Munozara:Dekart Rene wikipedia

message: DEKART (Renatus Cartesius) Rene (1596.31.3, Lae — 1650.11.2, Stokgolm)- mashhur fransuz faylasufi va matematigi, ratsionalizmning asoschisi. Dekart 1596-yil 31-martda tugʻilgan.

message: Dekartning falsafiy qarashlari „Metod haqida mulohazalar“, „Falsafaning boshlangʻich asoslari“, „Metafizika haqida mulohazalar“ kabi asarlarida bayon etilgan. Dekart tomonidan yaratilgan analitik geometriya matematika fanlarining rivojlanishida muhim omil boʻlib xizmat qildi. Olim mexanika, optika, matematika, fiziologiya sohalarida erishgan yutuqlari b-n XVII asrning buyuk tadqiqotchilari qatoridan munosib oʻrin egalladi. Dekart yangi zamon falsafasiga oʻzining dualistik taʼlimoti b-n katta hissa qoʻshdi.
thread_title:  Dekartning falsafiy qarashlari 

message: Dekartning bir-birini rad etmaydigan mustaqil substansiyasi moddiy olam va ruhiy olam qonunlarining teng huquqliligi toʻgʻrisidagi taʼlimoti uning falsafiy qarashlarining poydevori boʻlib xizmat qildi. Dekart kosmologiya, kosmogoniya, fizika, fiziologiyada moddiy substansiyaning ustuvorligiga shubha bildirmadi. Olim sayyoralarning tabiiy tarzda rivojlanishi, Yerda hayotning paydo boʻlishi va uning taraqqiyoti haqida gʻoyat eʼtiborli bashoratlarni ilgari surdi. Psixologiya, gnoseologiya sohalarida Dekart ruhiy substansiyani barcha jarayonlarning asosi sifatida eʼtirof etdi. Uning „Men fikrlayapman, Demak, mavjudman“ degan iborasi tafakkurni barcha narsalarning negizi sifatida qabul qilganligidan yaqqol dalolat berdi.
U fizikada materiya va harakat muammolarini qarab chiqar ekan, butun tabiat tizimini mexanistik nuqtai nazardan talqin etishga harakat qiladi. Dekart materiya deganda, birinchi galda fazoning muayyan qismini egallagan hajmni tushundi. U cheksiz ravishda boʻlinuvchi ayrim zarralardan tashkil topgan boʻlib, bir-biridan katta-kichikligi, tuzilishi, mexanik harakat yoʻnalishi b-n farqlanadi. Jismlarning hidi, rangi, issiqligi kabi sifatlarini D. narsalarning xossalari emas, balki inson sezgilari, deb taʼrifladi.
thread_title:  Faylasuf taʼlimoti 

message: Dekartning nazarida, tirik va notirik olamga xos hodisalar bir-biridan sifat jihatidan farq qilmaydi, hayvonlar oʻziga xos mashinalardir. Inson xam bundan mustasno emas. Lekin uning hayvonlardan farq qiladigan jihati mavjud: u ikkita substansiya tana va ruhga ega. Bundan tashqari, unda tugʻma gʻoyalar mavjud boʻlib, bunday holni hayvonlarda uchratish mumkin emas. Dekart materiyani hajm, harakatni esa, zarralarning fazoda oʻz joyidan siljib yurishi qabilida uqtirib, pirovard natijada olamning ilk asosi, harakat manbai sifatida birinchi sababni koʻrsatdi: xudo materiya, harakat va sukunatni yaratuvchi birinchi negiz, deb eʼlon qildi. Dekart dualizmni uning bilish va metod toʻgʻrisidagi taʼlimotining mavqeini ham belgilab berdi. D.ning bilish muammolarini hal etishdagi asosiy tamoyili har qanday gʻoyaga tanqidiy nuqtai nazardan yondashishdir. D. haqiqatning toʻla kafolati yoʻq ekan, tadqiqotni har qanday bilimga shubha b-n qarashdan boshlash lozim; shubha vositasida skeptisizm ustidan gʻalabaga erishish mumkin, degan xulosaga keldi. Faylasuf barcha narsaga shubha b-n qarashni oʻziga yagona metod qilib olar ekan, uning fikricha, bu metod har qanday shubhadan yiroq haqiqatga yetib boradi. Dekart men oʻz shubhamga shubhalana olmayman, demak, mening fikrim har qanday shubhadan holi boʻlgan borliqdir. Fikrning mavjudligi har qanday shubhadan xoli ekan, jismlarning real mavjud ekanligini isbotlab berish qiyin emas, degan xulosaga keladi.
thread_title:  Dekartning tasavvuri 

message: Dekartning fikricha, shubha kamolot darajasining kemtikligidir. Haqiqiy kamolot kuch-qudrat timsolidir. Aynan shunday kuch-qudrat insonning oʻzida mavjud emas, asli u inson vujudiga Xudo tomonidan kiritilgan xususiyatdir. Xudo mavjud ekan, uning karomatiga shubhalanish oʻrinsizdir, chunki yaratuvchi rahmdil va qudratlidir. U oʻz mohiyatiga koʻra, biron-bir kimsani aldashni oʻziga maqsad qilib qoʻymagan. Uning insonlarga inʼom qilgan aql va sezgilari bizni doimo aldab yurishga daʼvat qilinmagan, deydi faylasuf. Lekin Dekart xudoning mavjudligini isbotlashga shubha tamoyili orqali yondashdi. D. bilimlarning yagona manbai boʻlgan aqlni yoqlash maqsadida ruhiy substansiya negizida azaldan tugʻma gʻoyalar borligini eʼtirof qildi. Bunday tugʻma gʻoyalarga Xudo, ruhiy substansiya, moddiy substansiya, miqdor va jismlarning tuzilishi, geometrik aksiomalar va h.k. toʻgʻrisidagi gʻoyalar kiradi. Odamlarning hayotiy tajribasi bu borada muhim ahamiyat kasb qilmaydi, u bu gʻoyalarning tugʻma xarakterga ega ekanligini yana bir bor tasdiqlashdan boshqa vazifani bajarishga qodir emas.
thread_title:  Dekartning fikrlari 

message: Faylasuf bilishning ibtidosi sifatida intellektual intuitsiyani koʻrsatdi. O.Bekon bilishning yagona metodi sifatida induktiv metodni tan olgan boʻlsa, D. nazarida, deduktiv metoddan afzalroq metod boʻlishi mumkin emas. Dekart rasionalizmning yorqin namoyandasi sifatida aqlning talab va tamoyillari asosida oʻz metodini yaratdi. U quyidagi toʻrtta qoidaga amal qiladi:
# bilishda hech qanday shubhaga oʻrin qoldirmaydigan aniqlik va yaqqollikka erishish.
# tadqiq etilayotgan muammoni yaxshi tushunib olish moddiy substansiyaning ustuvorligiga shubha bildirmadi.
# oddiy narsalardan boshlab, asta-sekin eng murakkab narsalar tomon yuqorilab borish tartibida fikrlashga amal qilish:
# bilish jarayonida obyektning muhim jihatlarini nazardan qochirmaslik, uni toʻlaligicha qamrab olishga intilish. 
D. bilishda tafakkurning rolini bir- muncha boʻrttirgan holda deduktiv metod orqali olam toʻgrisidagi barcha bilimlarga ega boʻlish mumkinligini taʼkidladi. U bilishda sezgilar va tajribaning ahamiyatini butunlay rad etmasdan, ularni aql va deduksiya koʻmagida erishilgan bilimlarni qayta, yana bir karra isbotlash vositasi sifatida talqin qildi.
thread_title:  Faylasuf metodining 4qoidasi 

message: *
thread_title:  Adabiyotlar