Dyskusja:Maria Karolina Radziwiłłowa

message: Nie jest znana, niestety, konkretna data założenia cmentarza na Zabłociu, zwanego później " starym". Możemy ją jedynie próbować określić na podstawie różnych faktów. Tak pisze Stanisław Potępa w wydanym w 1986 r. przewodniku "Cmentarz Stary na Zabłociu w Tarnowie". Również następne wydania dwu kolejnych tomów przewodników po tymże cmentarzu, aczkolwiek starają się analizować problem , przy braku jakichkolwiek nowych (czytaj starych) dokumentów, sprawę pozostawiały nierozstrzygniętą. Wiadomym jednak było, iż zakończenie sporu, czy cmentarz Stary w Tarnowie jest starszy od cmentarza Powązkowskiego, czy też trochę młodszy, było możliwe jedynie po znalezieniu bezspornych dowodów. Jednym z nich są księgi zmarłych, gdzie bywały zapisywane, w wyjątkowych przypadkach, fakty nie mieszczące się w zakresie poszczególnych rubryk, np. miejsce pochówku, jednak ze względu na swoją niezwykłość prawo to zyskały. Należało przypuszczać, iż fakt usytuowania Nowego cmentarza Parafialnego poza obrębem kościoła mógł spowodować, że pierwsze pochówki dotyczyć będą albo ludzi biednych, albo tych , których rodziny, z różnych względów, nie postarają się o bardziej "godne" miejsce. W ten sposób zostało przypieczętowane , zresztą na stosunkowo krótki czas, topograficzne rozdzielenie śmierci bogatych od biednych. Trzeba jeszcze dodać, iż fakty dotyczące urodzin, ślubów i śmierci, które dotyczyły osób spoza parafii zapisywane były w oddzielnych księgach metrykalnych o nazwie Libri extraneorum ( także extraneis), co można tłumaczyć jako Księgi ( metrykalne ) obcych, cudzoziemców itp.
Taka właśnie Księga, z zapisami z lat od 1788 do 1802, została przeze mnie odnaleziona w Archiwum Diecezjalnym w Tarnowie .  W części dotyczącej zmarłych ( Liber mortuorum)  są  oczekiwane zapisy,  które pozwalają datować otwarcie Nowego cmentarza Parafialnego w Tarnowie na 24 grudnia 1791 roku. 
Pierwszą osobą pochowaną na Cmentarzu, umówmy się, że będę nazywał go Starym, jest Maciej Laska - miles licentiatus, jak pisze, cesarsko- królewskiego regimentu Hohenlohe, co znaczy, iż nie był już szeregowcem, lecz posiadał jakiś stopień wojskowy. Jak sądzę, co najwyżej stopień kaprala. Pochodził ze wsi Łopuchowa, dominium Niedźwiada. Miejscowość ta jest łatwa do zidentyfikowania, należy do gminy Ropczyce i leży w bezpośredniej bliskości Łączek Kucharskich. Zmarł najprawdopodobniej nagle ( co starożytni , nie bez racji, określali największym szczęściem jakie nas może spotkać), na apopleksję , w wieku 30 lat. Kartę zgonu wystawił chirurg cyrkularny. Były więc to już czasy monarchii oświeconej, aczkolwiek jeszcze absolutnej, kiedy zrezygnowano z usług karawaniarzy, mających przed zabraniem zwłok na cmentarz obowiązek ugryźć palce u nogi zmarłego, aby stwierdzić, iż nie zareaguje na ból.
Na dobrą sprawę można by było spróbować określić dokładnie także miejsce pochówku, biorąc za podstawę plan Cmentarza "na Zabłociu" z ok. 1796 r.,  zamieszczony na planie Tarnowa,  opracowanym  przez Franciszka von Grottgera, ale  nie ma to większego znaczenia.  Grób ten, niewątpliwie ziemny, do tej pory oczywiście się nie zachował. To co jest najważniejsze, to zapis w rubryce imię i nazwisko zmarłego (nomen mortui) - pochowany na Nowym Cmentarzu Parafialnym.  Żaden poprzedni zapis takiej wzmianki nie zawiera.  
Dodatkowo, jak sądzę, dla podkreślenia niezwykłości wydarzenia, w rubryce dotyczącej przyczyny śmierci dopisano słowa aliamen repenta, ( co znaczy, że to śmierć nagła ).
Trzeba wiedzieć, iż Najmiłościwszy Cesarz Józef II określił szczegółowo taksy za pochówek w zależności od klasy pogrzebu , w dniu pierwszego miesiąca lipca 1785r., których to dla dorosłych od lat 15 wyszczególniono cztery. Pierwsza klasa to cały kondukt z wielkim podzwonnym. „Od całego podzwonnego o 4 lub 5 dzwonach najwięcej 2 zł 20 kr. Za miejsce czyli grób na Cmentarzu tam , gdzie się to zwyczajnie płaci , najwięcej 40 krajcarów. .....Muzykantom przy ciele idącym 2 złote. Za ośm ludzi, którzy ciało nieśli każdemu 12 krajcarów. Ludziom 8. niosącym pochodnie po 2 krajcary. Temu co niesie kropielnicę 4 krajcary. Niemniej jednak ludzie ubodzy, prócz szczupłych domowych sprzętów nic więcej nie odumierający, których ubóstwo świadectwem Zwierzhności. lub Wójta miejscowego okazane zostało, darmo nie zapłaciwszy żadnych Taxow ...pochowani być powinni. Co więcej, żądania takiej opłaty od od pozostałych dzieci, Wdów lub krewnych takowych ubogich ludzi, jak też , zabieranie bydła, Pasiek i innych sprzętów gospodarskich za pogrzeby........pod karą powrócenia podwójnej wartości; jak najsurowiej zakazuje się” .
Następnymi osobami pochowanymi na cmentarzu Starym w Tarnowie byli: Błażej Tomaszewicz z Łęk k. Pilzna, w dniu 28 grudnia 1791 r.; Andrzej Czechowski, lat 60, z Grabin dominium Pustynia, w dniu 31 stycznia 1792 r.; 46 letnia Krystyna Winogrodzka z Radomyśla, żona Stefana, pochowana 19 marca 1792 r.; Józef Wolski. lat 40 z Otfinowa, w dniu 28 listopada 1792 r.
    Dochodzimy w ten sposób do 10 stycznia 1795r, kiedy to pojawia się zapis o śmieci Marianny z książąt Lubomirskich księżnej Radziwiłowej, lat 68 w chwili śmierci mającej, która, teraz już mamy pewność, zmarła w Tarnowie. Brak w odpowiedniej rubryce numeru domu świadczy, iż nie mogła umrzeć u Sanguszków, więc gdzie? Wiele dziwnych okoliczności i wątpliwości w tej sprawie pozostanie najprawdopodobniej dalej okrytych tajemnicą. Niezrozumiałym, przynajmniej dla mnie jest fakt, że nie pochowano Jej w kościele. 
Rozporządzenie cesarskie „w sprawie spólnych pogrzebów różnych współwyznawców i zniesieniu grobów rodzinnych w posiadłościach z 28 sierpnia 1788 r., w którym Józef II raczył rozstrzygnąć (tą sprawę) mówi, że Jego Majestat najłaskawiej zarządził, ażeby prywatne rodziny chowane były w kościołach zarówno w miastach jak w posiadłościach, od czego ogół bez względu na nic jest wyłączony i według właśnie istniejącego najwyższego rozporządzenia na wspólnych cmentarzach winien być umieszczany”. Nikt nie potrafi przecież zaprzeczyć, że Marianna z Lubomirskich Radziwiłowa to nie, wyrażając się eufemistycznym określeniem cesarskim tzw. "ogół". Jej nagrobek na cmentarzu Starym, na którym data śmieci 1792 niewątpliwie błędna, jest prawdopodobnie najstarszym zachowanym obiektem. Brak oddzielnej informacji w księdze zmarłych, o pochowaniu na cmentarzu Starym jest, jak sądzę, dostatecznym dowodem, aby dalej nie upierać się, iż na nim leży, co prawdopodobnie miałoby go nobilitować ? Dowodem, nie wprost, jest wymieniona przeze mnie lista pochowanych wcześniej osób. Należy wziąć pod uwagę, iż jej mąż, co prawda od dawna już były, Karol Radziwił, wojewoda Wileński, był jednym z najbogatszych ludzi w ówczesnych czasach w Polsce. Po śmierci swego ojca Kazimierza, księcia na Ołyce i Nieświeżu posiadł niewyobrażalną dla nas fortunę, między innymi kilka obronnych zamków i 6000 własnego żołnierstwa. Należy więc, patrząc logicznie, wykluczyć możliwość jej pochówku, w tym czasie, na Cmentarzu Starym. Mentalność ludzi początków ery nowożytnej słabo odróżniała grób w kościele od pochówku przy kościele i tej ciągłości nie przerywał mur fizyczny kościoła. Niewyobrażalnym natomiast był pochówek poza miejscem sacrum. Leży więc sobie księżna Pani, gdzieś w okolicy Katedry, zaś jej nagrobek gdzie indziej. Ostatecznie rozłączenie nagrobka z osobą zmarłą nie jest najważniejszym elementem w misterium śmierci.
BIBLIOGRAFIA
Bogusław Andrzej Baczyński, Tajemnica księżnej, Gazeta Wyborcza (Gazeta w Krakowie. Aktualności tarnowskie), 28 lutego 1997, s. 2.
BACZ
thread_title:  Tajemnica pochówku księżnej