vaktida kup mikdorda fermentlar ajratib olinadi. Bu fermentlar asosan oksil, kraxmal, sellyuloza, yog va boshka suvda erimaydigan moddalarni parchalovchi gidrolizga taluklidir.Usimlik va xayvon tukimalaridan kura ustirilgan mikroorganizmlar kafasida fermentlar preparatlarini ajratib olish oddiy va oson xisoblanadi. Bazi fermentlar fakat mikroorganizmlar uzida topilgan. Bunday fermentlarga: tannoza, ratsemaza, keratinaza, keratinlar kiradi. Keratinlar soch, pay, shoxlar tarkibiga kiradi. 
==Fermentlar muhandisligi == yangi ilmiy  texnik yoʻnalish boʻlib, enzimologiya, biokimyo, kimyoviy texnologiya hamda iqtisodiy injeneriya fanlari qatoriga kiradi. Fermentlar muhandisligining asosiy vazifasi  biologik sistema tarkibidan yoki hujayra ichidan ajratilgan, sunʼiy ravishda oʻsish imkoniyatidan mahrum qilingan fermentlarning katalitik taʼsiri va unda qoʻllaniladigan biotexnologik jarayonlar yaratishdan iborat.
Fermentlar muhandisligi oʻz oldiga:
A) Yangi modda yaratish;
B) Maʼlum bir moddani yaxshiroq sifatli qilib olish;
V) Texnik  iqtisodiy koʻrsatkichlarni maʼlum jarayonlarga nisbatan yaxshilash maqsadlarni amalga oshirishda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borishni maqsad qilib olgan.

message: 1. Ferment atamasi XVII asrda gollandiyalik kimyogar Gelmont tomonidan ovqat hazm qilish mexanizmini muhokama qilishda taklif qilgan.
2. XVIII oxiri  XIX boshlarida oshqozon shirasida ovqat qayta hazm bolishi, solak tasirida kraxmal shakarga (glyukozaga) aylanishi malum boldi. Faqat qanday qilib amalga oshishi nomalum bolgan.
3. XIX asrda Lui Paster achitqi tasirida uglevodlarning etil spirtiga aylanishini organib, bu jarayonni achitqi hujayrasi kataliz qiladi degan xulosaga kelgan.
4. Bundan 100 yil oldin L. Paster va M. Bertlo, Yu. Libix spirtning bijgish jarayonida ferment va enzim atamalari har xil manoni anglatadi deb oylagan.
5. 1876 yili V. Kyune ferment (lot. fermentum — achitqi)  tirik ferment, enzim (grekcha — achitqi)  jonsiz ferment deb atashni taklif qilgan.
Tirik organizmlarda sodir boladigan barcha kimyoviy reaksiyalar mahsus katalizatorlar yordamida boradi. Oqsil tabiatga ega bolgan, kimyoviy reaksiyalarning tezligini oshiruvchi biologik katalizatorlar fermentlar deb ataladi. Fermentlar tirik organizmdagi 4000 ga yaqin biologik reaksiyalarni katalizlaydi. Organizmdagi moddalar almashinuvida fermentlar juda muhim rol oynaydi. Fermentlar tarkibiga kora 2 xil boladi: 1. Oddiy oqsillardan, yani faqat aminokislotalardan tashkil topgan fermentlar bir komponentli fermentlar deyiladi. Masalan, ribonukleaza, tripsin, papain va boshqalar. 2. Agar fermentlar murakkab oqsillardan tashkil topgan bolsa, yani ularning tarkibida aminokislotalardan tashqari boshqa birikmalar ham uchrasa, ular
ikki komponentli fermentlar deb ataladi. Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida ishtirok etuvchi fermentlar ikki komponentli fermentlardir.
Ferment produtsentlarning seleksiyasi Har qanday sanoat mahsulotini olishning biologik jarayoni uchun ikkita holat:
1. muayyan mahsulotga xaridor bolishi shart.
2. jarayonni ishlab-chiqarishga tadbiq etish iqtisodiy foyda keltiradigan bolishi kerak. Sanoat sharoitida fermentlar asosan mikroorganizmlardan olinadi: 1. mikrob kulturalari seleksiyasiga (birlamchi seleksiya, mutatsiya, gen muhandisligi) bolgan zamonaviy usullar va osish sharoitini optimizatsiya qilish har qanday mikrob fermenti biosintezini amalga oshirishga imkon yaratadi. 2. sanoat sharoitida ishlatiladigan shtamm-produtsent, produtsent ozini fiziologik ehtiyojidan koproq miqdorda sintez qilish imkoniyatiga ega bolsin.
3. mikroorganizmlarni ostirish jarayoniga fasl faktorini tasiri umuman bolmasligi shart.
4. har xil taksonomik guruhga mansub bolgan mikroorganizm-produtsentlar uchun fermentlarni keng spektori biosintezi xarakterli, yani produtsentlar kerakli fermentlarni sintez qilishi kerak.
Fermentlar ozlarining spetsifikliklari boyicha uch guruhga bolinadilar:
1. Nisbatan past spetsifiklikka ega bolgan fermentlar. Bu guruhga barcha gidrolitik fermentlar: amilazalar, lipazalar, pektinazalar, sellyulazalar, esterazalar va boshqalar kiradilar. YUqorida korsatilgan fermentlar har xil tezlikda polimer, oligomer hamda past molekulali substratlarga tasir korsatadilar.
2. Bir-birlariga oxshash strukturaga ega bolgan bir guruh substratlarga tasir etuvchi fermentlar, bunday fermentlarni guruh spetsifikligiga ega bolgan fermentlar deb ataladi. Bu guruhga mis ol qilib, har-xil geksozalarni fosforillash reaksiyasini olib boruvchi geksokinaza fermentini korsatish mumkin
3. Absolyut spetsifiklikka ega bolgan fermentlar. Bundayfermentlar faqatginabirginasubstratniozgartiruvchi reaksiyani kataliz qila oladilar yoki strukturasi juda ham yaqin bolgan substratlarni ota sekinlik bilan ozgartirishlari mumkin. Bu fermentlar stereo spetsifilikligi bilan xarakterlanadi. Masalan, degidragenazalar vodorod atomini substratdan kofermentning nikotin-amid yadrosini ota aniq tomoniga otkazadilar.
Fermentlarni faolligini past molekulali organik birikmalar yoki metall ionlari bilan boshqarib turish mumkin. Hujayra jarayonlarini boshqarishni bu mexanizmi, murakkab biosintetik jarayonlarda ishtirok etuvchi fermentlarga xos bolib, dastlabki fermentlardan birini, oxirgi mahsulot bilan ingibirlanishi bilan belgilanadi va oqibatda butun jarayonni
sekinlashuviga yoki butunlay toxtab qolishiga olib keladi.
thread_title:  Ferment tarixi 

message: Biologik manbalardan fermentlarni preparatlar sifatida ajratib olish har xil maqsadlar uchun olib boriladi:
— fermentlarni fizik-kimyoviy xususiyatlarini organish, ularni tasir etish sharoitlarini aniqlash, har xil kritik sharoitlarga nisbatan mutadilligini belgilash, kinetik xususiyatlari va tuzilishini aniqlash maqsadida;
— sanoat, tibbiyot va ilmiy izlanishlar uchun kerak bolgan fermentlarni ishlab chiqarish maqsadida;
— fermentlarni immobilizatsiya qilish maqsadida.
Bazi-bir fermentlar hujayra organellalari yoki membranalar bilan boglangan holatda boladilar, shu sababli ham ularni ajratish biroz qiyinroq otadi. Bunday holatlarda boglangan fermentlarni ajratish jarayonini engillashtiruvchi moddalar maxsus detergintlardan foydalaniladi. Fermentlarni ajratib olish jarayonida inaktivatsiyaga uchrashining asosiy sabablaridan biri, ularni proteolizm hisoblanadi. Barcha organizmlar hujayralari har xil spetsifiklikka ega bolgan proteometrik fermentlar saqlaydilar. Ajratishni metodologiyasini buzilishi proteolitik fermentlar tasirida peptid boglarini buzilishiga, oqibatda esa ajratib olinmoqchi bolgan fermentni inaktivatsiyasiga olib keladi. SHuni ham esda saqlash zarurki, ferment faolligini yoqolishi uchun birgina ferment bogini parchalanishi kifoya. Har qanday oqsil hujayradan ajratilish jarayonida malum miqdorda ozini tabiiy holatini ozgartiradi. SHuning uchun ham fermentni ajratish juda ham murakkab jarayon hisoblanadi.
Bundan 25-30 yil ilgari immobilizatsiya qilingan fermentlarni ishlatilishi ferment sanoatini tubdan ozgartirib yuboradi, ayniqsa ferment preparatlarini ishlab chiqarish bahosini kamaytirib, ularni ajratib olish va tozalash bilan bogliq bolgan muammolar hal boladi deb bashorat qilingan edi. Immobilizatsiya qilingan fermentlar har xil sohalarda, xususan tibbiyotda, farmatsevtikada, kimyoviy va oziq-ovqat sanoatlarida analitik maqsadlar uchun, ferment elektrodlari sifatida shakar, aminokislotalar va boshqa
moddalarni miqdorini aniqlashda ishlatilib kelinmoqda.
Bundan tashqari, immobillashgan fermentlardan foydalanish imkoniyatlari, radioimmun va fermentativ immunosorbent analiz kabi yangi yonalishlarni ochilishiga olib keldi. Ammo, immobilizatsiya qilingan fermentlardan amaliyotda foydalanish, bashorat qilinganidek keng va ravshan bola olgani yoq.
Birinchidan, immobillangan fermentlar reaksiya muhitidan oson ajratib olinadi va qayta ishlatilsa boladi;
Ikkinchidan, immobillangan holatdagi fermentlar ozlarini analoglariga qaraganda ekstremal sharoitlarida (yuqori harorat, rN korsatkichi va x.k.) chidamliroq va uzoqroq vaqt davomida faolliklarini saqlab qoladilar;
Uchinchidan, immobillashgan fermentlar toxtovsiz texnologiyalar yaratish imkoniyatini yaratadi;
Tortinchidan, immobilizatsiya usullari orqali multiferment kompozitsiya tayyorlash mumkin, bu esa oz navbatida har xil jarayonlarni ketma-ket amalga oshirish imkoniyatini yaratadi.
Izofermentlar (izo… va fermentlar), izoenzimlar, izozimlar — maʼlum fermentning molekulyar shakllari. Bir tipdagi katalitik faollikka ega. Bir turdagi organizmlarda yoki bir hujayrada uchraydi. Bir xildagi reaksiyalarni tezlatadi, lekin tarki-bidagi aminokislotalari, baʼzi fizik, immunologik, adsorbsion va katalitik xossalari, fazoviy tuzilishi va b. bilan farq qiladi. I.ni elektroforsz yordamida bir-biridan ajratish mumkin. Koʻpgina fermentlar (laktat-degidrogenaza, malatdegidrogenaza, kreatinkinaza va b.) uchun izoform mavjudligi aniqpandi. Bitta ferment izoformlari I. spektrini tashkil etadi. U odam, hayvon va oʻsimliklar orga-nizmining turli toʻqimalari uchun qatʼi xos boʻlib, baʼzi patologik holatlarda oʻzgarishi mumkin. I.ni aniqlash diagnostik ahamiyatta ega.
thread_title:  FERMENTLARNI AJRATISH. 

message: 1. X. M. Kamilov, M. M. Raximov, D.Yu. Adilbekova Biotexnologiya asoslari. darslik, Toshkent. 2010- yil,
2. S. N. Orexov Farmatsevticheskaya biotexnologiya. -Uchebnoe posobie. M:. Geotar media, 2012g.
3. Yu. O.Sazikin Biotexnologiya M:. Geotarmedia, 2008g.
4. Q. D. Davranov „Biotexnologiya: ilmiy, amaliy va uslubiy asoslari“ Toshkent 2008y.
5. Osnovi farmatsevticheskoy biotexnologii: uchebnoe posobie/K. L. Zaykov, L. K. Mihaleva, L. S. Belova. , 2006.-
thread_title:  ADABIYOTLAR