Dyskusja:Brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru

message: Józef Nyka pod adresem:
http://www.nyka.home.pl/glos_sen/pl/201002.htm#A
pisze, co następuje:
"W Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej z hasła "Cyprian, brat" wyłania się jeszcze jeden wybitny szczyt, mianowicie Hawrań. Według tego dzieła (s. 171), jego wierzchołek zdobył ("wszedł na Hawrań") słynny "latający mnich" z Czerwonego Klasztoru, z domu Franz Ignatz Jäschke, a musiałoby to nastąpić około roku 1760. Wiadomość tę, choć z wahaniem, powtarza WEGA (tom III s.330), przewija się ona też przez inne publikacje a także przez strony internetowe, np. w Wikipedii ("był... na wierzchołku Hawrania w Tatrach Bielskich"). Stwierdzić jednak trzeba, że informacja ta jest poważym nieporozumieniem.
Wspominany kilka razy w zielniku brata Cypriana Rabenstein, Rabstein i Rabstin odnosi się nie do Hawrania lecz bez cienia wątpliwości do skały Rabsztyn (847 m) w Małych Pieninach, od Czerwonego Klasztoru oddalonej o 2 godziny spacerku. Frater Cyprianus kwalifikuje górę jako "saxum", co znaczy "kamień", "skałka", "skała" nie zaś poważny szczyt górski, jakim jest Hawrań. Parę razy pisze wyraźnie o stronach szczawnickiej i szlachtowskiej: Rabstin versus Tzawnitz, Rabstein versus Tschawnitz, sub saxo Rabenstein versus Tzawnitz, am rabstin, versus Schlachtowa. Flanki Hawrania oczywiście takich takich sąsiedztw nie mają, istniałby więc w Tatrach Bielskich inny, nie odróżniany nazewniczo Rabsztyn? Zapiski zielnika w niczym tego nie sugerują, choć nazwa nie jest rzadka: w samych Pieninach są dwa Rabsztyny, mamy Rabsztyny na naszej Jurze i inny na Słowacji. Skąd jednak pomyłka Zofii i Witolda Paryskich? Nie ulega wątpliwości, że na błędny trop wprowadził ich pokutujący w spiskiej literaturze tatrzańskiej "Rabenstein", mający być niemieckim odpowiednikiem słowiańskiego Hawrania (Rabe = kruk). Autorzy WET zasugerowali się nim, nie spostrzegli jednak, że forma ta jest stosunkowo świeżej daty – weszła do niemieckich druków dopiero w XX wieku, w latach programowej germanizacji nazewnictwa tatrzańskiego – jako koncept biurkowy, wymyślony przez działaczy MKE-UKV i wprowadzony przez nich na mapy (np. II wyd. "Die Hohe Tatra" 1:50 000 J. Vigyázó, F. Dénes, G.A. Hefty, D. Reichart, G. Komarnicki, 1931). Jeszcze w r. 1921 Gyula A. Hefty zapewniał w "Karpathen-Post" (z 24 września), że nie ma w Tatrach zmieniania nazw słowackich, a na węgierskiej mapie w partii "od Havrana aż po Holicę wszystkie nazwy pozostały słowiańskie". Wersja Rabenstein=Hawrań starszej dokumentacji historycznej nie ma żadnej. Nie notuje jej podstawowa praca Stanisława Eljasza-Radzikowskiego z r. 1893, wszystkie wcześniejsze źródła posługują się – oprócz sporadycznych form innych, jak np. Pańskie Widła – nazwą Hawrań, przy czym zdarza się mylenie wierzchołków: Hacquet 1796 "Hawrani", Staszic 1804, 1815 "Hawran mały i wielki", pierworys austriackiej mapy 1822 "Havrany B.", Zejszner 1855 "Hawrań", Fuchs 1863 "Hawran-Berg", Kořistka 1864 "Hawran, Berg bei Zdjar", austriacka mapa wojskowa 1:75 000 – "Havran" przez wszystkie wydania od 1881 do 1916, Otto wszystkie wydania od 1891 do 1931. Christian Genersich w r. 1807 przywołuje obydwa szczyty: "Hawran Cserny" w Tatrach Bielskich (s.324) i dobrze mu znany "Rabstin oder Rabenstein" w Małych Pieninach nad wsią Leśnicą (s.331), z którego ma nawet odłamek skały. Na to, że – jak głosi Ernst Hochberger (2007) – spiscy juhasi słowacki Havran tłumaczyli na niemiecki Rabenstein czy na węgierski Holló-kö, w źródłach nie ma najmniejszego dowodu, nie mówiąc o tym, że pasterze byli z reguły Słowianami zaś język węgierski w ustach podtatrzańskiego ludu nie istniał w ogóle. W ostatnim półwieczu spiscy przerabiacze i podrabiacze historii – m.in. prof. Alfred Grósz w r. 1942 i później – snuli dywagacje na temat etymologii nazwy Rabenstein, odwołując się m.in. do terminologii górniczej i słownictwa poszukiwaczy skarbów, nie dociekali jednak, czy nazwa taka przed I wojną światową w Tatrach w ogóle istniała. Było w tym zakłamanie, bo przecież nie mogli nie pamiętać, że sami ją niedawno planowo instalowali. Wejście Latającego Mnicha na Hawrań trzeba zatem włożyć między bajki a w skądinąd cennej książce Polskiej Akademii Nauk "Zielnik Brata Cypriana z Czerwonego Klasztoru" utożsamienia Rabensteinu z Hawraniem wykreślić, jako efekty oczywistej pomyłki (ss.19, 118). Dodajmy, że nie popełnili tego błędu ani Ivan Bohuš w "Krásach Slovenska" 11/1970, ani Aladár Marček w "Vysoké Tatry" 3/1971, który na s.21 stwierdza wręcz, że brat Cyprian "na Tatranské štíty nevstúpil, aspoň sa o tom nikde nezmieňuje".
Mamy tu więc żywy przykład tego, do czego prowadzi z jednej strony ignorowanie historii nazw a z drugiej bezmyślne przenoszenie zabytków nazewnictwa do innych języków, tak zmasowane w ostatnich latach (Klaus Gattinger, Endre Futo i inni) – potrzebne tylko do zaspokojenia nacjonalistycznych czy nawet szowinistycznych ambicji jednostek czy grup narodowowościowych a pociągające za sobą tak poważne błędy historyczne i naukowe."
thread_title:  Czy brat Cyprian był rzeczywiście na Hawraniu