بحث:خیزران (مادر هارون الرشید)

message: لطف در صفحه الخیزران این را جایگزین کنید:خیزوران اولین زن در تاریخ اسلام بود که حکومت کرد و اولین زن در تاریخ مسلمانان بود که به نام خود سکه‌های نقره و طلا به دست آورد. وی به نام همسر و پسرانش؛ مهدی، هادی و هارون، از قدرتمندترین و تاثیرگذارترین زنان زمان خود در تاریخ بدل شد. در زمان سلطنت مهدی، خیزوران غالباً هنگام حضور خلیفه در دربار حضور پیدا می‌کرد و رسماً در کنار شوهرش بر دادگاه نظارت می‌کرد و همچنین از قدرت سیاسی بزرگی نیز استفاده می‌کرد و حتی مهدی بدون تعیین و رضایت او هیچ کاری انجام نمی‌داد و قبل از صدور حکم دولت از او مشاوره می‌گرفت، خیزران همچین در اتاق شخصی خود مخاطبان را برای مسئولین و بزرگان ارتش دریافت کرد و با آنان در مورد امور دولت مشورت می‌کرد و دستورات را برای آنان صادر می‌کرد در آن زمان جایگاه خیزران در سیاست به عنوان یک زن به‌طور فوق‌العاده غیرعادی بود و مردم از حکومت یک زن راضی نبودن او همچنین در دربار متحد اصلی خاندان برمکی بود.
وی پس از درگذشت مهدی خیزوران، امور دولت را که در غیاب شوهرش قبل از مرگش به عهده گرفت بود و بعد از خبر رسیدن به او برای درگذشت شوهرش، او تا زمان رسیدن خلیفه بعدی، بیعت ارتش را برای پسرش گرفت، خیزران می‌خواست مثل دوره حکومت شوهرش مهدی رفتار کند و همچنان در امور دولتی سهیم باشد او همچنان مثل زمان مهدی در اتاق‌های شخصی خود مخاطبان رسمی را برای مقامات، مسئولان و فرماندهان دریافت می‌کرد، اما هادی از مداخله مادرش و همین‌طور از تقسیم و اشتراک گذاری قدرتش در دولت با مادرش مخالفت کرد و همچنین هادی برادرش هارون الرشید را که به خواسته خیزران وارث تاج و تخت شده بود را حذف کرد و پسر خود جعفر را ولیعهد کرد و این کار باعث جنگ خونین بین مادر و پسر شد و خیزوران پس از اختلافات شدید با پسر خود سرانجام هادی را به قتل رساند. خیزران پسر دیگرش هارون الرشید را به قدرت رساند. برخلاف برادرش هادی، هارون با مادرش مخالفت نکرد و رسماً تمام قدرت را به مادرش واگذار کرد و از توصیه‌های مادرش حمایت می‌کرد و به افتخار مادرش سکه طلا را بجای نام خود نام مادرش را گذاشت و کلیه اداره امور کشور را به او داد و خودش از مشارکت در دولت تا زمان زنده مانده مادرش خودداری کرد.

message: خیزوران اولین زن در تاریخ اسلام بود که حکومت کرد. او زنی بسیار سرسخت, با کفایت, سیاستمدار و آبادانی دوست بود و در کار و اصول حکومت وارد. در زمان خلافت شوهرش مهدی خیزران با آزادی تمام در کاخ خود به رتق و فتق امورهای وسیع روزانه می‌پرداخت, تمامی سران اداری و سپاهی و اشراف و والیان و سایر گروهها, به کاخش رفت و آمد داشتند. او در در دامنه ای گسترده دستگاه اداری – اقتصادی فعّال و پرچنب و جوشی داشت؛ به شفاعت همه گناهکاران حتی کسانی که هیچ راهی برای فرار از خشم خلیفه نداشتن می‌پرداخت و «همواره به سران خلافت امر و نهی و نقض و ابرام می‌کرد». زمانی که پسرش هادی به خلافت رسید, خیزران انتظار داشت سلطه و اقتدارش بیشتر شود و پسرش حتی بیشتر از شوهرش تحت تاثیر او قرار گیرد اما این چنین نشد، «در هنگام جانشینی خلافت [پسر اولش هادی]، خیزران در تمام امور او بدون هیچ گونه مشورت با او [هادی]، اقتدار خود را بر او [هادی] اعمال می کرد ... با این فرض که کنترل امور مربوط به امر و نهی دولت را بر عهده داشته باشد، همانطور که قبلاً این کار با پدرش [‌مهدی] کرده بود»، ولی هادی «به سبب غیرت بسیاری که داشت این کار را ناپسند دانست» به طور جدی مادر خود را نکوهش کرد و گفت: «به خدا سوگند اگر بشنوم یکی از امرا, بندگان و خواصّ من بر در خانة تو بایستد گردن او را زده, اموالش را مصادره می‌کنم»، در این زمان دربارة معاشرت خارق العادة خیزران با شخصیّت های سپاهی و اداری حرفهائی نیز زده می‌شد که پسندیده نبود؛ و اینها بگوش هادی می‌رسید. هادی به مادرش گفته بود: «زنان را به مهمّات ملک و امور عوام خلافت چه کار است؟ ایشان را قرآن باید خواند یا دوک پیش خود نهاده؛ زنهار که بعد از این در سرای خود بر هیچ مسلمان و ذمّی نگشائی و پس از این حواست را جمع کن».
میرخواند با نقل این قضیّه, می‌افزاید: او همچنان با وجود مخالفت هادی در کارها دخالت می‌کرد و «همواره امر و نهی را در اداره خلافت انجام می داد» و در «محافل نقل او سر زبانها بود و عام و خاص را بی تاب دیدار و اطاعت از فرامین او بود»؛ و هادی از این امر در رنج و عذاب شدیدی بود. با این وجود که طبق شریعت اسلام و در سنّت این خاندان و بطور کلّی اعراب, سواد زنان متشخّص بیش از خواندن قرآن نبوده و آنان جز در کارهای خانه و اندرون نمی‌بایست در امور دیگری دخالت کنند؛ این اقدامات خیزران و امر و نهی کردنش در خلافت عباسی غیر عادی بود. خیزران به تهدیدات پسر وقعی ننهاده, و همواره بکار خود ادامه می‌داد و بر کارها سروی می نهاد. سرانجام کار آن چنان بالا گرفت که هادی خوراک مسمومی برای مادرش فرستاد تا او را از میان بردارد. خیزران توسّط کنیزی آگاه شد و توطئه فاش گردید؛ و از آن پس مادر در کار از میان برداشتن فرزندش شد؛ که توفیق یافت و هادی را بقتل رسانید. باور بر آن بود که هادی می‌خواسته برادرش هارون الرّشید را که بسیار مورد توجّه مادر بوده و به ولایتعهدی منصوب شده بوده, عزل کند, و برای فرزندش جعفر «بیعت گیرد»؛ و از اینروی خیزران که هارون را بسیار دوست می‌داشت و در او لیاقت فراوان یافته بود, بر جان وی بیمناک شد و هادی را بسال ۱۷۰ هـ. از میان برداشت؛ و بدین ترتیب هارون الرّشید خلیفه گردید. نقش خیزران در روی کار آمدن این خلیفه در حوضه عمومی بسیار مهمّ، بوضوح نمایان است.
در زمان خلافت هارون، خیزران مطلقا و آزادانه بر خلافت حاکم شد و بر امور نظارت کامل می‌کرد و یحیی برمکی که با قدرت او به مقام وزارت تام اختیار خلافت رسیده بود با او مشورت می‌نمود و کارها را طبق نظر و امر وی انجام می‌داد. هارون نیز، که خلافتش را مدیون مادرش و برامکه می‌دانست، گزارش اقدامات خود را به مادرش خیزران می‌داد و کامل رتق و فتق امورها و مهر و خاتم خلافت را نیز به خیزران داده بود و در همه کارها بی اذن و اراده او کاری انجام نمی داد و حتی افتخار این را به مادرش داد که در سکه ها و بناهای یاد بود خلافت شریک برابر او حتی به طور برجسته تر از خود خلیفه باشد و حتی خیزران با جمله «حق مادر حق خداست» تاثیر و اقتدار خود را بر پسرش هارون تقویت کرد. یحیی برمکی پس از تصدی مقام وزارت و پیش از مرگ خیزران، حکم قتل مجرمان و مخالفان هارون را که خیزران صادر نموده بود، با میانجیگری که برای آنها نزده ملکه کرده بود لغو کرد. خیزران در جمادی‌الآخره ۱۷۳ درگذشت و هارون جنازه وی را با نهایت احترام تشییع کرد و به‌خاک سپرد. وی عطایای خیزران به اطرافیان را پس نگرفت. گفته شده است که در تشییع و دفن پیکر خیزران ازدحامی شد که در مورد هیچ‌یک از زنان خلفا دیده نشده بود. مرگ وی را برخی پایان خودکامگی و استیلای وی بر امور خلافت و گشایشی فوق‌العاده برای دستگاه خلافت ذکر کرده‌اند.
thread_title:  درخواست ویرایش در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۱