Dyskusja:Totem (religia)

message: Totem - słowo pochodzące od Odżibuejów z australijskiego plemienia Algonkinów. W antropologii używa się tego terminu w celu badania klanowych "społeczeństw" plemiennych. System totemiczny charakteryzuje również społeczności indian amerykańskich, lecz można mówić o jego obowiązywaniu na całym świecie, choć pod różnymi nazwami. 
Zygmunt Freud w Totem i tabu definuje totem jako "zwierzę, czasami roślinę lub siłę przyrody w związku z całym rodem. To założyciel rodu, jego duch opiekuńczy i współzałożyciel". Emile Durkheim w Elementarnych formach życia religijnego natomiast podkreśla, iż totem to przede wszystkim nazwa, symbol, herb pewnej grupy, dowód tożsamości i przynależności rodzinnej, a nie przedmiot materialny, czego dowodzi, za Schoolcraftem, etymologia słowa totem: dodaim - wioska lub siedziba grupy rodzinnej. 
Totem, analogicznie do europejskiej heraldyki, to wizerunek mitycznego przodka, którym mogą być klasy przedmiotów materialnych, gł. rośliny i zwierzęta, ale i zjawiska atmosferyczne, ciała niebieskie, miejsca geograficzne, czasami przodkowie - istoty całkowicie mityczne (jak u Warramungów i Tjingillów - przodek Thaballa, który jest ucieleśnieniem radości).
W plemionach wędrownych totemy mogły być odzwierciedlane na kawałkach kory zawieszonych na żerdziach lub hełmach, co pełniło rolę sztandarów wojennych. Totemy mogą być malowane na skórach zwierząt leżących na wigwamach, być przedstawiane przez słomiane kukły lub malowidła na ziemi. W grupach bardziej osiadłych rzeźbiono je na drewnianych słupach (gł. Tlingita - 15m!) lub zawieszano je na ścianach domów, czółen, narzędziach, broni, grobach. W czasach świąt w niektórych plemionach istniał zwyczaj tatuowania totemu bezpośrednio na ciele.
Niektórzy badacze uważają, że istnieje ścisłe tabu na spożywanie lub kontakt z totemem, ale nie jest to regułą.
Totem więc to symbol przynależności do klanu (grupy ludzi wierzących we wspólne pochodzenie od totemu) lub fratrii. Każdy klan ma swój jeden, niepowtarzalny totem.
Emile Durkheim klasyfikuje totemy na:
Totemy klanu:
- totemy matrylinearne (najczęstsze), występujące m.in. u Dieriów i Urabunnów z AustraliiPd.
- totemy patrylinearne łączone z patrylokalnością
- totemy, gdzie mityczny przodek rytualnie zapładnia matkę w chwili poczęcia - u Aruntów i 
Loritjów.
Totemy fratrii:
fratria (dzieląca plemię na dwie części) to rodzaj szczególnego braterstwa - system zanikający 
już w czasach Durkheima. Wg. Andrew Langa totemy fratrii to wyłącznie zwierzęta. Totemy klanowe podporządkowane sa fratrii.
----
Totemy używane do celów sakralnych to czuringa - rzeźbione kawałki drewna lub kamienia
przywiązywane do kity z włosów ludzi lub zwierząt. Podczas ceremonii kręcono czuringa
w powietrzu tak, że wywoływały one charakterstyczny warkot.
Czuringa to największy materialny wyraz sacrum w społecznościach Australi - to, obok
rzeczownika, jest również przymiotnik oznaczający: święty. Czuringa jest tabu dla zwykłych ludzi, ma cechy lecznicze, dodaje odwagi i wytrwałości, a u wrogów powoduje strach. Utrata czuringi powoduje klęskę całego klanu. Wg. Spencera i Gillena czuringa to siedziba duszy przodka. 
Odmianą totemu Czuringa jest nurtunja - pionowy stojak zrobiony z jednej albo kilku włóczni albo Waninga, występujący tylko u południowych Aruntów, Urabunnów i Loritjów - pionowo zakopana włócznia przecięta jedną lub dwoma poprzeczkami, co nadaje jej wygląd krzyża
Czuringa, Nurtunja i Waninga zawdzięczają swą świętość wyłącznie emblematowi totemu nań naniesionemu.
----
Teorie genezy totemizmu:
- teoria nominalistyczna - totemizm ma swoje źródło w pierwotnym nadawaniu nazw (Andrew Lang)
- teoria socjologiczna - totem to widzialny reprezentant religii, a zatem to ucieleśnienie całej społeczności (Emile Durkheim)
- teoria psychologiczna - totem to wizerunek zewnętrznej duszy, co bierze się z niewiedzy dot. natury poczęcia ( James 
Frazer), lub duch opiekuńczy, co bierze się z pierwotnego animizmu (Franz Boas)
- teoria psychoanalityczna - członkowie klanu całkowicie identyfikują się z totemem, ponieważ w podświadomości żywią przekonanie, iż ich przodkowie zjedli praojca totemu. Wstyd jest tu motorem wszelkich działań społecznych.
--Alberthupa 16:07, 11 sie 2005 (CEST)
thread_title:  Totem