Spjall:Jól

message: Hér er eitt og annað sem gæti komið þeim að gagni sem vilja bæta greinina (eða aðrar tengdar greinar). Annars verður þetta bara hérna fyrir þá sem vilja einhverja minnispunkta: (Sumt hér er auðvitað ekki þesslegt að hægt sé að nota það, en það er ykkar að dæma um það og allra): 
* átti dagur jóla: nýársdagur.
* áttund: áttundi dagur eftir meiri háttar hátíð í kaþólskum sið: ÁTTUNDARHELGI JÓLA: áttidagur, nýársdagur. 
* bak jólum: eftir jól. (orðasamband)
* brandajól - stóru brandajól
* halda til jólanna: halda jól. (gamalt orðasamband)
* jólafeitur: (l) sem átti að ljúka fyrir jól en tókst ekki: flíkin varð jólafeit.
* jólamánuður: ()+ mörsugur.
* jólhelgur: (l) sbr.: *Í jöklanna skjóli þú járnefldu geymdir / jólhelgar sagnir um Valhallar-þjóð.
* hlakkandi: 22. desember.
* mót[i] jólum: undir jól, rétt fyrir jól. (orðasamband)
* snúningardagur: () (lat. conversio Pauli). / sbr.: Og í minning þessarar ferðar og skírnar Páls postula, þá er honum haldinn messudagur eftir jól, er conversio Pauli er kallaður á latínu; það köllum vér snúningardag á vora tungu. (Skarðsb.postulasagnasafnið). 
* tepruvika: (kv) vikan fyrir jólin. 
* þrettándanótt: (kv) aðfaranótt 6. janúar, draumnóttin mikla (þá átti Austurvegskonunga að hafa dreymt fyrir fæðingu Jesú).
* þrettándi: k) 6. janúar, þettándi dagur jóla (epiphania);
osfrv. --85.220.86.38 18. desember 2007 kl. 13:29 (UTC)
replies: text: Hm flott, það veður líklega ekki hægt að bæta þessu öllu inn í greinina (nema þá kannski undir "Hugtök tengd Jólunum") en það er virkilega fróðlegt og þægilegt að vita af þessum lista hérna. =) Takk --Baldur Blöndal 18. desember 2007 kl. 15:56 (UTC)

message: Um orðið jól: Íslenskt mál; grein í Morgunblaðinu 1979 --85.220.108.196 27. ágúst 2009 kl. 14:52 (UTC)
thread_title:  Orðsifjafræði 

message: Þessi grein er óþarflega guðhrædd. Jólin eru forn hátíð - það að kirkjan hafi reynt að taka nafnið yfir sem og siðina er staðreynd og færa ætti kristna hlutann yfir í Kristmessu en halda heiðnum sið og vísanir í sambærilegar sólstöðuhátíðir í þessari grein.  --Stalfur (spjall) 16. desember 2014 kl. 09:42 (UTC)
replies: text: Tja, það mætti vel bæta hér inn upplýsingum um jól í germönskum heiðnum sið og þjóðtrú í tengslum við jól (sjá t.d. :en:Yule og :en:Jól (Iceland)), en mér finnst samt að við ættum að halda iw-tengingunni í :en:Christmas og að megininntak greinarinnar fjalli um jólahátíðina í dag því það er það sem lesendur búast við að finna undir þessu heiti. --Akigka (spjall) 16. desember 2014 kl. 10:02 (UTC)
replies: text: :Fólk virðist almennt haldið þessum misskilningi að Christmas og jólin séu hið sama og spyr "haldið þið þá ekki jólin" þá sem ekki mæta til messu eða frábiðja sér kirkjuheimsóknir barna. Það ber vott um að kristnipunkturinn sé orðinn of veigamikill. Sem fræðslurit ætti Wikipedia að hafa gott fordæmi, í enskunni er Yule heitið á heiðnum siðnum. --Stalfur (spjall) 16. desember 2014 kl. 10:24 (UTC)
replies: text: :: Nei, wikipedia gefur ekki gott fordæmi :) heldur reynir að segja frá hlutunum eins og þeir eru, held ég... en ég er sammála þér að sögukaflinn mætti vera ítarlegri. Eins mætti koma fram að nútímajól eru verslunarhátíð víða um heim, líka þar sem kristni er ekki almenn. --Akigka (spjall) 16. desember 2014 kl. 10:44 (UTC)
replies: text: ::: Ég er sammála Akigka. Ég hef átt töluvert við þessa grein en eins stofnað og breytt greinum um daga í kringum jólin. Mér finnst þessi ákveðna grein ætti að fjalla almennt um þennan tíma sem kallaður eru jól en er haldin með mjög mismunandi hætti í mörgum (flestum) löndum. Mér finnst best ef búnir yrðu til stuttir kaflar yfir jólahald í hinum ýmsu löndum sem síðan vísuðu á aðalgreinar um jólahald í viðkomandi landi því sagan um jólin, tilkomu þeirra og þróun er ekki ein saga heldur margar sem hafa greinst á mismunandi hátt eftir löndum og svæðum. Ég er búin að lesa mér nokkuð til um þetta og komst að þessari niðurstöðu þegar ég ætlaði að fara að bæta við kaflann um sögu jólanna. Þá væri þar auðvitað einn kafli um Íslensku jólin og þróunarsögu þeirra rétt eins og kafli um þróunarsögu í fleiri ríkjum. Saga íslensku (og þeirra skandinavísku að miklu leiti líka) tengdi maður þá við ensku greinina um íslensku/skandinavísku jólin. Þetta var að minstakosti mín niðurstaða en því miður hef ég ekki haft tíma til að skrifa neitt á WP núna fyrir jólinn sökum vinnu anna, en ætla mér að bæta þessa og stofna þessar greinar þegar tími vinnst til. Þetta tengist líka hinum ýmsu jólavættum í hinum ýmsu löndum sem ég hef skrifað aðeins um og ætla að bæta við fleirum því þeir eru oft það sem sýnir best hvernig nútímajólin í viðkomandi landi hefur þróast frá oft siðum og hátíðum sem fyrir voru á þessum tíma sem yfirleitt voru vetrarsólstöðuhátíðir. Bragi H (spjall) 16. desember 2014 kl. 11:50 (UTC)
replies: text: :::: Sem dæmi þá bætti ég allan kaflann um Uppruna jólanna svo fólk gæti séð í ekki of löngu máli hvernig þessi hátíð varð til í kristni og hví þessi tími var valin, en það var einmitt vegna vetrarsólstöðuhátíða sem fyrir voru. Mér finnst því rökrétt framhald í stað þess að auka þann kafla, sem engin ástæða er til, hann tíundar upphafið á einfaldan máta, að bæta við eins og ég nefni hér að ofan mismunandi jólahaldi í mismunandi löndum og í þeim greinum koma með uppruna þeirra á hverjum stað. Ef fólk vill aftur á móti fjalla sérstaklega um þær vetrarsólstöðuhátíðir sem voru forverar jólanna eins og þau hafa þróast í gegnum aldirnar, þá ættu það að vera sér greinar sem þá fjölluðu eingöngu um hverja hátíð fyrir sig. Til að byrja með held ég að best sé samt að nota fyrri aðferðina, það er tíunda jólahald í viðkomandi landi svo kemur fram í kaflanum um uppruna þeirra hvaða hátíða nútíma jólin í því landi er byggð á. Ef einhver vill síðan skrifa sér grein um eldri hátíðina er einfaldlega vísað í hana frá greininni um nútíma jólahald í viðkomandi landi. Þannig ættu allar upplýsingar (réttar að mínu mati sem alfræði upplýsingar) að komast til skila án þess að við þyrftum að breyta þessarri grein svo mikið, aðeins auka við hana með því að tíunda mismunandi jólahald í mismunandi löndum en halda þessari grein sem almennri grein án mikilla vífilengja en tengja út frá henni í aðrar hátíðir og siði eftir svæðum og löndum frekar en fara að reyna að troða því öllu hér inn því þetta er mjög mismunandi eftir löndum, mjög svo að ég var við það að guggna á því að skrifa allar þær greinar en ætla mér að minstakosti að reyna að byrja á þeim sem stubbum sem geta þá hlaðist upp með tíð og tíma. Bragi H (spjall) 16. desember 2014 kl. 12:08 (UTC)

text: ::: Ég er líka sammála Áka, held að það sé skynsamlegast að halda iw-tenglum í Christmas. En mér finnst sögukaflinn of rýr. Hann nefnir t.d. ekki Saturnalia-hátíð Rómverjanna og áhrif hennar á þessa hátíð síðar meir (s.s. jafir, söngvar og „jólaglögg“). --Cessator (spjall) 17. desember 2014 kl. 02:02 (UTC)

text: : Ég held að vandamálið sé ekki hér vanti að lagfæra greinina til að fjalla ýtarlega um fórn jól, heldur að það vanti frekar réttar þýðingar fyrir réttar greinar. Ég skil t.d. ekki alveg hvers vegna það er til sér síða um Jól á íslandi og í færeyjum, sem er svo í þokkabót ekki í þýdd yfir á íslensku. Yule síðan er svo ekki með neina íslenska þýðingu en samt er til síða sem heitir Jól en hún heyrir undir þýðingu fyrir Christmas. Ég er á því að þessi síða megi standa eins og hún er, með fókus á kristilega hátíð, en að titlinum þurfi að breyta, t.d. í "Kristileg Jólahátíð" eða "Kristileg Jól". Síðan ætti að gera þýðingu fyrir Yule á íslensku sem heiti Jól og þar er fjallað um fórn Jól, sem í raun ætti að koma í stað fyrir Jól (Iceland). --Einsiol (spjall) 26. desember 2014 kl. 06:54 (UTC)
replies: text: :: Orðið Jól, hvort sem það er á Íslensku eða öðrum norrænum málum, er ekki á hreinu hvernig var nákvæmlega notað fyrir kristni til dæmis á Íslandi og uppruni þess á reiki. Auk þess leið ekki langur tími frá (viðurkenndu landnámi) þar til Íslendingar urðu kristnir og heimildir um blót fyrir kristni sem gætu hafa heitið (sennilega) jól, nær engar og líka mjög rýrar heimildir um jólahald á fyrstu öldum eftir kristintökuna. Að búa til grein sem héti „Jól“ og að skíra þessa Kristmessu er því ekki sagnfræðilega rétt þar sem ekkert bendir til þess að þessi hátíð hafi nokkrusinni heitið annað en Jól hér á Íslandi og aldrei Kristmessa. Sem dæmi þá er enska greinin Yule nær eingöngu um orðið Yule og mögulegan uppruna þess en mjög takmarkaðar heimildir eru til um hátíðir á þessum degi fyrir kristni. Þar sem einhverjar heimildir eru til er aðeins tengt í viðkomandi greinar en efni þeirra ekki í greininni Yule nema að litlu leiti. Því finnist mér eðlilegast að í staðin fyrir sér grein væri kaflin um orðsifjar orðsins Jól og mögulegan uppruna þess aukin í þessari grein, en Skandinavar gera það þótt í mis miklu mæli sé. Þar sem wikipedia er alfræðiverk er því eðlilegt að sú hátíð sem á Íslendi hefur eftir því sem best er vitað heitið jól í uþb. þúsund ár heiti Jól eins og þessi grein hér. Svipuð grein og Yule er til dæmis enska greinin Xmas, sem er eingöngu um sagnfræði þess hugtaks og hvenær það kom fram og hvernig það hefur verið notað. Þau rök að (lítill) hópur fólks heldur öðruvísi jól á Íslandi og það eingöngu frekar nýlega réttlætir því ekki breytingu á heiti þessarar greinar. Ef aftur á móti einhver vill skrifa um Jól á Íslandi fyrir kristni þá er það ekkert mál en óeðlilegt að sú grein héti Jól. Um uppruna orðsins er lítið vitað og eins og ég nefndi nær eingöngu orðsifjafræði. Því ætti ekki heldur slík grein að heita Jól heldur eitthvað eins og Jól (hugtak) eða eitthvað í þá veru. Við getum sem dæmi tekið setningu beint úr ensku greininni um Yule, „Terms with an etymological equivalent to Yule are used in the Nordic countries for Christmas with its religious rites...“ Þessi setning segir allt um afhverju ekki ætti að endurskíra þessa grein heldur frekar skrifa grein undir öðru heiti ef fólk vill skrifa grein um hugtakið Jól fyrir upptöku kristni og yfirtöku kristninnar á nafninu. Alfræðilega er því eðlilegast að nota grein í hverju landi fyrir sig með því heiti sem þar er notað yfir kristin Jól en sér greinar undir öðrum heitum um annaðhvort siði og hátíðir fyrir kristni eða siði sem einhverjir viðhafa nútildags á þessum tíma. Skýrasta dæmið og bestu rökin fyrir því að halda þessari grein með núverandi nafni er að til dæmis danska greinin heiti á dönsku wikipedia Jul, sú Norska Jul, sú færeyska Jól, sú sænska Jul og allar þessar greinar eru tengdar í ensku greinina Christmas. Bragi H (spjall) 26. desember 2014 kl. 11:14 (UTC)
replies: text: ::: Ég er búin að bæta inn í inngangin klausu um að uppruni jólanna sé heiðinn og að kirkjan hafi tekið hátíðirnar yfir. Síðan er ég búin að bæta við kafla um orðsifjar orðsins jól en hann er þó ekki mjög ýtarlegur því margar kenningar eru til um uppruna orðsins en þar sem engin þeirra er sönnuð taldi ég best að tíunda bara þær helstar og elstu og helstu heimildir um orðið. Eina heimildin sem ég er ekki búin að finna orðrétta er úr Lokasenu þar sem orðið jól kemur fyrir sem heljarinnar og alsherjar sumbl. Eins fer ég ekki út í tengsl við Frey og hátíðina sem frjósemishátíð því einhversstaðar varð ég að stoppa. Aðrir geta reynt að finna þetta til eða ég ef ég hef tíma til þess. Persónulega finnst mér þetta nægja (að minstakosti í bili) en bæði má bæta við upplýsingum um Saturnalia-hátíð Rómverjanna sem Cessator bendir á en það er líka spurning hvort það ætti ekki að gera þeirri hátíð betur skil í sér grein og stikkla bara á stóru um áhrif hennar á jólahaldið. Bragi H (spjall) 26. desember 2014 kl. 14:24 (UTC)
replies: text: :::: Mér sýnist inngangurinn vera góður, jól eru ein helsta hátíð kristninnar, þó þau eigi sér rætur í heiðnum sið. Hins vega finnst mér óþarfi að nefna að þau séu helsta hátíð á Norðurlöndum. Thvj (spjall) 26. desember 2014 kl. 15:58 (UTC)
replies: text: ::::: Já þetta með Norðurlöndin hljómar dálítið skringilega og ég hnaut um þetta þar sem ég hef þetta séð skrifað, sem er víða, þangað til ég fattaði að það sem meint væri að þetta væri sú af kirkjulegum hátíðum sem Norðurlandaþjóðirnar halda mest upp á á meðan þeir halda lítið sem ekkert upp á aðrar kirkju hátíðir, dæmi Páskarnir, við gerum í rauninni ekki neitt á páskunum annaða en kanski fara á skíði ef það er skíðafært, eða annað frí, það er nú öll hátíðarhöldin. En hægt er að skilja textann þannig að Norðurlandabúar haldi eitthvað meira upp á jólin en aðrar þjóðir. Ég tók textann beint úr heimildum en það er örugglega hægt að orða þetta betur svo fólk misskilji þetta ekki. Gott ef einhver getur fundið betra og skýrara orðalag án þess að það verði of langt.Bragi H (spjall) 26. desember 2014 kl. 16:24 (UTC)
replies: text: :::::: Reyndi aðeins að laga til textann um að á Íslandi og hinum Norðurlöndunum væri lítið haldið upp á aðrar kirkjulegar hátíðir en jólin en finnst það hálf klúðurslegt. Myndi alveg þiggja að einhver reyndi að gera það betur. Bragi H (spjall) 26. desember 2014 kl. 17:07 (UTC)

text: :::::: Jól eru ein af trúarhátíðum kristinna. Má ekki bæta við heiðinna þar inn í... eða tja einhverju öðru? Berserkur (spjall) 23. desember 2016 kl. 10:50 (UTC)
replies: text: :::::::  Ég held að það sé meira en það, samkvæmt nýjustu heimildum (sem ég hef ekki við höndina) eru jól (miðsvetrarhátíð) alþjóðlegt fyrirbæri sem kemur fyrir í flestum trúarbrögðum. Svarði2 (spjall) 16. janúar 2017 kl. 22:28 (UTC)
thread_title:  Gera sagnfræðilega réttari