Dyskusja:Stosunki polsko-rosyjskie

message: Stosunki radziecko-polskie. ZSRR i Polskę łączy klasowy i nar. sojusz, który stanowi fundamentalną zasadę myśli i praktyki współcz. polityki Polski. Przyjaźń radz.-pol. przyczynia się do trwałego zabezpieczenia wszystkich żywotnych interesów Polski i odgrywania przez nią konstruktywnej roli w polityce międzynarodowej. Idea i praktyka przymierza, współdziałania i przyjaźni między narodem ros. i poi. ma dawne tradycje; rozwijała się na wszystkich etapach ros. i poi. ruchu rewolucyjnego. Nosicielami jej były rewol. i postępowe siły obu narodów; znane są kontakty -► dekabrystów z poi. -* Towarzystem Patriotycznym, -> Ziemli i Woli z obozem czerwonych podczas powstania styczniowego, działalność A.l. Hercena na rzecz walczącej Polski oraz udział Rosjan, Ukraińców i Białorusinów w powstaniu styczniowym; wielu Polaków uczestniczyło w ruchu narodnickim (—> narodnicy). Nowe jakościowo treści wniosła do tradycji przyjaźni ros.-pol. klasa robotn. Rosji i Polski ze swymi partiami na czele; w leninowskim programie SDPRR w sprawie narodowościowej był m.in. aprobowany i popierany przez partię bolszewicką postulat prawa narodów do samostanowienia. Ważne znaczenie odegrała w kształtowaniu stosunków ros.-pol. wspólna walka robotników ros. i poi. w —► rewolucji 1905-07. Lenin 1908 podkreślił decydujące znaczenie sojuszu proletariatu poi. i ros. dla wyzwolenia narodu poi.: „Zawsze będziemy mówić robotnikowi polskiemu: tylko najpełniejszy i najściślejszy sojusz z proletariatem rosyjskim może sprostać wymogom bieżącej, toczącej się walki polit. z samowładztwem carskim, tylko taki sojusz daje rękojmię całkowitego wyzwolenia politycznego i ekonomicznego”. Po-* rewolucji lutowej 1917 w Rosji znaczna część Polaków ewakuowanych podczas I wojny świat, w głąb Rosji walczyła w szeregach rewol. podczas —► rewolucji październikowej (ok. 100 tys. osób); ponad 40 grup SDKPiL wchodziło w skład partii bolszewickiej (ok. 18 tys. osób w 1918). Po zwycięstwie rewolucji październikowej władza radź, zdecydowanie angażowała się w obronie praw do niepodległości Polski; znalazło to wyraz w wielu aktach państwowych. .Podpisany przez Lenina 29 VIII 1918 dekret RKL o anulowaniu traktatów o rozbiorach Polski stworzył podstawy prawne i polit. do odzyskania przez Polskę niepodległości. Jeszcze wcześniej rząd radź, w rokowaniach w Brześciu z Niemcami i ich sojusznikami (—> brzeski traktat pokojowy) zażądał stworzenia narodowi poi. możliwości decydowania samemu o swoich losach. W .okresie międzywojennym dążenie Rosji Radź, (później ZSRR) do ustanowienia z Polską przyjaznych stosunków spotkało się ze sprzeciwem poi. kół rządzących (—► Polska — historia); ponadto rząd poi. pod kierownictwem J. Piłsudskiego doprowadził do wojny pol.- radz. 1919-20, zakończonej -* ryskim traktatem pokojowym 1921. Między obu państwami nawiązane zostały stosunki dyplomatyczne i gosp., m.in. radz.-pol. obroty handl., zwł. 1930-31, wpływały łagodząco na przebieg kryzysu w Polsce. Rozpoczęte 1926 z inicjatywy rządu radź, rokowania z rządem poi. zakończyły się zawarciem 1932 paktu o nieagresji, jednakże rząd poi. podjął jednocześnie rokowania z Niemcami i 1934 zawarł z faszyst. Niemcami układ skierowany przeciwko radź, polityce zbiorowego bezpieczeństwa. Antyradziecka orientacja polit. była m.in. czynnikiem słabości pozycji państwa poi. i jedną z przyczyn osamotnienia wobec agresji III Rzeszy. Zmiany polityki wobec ZSRR domagała się KPP i wielu wybitnych przedstawicieli inteligencji polskiej. Przerwane po napadzie Niemiec Hitler, na Polskę radz.-pol. stosunki dyplomatyczne nawiązane zostały 30 VII 1941 z poi. rządem emigracyjnym; rząd radź, wyraził zgodę na utworzenie w ZSRR poi. jednostek wojsk, i udzielenie pomocy przy ich formowaniu (—► Armia Polska w ZSRR 1941-42). Gdy rząd emigracyjny w porozumieniu z W. Brytanią ewakuował tzw. armię Andersa na Bliski Wschód, doszło do zerwania stosunków dyplomatycznych. Wiosną 1943 znajdujący się w ZSRR poi. komuniści i działacze innych ruchów lewicowych utworzyli —► Związek Patriotów Polskich w ZSRR (ZPP), który rozpoczął formowanie w ZSRR poi. jednostek wojsk. (—► Armia Polska w ZSRR 1943- 44). Sojusz bojowy i współpraca narodów radź, i poi. zahartowały się w ogniu wspólnej walki w latach II wojny światowej. Przy pomocy radź, sił zbrojnych naród poi. wyzwolił się spod okupacji hitler., odbudował z ruin swój kraj jako wolne, demokr. i lud. państwo. Drogę ku temu wytyczyła utworzona 1942-* Polska Partia Robotnicza (PPR). Powstanie —► Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) rząd ZSRR powitał z zadowoleniem i wyraził gotowość wymienienia z nim przedstawicieli. W wyniku rokowań między przedstawicielami rządu ZSRR i przedstawicielami PKWN (23-26 VII 1944 w Moskwie) podpisane zostały pierwsze akty dyplomatyczne Polski Ludowej: porozumienie o granicy radz.- -pol. oraz o stosunkach między radź. Dowództwem Naczelnym a poi. administracją po wkroczeniu wojsk radź, na terytorium Polski. 26 VII 1944 rząd radź, zobowiązał się popierać poi. postulat granicy na Odrze i Nysie przy ustalaniu granic w powojennej Europie. Podstawę stosunków radz.-pol. nowego typu stanowiła ideowo-polit. jedność i współpraca partii komunist. — KPZR i PPR oraz poi.-radz. braterstwo broni nawiązane w walce z hitleryzmem. Powstający nowy typ stosunków polit. między obu krajami określał także charakter kontaktów gosp., które stały się czynnikiem sprzyjającym w kształtowaniu się społ.-ekon. bazy władzy lud. w Polsce. 20 X 1944 podpisano porozumienie o dostawach towarowych i płatnościach, zgodnie z którym ZSRR dostarczył różnego rodzaju towary i surowce przem. oraz żywność, co pozwalało uruchomić ocalałe przedsiębiorstwa oraz przystąpić do odbudowy gospodarki nar. Polski. Specjaliści radź, brali udział w odbudowie zakładów przem., urządzeń komunalnych itp. W zamian za udzieloną pomoc Polska dostarczała węgiel, m.in. dla mieszkańców Moskwy. Naturalnym wynikiem umocnienia władzy lud., rozszerzenia jej bazy społ. w kraju było utworzenie w XII 1944 —* Rządu Tymczasowego; 5 1 1945 nastąpiło nawiązanie stosunków dyplomatycznych między ZSRR i Polską i zawarcie 9 IV 1945 umowy o udzieleniu Polsce bezprocentowej pożyczki. Przyjaźń i współpraca w latach wojny stworzyły trwałą podstawę do wyrażenia w sensie prawnym nowych stosunków radz.-pol.; zawarty 21 IV 1945 -* Polsko-Radziecki Układ o Przyjaźni, Pomocy Wzajemnej i Współpracy Powojennej stworzył warunki do odrodzenia państwa poi. w jego historycznie sprawiedliwych i korzystnych granicach, do odbudowy jego gospodarki i pomyślnego wkroczenia na drogę budownictwa socjalistycznego. Układ odegrał olbrzymią rolę także w umocnieniu pozycji Polski Lud. i jej rządu na arenie międzynar., stając się niezawodną gwarancją bezpieczeństwa granic poi., jednym z podstawowych elementów ugruntowania nienaruszalności granic, które powstały w wyniku II wojny światowej. 7 VII 1945 ZSRR i Polska podpisały umowę handl.; zawarto wiele innych porozumień gosp.; ich realizacja była pomocą w wykonaniu planu trzyletniego; istotną rolę w okresie planu sześcioletniego (1950-55) odegrała pomoc ZSRR w procesie industrializacji kraju. Realizacja kolejnych pięciolatek opierała się również na współpracy z ZSRR. ZSRR jest gł. poi. partnerem gosp. — w imporcie i eksporcie, wymianie nauk.-techn., w kooperacji i specjalizacji produkcji. Będąc największym, najzasobniejszym w surowce i najbardziej uprzemysłowionym państwem socjalist., ZSRR mógł Polsce zapewnić stałe dostawy niezbędnych surowców i paliw, dostawy dokumentacji nauk.- -techn. (1947-75 ZSRR dostarczył Polsce ok. 10 tys. kompletów dokumentacji, Polska przekazała w tym czasie ok. 4 tys. kompletów dokumentacji), a także dzięki zawieranym wieloletnim umowom, trwały rynek zbytu dla towarów powstającego przemysłu ciężkiego. Przy ekon. i techn. współdziałaniu ZSRR zbudowano w Polsce, bądź zrekonstruowano, ok. 300 wielkich zakładów wytwórczych dostarczających ok. 30% globalnej produkcji przemysłowej, a w ponad 300 zainstalowano nowocz. urządzenia z ZSRR. Przy pomocy ZSRR rozbudowano wiele podstawowych gałęzi przemysłu (energetyka, hutnictwo, przemysł maszyn., chem., włók, i in.), wzniesiono m.in. Hutę im. Lenina, Hutę „Warszawa’*, FSO na Żeraniu, kombinat petrochem. w Płocku, elektrownie, zakłady chem. i in. Gospodarcze stosunki radz.-pol. miały dla Polski decydujące znaczenie zarówno w okresie odbudowy i budowy podstaw gospodarki socjalist., jak i w okresie zacieśniania współpracy w płaszczyźnie dwustronnej i w ramach przedsięwzięć koordynowanych przez RWPG. 8 IV 1965 został podpisany między ZSRR a Polską Układ o Przyjaźni, Współpracy i Wzajemnej Pomocy, który potwierdził cele i zasady Układu z 1945, stworzył prawną podstawę do współpracy w nowych warunkach dynamicznego rozwoju gosp. obu krajów oraz dojrzewania możliwości integracyjnych w ramach RWPG. Obie strony podkreśliły, że nadal będą rozwijać i pogłębiać dwustronną współpracę gosp. i nauk.-techn., uczestniczyć w realizacji wielostronnej współpracy w ramach RWPG, a także przestrzegać zobowiązań wynikających z Układu Warszawskiego, z którym nowy Układ organicznie się wiąże. Osiągnięty w początkach lat 70-ych wysoki poziom sił wytwórczych w państwach wspólnoty socjalist. spowodował potrzebę przejścia do wyższych form współpracy i integracji. Program -► socjalistycznej integracji gospodarczej ma za zadanie tworzenie ścisłych i trwałych ekonomicznie powiązań integracyjnych gospodarek krajów RWPG; dotyczy to powiązań handl., produkcyjnych, nauk.-techn., a także instytucjonalnych, organiz. i prawnych. Nowy jakościowo etap radz.-pol. stosunków ekon. znalazł odzwierciedlenie w koordynacji planów gosp. oraz zawartych umowach. W warunkach integracji gosp. postępująca specjalizacja i kooperacja produkcji powoduje, że prawie 3'< poi. produkcji przem. związane jest z dostawami radź., znajdując również na rynku radź, korzystne możliwości zbytu. ZSRR jest największym partnerem Polski w handlu zagr., a wzajemne obroty wymiany towarowej stale rosną przekraczając ustalenia umowy wieloletniej; pięcioletnia umowa handl. ZSRR i Polski na lata 1971-75 została wykonana przez 4 lata: łączna wartość wymiany w okresie pięciolecia wyniosła 16,7 mld rubli, co oznacza przekroczenie pierwotnych ustaleń o ok. 3 mld 300 min rubli. Umowa handl. na lata 1976-80 przewiduje ponad 2-krotny wzrost wymiany handl. Polski z ZSRR w stosunku do założeń poprzedniej umowy pięcioletniej. Przy obecnie dokonywanej modernizacji poi. potencjału wytwórczego decydujące znaczenie ma zwiększony import nowocz. maszyn i urządzeń z ZSRR, pomoc przy poszukiwaniach złóż ropy naft, i gazu ziemnego w Polsce, przy budowie takich obiektów przem., jak Huta „Katowice**, wielka rafineria w Blachowni Śląskiej i wielu innych. Wyroby przemysłu maszyn, stanowią 44% ogólnego importu Polski z ZSRR. W 1971-75 ZSRR wyposażył 38 obiektów przem. w Polsce, w bieżącym pięcioleciu wyposaży ich ponad 100. W 1974 Polska importowała z ZSRR za 100 min rubli towary rynkowe, m.in. lodówki, telewizory, samochody osobowe, zegarki. Z kolei Polska zwiększa swój eksport maszyn, do ZSRR, są to: statki, wagony kol., maszyny bud.-drogowe, urządzenia elektroniczne i elektrotechniczne. Około 11 % radź, importu maszyn i urządzeń pochodzi z Polski. Polska jest drugim po NRD dostawcą na rynek ZSRR artykułów pochodzenia przemysłowego. Do poważnego zwiększenia wzajemnych obrotów przyczyniają się dostawy kooperacyjne, np. poi. dostawy kooperacyjne do produkcji samochodów osobowych w fabryce w Togliatti, obrabiarek sterowanych numerycznie i in. Polska eksportuje też kompletne obiekty przem. i linie technol. do ZSRR; do 1973 Polska zbudowała 172 takie obiekty (np. fabryki kwasu siarkowego, każda o mocy przetwórczej 500 tys. t rocznic); wiele obiektów jest w budowie. Dla poi. gospodarki doniosłe znaczenie mają radź, dostawy surowców, paliw i materiałów, które wg umowy na lata 1971-75 wzrosły o 43% w porównaniu z poprzednim pięcioleciem; są to: ropa naft., gaz, ruda żelaza, surówka żelaza, bawełna, sól potasowa i in. Polska w poważnym stopniu eksportuje do ZSRR węgiel kam., koks hutn., cynk, siarkę i in.; dostawy te zaspokająją ok. 10% potrzeb radź, importu w tym zakresie. Program integracji socjalist. znajduje odbicie w takich przedsięwzięciach, jak wspólna budowa na terenie ZSRR kombinatu celulozowo-papierniczego w Usf-Ilimsku, kijembajewskiego kombinatu azbestowego, zagospodarowanie orcnburskich złóż gazu ziemnego i budowa gazociągu dostarczającego gaz do krąjów RWPG, wspólne tworzenie na terenie ZSRR nowych zakładów produkcyjnych w dziedzinie surowców żelazonośnych oraz żelazostopów. Polska importuje również z ZSRR surowce rolno-spożywcze (m.in. pszenica). W planach na lata 1976-80 skoordynowano rozwój wybranych gałęzi przemysłu (chem., motoryzacyjny i in.) oraz ustalono zakres specjalizacji i kooperacji; dostawy kooperacyjno-specjalizacyjne będą stanowić ok. 25% całości obrotów; w ramach radz.- pol. współpracy realizuje się obecnie 20 umów dwu- i wielostronnych o specjalizacji produkcji. Pogłębia się stale współpraca nauk.-techn.; skoncentrowana jest ona na określonej liczbie szczególnie ważnych tematów (plan współpracy na lata 1971-75 — 325 problemów i tematów nauk.-techn.); przewiduje szybkie wdrażanie osiągniętych rezultatów, powoływanie wspólnych instytutów i placówek nauk.-badawczych. W 1974 podpisano umowę o budowie pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej (radź, wyposażenie i paliwo). W ten sposób radz.-pol. współpraca obejmie najnowocześniejsze dziedziny świat. techniki. Nieustannie pogłębia się współpraca kult., którą realizują nie tylko resorty kultury i wyspecjalizowane agendy, ale także —> Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej i —► Towarzystwo Przyjaźni Radziecko-Polskiej, związki i stowarzyszenia twórcze, organizacje młodzieżowe, zaprzyjaźnione miasta, województwa i obwody, zakładv pracy itd. Masowy charakter miały owane w obu krajach imprezy poświęcone setnej rocznicy urodzin W.I. Lenina, 50-lecia utworzenia ZSRR, 30 rocznicy Polski Ludowej. Do tradycji już należy organizowanie dni radź, i poi. kultury, festiwali film., festiwali muz. i teatr., wystaw. W 1945-74 wydano w Polsce ok. 4 tys. tytułów ros. i radź, literatury pięknej w nakładzie ponad 90 min egz., a w ZSRR wydano 1036 tytułów poi. literatury pięknej w nakładzie ponad 45 min egz. w 22 językach narodów radzieckich. Zob. też Polska (Polska w świecie współczesnym — współpraca Polski z innymi krajami). Układy radz.-pol. 1945 i 1965 stały się podstawą ścisłego współdziałania obu krajów na arenie międzynar. w imię umacniania bezpieczeństwa w Europie i utrwalania powszechnego pokoju i ugruntowania zasad pokojowego współistnienia. Między KPZR i PZPR istnieje całkowite zrozumienie i jedność poglądów w zasadniczych kwestiach polityki międzynarodowej. Skutecznym instrumentem współpracy polit. i wojsk. ZSRR i PRL oraz innych państw socjalist. jest Układ Warszawski — polit.-obronny sojusz chroniący żywotne interesy krajów socjalistycznych. Pełna inicjatywy konstruktywna rola wspólnoty socjalist. w walce o odprężenie znalazła dobitny wyraz w uchwałach Konferencji Doradczego Kom. Politycznego PaństwStron Układu Warszawskiego podjętych 1974. Uchwały te mają doniosłe znaczenie dla umocnienia konsolidacji i solidarności bratnich krajów, dla koordynacji ich posunięć na arenie międzynarodowej. Ostatnie lata — co potwierdziły VII Zjazd PZPR i XXV Zjazd KPZR — przyniosły szczególnie szeroki rozwój stosunków radz.-polskich. Zasadnicze znaczenie dla rozszerzenia i pogłębienia przyjaźni i współpracy między narodem radź, i poi. mają jedność i bliskie współdziałanie Komitetów Centralnych obu partii i ich przywódców L.I. Breżniewa i E. Gierka oraz stałe kontakty szefów rządów A.N. Kosygina i P. Jaroszewicza. Spotkania przywódców obu krajów umożliwiają nakreślanie gł. kierunków rozwoju współpracy radz.-polskiej. Służą wymianie opinii na temat aktualnych problemów i koordynacji polityki na arenie międzynarodowej. W XI 1976 przebywała z wizytą w ZSRR delegacja partyjno-państw. PRL z I sekr. KC PZPR E. Gierkiem; pobyt delegacji stał się manifestacją jedności celów i działania, współpracy i pomocy wzajemnej, manifestacją przyjaźni i braterstwa łączących narody radź, i poi., a jednocześnie ważnym wydarzeniem o charakterze międzynarodowym. W czasie wizyty podpisano 10 XI 1976 wspólne oświadczenie O dalszy rozwój wszechstronnej współpracy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Związkiem Radzieckim i o umacnianie przyjaźni między narodem polskim a narodem radzieckim; przyjęte w nim ustalenia otwierają nowy, wyższy etap w dziejach stosunków radź.-polskich.
thread_title:  Stosunki polsko-radzieckie tekst do rozbudowy artykułu