Spjall:Gifting

message: Ég ólst ekki upp við þá málvenju, að karlar kvæntust, þótt mér væri kennd sú orðanotkun í skóla. Ég hef rannsakað ótal skjöl kirkna og klerkdóms frá fyrri öldum + flest gömul ættartöluhandrit og naumast fundið orðist kvænast fyrr en hjá stöku prestum, þegar komið er fram undir 1900. Dr. Bjarni Einarsson mælti gegn þessu orði í Skírni árið 1974, með mörgum dæmum, sem sum má finna á netinu í grein frá 2007 eftir Benedikt Jóhannsson. Ef flett er upp í ritmálssafni hjá Orðabók Háskólans, reynist sögnin gifta vera miklu algengari en sögnin kvæna. Alveg sama niðurstaða, ef flett er upp í safninu hjá ONP. Vefurinn timarit.is hefur 24.844 dæmi um orðið giftast og 5.123 um orðið kvænast. Af þessu virðist mega ráða, að skoðanir séu skiptar, svo að hlutlausara gæti verið að komast ekki eins afdráttarlaust að orði í Wikipediu og nú er gert. Því miður hefur á undanförnum árum mátt lesa í mörgum minningargreinum þá brenglun á þessari hreintungustefnu margra skólakennara, að ófáar látnar konur hafi kvænst eiginmönnum sínum. Fyrirgefið smámunasemina, vingjarnleg kveðja.SigRagnarsson 6. september 2010 kl. 15:17 (UTC)
replies: text: Hvað ertu að reyna að segja? Í orðabók Eddu stendur: kvænast: (um karl) ganga í hjónaband, ganga að eiga konu, kvongast. Ég skil ekki hvað þú ert að fara með þessari athugasemd þinni... Ertu að berjast gegn sögninni að kvænast? Laxness notar sögnina oft, t.d. í Gerplu: Er það góðra manna háttur að kvænast, en elska eigi konur.  og í Kristnihaldinu: Er nokkur tilhæfa í því að séra Jón Prímus hafi kvænst snemma á árum en kona hans hlaupist frá honum án þess prestur hafi síðar gert gángskör að því að fá við hana löglegan skilnað?  osfrv osfrv. --194.144.9.87 6. september 2010 kl. 17:47 (UTC)
replies: text: ::Hér er svo dæmi úr Íslendingasögunum: 
* Litlu síðar andaðist Mjöll móðir hans en Þorkell kvæntist og fékk Eygerðar Úlfsdóttur af Hálogalandi. 
* Nú er að segja frá því að Sigurður Þorláksson eggjar Þórð bróður sinn að hann skyldi kvænast. 
* Þrándur kvað hann þar mundu þykja röskvan mann sem hann væri "er þér sá til að staðfesta ráð þitt og kvænast. 
* Hann lagði hug á Kolfinnu Ávaldsdóttur en Ávalda var lítið um það og vildi gifta honum dóttur sína en Hallfreður vildi eigi kvænast. 
*  Þorsteinn hét sonur þeirra hinn elsti og var hann leystur af arfi þá er hann kvæntist og bjó hann að Hólum í Eyjafirði meðan hann lifði og verður hann lítt við söguna riðinn. --194.144.9.87 6. september 2010 kl. 18:40 (UTC)
Ég rengdi ekki merkingu orðsins kvænast. Ég benti einnig á, að það er í talsverðri notkun. Um þetta snúast athugasemdir þínar. Eins og sjá má, lýsti ég ekki persónulegri skoðun á notkun orðanna. En þér hefur yfirsést aðalatriðið hjá mér, að orðið giftast sé miklu algengara, einnig varðandi karlmenn, og svo virðist alla tíð hafa verið í íslensku máli. Það sýni ég fram á með því að benda á þrjá orðabanka og vísa á umfjöllun í Skírni. Þess vegna sé varla nógu hlutlaust að kenna í alfræðiriti þá málnotkun, sem færri aðhyllast, en nefna ekki hina, sem er algengust og fræðilegur rökstuðningur finnst fyrir. Tillaga mín um “ekki eins afdráttarlaust” orðalag átti ekki að skoðast sem óbilgjörn gagnrýni, og ég biðst afsökunar, ef svo þykir vera. Ég vísaði á, hvar á netinu megi finna liðlega 30.000 dæmi. Nú hefur þú bætt við tveimur úr Laxness og fimm úr fornsögum, til stuðnings orðinu kvænast, sem er gagnlegt. Ef þú notar orðabankann ONP, sem ég benti sjálfur á, eru þar fleiri forn dæmi skoðun þinni til stuðnings, þótt þau séu samt hlutfallslega fá. Dr. Bjarni Einarsson afgreiddi að mestu þessa fornu málnotkun í tilvitnaðri grein sinni. En til gamans googlaði ég annars vegar orðasambandið Laxness+kvænast, og fékk 947 svör, en hins vegar Laxness+giftast, og fékk um 35.400 svör. Ef ég googla hins vegar aðeins orðið kvænast, eru svörin nálægt 34.000, meðan orðið giftast skilar eitthvað 1.500 milljónum svara. Hve nákvæm fræði sem googlið kann að vera, leyfi ég mér samt að segja Q. E. D. Vingjarnleg kveðja.SigRagnarsson 6. september 2010 kl. 19:20 (UTC)
thread_title:  “Á íslensku er talað um að karlar... kvænist”