بحث:خورموج

message: ريشه‌شناسي‌ واژه‌ي‌ خورموج‌ 
يکي‌ از مناطق‌ باستاني‌ در عصر ساسانيان‌ در منطقه‌ي‌ ماندستان‌ يا دشتي‌ امروز; شهر فعلي‌ خورموج‌ است‌. خورموج‌ به‌ چه‌ معنا است‌ و اين‌ واژه‌ از چه‌ اجزايي‌ ترکيب‌ شده‌ است‌؟در چند دهه‌ي‌ اخير; برخي‌ از نويسندگان‌ ومورخان‌ بومي‌ درباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ خورموج‌ حدس‌ و گمان‌هاي‌ متفاوت‌ و گاه‌متناقضي‌ زده‌اند و درباره‌ي‌ ريشه‌ي‌ اصلي‌ آن‌ اظهارنظرهاي‌گوناگوني‌ نموده‌اند...
يکي‌ از مناطق‌ باستاني‌ در عصر ساسانيان‌ در منطقه‌ي‌ ماندستان‌ يا دشتي‌ امروز; شهر فعلي‌ خورموج‌ است‌. خورموج‌ به‌ چه‌ معنا است‌ و اين‌ واژه‌ از چه‌ اجزايي‌ ترکيب‌ شده‌ است‌؟ در چند دهه‌ي‌ اخير; برخي‌ از نويسندگان‌ و مورخان‌ بومي‌ درباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ خورموج‌ حدس‌ و گمان‌هاي‌ متفاوت‌ و گاه‌ متناقضي‌ زده‌اند و درباره‌ي‌ ريشه‌ي‌ اصلي‌ آن‌ اظهارنظرهاي‌گوناگوني‌ نموده‌اند. ايرج‌ افشار سيستاني‌ در کتاب‌ نگاهي‌ به‌ بوشهر در اين‌ باره‌ چنين‌ نوشته‌ است‌: درباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ خورموج‌ مي‌گويند چون‌ در بهار در جلگه‌ي‌ خورموج‌; گياهي‌ مي‌رويد که‌ مردم‌ محل‌ آن‌ را بهمن‌ مي‌نامند و انعکاس‌ نور خورشيد بر روي‌ اين‌ جلگه‌ي‌ پوشيده‌ از گياه‌مزبور; منظره‌ي‌ زيبايي‌ به‌ وجود مي‌آورد; از اين‌ رو نام‌ خورموج‌ که‌ از دو بهر خور مخفف‌ خورشيد و موج‌ تشکيل‌ گرديده‌; به‌ اين‌ ناحيه‌ اطلاق‌ شده‌ است‌. )افشار سيستاني‌ ج‌ 2 ص‌882) دکتر سيدجعفر حميدي‌ در کتاب‌ فرهنگ‌نامه‌ي‌ بوشهر درباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ خورموج‌ نظرات‌ ديگران‌ را آورده‌; نقد کرده‌ و خود تئوري‌ جديدي‌ ارايه‌ کرده‌ است‌: درباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ آن‌ حدس‌هايي‌ زده‌اند. گفته‌اند هنگام‌ طلوع‌ خورشيد در قسمت‌ شرقي‌ شهر نور، موج‌ مي‌زند; از اين‌ رو آن‌ را خورموج‌; ترکيبي‌ از خورشيد و موج‌ دانسته‌اند. هم‌چنين‌آورده‌اند: گياهاني‌ که‌ به‌ شکل‌ ساقه‌ و خوشه‌ي‌ جو و گندم‌اند و بهمن‌ نام‌ دارند; در دشت‌ خورموج‌ فراوان‌ است‌ که‌ با وزش‌ باد موج‌ مي‌زند و نور خورشيد در آن‌ درخشش‌ خاص‌ دارد; از اين‌ نظرنام‌ اين‌ منطقه‌ خورموج‌ شده‌ است‌. اما به‌ نظر مي‌رسد نام‌ خورموج‌ مناسبتي‌ با نام‌هاي‌ ساساني‌ داشته‌ باشد و با توجه‌ به‌ اسامي‌ شهرهايي‌ مثل‌ هرمز، ريشهر، چيرويه‌ در کيش‌ و اسامي‌ ديگر; بايد اين‌ نام‌ نيز از نام‌ هرمز مشتق‌شده‌ باشد که‌ بعدها تبديل‌ به‌ هرموز; هرموج‌ و خورموج‌ شده‌ است‌ و امروز خورموج‌ مي‌نويسند. همچنين‌ بعيد نيست‌ که‌ به‌ دليل‌ نزديکي‌ خورموج‌ با روستاي‌ بحيري‌ ـ که‌ منسوب‌ به‌ بحيريه‌ به‌معني‌ درياچه‌ است‌ ـ باشد و به‌ واسطه‌ي‌ وجود خور در اين‌ منطقه‌، ترکيبي‌ از خور و موج‌ اين‌ نام‌ را به‌ وجود آورده‌ است‌. )فرهنگ‌نامه‌ي‌ بوشهرص‌290) به‌ اين‌ نظر نقدهايي‌ چند وارد است‌ که‌ ما تنها به‌ دو مورد برجسته‌ي‌ آن‌ اشاره‌ مي‌کنيم‌: 1ـ ايشان‌ مشخص‌ نکرده‌اند که‌ بر اساس‌ کدام‌ استنباط تاريخي‌، جغرافيايي‌ يا زبان‌شناسي‌، خورموج‌ بايد از هرمز مشتق‌ شده‌ باشد. 2ـ بر آگاهان‌ بر جغرافياي‌ طبيعي‌ خورموج‌ پوشيده‌ نيست‌ که‌ اين‌ شهر در دشت‌ قرار دارد و نزديک‌ترين‌ رودخانه‌ به‌ آن‌; رودخانه‌ي‌ مند است‌ که‌ حدود سي‌ کيلومتر با آن‌ فاصله‌ دارد. بنابراين‌رود يا دريايي‌ نزديک‌ آن‌ نيست‌ تا بتوان‌ خورموج‌ را مشتق‌ از خور و دريا دانست‌. ضمنادرباره‌ي‌ وجه‌ تسميه‌ي‌ بحيري‌ نيز با اين‌ قاطعيت‌ نمي‌توان‌ اظهارنظر نمود. حقيقت‌ اين‌ است‌ که‌تئوري‌هاي‌ ارايه‌ شده‌ در بالا، نه‌ دلايل‌ تاريخي‌ و جغرافيايي‌ دارند و نه‌ حتا مي‌توان‌ براي‌ آن‌ها مستنداتي‌ به‌ دست‌ داد. براي‌ دانستن‌ ريشه‌ي‌ خورموج‌ بايد بدانيم‌ نام‌ اين‌ ناحيه‌ در گذشته‌ چه‌بوده‌ است‌. قديمي‌ترين‌ کتاب‌ جغرافيايي‌ که‌ به‌ زبان‌ فارسي‌ نو آغازين‌ بر جاي‌ مانده‌، کتابي‌ است‌ با عنوان‌ حدودالعالم‌ من‌ المغرب‌ الي‌ المشرق‌ از مؤلفي‌ ناشناس‌ که‌ آن‌ را در سال‌ 372هجري‌ قمري‌ )981 ميلادي‌) تأليف‌ کرده‌ است‌. در اين‌ کتاب‌ در ذيل‌ نواحي‌ آباد و پر رونق‌ جنوب‌ غربي‌ ايران‌ امروز ـ خصوصاناحيه‌ي‌ سيراف‌ و اطراف‌ دشتي‌ ـ از شهري‌ به‌ نام‌ خرمک‌ نام‌برده‌ شده‌ است‌. )حدودالعالم‌...ص‌374) خرمک‌ را مي‌توان‌ تا يافتن‌ دلايل‌ متقن‌ ديگري‌ که‌ خلاف‌ آن‌ را ثابت‌ کند، بر خورموج‌ امروزي‌ منطبق‌ دانست‌ و احتمال‌ داد که‌ در قرون‌ دوم‌، سوم‌ وچهارم‌ اسلامي‌ و شايد در دوران‌ باستان‌، خورموج‌ امروزي‌ را خرمک‌ مي‌ناميده‌اند که‌ معرب‌ آن‌ نيز خرمق‌ بوده‌ است‌. حال‌ بايد واژه‌ي‌ خرمک‌ را آناليز کرد و ريشه‌ يا ريشه‌هاي‌ آن‌ را يافت‌. به‌لحاظ ظاهر واژگاني‌، خرمک‌ کلمه‌اي‌ است‌ که‌ در هر حال‌ از دو جزء تشکيل‌ شده‌ است‌ که‌ ما با سه‌ احتمال‌ زير به‌ تجزيه‌ و تحليل‌ زبان‌شناختي‌ آن‌ مي‌پردازيم‌: احتمال‌ اول‌: ـ واژه‌ي‌ خرمک‌ از دو جزء خر)xor) و موک‌ )muk) تشيکل‌ شده‌ است‌muk+ xormuk=xorدر اين‌ احتمال‌ جزء نخست‌ خر )xor) از ريشه‌ي‌ اوستاني‌ xvarبه‌ معني‌ خوردن‌ است‌ و جزءدوم‌ مک‌ (muk) خود از دو جزء کوچک‌تر -ma و -uk تشکيل‌ يافته‌ است‌ muk=ma+uk. جزء -maيک‌ پسوند اسم‌ و صفت‌ ساز است‌ که‌ در اين‌ جا از ريشه‌ي‌ فعلي‌ xvarاسم‌ xvarma- را ساخته‌ است‌ که‌ به‌ معني‌ خوردني‌ يا هر چيز قابل‌ خوردن‌ مي‌باشد. جزء -ukدر اصل‌ به‌ شکل‌ -ukmبوده‌ و يک‌ پسوند اوستايي‌ است‌ که‌ بعدابه‌ -ukو نهايتادر فارسي‌ نو به‌ ـ ک‌ (-k) (تصغير کننده‌) تبديل‌ گرديده‌ است‌. در اين‌ احتمال‌ مي‌توان‌ تصور کرد که‌واژه‌ي‌ خرمک‌ به‌ شکل‌ ـ xvarmauka* بوده‌ و به‌ مکاني‌ اطلاق‌ مي‌شده‌ که‌ داراي‌ محصولات‌ زراعي‌ و مواد غذايي‌ فراوان‌ و علي‌الخصوص‌ خرما بوده‌ است‌. احتمال‌ دوم‌: واژه‌ي‌ خرمک‌ از دو جزء خر (xor) و مک‌ (mok) تشکيل‌ شده‌ که‌ جزء اول‌ از همان‌ ريشه‌ي‌ AV.:xvarبه‌ معني‌ خوردن‌ و جزء دوم‌ از ريشه‌ي‌ اوستايي‌ AV.:maokبه‌ معني‌ پوشاندن‌است‌. در اين‌ ريشه‌شناسي‌ واژه‌ي‌ خرمک‌ به‌ معني‌ منطقه‌ يا محل‌ پوشيده‌ شده‌ از خوردني‌ها (خرما) بوده‌ است‌. xormok =xvarmaoka- احتمال‌ سوم‌: واژه‌ي‌ خرمک‌ از دو جزء خر (xor) و مک‌ (mok) جزء نخست‌ همان‌ خر تعريف‌ شده‌ در احتمال‌هاي‌ اول‌ و دوم‌ بالا است‌، ولي‌ جزء دوم‌ مک‌ (mok) يک‌ شکل‌ تحريف‌ شده‌ براي‌ تکواژmo8است‌ که‌ يک‌ واژه‌ي‌ فارسي‌ ميانه‌ (پهلوي‌) براي‌ درخت‌ خرما (نخل‌) مي‌باشد که‌ هم‌ اکنون‌ نيز در منطقه‌ي‌ جنوب‌ و غرب‌ کشور و به‌ ويژه‌ مناطق‌ شمال‌ غرب‌ خليج‌ فارس‌ و حوزه‌ي‌استان‌ بوشهر تقريبابا همين‌ تلفظ و درست‌ به‌ همين‌ معني‌ رواج‌ داشته‌ و هنوز يک‌ واژه‌ي‌ زنده‌ است‌. براي‌ واژه‌ي‌ ph:mu8که‌ در متون‌ پهلوي‌ ملاحظه‌ گرديده‌ ظاهرارد کهن‌تري‌ يافت‌نشده‌ و به‌ همين‌ دليل‌ و با توجه‌ به‌ منطقه‌ي‌ استعمال‌ اين‌ واژه‌; آن‌ را احتمالا يک‌ واژه‌ي‌ بازمانده‌ از زبان‌ ايلامي‌ دانسته‌اند. اما به‌ نظر من‌ واژه‌ي‌ پهلوي‌ mu8مي‌تواند به‌ نوعي‌ مرتبط وبازمانده‌ي‌ واژه‌ي‌ فارسي‌ باستان‌ ـ op.:mayoxaبه‌ معني‌ گل‌ ميخ‌ و ميخ‌ باشد که‌ واژه‌ي‌ فارسي‌ نوميخ‌ NP.:mix نيز از همين‌ ريشه‌ به‌ جاي‌ مانده‌ است‌. البته‌ شکل‌ ظاهري‌ درخت‌ نخل‌ وشباهت‌ آن‌ با يک‌ ميخ‌ تزييني‌ مي‌تواند مؤيد صحت‌ اين‌ برداشت‌ باشد. لازم‌ به‌ ذکر است‌ که‌ درخت‌ نخل‌ (خرما) يک‌ درخت‌ گرمسيري‌ و بنابراين‌ جنوبي‌ بوده‌ و از راه‌ جنوب‌ غرب‌ کشور و منطقه‌ي‌ بين‌النهرين‌ وارد ايران‌ گرديده‌ و عنوان‌ شناخته‌ شده‌ي‌ deraxt_e asurik(درخت‌ آسوريک‌) نيز مي‌تواند تصديق‌ کننده‌ي‌ اين‌ ادعا باشد. در اين‌ احتمال‌ واژه‌ي‌ خرمک‌ نهايتابه‌ معني‌ خوردني‌ درخت‌ مخ‌ يعني‌ خرما بوده‌ است‌.

message: سلام همکاران ویرایشگر.
من به‌تازگی ۱ پیوند خارجی موجود در خورموج را اصلاح کردم. لطفاً ویرایشم را بازبینی کنید. اگر پرسشی دارید یا می‌خواهید ربات پیوندها یا چند صفحه را نادیده بگیرد، لطفاً این راهنمای ساده را برای دریافت اطلاعات بیشتر ببینید. من تغییرات زیر را انجام دادم:
*بایگانی https://web.archive.org/web/20131002235535/http://dashti-uast.ac.ir/ به http://dashti-uast.ac.ir/ افزوده شد.
لطفاً برای اصلاح خطاهای ربات به راهنما مراجعه کنید.
با احترام.—InternetArchiveBot (گزارش اشکال) ‏۲۳ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۹ (UTC)
thread_title:  پیوندهای خارجی اصلاح شدند (دسامبر ۲۰۱۹)