Overleg:Winsum (gemeente)

message: Ik mis hier de gemeente Winsum van 1811-1990

message: Bij publikatie van 10 april 1798 werden er (voorlopige) plaatselijke besturen ingevoerd in de provincie Groningen. Tevens werd het grondgebied daarvan vastgelegd. Het plaatselijk bestuur van Winsum bestond uit de dorpen Adorp, Harsens, Sauwerd, Zuidwolde, Wetsinge, Noordwolde en Winsum. Het plaatselijk bestuur van Obergum bestond uit de dorpen Obergum, Bellingeweer, Mensingeweer, Maarslag, Maarhuizen, Baflo, Ranum, Tinallinge en Rasquert.
Overeenkomstig de grondwet van 1798 waren alle plaatselijke besturen slechts administra-tieve organen en volledig ondergeschikt aan het Uitvoerend Bewind in Den Haag. Ze beschikten niet over eigen geldmiddelen.
Na 1798 waren er verscheidene aanzetten om tot een definitieve regeling van het lokale bestuur te komen, maar pas op 31 mei 1808 kwam er een nieuwe regeling tot stand. De nieuwe gemeente Winsum werd gevormd door de dorpen Ranum, Tinallinge, Obergum, Maarhuizen, Winsum, Schouwerzijl, Bellingeweer, Wetsinge, Sauwerd, Adorp, Harsens, Wierum t/o Reitdiep en Garnwerd t/o Reitdiep. Verder was onder andere bepaald dat de leden van het gemeentebestuur (3-5 leden) en de secretaris door de koning benoemd zouden worden. De gemeentes mochten vanaf nu hun eigen huishoudelijke belangen behartigen, en kregen de beschikking over eigen geldmiddelen.
Deze regeling heeft slechts kort gefunctioneerd. Na de inlijving van ons land bij Frankrijk (in 1811) werden de Franse wetten ingevoerd. Dit hield in dat er een maire aan het hoofd van de gemeentes werd geplaatst, met één of twee adjuncten. Daarnaast werd er een conseil municipal ingesteld, bestaande uit 10-30 leden, al naar gelang het inwonertal van de gemeente. Bij keizerlijk decreet van 21 oktober 1811 werd ook het grondgebied van de Groningse gemeentes vastgelegd. De mairie Winsum bestond uit de dorpen Bellingeweer, Obergum, Maarhuizen, Ranum, Winsum en Garnwerd t/o Reitdiep, met in totaal 1419 inwoners. Sindsdien is het grondgebied van de gemeente Winsum ongewijzigd gebleven tot aan de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1990.
Na het vertrek van de Fransen bleef de gemeentelijke bestuursstructuur intact. Ook de provinciale bestuursreglementen van 7 mei 1819 en 23 juli 1825 brachten vrijwel geen verandering. Wel werden vanaf 1814 de Franse benamingen afgeschaft: zo werd de maire op het platteland voortaan weer schout genoemd, en vanaf 1825 burgemeester; de adjunc-ten werden voortaan assessoren genoemd, en vanaf 1851 wethouders.
Op 29 juni 1851 werd de Gemeentewet ingevoerd. Daarin werd vastgelegd, dat het gemeentebestuur bestond uit de gemeenteraad (in Winsum bestaande uit zeven leden), het college van B en W, en de burgemeester. De raadsleden werden voortaan rechtstreeks gekozen door een beperkt aantal inwoners, nl. door degenen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden (censuskiesrecht).
Deze wet is nog steeds de basis van de bestuursstructuur van de Nederlandse gemeentes. De belangrijkste wijzigingen die zich sinds 1851 hebben voorgedaan betreffen de afschaf-fing van het censuskiesrecht en de invoering van het algemeen kiesrecht, de verkorting van de zittingsperiode van raadsleden van zes tot vier jaar en de afschaffing van de periodieke aftreding van raadsleden en wethouders.
BURGEMEESTERS EN VOORGANGERS VANAF 1808
P. Durleu, president van het plaatselijk bestuur 1808-1811
J. Bouer, maire/schout 1811-1814
S. H. Numan, schout/burgemeester 1814-1831
G. B. Hopma 1831-1861
J. Ganderheijden 1861-1865
J. Schepel 1865-1872
W. J. Bekker 1872-1873
H. W. Wierda 1873-1878
E. Wierda 1878-1918
H. B. Brommersma 1918-1930
J. J. G. Boot 1930-1937
Het verloop van de bevolking van de gemeente geeft het volgende beeld
jaar inwonertal jaar inwonertal
1932 2694 1965 3179
1935 2761 1970 3631
1940 2955 1975 4445
1945 3161 1980 5638
1950 3265 1985 6393
1955 3257 1989 6581
1960 3029
Ook de oorlogsjaren zijn uiteraard niet aan de gemeente Winsum voorbijgegaan.
In Winsum waren 16 joden woonachtig. De joodse synagoge en de joodse begraafplaats
herinneren nog aan deze gemeenschap.
In 1942 is het gemeentehuis aan de Hoofdstraat W 70 aangekocht van notaris jhr. mr. C. de
Ranitz. De verkoopovereenkomst is min of meer door de bezettingsautoriteiten opgedrongen. Dhr.
de Ranitz was eerder geneigd tot verhuur van het pand gedurende 10 jaar dan tot verkoop over te
gaan.
Vanaf de dertiger jaren zijn de dorpen aan elkaar gebouwd, dat bijna explosief zijn vervolg vond na
de Tweede Wereldoorlog, waarbij een aantal nieuwe bestemmingsplannen zijn ontstaan, deels
gelegen aan de oostzijde van de spoorlijn Groningen-Roodeschool, die door de kom van Winsum
loopt. Het dorp wordt aan de westzijde begrensd door de provinciale weg Groningen-Winsum-
Lauwersoog en het daarachter liggende Reitdiepdal. Winsum vervult door haar centrale ligging op
het hogeland een centrumfunctie ten behoeve van het omliggende gebied, hetgeen tot uitdrukking
komt in het voorzieningen- en winkelapparaat, dat regionaal gericht is. De historische ontwikkeling
van Winsum heeft een vrij dichte bebouwing veroorzaakt, die op vrij ongelukkige wijze doorsneden
is door een aantal verkeerswegen, spoorlijn en een waterweg:
- noord-zuidverbinding ten behoeve van het provinciaal wegennet.
11
- oost-westverbinding ten behoeve van het provinciaal wegennet.
- noord-zuidverbinding ten behoeve van de Nederlandse Spoorwegen.
- oost-westverbinding te weten het Winsumerdiep.
In 1961 heeft de gemeente zich beraden over de vraag in welke richting de gemeente kon
uitbreiden. Men zag hiervoor twee mogelijkheden:
1. uitbreiding ten westen van de provinciale weg
2. uitbreiding ten oosten van de spoorlijn.
De voorkeur van de gemeente ging uit naar uitbreiding in westelijke richting, maar de provincie
wilde hieraan niet meewerken vanwege de aanwezigheid van het natuurlandschap Reitdiepdal.
Tevens stelde de provincie dat bij een uitbreiding in westelijke richting de provinciale weg de
toekomstige kern Winsum zou doorsnijden en dat het tevens praktisch onaanvaardbaar was, mede
vanwege de hoge kosten, te komen tot een omlegging van de provinciale weg in westelijke
richting.
Mogelijkheid 2 werd nader onderzocht en resulteerde later in het experimentele bestemmingsplan
Ripperda.
Het gemeentebestuur droeg in 1968 het Raadgevend Bureau Twijnstra uit Deventer op
uitgangspunten en een programma van eisen te formuleren voor het inrichten van een woongebied.
In het bestemmingsplan Ripperda is, waar het maar enigszins mogelijk was, de
hoedanigheid van het terrein intact gelaten. In andere gevallen werd slechts in zoverre
"omgebogen" dat het oorspronkelijke karakter herkenbaar bleef. Zo zijn sloten in het weiland hier
en daar als sierwatertjes gehandhaafd, en elders zijn ze getransformeerd tot verdiepte voetpaden
die de oude loop blijven volgen.
Hetzelfde geldt voor het aanwezige groen en een oude hereboerderij, de borg Ripperda, met een
fraaie boomgaard.
12
In de periode 1963-1973 ontwikkelde zich in de gemeente een gedwongen autochtoon forensisme.
Dit vond zijn oorzaak in de vermindering van het aantal arbeidsplaatsen in de bedrijfstakken
landbouw/visserij en industrie.
In deze periode zijn ca.195 banen, exclusief de agrarische sector uit de gemeente verdwenen.
Ondanks enige positieve ontwikkelingen, zoals de vestiging van een provinciaal verzorgingstehuis,
zette dit proces van inkrimping zich in de jaren zeventig en tachtig verder door. Enige voorbeelden
hiervan zijn:
- opheffing schoolartsendienst groep Winsum, verplaatst naar de gemeente
Bedum per 1 januari 1973.
- sluiting zuivelfabriek DOMO per 1 januari 1975.
- sluiting van het ontvangstkantoor der Rijksbelastingen per 1 januari 1976.
De uitbreidingsplannen Obergum-Noord en Ripperda betekenden weliswaar een stimulans voor de
bedrijfstak bouwnijverheid en installatiebedrijven, maar de hieruit voortvloeiende werkgelegenheid
was van tijdelijke aard. Het gemeentelijk beleid heeft zich in de zeventiger jaren door middel van
woningbouwprogramma's voornamelijk gericht op de opvang van migranten uit de provincie
Groningen en was niet in eerste instantie gericht op bevordering van de lokale werkgelegenheid.
Afgezien van de grote woningnood werd deze prioriteitstelling mede ingegeven door de destijds
zeer lage werkloosheidscijfers en het ontbreken van faciliteiten om aan eventuele wensen van het
bedrijfsleven tegemoet te kunnen komen. Zo ging de vestiging van een regionaal steunpunt van de
busonderneming GADO aan Winsum voorbij, doordat het gemeentebestuur hiervoor destijds geen
ruimte beschikbaar kon stellen.
De stagnerende afzet van bouwmaterialen in de jaren 1978-1980 bracht de twee nog resterende
steenfabrieken in moeilijkheden. Dit resulteerde kort daarop in sluiting van deze fabrieken.
Dit alles is voor het bestuur aanleiding geweest zich intensief met de werkgelegenheid in te laten.
Voorzover het in haar macht ligt wil zij dat de huidige werkgelegenheid wordt gewaarborgd en
mogelijk op bescheiden schaal wordt uitgebreid. In de tachtiger jaren is het bedrijventerrein
"Lombok" ontwikkeld.
In 1987 is het rapport "Winsum in de markt" tot stand gekomen. Het betreft een onderzoek van de
vakgroep Stedelijke en Regionale Planning van de Rijksuniversiteit Groningen naar het wonen en
de winkelvoorzieningen in de gemeente Winsum. Winsum kan worden beschouwd als de
belangrijkste stedelijke kern in de regio ten noorden van de stad Groningen. Er gaat dus toch iets
boven Groningen! Naast uitbreidingen in ruimtelijke zin heeft dit geresulteerd in een verdere
ontwikkeling van Winsum tot een plaats met een belangrijk regionaal verzorgende functie,
waarvoor zowel het wonen als de aanwezige voorzieningen belangrijke elementen zijn.
Belangrijkste motief om Winsum te bezoeken is de geringe afstand ten opzichte van de plaats van
herkomst. Andere motieven zijn gezelligheid, grote keuzemogelijkheden en bekendheid. Winsum
kent vooral een centrumfunctie als winkelplaats.
Naast de charme van het verleden biedt Winsum ook het aantrekkelijke van het heden. Winsum
kan zich gelukkig prijzen met een groot aantal voorzieningen:
- een sporthal
- verwarmd openlucht zwembad
- 2 openbare basisscholen en 3 bijzondere basisscholen
- Chr.school voor MAVO onderwijs en een Chr.school voor algemeen vormend en
voorbereidend beroepsonderwijs
- sportveldencomplex
- trimbaan
- bibliotheek
- sociaal cultureel centrum "De Breede"
13
- bejaardencentrum Winkheem
- geriatrisch verpleeghuis De Twaalf Hoven
- een gevarieerd sociaal cultureel leven voor jong en oud.
- een actieve middenstand
- goede trein- en busverbindingen met de stad Groningen.
Winsum kent een "normale" openbare bibliotheek, maar ook de zeer unieke kinderboekenbibliotheek,
die in beheer is bij de Stichting Kinderboek Cultuurbezit te Winsum. De kinderboeken
worden gratis uitgeleend aan belangstellenden.
Op het grondgebied van de gemeente bevindt zich een twaalftal terreinen die als archeologisch
kunnen worden aangemerkt. Het betreft in het Reitdiepdal een drietal karakteristiek langs de nog
goed herkenbare meanderende stroombaan gelegen middeleeuwse verhoogde woonplaatsen.
Winsum moet men bezoeken als wandelaar, waarbij men kan genieten van de oude, smalle
straatjes met huizen van rode baksteen en de sfeer kan proeven van het grote oud-Groningse
dorp. De Hervormde kerk van Winsum (plm. 12e eeuw met 17e eeuwse toren) heeft een
opvallend hoog kerkdak. De korenmolen "De Ster" en de korenmolen "De Vriendschap" behoren
tot de oudste uit de provincie Groningen.
Winsum en water zijn nauw met elkaar verbonden. Voor watersporters kent Winsum ongekende
mogelijkheden. Het schilderachtige haventje bij het "Jeneverbruggetje" ligt op geringe loopafstand
van het centrum.
In 1983 verscheen de nota "Vaar Wel", waarin werd gepleit voor de ontwikkeling van
waterrecreatie in het marenland van Noord Groningen. In 1986 was het plan grotendeels
uitgevoerd en beschikt de gemeente behalve over een uniek en daarom beschermd dorpsgezicht,
ook over een aantal voorzieningen voor vaarrecreatie. In hetzelfde jaar is de camping Wierdezoom
geopend. De camping ligt pal aan het Winsumerdiep zodat jachten en kanovaarders hier op
doorreis kunnen afmeren en overnachten. En kanovaarders zijn er 's zomers in groten getale. De
Groninger maren zijn eigenlijk hele oude natuurlijk gevormde geulen waar je met kleine bootjes en
kano's uitstekend kunt varen.
Ze zijn erg bochtig en de oeverhoogte varieert enorm, zodat het peddelen erg afwisselend wordt.
Het toerisme in en nabij Winsum is in de tachtiger jaren nogal toegenomen. Gelukkig is er geen
sprake van "massatoerisme" en daar zitten de Winsumers eigenlijk ook niet op te wachten.
Gedeputeerde staten van de provincie Groningen stuurden in 1972 een model voor indeling in
gewesten naar de gemeentebesturen. Het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Winsum heeft de raad d.d. 15 augustus 1972 o.a. voorgesteld alsvolgt te besluiten:
- er moet gestreefd worden naar herindeling van gemeenten
- te zijner tijd, na herindeling van gemeenten, gewestvorming nastreven.
De gemeenteraad heeft conform besloten.
Vanaf 1978 zijn plannen ontwikkeld om te komen tot een herindeling van gemeenten in de
provincie Groningen. In 1989 heeft dat zijn beslag gekregen. De gemeenten Adorp, Baflo, Ezinge
en Winsum zijn samengevoegd tot de nieuwe gemeente Winsum. De inwoners van de
heringedeelde gemeenten waren niet blij met de "liquidatie" van hun oude gemeente. Alhoewel de
grenzen nu verlegd zijn, zijn de dorpen die de nieuwe gemeente Winsum nu rijk is een bezoek meer dan waard!
thread_title: Te gebruiken tekst: