Канада

Канада ( [ˈkænədə], [kanaˈda]) — Кефердин Америкада авай, чилин кьадардал гьалтайла дуьньядин кьведлагьай гьукумат я. Канада — парламентдин гвай конституциядин монархия (королвал), Канададин пачагь Британиядин миллетрин сакӀиливилин пачагь язва. Кьве чӀалал рахадай, пара медениятар авай уьлкве, федерал дережадал ингилисни франк чӀалар официалбур яз тестикьарна. Вилик фенвай технологияни индустрия авай гьукумат я, Канададиз пара хилен бул тӀебии ресурсрал ва алишверишдал бинеламишнавай экономика ава (мисал патал, АСШ-рихъ галаз, абурухъ галаз Канадади колонияр авай ва Конфедерация арадал гъайи чӀавалай санал кӀвалахзава). == География == Адан къерехар Атлантик, Ласни Арктикадин океанри кьунва. Кьибледин ва кефердинни рагъакӀидай патай АСШ-рихъ галаз са сергьятра ава, гьакӀни ам кефердинни рагъэкъечӀдай патай Даниядихъ галаз (Гренландия), рагъэкъечӀдай патай Франциядихъ галаз (Сен-Пиер ва Микелон) са гьуьлуьн сергьятра ава. Канададинни АСШ-рин арада авай сергьят дуьньядин виридалайни яргъи умуми сергьят язва. === Провинциярни ччилар === Канададин провинциярни ччилар Файл:Political map of Canada.png|650px|center|Канададин административ паюн. circle 140 795 20 Виктория (Британиядин Колумбия) circle 147 471 20 Вайтхорс circle 316 730 20 Эдмонтон circle 369 542 20 Йеллоунайф circle 430 834 20 Реджайна (Саскачеван) circle 537 860 20 Виннипег circle 828 487 20 Икалуит circle 836 970 20 Торонто circle 878 921 20 Оттава circle 938 858 20 Квебек (шегьер) circle 1021 848 20 Фредериктон circle 1071 815 20 Шарлоттаун circle 1077 853 20 Гьалифакс (ЦӀийи Шотландия) circle 1191 700 20 Сент-Джонс (Ньюфаундлендни Лабрадор) poly 243 469 243 493 288 493 288 514 416 514 416 493 373 489 373 472 372 470 Кефердинни рагъакӀидай патан арадин ччилар poly 462 668 480 679 382 817 362 801 Саскачеван poly 920 522 1071 584 1136 622 1191 667 1179 683 1063 611 912 548 Ньюфаундлендни Лабрадор poly 1031 899 974 899 974 921 915 922 915 946 1029 946 Нью-Брансуик rect 69 795 133 813 Виктория (Британиядин Колумбия) rect 131 405 223 436 Юкон rect 131 591 263 650 Британиядин Колумбия rect 137 444 227 462 Вайтхорс rect 264 677 367 705 Альберта rect 269 742 351 759 Эдмонтон rect 369 836 424 857 Реджайна (Саскачеван) rect 373 525 464 542 Йеллоунайф rect 457 480 610 511 Нунавут rect 481 832 557 852 Виннипег rect 482 708 617 748 Манитоба rect 631 820 752 854 Онтарио rect 770 465 823 485 Икалуит rect 805 914 870 934 Оттава rect 830 731 946 764 Квебек rect 848 968 910 987 Торонто rect 870 838 931 858 Квебек (шегьер) rect 965 823 1052 839 Фредериктон rect 1029 789 1140 806 Шарлоттаун rect 1068 881 1143 928 ЦӀийи Шотландия rect 1083 856 1140 873 Гьалифакс (ЦӀийи Шотландия) rect 1143 786 1221 846 Принц Эдварддин остров rect 1171 706 1222 739 Сент-Джонс (Ньюфаундлендни Лабрадор) desc bottom-left Провинцияр \---- # Британиядин Колумбия (BC) # Альберта (AB) # Саскачеван (SK) # Манитоба (MB) # Онтарио (ON) # Квебек (QC) # Нью-Брансуик (NB) # Принц Эдварддин Остров (PE) # ЦӀийи Шотландия (NS) # Ньюфаундлендни Лабрадор (NL) Ччилар \---- # Юкон (YT) # Кефердинни рагъакӀидай патан арадин ччилар (NT) # Нунавут (NU) === Шегьерар === Шегьерар Халкь (агломерация) Провинция Торонто 5 406 324 кас. Онтарио Монреаль 3 666 280 кас. Квебек Ванкувер 2 236 068 кас. Британиядин Колумбия Оттава 1 158 314 кас. Онтарио Калгари 1 107 242 кас. Альберта Эдмонтон 1 050 046 кас. Альберта == Тарих == 1534-лагьай йисуз франк Ж. Картье ахтармишдайда бине кутур Канада гилан Квебек шегьер алай мукьал авай франк колониядилай бине къачуна. Сифтедай ана мукьан халкьар яшамишзавай тир. Ингилис колонизациядин девирдилай гуьгъуьниз пуд Британиядин колония квай галкӀдикай (абур гьа чӀавал кьван ЦӀийи Франциядин чилер тир) Канададин конфедерация арадал атана. 1867-лагьай йисалай 1982-лагьай йисал кьван фейи ислагьвилин процессдин нетижада Канадади Садхьанвай Королвиляй аслутуширвал къачуна. * 26 чиле 1867 — Канада Британиядин Доминион хьун (Британиядин Кеферпатан Америкадин Акт) * 17 нава 1982 — аслутуширвал девирда ЧӀехибритания (Канададин Акт) == Ксар == 34 милион. Канада — гзаф миллетар ава. Гьахъ- гьисабдай 2006 Канадади яшамиш жезва 43 миллетрин кӀватӀал, кьадар 100 000 исадкай. Алай чӀавуз Канада вичик 10 провинцияни 3 территория квай федератив гьукумат язва. ЧӀехи пай франк чӀалал рахадай агьалияр авай провинция Квебек, амайбур — ингилис чӀалал рахадай провинцияр язва, гьакӀни франк чӀалал рахадай Квебекдив гекъигайла абуруз «ингилис Канада» лугьуда. ЧӀехи пай ингилис чӀалал рахадай кӀуьд провинциядикай яз, Нью-Брансуик тек сад тир официал рекьелди кьве чӀаланди язва. Юкон территориядиз официал рекьелди кьве чӀаланди (ингилисни франк чӀалар), Кефердинни рагъакӀидай территорийрини Нунавут территорияди 11 ва 4 официал чӀал кьурвал тестикьарна (гьа гьисабдик ингилисни франк чӀаларни ква). Виридлай чӀехи кӀватӀал лугьузва чеб «канадар» (30,9 %), экепай канадарай гьисабзава. Ахпа къвезва чеб * иглисар (20,1 %) * французар (15,1 %) * шотландар (14,5 %) * ираландецар (13,3 %) * немцер (9,7 %) * италиянар (4,4 %) * чинаяр (4,1 %) * индейицар (3,8 %) * украинар (3,7 %) * голландецар (3,2 %) * полякар (3 %) * австронезийецар (3 %) * урусар (1,5 %) == Баянар == == ЭлячӀунар == * Government of Canada / Gouvernement du Canada * The Governor General of Canada / Le gouverneur général du Canada * Prime Minister of Canada / Premier ministre du Canada *