Dyskusja:Évariste Galois

message: === i innych matematyków epoki, zwłaszcza z FAN ===
Chyba mogę tu napisać coś, o co nikt nie pytał i co nie jest pytaniem, mianowicie coś w rodzaju „testamentu redaktorskiego” – mimo że zamierzam jeszcze długo żyć i edytować Wikipedię. Chodzi mi o wyspowiadanie się z niektórych moich edycji i obronę ich przed ewentualnym usunięciem albo przekręceniem.
Otóż historia pana Galois jest bardzo nonsensogenna – łatwo ją przeinaczyć i dopasować do stereotypu niezrozumianego geniusza, podobnie jak tę Tesli czy nawet Einsteina:
* Galois nie dostał się na wymarzone studia i to dwukrotnie, co łatwo przerobić na nonsens, że w ogóle nie dostał się na studia. M.in. dlatego zaznaczam wprost jego status studenta, mimo że to wydaje się rzadkie i dla pana Galois jest kompletnie drugorzędne.
* Nasz bohater nie był w pełni doceniony, przez co łatwo pomyśleć, że został całkiem zignorowany – a to nieprawda, dlatego wprost piszę o publikacjach i innym owocnym kontakcie jak ten ze Sturmem i Poissonem.
* Historię ostatniego listu łatwo rozdmuchać jako wielkie szczęście i ratunek dla rewolucyjnych osiągnięć, które bez tego by całkiem przepadły. To co najwyżej półprawda, dlatego zaznaczam, że Galois miał publikacje; poza tym przy jego wieku to może być dość zaskakujące i dlatego dodatkowo warte odnotowania.
replies: text: en:Évariste Galois wprost pisze o tym, że rolę tamtego listu przejaskrawiano, a z Cauchy’ego robiono ignoranta i zakuty, zakonserwowany łeb. Mam nadzieję, że dalsza ewolucja tego artykułu pójdzie w dobrym, wyważonym kierunku, który może być mniej Hollywoodzki i martyrologiczny, niż by się chciało. Sam się waham, czy to uczciwe nazywać Galois więźniem politycznym, skoro mógłby być ukarany także w państwach wolnych i demoliberalnych, np. pod zarzutem gróźb karalnych, terroryzmu czy pospolitego nadużywania broni.
Lubię cytat – chyba z Carla Sagana – że z geniuszy *czasem* się śmieją, ale jak się z kogoś śmieją, to przeważnie nie jest geniuszem. Tutaj można dodać, że z tego geniusza chyba w ogóle się nie śmiano. Tacy ludzie bywają niezrozumiani przez wyprzedzanie swojej epoki i ignorancję współczesnych, ale to nie do końca ten przypadek. Francuska Akademia Nauk faktycznie pana Galois nie zrozumiała, ale nie (tylko) przez własne braki umysłowe. Przynajmniej część powodów była prozaiczna – FAN nie zdążyła przetrawić tych prac. Cauchy z niejasnych powodów przekierował ją do Fouriera, Fourier zmarł, a potem Poisson aktywnie zabiegał o korespondencję. Niestety nowomatematyka, który był dla Poissona obiecujący (!), najpierw oddaliło więzienie, a potem zabrała śmierć. Komunikacja między naukowcami – rozmaitego kalibru – potrafi trwać sporo, a stawianie FAN napiętego terminu dwóch lat  przy ograniczonych zasobach (np. ludzkich) uważam za bardzo wymagające i być może nieuczciwe. Galois był przede wszystkim niezrozumiany, a dopiero w dalszej kolejności niedoceniony. Pewnie byłby lepiej zrozumiany i bardziej doceniony, gdyby:
* pożył dłużej,
* był na wolności,
* Fourier pożył dłużej,
* Cauchy i Poisson mieli mniej roboty. Nie umiem wykluczyć, że analizowanie tych prac zostawili sobie na później i mieli do tego pełne prawo – w końcu autor taki młody, to jeszcze będzie okazja powymieniać z nim myśli...
Czasem nie ma winnych i zdarzają się wypadki. Galois był represjonowany politycznie, ale nie matematycznie. Cauchy, Fourier i Poisson nie byli jego oprawcami; ten ostatni był nawet pomocą, mimo że chyba był dla Galois rozczarowaniem i przyczynkiem do próby samobójczej. To inny pakiet postaci niż jego rektor, pozostali przeciwnicy polityczni i zabójca.
Tyle mojego gorliwego, może asekuranckiego i paranoicznego trucia, na granicy zasady, że Wikipedia nie jest mównicą. Zapobiegawczo powiem jeszcze, że roli pana Galois nie próbuję w żaden sposób pomniejszać ani bronić francuskiej prawicy. Wprost przeciwnie – o osiągnięciach piszę bardzo gorliwie, a wyrzucenie Galois ze studiów mam za skandal. Nic dziwnego, że ten epizod chyba jest trochę przyćmiony pojedynkiem, więzieniem i nawet nieudaną rekrutacją na EP, ale tym bardziej warto go przypominać. Zupełnie szczerze uważam Galois za najpiękniejszy umysł, o jakim słyszałem. Imponuje mi bardziej niż Newton, Einstein, Hawking i Witten razem wzięci, mimo że dorobek dwóch pierwszych umiem dość obszernie zreferować. Do pisania o Galois popchnął mnie przede wszystkim podziw, a szczepienie na mitologię i „postprawdę” jest niejako przy okazji. --Tarnoob (dyskusja) 19:46, 8 lut 2022 (CET)

text: Jeszcze jedno porównanie: Andrew Wiles i Grigorij Perelman też napisali prace, które były analizowane latami. Gdyby w trakcie tych recenzji autorzy zmarli, to też byliby formalnie niezrozumiani za życia i w jakimś stopniu niedocenieni, ale to nie świadczyłoby źle o środowisku naukowym. Galois wydaje się podobnym casusem; wiem, że te analogie można by poprawiać, np. o autorów wcześniejszych. Paolo Ruffini też z trudem znalazł recenzentów, choć jego rozprawa chyba była dużo obszerniejsza od tej Galois. Tarnoob (dyskusja) 19:49, 9 lut 2022 (CET)

text: Znowu dopowiem, o co mi z grubsza chodzi. Wydaje się, że o ile Galois nie był w pełni zrozumiany, to nie był też „nieporozumiany”; mówiąc po angielsku: nie był ani understood, ani misunderstood. Tarnoob (dyskusja) 17:50, 10 lut 2022 (CET)
thread_title:  Ogólny wizerunek Galois 

message: Chyba mogę tu napisać coś, o co nikt nie pytał i co nie jest pytaniem, mianowicie coś w rodzaju „testamentu redaktorskiego” – mimo że zamierzam jeszcze długo żyć i edytować Wikipedię. Chodzi mi o wyspowiadanie się z niektórych moich edycji i obronę ich przed ewentualnym usunięciem albo przekręceniem.
Otóż historia pana Galois jest bardzo nonsensogenna – łatwo ją przeinaczyć i dopasować do stereotypu niezrozumianego geniusza, podobnie jak tę Tesli czy nawet Einsteina:
* Galois nie dostał się na wymarzone studia i to dwukrotnie, co łatwo przerobić na nonsens, że w ogóle nie dostał się na studia. M.in. dlatego zaznaczam wprost jego status studenta, mimo że to wydaje się rzadkie i dla pana Galois jest kompletnie drugorzędne.
* Nasz bohater nie był w pełni doceniony, przez co łatwo pomyśleć, że został całkiem zignorowany – a to nieprawda, dlatego wprost piszę o publikacjach i innym owocnym kontakcie jak ten ze Sturmem i Poissonem.
* Historię ostatniego listu łatwo rozdmuchać jako wielkie szczęście i ratunek dla rewolucyjnych osiągnięć, które bez tego by całkiem przepadły. To co najwyżej półprawda, dlatego zaznaczam, że Galois miał publikacje; poza tym przy jego wieku to może być dość zaskakujące i dlatego dodatkowo warte odnotowania.
replies: text: en:Évariste Galois wprost pisze o tym, że rolę tamtego listu przejaskrawiano, a z Cauchy’ego robiono ignoranta i zakuty, zakonserwowany łeb. Mam nadzieję, że dalsza ewolucja tego artykułu pójdzie w dobrym, wyważonym kierunku, który może być mniej Hollywoodzki i martyrologiczny, niż by się chciało. Sam się waham, czy to uczciwe nazywać Galois więźniem politycznym, skoro mógłby być ukarany także w państwach wolnych i demoliberalnych, np. pod zarzutem gróźb karalnych, terroryzmu czy pospolitego nadużywania broni.
Lubię cytat – chyba z Carla Sagana – że z geniuszy *czasem* się śmieją, ale jak się z kogoś śmieją, to przeważnie nie jest geniuszem. Tutaj można dodać, że z tego geniusza chyba w ogóle się nie śmiano. Tacy ludzie bywają niezrozumiani przez wyprzedzanie swojej epoki i ignorancję współczesnych, ale to nie do końca ten przypadek. Francuska Akademia Nauk faktycznie pana Galois nie zrozumiała, ale nie (tylko) przez własne braki umysłowe. Przynajmniej część powodów była prozaiczna – FAN nie zdążyła przetrawić tych prac. Cauchy z niejasnych powodów przekierował ją do Fouriera, Fourier zmarł, a potem Poisson aktywnie zabiegał o korespondencję. Niestety nowomatematyka, który był dla Poissona obiecujący (!), najpierw oddaliło więzienie, a potem zabrała śmierć. Komunikacja między naukowcami – rozmaitego kalibru – potrafi trwać sporo, a stawianie FAN napiętego terminu dwóch lat  przy ograniczonych zasobach (np. ludzkich) uważam za bardzo wymagające i być może nieuczciwe. Galois był przede wszystkim niezrozumiany, a dopiero w dalszej kolejności niedoceniony. Pewnie byłby lepiej zrozumiany i bardziej doceniony, gdyby:
* pożył dłużej,
* był na wolności,
* Fourier pożył dłużej,
* Cauchy i Poisson mieli mniej roboty. Nie umiem wykluczyć, że analizowanie tych prac zostawili sobie na później i mieli do tego pełne prawo – w końcu autor taki młody, to jeszcze będzie okazja powymieniać z nim myśli...
Czasem nie ma winnych i zdarzają się wypadki. Galois był represjonowany politycznie, ale nie matematycznie. Cauchy, Fourier i Poisson nie byli jego oprawcami; ten ostatni był nawet pomocą, mimo że chyba był dla Galois rozczarowaniem i przyczynkiem do próby samobójczej. To inny pakiet postaci niż jego rektor, pozostali przeciwnicy polityczni i zabójca.
Tyle mojego gorliwego, może asekuranckiego i paranoicznego trucia, na granicy zasady, że Wikipedia nie jest mównicą. Zapobiegawczo powiem jeszcze, że roli pana Galois nie próbuję w żaden sposób pomniejszać ani bronić francuskiej prawicy. Wprost przeciwnie – o osiągnięciach piszę bardzo gorliwie, a wyrzucenie Galois ze studiów mam za skandal. Nic dziwnego, że ten epizod chyba jest trochę przyćmiony pojedynkiem, więzieniem i nawet nieudaną rekrutacją na EP, ale tym bardziej warto go przypominać. Zupełnie szczerze uważam Galois za najpiękniejszy umysł, o jakim słyszałem. Imponuje mi bardziej niż Newton, Einstein, Hawking i Witten razem wzięci, mimo że dorobek dwóch pierwszych umiem dość obszernie zreferować. Do pisania o Galois popchnął mnie przede wszystkim podziw, a szczepienie na mitologię i „postprawdę” jest niejako przy okazji. --Tarnoob (dyskusja) 19:46, 8 lut 2022 (CET)

text: Jeszcze jedno porównanie: Andrew Wiles i Grigorij Perelman też napisali prace, które były analizowane latami. Gdyby w trakcie tych recenzji autorzy zmarli, to też byliby formalnie niezrozumiani za życia i w jakimś stopniu niedocenieni, ale to nie świadczyłoby źle o środowisku naukowym. Galois wydaje się podobnym casusem; wiem, że te analogie można by poprawiać, np. o autorów wcześniejszych. Paolo Ruffini też z trudem znalazł recenzentów, choć jego rozprawa chyba była dużo obszerniejsza od tej Galois. Tarnoob (dyskusja) 19:49, 9 lut 2022 (CET)

text: Znowu dopowiem, o co mi z grubsza chodzi. Wydaje się, że o ile Galois nie był w pełni zrozumiany, to nie był też „nieporozumiany”; mówiąc po angielsku: nie był ani understood, ani misunderstood. Tarnoob (dyskusja) 17:50, 10 lut 2022 (CET)
thread_title:  i innych matematyków epoki, zwłaszcza z FAN 

message: …kto zrewolucjonizował algebrę i nie był zrozumiany za życia, za to trafił do więzienia i zginął w pojedynku, nie kończąc 21 lat?
	
	
Bardzo ważna postać, dziękuję, że rozwinąłeś ten artykuł. Co de ekspozycji na stronie głównej, to mam pewne uwagi dotyczące przypisów:
	
*W jednym miejscy znajduje się szablon o potrzebie wstawienia przypisów, trzeba by to jednak zweryfikować przed ekspozycją. 
*Przypis z 5 przed dwukropkiem lepiej przenieść na koniec zdań, które rzeczywiście potwierdza, bo teraz część z nich ma inne przypisy, a część nie ma wcale, co budzi pewien dysonans.
*Wstęp jest w większych artykułach tylko streszczeniem treści, generalnie nie powinno być w nim przypisów. Uważam, że w przypadku tego artykułu optymalne byłoby wydzielenie osiągnięć naukowych Goloisa do osobnej sekcji. PuchaczTrado (napisz tutaj) 08:35, 8 lut 2022 (CET)
replies: text: Dziękuję za szybką odpowiedź.

text: # Faktycznie docelowo trzeba to uźródłowić do cna, a doszła jeszcze dygresyjka, która też potrzebuje przypisów; mimo to „czywiesze” to trochę mniej niż Dobry Artykuł i są m.in. zachętą do współpracy. To nie jest osoba żyjąca, zmarła niedawno ani odgrywająca dużą rolę polityczną, dlatego chyba można przymknąć oko. Znalezienie źródła do jakichś pogłosek potrafi trwać latami.

text: # Przypisy do list lubię dawać jeszcze w ich nagłówku; ale tutaj faktycznie chyba lepiej to rozdzielić, skoro ten przypisik potwierdza tylko niektóre informacje z listy;

text: # Chyba rzeczywiście to wydzielę – robiąc więcej miejsca na dygresję i nie blokując laikom informacji o działalności politycznej. Tarnoob (dyskusja) 15:06, 8 lut 2022 (CET)
replies: text: :Jeszcze jedno – moim zdaniem wstępy powinny mieć przypisy, choćby dla szybkiej weryfikacji i świecenia dobrym przykładem. Przypisy do ram życia (współrzędnych czasoprzestrzennych narodzin i zgonu) są już w setkach artykułów i stały się niepisanym (?) standardem. Tarnoob (dyskusja) 15:12, 8 lut 2022 (CET)

text: wyklucza ogólny wzór pierwiastnikowy na miejsca zerowe wielomianu 5. stopnia wielomianu stopnia większego lub równego 5. A więc wszystkich wyższych stopni również (ściśle mówiąc, wielomianów mających przynajmniej 5 pierwiastków nienależących do ciała, z którego wzięto współczynniki) Mpn (dyskusja) 08:20, 11 lut 2022 (CET)
replies: text: :Faktycznie to chyba można uogólnić na wielomiany inne niż liczbowe, ale nie wiem, czy w artykule biograficznym jest na to miejsce. Tarnoob (dyskusja) 00:14, 16 lut 2022 (CET)
thread_title:  Z archiwum zgłoszenia do wikiprojektu [[Wikiprojekt:Czy wiesz|Czy wiesz]] (całość)