Dyskusja:Rady Delegatów Robotniczych w Polsce

message: RADY DELEGATÓW ROBOTNICZYCH W POLSCE zaczęły powstawać w listopadzie 1918 r. z inicjatywy Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy oraz Polskiej Partii Socjalistycznej — Lewicy. Po wybuchu rewolucji w Austro-Węgrzech i w Niemczech i załamaniu się okupacji partie te wezwały klasę robotniczą, by przygotowała się do rozstrzygających walk o władzę i utworzyła — wzorem rewolucji rosyjskiej — RDR jako organy walki o zwycięstwo dyktatury proletariatu. Pierwsze RDR powstały w strefie okupacji austriackiej — Dąbrowie Górniczej i Lublinie. 2.XI. robotnicy Dąbrowy wzięli udział w rozbrajaniu wycofujących się z miasta wojsk austriackich. Tego dnia wieczorem PPS-L i SDKPiL postanowiły przystąpić do tworzenia RDR; PPS — Frakcja Rewolucyjna po krótkim oporze przyłączyła się także do wyborów. Od pierwszych dni zaczęła tworzyć się uzbrojona Czerwona Gwardia Robotnicza. 8.XI. wybuchł strajk powszechny, robotnicy zorganizowali demonstrację, aby odprowadzić wybraną RDR do jej siedziby. Przed gmachem Resursy Rzemieślniczej doszło do starcia z oddziałem wojskowym Polskich Si) Zbrojnych (tzw. polskiego „Wehrmachtu”), w którym zginął robotnik E. Furman. 10 listopada, w dniu pogrzebu, który przekształcił się w wielką manifestację protestacyjną, wybuchł ponownie strajk powszechny. W Lublinie RDR powstała 5.XI. W skład jej wchodzili przedstawiciele załóg fabrycznych, związków zawodowych i partii socjalistycznych. Na pierwszym swym posiedzeniu RDR postanowiła wprowadzić ośmiogodzinny dzień pracy; 6 listopada postanowienie to poparł wielki wiec, który proklamował także tworzenie czerwonej milicji oraz ogłosił na 7.XI. strajk powszechny i demonstrację. W nocy 6—7.XI. utworzono tzw. Rząd Ludowy z Daszyńskim jako premierem. PPS— Frakcja wykorzystała strajk i demonstrację dla popularyzacji tego rządu, uznała, że RDR należy podporządkować nowej władzy. Wobec nacjonalistycznego stanowiska PPS-Fr. i NZR w sprawie udziału przedstawicieli robotników żydowskich w RDR utworzona została przez partie Bund i Poalej Syjon odrębna żydowska RDR, wbrew SDKPiL i PPS-Lewicy, które potępiły nacjonalistyczne stanowisko wspomnianych partii. Później te RDR połączyły się. Po załamaniu się okupacyjnego reżimu w strefie niemieckiej RDR powstały w Warszawie, Sosnowcu, później w Łodzi i okolicznych ośrodkach przemysłowych — we Włocławku, Radomiu, Kaliszu, Kutnie i innych miastach b. Kongresówki. Pierwsze posiedzenie RDR Warszawy odbyło się 11.XI. w obecności stukilkudziesięciu delegatów z 25 fabryk. RDR wyłoniła Tymczasowy Komitet Wykonawczy. Przedstawiciele PPS-Frakcji wystąpili z RDR i zorganizowali odrębną Radę Robotniczą, która pierwsze swe posiedzenie odbyła 21.XI. w obecności około 300 delegatów. Na trzecim posiedzeniu (23.XI.), w obecności 436 delegatów, RDR ogłosiła ośmiogodzinny dzień pracy w przemyśle, wezwała do tworzenia Komitetów Fabrycznych, które miały sprawować kontrolę nad zakładami pracy, uchwaliła obniżkę komornego o 50%, powzięła uchwałę o zwolnieniu bezrobotnych od opłat komornego i wezwała do tworzenia komitetów lokatorskich. W Sosnowcu na wielkim wiecu (1O.XI.) wezwano do wyborów delegatów do RDR; utworzono także uzbrojoną Czerwoną Gwardię. 14.XI. wybuchł w Sosnowcu strajk powszechny jako wyraz protestu przeciw próbom rozbrojenia Czerwonej Gwardii przez oddziały wojskowe. Na pierwszym zebraniu organizacyjnym RDR (15.XI.) postanowiono rozciągnąć kontrolę robotniczą nad przemysłem, powołać komitety kopalniane i dzielnicowe, powołać Czerwoną Armię; wybrano też Komitet Wykonawczy. Na jednym z kolejnych posiedzeń (18.XI.) postanowiono m. in. rozciągnąć ośmiogodzinny dzień pracy na cały przemysł, wezwać do podwyżki płac o 100%, poprawy aprowizacji; postanowiono także przejąć pod zarząd RDR biura pośrednictwa pracy oraz kuchnie robotnicze. W Łodzi na wezwanie Rady Związków i Stowarzyszeń Robotniczych, znajdujących się pod wpływami SDKPiL i PPS-L, zorganizowano w zakładach pracy wybory do RDR. Równocześnie PPS-Frakcja i NZR zorganizowały Radę Robotniczą, w skład której wchodzili przedstawiciele znajdujących się pod ich wpływami związków i organizacji. Pierwsze posiedzenie RR odbyło się 12.XL, pierwsze zaś posiedzenie RDR — 15.XI. Z inicjatywy SDKPiL i PPS-Lewicy l.XII. nastąpiło zjednoczenie obu rad. Większość mandatów w zjednoczonej RDR posiadała PPS, wykorzystując to dla umniejszenia aktywności RDR, uczynienia z niej organu popierającego politykę „rządu ludowego“ J. Moraczewskiego. RDR Dąbrowiecka i Sosnowiecka koordynowały swą działalność i podjęły kroki do zjednoczenia obu rad. W tym czasie sytuacja w Zagłębiu zaostrzyła się: 21.XI. podczas zgromadzenia robotników kopalni „Saturn” padły strzały ze strony uzbrojonego oddziału straży fabrycznej; padło 5 zabitych i kilkunastu rannych. W dniu pogrzebu (24.XI) wybuchł w Zagłębiu strajk powszechny. l.XII. odbyło się zebranie komitetów kopalnianych i fabrycznych okręgu sosnowieckiego, które przyjęło charakterystyczną dla nastrojów robotniczych rezolucję. Postanowiono w niej „nie pozwolić na zmniejszenie produkcji, częściowe łub całkowite zamykanie fabryk”, „rozciągnąć ścisłą kontrolę nad przedsiębiorstwem i produkcją”, „nie dopuszczać do wydalania robotników”, „przejąć całkowicie w swoje ręce sprawę aprowizacji robotników swojego przedsiębiorstwa”, „organizować zbrojne zastępy Czerwonej Gwardii”. Rząd gromadził w Zagłębiu siły wojskowe w celu rozbrojenia Czerwonej Gwardii, odebrania robotnikom ukrytej broni i zdławienia akcji robotniczych. 6.XII. oddział wojskowy podjął próbę odebrania broni oddziałowi Czerwonej Gwardii kopalni „Ksawer”. W odpowiedzi wybuchł w Zagłębiu strajk powszechny. 16.XII. odbyło się pierwsze posiedzenie organizacyjne połączonych RDR. Postanowiono, dla zaprotestowania przeciw polityce represji, wezwać do strajku powszechnego na dzień 19.XII; przeciwko strajkowi wystąpiła PPS-Frakcja. Rozpoczęty strajk objął tylko część załóg. Rząd rzuci! przeciw robotnikom duże siły wojskowe. 2O.XII. miała miejsce demonstracja robotników. Oddziały wojskowe przystąpiły do rozbrajania posterunków Czerwonej Gwardii, dochodziło do ostrych starć. I chociaż wojsku nie udało się odebrać broni robotnikom, to jednak rozpoczął się upadek Czerwonej Gwardii, która wczesną wiosną 1919 r. przestała istnieć. Na Lubelszczyźnie wybuchły w listopadzie strajki robotników rolnych, ogarniające większość folwarków. W toku strajków wybierano Komitety Folwarczne, które objęły w zarząd część folwarków. Na tej fali strajków powstała Rada Delegatów Robotników Folwarcznych powiatu lubelskiego. w której dominowały wpływy komunistów. Rada ta opracowała w lutym żądania robotników folwarcznych, które stały się podstawą dalszych akcji. Rada Lubelska opracowała regulaminy komitetów fabrycznych i komitetów folwarcznych, które określiły kierunek działalności tych instancji. W grudniu nastąpiło porozumienie między partiami w sprawie zjednoczenia w Warszawie obu rad i zorganizowania wyborów do zjednoczonej rady. 5.1. odbyło się pierwsze posiedzenie zjednoczonej RDR; komuniści byli w mniejszości. Większość odrzuciła wniosek komunistów w sprawie zaprotestowania przeciwko próbie prawicowego zamachu stanu z 5.1.1919 r., powołania Komisji dla zbadania sprawy zamordowania delegacji radzieckiego Czerwonego Krzyża i ogłoszenia jednodniowego protestacyjnego strajku powszechnego. Rada Warszawska jako rada stołeczna posiadała w swym składzie czołowych przywódców partii politycznych. Z ramienia KPP członkami Jej byli m. In. Adolf Warski, Stanisław Budzyński („Tradycja”), Franciszek Grzelszczak, H. Wałecki (Horwitz), St. Królikowski („Ogrodniczek”), J. Krasny (Rotbart), J. Ciszewski, Wł. Grzech-Kowalski, Piotrowski; z ramienia PPS — Mieczysław Niedziałkowski, Zygmunt Zaremba, R. Jaworowski, Tadeusz Żarski, Adam Landy; z Bundu H. Erlich, Muszkat i in. W ciągu pierwszych miesięcy 1919 r. posiedzenia Rady Warszawskiej odbywały się systematycznie. Rada stołeczna, a szczególnie jej frakcja komunistyczna, inspirowała i koordynowała działalność rad terenowych. 15.1. RDR podjęła uchwałę w sprawie zwołania „Zjazdu przedstawicieli trójzaborowe] Polski” do Warszawy, aby stworzyć Jednolite przedstawicielstwo robotnicze. 22—23.11. odbyła się pierwsza krajowa narada większych RDR, która miała skoordynować działalność i przygotować krajowy zjazd rad. Powołano Komisję Organizacyjną Zjazdu. Wniosek komunistów o ogłoszenie strajku powszechnego przeciw reakcyjnej polityce rządu został odrzucony. 25.11. Warszawska RDR wypowiedziała się za akcją protestacyjną wszystkich rad przeciw polityce represji. 5 i 6.III. odbyła się druga Narada Przedzjazdowa RDR, która jednogłośnie postanowiła proklamować strajk powszechny na 12—13.III. Po kilku dniach PPS wycofała się jednak z zajętego stanowiska i odwołała swój udział w strajku. Spowodowało to zamieszanie i ograniczyło zasięg akcji. Jedynie w Zagłębiu strajk przyjął powszechny charakter. Rząd próbował siłą zbrojną zdławić strajk; w rezultacie strzałów padło 4 zabitych i 14 rannych robotników. W innych miastach strajk ogarnął część załóg. Trzecia narada większych rad odbyła się 14—15.IV. PPS — wskutek odpowiednich przygotowań organizacyjnych — zdobyła znaczną większość mandatów. Komuniści zgłosili wniosek, aby w związku z posiedzeniem Sejmu 29.1V. ogłosić strajk powszechny przeciw stanowi wyjątkowemu i represjom. Większość jednak odrzuciła ten wniosek. Dyskusję wywołał także sposób przeprowadzenia wyborów na zjazd rad. Komuniści proponowali powołanie parytetowych komisji wyborczych, które przestrzegałyby prawomocności wyborów. PPS natomiast proponowała, aby wybory przeprowadziły miejscowe komitety wykonawcze. KPP przeciwstawiała się temu wnioskowi, uważając, że nie zapewni on prawidłowości wyborów. Po uchwaleniu wniosku PPS przedstawiciele komunistów opuścili naradę. W maju PPS dokonała rozłamu w Lubelskiej RDR i powołała nową RDR, w której uczestniczyć mogli wg deklaracji „tylko delegaci stojący na stanowisku Niepodległej Polskiej Rzeczypospolitej“. W końcu maja PPS dokonała także rozłamu we włocławskiej, starachowickiej i innych radach delegatów. Czwarta narada większych rad (15.VI.) zakończyła się rozłamem i opuszczeniem obrad przez przedstawicieli PPS, gdy wniosek ich o ograniczenie porządku dziennego do jednego punktu — ustalenia terminu zjazdu i nieomawiania spraw politycznych — został większością głosów odrzucony. Po naradzie władze zaostrzyły represje przeciw RDR rozwiązując wiele rad i aresztując działaczy RDR. Frakcje PPS wystąpiły z wielu RDR, zakładając w niektórych miejscowościach „Niepodległościowo-socjalistyczne RDR“. Przez kilka tygodni istniały one równolegle, po czym przestały istnieć. V7 Małopolsce zachodniej RDR powstawały bądź w postaci rozszerzonych komitetów partyjnych PPSD, bądź jako zespoły przedstawicieli partii i organizacji robotniczych. Żywszą działalność rozwinęły rady Krakowa, Przemyśla, Chrzanowa, Wieliczki i niektórych innych ośrodków przemysłowych. Wobec dominacji wpływów PPSD działalność większości tych rad była ograniczona, z charakteru swojego reformistyczna; w pierwszych miesiącach popierały one działalność rządu Moraczewskiego. Niektóre ’ rady (Chrzanowa, Wieliczki) utrzymywały łączność z RDR Zagłębia. Przestały one działać na wiosnę 1919 r. W Wielkopolsce powstające żywiołowo niemieckie rady żołnierskie zostały opanowane przez dowództwo (gen. Hahn), które powołało ogólną Radę Żołnierską; dokooptowano do niej przedstawicieli Polskiego Komitetu Obywatelskiego. Po wycofaniu się wojsk niemieckich w 1918 r. rady te przekształciły się w Rady Ludowe; dominujący w nich wpływ posiadały partie prawicowe. Powstanie RDR w Polsce świadczyło o wzroście aktywności politycznej mas robotniczych po załamaniu się okupacji i powstaniu niepodległego państwa polskiego. Znalazło to wyraz w zjednoczeniu się RDR, wzroście ich aktywności i wzroście wpływów komunistów w RDR. Najżywiej ruch ten rozwinął się w Zagłębiu Dąbrowskim oraz wśród robotników rolnych Lubelszczyzny. RDR wyrosły w Polsce nie na tle rewolucji, jak w Rosji czy w Niemczech, ale jedynie ze znacznego ożywienia politycznego; tu tkwiło źródło ich słabości. Powstanie RDR jako formy organizacji mas było wyrazem wpływu Rewolucji Październikowej. „Nie powstałe drogą własnej polskiej rewolucji Rady Delegatów Robotniczych nie mogły stać się od razu organami wykonawczymi klasy robotniczej i nosiły piętno słabości i niezdecydowania. Stały się one jednak potężnym ośrodkiem organizującym ruch robotniczy i ogniskiem skupiającym napór rewolucyjny mas robotniczych“ (I Rada Partyjna KPRP, luty 1919 r.). 
s. 74-77 Aleksander Litwin
thread_title:  Rady Delegatów Robotniczych - obszerna notka 

message: Rady Delegatów Robotniczych powstały w Polsce pod wpływem Rewolucji Październikowej w Rosji i wzniesienia się fali rewolucyjnej w kraju. SDKPiL i PPS-Lewica, a po ich połączeniu KPRP były czynnikiem najbardziej aktywnym w dziele organizacji RDR i dążyły do nadania im charakteru rewolucyjnego. Lubelska Rada Delegatów powstała wcześniej niż inne Rady w Polsce. Już 4 listopada 1918 r., na wezwanie Komitetów Centralnych SDKPiL i PPS-Lewicy, na masowych zebraniach robotniczych w fabrykach i związkach zawodowych odbyły się wybory delegatów do Rady.
Jaki był stan organizacyjny partii politycznych działających wówczas wśród proletariatu lubelskiego? Lubelska organizacja SDKPiL skupiała w swoich szeregach przodujących robotników fabryk Hessa, Moritza, Wolskiego i Laśkiewicza, dwóch garbarń na przedmieściu Lublina – Kalinowszczyźnie, a także sporą grupę piekarzy i szewców. Do organizacji należało także kilku studentów uniwersytetu i uczniów wyższych klas szkół lubelskich. Partyjna organizacja SDKPiL, choć niewielka liczebnie, mocno była związana z fabrykami i związkami zawodowymi.
Lubelska organizacja PPS-Lewicy pod względem liczebnym dorównywała SDKPiL, opierała się w swej pracy politycznej na tych samych fabrykach. Prace jej ułatwiały wpływy, jakimi rozporządzała w Lubelskim Stowarzyszeniu Spożywców. Dawało jej to możliwość korzystania z obszernego lokalu czytelni gospody robotniczej, gdzie można się było spotkać, omawiać sprawy, urządzać zebrania, konferencje itd.
PPS-Frakcja na skutek poparcia ze strony burżuazji, rządu i jego organów miała duże wpływy wśród drobnomieszczaństwa a także w klasie robotniczej. Działaczami tej PPS w Lublinie byli znani ze swej rozbijackiej roboty Wojtek Malinowski, żona jego Lena Zakrzewska i inni. Po ustąpieniu Austriaków z Lublina wpływy SDKPiL i PPS-Lewicy wzrosły. Obie partie umacniały się przede wszystkim wśród robotników fabrycznych i związków zawodowych. Niewielkie, raczej kadrowe organizacje partyjne, szybko się przekształcały w organizacje masowe.
Rada Delegatów Robotniczych w Lublinie powstała z inicjatywy komunistów, ale PPS-Frakcja postanowiła wziąć udział w wyborach do niej, by odciągnąć masy od wpływów rewolucyjnych partii i przekształcić Radę w organizację ugody z burżuazją. W czasie początkowych wyborów do Rady, prawicowi PPS-owcy, mając zewsząd poparcie, korzystając z lokali, pieniędzy i gazet, otrzymali większość głosów. Stopniowo jednak, w rezultacie przesuwania się nastrojów mas na lewo i w wyniku wyborów uzupełniających, rewolucyjne partie zdobyły niemal taką samą liczbę głosów co PPS. W lutym 1919 r. frakcja komunistyczna w Radzie Delegatów Robotniczych liczyła 41 delegatów wobec 44 z PPS.
Już na pierwszym posiedzeniu RDR rozgorzała walka między rewolucyjnym ruchem reprezentowanym z początku przez SDKPiL i PPS-Lewicę, a potem przez KPRP, a reformizmem reprezentowanym przez PPS. Na każdym posiedzeniu były burzliwe dyskusje prawie we wszystkich zasadniczych sprawach. W sprawie stosunku do ówczesnego tzw. Rządu Ludowego Daszyńskiego, w sprawie terroru stosowanego przez władze rządowe wobec klasy robotniczej, przede wszystkim zaś w sprawie stosunku do Rosji Radzieckiej.
Każdą sprawę starali się PPS-owcy rozwiązać w sposób reformistyczny. Zaczęło się od sprawy lokalu. RDR nie miała gdzie odbywać swoich posiedzeń. Po kilkugodzinnych rozmowach zdecydowała – wbrew delegatom PPS-Frakcji – zająć siłą lokal Rady Miejskiej. Po posiedzeniu Rady Delegatów, na którym omawiana była sprawa pracy Rady Miejskiej, delegaci komunistyczni wysunęli żądanie jej rozwiązania. Robotnicy udali się na posiedzenie Rady Miejskiej, tłumnie zajmując galerię. W czasie odczytywania deklaracji politycznych przez radnych burżuazyjnych, galeria rozpoczęła manifestację, rozrzucając odezwy rewolucyjne, śpiewając Międzynarodówkę. Posiedzenie zostało przerwane, radni opuścili salę obrad, robotnicy z galerii przeszli na salę i rozpoczęli więc. Siłą zdobyty lokal stał się siedzibą Rady Delegatów Robotniczych.
O obliczu lubelskich PPS-owców świadczy fakt, że na jednym z pierwszych posiedzeń, wbrew protestom frakcji komunistycznej, podjęli oni uchwałę o wykluczeniu z Rady Delegatów Robotniczych wszystkich delegatów-Żydów.
Jedną z pierwszych spraw, jaką zajęła się Rada, było wprowadzenie 8-godzinnego dnia pracy i zorganizowanie robót publicznych w celu zatrudnienia bezrobotnych. Z inicjatywy frakcji komunistycznej Rada powołała do życia komitety fabryczne jako organy wykonawcze ogółu pracujących oraz Rad Delegatów Robotniczych. Przyjęty przez RDR regulamin postawił przed komitetami fabrycznymi zadanie kontroli dochodowości przedsiębiorstwa i produkcji. W razie zamknięcia fabryki – w myśl tego regulaminu – komitet fabryczny po przeprowadzeniu kontroli i stwierdzeniu dochodowości, przejmuje – jeśli uzna to za celowe – zarząd nad fabryką i zawiadamia o jej upaństwowieniu. Komitet fabryczny decyduje też w sprawach przyjmowania lub wydalania robotników z fabryki.
Kilkakrotnie Rada Delegatów zajmowała się sprawą bezrobotnych. Postanowiono nie akceptować wymówień w związku z zamykaniem przedsiębiorstw i kontynuować pracę w fabrykach i zakładach. RDR omawiała również sytuację robotników folwarcznych na Lubelszczyźnie: Ruch strajkowy wśród fornali Lubelskiego zataczał coraz szersze kręgi. Utworzone przez lubelską RDR komitety folwarczne przejmowały w swoje ręce majątki obszarnicze, gdzie trwały strajki. Po strajkach, w folwarkach zjawiały się zazwyczaj ekspedycje karne, bestialsko rozprawiające się ze strajkującymi.
Rewolucyjny ruch na wsi wzmagał się w ciągu jesieni i zimy 1918 r. Wówczas na wniosek frakcji komunistycznej, RDR uchwaliła zwołanie Rady Delegatów Robotniczych i Folwarcznych powiatu lubelskiego. Rada ta potrafiła zmobilizować wokół siebie tysiączne rzesze robotników rolnych w powiecie lubelskim i stanąć na czele walki przeciwko obszarnikom. O bojowości tej Rady może świadczyć fakt, że gdy aresztowani zostali działacze komunistyczni, wielotysięczna masa fornali opanowała gmach prokuratury i sądu w Lublinie i siłą uwolniła aresztowanych.
Już w pierwszych tygodniach istnienia państwa polskiego, klasy posiadające usiłowały przy pomocy PPS rozbić ruch rewolucyjny. Rozpoczęło się gromienie lokali robotniczych. Komuniści wnieśli do porządku dziennego Rad sprawę walki z podnoszącą głowę reakcją. 2 stycznia 1919 r. Rada przyjęła uchwałę protestującą przeciwko rozgromieniu lokali związków zawodowych w Warszawie i strzelaniu do manifestujących robotników. Silnym echem odbiła się w lubelskiej Radzie wiadomość o zamordowaniu delegatów Radzieckiego Czerwonego Krzyża. Rezolucja zgłoszona przez komunistów w sprawie tego ohydnego mordu spotkała się z protestem ze strony PPS-owców starających się wybielić rząd Moraczewskiego.
Niezwykle ożywione były obrady Lubelskiej Rady, kiedy na porządku dziennym stała informacja o sytuacji w Rosji Radzieckiej. Układ sił w Radzie stawał się w takich wypadkach niezwykle wyraźny. Kiedy referent opowiadał Radzie o bohaterskiej walce Rosji Radzieckiej, szeregowi delegaci PPS solidaryzowali się z komunistami wbrew wrogiemu wobec Sowietów stanowisku prawicowych przywódców PPS.
W dołach robotniczych PPS narastało silne wrzenie. Niejednokrotnie większość delegatów Rady wypowiadała się za wnioskiem komunistów. W tych warunkach RDR stały się dla PPS niebezpiecznym ośrodkiem rewolucjonizowania mas. Prawicowi przywódcy zdecydowali się więc rozbić Rady. Po burzliwym posiedzeniu 17 mają, na którym jeden z mówców komunistycznych scharakteryzował faktyczną rolę tzw. rządu ludowego i PPS, delegaci PPS opuścili posiedzenie, rozbijając tym samym Radę.
Rozbicie Lubelskiej Rady wywołało burzę protestów we wszystkich okolicznych fabrykach. Na wiecach i zebraniach związków zawodowych piętnowano prawicowców z PPS. Przeciwko rozbiciu Rady protestowali też robotnicy Warszawy i Łodzi. Trzy dzielnice partyjne PPS w Warszawie: Czerniakowska, Powązkowska i Wolska wydały wspólną odezwę pt. „W obronie Rady Delegatów Robotniczych”. Lecz nie udało się robotnikom złamać zdradzieckiej działalności prawicowych przywódców. Lokal Lubelskiej Rady został obsadzony zbrojnie przez PPS i w ten sposób Rada przestała istnieć.
Teodora Feder
[w:] „KPP. Wspomnienia z pola walki.”
wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1951
thread_title:  5 listopada Pierwsza w Polsce Rada Delegatów Robotniczych