Dyskusja:Język akan

thread_title:  Do ukończenia, jakby się komuś chiało 

message: === Fonologia ===
Szczegółowo aspekty fonetyczne języka akan przedstawiła Florence Dolphyne w pracy Akan (Twi-Fante) Language. Its Sound System and Tonal Structure (Ghana University Press, Accra 1988).
Język akan posiada następujące spółgłoski nie różniące się zasadniczo od odpowiedników poskich o tym samym zapisie: p, b, t, d, k, g, m, n, f, s, h, w, l, r - przy czym n w niektórych pozycjach oznaczać może ŋ (jak w wyrazie nkwan − "zupa"). Litera "y" odpowiada polskiemu j. Grupy liter "ky", "gy" i "hy" bliskie są polskim "cz", "dż" i "sz". Akan posiada także spółgłoski zaokrąglone i jednocześnie palatalizowane -
Język akan jest językiem tonicznym − każda sylaba posiada ton kontrastywny. Istnieją dwa takie tony, ton niski i ton wysoki. Ponadto występuje w nim zjawisko downdrift, obniżania się tonów w kolejnych sylabach (jest ono charakterystyczne dla wielu języków afrykańskiego obszaru językowego; podobne zjawiska fonetyczne występują także w nietonanym języku japońskim). Polega ono zasadniczo na tym, że w obrębie zdania lub frazy wysokość tonu wysokiego obniża się po każdym tonie niskim (kolejne tony wysokie wymawiane są coraz niżej). Tony nie są odzwierciedlone w ortografii języka akan, wyraża się je nieiedy za pomocą znaków diakrytycznych.
=== Morfologia ===
Rzeczownik w języku akan składa się zazwyczaj z rdzenia i przedrostka, który wyraża liczbę pojedynczą bądź mnogą. Istnieje kika takich przedrostków. W liczbie pojedynczej są to przedrostki "o-" (fonetyczne [ɔ]), "e-" i "a-", dobierane według zasad harmonii wokalicznej. Liczbę mnogą tworzy się natomiast za pomocą nosowego "n-" ([ŋ]) lub, o ile w liczbie pojedynczej występował inny przedrostek, "a-". Tak np. słowo ɔ-hene znaczy "król", słowo a-hene znaczy "królowie", słowo ɔ-kwasea znaczy "głupiec", słowo n-kwasea znaczy "głupcy".
Istnieją także rzeczowniki pozbawione przedrostków liczby pojedynczej (gyata − "lew", a-gyata − "lwy"; kuku − "garnek", n-kuku − "garnki"). Także niektóre przymiotniki posiadają formy liczby mnogiej − nie ma jednak w języku akan typowych np. dla języków bantu form związków zgody z klasami rzeczowników.
Do innych typowych formantów należą np. przyrostki "-ni" i "-nom". Przyrostek "-ni", w liczbie mnogiej "-fo", oznacza osoby: słowo o-buro-ni znaczy "Europejczyk", słowo o-buro-fo znaczy "Europejczycy". Związki pokrwieństwa wyraża, nie mający wpływu na przedrostki, przyrostek "-nom", np. ɛna − "matka", i ɛna-nom − "matki".
Tworzenie form czasownikowych często różni się w poszczególnych dialektach. Zasadniczo jednak największe znaczenie ma dodawanie do czasownika przedrostków i przyrostków wyrażających aspekt czasowy. Przedrostek "á-" wyraża formy dokonane (perfectum). Aspet ciągły (ang. progressive) wyraża przedrostek "re-". Formy wyrażające zachowania i stany nie mają przyrostków ani przedrostków, czasowniki je wyrażące różnią się jednak tonem. Formy kompletywne wyrażają różne przyrostki, których formy zależą od ostatniej samogłoski rdzenia czasownika. Przyszłość wyraża cecha "bé-". Przedrostek "a-" wyraża formy skutowe, występujące jedynie w ciągach konstrukcji czasownikowych.
Negację wyraża przedrostek, który stanowi samogłoska nosowa przed rdzeniem czasownika. Odpowiednik trybu rozkazującego również tworzy przedrostek, który stanowi samogłoska nosowa przed rdzeniem czasownika, ma ona jednak ton wysoki.
=== Składnia ===
Akan jest językiem typu SVO. Przymiotniki i determinanty występują po rzeczownikach, z wyjątkiem poprzedzających rzeczowniki form posesywnych.
Położenie wyrażają postpozycje. Postpozycje te stanowi specjalna klasa rzeczowników występujących zawsze na końcu frazy lokatywnej. Przykładem może być słowo so - "wierzchołek", "na". Istnieje jednak także jeden przyimek, wɔ, "przy".
thread_title:  Gramatyka 

message: Szczegółowo aspekty fonetyczne języka akan przedstawiła Florence Dolphyne w pracy Akan (Twi-Fante) Language. Its Sound System and Tonal Structure (Ghana University Press, Accra 1988).
Język akan posiada następujące spółgłoski nie różniące się zasadniczo od odpowiedników poskich o tym samym zapisie: p, b, t, d, k, g, m, n, f, s, h, w, l, r - przy czym n w niektórych pozycjach oznaczać może ŋ (jak w wyrazie nkwan − "zupa"). Litera "y" odpowiada polskiemu j. Grupy liter "ky", "gy" i "hy" bliskie są polskim "cz", "dż" i "sz". Akan posiada także spółgłoski zaokrąglone i jednocześnie palatalizowane -
Język akan jest językiem tonicznym − każda sylaba posiada ton kontrastywny. Istnieją dwa takie tony, ton niski i ton wysoki. Ponadto występuje w nim zjawisko downdrift, obniżania się tonów w kolejnych sylabach (jest ono charakterystyczne dla wielu języków afrykańskiego obszaru językowego; podobne zjawiska fonetyczne występują także w nietonanym języku japońskim). Polega ono zasadniczo na tym, że w obrębie zdania lub frazy wysokość tonu wysokiego obniża się po każdym tonie niskim (kolejne tony wysokie wymawiane są coraz niżej). Tony nie są odzwierciedlone w ortografii języka akan, wyraża się je nieiedy za pomocą znaków diakrytycznych.
thread_title:  Fonologia 

message: Rzeczownik w języku akan składa się zazwyczaj z rdzenia i przedrostka, który wyraża liczbę pojedynczą bądź mnogą. Istnieje kika takich przedrostków. W liczbie pojedynczej są to przedrostki "o-" (fonetyczne [ɔ]), "e-" i "a-", dobierane według zasad harmonii wokalicznej. Liczbę mnogą tworzy się natomiast za pomocą nosowego "n-" ([ŋ]) lub, o ile w liczbie pojedynczej występował inny przedrostek, "a-". Tak np. słowo ɔ-hene znaczy "król", słowo a-hene znaczy "królowie", słowo ɔ-kwasea znaczy "głupiec", słowo n-kwasea znaczy "głupcy".
Istnieją także rzeczowniki pozbawione przedrostków liczby pojedynczej (gyata − "lew", a-gyata − "lwy"; kuku − "garnek", n-kuku − "garnki"). Także niektóre przymiotniki posiadają formy liczby mnogiej − nie ma jednak w języku akan typowych np. dla języków bantu form związków zgody z klasami rzeczowników.
Do innych typowych formantów należą np. przyrostki "-ni" i "-nom". Przyrostek "-ni", w liczbie mnogiej "-fo", oznacza osoby: słowo o-buro-ni znaczy "Europejczyk", słowo o-buro-fo znaczy "Europejczycy". Związki pokrwieństwa wyraża, nie mający wpływu na przedrostki, przyrostek "-nom", np. ɛna − "matka", i ɛna-nom − "matki".
Tworzenie form czasownikowych często różni się w poszczególnych dialektach. Zasadniczo jednak największe znaczenie ma dodawanie do czasownika przedrostków i przyrostków wyrażających aspekt czasowy. Przedrostek "á-" wyraża formy dokonane (perfectum). Aspet ciągły (ang. progressive) wyraża przedrostek "re-". Formy wyrażające zachowania i stany nie mają przyrostków ani przedrostków, czasowniki je wyrażące różnią się jednak tonem. Formy kompletywne wyrażają różne przyrostki, których formy zależą od ostatniej samogłoski rdzenia czasownika. Przyszłość wyraża cecha "bé-". Przedrostek "a-" wyraża formy skutowe, występujące jedynie w ciągach konstrukcji czasownikowych.
Negację wyraża przedrostek, który stanowi samogłoska nosowa przed rdzeniem czasownika. Odpowiednik trybu rozkazującego również tworzy przedrostek, który stanowi samogłoska nosowa przed rdzeniem czasownika, ma ona jednak ton wysoki.
thread_title:  Morfologia 

message: Akan jest językiem typu SVO. Przymiotniki i determinanty występują po rzeczownikach, z wyjątkiem poprzedzających rzeczowniki form posesywnych.
Położenie wyrażają postpozycje. Postpozycje te stanowi specjalna klasa rzeczowników występujących zawsze na końcu frazy lokatywnej. Przykładem może być słowo so - "wierzchołek", "na". Istnieje jednak także jeden przyimek, wɔ, "przy".
thread_title:  Składnia