Dyskusja:Mikołaj Orechwa

message: Tekst (maszynopis) przechowywany jest w VI Oddziale AAN (materiały Bolesława Bieruta, teczka 43).
Do I Sekretarza KC PZPR Towarzysza Bolesława BIERUTA
Płk Mikołaj Orechwa, b. dyrektor Departamentu Kadr Komitetu d/s Bezpieczeństwa Publicznego
Podanie
W związku z odkomenderowaniem mnie, jako oficera Armii Radzieckiej do ZSRR, zwracam się do Kierownictwa Partii o danie wyczerpującej oceny mej pracy i mojego zachowania się w Polsce za okres jedenastu lat na stanowisku kierownika odcinka kadrowego w b. MBP, a ostatnio w Komitecie d/s Bezpieczeństwa Publicznego.
Zwracam się z tą prośbą do Kierownictwa Partii dlatego, że zarówno w rozmowie z Kierownictwem Komitetu d/s Bezpieczeństwa, jak i z tow. Mazurem wyczułem, że istnieją odnośnie mnie jakieś zarzuty. Tych zarzutów jednak nikt nie sformułował, jak również nikt w kierownictwie partyjnym nie przeprowadził ze mną wyczerpującej rozmowy, nie wysłuchał mojego zdania o mojej pracy. Prawda — tow. Mazur zawezwał mnie wiosną br., ale tylko po to, aby poinformować mnie o sposobie i terminie przekazania Departamentu nowemu dyrektorowi. Taki sposób załatwiania sprawy jak i niechęć co do ewentualnego wykorzystania mnie na innym odcinku w Polsce, jako osoby cywilnej, mimo to, że jestem byłym długoletnim działaczem KPP (KPZB), mocno z Polską związany i jeszcze nie stary wiekiem — świadczy, że moja praca jest niewłaściwie oceniana.
Danie wyczerpującej obiektywnej oceny mojej pracy w organach Bezpieczeństwa i mojego zachowania się ma dla mnie szczególnie duże znaczenie i dlatego, że jako były działacz KPP (KPZB) zostałem po raz drugi skierowany do Polski latem 1944 roku przez Komitet Centralny
KPZR i obecnie po powrocie do ZSRR będę musiał zdać sprawę przed
swoją Partią —jak się wywiązałem z powierzonych mi zadań za granicą,
co będzie miało decydujący wpływ na moje ustawienie i na mój los
w przyszłości.
Na wstępie chcę zaznaczyć, że w ciągu jedenastu lat swojej pracy, jako kierownik odcinka kadrowego przy wykonywaniu całego ogromu stojących przed tym odcinkiem zadań, po rozbudowie i umocnieniu aparatu Bezpieczeństwa niewątpliwie popełniałem błędy i praca ta miała dużo
braków. Ale w pracy swej kierowałem się interesami naszej partii, jej
uchwałami i wytycznymi, prowadziłem pryncypialną uczciwą politykę,
pracowałem nie szczędząc sił i czasu i niesprawiedliwym byłoby powiedzieć, że z obowiązków swych nie wywiązałem się albo doprowadziłem do jakichś wypaczeń w polityce kadrowej.
Po tym wszystkim, co się stało w MBP, ja chcę pełnej jasności w tych
sprawach i w związku z tym przed sporządzeniem oceny mojej pracy
proszę wziąć pod uwagę moje poniższe wyjaśnienie, względnie wezwać
mnie na rozmowę.
Czy można mnie obciążać odpowiedzialnością za wypaczenia w pracy
operacyjnej, śledczej, za łamanie praworządności, za naciąganie spraw
śledczych, za całość atmosfery i stosunków w b. MBP? Moim zdaniem nie
można.
Pracując długie lata na stanowisku dyrektora Departamentu Kadr b.
MBP nie należałem do Zespołu Kierowniczego (tzw. Kolegium), jak to teraz
niektórzy chcą rzecz przedstawić, prawdopodobnie po to, aby w sposób
sztuczny zwiększyć moją odpowiedzialność za całość spraw. Do mojej
kompetencji należeli sprawy kadrowe i etatowe. Sprawy operacyjne
i śledcze do mnie nie należeli, nie byłem nawet o nich informowany,
a konkretne posunięcia były dla mnie tajemnicą. Więc jak mogę ponosić za
to odpowiedzialność? Ja zgadzam się ponosić odpowiedzialność za sprawy,
które należeli do zakresu mojej działalności, na które miałem wpływ, ale
nie za błędy i nawalenie cudze.
 
Stwierdzam, że w ocenie stanu rzeczy w b. MBP z punktu widzenia kadr
i spraw organizacyjno-etatowych i atmosfery ogólnej ze wszystkich dyrektorów, właśnie ja byłem najbardziej krytycznie ustosunkowany do kierownictwa b. MBP, a szczególnie do takich członków kierownictwa, jak
Romkowski, Mietkowski i Świetlik wtenczas jak tacy dyrektorzy jak Andrzejewski, Czaplicki, Tracz, Siedlecki, byli ślepo posłuszni Romkowskiemu i moim zdaniem są mocno obciążeni wypaczeniami, łamania
praworządności, naciągania spraw i tłumienia krytyki oddolnej. Nie jest
również bez winy od poważnych wypaczeń w referatach ochrony na
odcinku przemysłu i tow. Kratko w okresie kiedy był dyrektorem Dep. IV.
Faktem przecież jest, że grupa tych dyrektorów plus Fejgin i Różański
na czele z Romkowskim mieli decydujący wpływ na stosunki, styl pracy
i atmosferę ogólną, na życie organizacji partyjnej w b. MBP. Grupa tych
dyrektorów wywierała poważny wpływ również i na politykę kadrową,
torpedując szereg posunięć Departamentu Kadr i poważnie hamując
wysunięcia na wyższe stanowiska kierownicze młodych kadr, przyczyniając się do rozrostu etatów i biurokracji aparatu b.MBP. Śmiem twierdzić, że
tylko w tym środowisku wyrósł, popisywał się i mógł uciec Światło. Ileż
energii i nerwów straciłem za wszystkie lata, wykłócając się z grupą tych
dyrektorów o mniejsze lub większe sprawy w zakresie kadr, bądź etatów,
zdobywając miano człowieka „nieukładnego" i sztywnego. A właśnie
o odpowiedzialności tych dyrektorów za wypaczenia pracy b. MBP (za
wyjątkiem Różańskiego i Fejgina) jest głucho. Jak byli oni podstawowym
trzonem operacyjnym w b. MBP — tak pozostali nim i teraz w Komitecie
d/s Bezpieczeństwa. Płk Siedlecki po wszystkich wypaczeniach, które
miały miejsce w kierowanym przez niego Biurze względem funkcjonariuszy Bezpieczeństwa Publicznego, nawet awansował na ambasadora, a tow.
Tracz na kierownika Inspektoratu Ogólnego. A na zebraniach partyjnych
tych departamentów, gdzie byli oni dyrektorami, mówiło się o nich bardzo
dużo, w każdym razie znacznie więcej niż o moich brakach na zebraniu
partyjnym w Departamencie Kadr.
Jeżeli chodzi o odcinek, którym bezpośrednio kierowałem (kadry
i etaty), mimo tych przeszkód i trudności miałem jednak poważne wpływy
na te sprawy, a w zakresie pewnej nomenklatury kadr działałem samo-
dzielnie. Toteż używając swych wpływów, aby zmienić stosunki, kłóciłem
się często o to z kierownictwem, szczególnie z tow. Świetlikiem, Romkowskim i Mietkowskim.
Powszechnie znane jest przecież, że miałem bardzo krytyczny pogląd na
strukturę organizacyjną i etaty b. MBP i zgłaszałem szereg konkretnych
wniosków, idących w kierunku zmiany i uproszczenia struktury, usprawnienia pracy i skrócenia etatów.
Na przykład zgłaszałem wniosek o zlikwidowanie takiej nienormalności
jak podział odcinka kadrowego na trzy odrębne departamenty: 1) Departament Kadr, 2) Biuro do Spraw Funkcjonariuszy, 3) Departament Szkolenią podległe trzem różnym członkom kierownictwa, co źle wpływało na
całość polityki kadrowej. Żądałem scalenia tego odcinka w jednym departamencie, względnie podporządkowanie tych wszystkich odcinków chociażby jednemu członkowi kierownictwa (patrz moją notatkę do KC PZPR
przed IV Plenum z roku 1950). Ale kierownictwo MBP, niestety pozostało
głuche na te i szereg innych moich wniosków.
Różnica zdań między mną a kierownictwem MBP w sprawach etatowych
tak się obostrzyła, że w roku 1952 złożyłem raport o zwolnienie mnie od obowiązku kierowania sprawami etatowymi (patrz mój raport w aktach Departamentu Kadr). Raport mój został uwzględniony i sprawy etatowe zostały przekazane do Departamentu Ogólnego, a później do Gabinetu Ministra.
Któż zaprzeczy, że miałem poważną różnicę zdań z b. kierownictwem
MBP odnośnie obsady personalnej wyższych stanowisk kierowniczych.
Wziąć np. sprawę byłych szefów WUBP ppłk. Łanina (WUBP Warszawa,
Kraków) oraz ppłk. Dowkana (WUBP Katowice, Wrocław), którzy nie
odpowiadali zajmowanym stanowiskom ze względów zasadniczych i praktycznych, mimo to kierownictwo uporczywie popierało ich, aż trzeba było zdejmować ich z trzaskiem.
Jeżeli chodzi o Światło (rzecz najważniejsza) właśnie ja, a nie kto inny,
sprzeciwiałem się mianowaniu go na stanowisko wicedyrektora Biura Specjalnego (później Departamentu X) — (patrz mój wniosek z r. 1950 w aktach personalnych Światło). Wykłócałem się o to mocno z kierownictwem,
a szczególnie z Romkowskim, byłem przez niego obrugany — „...gówno ty
się znasz na kadrach operacyjnych" ...Tow. Radkiewicz jakkolwiek wahał
się, ale uległ Romkowskiemu i kazał mi umieścić nominację Światło na
wicedyrektora w rozkazie. Sprzeciwiając się mianowaniu Światło na
wicedyrektora Dep. X ja osobiście byłem w ogóle za zwolnieniem go
z organów b. MBP, ale w ówczesnym układzie stosunków w kierownictwie
MBP z wnioskiem takim nie wystąpiłem, ponieważ nie miałby on realnych
szans powodzenia i niewątpliwie ściągnąłby na mnie wszystkie pioruny, bo
był to punkt bardzo drażliwy. Tutaj zgadzam się przyznać swój błąd.
Trzeba było nie patrząc na nic iść przebojem do końca.
Nie mogę również pominąć moich nieporozumień z kierownictwem
w latach 1947/48 o zwolnienie Górskiego Jana b. naczelnika Wydziału
I w Departamencie I, mocno popieranego przez Romkowskiego, osobnik
ten na skutek moich nalegań został jednak z MBP zwolniony. Ale w rok
później ktoś ułatwił mu wyjazd do Izraela, gdzie on i przebywa obecnie,
pracując w tamtejszej Komendzie Policji jako kierownik wywiadu.
Przykłady podobne mógłbym mnożyć. Ale i te przytoczone świadczą, że
nie byłem tak ślepy jak niektórzy chcą to przedstawić i że miałem słuszny, partyjny pogląd na politykę kadrową i organizacyjną w b. MBP, że moje stosunki z kierownictwem b. MBP nie układały się tak dobrze, przez to często narażałem się na duże przykrości. Często byłem w swoich poglądach i posunięciach odosobniony, nie znajdowałem zrozumienia i poparcia i w związku z tym były okresy, że znajdowałem się w stanie depresji psychicznej. (Patrz protokół z odprawy Dep. Kadr na Kolegium MBP z dn. 29.XII.1949 r. w obecności przedstawiciela KC PZPR tow. Ludwińskiej).
Oczywiście nie wszystkie moje wnioski i posunięcia za jedenaście lat
pracy były trafne, sporo było nietrafnych, ale jednak w zasadzie szły one
w dobrym kierunku, bo mam obecnie sprawdzian tego w uchwałach III
Plenum KC i w doświadczeniu reorganizacji MBP i skrótach stanów
osobowych organów Bezpieczeństwa Publicznego.
Można mnie przy tym słusznie zarzucić, dlaczego nie informowałem
wówczas Kierownictwa Partii o tych sprawach, stosunkach i trudnościach?
Tak jest. Do sekretarzy KC nie chodziłem. Ale faktem jest, że wszystkie
swoje posunięcia kadrowe, jak ogólne tak i personalne (personalne na
wyższym szczeblu kierowniczym) zawsze uzgadniałem z b. Wydziałem
Kadr KC (tow. Nowak, Tokarski, Witaszewski), a później z kierownictwem
Sektora Kadr Wydzielonych (tow. Osowski, Strębski) i ostatnio z Wydziałem Administracyjnym (tow. Szymańskim), pod kierownictwem którego pracowałem i których informowałem o stanie kadr, o brakach i trudnościach w pracy, o przerostach etatów itd. (za wyjątkiem spraw operacyjnych i śledczych, które były mi nieznane). Na wszystkich krajowych odprawach kadrowych zawsze byli obecni, zapraszani przeze mnie, przedstawiciele Wydziału Kadr, Sektoru Kadr Wydzielonych, bądź Sektora Specjalnego KC. W pierwszych latach przychodzili t.tow. Dworakowski, Ludwińska, później tow. Osowski, Strębski, Pawlakowa, Walczak, którzy w ten sposób dokładnie byli zapoznani ze stanem rzeczy.
Więc jakie były braki w pracy Departamentu Kadr? Zarzuty i różne
uwagi krytyczne odnośnie polityki kadr i braków w pracy Departamentu
i Wydziałów Kadr w WUBP były robione niejednokrotnie w różnych
formach na odprawach służbowych i na aktywach partyjnych (wątpię, czy
te uwagi krytyczne znikną w przyszłości). Były to zarzuty w większych lub
mniejszych sprawach bieżących: za dużo ludzi zabrało się z tego lub owego
WUBP do MBP, za mało ludzi dało się do tego lub owego WUBP, przyjęło się
trochę niewłaściwych kandydatów do pracy itd. Z każdym z tych zarzutów
z osobna albo się zgadzałem, jeśli były one słuszne i wyciągałem odpowiednio wnioski, starając się usunąć braki, albo się nie zgadzałem, kiedy były one niesłuszne, oponowałem na miejscu i dalszy sposób postępowania uzgadniałem z kierownictwem.
Nadmienić tutaj należy, że kierownictwo b. MBP nie doceniało odcinka
pracy z kadrami i nie udzielało Departamentowi Kadr należytej pomocy.
Często borykałem się z trudnościami przy obojętnym przypatrywaniu się,
bądź przy różnych złośliwych docinkach ze strony poszczególnych członków kierownictwa, którzy raczej rozkazywali i żądali od Departamentu Kadr danie dobrych kadr i w odpowiedniej ilości, a zapominali o swoim obowiązku pomagania Departamentowi Kadr i mnie osobiście w ciężkiej i niewdzięcznej pracy kadrowej.
 
Co się tyczy ostatnich aktywów partyjnych z listopada i grudnia 1954 r.
to jak raz tam zarzutów odnośnie polityki kadr i mnie osobiście było bardzo niewiele, mimo to, że krytyka oddolna przelewała się szeroką falą. Można to skontrolować na podstawie protokołów tych aktywów. Na aktywie
grudniowym 1954 r. z zarzutem odnośnie dużej płynności kadr wystąpił
tow. Andrzejewski (jak zawsze w formie demagogicznej), ale nie zgłosił
właściwych wniosków, jak temu zjawisku zapobiec. W stosunku do samego
płk. Andrzejewskiego ja mógłbym zgłosić o wiele więcej zarzutów odnośnie
łamania praworządności ludowej w podległym jemu aparacie operacyjnym, jego chamskiego stosunku do ludzi, dygnitarskich nawyków i w ogóle
całej jego postawy moralnej.
Właśnie na tych aktywach nastrój w stosunku do mnie był raczej
przychylny, ponieważ w aspekcie omawianych na nich spraw w atmosferze
nerwowego napięcia aktyw wiedział, że ja jeszcze wiosną 1954 r. na aktywie w związku ze sprawą Berii w swoim wystąpieniu zwróciłem uwagę na
objawy bieriowszczyzny w pracy kierownictwa MBP, na kumoterskie
niepartyjne metody doboru kadr przez Romkowskiego. Aktyw rozumiał
i istotnie tak było, że zgodnie z moim poprzednim stanowiskiem i całą moją postawą jestem jednym z tych dyrektorów departamentu na którym nie
ciążą podstawowe wypaczenia MBP, który najbardziej zdolny jest przyjąć
uchwały III Plenum KC i z zapałem realizować ich w praktyce na swoim
odcinku. Toteż po uchwałach III Plenum KC i mianowaniu kierownictwa
Komitetu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego z całym zapałem zabrałem się do reorganizacji aparatu, przeprowadzenie redukcji i rozstawienie kadr na nowych etatach. Wydaje mi się, że zadanie to wykonałem sumiennie i po partyjnemu. Możliwe, że tow. Alster jest o tym innego zdania, ale nigdy mnie osobiście o tym nie mówił.
Za okres mojej długoletniej pracy na odcinku kadrowym odbywały się
czystki aparatu, rugowanie obcych elementów i zdemoralizowanych,
różnych klik i grup, planowe redukcje, masowe przeniesienia z województwa na województwo, z powiatu na powiat, żądało się wyjaśnienia spraw przeszłościowych, często bardzo przykrych itd. Niewątpliwe, że w tym
procesie nie jednemu nastąpiło się boleśnie na odcisk, sporo z tych ludzi
zaskarżyło mnie później do instancji partyjnych i do KC również, co
niewątpliwie robiło wrażenie złego stylu w pracy departamentu kadr
i mojego osobiście. Nie zaprzeczam, że część z tych posunięć była robiona
nie we właściwy sposób bez wnikliwego zbadania, w sposób bezduszny
i biurokratyczny i dlatego trochę ludzi było zwolnionych, bądź wydalonych
niesłusznie. Bardzo dużo tych błędów prostowałem sam, bądź w wyniku
uwag odpowiednich organizacji partyjnych i anulowałem decyzję o zwolnieniu bądź ukaraniu itd.
Zagadnienie wadliwego stylu pracy komórek kadrowych (bezduszny,
biurokratyczny stosunek do człowieka) był przedmiotem specjalnego
omówienia na krajowej odprawie dyrektorów departamentów, szefów WUBP i kierowników wydziałów kadrowych, zwołanej latem 1953 r. przez kierownictwo MBP. Sprawę tę referowałem ja osobiście. Właśnie wówczas
również wyłoniła się różnica zdań między mną a kierownictwem MBP
w ujęciu tych zagadnień. Ja akcentowałem, że wadliwy styl pracy,
bezduszny i biurokratyczny stosunek do człowieka jest stosowany przez
wszystkich przełożonych organów bezpieczeństwa (przez dyrektorów
departamentów, szefów WUBP, naczelników wydziałów, szefów PUBP),
ponieważ szedł on z góry, i szeroko zakorzenił się we wszystkich ogniwach
aparatu. Kierownictwo MBP zatwierdzając tezy mojego referatu kazało
osłabić krytykę wadliwego stylu ze strony przełożonych, a skoncentrować
uwagę na krytyce wadliwego stylu pracy w komórkach kadrowych.
Zastosowałem się do krytyki tego stylu w Departamencie Kadr i Wydziałów
Kadr, ale nie pominąłem jednak krytyki innych przełożonych (patrz
protokół z odprawy krajowej z dnia 30.VI. 1953 r.). Czy te braki w stylu pracy komórek kadrowych zostały zlikwidowane? Oczywiście, że nie. Ale nastąpiła pewna poprawa.
Za cały czas swojej pracy w MBP nigdy się nie odrywałem od partii,
w pełni doceniając jej rolę kierowniczą. Toteż jak już mówiłem wyżej,
pracowałem w ścisłym kontakcie i pod kierownictwem odpowiednich
instancji KC i brałem aktywny udział w pracy organizacji partyjnej MBP.
Byłem inicjatorem założenia organizacji partyjnej PPR w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie w r. 1944, co odbyło się w obecności tow. Zambrowskiego; byłem w kilku kadencjach członkiem Komitetu
Zakładowego PZPR w MBP oraz wykładowcą i kierownikiem kółek szkolenia partyjnego oraz delegatem na zebrania partyjne w innych departamentach; z polecenia Sektora Specjalnego KC, często wyjeżdżałem w sprawach partyjnych do WUBP. Wystąpiłem z wnioskiem do Wydziału Kadr KC (tow. Nowak) w r. 1949 o ustalenie nomenklatury kadr KC w organach Bezpieczeństwa (patrz mój  wniosek). Byłem inicjatorem włączenia na tymczasową ewidencję do PZPR wszystkich członków KPZR, oficerów armii radzieckiej w r. 1952 (patrz mój wniosek do Biura Politycznego w tej sprawie). Występowałem na konferencjach i aktywach w sprawie właściwego ustawienia organizacji partyjnych w organach Bezpieczeństwa Publicznego o konieczności stosowania krytyki nie tylko w departamentach gospodarczych i administracyjnych, ale i w operacyjnych.
Niektóre z tych moich wystąpień słyszeli obecni na tych zebraniach tow.
Misiaszek, Matwin i inni przedstawiciele zwierzchnich instancji partyjnych. Od początku byłem czynnym członkiem OOP w samym departamencie kadr, działalność której była oceniana pozytywnie i w której wyrosło nie
mało dobrych aktywistów.
Oglądając się na swoją pracę za okres jedenastu lat po wyzwoleniu mam
moralną satysfakcję, widząc swój skromny pozytywny wkład w stworzeniu, rozbudowie i wzmocnieniu aparatu Bezpieczeństwa Publicznego jednego z organów władzy ludowej w Polsce.
 
Dwa razy już przez swoją partię byłem delegowany do Polski:
Pierwszy raz — w roku 1925 przez Komintern na nielegalną pracę w Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi, gdzie przepracowałem uczciwie i z oddaniem około 15-tu lat. Wówczas w grudniu 1939 r. wróciłem do ZSRR bez żadnej charakterystyki (nie było komu już pisać), ale jaki stosunek mnie spotkał i w jakich warunkach znalazłem się to chyba wiadomo...
Drugi raz — zostałem wydelegowany do Polski przez Komitet Centralny KPZR latem 1944 roku i czując w tym wyraz przywróconego zaufania do mnie z zapałem wziąłem się za pracę na odcinku organów Bezpieczeństwa Publicznego, dokąd byłem skierowany przez tow. Bermana.
Teraz mam 53 lata — z tego 26 lat oddałem pracy w Polsce. Nie mam zawodu cywilnego ani specjalności wojskowej. W okresie KPP byłem tzw. „zawodowym rewolucjonistą", a po wyzwoleniu tzw. „personalnikiem". Jestem jeszcze za młody, aby pójść na emeryturę, ale za stary, aby zdobyć poważny zawód, ale jestem jeszcze pełen sił i energii. Jestem przekonany, że Kierownictwo Partii poważnie weźmie pod uwagę te moje wyjaśnienia i nikomu nie pozwoli pochopnie, bez głębszego sprawdzenia faktów i rozmowy ze mną oskarżać uczciwego komunistę o błędy, które on nie popełnił i za które nie może ponosić odpowiedzialności i poleci sporządzić na mnie obiektywną i sprawiedliwą charakterystykę, to jest taką, na którą zasłużyłem za jedenaście lat swojej pracy.
W tym miejscu zastrzegam się, że nie odważyłbym się zwrócić w tej sprawie do Kierownictwa Partii, gdybym był przekonany, że z obowiązków swych nie wywiązywałem się, że popełniałem dużo błędów. Przyjąłbym wówczas taką ocenę, na jaką zasłużyłem.
Biorąc pod uwagę, że Kierownictwo Komitetu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego, szczególnie I zastępca przewodniczącego tow. Alster jest usposobiony do mnie co najmniej nieprzychylnie (dlaczego?), proszę aby projekt oceny mojej pracy i zachowania się sporządziło ewentualnie kierownictwo Wydziału Administracyjnego, z którym długie lata współpracowałem (poprzednio jako Sektor), które dobrze mnie zna i potrafi dać obiektywną, sprawiedliwą ocenę.
Członek PZPR (i KPZR) Mikołaj Orechwa b. Dyrektor Departamentu Kadr 
Komitetu d/s B.P. Warszawa, 12.XI.1955 r.
thread_title: Tekst (maszynopis) podanie