Dyskusja:Jacek Odrowąż

message: We wcześniejszej wersji artykułu podano następującą literaturę. Niemal żaden przypis nie odwoływał się do podanych pozycji. Z listy tej usunąłem pozycje, które w obecnej wersji artykułu są wykorzystane. maksymilians 12:05, 26 sie 2014 (CEST)
* Święty Jacek Odrowąż. Studia i źródła, red. Maciej Zdanek, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-35-5
* Życie i cuda św. Jacka. 1257-2007, wybór i tłum. Tomasz Gałuszka OP, Wydawnictwo Esprit, Kraków 2007, ISBN 978-83-60040-31-7
* Paweł J. Grabowski, Płaskorzeźbione cykle z zaplecków stalli kościoła podominikańskiego, "Kronika Miasta Poznania", ISSN 0137-3552, 2004, nr 3, s. 183-231
* Kaplica św. Jacka Odrowąża. Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu, Jarosław 2007
* Światło ze Śląska. 750. rocznica śmierci św. Jacka, red. B. Pietyra, K. Kukowka, Katowice 2007
thread_title:  Literatura 

message: Proponowałbym usunąć rozdział "tło historyczne" . Jest ciekawy, ale z samym Jackiem ma niewiele wspólnego. To ma być artykuł encyklopedyczny, a nie esej. Gregok (dyskusja) 21:56, 28 cze 2015 (CEST)
replies: text: Enstropia (dyskusja) 09:02, 15 sty 2021 (CET)
=== Tło historyczne ===
Jacek Odrowąż żył w okresie rozbicia dzielnicowego, etapu rozwojowego państwa feudalnego datowanego w historii Polski na lata 1138–1320, polegającego na podzieleniu jednolitej monarchii średniowiecznej na wiele zwalczających się księstw dzielnicowych. Zdaniem Marii Boguckiej, władza zwierzchnia księcia senioralnego przestała funkcjonować już za Kazimierza Sprawiedliwego. Szczyt rozbicia dzielnicowego przypada na rok 1243. W latach 1138–1320 zaszły zmiany w sposobie funkcjonowania państwa: gospodarka naturalnej przekształciła się w rynkową, a zwyczaje czasów plemiennych zanikły. Polski ustrój polityczno-społeczno-gospodarczy upodabniał się do ustrojów krajów zachodnioeuropejskich. W dziedzinie uzyskiwania dochodów państwowych rozkładał się system prawa książęcego i dokonywało się przejście od rozmaitych ciężarów prawa książęcego (powołowe, poradlne, podymne itp.) do czynszu pieniężnego uzupełnianego różnymi daninami i robociznami. Chłopi byli uwalniani od zależności od księcia i zaczynali płacić czynsze na rzecz możnych i rycerstwa.
Przez całe życie Jacka Odrowąża trwały walki dynastyczne Piastów o panowanie nad Krakowem. W Bitwie nad Mozgawą Leszek Biały pokonał Mieszka Starego, Mieszka Plątonogiego i Jarosława, syna Bolesława Wysokiego. Do 1202 roku w Krakowie rządził Mieszko Stary, w latach 1201–1211 – Władysław III Laskonogi, a Leszek Biały objął tron dopiero w 1211. Po zamordowaniu Leszka pod Gąsawą przez Władysława Odonica i Świętopełka pomorskiego walki rozgorzały na nowo, o panowanie walczyli Laskonogi, Henryk Brodaty i Konrad Mazowiecki.
Główne ośrodki życia społecznego stanowiły wówczas grody książęce, od początków XIII wieku zaczęto organizować miasta na tzw. prawie magdeburskim. Miasta szybko się rozwijały, w szczególności Wrocław i Kraków. Do Polski napływali szybko asymilujący się osadnicy z Europy Zachodniej – w szczególności z Niemiec – o wysokiej kulturze rolniczej i rzemieślniczej. Lokacja miast na prawie magdeburskim przyśpieszała proces feudalizacji Polski.
Władza książęca słabła na rzecz feudałów, możnowładztwa i Kościoła; rosły wpływy Stolicy Apostolskiej. Możne rodziny zaczynały pełnić coraz większą rolę polityczną dzięki rosnącym majątkom opartym na własności ziemskiej, gromadzonej dzięki nadaniom królewskim i przekształcaniu beneficjów we własność dziedziczną. Zwiększało się znaczenie wieców dzielnicowych i międzydzielnicowych, w których brali udział przede wszystkim możni. Rosnąca siła możnowładców była czynnikiem przeciwdziałającym tendencjom zjednoczeniowym. Kształtował się stan rycerski, duchowny i mieszczański.
Następowało wyzwalanie się Kościoła w Polsce spod władzy książęcej, co wyrażało się między innymi w tym, że książęta przestali mieć wpływ na obsadzanie katedr biskupich. Na synodzie łęczyckim w 1180 roku Kazimierz Sprawiedliwy zrzekł się prawa do przejmowania majętności biskupa po jego śmierci. Rozwijała się organizacja kościelna i duchowieństwo w coraz większym stopniu stawało się rodzime. Pojawiły się w Polsce, przynosząc ze sobą nowe prądy i idee, zakony (norbertanie, cystersi, franciszkanie, dominikanie) oraz kult rodzimych świętych (Jadwigi Śląskiej, biskupa Stanisława Szczepanowskiego).
Rozbicie feudalne przyczyniło się do osłabienia pozycji Polskiej na arenie międzynarodowej. Usamodzielniło się Pomorze Wschodnie. Pomorze Zachodnie zostało w 1181 roku zhołdowane przez Fryderyka Rudobrodego. Polska i Ruś z jednej strony dokonywały na siebie okazyjnych najazdów łupieskich, a z drugiej – Piastowie i Rurykowicze często zawierali między sobą małżeństwa dynastyczne, mające służyć osiąganiu władzy politycznej. W 1205 roku Leszek Biały w Bitwie pod Zawichostem pokonał Rusinów, którzy wkroczyli na ziemię sandomierską. Zakon krzyżacki, powstały w 1191 roku i sprowadzony na ziemie polskie w 1226 przez Konrada Mazowieckiego w celu uzyskania pomocy w walce z pogańskimi Prusami, szybko stał się jednym z najsilniejszych i najagresywniejszych państw w Europie i popadł w konflikt polityczny z Polską. W latach 1230–1283 podbił Prusy. W 1241 roku Tatarzy weszli na ziemie polskie i pomimo przegranej w Bitwie pod Legnicą, w której poległ Henryk Pobożny, Polakom udało się powstrzymać najazd tatarski i zmusić najeźdźcę do odwrotu. Wojsko, opierające się na drużynie książęcej i rycerstwie, nie zmieniło się wiele.
Rozpowszechniła się trójpolówka, w użycie weszła brona i pług. Zwiększył się obszar pól uprawnych oraz efektywność rolnictwa, plony zaczęły osiągać ilość trzech ziaren z jednego zasianego. Za rozwojem rolnictwa szedł rozwój osadnictwa, do którego właściciele ziemscy zachęcali ulgami i wolniznami. Rozwijało się także kupiectwo, handlowano solą, suknem, wyrobami żelaznymi i tekstylnymi, futrami, bydłem, miodem, narzędziami itd.
Od początków XIII wieku przychodząca z Francji architektura gotycka wypierała romańską. Zwiększała się liczba rękopiśmiennych książek, w szkołach parafialnych uczono trivium i quadrivium, czyli siedmiu sztuk wyzwolonych. W Polsce nie było uniwersytetu, więc studiowano w Paryżu bądź we Włoszech; w nauce wyróżnili się tacy Polacy jak Marcin z Opawy, Mikołaj Polak, Wincenty Kadłubek czy Witelon.
Zdaniem o. Jacka Woronieckiego, biografa Jacka Odrowąża i badacza dziejów zakonu dominikańskiego, ożywienie życia religijnego w XIII wieku w Polsce spowodowało, iż naród polski stał się zdolny do „samodzielnego życia chrześcijańskiego”. Rosło poczucie tożsamości narodowej oraz poczucie przynależności państwowej.
thread_title:  Tło historyczne 

message: Jacek Odrowąż żył w okresie rozbicia dzielnicowego, etapu rozwojowego państwa feudalnego datowanego w historii Polski na lata 1138–1320, polegającego na podzieleniu jednolitej monarchii średniowiecznej na wiele zwalczających się księstw dzielnicowych. Zdaniem Marii Boguckiej, władza zwierzchnia księcia senioralnego przestała funkcjonować już za Kazimierza Sprawiedliwego. Szczyt rozbicia dzielnicowego przypada na rok 1243. W latach 1138–1320 zaszły zmiany w sposobie funkcjonowania państwa: gospodarka naturalnej przekształciła się w rynkową, a zwyczaje czasów plemiennych zanikły. Polski ustrój polityczno-społeczno-gospodarczy upodabniał się do ustrojów krajów zachodnioeuropejskich. W dziedzinie uzyskiwania dochodów państwowych rozkładał się system prawa książęcego i dokonywało się przejście od rozmaitych ciężarów prawa książęcego (powołowe, poradlne, podymne itp.) do czynszu pieniężnego uzupełnianego różnymi daninami i robociznami. Chłopi byli uwalniani od zależności od księcia i zaczynali płacić czynsze na rzecz możnych i rycerstwa.
Przez całe życie Jacka Odrowąża trwały walki dynastyczne Piastów o panowanie nad Krakowem. W Bitwie nad Mozgawą Leszek Biały pokonał Mieszka Starego, Mieszka Plątonogiego i Jarosława, syna Bolesława Wysokiego. Do 1202 roku w Krakowie rządził Mieszko Stary, w latach 1201–1211 – Władysław III Laskonogi, a Leszek Biały objął tron dopiero w 1211. Po zamordowaniu Leszka pod Gąsawą przez Władysława Odonica i Świętopełka pomorskiego walki rozgorzały na nowo, o panowanie walczyli Laskonogi, Henryk Brodaty i Konrad Mazowiecki.
Główne ośrodki życia społecznego stanowiły wówczas grody książęce, od początków XIII wieku zaczęto organizować miasta na tzw. prawie magdeburskim. Miasta szybko się rozwijały, w szczególności Wrocław i Kraków. Do Polski napływali szybko asymilujący się osadnicy z Europy Zachodniej – w szczególności z Niemiec – o wysokiej kulturze rolniczej i rzemieślniczej. Lokacja miast na prawie magdeburskim przyśpieszała proces feudalizacji Polski.
Władza książęca słabła na rzecz feudałów, możnowładztwa i Kościoła; rosły wpływy Stolicy Apostolskiej. Możne rodziny zaczynały pełnić coraz większą rolę polityczną dzięki rosnącym majątkom opartym na własności ziemskiej, gromadzonej dzięki nadaniom królewskim i przekształcaniu beneficjów we własność dziedziczną. Zwiększało się znaczenie wieców dzielnicowych i międzydzielnicowych, w których brali udział przede wszystkim możni. Rosnąca siła możnowładców była czynnikiem przeciwdziałającym tendencjom zjednoczeniowym. Kształtował się stan rycerski, duchowny i mieszczański.
Następowało wyzwalanie się Kościoła w Polsce spod władzy książęcej, co wyrażało się między innymi w tym, że książęta przestali mieć wpływ na obsadzanie katedr biskupich. Na synodzie łęczyckim w 1180 roku Kazimierz Sprawiedliwy zrzekł się prawa do przejmowania majętności biskupa po jego śmierci. Rozwijała się organizacja kościelna i duchowieństwo w coraz większym stopniu stawało się rodzime. Pojawiły się w Polsce, przynosząc ze sobą nowe prądy i idee, zakony (norbertanie, cystersi, franciszkanie, dominikanie) oraz kult rodzimych świętych (Jadwigi Śląskiej, biskupa Stanisława Szczepanowskiego).
Rozbicie feudalne przyczyniło się do osłabienia pozycji Polskiej na arenie międzynarodowej. Usamodzielniło się Pomorze Wschodnie. Pomorze Zachodnie zostało w 1181 roku zhołdowane przez Fryderyka Rudobrodego. Polska i Ruś z jednej strony dokonywały na siebie okazyjnych najazdów łupieskich, a z drugiej – Piastowie i Rurykowicze często zawierali między sobą małżeństwa dynastyczne, mające służyć osiąganiu władzy politycznej. W 1205 roku Leszek Biały w Bitwie pod Zawichostem pokonał Rusinów, którzy wkroczyli na ziemię sandomierską. Zakon krzyżacki, powstały w 1191 roku i sprowadzony na ziemie polskie w 1226 przez Konrada Mazowieckiego w celu uzyskania pomocy w walce z pogańskimi Prusami, szybko stał się jednym z najsilniejszych i najagresywniejszych państw w Europie i popadł w konflikt polityczny z Polską. W latach 1230–1283 podbił Prusy. W 1241 roku Tatarzy weszli na ziemie polskie i pomimo przegranej w Bitwie pod Legnicą, w której poległ Henryk Pobożny, Polakom udało się powstrzymać najazd tatarski i zmusić najeźdźcę do odwrotu. Wojsko, opierające się na drużynie książęcej i rycerstwie, nie zmieniło się wiele.
Rozpowszechniła się trójpolówka, w użycie weszła brona i pług. Zwiększył się obszar pól uprawnych oraz efektywność rolnictwa, plony zaczęły osiągać ilość trzech ziaren z jednego zasianego. Za rozwojem rolnictwa szedł rozwój osadnictwa, do którego właściciele ziemscy zachęcali ulgami i wolniznami. Rozwijało się także kupiectwo, handlowano solą, suknem, wyrobami żelaznymi i tekstylnymi, futrami, bydłem, miodem, narzędziami itd.
Od początków XIII wieku przychodząca z Francji architektura gotycka wypierała romańską. Zwiększała się liczba rękopiśmiennych książek, w szkołach parafialnych uczono trivium i quadrivium, czyli siedmiu sztuk wyzwolonych. W Polsce nie było uniwersytetu, więc studiowano w Paryżu bądź we Włoszech; w nauce wyróżnili się tacy Polacy jak Marcin z Opawy, Mikołaj Polak, Wincenty Kadłubek czy Witelon.
Zdaniem o. Jacka Woronieckiego, biografa Jacka Odrowąża i badacza dziejów zakonu dominikańskiego, ożywienie życia religijnego w XIII wieku w Polsce spowodowało, iż naród polski stał się zdolny do „samodzielnego życia chrześcijańskiego”. Rosło poczucie tożsamości narodowej oraz poczucie przynależności państwowej.
thread_title:  Tło historyczne 

thread_title:  Przypisy