Dyskusja:Kazimierz Łyszczyński

message: Tekst pochyłą czcionkąObszerny fragment sentecji wyroku należałoby przenieść do Wikiźródeł. A.J. 16:14, 21 sie 2005 (CEST)

message: Benedykt Chmielowski w swoich Nowych Atenach pisze o Łyszczyńskim:
"Nie jeden pono myśli, co Jan Łuszczyński (Podwojewodzy, Brzeski Litewski) rzekł publice:Mera Chymaera DEUS, za co, iże był incestuosus i Ksiąg contra DEI existentiam Autor, od Biskupa Wileńskiego Brzostowskiego złowiony, oddany do Warszawy, tam przecież resipiscens, ścięty, spalony z Księgami, Roku 1689."
Jak widać podaje on inne imię i przekręcone nazwisko, ale ze względu na datę i opis śmierci raczej na pewno chodzi o Łyszczyńskiego. Czy to więc Chmielowski się myli, czy jednak Łyszczyński mógł nazywać się inaczej, niż jest to powszechnie przyjęte?
Klik9 (dyskusja) 13:46, 1 maj 2012 (CEST)
thread_title:  Imię i nazwisko 

message: W tekście podano, że był jezuitą. Ale czy na pewno? Czy nie chodzi jedynie o naukę w którymś z kolegiów jezuickich? (przez które przeszła zresztą sporo szlachty)
replies: text: Był jezuitą po czterech niższych święceniach kapłańskich. W 1658 roku wstąpił do zakonu jezuitów. 7 grudnia 1658 rozpoczął roczny nowicjat w krakowskim klasztorze jezuitów. W latach 1660-1664 studiował na uniwersytecie jezuickim w Kaliszu (1660-1661 studiował retorykę pod kierunkiem Jana Kwiatkiewicza; 1661-1662 logikę, 1662-1663 fizykę, 1663-1664 metafizykę, wszystkie trzy pod kierunkiem Jana Morawskiego, 1631-1700, autora Titius philosophiae principia per quaestiones de ente in communi, Poznań 1666). Od 1665 roku pracował w Brześciu nad Bugiem jako pomocnik rektora kolegium i nauczyciel w gimnazjum. W 1666 roku jest odnotowany jako student teologii we Lwowie. Rok później, w 1667 we Lwowie, po 8 latach przebywania w zakonie jezuitów, formalnie wystąpił z zakonu. Źródło: Nowicki, A. (1965). Ateizm Kazimierza Łyszczyńskiego. W: A. Nowicki. Wykłady o krytyce religii w Polsce (s. 52-53 [całość: s. 51-68]). Warszawa: Książka i Wiedza. --patrizio (dyskusja) 01:55, 31 mar 2012 (CEST)
thread_title:  Jezuita? 

message: Primo, należałoby wskazać w tekście, że cytaty to przekład (czyj?), a nie tekst oryginalny.
Secundo, podlinkowana Internetowa Lista Ateistów i Agnostyków imienia Kazimierza Łyszczyńskiego jest w tym miejscu tak samo zasadna, jak, mutatis mutandis, odnośnik do Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w artykule Karol Wojtyła. Usuwam. Kameal (dyskusja) 21:58, 3 wrz 2008 (CEST)
thread_title:  Dwie sprawy 

message: "Lecz / nakaz taki/ nie jest znany i nie pojawiają się wątpliwości"
Czy na pewno tak to brzmi? Na logikę powinno być "i pojawiają się wątpliwości".
thread_title:  Niedokładny cytat? 

message: Skąd obszerny cytat z dzieła, które "spalono" w RĘKOPISIE (skoro nie wyszło drukiem? Skąd pewność, że poszło w denuncjacji (?) o pieniądze? Skoro Łyszczyński pisał swe dzieło wiele lat - 1674 początek, koniec oczywiście przed 1689, to o istnieniu tegoż dzieła musiało wiedzieć sporo osób - jakże inaczej niegodziwy denuncjator "wykradłby" owo dzieło? Przydałyby się źródła archiwalne, a przynajmniej wiarygodne historyczne. Zanadto ateiści, odwołujący się do RATIO odwołują się do EMOCJI. >>Drakon61
replies: text: Zachowane fragmenty dzieła Łyszczyńskiego pochodzą głownie z aktu oskarżenia, gdzie oskarżyciel cytował dosłownie treść traktatu; poza tym, przed procesem ukazała się książka Jana Kazimierza Wolskiego pt. Manifest obiaśniający Boga, zacimiaiący bezbożnego Atheusza, Kazimierza Łyszczyńskiego (Warszawa 1689), która również cytowała jego dzieło; cytaty z dzieła Łyszczyńskiego zawiera również przemówienie sejmowe wojewody sieradzkiego Jana Odrowąża Pieniążka, które wygłosił 1 sierpnia 1689; fragmenty cytują również w swych publikacjach świadkowie procesu. Co do reszty, Łuszczyński miał przed sądem dwóch obrońców, Ilewicza i Witakowskiego, który wykazali, że traktat De non existentia dei został napisany 15 lat przed procesem, toteż, jak twierdzili, Łuszczyński nie popełnił świeżego przestępstwa, a więc, ich zdaniem, oskarżenie było bezzasadne. Poza tym przypomnieli, że zanim Jan Brzoska wniósł oskarżenie (o ateizm) przeciw Łyszczyńskiemu, sam Łyszczyński wniósł pozew do sądu przeciw Brzosce, zarzucając mu przywłaszczenie 100 tysięcy fortun talarów, a tym samym, jak twierdzili obrońcy Łyszczyńskiego, Brzoska nie ma prawa wnosić oskarżenia przeciw Łyszczyńskiemu. Źródło: Nowicki, A. (1965). Ateizm Kazimierza Łyszczyńskiego. W: A. Nowicki. Wykłady o krytyce religii w Polsce (s. 56-57 i 64 [całość: s. 51-68]). Warszawa: Książka i Wiedza. --patrizio (dyskusja) 02:18, 31 mar 2012 (CEST)
Jakoby odwołał te twierdzenia.
"Łyszczyński, niegdyś uczeń jezuicki, potem wydalony ze szkoły (...) 10 kwietnia w kościele św. Jana czynił Łyszczyński publiczną rewokację na rusztowaniu. W przytomności siedzącego biskupa poznańskiego odczytał wyznanie wiary, potem uderzony kilkakrotnie dyscypliną przez biskupa, otrzymał rozgrzeszenie, schodząc z rusztowania publicznie błagał miłosierdzia Boga, a do ludu powiedział: 
„Nie wierzcie djabłu, bo on was i mnie oszukuje. W dziełach Boskich nie bądźmy ciekawi, nie potrzebujemy koniecznie widzieć na własne oczy rzeczy utajonych i nie szukajmy ich, ale wierzmy, ale wierzmy w prawdy niedostępne." Teksty źródłowe. Polska w okresie wojen tureckich
W oryginale Andrzej Chryzostom Załuski "Epistolarum Historico-Familiarium" s1130:
Publicam revocationem fecit in Ecclesia S.Ioannis Atheista Lyszczynski in theatro publico, postquam legit coram sedente episcopo Posnaniensi percussus disciplina, absolutionem habuit et post descendens ex theatro publice misericordiam Dei imploravit et populo dixit : non credite diabolo, nam is me et vos decipit. In operibus Dei non simus curiosi, non est nobis necessarium ea, quae abscondita sunt, videre oculis nostris, nec queramus, sed credamus potius, quid veritatis lateat.
"Początkowo zanosiło się na widowisko bardzo okrutne: kat wyrwać miał skazańcowi język, palić rękę, która napisała bluźniercze słowa Ergo non est Deus. Jan III wymógł, że Łyszczyńskiego ścięto mieczem. Na stosie spłonęło martwe ciało." (Paweł Jasienica "Calamitatis Regnum") Pilot Pirx (dyskusja) 11:33, 21 cze 2013 (CEST)
* Wedle zaś  Źródła do dziejów polskich Tom 2 (s. 449 - 451) pisał w lochu: 
"Prawowierny Pana Boga w Trójcy Św. jedynego katolik, chwalący Stwórcę swego, a wierny w. kr. m. miejsce Boskie króla nad królmi zasiadającego, i nad nami szczęśliwie z łaski jego królującego poddany, województwa brzeskiego ziemianin, teraz jako niewierny w Pana Boga od niezbożnego człowieka, który sam niegodziwemi postępkami Boga się wyrzeka, z nienawiści fałszywie oskarżony, i udany : jakobym w takim błędzie był niedowiarstwa, na który nie tylko sumienie moje, wola i rozum zezwolić nie mogłyby, (nigdym bowiem zmysłow niepostradał), ale
każdego człowieka zdrowy rozum i serce wzdryga się i trwoży, takową myśl przypuścić, a co większa zezwolić że niema Boga; bo, jakże stworzenie może zaprzeczyć Stwórcy? jak na tego byt nastawać, przez którego istniejemy, żyjemy, władamy sobą, zgoła jesteśmy? Prawda, że szalony rzekł w sercu swojem: nie ma Boga! ale to chyba powątpiewając, bo to zdanie trzymać odważyć się, niepodobna bez naturalnego jakiegoś ressentimentu, bez bojaźni Bożej w sercu odzywającej się. Wyznaję wprawdzie wykroczenie moje: żem się ważył w tej materji pisać,
która niedościgła była osobie mojej, która przewyższała pojęcie moje, bo to co jest boskiem raczej pokornie wielbić niż zgłębiać należy, atoli pisałem nie już wprost przeciw Bogu ale o Bogu; co niechętni na gorsze interpretując i w wielu rzeczach transformując, za ateizm
poczytali  Za takie mi jednak ja udany skryptami, jakoby cale mojemi, z honoru, fortuny zostałem wyzuty. Zaiste te skrypta niepodobna żeby niebyły przeformowane zupełnie, gdyż moje notata, którem dla siebie i dla proponowania któremu teologowi prywatnie pisał, nie były ani prawidła, ani zasady, ani wyznanie żadne, ale tylko proste disputacje, gdy ja s teologiem, który pisał przeciwko ateistom, w pobożnym celu, szczególnie tylko wystawiwszy jak na scenie do rosprawy osobę, imieniem powątpiewających o Bogu, przyczyny, wątpliwości i dowody, przeciwko argumentom tego teologa wyłożyłem. Nie moje jednak te racje, powątpiewania, ale tych, którzy czasem śmieją powątpiwać o Panu Bogu. Nie od siebie ale od nich układałem, według ich zdania, ale bez mego na nie przyzwolenia, bez żadnej mej o Panu Bogu wątpliwości na rozumie, bez żadnego na woli mej zezwolenia. Przez te argucje tedy takich dubitantów, nie argumentowałem s twierdzeniem, nie przeciwko
Bogu, ale przeciw dowodom teologa, któremi komprobował: że istności Boskiej dowieść można. Już tedy w skryptach moich prostu rosprawa, a nie, uchowaj Boże ! wywrócenie bytności Boskiej. Kontrowertowałem przeciwko przerzeczonym probacjom, nie przeciw ko Pana Boga istoctwie; bo chociażby przypuszczając, ale nie przyzwalając żeby tego teologa o możności dowiedzenia istnienia Boskiego ustały argumenta i dla tych objekcji, niepokazywały jaśnie, że istnienia Boskiego dowieść można, jednak nie idzie za tém następstwo: że Boga nie ma; ponieważ są i mogą insze się wynaleść dowody, które pokazują jaśnie i niezbicie Boga naszego, jako i sam świat stwórcę swego zdrowemu rozumowi pokazuje, i tyle pobudek do wierzenia weń przy objawieniu. Takiemi tedy disputacjami, dobrą myślą i pobożnym zamiarem notowanemi, ale niepodobna, gdyby nie przeformowanemi, i w złém rozumieniu nieprzetłumaczonemi, od delatora doniesiony, jakobym przeciwko Bogu powstawał i bezbożnym animuszem powody wątpliwości pisał, udany, w domu ni o czém niewiedzący, oskarżony, niepozwany, nieprzekonany, porwany i schwycony, złu
piony i uwięziony, tym mizerniejszy więzień, im w tém niewinniejszy, zostałem. Rzucam zatem supplikę tę pod podnóżek majestatu w. kr. m. żebrząc miłosierdzia i klemenejej, którą Pan Bóg waszą królewską mość ozdobił, że byś mię jako pan miłościwy niedał samemu tylko duchowne
mu sądowi, zgromadzeniu biskupów, sądzić, a to według samych kanonów tylko, i jak mówią, summarijnym porządkiem, ale żeby mię w. kr. m. jeżeli nie sejmem, przynamniej sam w zupełném zgromadzeniu rady senatu, w którejby i senatorowie świeccy zasiadali, sądził, jeśli jest o co. Sądź mię panie! i wyjaw przestępstwo moje, od człowieka nieprawego i zdradliwego wyzwol mię! Bo mam w Panu Bogu nadzieję, żeby się tam niewinność moja pokazała, klarigowałaby się wiara moja w Boga, wobec świadków sprawiedliwych, którzyby o życiu i obyczajach moich złożyli
sprawiedliwe wyznanie, niezaćmione gorliwością ani podniecone potwarném doniesieniem. Upadam tedy na twarz Z błagalną prośbą pod ochronę  protekcji pańskiej, abyś mię tarczą najjaśniejszego i najświątobliwszego majestatu pokrywszy, do łaskawszego raczył wziąść sądu, w którymbym tak szkaradną na się maszkarę włożoną mógł złożyć, i przyodziać się w moję niewinność. O co ze łkaniem i jękami do uszu waszej królewskiej mości pana mego miłościwego wołając klemencji żebrzę. Waszej królewskiej mości najmizerniejszy i najnieszczęśliwszy zwolnego więzień, poddany."
Przypis tamże:
"Jeżeli godzi się wierzyć Dalerac'owi (Les anecdotes de Pologne, ou mémoires secrets du regne de Jean Sobieski III. du nom. Amsterdam 1699. 8vo, w tomie II, str. 347), Łyszczyński człowiek uczony i cnotliwy, padł ofiarą niegodziwości dłużnika swojego Jana Brzoski i dumy Stanisł. Witwickiego bisk. poznańsk., który spodziewał się widzieć gorliwość swoję w spaleniu ateisty, nagrodzoną w Rzymie kardynalską dostojnością. Ale zawiódł się w nadziejach. Skoro gruchnęła wieść o dokonaném okrucieństwie, wszyscy oburzyli się na dzikość sądu. Król dokładnie obeznany s prawem kościelném ciągle był przeciwnym całemu przewodowi; najbieglejsi kanoniści, sam nawet urząd św. Inkwizycji rzymskiej, nieznajdował dostatecznych pobudek do potępienia Łyszczyńskiego, a ojciec św. Innocenty XI w liście do nuncjusza swojego przy dworze warszawskim, Franciszka Cantelmi, surowo biskupom polskim wyrzucał niesprawiedliwość wyroku. Dalerac utrzymuje, że własny list papieski czytał. Bandtkie J. S. w Dziejach Nar. polsk. wyd. 1835. T. II. 323. w nocie dał dostateczną wiadomość o tej sprawie, dodam tylko, że wyrok na Łyszczyńskiego jest drukowany w dziele Andrz. Chryz. Załuskiego Epistolae historico familiares T. I, część 2ga str. 1120; powtórzony, u Rubinkowskiego w Janinie wyd. 1754. str. 22 v.; wzmianki o przewodzie sprawy znaj dują się tamże str. 1059 i 1130., opisanie męczarni tamże str. 1137. Prócz tego Załuski wydrukował w Mowach sejmowych wyd. kalisk. 1718 8vo od str. 1–10 : Sentencją w sprawie p. Łyszczyńskiego, atheismi accusati i w Kazaniach wyd. warsz. 1696. na str. Hhh 2 v. Kazanie w Warszawie 6 marca r. 1689. ex occasione P. Łyszczyńskiego de Atheismo oskarzonego i osądzonego na publicznych supplikacjach. Jakie było wewnętrzne przekonanie Niesieckiego o tej zapędnej żarliwosci biskupów, stąd zmiarkować można, że słowa o niej nie wyrzekł, ani pod Brzoską ani pod Łyszczyńskim, lubo obudwóch w herbarzu swoim położył."
Mirosława Hanusiewicz-Lavallee, 
Wobec siedemnastowiecznych nurtów wątpienia i negacji: "Rękopis inkryminowanego traktatu De non existentia Dei (miał być wcale obszerny i liczyć 15 arkuszy) znany jest dziś jedynie w drobnych wyimkach pochodzących z mowy instygatora Wielkiego Księstwa Litewskiego, Szymona Kurowicza Zabistowskiego, wygłoszonej podczas sądu nad Łyszczyńskim 15 lutego 1689 r. Chociaż fragmenty te na pozór nie pozostawiają wątpliwości co do ateistycznych przekonań oskarżonego, to przecież – jak twierdził i on sam, i jego patronus causae – dziełko, pisane wiele lat przed procesem, w istocie jako komentarz do dzieła innego autora i refutacja jego tez jako niesatysfakcjonujących intelektualnie, nigdy nie zostało ukończone, więc części apologetycznej zwyczajnie w nim zabrakło. W obronie Łyszczyńskiego wystąpiła szlachta województwa brzeskiego, a obok argumentów prawnych (został bowiem uwięziony z pogwałceniem zasady neminem captivabimus) podnoszono i ten, że przecież ów dawny jezuita żył bogobojnie, sakramenty święte przyjmował nawet kilka dni przed aresztowaniem, jego zaś pierwszy oskarżyciel, stolnik bracławski, imć pan Jan Kazimierz Brzoska, był mu po prostu winien znaczną sumę pieniędzy, której oddać nie chciał. Współcześni badacze sprawy, a wśród nich przede wszystkim Andrzej Nowicki, znajdują się doprawdy w szczególnej sytuacji, gdyż – dociekając treści ateistycznych idei Łyszczyńskiego – decydują się zawierzyć jego oskarżycielom, a zwłaszcza wspomnianej oracji Kurowicza. (...) Im bliżej naszych czasów, tym bardziej  nieszczęsny podsędek brzeski staje się ateistą, choć – jak to już był opowiedziane – argumentów za jego bezbożnością dostarczają współczesnym historykom głównie jego oskarżyciele. U schyłku XVII wieku jednak, gdy nikt nie kwestionował przecież, że należytą karą za ateizm, włączany (podobnie jak herezja) do kategorii crimina laese maiestatis Divinae, jest śmierć przez spalenie – opinie o niewinności Łyszczyńskiego i wyrządzonej mu krzywdzie były dość powszechne. Precyzyjną charakterystykę struktury niefortunnego traktatu Łyszczyńskiego dał w swych pamiętnikach wyraźnie mu współczujący kawaler de Beaujeu (czyli François-Paulin Dalairac), który stwierdził, że całą winą litewskiego szlachcica było to, iż na marginesach apologetycznego traktatu pewnego niemieckiego teologa (Dalairac nazywa go Asteliusem – w istocie był to Johan Heinrich Alsted) wykazywał słabość jego kolejnych dowodów i podsumowywał je konkluzjami „ergo non est Deus” („a zatem Boga nie ma”). Dzieło powstało więc jako krytyczny komentarz do kalwińskiego traktatu teologicznego. Dalairac twierdził także, iż na własne oczy widział list papieża, skierowany do nuncjusza w Rzeczypospolitej, w którym Innocenty XI wyrażał dezaprobatę dla wyroku Sejmu. Wydaje się, że nieprzekonana o winie Łyszczyńskiego była też znaczna część szlachty." (s. 23 - 26)
Le Saint Office et le Pontife Romain (Innocent XI) désaprouvement fort la Conduite de la Diete, crierent fort contrece rigoureux decret dans une Lettre quele Pape ecrivit a son Nonce en Pologne (Cantelmi) et dont j’ai vu l’original. (Święte Oficjum i Papież Rzymski (Innocenty XI) zdecydowanie nie pochwalali postępowania Sejmu, wołali przeciwko surowemu dekretowi w liście, który papież napisał do swojego nuncjusza w Polsce (Cantelmi) i którego oryginał widziałem.) Adrian Krzyżanowski, Dawna Polska ze stanowiska jej udziału w dziejach postępującej ludzkości skreślona w jubileuszowym Mikołaja Kopernika roku 1843 s. 312.
Zob. też Dokładna historyczna relacja o uwięzieniu i śmierci Kazimierza Łyszczyńskiego, podsędka brzeskiego, szlachcica polskiego, który na dniu 15 lutego roku bieżącego 1689, od królewskiego senatu na sejmie w Warszawie o ateizm oskarżony, przekonany i na śmierć skazany, na dniu 30 marca ścięty i spalony został. Drukowano w roku 1689 (Przyjaciel Ludu : czyli tygodnik potrzebnych i pożytecznych wiadomości. R. 10, No 37, 9 marca 1844) Pilot Pirx (dyskusja) 19:19, 26 wrz 2019 (CEST)
thread_title:  Wątpliwość 

message: Kazimierz Łyszczyński - polski szlachcic, żołnierz w chorągwiach Sapiehów. Czy to są najważniejsze informacje dające encyklopedyczność Łyszczyńskiemu, lub komukolwiek? One już są tam gdzie być powinny czyli w treści hasła. Nagłówek to nie miejsce na eksponowanie tak nieistotnych informacji.--Pawelon0000 (dyskusja) 15:37, 27 maj 2015 (CEST)
thread_title:  Ateista skazany na śmierć