Нугъай чӀал

Нугъай чӀал (нугъай тили) — асул гьисабдалди Ставропольдин крайда, Дагъустанда, Къарачай-Черкесия Республикада, Астраханьдин вилаятда, Крым Республикада ва Чечняда уьмуьр ийизвай нугъай халкьдин хайи чӀал я. Туьрк чӀаларин группадин кыпчак чӀаларин хзандин кыпчак-нугъай чӀаларин хилек акатзава. И хилек гьакӀни къаракъалпагъ ва казах чӀаларни акатзава. И чӀалар сад садаз пара мукьва я. 2010 йисан малуматриз килигна, нугъай чӀалал Урусатда 87 агъзур кас рахазвай. Дагъустан ва Къарачай-Черкесия Республикайра нугъай чӀалак гьукуматдин чӀалан статус гала. И чӀалал газетар акъатзава «Шоьл тавысы» (Чуьлерин ван) (Дагъустанда) ва «Ногай давысы» (Нугъайрин ван) (Къарачай-Черкесияда). Татарстан Республикада авай «Турциядин ван» радиостанциядин редакцияда гьар гьафтеда нугъай чӀалал «Нугайча нэсихэтлэр» (Нугъай чӀалал несигьатар) тӀвар алай радио-гунуг гузва. ==Нугъатар== * къаранугъай нугъат (Дагъустан ва Чечня) * къум (куьми) нугъат (Ставропольдин край) * акнугъай ва я кубань нугъат (Къарачай-Черкесия) * къарагаш нугъат (Астрахань вилаят) Крым-татар чӀалан степной (ва я кеферпатан) нугъатни гъакъикъатда нугъай чӀалан нугъатрикай сад я. Бязи лингвистри фикирзава хьи, юртадин ва алабугат татаррин чӀалар нугъай чӀалан нугъатар я, гьа чӀавузни муькуь алимрин фикирралди и кьве чӀалар нугъай чӀалан таъсирдик акатнай татар чӀалан нугъатар я. Нугъай чӀал, къаракалпагъ чӀал, казах чӀал, гьакӀни крым- татар чӀалан степной нугъат ва узбек чӀалан кыпчак нугъат — ибур вири туьрк чӀаларин группадин кыпчак-нугъай подгруппадик акатзава. Вири кыпчак-нугъай чӀалар ва нугъатар сад садаз акьван мукьва я хьи, дуьньядин чара-чара пипӀера уьмуьр ийизвай и халкьари сада сад гъавурда акьазва. Ва алимрин фикирдалди, и чӀалар дегь девирда авай ва тарихдин къене пай хьанвай са умуми чӀалан нугъатар я. Эдебиятдин нугъай чӀал къранугъай нугъатдин бинедал арадал гъанва. == Нугъай эдебият == Нугъай чӀалал са жерге шаирри ва прозаикри эсерар туькӀуьрнавайди я. Абурукай виридалайни машгьурбур: * Абдулжалилов Фазил Апасович (1913—1974) * Джанибеков Абдулгьамид Шершенбиевич (1879—1955) * Капаев Суюн Имамалиевич (1927—2001) * Капаев Иса Суюнович (1949) * Кумратова Келдихан Исаевна (1944) * Темирбулатова Кадрия Оразбаевна (лакӀаб Кадрия) (1949—1979) ==Эдебият== == Литература == * * == ЭлячӀунар == Категория:Алфавитдиз килигна чӀалар Категория:Дагъустандин чӀалар Категория:Къарачай-Черкесиядин чӀалар Категория:Туьрк чӀалар Категория:Кыпчак чӀалар