Dyskusja:Imre Lakatos

message: *Wstyd się przyznać, ale nie wiemy, czy Proofs... ukazały się po polsku. Przypuszczamy, że nie. Gdybyśmy się myliły, należy to sprostować. 
*Celia starała się zachować używane w naszej literaturze tłumaczenia terminów, ale nie znalazła problem shifts.
*Starałyśmy się tłumaczyć wiernie, ale miejscami tłumaczenie jest dość luźne. Chciałyśmy oddać ducha, nie literę.
*Wojciech Sady w swej książce pisze więcej i dokładniej na temat filozofii Lakatosa, ale cóż... Może kiedyś.
4C-uwagi 16:08, 12 maj 2005 (CEST)

message: :Przekonanie jakoby wielokrotne powtarzanie doświadczeń sprawdzających że F=m*a w wszystkich szkołach podstawowych na całym świecie było w jakikolwiek związek z sprawdzaniem poprawności tego prawa jest w tym kontekścei po prostu plotką. [...] Praktyka badawcza w fizyce, że dla celów testowania nowych przeyrządów pomiarowych wykonuje się powtórzenie doświadczeń będących standardowymi testami aparatury, potwierdzając przy okazji podstawowe prawa fizyczne, jest tylko marnotrawstwem pieniedzy podatników.
Można wiedzieć co autor tego fragmentu miał konkretnie na myśli? Może jednak warto się zapoznać bezpośrednio z pracami Lakatosa, zanim się zacznie coś tu pisać? To jest dobrze i solidnie napisany artykuł - omawiający poglądy Lakatosa, tak jak on je sam widział. Można je skrytykować, ale trzeba to jakoś solidnie uzasadnić. Polimerek 12:35, 18 maj 2005 (CEST)
replies: text: Pisales o matematyzacji logiki zamiast o logicyzacji matematyki, a to przecierz wstyd tak pomylic sformuowania

text: Tekst ktory byl wpisany w hasle mowil cos takiego: "nawet gdyby w kazdym doswiadczeniu przeprowadzanym w kazdej podstawowce wychodziloby F-m*a^2 nadal uwazalibysmy ze F=m*a bo prawa Newtona nie podlegaja falsyfikacji". Powinno natomiast byc: "prawa ktore naleza do twardego jadra programu badawczego zostaly zwykle potwierdzone w tak wielu doswiadczeniach ( wczesniej calymi latami i w setkach doswiadczen zanim staly sie jego twardym jadrem), ze sklonni jestesmy przyklady ich mozliwej falsyfikacji traktowac z wielka ostroznoscia i raczej poszukiwac innych wyjasnien doswiadczen niz pozwalac na ich pochopna falsyfikacje, ktora jednak z zasady jest zawsze mozliwa choc moze oznaczac upadek programu badawczego".  Roznica jest subtelna i wierze ze nie kazdy jest w stanei ja zrozumiec. Nawet jesli Lakatos tego wprost nie napisal ( a swoje prace adresowal do uczonych, niestety) to własnie takie jest znaczenie jego pogladow. Nawet przepisanei dokladnego cytatu nei znaczy ze sie rozumie jego tresc oraz ze w prawisdlowy sposob oddaje sie jego znaczenie kakaz
----
aż do następnej poziomej kreski głębokość wcięć oznacza:
*0 - Kakaz
*1 - 4C
*2 - Kakaz
Tekst ktory byl wpisany w hasle mowil cos takiego:

text: Rzeczywiście był wpisany, czy tak go interpretujesz? Jeśli był wpisany, pokaż w którym miejscu, bo przeglądając historię nic takiego nie widzimy; jeśli zaś tak go interpretujesz, to w dalszym ciągu spierasz się sam ze sobą.
replies: text: : problem w tym, ze to jest po prostu wasza interpretacja. Jak wiemy z poppera i innych nie ma czegos takiegojak tresc neizinterptretowana ;-) Po prostu uwazam ze wasza interpretacja, jakkolwiek posluguje sie byc moze cytatami upraszcza znaczaco to co do nauki wniósl Lakatos.
"nawet gdyby w kazdym doswiadczeniu przeprowadzanym w kazdej podstawowce wychodziloby F-m*a^2 nadal uwazalibysmy ze F=m*a bo prawa Newtona nie podlegaja falsyfikacji".

text: Właśnie powyższy fragment budzi nasze wątpliwości.
replies: text: : domyslam sie: napisaliscie cos z czego mozna wydedukowac wlasnei takei zdanie. Napisaliscie ze Prawa newtona nie podlegaja falsyfikacji w ramach programu badawzcego ( jakiegos) fizyki. A to nei prawda: one codzien sa falsyfikowane (przechodza test) np. w kazdym eksperymencie zderzeniowym i kazdej obserwacji astronomicznej. Tyle ze sytuacja taka, bez znalezienia bledyu trwa juz tak dlugi czas ze do ewentualnego eksperymentu falsyfikujacego te prawa podchodzimy z wielka ostroznoscia. To jest zupelnie inaczej niz np. w psychologii, gdzie kazdy eksperyment obala poprzednia wiedze, i jest obalony nastepnym eksperymentem ;-)
Powinno

text: Powinno? To fragment z Lakatosa, czy Twój? To dość istotne.
replies: text: : z Lakatosa: po prostu rozumiem co mial na mysli w przeciwienstwie do was Polimerki' ;-)
natomiast byc: "prawa ktore naleza do twardego jadra programu badawczego zostaly zwykle potwierdzone

text: To słowo jest ważne. Doświadczenie niczego nie potwierdza, jak to wiemy z Poppera. Doświadczenie może jedynie sfalsyfikować. Wątpimy, by Lakatos coś takiego napisał, a jeśli to jedynie nawiązując do potocznego przesądu, że doświadczenie cokolwiek potwierdza.
replies: text: : Nie jest prawda ze doswiadczenie niczego nie potwierdza. Oczywiscie ze doswiadczenie potwierdza lub nie przewidywania teorii. Wlasnie to wiemy z Poppera, a takze to ze to potwierdzenie nie ma znaczenia dla rozroznienia nauki od pseudonauki. Natomiast w ramach nauki ( ktorej warunkiem jest mozliwosc falsyfikacji) doswiadczenie musi potwierdzac falsyfikowalna skadinad teorie.
w tak wielu doswiadczeniach ( wczesniej calymi latami i w setkach doswiadczen zanim staly sie jego twardym jadrem), ze sklonni jestesmy przyklady ich mozliwej falsyfikacji traktowac z wielka ostroznoscia i raczej poszukiwac innych wyjasnien doswiadczen niz pozwalac na ich pochopna falsyfikacje, ktora jednak z zasady jest zawsze mozliwa choc moze oznaczac upadek programu badawczego".

text: To bardzo sensowny fragment, który rzeczywiście powinien znaleźć się w artykule - lecz tylko z poprzednią uwagą.
Roznica jest subtelna. Nawet jesli Lakatos tego wprost nie napisal ( a swoje prace adresowal do uczonych, niestety) to własnie takie jest znaczenie jego pogladow.

text: ... Lakatos rozmawia z Popperem, wie że doświadczenie niczego nie potwierdza, wie, że cały uczony świat o tym wie i pisze o potwierdzaniu?
w tym miejscu pominięto duży fragment niemerytoryczny, nieciągłość myśli może wynikać z tej przyczyny
replies: text: : znaczenie kryterium demarkacyjnego w metodologii nauki: odrozna tresci naukowe od neinaukowych. Natomaist doswiadczenie odrozna prawdziwe od nieprawdziwych. Te nienaukowe takze moga byc prawdziwe, ale nei da sie poddac ich falsyfikacji. te naukowe moga byc falsyfikowalne, ale moga byc nieprawdziwe: wlasnei doswioadczenie to rozroznia !!!
----
Wybacz Kakaz, ale nie masz racji. Lakatos wielokrotnie dowodził, że w zasadzie wszystkie teorie funkcjonujące w ramach "twardego jądra" paradygmatu są tak skonstruowane, że zawsze można je obronić tworząc nową teorię dopasowywującą obserwacje do tego paradygmatu. Paradygmat nie upada więc na skutek bezpośredniej falsyfikacji, tylko z tego powodu, że aby go ratować trzeba w pewnym momencie tworzyć za dużo teorii "ad-hoc", które nie służą już niczemu innemu jak tylko uzgadnianiu paradygmatu z faktami.  Z tym poglądem zgodził się nawet w końcu Popper. Jest to więc swoista falsyfikacja, ale nie taka, jaką sugerował pierwotnie Popper - a nawet stojąca paradoksalnie w sprzeczności z tym co pierwotnie postulował Popper. Jak już raz pisałem wydaje mi się, że jesteś przesadnie zafascynowany wczesnym Popperem. Ja to rozumiem, bo też tak miałem po lekturze "Logiki Odkrycia Naukowego" i "Nędzy Historycyzmu". Po lekturze tej książki dostaje się bowiem bardzo łatwy do zastosowania "klucz" do odróżniania wiedzy naukowej od nie-naukowej i trudno się pogodzić z faktem, że klucz ten ma jednak podstawowe mankamenty - mianowicie wprowadza w błąd. Potem jednak zainteresowała mnie informacja, że sam Popper zaczął się ze swoich wcześniejszych koncepcji częściowo wycofywać i chciałem wiedzieć się dlaczego. A powodem tego były m.in. prace Lakatosa, których nie czytałem w oryginale, ale czytałem kilka tekstów Lakatosa dostępnych w sieci oraz ich opis w  "Od Poincarego do Laudana. – Wojciech Sady" - którą aktualnie można kupić tutaj za jedyne 5 zł.

text: alez kiedy pzredstawiamy popperyzm to pzredstawiamy popperyzm. Czy jest on prawdziwy, to inna sprawa. Krytyka lakatosa byla jak najbardziej zasadna. Ja dyskutuje z demagogia jakoby poglady poppera zostaly odrzucone przez srodowisko naukowe i uznane za neiprawdziw, oraz jakoby falsyfikacja nei byla dobrym kryterium demarkacyjnym. Problem w tym ze jest. Przynaleznosc do programu badawczego uzywajacego formularzy, dokumentow i publikacji prac oraz posiadajacego swoj paradygmat, jak np. w psychologii nagminnie, nei oznacza ze dana dziedzina jest naukowa. Natomiast falsyfikowalnosc nie jest a=kryterium jedynym, ani nie jest kryterium najwazniejszym. Ale jest konieczna. Innymi slowy ci ktorzy tworza np. chromodynamike kwantowa sa bardzo niezadowoleni ze teoria ta jest tak trudna w okresleniu przewidywan ze w zasadzie neimal niefalsyyfikowalna. Jak widzisz rzeczywista nauka jest bardziej skomplkiowana niz sadzili i Popper i lakatos i bog wie kto jeszcze. Ale nei mozna przedstawiac pogladow lakatosa tak, jakby on preczyl oczywistym rzeczom: ze podczas keidy wszytscy w pomiarach uzyskuja F=m*a^2 to nadal beda pisac ze F=m*a z szacunku dla Newtona. Lakats nei byl glupcem. Tak nie dziala nauka i nie dzialala nigdy! I dlatego nie mozna tego ujac po prostu w jedno zdanie: w nauce nie ma mowy o falsyfikacji. Wlasnie dlatego ze te rzeczy sa skomplikowane nie mozna pisac tego artykulu w formie 4-rech zdan... Cala nauka jak pisze Faynmann jest to budowanie piramidy wiedzy wobec uznania faktu ze jest ona w calosci, co do najdrobniejszego szzcegolu niepewna i wymaga ciaglego sprawdzania i rewizji. A ze to nei pasuje do niektorych "nauk": to nei jest problem metodologii tylko dostepu do pieniedzy podatnikow ;-) kakaz
Przez matematyzację logiki rozumiałem proces nadania matematycznej postaci starym regułom logiki pochodzącym jeszcze od Arystotelesa. Odwrotny proces - czyli logicyzacja matematyki jest jakby drugim medalem tej samej monety.
Polimerek 16:16, 18 maj 2005 (CEST)

text: widzisz: teraz to rozumiesz, ale jeszcze 5 minut temu chciales mnie palic na stosie. Russel i Witehead dokonali logicyzacji matematyki a nie przeformuowali stare formulki. Dlatego ich dzielo mialo istotne znaczenie dla podstaw matematyki a nie bylo po prostu syllabusem z logiki. PO drugie, sprawa wcale nei jest jednostkowa: napisales np. ze z Tw. Goedla wyunika, ze kazdy system aksjomatyczny ( juz samo to w sobei jest bledem) musi prowadzic do antynomii ( sic!). To jest bzdura.  Napisales ze kazda teoria aksjomatyczna musi prowadzic do sprzecznosci. I takich spraw znalazlem wiecj... kakaz
thread_title:  Dyskusyjny fragment 

message: Obawiam sie drodzy panstwo, ze nei rozumeicie ani obiekcji lakatosa w stosunku do Poppera ani tego w jaki sposob konstruowana jest nauka.
Zatem reasumuje:
*Popper byl bardzo madrym czlowiekiem i posiadal gruntowna wiedze na etmat nauki i metodologii. Jego prace byly bardzo scisle a wnioski na czasy w ktorych pisal rewolucyjne i konkretne. Pooper zbudowal kryterium demarkacyjne pomiedzy nauka  a nie-nauka. Nie mowiel o: prawdzowsci, potwierdzaniu, programach badawczych rozwoju nakuki ( oczywiscie wypowiadal sie w tych kwestiach, ale nasza dysksja tego nie dotyczy). Kryterium demarkacyjne ktore zaproponowal (falsyfikowalnosc) oraz co wazniejsze linia podzialu ktora wprowadzil: nauka - nie-nauka zyskaly uznanie i staly sie trwalym elementem metodologii nauki.
*Khun i lakatos zauwazyli, ze tezy Poppera jakkolwiek logiczne nie oddaja rzeczywistego sposobu rozwoju nauki. Akceptujac kryterium Poppera podzialu sądów na naukowe i nienaukowe ( a nei jak chcieli pozytywisci na sensowne i nonsensowne, lub jak wiekszosc ludzi sobie wyobraza na prawdziwe i nieprawdziwe) akcentowali oni, ze koncepcje poppera sa abstrakcyjne, ze rzeczywista nauka rozwija sie inaczej;
* w ramach tej dyskusji spostzregli, ze de facto niektore prawa sa tak silnie ugruntowane, maja tak silna pozycje w nauce, ze nawet przeprowadzenie ich falsyfikacji pozytywnie nei sprawia, ze ludzie chca te prawa uznac za nieprawdziwe automatycznie. W takiej sytuacji ludzie cenia wyzej spójnosc wiedzy ( zgodnosc z paradygmatem, czy programem badawczym) niz wynik jednostkowego doswiadczenia. Tym samym falsyfikacja jest mechanizmem obecnym w nauce ale nie decydujacym o prawdziwosci teorii. I to sie zgadza z osadami wspolczesnej metodologii nauki.;
* to ze niektore z praw sa ugruntowane na takim poziomie w istniejacym programie badawczym, ze bronimy ich jak niepodleglosci nawet mimo ewentualnosci falsyfikacji w doswiadzceniu, nei oznacza, ze mozliwosc falsyfikacji pzrestaje je odroznaic od zdan nienaukowych! Co wiecej: skoro przeprowadzona zostala falsyfikacja jakiegos prawa ( ksiezyc jest z sera, Zasada Zachowania Energii) oznacza ze jest ono naukowe! gdyz falsyfikacja byla mozliwa a nawet zostala dokonana.
*To ze neiktore dziedziny ( psychologia, socjologia, pedagogika wieku pzredszkolnego i tysiac inncyh) odrzuca ak rozumaina metodologie jest problemem tych dziedzin a nei metodologii. Na przyklad fakt ze nazywamy neipelnosprawnych sprawnymi inaczej nei oznacza ze sa sprawni w pelni. Rzeczy nei zmieniaja sie od zmiany nazwy. W tym sensie jestem gleboko przekonany  o koniecznosci mowienia o metodologii nauk scislych a nei metodologi nauki wogole. Psychologia nei posiada zadnej metodologii, pedagogika rownierz. One tylko nasladuja w swojej formie nauki scisle, podobnei jak filozofia usiluje nasladowac matematyke czy logike, choc pojecia w niej uzywane sa zwykle niejasne i niezdefinowane.
* w nauce doswiadczenie jest ostatecznym kryterium i potwierdza lub obala teorie czyli za pomoca doswiadczenia dzielimy teorie na prawdziwe i nieprawdziwe.
* falsyfikacja jest kryterium pozwalajacym okreslic czy dana teoria jest naukowa czy neinaukowa w sensie ze uwazamy, ze teorie nienaukowe nie dopuszczaja falsyfikacji. Nie ma to nic wspolnego z doswiadczeniem falsyfikujacym, a tylko z tym, ze teoria aby byc naukowa, musi przewidywac cos co ja bedzie falsyfikowac. I tak astrologia nei jest teoria naukowa, bo nie pzrewiduje w jakich warunkach uznamy ja za falszywa. F=m*a jest naukowa bo przewiduje ze jesli F=m*a^2 to F=m*a jest neiprawda ;-)
kakaz
=== Odpowiedź na odpowiedź ===
dyskutują 4C (cytat i drugie wcięcie od niego) i Kakaz (pierwsze i trzecie wcięcie od cytatu)
albo cytat z Oksfordzki słownik filozoficzny, Simon Blackburn, red. naukowy Jan Woleński. (cytat kursywą, dla odróżnienia od wypowiedzi dyskutantów)
replies: text: Falsyfikacja - zasadnicze pojęcie Popperowskiej koncepcji filozofii nauki, obecne jednak w zarysie już u Whewella i Peirce'a. W Logice odkrycia naukowego Popper wywodzi, iż podstawowym walorem, jakim w odróżnieniu od pseudonauki odznacza się nauka, nie jest to, że dostarcza hipotez silnie potwierdzonych świadectwami, ale to, że jej hipotezy mogą być przez doświadczenie obalone , czyli że są rzetelnie wystawione na próbę doświadczenia i muszą upaść, gdy nie przystają do świadectw. W konsekwencji metoda naukowa nie polega na owym mechanicznym, indukcyjnym uogólnianiu gromadzonych danych, ale na wysuwaniu śmiałych hipotez, które podlegają nastepnie surowym próbom; jest to metoda hipotetyczno-refutacyjna. Nie ten więc z badaczy postępuje niewłaściwie, kto rzuca ciekawe pomysły, które następnie upadają, lecz ten, kto wysuwa takie, które w ogóle nie podlegają refutacji, bądź też broni hiptez niezgodnych ze świadectwami.

text: Koncepcja Poppera zdobyła sobie entuzjastycznych wyznawców (nie mogłyśmy sobie tego odmówić - wytłuszczenie nasze, 4C-uwagi), wśród czynnych naukowców, choć filozofowie (właśnie Kuhn, Lakatos, Feyerabend i inni) wykryli w niej luki i duże uproszczenia. Po pierwsze - wykluczywszy zupełnie indukcję i potwierdzanie (wytłuszczenie - 4C-uwagi), Popper pozbawił się narzędzi umożliwiających ocenę stopnia racjonalności wiary, jaką przy opracowywaniu teorii pokładamy w praktyce (to, iż przetrwała ona jakieś testy, nie mówi jeszcze nic o szansach jej prawdziwości). Po drugie - rzeczywisty obraz przyjmowania i odrzucania hipotez w nauce jest bardziej skomplikowany niż wynikałoby to z ujęcia Poppera: co jeden z badaczy uważa za obalające daną hipotezę, drugi poczytać może za anomalię, należną od takich uwarunkowań, jak rozmach programu badawczego, w którym owa hipoteza upada, oraz dostępność innych wyjaśnień.
replies: text: : a co ja ciagle pisze: ze falsyfikacja jest waznym ale nie jedynym kryterium, ze doswiadczenie i indukcja wyrokuja o prawdziwosci a nie o naukowosci sadow. Gdybys napisala to co t zacytowalas byloby to prawdziwe!!!! Ale ty napisalas ze w nauce nie uzywa sie falsyfikacji! przeczytaj ten fragment jeszcze raz i podkresl mi gdzie tam pisze ze falsyfikacja nei wystepuje w metodologii naukowej. natomaistze Popper nei mial racji w kazdym slowie ktore wypowiedzial to chyba oczywiste prawda?
replies: text: :: Krytycy Poppera twierdzą właśnie, że falsyfikacja nie jest żadnym kryterium, bo w praktyce robi się wszystko, by obronić twardy rdzeń programu. Dokładnie to jest napisane w artykule o Lakatosu - jak dowodzi tego niniejsza dyskusja, należy to jeszcze kilka razy powtórzyć i poprzeć przykładami, co też w odpowiednim czasie uczynimy. Co do prawdziwości zaś - w jakim sensie jej używasz? Bo chyba nie wierzysz w jakąś "prawdę absolutną"?
replies: text: ::: to wlasnie jest nieprawda. W ktorym artykule? Bo to jest wlasnie ta interpretacja ktora jestniedopuszczalna. Np. Quine twierdzi ze falsyfikacja w rozumeiniu POppera nei ejst wlasciwym kryterium gdyz teorie podlegaja falsyfikacji zbiorami a nie pojedynczo i falsyfikacja pojedynczej teorii nie oznacza uznania jej za nieprawdziwa gdyz inne teorie w ramach ktorych teoria sfalsyfikowana wspołgra nadal sa uzyteczbne. Wlasnei takei rozumowanei doprowadzilo Kuhna a potem lakatosa do koncepcji programow badawczych, oraz krytyki Poppera ktory ioch zdaniem ( co masz jasno napisane w swoim cytacie z slownika filozofii) odrzucil z metodologii zbyt wiele. Zauwaz: odrzucil a nie dodał bzdury. I właśnie tu jest pis pogrzebany. Niejaki Kuhn ma dwa oblicza: umiarkowane i skrajne. To co ty przedstawiasz to jest skrajne podejscie w ramach Kuhna, ktore jest po prostu nieprawdziwe, nie znajduje potwierdzenia w faktach i przeczy oczywistosci. Stwierdza ono, ze paradygmat nie podlega falsyfikacji w zaden sposob a o jego zmianie decyduja czynniki pozanaukowe a wiec nie wyniki doswiadczen ale np. irracjonalne przekonania osob tworzacych nauke. To jest bzdura. Paradygmaty upadaja z roznych powodow, takze pozamerytorycznych, jednak nie sposob uznac za prawdziwe stanowiska, ze doswiadczenia przeczace paradygmatowi czu twardemu jadru programu badawczego nei maja wplywu na jego upadek, lub ze nie jest on mozliwy z powodu falsyfikacji. Naukowcy sa ludzmi rozumnymi, nei falszuja wynikow doswiadczen, oraz nei jest prawda, ze uznana postac teorii narzuca wyniki dośwoadczenia - takei wnioski ( nieprawdziwe) takze mozesz znalezc u Kuhna. PO prostu nei wszystko co napisal było wartosciowe. Natomiast umiarkowana interpretacja stanowiska Kuhna jest jak najbardziej zasadna: paradygmaty zmienia sie powoli i w trudzie. Jest tak nei dlatego ze naukowcy sa glupi, ale dlatego ze paradygmatem ma szanse stac sie tylko teza o wielkim ugruntowaniu w doswiadczeniu. Paradygmaty nei biora sie znikad ( a twoim zdaniem to chyba wymyslaja je rektorzyuczelni i zatwierdzaja w biuletynie...). I tu jest pies pogrzebany: nie znasz kontekstu. Czytalas tylko wyrwane z dyskusji cytaty, oraz bezsensowne opracowania popularne. Przy czytaniu trzeba myslec. jesli ktos ci pisze ze falsyfikacja praw newtona jest niemozliwa to pisze bzdury! Jesli pisze, ze nawet wobec ich falsyfikacji nadal prubujemy je bronic: to prawda. jesli jednak pisze ze ignorujemy falsyfikacje tych praw: to bzdura. Przyklad: problem perhelim Merkurego wyraznei falsyfikowal prawa Newtona. Jednak pzrez caly czas az do odkrycia OTW przez Einsteina, majac swiadomosc ze cos jest  nie tak poszukiwano wyjasnienia na gruncie mchaniki klasycznej. jednak kiedy Einstein podał OTW uznano ze ma racje i zmieniono paradygmat. Po propstu nauka nei odrzuca pochopnie teorii ktore sie sprawdzily, chocby w waskim zakrsie doswiadczen. kakaz

text: ::: jeszcze jedna uwaga: wciskasz mi w usta jakobym byl wierzacym popperysta: to nei prawda. Jestem daleki od pogladow poppera, ale mam wuielki szacunek do naukowej rzetelnosci. osobie ktora nie zna sie na nauce i nei miala w zaden sposob z nia stycznosci trodno to zrozumiec, podobnei jak tresc hasla w slowniku... kakaz

text: Tym samym rozmywa się różnica między badaczem racjonalnie zgoła hołdującym pewnym ogólnym zamysłom teoretycznym, jak jest w fizyce newtonowskiej czy relatywistycznej, a marksistą czy freudystą, których pseudonaukowe pretensje Popper pragnął zdezawuować.
replies: text: : ale na szcescie twoim zdaniem teorie te oparly sie tej próbie? Bo ja odnosze wrazenie ze ani marksizm ani freudyzm nei sa wspołczesnie uwazane za wartosciowe wypowiedzi zas za  naukowe to w zasadzie chyba nigdy nei byly uwazane a o ichj prawdziwosci nei sposob wyrokowac ...
replies: text: ::marksistowskie interpretacje dziejów uważamy za co najmniej warte rozważenia. Nauka opisuje tylko pewien aspekt świata, wcale nie najciekawszy.

text: : Zwracam uwage, ze w tekscei ze slownika nigdzie nie ejst napisane ze w metodologii nauki nei ma miejsca na falsyfikacje ani ze Lakatoas uwazal falsyfikacje za neinalezaca do metodologii. Tam pisze ze uznanie ze falsyfikacja jest jedynym kryterium demarkacyjnym bylo zrodlem owocnej i uzasadnionej krytyki pogladow Poppera przeprowadzonej przez lakatosa i Kuhna.
thread_title: Moja odpowiedz

message: dyskutują 4C (cytat i drugie wcięcie od niego) i Kakaz (pierwsze i trzecie wcięcie od cytatu)
albo cytat z Oksfordzki słownik filozoficzny, Simon Blackburn, red. naukowy Jan Woleński. (cytat kursywą, dla odróżnienia od wypowiedzi dyskutantów)
replies: text: Falsyfikacja - zasadnicze pojęcie Popperowskiej koncepcji filozofii nauki, obecne jednak w zarysie już u Whewella i Peirce'a. W Logice odkrycia naukowego Popper wywodzi, iż podstawowym walorem, jakim w odróżnieniu od pseudonauki odznacza się nauka, nie jest to, że dostarcza hipotez silnie potwierdzonych świadectwami, ale to, że jej hipotezy mogą być przez doświadczenie obalone , czyli że są rzetelnie wystawione na próbę doświadczenia i muszą upaść, gdy nie przystają do świadectw. W konsekwencji metoda naukowa nie polega na owym mechanicznym, indukcyjnym uogólnianiu gromadzonych danych, ale na wysuwaniu śmiałych hipotez, które podlegają nastepnie surowym próbom; jest to metoda hipotetyczno-refutacyjna. Nie ten więc z badaczy postępuje niewłaściwie, kto rzuca ciekawe pomysły, które następnie upadają, lecz ten, kto wysuwa takie, które w ogóle nie podlegają refutacji, bądź też broni hiptez niezgodnych ze świadectwami.

text: Koncepcja Poppera zdobyła sobie entuzjastycznych wyznawców (nie mogłyśmy sobie tego odmówić - wytłuszczenie nasze, 4C-uwagi), wśród czynnych naukowców, choć filozofowie (właśnie Kuhn, Lakatos, Feyerabend i inni) wykryli w niej luki i duże uproszczenia. Po pierwsze - wykluczywszy zupełnie indukcję i potwierdzanie (wytłuszczenie - 4C-uwagi), Popper pozbawił się narzędzi umożliwiających ocenę stopnia racjonalności wiary, jaką przy opracowywaniu teorii pokładamy w praktyce (to, iż przetrwała ona jakieś testy, nie mówi jeszcze nic o szansach jej prawdziwości). Po drugie - rzeczywisty obraz przyjmowania i odrzucania hipotez w nauce jest bardziej skomplikowany niż wynikałoby to z ujęcia Poppera: co jeden z badaczy uważa za obalające daną hipotezę, drugi poczytać może za anomalię, należną od takich uwarunkowań, jak rozmach programu badawczego, w którym owa hipoteza upada, oraz dostępność innych wyjaśnień.
replies: text: : a co ja ciagle pisze: ze falsyfikacja jest waznym ale nie jedynym kryterium, ze doswiadczenie i indukcja wyrokuja o prawdziwosci a nie o naukowosci sadow. Gdybys napisala to co t zacytowalas byloby to prawdziwe!!!! Ale ty napisalas ze w nauce nie uzywa sie falsyfikacji! przeczytaj ten fragment jeszcze raz i podkresl mi gdzie tam pisze ze falsyfikacja nei wystepuje w metodologii naukowej. natomaistze Popper nei mial racji w kazdym slowie ktore wypowiedzial to chyba oczywiste prawda?
replies: text: :: Krytycy Poppera twierdzą właśnie, że falsyfikacja nie jest żadnym kryterium, bo w praktyce robi się wszystko, by obronić twardy rdzeń programu. Dokładnie to jest napisane w artykule o Lakatosu - jak dowodzi tego niniejsza dyskusja, należy to jeszcze kilka razy powtórzyć i poprzeć przykładami, co też w odpowiednim czasie uczynimy. Co do prawdziwości zaś - w jakim sensie jej używasz? Bo chyba nie wierzysz w jakąś "prawdę absolutną"?
replies: text: ::: to wlasnie jest nieprawda. W ktorym artykule? Bo to jest wlasnie ta interpretacja ktora jestniedopuszczalna. Np. Quine twierdzi ze falsyfikacja w rozumeiniu POppera nei ejst wlasciwym kryterium gdyz teorie podlegaja falsyfikacji zbiorami a nie pojedynczo i falsyfikacja pojedynczej teorii nie oznacza uznania jej za nieprawdziwa gdyz inne teorie w ramach ktorych teoria sfalsyfikowana wspołgra nadal sa uzyteczbne. Wlasnei takei rozumowanei doprowadzilo Kuhna a potem lakatosa do koncepcji programow badawczych, oraz krytyki Poppera ktory ioch zdaniem ( co masz jasno napisane w swoim cytacie z slownika filozofii) odrzucil z metodologii zbyt wiele. Zauwaz: odrzucil a nie dodał bzdury. I właśnie tu jest pis pogrzebany. Niejaki Kuhn ma dwa oblicza: umiarkowane i skrajne. To co ty przedstawiasz to jest skrajne podejscie w ramach Kuhna, ktore jest po prostu nieprawdziwe, nie znajduje potwierdzenia w faktach i przeczy oczywistosci. Stwierdza ono, ze paradygmat nie podlega falsyfikacji w zaden sposob a o jego zmianie decyduja czynniki pozanaukowe a wiec nie wyniki doswiadczen ale np. irracjonalne przekonania osob tworzacych nauke. To jest bzdura. Paradygmaty upadaja z roznych powodow, takze pozamerytorycznych, jednak nie sposob uznac za prawdziwe stanowiska, ze doswiadczenia przeczace paradygmatowi czu twardemu jadru programu badawczego nei maja wplywu na jego upadek, lub ze nie jest on mozliwy z powodu falsyfikacji. Naukowcy sa ludzmi rozumnymi, nei falszuja wynikow doswiadczen, oraz nei jest prawda, ze uznana postac teorii narzuca wyniki dośwoadczenia - takei wnioski ( nieprawdziwe) takze mozesz znalezc u Kuhna. PO prostu nei wszystko co napisal było wartosciowe. Natomiast umiarkowana interpretacja stanowiska Kuhna jest jak najbardziej zasadna: paradygmaty zmienia sie powoli i w trudzie. Jest tak nei dlatego ze naukowcy sa glupi, ale dlatego ze paradygmatem ma szanse stac sie tylko teza o wielkim ugruntowaniu w doswiadczeniu. Paradygmaty nei biora sie znikad ( a twoim zdaniem to chyba wymyslaja je rektorzyuczelni i zatwierdzaja w biuletynie...). I tu jest pies pogrzebany: nie znasz kontekstu. Czytalas tylko wyrwane z dyskusji cytaty, oraz bezsensowne opracowania popularne. Przy czytaniu trzeba myslec. jesli ktos ci pisze ze falsyfikacja praw newtona jest niemozliwa to pisze bzdury! Jesli pisze, ze nawet wobec ich falsyfikacji nadal prubujemy je bronic: to prawda. jesli jednak pisze ze ignorujemy falsyfikacje tych praw: to bzdura. Przyklad: problem perhelim Merkurego wyraznei falsyfikowal prawa Newtona. Jednak pzrez caly czas az do odkrycia OTW przez Einsteina, majac swiadomosc ze cos jest  nie tak poszukiwano wyjasnienia na gruncie mchaniki klasycznej. jednak kiedy Einstein podał OTW uznano ze ma racje i zmieniono paradygmat. Po propstu nauka nei odrzuca pochopnie teorii ktore sie sprawdzily, chocby w waskim zakrsie doswiadczen. kakaz

text: ::: jeszcze jedna uwaga: wciskasz mi w usta jakobym byl wierzacym popperysta: to nei prawda. Jestem daleki od pogladow poppera, ale mam wuielki szacunek do naukowej rzetelnosci. osobie ktora nie zna sie na nauce i nei miala w zaden sposob z nia stycznosci trodno to zrozumiec, podobnei jak tresc hasla w slowniku... kakaz

text: Tym samym rozmywa się różnica między badaczem racjonalnie zgoła hołdującym pewnym ogólnym zamysłom teoretycznym, jak jest w fizyce newtonowskiej czy relatywistycznej, a marksistą czy freudystą, których pseudonaukowe pretensje Popper pragnął zdezawuować.
replies: text: : ale na szcescie twoim zdaniem teorie te oparly sie tej próbie? Bo ja odnosze wrazenie ze ani marksizm ani freudyzm nei sa wspołczesnie uwazane za wartosciowe wypowiedzi zas za  naukowe to w zasadzie chyba nigdy nei byly uwazane a o ichj prawdziwosci nei sposob wyrokowac ...
replies: text: ::marksistowskie interpretacje dziejów uważamy za co najmniej warte rozważenia. Nauka opisuje tylko pewien aspekt świata, wcale nie najciekawszy.

text: : Zwracam uwage, ze w tekscei ze slownika nigdzie nie ejst napisane ze w metodologii nauki nei ma miejsca na falsyfikacje ani ze Lakatoas uwazal falsyfikacje za neinalezaca do metodologii. Tam pisze ze uznanie ze falsyfikacja jest jedynym kryterium demarkacyjnym bylo zrodlem owocnej i uzasadnionej krytyki pogladow Poppera przeprowadzonej przez lakatosa i Kuhna.
thread_title:  Odpowiedź na odpowiedź 

message: No to możemy zaczynać:
 Metodologia naukowych programów badawczych Imre Lakatosa. Koniec racjonalności natychmiastowej
Istotę stanowiska Lakatosa przedstawiają jego następujące słowa.
[Wyrafinowany falsyfikacjonizm metodologiczcny łączy różne tradycje. Po empiryźmie odziedziczył determinację, by uczyć się przede wszystkim z doświadczenia. Od kantystów przejął aktywistyczne podejście do teorii wiedzy. Od konwencjonalistów nauczył się, jak  ważną rolę w metodologii odgrywają decyzje. ]
Lakatos a  wcześniejsze  ujęcia zagadnienia racjonalności  wzrostu wiedzy. 
Wyniki swoich rozważań nad nauką przedstawił Lakatos w syntetyczny sposób w głośnej rozprawie Falsyfication and Methodology of Scientific Research Programmes. Rozprawa ta jest jednym z rodziałów książki Criticism and the Growth of Knowledge  stanowiącej rozszerzony zapis dyskusji z międzynarodowego kolokwium w Londynie z roku 1969 nad zagadnieniem zbudowania teorii wiedzy naukowej, dyskusji toczącej się pomiędzy zwolennikami krytycznego racjonalizmu a uhistorycznioną filozofią nauki. W rozprawie tej twórczo kontynuuje on myśl Poppera, poddając ją zasadniczym modyfikacjom. Historia nauki jest dla niego szeregiem następujących po sobie teorii, z którego każda następna jest reakcją na teorię poprzednią w tym sensie, że dąży do naprawienia zasadniczych błędów popełnionych przez swoją poprzedniczkę. Owe próby naprawy nie  przebiegają w sposób irracjonalny. Metodologia Lakatosa wymierzona jest wprost w krytykę filozofii Poppera ze stanowiska uhistorycznionej filozofii nauki, głównie T.S. Kuhna, stając się względem niej kontrmetodologią. Swoją koncepcję uważa Lakatos za pełniejszą i bardziej dojrzałą wersję krytycznego racjonalizmu.
Justyfikacjonizm, probabilizm oraz dogmatyczny i naiwny falsyfikacjonizm  oto w ujęciu Lakatosa cztery najpoważniejsze grupy stanowisk w kwestii wzrostu wiedzy naukowej, z których każde obciążone jest wadami uniemożliwiającymi   racjonalne wyjaśnienie tego problemu.
Justyfikacjonizmem nazywa Lakatos stanowisko, zgodnie z którym wszelka wiedza naukowa składa się z twierdzeń dowiedzionych.  W ramach tego stanowiska „klasyczni intelektualiści” („racjonaliści” w wąskim tego słowa znaczeniu) oraz „empiryści” wymagali aby nie twierdzić niczego, co nie jest dowiedzione. Ta tradycja była do wieku XX dominującą tradycją racjonalnego myślenia, w jej ramach występowały trzy podstawowe nurty: kartezjanizm, kantyzm oraz klasyczny empiryzm. Wszystkie one zgodne były w jednej zasadniczej kwestii: procedury dedukcyjne pozwalają jedynie na poprawne wnioskowania, czyli na przekazywanie prawdy, nie pozwalają jednak na dowodzenie (ustalanie) prawdy. Problem jaki stanął przed nimi polegał na rozstrzygnięciu natury tych wszystkich twierdzeń (aksjomatów), których prawdziwość dowieść można jedynie środkami pozalogicznymi. Klasyczni intelektualiści odwoływali się tu do intuicji intelektualnej, oczywistości czy objawienia, zaś empiryści do względnie małego zbioru twierdzeń faktualnych, ujmujących twarde fakty, których wartość logiczną ustalało samo doświadczenie i które tworzyły niepodważalną, empiryczną bazę nauki. Wszyscy oni zgodni byli w jeszcze jednej zasadniczej kwestii - pojedyncze zdanie wyrażające twardy fakt obalić może  teorię ogólną, natomiast niewielu z nich twierdziło, że skończona koniunkcja twierdzeń faktualnych może dowieść (indukcyjnie) teorii naukowej.  
Intelektualistom dedukcyjna logika pozwalała na dowodzenie twierdzeń naukowych każdego rodzaju, o ile zaakceptowane zostaną ich aksjomaty. Dla empirystów sprawa się komplikuje, bowiem dowodzenie na podstawie wąskiej bazy empirycznej wymaga logiki innego rodzaju, logiki indukcyjnej, pozwalającej na przechodzenie od twierdzeń jednostkowych do twierdzeń ogólnych. O niepowodzeniach ich programów pisze Lakatos następująco.
[Jedni i drudzy zostali jednak pokonani: kantyści przez geometrie neeuklidesowe i nienewtonowską fizykę, empiryści zaś przez logiczną niemożliwość ustalenia bazy empirycznej (fakty nie mogą, na co wskazywali kantyści, dowodzić twierdzeń) i ustanowienia logiki indukcyjnej (żadna logika nie może w niezawodny sposób zwiększać treści. Okazało się, że wszystkie teorie są równie nieudowodnialne. ]
Alternatywę dla tych stanowisk stanowić miał probabilizm, kierunek rozwijany przez grupę filozofów z Cambridge, którzy proponowali zastąpienie idei justyfikacji ideą prawdopodobieństwa. Pomimo, że teorie naukowe są w równym stopniu nieudowodnialne, to można im przypisać różne stopnie prawdopodobieństwa -  szacowanego za pomocą rachunku prawdopodobieństwa - ze względu na dostępny materiał empiryczny. Istotę tego stanowiska przedstawia Lakatos następująco.
[Naukowa uczciwość wymaga zatem mniej niż sądzono: polega ona na wypowiadaniu jedynie teorii wysoce prawdopodobnych; a nawet na określeniu po prostu, dla każdej teorii naukowej, dostępnych danych doświadczalnych i prawdopodobieństwa teorii w ich świetle. ]
Głównie za sprawą wysiłków K.R. Poppera okazało się jednak, że niezależnie od dostępnych świadectw empirycznych wszystkie teorie mają zerowe prawdopodobieństwo. Konsekwencją tego jest sąd, że wszystkie teorie są nie tylko w takim samym stopniu nieudowodnialne, ale i nieprawdopodobne.
	
Wszystkie odmiany epistemologii justyfikacjonistycznej, dla których zmysły są podstawowym źródłem wiedzy orzekają o istnieniu szczególnego stanu umysłu (nazywanego „odpowiednim”, „normalnym”, „zdrowym”, „nieuprzedzonym”, by podać tylko najczęściej używane określenia) pozwalającego na dokonywanie obserwacji prawdy, taką jaka sama z siebie się jawi. Justyfikacjoniści proponują jakąś formę psychoterapii w celu przygotowania umysłu do otrzymania łaski praawdy dowiedzionej w trakcie mistycznego zespolenia.  Dla klasycznych empirystów umysł jest tabula rasa skutkiem określonej psychoterapii staje się uwolniony od wszelkich przesądów teoretycznych. Dla  Kartezjusza umysł oczyszczany jest aż do samego cogito, w którym na nowo ustanawia on ego i odnajduje boską dłoń oczywistości wiądącą ku prawdzie. 
	
Kolejnym zagadnieniem jakie analizuje Lakatos stanowią odmienne konsekwencje płynące z pasywistycznej i aktywistycznej teorii wiedzy.  Ujęcie pasywistyczne, charakterystyczne dla klasycznego empiryzmu traktuje wiedzę prawdziwą jako „odcisk przyrody” w doskonale biernym umyśle. Jedynym rezultatem umysłowej aktywności są zniekształcenia i uprzedzenia. W przeciwieństwie do tego stanowiska, aktywizm utrzymuje, że nie można odczytać księgi przyrody bez jej uprzedniej interpretacji w świetle naszych oczekiwań i teorii. Taki aktywistyczne stanowisko dzieli Lakatos na dwa odmienne: aktywizm konserwatywny i aktywizm rewolucyjny. Ujęcie konserwatywne utrzymywało, że wszystkie nasze podstawowe oczekiwania są wrodzone, że za ich pomocą przekształcamy rzeczywistość w to, co zwiemy naszym światem - żyjemy i umieramy w więzieniu naszego schematu pojęciowego. Rewolucyjni aktywiści utrzymują, że schematy pojęciowe mogą być rozwijane, oraz zastępowane innymi, lepszymi schematami - to my wytwarzamy nasze więzienia i my możemy je burzyć.
	
Lakatos zauważa, że skutkiem prac Kanta i Poppera, jak i inspirowanych przez nich psychologów, okazało się, że taka empirystyczna psychoterapia nie może się powieść, ponieważ nie istnieją wrażenia, które nie są przesiąknięte oczekiwaniami, czego konsekwencją jest to, że nie istnieje psychologiczne (naturalne) rozróżnienie na twierdzenia obserwacyjne i teoretyczne. Nie istnieje zatem również -  a właściwie należałoby powiedzieć: jest pozbawione sensu - rozróżnienie pomiędzy nie udowodnionymi teoriami a dowiedzioną bazą empiryczną. Wszystkie zatem twierdzenia nauki mają charakter tymczasowy. 	
Pojawia się tu jeszcze jeden, nie zauważony przez justyfikacjonistów, problem sposobu rozstrzygania wartości logicznej twierdzeń obserwacyjnych. Tu Lakatos nawiązuje do Poppera , który z kolei nawiązuje do J.F. Friesa.  Popper i Lakatos sceptycznie odnoszą się do przekonania, że nauki empiryczne redukowalne są do postrzeżeń zmysłowych i  zgadzają się z Friesem w następującej fundamentalnej kwestii. Wszystkie twierdzenia nauki należy uzasadnić. Jeśli uzasadnienie to ma mieć postać dowodzenia w sensie logiki, to uznać należy następującą tezę: Twierdzenia (zdania) wyprowadzić możne jedynie z innych twierdzeń (zdań). A jeśli tak, to żadne faktualne twierdzenie nie może zostać dowiedzione przez eksperyment. Sedno jego stanowiska za Popperem przedstawić można następująco.
[Żądanie by wszystkie zdania uzasadnione były logicznie (charakteryzowane przez Friesa jako „predylekcja do dowodzenia”) musi zatem doprowadzić do regressus ad infinitum. Jeśli pragniemy uniknąć niebezpieczeństwa dogmatyzmu na równi z regressus ad infinitum, wydaje się iż jedyną ucieczkę stanowi psychologizm, czyli teoria, wedle której zdania uzasadniać można nie tylko przez zdania, ale także przez doświadczenie postrzeżeniowe. W obliczu tego trylematu - dogmatyzm albo regressus ad infinitum albo psychologizm  - Fries, a znim niemal wszyscy epistemologowie, pragnący badać problem wiedzy empirycznej, wybrali psychologizm. Z doświadczenia zmysłowego - nauczał Fries, czerpiemy „poznanie bezpośrednie”: za pomocą owego poznania bezpośredniego uzasadnić możemy „poznanie pośrednie” - poznanie wyrażone w symbolice jakiegoś języka. ]
	
Swoje stanowisko w tej kwestii wyraża Lakatos tak.
[Twierdzenia wyprowadzić można tylko z innych twierdzeń, nie można wyprowadzić ich z faktów: nie możn dowieść zdań na podstawie doświadczeń - „w nie większym stopniu niż przez walenie pięścią w stół”. Jest to jedna z podstawowych zasad elementarnej logiki, którą jednak nawet dziś rozumieją dość nieliczni. ]
	  
Wraz ze zburzeniem utopii justyfikacjonizmu zdaniem Lakatosa rozpoczyna się „właściwa” filozofia nauki z naczelnymi dla niej hasłami względności wiedzy oraz  popperowską rewolucją naukową. 
Falsyfikacjonizm zdaniem Lakatosa przechodził trzy stadia:  Lakatos analizując ideę falsyfikacjonizmu wyróżnia w koncepcji filozofii nauki Poppera trzy stadia :
Popper0 - dogmatyczny (naturalistyczny) falsyfikacjonizm,
Popper1 - hipotetyczny (naiwny) falsyfikacjonizm,
Popper2 - wyrafinowany falsyfikacjonizm.  (TO stadium to również konc. Lakatosa)
Kazimierz Jodkowski komentując trójpodział Lakatosa stwierdza.
[W rzeczywistości Popper ewoluował w latach 20-tych od dogmatycznej do naiwnej wersji falsyfikacjonizmu i w latach 50-tych przyjął ostatecznie pewne elementy wyrafinowanego falsyfikacjonizmu, sprecyzowanego później przez Lakatosa. ]
Stanowisko dogmatycznego falsyfikacjonizmu scharakteryzować można następująco. Przyjmuje ono za empirystami niepodważalną bazę empiryczną, nie przenosząc owej własności na teorie naukowe, które uważa za przypuszczenia.  Empiryczne kontrświadectwo jest instancją ostateczną rozstrzygającą o wartości teorii. Świadectwo doświadczenia nie jest w stanie udowodnić teorii, może ją jedynie odrzucić. W ramach tego podejścia istnieją dwojakiego rodzaju zdania mające naukowy charakter (a) w bazie empirycznej, udowodnione zdania faktualne, (b) w teorii, zdania falsyfikowalne, czyli takie zdania, dla których istnieją logiczne, matematyczne lub eksperymentalne techniki pozwalające wyznaczyć zdania mogące je obalić. Empiryczna baza teorii jest zbiorem jej potencjalnych falsyfikatorów. Rozwój nauki jest tu ścieraniem się teorii ze zdaniami obserwacyjnymi ujmującymi "nagie fakty". Tylko tego typu zdania należą do nauki: wszystkie niefalsyfikowalne twierdzenia (nie będące tautologiami) mają charakter metafizyczny i jako takie wyłączone są z jej obrębu. 
Dogmatyczny falsyfikacjonizm opiera się na zbyt ostrym kryterium demarkacji  (uznającym za naukowe tylko te teorie, które mogą być obalone przez fakty, niepodważalną bazę empiryczną) a u jego podstaw tkwią dwa fałszywe założenia : (a) istnieje naturalne, psychologistyczne rozróżnienie między twierdzeniami teoretycznymi a obserwacyjnymi, (b) jeśli zdanie obserwacyjne spełnia psychologistyczne kryterium faktualności, to jest prawdziwe na podstawie doświadczenia (zostało dowiedzione przez fakty). Owe założenia wraz z tak radykalnym kryterium demarkacji pozostawiają poza obrębem nauki klasę teorii powszechnie uznawanych za naukowe, a mianowicie teorie, w których występuje warunek ceteris paribus, będący nota bene nie wyjątkiem  lecz regułą. Polega on na tym, iż w określonej teorii przewiduje się brak jakiegoś jednostkowego zdarzenia tylko pod warunkiem, że żaden inny czynnik, mogący znajdować się gdziekolwiek, nie wywiera na owo zdarzenie jakiegoś wpływu. Wynika z tego zatem, że teoria nie stoi w sprzeczności z samymi zdaniami obserwacyjnymi, lecz z koniunkcją klauzuli ceteris paribus i zdań obserwacyjnych. Jednocześnie owej klauzuli niepodobna usunąć z bazy empirycznej, ponieważ może być zaobserwowane zajście o jakim orzeka się klauzula. Przy tak ostrym kryterium demarkacji nieobalalne są również wszelkie teorie probabilistyczne, ponieważ nie sposób ich obalić skończoną koniunkcją zdań obserwacyjnych. 
Stanowisko hipotetycznego falsyfikacjonizmu jest pewną odmianą konwencjonalizmu , utrzymującą, że istnieją w nauce twierdzenia rozstrzygane drogą umowy, lecz nie są one prawami uniwersalnymi, a zdaniami jednostkowymi. Konwencjonalizm Poppera zabrania immunizowania  teorii naukowych, czyli: stosowania hipotez ad hoc , modyfikowania definicji ostensywnych w momencie ich niezgodności z teorią lub eksperymentem, wątpienia w rzetelność eksperymentatora lub teoretyka, gdy jego wyniki są niezgodne z naszymi, odrzucania wyników badań z powodów wyżej wspomnianych.  	
	
Konwencjonalistyczne stanowisko Poppera dotyczy wprowadzenia pięciu rodzajów decyzji  znacznie łagodzących stanowisko dogmatyczne. 
(1) W ramach tego podejścia decyzją badacza wyróżnia się, które zdania jednostkowe uznać należy za twierdzenia bazowe. 
(2) Oddziela się zbiór akceptowanych twierdzeń bazowych od pozostałych zdań nauki, których nie akceptuje się, lecz udowadnia.  
Te dwie decyzje odpowiadają dwóm założeniom dogmatycznego falsyfikacjonizmu. W jego wersji hipotetycznej przyjmuje się, że wszystkie fakty interpretowane są w świetle jakiejś teorii, nie zawsze uświadamianej sobie i nie zawsze niezawodnej. Uczony testując teorię T włącza wszystkie teorie T' interpretujące dane doświadczenia do niekwestionowanej (oczywiście tylko w momencie sprawdzania teorii T) wiedzy towarzyszącej. Celem uniknięcia błędów, mogących mieć miejsce pod wpływem owej niekwestionowanej wiedzy postuluje się powtarzanie eksperymentu przez niezależnego eksperymentatora. W przypadku osiągnięcia pozytywnego wyniku eksperymentu falsyfikującego, jego wynik akceptowany jest o ile hipoteza falsyfikująca jest dobrze potwierdzona. 
	
Hipotetyczny falsyfikacjonista odróżnia odrzucenie od obalenia , zdając sobie jednocześnie sprawę z tego, że możemy wyeliminować teorię prawdziwą, a przyjąć fałszywą. Musimy tak postępować jeśli nasze działania mają być racjonalne - musimy znaleźć sposób eliminowania tych teorii, które nie stawiają czoła testom. Dlatego też proponuje nowe kryterium demarkacji, o naukowym charakterze teorii świadczy jej baza empiryczna, nie kryjąca teraz w sobie nic absolutnego. Przyjęcie określonych twierdzeń obserwacyjnych stanowi część zastosowania systemu teoretycznego.  Umożliwia to przyjęcie trzeciego typu decyzji.  
(3) Umożliwia on odrzucenie teorii probabilistycznej lub zaliczenia jej do nauki. Podaje się pułap odchyleń, po przekroczeniu którego świadectwa statystyczne są niezgodne z teorią. 
	
Owe trzy rodzaje decyzji nie są w stanie sfalsyfikować teorii naukowych z klauzulą ceteris paribus. Skończona liczba eksperymentów tego nie osiągnie, sprawdzanie zaś dotyczy zawsze koniunkcji teorii i klauzuli. Przy negatywnym wyniku testu nie wiadomo, który z członów koniunkcji należy odrzucić. W związku z tym przyjmuje się czwarty rodzaj decyzji.
(4) Klauzulę ceteris paribus przenosi się do niekwestionowanej wiedzy towarzyszącej, jednakże tylko wtedy, gdy pewnym jest, że klauzula jest dobrze potwierdzona. 
(5) Ostatni typ decyzji polega na eliminowaniu teorii, które z powodu  swej logicznej formy nie mogą posiadać nawet potencjalnych falsyfikatorów. Chodzi tu głównie o twierdzenia mające postać zdań egzystencjalnych, w których kwantyfikator nie jest ograniczony do określonego wycinka czasoprzestrzeni. 
	
Zasadnicze trudności stojące przed tą wersją falsyfikacjonizmu ujmuje Lakatos następująco. Decyzje, jakie podejmowane są w ramach tego podejścia, z jednej strony są niezbędne by uchronić się przed zarzutem dogmatyzmu, z drugiej zaś strony mogą nas zaprowadzić na kompletne manowce.  Nie dysponujemy bowiem żadnymi środkami pozwalającymi na stwierdzenie, czy podobieństwo do prawdy naszych teorii wzrasta czy maleje. Trudno w jego ramach wytłumaczyć fakt, że teoretycy często zmieniali werdykty doświadczalne na przeciwne. Falsyfikacja teorii z klauzulą ceteris paribus również jest tu trudna do wyjaśnienia, czy wręcz irracjonalna, na gruncie tego podejścia.  Dogmatyczne i naiwne stanowisko uznają, że sprawdzenie teorii jest jej konfrontacją z wynikami doświadczenia oraz, że jedynym interesującym rezultatem takiego sprawdzianu jest konkluzywna falsyfikacja.  Zgodnie z historią nauki, argumentuje Lakatos, sprawdziany tego typu są co najmniej trójstronną konfrontacją pomiędzy konkurującymi teoriami a doświadczeniem, oraz, że nie konkluzywne falsyfikacje, lecz potwierdzenia są często wynikiem prób falsyfikacji. 
	
Stanowisko wyrafinowanego falsyfikacjonizmu jest próbą zredukowania konwencjonalnych elementów jego poprzedniej wersji, celem dostarczenia nowych racjonalnych uzasadnień falsyfikacji, a dzięki temu ocalenie metodologii i idei postępu naukowego.  Zasadnicza różnica pomiędzy obydwoma rodzajami falsyfikacjonizmu tkwi w podejściu do: reguł akceptacji (kryterium demarkacji), reguł falsyfikacji (eliminacji). 
	
Nowe podejście do demarkacji przedstawia się następująco. O naukowym charakterze teorii świadczy posiadanie przez nią potwierdzonej nadwyżki treści empirycznej w stosunku do swej rywalki - przewiduje ona nowe fakty (albo takie, o których stara nic nie mówi, albo takie, które stara wyklucza).
	
Zdaniem wyrafinowanego falsyfikacjonisty teoria T jest sfalsyfikowana gdy zaproponowano względem niej alternatywną teorię T', spełniającą trzy warunki: (a) T' ma nadwyżkę treści empirycznej względem T, (b) T' wyjaśnia poprzednie sukcesy T, czyli cała nieobalona treść T zawarta jest w treści T', (c) część z nadwyżki treści T' została potwierdzona.
Swoje własne stanowisko pointuje Lakatos następująco.
[Wyrafinowany falsyfikacjonizm metodologiczny proponuje nowe normy intelelktualnej uczciwości. Uczciwość justyfikacjonistyczna wymagała, by uznawać jedynie to, co zostało dowiedzione, a odrzucać wszystko, co dowiedzione nie zostało. Ucziwość neojustyfikacjonistyczna wymagała określenia prawdopodobieństwa każdej z hipotez w świetle dostępnych danych empirycznych. Uczciwość naiwnego falsyfikacjonizmu wymagała sprawdzania tego, co falsyfikowalne, a odrzucania tego, co niefalsyfikowalne i tego, co sfalsyfikowane. A wreszcie uczciwość falsyfikacjonizmu wyrafinowanego wymagała, by próbować patrzeć na rzeczy z różnych punktów widzenia, proponować nowe teorie antycypujące nowe fakty i odrzucać te, które zostały wyparte przez teorie silniejsze. ]
Lakatos a Popper (model monoteoretyczny a pluralistyczny).
	
Zasadnicza różnica pomiędzy ujęciem Lakatosa a ujęciem Poppera jest następująca. W nauce mamy do czynienia nie z pojedynczymi teoriami  - jak na ogół twierdził Popper - lecz z ciągami teorii. Wyciąga z tego Lakatos wniosek, że badania nad nauką dotyczyć powinny właśnie takich ciągów (serii) teorii. Wyrafinowany falsyfikacjonizm w ujęciu Lakatosa zmienia problem jak oceniać teorie, na problem  - jak oceniać serie teorii. Naukowość orzeka się nie o pojedynczej teorii, lecz o grupie teorii . Ciąg taki nie jest dowolnym zbiorem poszczególnych teorii, lecz stanowi określoną całość tworzącą się stopniowo w czasie zgodnie z określonymi zasadami. Seię teorii określa Lakatos następująco.
[Weźmy serię teorii, T1, T2, T3, ..., w której każda kolejna teoria powstaje poprzez dodanie pomocniczych klauzul do (lub poprzez semantyczną reinterpretację) jej poprzedniczki, w celu przyswojenia pewnej anomalii, a każda ma treść empiryczną co najmniej równą nieobalonej treści teorii ją poprzedzającej. Powiedzmy, że taka seria teorii jest teoretycznie postępowa (lub stanowi teoretycznie postępowe przesunięcie problemowe), jeśli każda nowa teoria ma pewną nadwyżkę treści empirycznej względem swej poprzedniczki, to znaczy, jeśli przewiduje ona pewne nowe, wcześniej nieoczekiwane fakty. Powiedzmy, że taka teoretycznie postępowa seria teorii jest również empirycznie postępowa (lub stanowi empirycznie postępowe przesunięcie problemowe), jeśli część tej nadwyżki treści empirycznej zostaje również potwierdzona, to znaczy, jeśli każda nowa teoria wiedzie nas do rzeczywistego odkrycia pewnego nowego faktu. A wreszcie, nazwijmy przesunięcie problemowe postępowym, jeśli jest postępowe zarówno teoretycznie jak i empirycznie, a degenerującym się, jeśli nie jest. „Uznajemy” przesunięcia problemowe za „naukowe” tylko wtedy, gdy są one przynajmniej teoretycznie postępowe; jeśli nie są to „odrzucamy” je jako „pseudonakuowe”. Postęp jest mierzony stopniem, w jakim przesunięcie problemowe jest postępowe, stopniem, w jakim seria teorii wiedzie do odkrywania nowych faktów. Uważamy teorię w serii za „sfalsyfikowaną”, gdy wyparła ją teoria o treści potwierdzonej w wyższym stopniu. ]
To ostatnie zdanie również wymierzone jest w popperowską wersję falsyfikacjonizmu. Żadne bowiem doświadczenie, ani sprawozdanie z eksperymentu, a co za tym idzie, żadne zdanie obserwacyjne ani dobrze potwierdzona hipoteza falsyfikująca o niskim stopniu ogólności nie mogą prowadzić do falsyfikacji. Lakatos stwierdza wprost, iż przed pojawieniem się lepszej teorii nie ma falsyfikacji. Ta ostatnia nie jest bowiem relacją pomiedzy teorią a bazą empiryczną, lecz wieloczłonową relacją pomiedzy konkurencyjnymi teoriami a wyjściową bazą empiryczną i empirycznym wzrostem treści wynikającym z tego współzawodnictwa. Z falsyfikacją związana jest możliwość uznania treści jakiegoś twierdzenia o faktach za kontrświadectwo. I w tym przypadku widać odstępstwo od modelu popperowskiego. Lakatos proponuje wręcz aby z pojęć filozofii nauki wykluczyć taki termin jak „kontrświadectwo” lub co najmniej go przedefiniować, ponieważ jest on mylący. Nie istnieje taki wynik doświadczenia, który bezpośrednio można zinterpretować jako kontrświadectwo. Pisze tak.
[Kontrświadectwo względem T1  jest przypadkiem potwierdzającym T2, która jest bądź to sprzeczna z T1, badź to od T1 niezależna (z tym zastrzeżeniem, że T2 w zadowalający sposób wyjaśnia empiryczne sukcesy T1. Stąd widać, że rozstrzygające kontrświadectwa lub eksperymenty rozstrzygającce mogą być jako takie zidentyfikowane wśród licznych anomalii jedynie po czasie, w świetle pewnej zwycięskiej teorii. ]
Przedmiotem zainteresowania uczonego nie są zatem ani przypadki potwierdzające, ani anomalie. Tym co interesuje uczonego, to przypadki weryfikacji nadwyżek. Wyciąga z tego Lakatos wniosek, że nauka może się rozwijać bez konkluzywnych obaleń, ponieważ nie muszą one towarzyszyć postępowemu przesunięciu problemowemu. O wiele ważniejszym czynnikiem dynamizującym rozwój nauki jest postulat mnożenia teorii. Nie należy czekać z mnożeniem teorii póki uznane teorie nie zostaną obalone. W przeciwieństwie do ujęcia popperowskiego postulującego zastępowanie hipotezy sfalsyfikowanej hipotezą lepszą, Lakatos postuluje zastępowanie dowolnej hipotezy hipotezą lepszą. 
	
Na zjawisko falsyfikacji patrzy Lakatos w odmienny do Poppera sposób. Mówi, że wyrafinowana falsyfikacja jest procesem wolniejszym i bezpieczniejszym od falsyfikacji naiwnej.  Przypomnijmy, że naiwny falsyfikacjonista podejmować musiał aż pięć rodzajów decyzji: 
1.	Decyzją badacza wyróżnia się, które zdania jednostkowe uznać należy za twierdzenia bazowe.
2.	Oddziela się zbiór akceptowanych twierdzeń bazowych od pozostałych zdań nauki, których się nie akceptuje, lecz udowadnia.
3.	Podaje się pułap odchyleń, po przekroczeniu którego świadectwa statystyczne są niezgodne z teorią, co umożliwia odrzucenie teorii probabilistycznej lub zaliczenia jej do nauki.
4.	Klauzulę ceteris paribus przenosi się do niekwestionowanej wiedzy towarzyszącej, jednakże tylko wtedy, gdy pewnym jest, że klauzula ta została dobrze potwierdzona.
5.	Eliminuje się te teorie, które z powodu swej logicznej (syntaktycznej) formy nie mogą posiadać nawet potencjalnych falsyfikatorów.
Nie widzi Lakatos możliwości uniknięcia pierwszego, drugiego i trzeciego rodzaju decyzji. Można natomiast, zwłaszcza w stosunku do drugiej i trzeciej złagodzić jej element konwencjonalny. Musimy uznać, które zdania pełnić będą funkcję zdań bazowych. W stosunku do decyzji drugiego i trzeciego rodzaju proponuje Lakatos wprowadzenie „procedury apelacyjnej” pozwalającej na odwoływanie wcześniej przyjętych ustaleń. 
Na mocy zaakceptowanego zdania bazowego w oparciu o dobrze potwierdzoną hipotezę falsyfikującą naiwny falsyfikacjonista  powinien dokonać odrzucenia sprawdzanej teorii. Lakatos stwierdza, iż można w zamian uznać problematyczność owej koniunkcji zdania bazowego z hipotezą falsyfikującą, a pozostawić sprawdzaną teorię. Pojawiający się tu problem sprawdzenia owej koniunkcji, którą kwestionujemy Lakatos rozwiązuje następująco. Uczony musi odpowiedzieć sobie na pytanie, którą z dwóch teorii uważał będzie za interpretacyjną, a którą za wyjaśniającą.
Lakatos proponuje następujące rozstrzygnięcie tego problemu. Musimy podjąć metodologiczną decyzję, które z twierdzeń (tzn. koniunkcję zdania bazowego z hipotezą falsyfikującą czy samą sprawdzaną teorię) uznać za „fakt”, a które za „teorię”.  Na gruncie modelu monoteoretycznego (czyli naiwnego falsyfikacjonizmu) za „fakt” uznać należy oczywiście koniunkcję, lecz jeśli chcemy przeprowadzić procedurę apelacyjną musimy użyć modelu pluralistycznego, w ramach którego nie mówi się o kolizji pomiędzy faktami a teoriami, lecz pomiedzy dwiema teoriami wysokiego poziomu. Dokonuje się wyboru pomiędzy dostarczającą faktów teorią interpretacyjną a teorią wyjaśniającą fakty, nie rozstrzygając jednocześnie, że teoria interpretacyjna ex definitione musi być teorią niższego  poziomu niż teoria wyjaśniająca. Metodolog powinien przyjąć, że teoria interpretacyjna jest tego samego poziomu co teoria wyjaśniająca. Decyzja ta pociąga za sobą uznanie, iż kolizje nie następują pomiędzy teoriami o różnym stopniu ogólności.
W modelu monoteoretycznym uznaje się teorię wyższego poziomu za teorię wyjaśniającą, o której sąd wydają fakty. W przypadku kolizji odrzuca się samo wyjaśnienie. W modelu pluralistycznym w przypadku kolizji odrzucić można „fakty”, uznając je za dziwolągi.  Istotą modelu pluralistycznego jest to, że procedura sprawdzania dotyczy wzajemnie połączonych i lepiej lub gorzej dedukcyjnie uporządkowanych teorii. Wyraża to Lakatos następująco.
[To nie jest tak, że my proponujemy teorię, a przyroda może wykrzyknąć NIE; raczej jest tak, że proponujemy labirynt teorii, a Przyroda może wykrzyknąć SPRZECZNE. ]
	
Wynika z tego, iż problem przesuwa się z problemu zastąpienia teorii obalonej przez fakty na problem usunięcia sprzeczności pomiedzy wzajemnie powiązanymi teoriami,  przy jednoczesnym dokonaniu wyboru, którą z wzajemnie sprzecznych teorii należy wyeliminować. Eliminujemy, zdaniem Lakatosa, według następującej procedury. Rozpoczynamy od próby zastąpienia jednej, potem drugiej teorii, jeśli nic nie osiągnęliśmy, próbujemy zastąpić je obie celem zaproponowania takiego układu teorii, który dostasrczy największego wzrostu potwierdzonej treści, czyli wytworzy najbardziej postępowe przesunięcie problemowe. 
	
Z decyzjami czwartego i piątego rodzaju  naiwnego falsyfikacjonizmu  radzi sobie Lakatos następująco. Nie musimy podejmować decyzji, który składnik naszej wiedzy uznamy za problematyczny, a który za bezproblematyczny. Wszystkie traktujemy jako problematyczne w tym sensie, iż jesteśmy gotowi  zastąpić każdy element naszej wiedzy. Chodzi o to aby zastępować poszczególne składniki w sposób postępowy, czyli taki aby nowa wersja miała więcej potwierdzonej treści empirycznej od swojej poprzedniczki. Jeśli uda nam się to osiągnąć, wtedy powiedzieć możemy, że zastąpiony składnik został „sfalsyfikowany”.
[Uważając pewne teorie obserwacyjne za problematyczne - pisze Lakatos - możemy naszą metodologię uelastycznić; ale nie możemy wyartykulować i włączyć całej „wiedzy towarzyszącej” (a może „towarzyszącej ignorancji”?) do naszego dedukcyjnego modelu krytyki. ]
	
Piąty typ decyzji proponuje wyeliminować Lakatos następująco. Syntaktycznie metafizyczne teorie proponuje on zachować tak długo, dopóki na jej gruncie wytwarzać można postępowe przesunięcia problemowe.  Zwraca Lakatos uwagę, że od stanu naszej wiedzy zależny jest racjonalny wybór logicznej formy teorii ponieważ przyjmowane dziś syntaktycznie metafizyczne zdania typu „wszystkie - niektóre” z biegiem czasu stać się mogą zdaniami naukowymi typu „wszystkie”.
Naukowe programy badawcze
	
Formułując swoje samodzielne stanowisko metodologii naukowych programów badawczych w nawiązaniu do swojego postulatu badania nie pojedynczych teorii lecz serii teorii, zauważa Lakatos, iż najważniejsze z takich serii teorii łaczy pewna ciągłość, pozwalająca nazywać je programami badawczymi, którą stanowią następującego rodzaju  dwa rodzaje reguł metodologicznych;
1.	heurystyka negatywna, nakazująca jakich dróg badań unikać;
2.	heurystyka pozytywna, wskazująca jakimi drogami badań należy podążać.
Tak pojmowaną naukę charakteryzuje następująco.
[...naukę jako całość można uważać za ogromny program badawczy, z naczelną regułą heurystyczną Poppera: „wymyslaj przypuszczenia, które mają bogatszą treść empiryczną od przypuszczeń wcześniejszych”. ]
	
 Zauważa Lakatos, że niektóre hipotezy naukowe od momentu gdy zostaną sformułowane pełnią w nauce rolę silnych heurystycznych zasad rządzących rozwojem całego ciągu teorii. Zasady te nazywa on „twardym rdzeniem” (hard core). To właśnie w nie heurystyka negatywna zakazuje ataków. Jako przykłady podaje on trzy zasady mechaniki Newtona oraz jego prawo grwaitacji. Tego typu rdzeń jest nieoblalany droga metodologicznej decyzji zwolenników danego programu, rozwija się on pomału, stanowiąc owoc długiego procesu prób i błędów. Rdzeń taki zanurzony jest w oceanie anomalii, istnieje wiele teorii i obserwacji z nim sprzecznych. Względem nich pozostaje on nie zmieniony na przestrzeni całego okresu funkcjonowania programu. 
	
Wokół tego rdzenia powstaje „pas ochronny” (protective belt) składający się z hipotez pomocniczych i warunków początkowych, tworzonych przez uczonych w celu przyjmowania  całej siły uderzenia wszelkich możliwych sprawdzianów. Jest on nieustannnie modyfikowany i niejednokrotnie całkowicie zmieniany celem obrony twardego rdzenia.  Budowę i dokonywanie zmian w pasie ochronnym programu badawczego tak by pozostawiać nienaruszonym twardy rdzeń nazywa Lakatos pozytywną heurystyka programu.
	
O ile obydwie procedury, tj. heurystyka pozytywna i negatywna wiodą do postępowego przesunięcia problemowego o danym programie powiedzieć można, że jest udany. Takiemu programowi stawia Lakatos następujące wymogi. 
1.	Każdy krok programu badawczego powinien powiekszać treść - stanowić powinien postępowe teoretyczne przesunięcie problemowe. 
2.	Wzrost treści powinien retrospektywnie wyglądać na potwierdzony. Znaczy to, że nie musi on natychmiast wytwarzać nowego, obserwowalnego faktu. Powinien stwarzać ku temu perspektywę. Pozwala to na obstawanie przy programie pomimo pojawiających się jego obaleń.
3.	Takie obalenia można ignorować tak długo, jak długo rośnie potwierdzona treść empiryczna ochronnego pasa hipotez pomocniczych. 
	
Owe trzy wymogi pozwalają na rezygnację z twardego rdzenia nie z powodów estetycznych (contra Duhem) lecz z powodów logicznych i empirycznych, w chwili gdy nie może być dalej mowy o postępowym teoretycznym przesunięciu problemowym, bowiem nie nastepuje już przyrost nowych obserwowalnych faktów, a w ich miejsce pojawiają się obalenia, które trudno jest ignorować. 
	
Jak już było wspomniane to heurystyka pozytywna chroni program przed anomaliami. Przyswajanie i wyjaśnianie anomalii odbywa się zgodnie z pewnym trybem postępowania, który nazywa Lakatos „polityką badań”. Jest ona ustalana w gabinecie teoretyka niezależnie od znanych anomalii.  Heurystyka ta  składa się z częściowo wyartykułowanego zbioru sugestii dotyczących sposobów zmiany i rozwijania obalalnych wersji programu badawczego. Dzięki temu możliwe jest utworzenie łańcucha coraz to bardziej skomplikowanych modeli naśladujacych rzeczywistość. Model charakteryzuje Lakatos następująco.
[Model jest zbioerm warunków początkowych (wraz, być możę, z pewnymi teoriami obserwacyjnymi), o którym wiemy, że musi zostać zastąpiony w trakcie dalszego rozwoju programu, a nawet wiemy, lepiej lub gorzej w jaki sposób. To jeszcze raz pokazuje, jak nieistotne są „obalenia” poszczególnych wersji w ramach programu badawczego: ich istnienia się oczekuje, pozytywna heurystyka istnieje jako strategia zarówno ich przewidywania (wytwarzania), jak przyswajania. Faktycznie, jeśli heurystyka pozytywna zostanie w pełni wytworzona, to trudności programu stają się raczej matematyczne niż empiryczne. ]
W czasie obowiązywania danego programu daje się zaobserwować pewien mechanizm zmiany, konsekwencją którego są kolejne wersje programu. To właśnie podczas rozwoju programu otrzymujemy kolejne teorie ciągu teorii. 
Metodologia naukowych programów badawczych dopuszcza pewien stan rzeczy irracjonalny zarówno na gruncie justyfikacjonizmu jak i naiwnego falsyfikacjonizmu. Zauważa Lakatos, że niektóre spośród najbardziej istotnych w historii nauki programów badawczych połączone zostały („zaszczepione” - takiego określenia używa) ze starszymi programami, z którymi były rażąco sprzeczne. Przytacza dwa przykłady: astronomia Kopernika zaszczepiona została na fizyce Arystotelesa, oraz program Bohra na programie Maxwella.  W tego typu przypadkach, gdy świeżo zaszczepiony program zaczyna się umacniać, symbioza przekształca się we współzawodnictwo, a zwolennicy nowego programu zaczynają dążyć do wyeliminowania starego. 
Podejście takie uznaje Lakatos za racjonalne ponieważ wieść może ku postępowemu przesunięciu problemowemu, jednakże obwarowuje je pewnymi zastrzeżeniami. Gdy minie postępowa faza programu utrzymywanie tego typu sprzeczności uznać należy za irracjonalne. Sprzeczności poddawać należy „czasowej kwarantannie”. Sedno swego stanowiska wyraża następująco.
[Twierdzić, że ... musimy pogodzić się ze .. sprzecnościami, jest metodologicznym przestępstwem. Z drugiej strony, nie znaczy to, że odkrycie sprzeczności - lub anomalii - musi natychmiast zatrzymać rozwój programu: poddanie tej sprzeczności czasowej kwarantannie ad hoc i podążąnie za heurystyką pozytywną programu może być racjonalne. ]
CYTOWANIA:
Imre Lakatos; Falsyfikacja a metodologia naukowych programów badawczych, s.55-56.
 
Imre Lakatos, Alan E. Musgrave [ed.]; Criticism and the Growth of Knowledge, Cambridge 1970.
Por. Falsyfikacja ..., s.7.
Lakatos; Falsyfikacja..., s.8.
Falsyfikacja..., s.9.
Falsyfikacja..., s.16.
Por. Karl R. Popper; Logika odkrycia naukowego, paragrafy 25-29.
Logika  ..., s.80-81.
Falsyfikacja ..., s. 16-17.
Por. Imre Lakatos, Criticism and the Methodology of Scientific Research Programmes, "Proceedings of the Aristotelian Society", Vol. LXIX, 1968, s.20, 21, 30, oraz Lakatos, Falsyfikacja a metodologia naukowych programów badawczych [w] Lakatos, Pisma z filozofii nauk empirycznych, s.10, 23, 44. 
P.K. Feyerabend wprowadzone przez Lakatosa rozróżnienie nazwał złośliwie podziałem dziwaków na trzy klasy, stwierdzając, że jego efektem było zahamowanie podejmowanych przez filozofów spoza kręgu krytycznego racjonalizmu prób odnalezienia słabych miejsc w tej koncepcji metodologii. Por. P.K. Feyerabend, Ku pocieszeniu specjalisty [w] Feyerabend, Jak być dobrym empirystą, PWN Warszawa 1979, przekł. Krystyna Zamiara, s.245, przypis 45.
Kazimierz Jodkowski, Falsyfikacjonizm a wzrost wiedzy, "Annales UMCS", Vol.II, 1977, s.257.
Por. Lakatos, Falsyfikacja a metodologia ..., s.11.
Por. Jodkowski, Falsyfikacjonizm a wzrost wiedzy, s.258.
Por. Lakatos, Criticism and the Methodology ..., s.25-26, Falsyfikacja a metodologia ..., s.13-14.
Lakatos nazywa konwencjonalizm Poppera naiwnym falsyfikacjonizmem metodologicznym, wywodząc go z nurtu tzw. konwencjonalizmu rewolucyjnego, który obok falsyfikacjonizmu Poppera tworzy symplicyzm Duhema. Obydwa stanowiska są alternatywne względem tzw. klasycznego konwencjonalizmu Poincarégo. Por. Lakatos, Falsyfikacja a metodologia ..., s.26-28.
       
Sens tego terminu wyraża Popper następująco: ...obaleń empirycznych można zawsze uniknąć. Zawsze można "immunizować" teorię w obliczu krytyki. (Ten znakomity termin podał Hans Albert i wydaje mi się, że powinien zastąpić moje terminy "wybieg konwencjonalistyczny" i "konwencjonalistyczny wykręt". Por. Wiedza hipotetyczna: moje rozwiązanie problemu indukcji [w] Wiedza obiektywna, s.48.  
       
Dyskusję nad popperowską koncepcją bycia przez hipotezę ad hoc przynoszą następujące artykuły: A. Grünbaum, The Falsifiability of the Lorentz-Fitzgerald Contraction Hypothesis ("British Journal for the Philosophy of Science", 10, My 59, s.48-49, K.R. Popper, Testability and "Ad-Hocness" of the Contraction Hypothesis, ("British...", 10, My 59, s.50), H. Dingle, Falsifiability of the Lorentz-Fitzgerald Contraction Hypothesis ("British...", 10, N 59, s.228), A. Grünbaum, The Falsifiability of the Lorentz-Fitzgerald Contraction Hypothesis: A Rejoinder to Professor Dingle ("British...", 11, Ag 60, s.143-144), G.H. Keswani, More About Lorentz Transformation Equations ("British...", 11, My 60, s.50-54), Adolf Grünbaum, "Ad Hoc" Auxiliary Hypotheses and Falsificationism ("British...", 27, D 76, s.329-362), Greg Bamford, Popper's Explications of "Ad-Hoc"ness: Circurality, Empirical Content, and Scientific Practice ("British...", 44, Je 93, s.335-355) oraz Peter Urbach, Bayesian Methodology: Some Criticism Answered ("Ratio: An International Journal of Analytic Philosophy", 4(2), D 91, s.170-184).
       
Por. Popper, Logika odkrycia naukowego, s.70.
       
Krytykę takiego podejścia przynosi m.in. artykuł Johna Prestona Methodology, Epistemology and Conventions: Popper's Bad Start ("Proceedings of the Biennial Meetings of the Philosophy of Science Association", 1, 1994,s.314-322) zasadzający się na tezie, że konwencjonalizm Poppera dotyczący metodologii jest nieporozumieniem ponieważ reguły metodologiczne są konwencjami, ale które z nich są stosowane przez naukowców - tego Popper nie wyjaśnia i zagadnienie to samo w sobie nie stanowi przedmiotu konwencji.
       
Por. Lakatos, Falsyfikacja a metodologia ..., s.28.
       
Wyraża to Popper w Logice odkrycia naukowego następująco: Ogólnie rzecz biorąc, intersubiektywnie sprawdzalną falsyfikację uważamy za ostateczną. ... Ocena potwierdzająca, dokonana w czasie późniejszym ... zmienić może pozytywny stopień potwierdzenia na stopień negatywny, ale nie vice versa. (s.215) W tej samej książce ujmuje eksperyment falsyfikujący jako eksperyment krzyżowy, będący w stanie obalić teorię: ...przez eksperyment rozstrzygający rozumiem taki, którego celem jest obalenie (jeśli to możliwe) teorii, a szczególnie eksperyment, który przynieść ma rozstrzygnięcie pomiędzy rywalizującymi teoriami przez obalenie (co najmniej) jednej z nich - naturalne bez udowadniania drugiej. (s.222)
       
Por. Popper, Logika..., s.91-94.
       
Por. Lakatos, Falsyfikacja a metodologia ...,  [w] Pisma..., s.33-34.
       
Por. Lakatos, Falsyfikacja..., s.34-37.
       
Por. Falsyfikacja..., s.37-38. Pomimo swego krytycznego nastawienia do tej odmiany falsyfikacjonizmu Lakatos tak podsumowuje stanowisko Poppera: Oferuje grę, która daje niewiele szans na zwycięstwo, ale twierdzi, że lepiej jednak jest grać niż poddać się. (Op. cit., s.39)
       
Falsyfikacja..., s.39.
       
Podaje tu Lakatos wyrazisty przykład: peryhelium Merkurego stanowiło przypadek falsyfikujący teorię Newtona i klauzula ceteris paribus była w tym przypadku dobrze potwierdzona a jednak odrzucenie mechaniki Newtona poczekać musiało 85 lat. (Falsyfikacja..., s.43.) Por. również Marc Dominicy, Falsification and Falsifiabilization from Lakatos to Goodman ("Revue Internationale de Philosophie", 37, 1983, s.163-198) wskazuje on na trudności akceptacji klauzuli ceteris paribus w ramach stanowiska falsyfikacjonistycznego.
       
Właśnie te dwa warunki stanowią o tym, że ta wersja falsyfikacjonizmu ochrzczona została przez Lakatosa mianem "naiwnej". Por. Falsyfikacja..., s.44.
       
Por. Falsyfikacja..., s.43. Podobnego zdania są: 1) Joseph Agassi, stwierdzający w artykule When We Ignore Evidence in Favour of a Hypothesis? ("Ratio: An International Journal of Analytic Philosophy", 15, D 73, s.183-205), że badaczy w równym stopniu interesują hipotezy jak i odrzucane fakty; 2) Alvin F. Nelson argumentujący, w artykule The Method and Scientific Change ("Southwestern Journal of Philosophy" 2, Spr-Sum 71, s.83-92) że nie jest prawdą, iż nauka charakteryzuje się głównie przez odrzucanie hipotez, oraz 3) Greg Bamford nazywający, w artykule Popper and his Commentators on the Discovery of Neptune: A Close Shave for the Law of Gravitation? ("Studies in History and Philosophy of Science" 27(2), Je 96, s.207-232) tą odmianę falsyfikacjonizmu Słabym Falsyfikacjonizmem Popperowskim (Weak Popperian Falsificationism).
       
To jest sposób Poppera i ja zamierzam iść tą drogą, pisze Lakatos. Falsyfikacja..., s.44.
       
Por. Falsyfikacja..., s.44-45.
   
Falsyfikacja..., , s.55.
   
Stosowanie terminu „naukowy” - pisze Lakatos - do pojedynczej teorii to błąd kategorialny. [Falsyfikacja..., s.50.]
  
Falsyfikacja ..., s.48-49.
  
Falsyfikacja..., s.52.
   
Por. Falsyfikacja ..., s. 60.
   L
akatos używa cudzysłowów w tym kontekscie dla oznaczenia „faktu” i „teorii”, ponieważ, to metodolog rozstrzyga co uznane zostanie za fakt a co za interperetującą teoerię w trakcie procedury wyjaśniania. Por. Falsyfikacja..., s.64-71.
   
Por. Falsyfikacja..., s.68.
   
Falsyfikacja..., s.68.
   
Falsyfikacja..., s.70.
   
Wiąże się to z kategoriami „twardego rdzenia” i „pasa ochronnnego” lakatosowskiej metodologii naukowych programów badawczych, które omówione zostaną w następnym paragrafie.
  
Falsyfikacja..., s.72.
  
Falsyfikacja ..., s.79.
  
Falsyfikacja ..., s.91.
thread_title: Lakatos 4C i --[[Wikipedysta:Krzysztofkilian|KILIAN]] 20:15, 13 lip 2005 (CEST)