Dyskusja:Muzyka ludowa

message: Ten artykuł mówi w zasadzie wyłącznie o polskiej muzyce ludowej. Ymar D + 00:37, 30 gru 2006 (CET)

message: Zgadzam się z poprzednim głosem, dokonałem w tym tekście sporych zmian merytorycznych i redakcyjnych, usunąłem kilka oczywistych błędów (np. że kozioł występuje w Małopolsce); przed moimi zmianami tekst ten również traktował w zasadzie o polskiej muzyce, rozwinąłem go dalej w tym kierunku, bo na tym polu jestem kompetentny, ale tak naprawdę trzeba by go przenieść pod hasło "polska muzyka ludowa" i jeszcze dopracować (aż sie proszą fotografie), a o muzyce ludowej w ogóle napisać zupełnie nowy, osobny tekst, dlatego warto, żeby się wypowiedział w tej kwestii główny autor poprzedniej wersji pisanej oryginalnie do hasła "muzyka ludowa". Pozdrawiam - Wędrowiec
thread_title:  meritum 

message: Poniższy fragment wyciąłem z treści, ponieważ kompletnie się z nim nie integruje i wymaga dopiero opracowania stylistycznego - na razie to esej, a nie artykuł do encyklopedii. -- kocio ✉ 10:54, 28 kwi 2008 (CEST)
thread_title:  Do opracowania 

message: 1.1. Muzyka przejawem życia ludu 
Jednym z najcenniejszych, a zarazem najstarszych przejawów kultury duchowej każdego narodu jest jego muzyka ludowa. Istniała ona już w najdawniejszych, zamierzchłych czasach w postaci śpiewu, często połączonego z tańcem. Miała zastosowanie w prastarych, pogańskich obrzędach religijnych, odprawianych w celu przebłagania bóstw, zagrzewała do walki wojowników plemion koczowniczych, wyruszających na wyprawy przy dźwiękach prymitywnych instrumentów, uświetniała najrozmaitsze uroczystości. Stosowano ją również w obrzędach weselnych, których ślady do dziś przetrwały 
w kulturze ludowej. Grano i śpiewano także dla rozrywki, dla własnej przyjemności; muzyka wyrażała najprostsze uczucia człowieka, pośredni lub bezpośrednio pomagała i ułatwiała człowiekowi pracę, ona też upiększała jego życie, i stąd wywodzi się jej silny związek z ludem. 
1.2. Tradycje muzyki ludowej 
Obecnie gdy mówimy o muzyce ludowej lub w ogóle o ludzie, to myślimy głównie o muzyce wiejskiej i o ludności zamieszkującej wioski. Z chwilą bowiem, gdy zaczął kształtować się ustrój feudalny, gdy powstały miasta i dwory, na podłożu kultury ludowej wyrastała kultura mieszczańska i dworska wraz ze stopniowo, lecz coraz bardziej rozwijającym się szkolnictwem artystycznym i życiem koncertowym. 
Natomiast najstarsza ludowa kultura – a więc i muzyka ludowa – przekazywana była drogą tradycji z pokolenia na pokolenie głównie na wsi, związane z obrzędami, pracą, rozrywką i innymi okolicznościami codziennego życia ludu. 
1.3. Tematyka pieśni ludowych 
Tematyka pieśni ludowych obrazuje warunki życia ludu. Zachowały się m.in. pieśni mówiące o ciężkich warunkach pracy, 
o niedoli ludu wiejskiego. W okresie szczególnego ucisku powstały nawet pieśni buntownicze. Nie brak również pieśni ludowych o tematach historycznych, pieśni związanych ze służbą wojskową i tzw. pieśni balladowych, opiewających najrozmaitsze, czasem tragiczne wydarzenia, przekazujących wątki podań oraz legendarne dzieje osób, 
o których pamięć przetrwała w tradycji ludowej. 
1.4. Folklor 
Twórczość ludowa jest nie tylko pięknym, ale i bardzo ciekawym przejawem kultury, którą określa się mianem folkloru. Krajobraz, lud, jego praca, zwyczaje, muzyka i taniec – stanowią jedność. Sztukę ludu, jego obrzędy, muzykę, tańce nazywamy folklorem. Folklor jest różny 
w różnych częściach świata, a nawet w różnych okolicach każdego kraju. Ten obszar, na którym folklor ma swój odrębny charakter, nazywa się regionem. Zainteresowanie folklorem znalazło swój wyraz już 
w ubiegłych stuleciach, kiedy to powstały nowe gałęzie wiedzy, m.in. etnografia, polegająca na opisywaniu kultury ludowej, i etnologia, która zajmuje się jej badaniem. 
Twórcą polskiej etnografii i najważniejszym zbieraczem pieśni ludowych był Oskar Kolberg, żyjący w latach 1814 – 1890. rozmiłowany w polskiej muzyce ludowej, przewędrował w ciągu 50 lat nieomal cały nasz kraj, spisując zasłyszane melodie i wszystkie dane dotyczące życia ludu. 
Zbiory i prace Kolberga obejmują łącznie 36 drukowanych tomów. Stanowią je: 24 tomy dzieła pt. Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, wydawane od 1857 r. (dwa z nich ukazały się już po śmierci autora), oraz tzw. Obrazy etnograficzne w 12 tomach, opublikowane w latach 1882 – 1891. w wymienionych dziełach mieści się ponad 10 000 pieśni ludowych z melodiami. Prócz tego wiele zapisów melodii ludowych zachowało się w rękopisach autora (w tzw. tekach kolbergowskich). Większość z nich O. Kolberg sam zanotował, część zaś pochodzi ze starych źródeł lub zapisów jego przyjaciół 
i znajomych. Zbiory O. Kolberga obejmują nieomal wszystkie regiony Polski. 
Na Śląsku, do którego nie dotarł Kolberg w swych wędrówkach, zbieractwem folkloru zajmował się Juliusz Roger. W zbieraniu folkloru muzycznego na Śląsku uczestniczyli również robotnicy i chłopi. Na ich zbiorach w znacznej mierze oparły się późniejsze publikacje Jana Bystronia, Józefa Ligęzy i Stefana Stoińskiego. 
Poza nimi do najważniejszych zbieraczy folkloru muzycznego po śmierci Kolberga należą: Władysław Skierkowski na Kurpiach, Stanisław Mierczyński na Podhalu, Lucjan Kamieński na terenie Pomorza i Wielkopolski. Spośród wymienionych tylko zapisy 
L. Kaieńskiego dokonywane były na podstawie nagrań, inne natomiast 
w oparciu o zapis melodii ze słuchu. 
1.5. Cechy polskich pieśni ludowych 
-	Oparte są na dawnych skalach (gra na instrumentach silnie wpływa na ukształtowanie linii melodycznej niektórych pieśni; 
w melodiach i rytmie pieśni ludowych odbija się przede wszystkim uczuciowość, charakter i muzykalność danego regionu). Zawsze rozpoczynają się na mocną część taktu (brak na początku tzw. odbitki). 
-	Przekaz drogą ustną. 
-	Jednogłosowość (bujna, żywiołowa melodyka jest tego przyczyną, trudno dobrać drugi głos). 
-	Kilkukrotna zmiana rodzaju taktu (np. Kurpie) lub brak taktu 
(np. Lubelszczyzna). 
-	Rytmy tańców ludowych w pieśniach. 
-	Wykorzystanie instrumentów (do akompaniamentu). 
-	Liczne odmiany pieśni ludowych (różne odmiany i warianty tej samej melodii). 
-	Wielogłosowość pieśni Podhala (górale podhalańscy śpiewają głosem krzykliwym, wysokim, natomiast góralki głosem niskim; częste zmiany tempa, czasem trudne do określenia w ramach taktowych). Wpływ na to ma wiekowe odosobnienie tego regionu od reszty kraju i równocześnie silny związek Podhala z kulturą pasterzy wołoskich (przybyli przed kilkuset laty na Podhale 
z Siedmiogrodu – wyżyny położonej na terenie obecnej Rumunii – dotarli oni aż do Żywiecczyzny).
thread_title:  1.	Polski folklor 

message: Równie dawnym jak pieśni wytworem kultury ludowej są tańce. W muzyce ludowej do czasów obecnych zachowały one przeważnie swój pierwotny charakter, polegający na ścisłym związku z różnymi obrzędami i zabawą oraz z towarzyszącym tekstem słownym, często występującym w postaci przyśpiewek. Podobnie jak pieśni przekazywane były drogą tradycji w obyczajach ludu, nabierały cech charakterystycznych dla całego regionu, a z czasem urozmaicane i upiększane, wykraczały nawet poza własny region, rozpowszechniając się w całym kraju i stając się własnością całego narodu. 
Polonez, mazur, oberek, kujawiak i krakowiak to polskie tańce narodowe. Wywodzą z tańców ludowych pochodzących z różnych regionów Polski. Z biegiem lat zyskiwały one coraz większą popularność, także wśród szlachty i mieszczaństwa. Zaczęły być znane i tańczone prawie w całym kraju. Uznano je za tańce narodowe stanowiące symbol polskiej kultury. 
2.1. Mazur 
Żywy, skoczny taniec ludowy w takcie na trzy, opary na charakterystycznym rytmie punktowanym (kropkowany, operuje wartościami rytmicznymi przedłużonymi o połowę wartości przez kropkę, co nadaje utworowi charakter marszowy), z akcentem na drugiej lub trzeciej ćwierćnucie; do odmian mazura należy oberek (szybszy) 
i kujawiak (powolniejszy). Zaczynał się zazwyczaj w kole gromadzącym wszystkie pary – był to znak dawnych, słowiańskich zwyczajów, symbol wspólnoty. Dalszy przebieg tańca zależał przede wszystkim od tancerza z pierwszej pary – wodzireja. On to nadawał kolejność różnym figurom, które nie rzadko wymyślał na poczekaniu. 
2.2. Oberek, Oberek, obertas
Polski taniec ludowy "obracany w koło" w takcie na trzy, w bardzo żywym tempie, o charakterze skocznym 
i wesołym; jest szybszą odmianą mazura. Nazwa tańca pochodzi od najbardziej charakterystycznej figury tanecznej – obrotów. "Obertanie", "obwyrtanie" to w gwarze ludowej obracanie. Tańczące pary bardzo szybko wirują wokół własnej osi. Tancerz od czasu do czasu przerywa obroty, by przytupnąć lub "wyciąć" hołubca. 
2.3. Kujawiak
Polski taniec ludowy, odmiana mazura, w tempie umiarkowanym, w takcie na trzy; towarzyszy mu melodia śpiewna, liryczna i nastrojowa, często w tonacji minorowej. Niektórzy określają melodię tego tańca jako odzwierciedlenie krajobrazu kujawskiego, który jest szeroki i spokojny. Ruchy tancerzy są wolne, posuwiste, pary spokojnie się obracają i lekko kołyszą. 
Mazur, oberek i kujawiak należą do jednej grupy tańców, występują w nich podobne rytmy, wszystkie utrzymane są w metrum trójdzielnym: 
Często na początku, a także w innych miejscach melodii pojawia się taki rytm: 
2.4. Polonez
Polonez (fr. polonaise; wł. polacca), tzw. taniec polski – uroczysty taniec staropolski w tempie umiarkowanym, w takcie na trzy. Chodzony, pieszy, powolny, taniec wielki – to inne nazwy poloneza charakterystyczne dla poszczególnych regionów naszego kraju. Tańce te, a właściwie uroczyste pochody w parach z towarzyszeniem śpiewu, były dawniej częścią wesela. 
Pierwsze wzmianki o polonezie pochodzą sprzed ponad czterystu lat. W dawnych czasach był on nieodzownym elementem dworskiego ceremoniału. Korowód prowadzony przez najznakomitszą parę przechodził przed królem posuwistym, dostojnym krokiem. W ciągu następnych stuleci poloneza tańczono podczas wielu ważnych uroczystości. Taniec ten znany był również poza granicami naszego kraju, ale tylko jako utwór instrumentalny (stylizowany np. w suicie). 
Muzyka w polonezie utrzymana jest w metrum na trzy, 
z charakterystycznym rytmem: 
Tempo jest umiarkowane, charakter tańca dostojny, uroczysty. 
2.5. Krakowiak
Krakowiak jest żywym polskim tańcem narodowym w takcie na dwa, z charakterystycznym rytmem synkopowanym i z akcentem na słabej części taktu. 
 
Krakowiak wywodzi się z terenów położonych w pobliżu Krakowa. Dawniej jednak mieszkańcy krakowskich okolic nazywali go suwanym, mijanym, przebieganym, co wiązało się 
z charakterystycznymi figurami tanecznymi. Tancerze wykonują podskoki, przytupy, hołubce, kroki krzesane. 
Tempo tańca jest dość szybkie, muzyka najczęściej wesoła, żywa.
thread_title:  2. Polskie tańce narodowe 

message: Obok utworów tanecznych, przeznaczonych do przygrywania 
w czasie tańca, wykształcili kompozytorzy drugi ich rodzaj – wyłącznie do słuchania. Utwory takie określa się ogólnie: tańce stylizowane. 
W twórczości wielu kompozytorów polskich znajdujemy polonezy (w formie stylizowanej pojawiają się już w suicie barokowej, a następnie u wielu późniejszych kompozytorów np. M. K. Ogiński, F. Chopin), mazury i mazurki (F. Chopin, K. Szymanowski) a także oberki (F. Chopin, K. Szymanowski), kujawiaki (F. Chopin, K. Szymanowski) 
i krakowiaki (F. Chopin, I. J. Paderewski). Utwory te, oparte na charakterystycznych tanecznych rytmach, nie są jednak przeznaczone do tańca lecz do słuchania.  
Najczęściej spotykane w muzyce artystycznej tańce, to tzw. tańce stylizowane. Jest to, jak nazwa wskazuje, stylizacja tańców użytkowo – towarzyskich, tj. utworów służących do tańczenia. Prosty taniec chłopski, miejski czy dworski stał się podstawą do tańców stylizowanych. Kompozytorzy opracowywali je (komponowali), używając najrozmaitszych środków techniki kompozytorskiej, tworząc nieraz prawdziwe arcydzieła (np. Fryderyk Chopin: mazurki, walce, polonezy). 
Tańce towarzyszą człowiekowi w różnych okresach rozwoju jego kultury i należą do najstarszych przejawów sztuki. Posiadają one cechy narodowe, które wyraźnie się zaznaczają. Cechy te wyrażają się m.in. 
w specyficznej rytmice, pozwalającej odróżnić tańce polskie od niemieckich, węgierskich czy rosyjskich. 
Rytmika utworów tanecznych decyduje o charakterze utworu i jest często czynnikiem formo – twórczym. Do najczęściej spotykanych form tanecznych w muzyce artystycznej należą spośród tańców polskich: polonez, mazur, oberek, kujawiak i krakowiak.
thread_title:  3. Stylizacja tańców narodowych 

message: Instrumenty ludowe można podzielić na strunowe, dęte i perkusyjne.
4.1. Instrumenty strunowe
4.1.A. Instrumenty smyczkowe
Obecnie najpopularniejszym instrumentem są skrzypce występujące jako instrument solowy lub w zespołach.
Niekiedy można spotkać jeszcze w użyciu:
* mazanki wielkopolskie – niedużych rozmiarów, trzystrunowe (a1 e2 h3); towarzyszą głównie dudom,
* złóbcoki (gęśliki podhalańskie) na Podhalu, posiadają 4 struny strojone kwartami lub kwintami,
* basy rzeszowskie – mają nieraz drzwiczki w dolnej części,
* basy szamotulskie – zaopatrzone w brzękadełka (talerzyki)
4.1.B. Instrumenty szarpane
Jedynym autentycznie ludowym instrumentem tego typu były diable skrzypce kurpiowskie o jednej strunie i kwadratowym pudle rezonansowym. Mandoliny, gitary, cytry są nie ludowego pochodzenia, aczkolwiek są nieraz używane.
4.2. Instrumenty dęte.
Wymienić tu należy różnego rodzaju gwizdki, bekace, piszczałki, fujarki robione z liści czy łodyg oraz piszczałki drążone w wierzbie.
Trąby pasterskie mają duże rozmiary i różne nazwy: trembity( trombity na Podhalu), bazuny na Pomorzu, ligawy na Kurpiach, Mazowszu i w Lubelskiem.  
Instrumenty dudowe to: 
* kozioł spotykany na Ziemi Lubuskiej 
* gajdy w Beskidzie Śląskim 
* dudy w Wielkopolsce oraz Beskidzie Żywieckim.
Ogólnie dudy składają się z: 
-skórzanego worka – zbiornika powietrza, 
-piszczałki melodycznej – tzw. przebierki z siedmioma otworami bocznymi,
-piszczałki burdonowej – tzw. bąka – wydającego długo brzmiący dźwięk,
-mieszka (lub drewnianej rurki, czyli duchach) służącego do napełniania worka powietrzem.
Instrumentem ćwiczebnym tego typu są sierszeńki jedno- lub dwupęcherzowe bez bąka z duhacem i przebierką.
4.3. Instrumenty perkusyjne
Reprezentują je terkotki, klekotki, kołatki, grzechotki, dzwonki pasterskie i wymienione wcześniej talerzyki przy basach.
W kapelach ludowych występują:
* bęben wielki (baraban)ze stalką bądź talerzem
* mały bębenek obręczony z pobrzękadłami 
* dżaz - wyrabiany ręcznie mały zestaw perkusyjny. (popularny w latach 50 do 70 XXw.) 
* burczybas - beczka bądź bęben z przyczepionym do membrany sznurkiem, wydającym przy potarciu charakterystyczny "ryczący" odgłos.
thread_title:  4. Instrumenty ludowe 

message: W zależności od regionu Polski, kapele ludowe różnią się zestawem instrumentów. Mogą być kapele: 
* dudziarskie - dudy i skrzypce, czasem instrument dęty (klarnet lub trąbka); 
* smyczkowe - dwoje skrzypiec i basy, czasem bębenek lub harmonia; 
* harmonistów - harmonia ręczna lub pedałowa, skrzypce,bęben, czasem klarnet; 
* cymbalistów -  cymbały, skrzypce, skrzypce sekund, basy lub kontrabas
* dęte - klarnet, kornet i trąbka, dodatkowo waltornia z puzonem lub tubą
Grają one muzykę charakterystyczną w brzmieniu dla danego regionu.
thread_title:  5.Kapele ludowe 

message: Na krajowym gruncie termin: muzyka tradycyjna odnosi się do muzyki folkowej. Nie powinien być zatem odnośnikiem do hasła; muzyka ludowa.
thread_title:  www.muzyka tradycyjna