بحث:پیشینه صنعت چاپ در ایران

message: نخستین گام بزرگ در فن چاپ اختراع حروف متحرک فلزی به دست گوتنبرگ آلمانی در۱۴۵۰م/ ۸۲۹ش بود که صنعت چاپ را از شکل چوبی به صورت سربی درآورد. اختراع چاپ با حروف متحرک این امکان را به وجود آورد که دروازه‌های تمدن بشری به روی همهٔ افراد طالب علم و دانش گشوده شود. اختراع چاپ، که نقطهٔ عطفی در تمدن بشری محسوب می‌شود، به تدریج از کشور مبداء یعنی آلمان به فرانسه، هلند، انگلستان، سوئیس و ایتالیا راه یافت. در آن زمان، هنوز کشورهای مصر و هندوستان ماشین چاپ و چاپخانه نداشتند و کتاب هایشان را به روش استنساخ تکثیر می‌کردند.
در این زمان، خلیفهٔ وقت ارامنهٔ جلفای اصفهان، اسقف خاچادور گساراتسی، مطلع شد در آلمان شخصی به نام گوتنبرگ ماشینی اختراع کرده که با آن می‌شود کتاب‌ها را تکثیر کرد. بر این اساس، یکی از روحانیان را به اروپا گسیل داشت تا در این زمینه تحقیق کند. پس از بازگشت این روحانی، بر اساس توضیحات و مشاهدات وی و بدون دسترسی به تجربهٔ گوتنبرگ، استادان ارامنهٔ جلفا با همکاری خلیفه دست به کار شدند و تمامی وسایل چاپ از قبیل ماشین چاپ، حروف، کاغذ مرکب و غیره را با دست تهیه و اقدام به ساخت آن کردند. آنها پس از یک سال و پنج ماه تلاش موفق شدند اولین کتاب را در ایران چاپ کنند و این سرآغاز تاریخ چاپ در ایران بود.
چاپخانهٔ کلیسای وانک در جلفای اصفهان در واقع قدیمی ترین چاپخانه در ایران و خاورمیانه است که با حروف سنگی مبادرت به چاپ می‌کرد. درست ۱۸۸ سال پس از اختراع گوتنبرگ و در۱۰۱۷ش/۱۶۳۸م، برای اولین بار در ایران و خاورمیانه کتاب زبور داوود به دست پیشوای مذهبی ارامنهٔ جلفای اصفهان به نام خاچادور گساراتسی در کلیسای وانک جلفای اصفهان به چاپ رسید.
در یادداشت‌های این کتاب نوشته شده است:
((یک سال و پنج ماه است که روز و شب بدون وقفه با کل اعضاء حوزهٔ علمیه به کار مشغولیم، برای اینکه نه از جایی دیده‌ایم و نه استادی داشته‌ایم)).
از این کتاب فقط یک جلد وجود دارد که در کتابخانهٔ بودلین دانشگاه آکسفورد انگلستان نگهداری می‌شود و فتوکپی آن در موزهٔ کلیسای وانک اصفهان قرار دارد. تاکنون، دربارهٔ چاپخانهٔ تاریخی کلیسای جلفا تحقیقات درستی، حداقل به زبان فارسی، صورت نگرفته است. از هشت کتاب چاپ شده در چاپخانهٔ جلفا سه کتاب مفقود شده، سه کتاب در موزهٔ جلفا، یکی در انگلستان و دیگری در اتریش نگهداری می‌شود.
چاپخانهٔ کلیسای وانک تنها هشت کتاب در سدهٔ هفدهم میلادی به چاپ رساند و بعد از آن، تعطیل شد اما مجدداً از ۱۲۵۱ش/۱۸۷۲م شروع به کار کرد و تا امروز مشغول به کار است و در این مدت، به غیر از هزارها آگهی، کارت دعوت و غیره، نزدیک به پانصد عنوان کتاب هم به چاپ رسانده.
چاپخانهٔ جلفای اصفهان پس از وقفه‌ای طولانی از ۱۰۶۶ش/۱۶۸۷م بار دیگر شروع به کار کرد ولی پس از چاپ چند کتاب مجدداً تعطیل شد. گفتنی است که این چاپخانه از ۱۲۸۳ش/۱۹۰۴م دارای حروف فارسی و لاتین بوده که به طور مستمر از آنها استفاده می کرده.
در اواخر قرن شانزدهم میلادی، با تعطیلی اولین چاپخانه با اینکه دو قرن خاموشی بر صنعت چاپ ارامنه ایران سایه افکند ولی ارمنیان جلفا این صنعت را با خود به اقصی نقاط جهان بردند و به کوشش ارمنیان جلفا و اعقاب آنها اولین چاپخانه‌های ارمنی زبان در آمستردام، مارسی، اجمیادزین، سنت پطرزبورگ، مدرس، کلکته و شماری دیگر از شهرهای بزرگ جهان بنیان گذارده شد.
در ۱۲۵۴ش/۱۸۴۴م، با همت شخصی به نام مانوک هوردانانیان بار دیگر صنعت چاپ در جلفا رونق گرفت. هوردانانیان ضمناً بنیان گذار مدرسه‌ای دخترانه در جلفا بود. او، که در جاوه زندگی می‌کرد، یک دستگاه کامل چاپ به زادگاهش، جلفا، فرستاد تا در کلیسای وانک از آن استفاده شود. این دستگاه چاپ به مدت سی سال بی استفاده ماند تا اینکه در ۱۲۵۱ش/۱۸۷۲م با کوشش خلیفهٔ وقت، اسقف گریگوریس هوانسیان، راه اندازی شد و کتبی خاص تعلیم زبان ارمنی منتشر کرد.
در۱۲۸۳ ش/۱۹۰۴م، بازرگانی ارمنی به نام هوسپ تومانیان ماشین چاپ دیگری به کلیسا اهدا کرده که تا به امروز مشغول به کار است.
Hoosk (بحث) ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۹:۲۴ (UTC)

message: سلام همکاران ویرایشگر.
من به‌تازگی ۵ پیوند خارجی موجود در پیشینه صنعت چاپ در ایران را اصلاح کردم. لطفاً ویرایشم را بازبینی کنید. اگر پرسشی دارید یا می‌خواهید ربات پیوندها یا چند صفحه را نادیده بگیرد، لطفاً این راهنمای ساده را برای دریافت اطلاعات بیشتر ببینید. من تغییرات زیر را انجام دادم:
*بایگانی https://web.archive.org/web/20130829063508/http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=36A3860D-AE1F-46A8-BEDC-B78BBFC48EC6 به http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=36A3860D-AE1F-46A8-BEDC-B78BBFC48EC6 افزوده شد.
*بایگانی https://web.archive.org/web/20160501225747/http://paymanonline.com/article.aspx?id=72B081A9-F277-4068-86F5-6909CC410323 به http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=72B081A9-F277-4068-86F5-6909CC410323 افزوده شد.
*برچسب  به http://www.norjugha.ir/fa/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%86%DA%A9/%D8%BA%D8%B1%D9%81%D9%87-%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%DA%86%D8%A7%D9%BE اضافه شد.
*بایگانی https://web.archive.org/web/20130831111247/http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=96CB69FA-FCC7-4564-A681-1F66BECEBCE0 به http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=96CB69FA-FCC7-4564-A681-1F66BECEBCE0 افزوده شد.
*بایگانی https://web.archive.org/web/20131019162457/http://www.madomeh.com/1389/07/18/dastgah-chap/ به http://www.madomeh.com/1389/07/18/dastgah-chap/ افزوده شد.
*بایگانی https://web.archive.org/web/20111129175938/http://www.radioiran.ir/main_tabsview.php?id=43 به http://www.radioiran.ir/main_tabsview.php?id=43 افزوده شد.
لطفاً برای اصلاح خطاهای ربات به راهنما مراجعه کنید.
با احترام.—InternetArchiveBot (گزارش اشکال) ‏۲ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۰۷ (UTC)
thread_title:  پیوندهای خارجی اصلاح شدند (نوامبر ۲۰۱۹)