ការពិភាក្សា:អាណានិគមបារាំង

message: ចាប់តាំង​ពី​ពាក់កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី​១៥ អាណាចក្រ​ខ្មែរ ដែល​ធ្លាប់​តែ​ជា​​មហាអំណាច​ដ៏ធំមួយ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ បាន​ធ្លាក់ចុះ​ទន់ខ្សោយ​ឥតឈប់ ហើយ​ដែនដី​ក៏​ចេះតែ​រួញ​តូចទៅៗ ដោយសារ​តែ​ការ​លេបត្របាក់​ពី​ប្រទេស​ជិតខាង គឺ​សៀម នៅ​ខាង​លិច និង​អាណ្ណាម នៅ​ខាងកើត។ មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ ទឹកដី​ដែល​នៅ​សេសសល់​របស់​នគរ​ខ្មែរ ក៏​មិន​មានឯករាជ្យ​ពេញលេញ​នោះដែរ ដោយ​ត្រូវ​សៀម និង​អាណ្ណាម​ផ្លាស់គ្នា​គ្រប់គ្រង​ជានគរ​ចំណុះម្តងម្នាក់ៗ ស្ទើរតែ​ជាប់ជាប្រចាំ។
នៅ​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ នគរ​អាណ្ណាម ដែល​បានកាត់យក​​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន ឬ​កម្ពុជាក្រោម ពី​នគរ​ខ្មែរ​រួចទៅហើយ ដោយ​​ថែមទាំង​បាន​ត្រួតត្រា​ស្តេចខ្មែរ​ជា​នគរ​ចំណុះ​ថែមទៀត ប៉ុន្តែ​ ​នៅ​មិនអស់​ចិត្ត ក៏​មាន​គម្រោង​ចង់​យក​កាត់យក​នគរ​ខ្មែរ​ទាំងមូល​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទឹកដី​ខ្លួនឯង។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៣៤ អាណ្ណាម​បាន​លើក​បន្តុប​ក្សត្រិយ​មួយ​អង្គព្រះនាម អង្គម៉ី ដែល​ត្រូវ​ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះបាទ​អង្គចន្ទ ឲ្យ​ឡើង​មក​គ្រងរាជ្យ​ជា​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ រួចហើយ​បាន​ចាត់​វិធានការ​គ្រប់យ៉ាង ដើម្បី​ព្យាយាម​បំបាត់​ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ សាសនា និង​របៀបរបប​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​ពី​បុរាណ​របស់​នគរ​ខ្មែរ។ ខេត្ត​របស់​ខ្មែរ ដែល​មាន ៥៦ ត្រូវ​បានកាត់បន្ថយ​មក​នៅ​ត្រឹម ៣៣ ហើយ​ត្រូវ​ប្តូរឈ្មោះ​​ហៅ​តាម​ភាសាវៀតណាម​វិញ ហើយ​គ្រប់​ចៅហ្វាយខេត្ត​ទាំងអស់​នេះ ត្រូវ​មាន​ជំនាញការ​វៀតណាម​ម្នាក់​មក​ត្រួតពីលើ។
 
ដោយទ្រាំ​មិនបាន​នឹង​ទង្វើ​​នេះ ប្រជារាស្រ្ត​ខ្មែរ​ក៏​បាន​នាំគ្នា​ងើបឡើង​បះបោរ ធ្វើការ​វាយឆ្មក់ កាប់ស្លាប់​ទាហាន និង​ប្រជាជន​អាណ្ណាម ដោយ​ឥតរើសមុខ។ ឆ្លៀត​ក្នុង​ឱកាស​​ចលាចលនោះ មន្រ្តី​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា ទៅ​សុំ​អន្តរាគមន៍​ពី​សៀមឲ្យ​មក​ជួយ​វាយបណ្តេញ​អាណ្ណាម និង​លើក​អ្នកអង្គម្ចាស់ ​អង្គឌួង ដែល​មាន​ការ​ស្រឡាញ់​ចូលចិត្ត​ពី​រាស្រ្ត ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ ជំនួស​អង្គម៉ី។
 
ក្រោយ​ពី​បាន​ធ្វើ​សង្រ្គាម​នឹង​គ្នា​អស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៤៥ នគរ​ខ្មែរ សៀម និង​អាណ្ណាម​បាន​ចរចា​គ្នា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ហើយ​​ទាំង​សៀម និង​ទាំង​អាណ្ណាម​សុទ្ធតែ​បាន​ទទួល​យល់ព្រម​​ឲ្យ​ព្រះបាទ​អង្គឌួង ឡើងគ្រងរាជ្យ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ពេលនោះ នគរ​ខ្មែរ​នៅតែ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​​ពី​សំណាក់​​ស្តេច​សៀម និង​អាណ្ណាម ហើយ​​​សូម្បីតែ​ការ​ធ្វើ​រាជាភិសេក​របស់​ព្រះបាទ​អង្គឌួង នៅ​ឆ្នាំ​១៨៤៧ ក៏​​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង ​នៅ​ចំពោះមុខ​តំណាង​​ស្តេច​នៃ​នគរ​ជិតខាង​ទាំងពីរ​នេះ​ដែរ។
 
ដែនដី​កូសាំងស៊ីន​ ដែល​ត្រូវ​បាន​នគរ​អាណ្ណាម​ដណ្តើម​កាន់កាប់​កាល​ពីមុន នៅតែ​បន្ត​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​អាណ្ណាម​ដដែល ហើយ​ខេត្ត​ទាំង ២១ នៃ​ដែនដី​កូសាំងស៊ីន​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា​ភាសាវៀតណាម​រហូត​មក​ទល់​នឹង​សព្វថ្ងៃ។ ចំណែក​​នៅ​ប៉ែក​ខាង​លិចវិញ ​ខេត្ត​មួយ​ចំនួន​ រួមមាន បាត់ដំបង សៀមរាប មង្គលបុរី ស៊ីសុផុន ដែល​ត្រូវ​​សៀម​ដណ្តើម​យក​ទៅ​កាន់កាប់​ពីមុន​មក​នោះ ក៏​បន្ត​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​កាន់កាប់​របស់​សៀម​ជា​បន្ត​ទៀត។ លើស​ពីនេះ​ទៅទៀត សៀម​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ព្រះបាទ​អង្គ​ឌួង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​​ទទួលស្គាល់​ការកាត់​ខេត្ត​ពីរ​ទៀត​ឲ្យ​ទៅ​សៀម គឺ​ខេត្ត​ម្លូព្រៃ និង​ទន្លេរ​រពៅ។
 
ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើងគ្រងរាជ្យ ព្រះបាទ​អង្គឌួង​ទ្រង់យល់​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​​ថា ទាំង​នគរ​សៀម និង​នគរ​​អាណ្ណាម​សុទ្ធតែ​នាំគ្នា​បន្ត​ចិញ្ចឹម​ចិត្ត​ចង់​លេបត្របាក់​យក​នគរ​ខ្មែរ ហើយ​ដោយ​​​បារម្ភ​ថា នៅ​ក្រោយ​ពេល​ព្រះអង្គ​សោយទិវង្គត​ទៅ នគរ​ខ្មែរ​អាច​នឹង​​ត្រូវ​សៀម និង​អាណ្ណាម​ពុះចែក​គ្នា ព្រះអង្គ​ក៏​មាន​ព្រះរាជតម្រិះ​ចង់​ស្វះស្វែង​រក​កិច្ចការ​ពារ​ពី​ចក្រភព​បារាំង។ ចក្រភព​បារាំង ដែល​ក្រោយ​ពី​ចាញ់​សង្រ្គាម​ទល់​នឹង​អង់គ្លេស នៅ​ឥណ្ឌា បាន​ចាប់ផ្តើម​​ងាក​មក​ផ្តោត​​លើ​ការ​ពង្រីក​ដែន​អាណានិគម នៅ​ក្នុង​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៣ ព្រះបាទ​អង្គឌួង បាន​ផ្ញើ​រាជសារមួយច្បាប់ ដោយ​មាន​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​អំណោយ​យ៉ាង​ច្រើន​ផង ទៅកាន់​អធិរាជ​ណាប៉ូឡេអុង ទី៣ (ត្រូវ​ជា​ក្មួយ​របស់​ណាប៉ូឡេអុង​ បូណាប៉ាត) ដើម្បី​ស្នើ​សុំ​ចង​ភ្ជាប់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​​ជាមួយ​ចក្រភព​បារាំង។
 
រូបគំនូរ​បង្ហាញ​អំពី​អធិរាជ​​បារាំង ណាប៉ូឡេអុង​ទី៣
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៥ បេសកជន​បារាំង​ប្រចាំ​ស្រុកចិន និង​ស្រុក​សៀម​ ឈ្មោះ ស្ហាល ដឺម៉ុងទីញី (Charles de Montigny)​ បាន​ទទួល​បញ្ជា​ពី​អធិរាជ​ណាប៉ូឡេអុង​ទី៣ ឲ្យ​រៀបចំ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ភ្ជាប់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ជាមួយ​នឹង​នគរ​ខ្មែរ តាម​សំណើ​របស់​​ព្រះបាទ​អង្គឌួង។ ក៏ប៉ុន្តែ មុននឹង​ទៅ​​​នគរ​ខ្មែរ ដឺម៉ុងទីញី បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​កាត់​តាម​នគរ​សៀម ហើយ​បាន​ធ្លោយ​មាត់​ប្រាប់​សៀម អំពីគម្រោងមក​ចុះ​សន្ធិសញ្ញា​​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​នឹង​នគរ​ខ្មែរ។ ដឹង​អំពី​រឿងនេះ ស្តេច​សៀម​បាន​ចាត់​មន្រ្តី​ម្នាក់​ឲ្យ​ក្លែងខ្លួន​ជា​អ្នក​ដំណើរ​ធម្មតា ហើយ​ចុះ​កប៉ាល់​​ជាមួយ ដឺម៉ុងទីញី ដើម្បី​ឃ្លាំ​តាម​មើល​ដំណើរ​របស់​ ដឺម៉ុងទីញីផង និង​ដើម្បី​នាំសារ​មក​ថ្វាយ​ព្រះរាជាខ្មែរ​ផង ដើម្បី​គំរាម​កុំ​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជាមួយ​បារាំង។
 
ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​មកដល់​ស្រុកខ្មែរ ដឺម៉ុងទីញី បាន​ប្រព្រឹត្ត​កំហុសឆ្គង​មួយទៀត គឺ​លោក​មក​ស្នាក់​នៅ​ត្រឹម​ខេត្តកំពត​ប៉ុណ្ណោះ ដោយ​​មិន​បាន​​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅដល់​​រាជធានី​ឧត្តុង្គ ដើម្បី​ជួប​ព្រះរាជា​ខ្មែរ​ដោយ​ផ្ទាល់​នោះទេ តែបែរ​ជា​ចាត់​បុព្វជិត​កាតូលិក​ម្នាក់​ឲ្យ​ជា​តំណាង​ទៅ​ចូល​គាល់​ព្រះបាទ​អង្គឌួង​ទៅវិញ។
 
ណាមួយ​ភ័យខ្លាច​រងការ​វាយប្រហារ​ពី​សំណាក់​នគរ​សៀម ណាមួយ​ទៀត មើលឃើញ អំពី​​ចរឹកខ្ជីខ្ជា​របស់​មន្រ្តី​បារាំង ដែល​មិនគួរ​ឲ្យ​ទុកចិត្ត​ថា​ បារាំង​ពិតជា​​នឹង​អាច​ជួយការពារ​ខ្មែរ​ពី​ការវាយប្រហារ​របស់​សៀម​បាន​ ព្រះបាទ​អង្គឌួង ក៏​បាន​បដិសេធ​មិន​ចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ជាមួយ​បារាំង ហើយ​លែង​ស្វះស្វែង​រក​អន្តរាគមន៍​ពី​បារាំង​តទៅទៀត។
 
រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៨៥៨ នៅ​ក្រោយ​ពេល​ឃើញ​បារាំង​​បញ្ជូន​ទ័ព​មក​វាយ​​លុក​លើ​​អាណ្ណាម​ នៅ​កូសាំងស៊ីន ទើប​ព្រះបាទ​អង្គឌួង​ចាប់ផ្តើម​ពិចារណា​ចង់​ទាក់ទង​បារាំង​ម្តងទៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​ធ្លាក់​ព្រះកាយ​ប្រឈួន និង​សោយ​ទិវង្គត នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦០ ហើយ​បុត្រា​ច្បង​របស់​ព្រះអង្គ ឈ្មោះ អង្គវតី ក៏​បាន​ឡើង​មក​ស្នងរាជ្យ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ដោយ​យក​ព្រះនាម​ថា ព្រះបាទ​នរោត្តម។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦២ បារាំង​បាន​ឈ្នះសង្រ្គាម​​នៅ​វៀតណាមខាងត្បូង ដោយ​ដណ្តើម​យក​ទឹកដី​កូសាំងស៊ីន​មក​គ្រប់គ្រង​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​បារាំង។ មួយឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត ទេសាភិបាល​បារាំងនៅ​កូសាំងស៊ីន បាន​បញ្ជូន​តំណាង​ម្នាក់ ឈ្មោះ ឌូដារ ដឺឡាក្រេ (Doudart de Lagrée) ឲ្យ​ទៅ​ចូល​គាល់​ព្រះបាទ​នរោត្តម នៅ​រាជធានី​ឧត្តុង្គ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ឮបន្ទូល​របស់​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ដែល​ថា ព្រះអង្គ​មិនចង់​នៅ​រណបសៀម លោក​ឌូដារ ដឺឡាក្រេ​ ក៏​បាន​​ស្នើ​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ដាក់​កម្ពុជា​​ឲ្យ​ស្ថិតក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង ដោយសន្យា​ថា បារាំង​នឹង​ការពារ​កម្ពុជា​ឲ្យ​រួចផុត​ពី​ការត្រួតត្រា​របស់​នគរ​សៀម និង​អាណ្ណាម។ ព្រះបាទ​នរោត្តម​យល់ព្រម ហើយ​បាន​ក៏​បាន​ចុះ​សន្ធិសញ្ញា​ទទួល​យក​អាណាព្យាបាល​បារាំង នៅ​ថ្ងៃ​ទី១១ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៨៦៣។
 
ក្រោយ​ពី​បារាំង​បាន​ដាក់​អាណាព្យាបាល​លើ​កម្ពុជា នគរសៀម​ក៏​បាន​បញ្ជូន​កេតនភណ្ឌ ដែល​រួមមាន​ទាំង​ព្រះខ័ណ្ឌរាជ្យ​ផងយក​មក​ឲ្យ​ស្តេច​ខ្មែរ​វិញ ហើយ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ក៏​បាន​ទទួល​រាជាភិសេក​ជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃ​ទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៨៦៤ ដោយ​បាន​រើរាជធានី​ចេញ​ពី​ឧត្តុង្គ មក​តាំង​នៅ​ភ្នំពេញ។
 
នៅ​អាណ្ណាម​ឯណោះវិញ បារាំង ដែល​បាន​យក​កូសាំងស៊ីន​ធ្វើ​ជា​អាណាខេត្ត​របស់​ខ្លួន​រួចទៅហើយ​នោះ បាន​​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​ព្យាយាម​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន ទៅ​កាន់​ទឹកដី​ប៉ែក​កណ្តាល និង​ប៉ែក​ខាង​ជើង​នគរ​អាណ្ណាម​ជា​បន្ត​ទៀត។ នៅទីបំផុត នៅ​ឆ្នាំ​១៨៨៤ បារាំង​បាន​យក​នគរ​អាណ្ណាម​ទាំងមូល​យក​មក​ដាក់​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង គឺ​ទាំង​ភូមិភាគ​កណ្តាល ដែល​គេហៅថា អាណ្ណាម និង​ភូមិភាគ​ខាងជើង​ជាប់​ព្រំដែន​ចិន ដែល​គេ​ហៅថា តុងកឹង។
 
នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ គឺ​នៅ​យប់ថ្ងៃ​ទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៨៨៤ នៅ​កម្ពុជា បារាំង​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ព្រះបាទ​នរោត្តម ឡាយ​ព្រះហស្តលេខា​​លើ​អនុសញ្ញា​ថ្មី​មួយទៀត ដើម្បី​ប្រគល់​រាល់​កិច្ចការ​​ផ្ទៃក្នុង​នគរ​ខ្មែរ​ទាំងអស់​ទៅ​ឲ្យ​បារាំង​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង បន្ថែម​ពីលើ​វិស័យ​ការពារជាតិ និង​កិច្ចការបរទេស ដែល​បាន​ព្រមព្រៀង​គ្នា ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៨៦៣។ ការបះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​បារាំង​ក៏​បាន​ចាប់ផ្ទុះឡើង ចាប់ពី​ចុងឆ្នាំ​១៨៨៤ រហូត​ដល់​ដើម​ឆ្នាំ​១៨៨៧។
 
ក្រោយ​ពី​មាន​ការ​បះបោរ​នេះ បារាំង​ក៏​បាន​ប្រគល់​អំណាច​ខ្លះៗ​ទៅ​ឲ្យ​ព្រះរាជា​ខ្មែរ​វិញ ព្រមទាំង​បាន​ចាត់ចែង​ឲ្យ​មាន​គណៈ​​រដ្ឋមន្រ្តី ព្រមទាំង​រដ្ឋបាល​សាធារណៈ​ខ្មែរ​ឡើង ក៏ប៉ុន្តែ រ៉េស៊ីដង់​ជាន់ខ្ពស់​បារាំង (Résident supérieur) ព្រមទាំង​រ៉េស៊ីដង់​បារាំង​ នៅតាម​ខេត្ត​ចំនួន ៤ គឺ​ កំពត កំពង់ធំ ក្រចេះ និង​ពោធិសាត់ នៅតែ​មាន​អំណាច​ច្រើន​ ក្នុង​កិច្ចការ​រដ្ឋបាល​​របស់​ខ្មែរ៕
==ប្រវត្តិសាស្រ្ត==ចក្រភព​ជប៉ុន៖ ​មហាអំណាច​អាណានិគម​អាស៊ី​តែមួយ​គត់​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី២០ 
នៅ​ចុងសតវត្សរ៍​ទី១៩ និង​ដើម​សតវត្សរ៍ទី២០ មហាអំណាច​អាណានិគម ដែល​ត្រួតត្រា​ពិភពលោក​ស្ទើរតែ​ទាំងមូល សុទ្ធសឹង​តែ​ជា​បណ្តា​ប្រទេស​មក​ពី​លោក​ខាងលិច លើកលែង​តែ​ប្រទេស​មួយ ដែល​មក​ពី​អាស៊ី គឺ​ជប៉ុន។
ជប៉ុន គឺ​ជា​ប្រជាជាតិ​ដ៏​ចំណាស់​មួយ ដែល​ចំណាយ​ពេល​រាប់​សតវត្សរ៍ ​រស់នៅ​ជា​ប្រទេស​ឯកោ មិនទទួល​រាប់រក​បរទេស​ណា​ទាំងអស់ ជាពិសេស គឺ​ពួកលោក​ខាងលិច។ ក៏ប៉ុន្តែ នយោបាយ​ឯកោនិយម​នេះ​ត្រូវ​បាន​បិទបញ្ចប់ នៅ​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្សរ៍ទី១៩។
 
អ្វីៗ​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៣ នៅពេល​ដែល​កងទ័ព​ជើងទឹក​អាមេរិក ដឹកនាំ​ដោយ​ឧត្តមនាវី ឈ្មោះ Mathew Perry ជាមួយ​នឹង​កប៉ាល់​ចម្បាំង​ដ៏ទំនើបៗ​ចំនួន ៤គ្រឿង បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ចូល​​មក​ដល់​ទីក្រុង​តូក្យូ ហើយ​បង្ខំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ជប៉ុន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដើម្បី​បើក​កំពង់ផែ​ជប៉ុន សម្រាប់​ការ​ធ្វើ​ជំនួញ។ គឺ​ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ ដែល​មិនមាន​តុល្យភាព ក៏ប៉ុន្តែ ជប៉ុន​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ទទួល​យក ដោយសារ​តែ​ខ្លាច​កម្លាំង​ទ័ព​អាមេរិក។
 
វត្តមាន​កងទ័ព​ជើងទឹក​អាមេរិក​បាន​ដាស់​ស្មារតី​​មេដឹកនាំ​ជប៉ុន​​ឲ្យ​មើលឃើញ​ពី​​ភាព​ទន់ខ្សោយ​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា និង​កម្លាំង​ទ័ព​របស់ខ្លួន ធៀប​នឹង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ព្រមទាំង​បណ្តា​ប្រទេស​លោកខាង​លិច​ផ្សេងទៀត ហើយ​​ធ្វើ​ជប៉ុន​ដឹងខ្លួន​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ប្រសិន​បើ​ជប៉ុន​នៅ​ឈរឱបដៃ​​មិន​ធ្វើ​អ្វីសោះ ជប៉ុន​នឹង​ត្រូវ​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​ប្រទេស​លោកខាងលិច​ដោយ​ចៀស​មិនរួច។
 
ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​គំរាម​កំហែង​ពី​មហាអំណាច​លោក​ខាងលិច មាន​ឥស្សរជន​ជប៉ុន​មួយក្រុម​យល់ថា ជប៉ុន​គួរតែ​រឹតបន្តឹង​នយោបាយ​ឯកោនិយម​បន្ថែម​ទៀត ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​ឥទ្ធិពល​លោកខាងលិច។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​នោះ មាន​ឥស្សរជន​មួយក្រុម​ទៀត ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​អធិរាជ​ជប៉ុន បាន​ដុះគំនិត​ប្រកប​ដោយ​ចក្ខុវិស័យ​វែងឆ្ងាយ​មួយ​ថា ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​មហាអំណាច​លោក​ខាងលិច ជប៉ុន​ត្រូវ​តែ​​រៀនសូត្រ​តាម​លោក​ខាងលិច ក្នុងការ​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​វិស័យឧស្សាហកម្ម និង​កងទ័ព​របស់​ខ្លួន។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៨ ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេង​មួយ​អង្គ ឈ្មោះ មូតស៊ូហ៊ីតូ (Mutsuhito) បាន​ឡើង​មក​គ្រងរាជ្យ​ជា​អធិរាជ​ជប៉ុន ដោយ​យក​ព្រះនាម​ថា “អធិរាជ​ម៉ីជី” (Meiji)។ ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើង​គ្រងរាជ្យ អធិរាជ្យ​ម៉ីជី ​បាន​ប្រមូល​អំណាច​រដ្ឋ​ទាំងអស់​យក​មក​កាន់កាប់​ ហើយ​បាន​ប្រកាស​​បើក​ទំព័រ​សករាជ​ថ្មី​មួយ​នៅ​ជប៉ុន ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “សករាជ​ម៉ីជី”។
 
នៅ​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​អធិរាជ​ម៉ីជី ជប៉ុន​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ទ្វារ​ទទួល​​អ្នកប្រាជ្ញ​​បរទេស​មក​ពី​គ្រប់ទិសទី ជាពិសេស មក​ពី​ប្រទេស​លោកខាងលិច។ រចនាសម្ព័ន្ធ​តាមបែប​សក្តិភូមិ​ត្រូវ​លុបបំបាត់​ចោល ហើយ​​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​បើក​ចំហ​យ៉ាងទូលំទូលាយ។ វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម​​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ ពីការ​ផលិត​សម្លៀកបំពាក់ និង​ទំនិញ​ធុនស្រាល ទៅ​ជា​ការ​ផលិត​គ្រឿងម៉ាស៊ីន និង​គ្រឿងសព្វាវុធ​ធុនធ្ងន់។ កងទ័ព​សាមូរ៉ៃ​របស់​ជប៉ុន ក៏​ត្រូវ​បាន​កែប្រែ​ឲ្យ​ទៅ​ជា​កងទ័ព​ទំនើប ដែល​មាន​ឯកសណ្ឋាន គ្រឿងសព្វាវុធ និង​យុទ្ធសាស្រ្ត​ទ័ពតាមបែប​លោក​ខាងលិច។ ចំណែក​វិស័យ​នយោបាយ​វិញ ក៏​ត្រូវ​បាន​ជប៉ុនរៀបចំ​​​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​​ស៊ីជម្រៅ​ផងដែរ ដោយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៨៩ អធិរាជ​ម៉ីជី ​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ​នូវ​​​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​មួយ ដែល​ចែង​ពី​ការ​​បង្កើត​​របបរាជានិយម​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយ​យក​គំរូ​តាម​មហាអំណាច​លោក​ខាងលិច​មួយ​ចំនួន ជាពិសេស អង់គ្លេស និង​អាល្លឺម៉ង់។
 
កំណែទម្រង់ នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​អធិរាជ​ម៉ីជី បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ជប៉ុន​​ប្រែក្លាយ​​ខ្លួន​ពី​ប្រទេស​ឯកោ និង​​​ទន់ខ្សោយ​ ទៅជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​​​​​​កងទ័ព និង​ឧស្សាហកម្ម​​ជឿនលឿន​ ដើរ​ទាន់​ប្រទេស​លោកខាងលិច ​ក្នុងរយៈពេល​តែ​ប្រមាណ​ជា ២០ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្រៅពី​ផ្នែក​​ឧស្សាហកម្ម និង​កងទ័ព មាន​មេរៀន​មួយ​ទៀត ដែល​ជប៉ុន​​​បានរៀនសូត្រ​ពី​ប្រទេស​លោកខាងលិចដែរ​ គឺ​នយោបាយ​ឈ្លានពាន​​ដាក់អាណានិគម​ទៅលើ​ប្រទេស​ដទៃ។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៤ ជប៉ុន​បាន​ប្រកាស​សង្រ្គាម​ជាមួយ​ចិន ដើម្បី​ដណ្តើម​កាន់កាប់​កូរ៉េ ដែល​​កន្លងមក​ធ្លាប់​តែ​ស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​អធិរាជចិន។ ក្រោយ​ពី​ការ​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​អស់រយៈពេល​ជាង ៨ខែ  កងទ័ព​ជប៉ុន​បាន​បណ្តេញ​កងទ័ព​​ចិន​ចេញ​ពី​កូរ៉េ ហើយ​ថែម​ទាំង​បាន​ឈ្លានពាន​ចូល​កាន់កាប់​​​កោះតៃវ៉ាន់​ ព្រមទាំង​ដែនដី​មួយផ្នែក​នៃ​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី​របស់​ចិន​ទៀតផង។
 
នេះ គឺ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​នៃ​នយោបាយ​អាណានិគម​និយម​របស់​ជប៉ុន។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​ការ​ឈ្លានពាន​វាតទីពង្រីក​ទឹកដី​នេះ ជប៉ុន​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​មហាអំណាច​មួយទៀត ដែល​នៅពេលនោះ ​កំពុង​តែ​ព្យាយាម​វាតទី​​ចូលកាន់កាប់​កូរ៉េ និង​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី​ដែរ នោះ​គឺ​ចក្រភព​រុស្ស៊ី។
 
នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៨៩៥ មួយខែ​ក្រោយ​ពី​ជប៉ុន​ទើប​នឹង​បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ជាមួយចិន រុស្ស៊ី ដែល​​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់ បាន​រួមគ្នា​ដាក់សម្ពាធ​ បង្ខំឲ្យ​ជប៉ុន​​ដកខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី ដែល​ជប៉ុន​ទើប​នឹង​បាន​កាត់​យកពី​ចិន។ ជប៉ុន ដែល​មើលឃើញ​ថា ខ្លួន​មិន​មាន​កម្លាំង​ទ័ព​អាច​ទប់ទល់​នឹង​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប​ទាំង៣​នេះ​បាន ក៏​បង្ខំ​ចិត្ត​ដក​ខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​ម៉ាន់ជូរី ទៅតាម​ការ​ទាមទារ​នេះ ហើយ​ក្រោយ​ពី​ការ​ដកថយ​របស់​ជប៉ុន រុស្ស៊ី​ក៏​ស្រាប់តែ​បាន​ចូល​ទៅកាន់កាប់​តំបន់ម៉ាន់ជូរី​នេះ​ភ្លាមៗ​ដែរ ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជប៉ុនផ្ទុះកំហឹង​យ៉ាង​ខ្លាំង ក៏ប៉ុន្តែ មិនហ៊ាន​ធ្វើ​អ្វី​រុស្ស៊ី ដោយសារ​តែ​ជប៉ុន​យល់ថា ខ្លួន​នៅ​មាន​កម្លាំង​ទ័ព​ខ្សោយ​ជាង​រុស្ស៊ី។
 
នៅ​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត ជប៉ុន​បាន​ផ្តោត​អាទិភាព​ទៅលើ​ការ​ពង្រឹង​កម្លាំង​ទ័ព​របស់​ខ្លួន ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយគ្នា ជប៉ុន​បាន​ព្យាយាម​ចរចា​ជាមួយ​រុស្ស៊ី ដើម្បី​ធ្វើការ​បែងចែក​ដែន​ឥទ្ធិពល​គ្នា ពោលគឺ ជប៉ុន​ទុក​ឲ្យ​​រុស្ស៊ី​​ត្រួតត្រា​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី ជាថ្នូរមកវិញ រុស្ស៊ី​​ត្រូវ​ទុក​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​​ឲ្យ​ជប៉ុន​ជា​អ្នក​ត្រួតត្រា។ ក៏ប៉ុន្តែ រុស្ស៊ី​​មិន​ព្រម ដោយ​ចង់​ត្រួតត្រា​​ទាំង​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី និងទាំង​ឧបទ្វីបកូរ៉េ។
 
នៅ​ឆ្នាំ​១៩០២ ជប៉ុន​ក៏​បាន​ចង​​សម្រេច​ចងសម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយអង់គ្លេស។ យោងតាម​ខ្លឹមសារ​នៃ​​កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ ប្រសិន​បើ​ប្រទេស​ណា​ហ៊ាន​​ចូលមក​​ជួយ​រុស្ស៊ី ក្នុងករណី​មាន​សង្រ្គាម​ជាមួយ​ជប៉ុន អង់គ្លេស​​ក៏​នឹង​ចូល​មក​ជួយ​ខាង​ជប៉ុន​វិញ​ដែរ។ ដូច្នេះ ជប៉ុន​អាច​ប្រឈមមុខ​ជាមួយ​នឹង​រុស្ស៊ី​មួយទល់នឹងមួយ ​ដោយ​មិន​បារម្ភ​ខ្លាច​​បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់​លូកដៃ​ចូល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍។
 
នៅខែ​កុម្ភៈ​​ឆ្នាំ​១៩០៤ ជប៉ុន​បាន​ប្រកាស​សង្រ្គាម​ជាមួយ​នឹង​រុស្ស៊ី ហើយ​កងទ័ព​ជើងទឹក​ជប៉ុន​ក៏​បាន​បើក​ការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ទីតាំង​ទ័ព​ជើងទឹក​រុស្ស៊ី ដែល​កំពុង​ឈរជើង នៅ​ក្នុង​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី។ ក្រោយ​ពី​វាយប្រយុទ្ធគ្នា​អស់រយៈពេល​ជាង ១៨ខែ (ពី​ថ្ងៃ​ទី​៨ កុម្ភៈ ១៩០៤ ដល់​ថ្ងៃ​ទី៥ កញ្ញា ១៩០៥) កងទ័ពរុស្ស៊ី​ត្រូវ​​ទទួល​បរាជ័យ ហើយ​ស្នើ​​​សុំ​ចរចា​បញ្ចប់​សង្រ្គាម ក្រោម​កិច្ចសម្របសម្រួល​របស់​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក គឺ​លោក ​Theodore Roosevelt។ ការ​សម្របសម្រួល​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​រុស្ស៊ី-ជប៉ុន ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី Theodore Roosevelt ទទួល​រង្វាន់​ណូបែល​សន្តិភាព នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៦។
 
នៅ​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​បញ្ចប់​សង្រ្គាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន​នេះ រុស្ស៊ី ដែល​ជា​អ្នក​ចាញ់​សង្រ្គាម​បាន​ព្រមព្រៀង​ដកខ្លួន​ថយ​ចេញ​ពី​តំបន់​ម៉ាន់ជូរី ព្រមទាំង​​​​ទទួលស្គាល់​ឧបទ្វីបកូរ៉េ​ថា​ជា​ដែន​ឥទ្ធិពល​ផ្តាច់មុខ​របស់​ជប៉ុន។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត កោះ​សាខាលីន (Sakhalin) ដែល​ជា​ដែនដី​របស់​រុស្ស៊ី ក៏​ត្រូវ​បាន​ជប៉ុន​កាត់​យក​​មួយផ្នែក​ខាង​ត្បូងទៅកាន់​កាប់​ផងដែរ។
 
សង្រ្គាម​រុស្ស៊ី-ជប៉ុន ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​សង្រ្គាម​សម័យទំនើប​​​លើក​ដំបូង​បង្អស់ ដែល​មហាអំណាច​អាស៊ី យក​ឈ្នះលើ​មហាអំណាច​អឺរ៉ុប។ ជោគជ័យ​ក្នុង​សង្រ្គាម​ជាមួយ​រុស្ស៊ី​បាន​លើកមុខ​លើកមាត់​ជប៉ុន ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​​ដ៏ធំមួយ ក្នុង​ចំណោម​មហាអំណាច​លោកខាងលិច​ផ្សេងទៀត ក៏ប៉ុន្តែ ជោគជ័យ​នេះ​ក៏​ជា​ការ​លើកទឹកចិត្ត​ផងដែរ​​ ឲ្យ​ជប៉ុន​បង្កើន​នយោបាយ​វាតទី​​ពង្រីក​អាណានិគម​ នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី។
 
ក្រោយ​ពី​បាន​ដាក់​អាណាព្យាបាល​លើ​កូរ៉េ នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៥ ជប៉ុន​បាន​កាត់យក​​ប្រទេស​កូរ៉េ​ទាំងមូល​មក​បញ្ចូល​ជា​ដែនដី​របស់​ជប៉ុន នៅ​ឆ្នាំ​១៩១០ ហើយ ៤ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ទៀត ជប៉ុន​បាន​ប្រឡូក​ចូល​ក្នុង​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី១ ដោយ​ឈរ​នៅ​ខាង​ក្រុម​បក្សសម្ព័ន្ធ​បារាំង-អង់គ្លេស-​រុស្ស៊ី ប្រយុទ្ធ​តទល់​នឹង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាល្លឺម៉ង់-អូទ្រីសហុងគ្រី-អ៊ីតាលី៕
thread_title: '''ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ'''