Ахвах район

Ахвах район (, авар. ГӀахьвалал район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — Карата хуьр я. == География == Район Дагъустан Республикадин рагъакӀидай пата ала, кьуд районрихъ галаз са сергьятра ава: кефер пата Ботлих райондихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата Хунзах райондихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечӀдай пата Шамил райондихъ галаз, кьиблединни рагъакӀидай пата ЦӀумада райондихъ галаз. Райондин чилерин вири санлай майдан — 291,1 км² я. == Тарих == Район 1933 йисуз виликан Андий округдин паюникай арадал гъанвайди я. == Агьалияр == Йисариз килигна Ахвах райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика: Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015 Агьалияр 20 373 33\. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2002 г. 22 096 33\. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г. 22 198 35\. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г. 22 603 33\. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 22 862 33\. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г. 23 302 33\. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 2010 йисан малуматриз килигна, райондин миллетрин состав : Халкь Кьадар, кас Пай вири агьалийрикай, % аварар 10 474 38,8 % ахвахар 6 809 32,8 % каратаяр 4 593 23,2 % багулалар — — вири санал 22 014 100,00 % Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар, каратаяр, багалулар хьтин бицӀи миллетар аварар хьиз къейд авунай. ==Администрациядин паюнар== Райондик 25 хуьр ва 12 муниципалитетдин хуьруьнсоветар акатзава ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 13.01.2005 N 6 О СТАТУСЕ И ГРАНИЦАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН (ПРИНЯТ НАРОДНЫМ СОБРАНИЕМ РД 28.12.2004). Ахвах райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава); # «Анчик» хуьруьнсовет — Анчик, Цумали, Индира, Андуз — каратаяр. # «Арчо» хуьруьнсовет — Арчо — каратаяр. # «Вини Инхело» хуьруьнсовет — Вини Инхело, Инхело, Маштада, Рацитль — каратаяр ва аварар. # «Изано» хуьруьнсовет — Изано — ахвахар. # «Ингердах» хуьруьнсовет — Ингердах, Хариб — аварар. # «Карата» хуьруьнсовет — Карата, Рачабулда — каратаяр. # «Кудиябросо» хуьруьнсовет — Кудиябросо — ахвахар. # «Лологонитль» хуьруьнсовет — Лологонитль — ахвахар. # «Местерух» хуьруьнсовет — Местерух — аварар. # «Тад Магитль» хуьруьнсовет — Тад Магитль, Цвакилколо, Кванкеро — ахвахар. # «Тлибишо» хуьруьнсовет — Тлибишо, Тлиси — багулалар. # «Тукита» хуьруьнсовет — Тукита — каратаяр. # «Цолода» хуьруьнсовет — Цолода, Цияб Цолода — аварар. Райондин сергьятрилай къецихъ галай Ахвах райондин кутанар ва хуьрер: Кирпич-кутан, Индира, Андуз, Казиюрт, Камыш-кутан, Цияб Цолода, Хариб, Инхело хуьрер ва Арчо, Рачабулда, Тадмагитль, Тлибишо хуьрерин кутанар. ==Хуьруьн майишат== Райондин хуьруьн майишатда кӀвенкӀве авай физвай хел — хпехъанвал я. Алай чӀавуз Ахвах районда 14 ХМПК (Хуьруьн майишатдин производстводин кооператив), 162 ЛФМ (Лежбервилинни фермадин майишат), 5700 КьКМ (Кьилдинни куьмекдин майишат) кӀвалахзава. ==Инфраструктура ва чирвилер== Районда 11 мектебдилай вилик чирвилер гудай идараяр, 17 умуми чирвилерин мектебар, 1 нянин мектеб кардик ква. Районда 1 райондин юкьван начагъхана, 1 участокдин начагъхана, 4 амбулатординни поликлиникадин идараяр, 1 медицинадин куьмекдин зур-станция, суван чкайра 15 фельдшервилинни акушервилин пуктар кӀвалахзава. ==Культура== Районда 1 культурадин КӀвал, 17 хуьруьн клубар, 1 юкьван улубхана, 1 аялринни жегьилрин улубхана, 24 хуьруьн улубханаяр ава. ==Килигдай чкаяр == Ахвах районда пара кьадарда архитектурадинни-тарихдин имаратар ава: * Карата хуьре имам Шамилан хва Жамалдинан мавзолей. * Карата хуьре имам Шамилан тӀаратӀхъан — ЧӀулав Омаран мавзолей. * Карата, Цолода ва Тлибишо хуьрера 17-19 виш йисариз талукь тир къаравулдин минараяр. * Кудиябросо хуьре, фад заманада инсанри уьмуьр гьалзавай «Шула-Гьани» тӀвар алай, чи э. в. 15-10 виш йисариз талукь тир чка. * Местерух хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, 11 виш йисариз талукь тир чка. * Ингердах хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, кишпирдин девирдиз талукь тир чка. * Карата хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай «БухӀарабросо» тӀвар алай чка. * Анчик, Карата ва Ингердах хуьера авай цин регъвер. * Карата, Тлибишо, Кудиябросо ва Тад Магитль хуьера, 4-6 виш йисариз талукь сурар. Райондин чилера, республикадинни гьа чкадин метлеб авай вири санлай 352 тарихдин ва архитектурадин имаратар ава. ==ТӀвар-ван авай ксар== * Магомед-Загид Абдулманапов — Совет Союздин кьегьал. * Магомедхан Гамзатханов — къайдаяр авачир ягъунар спортдин жуьредай кьве сефердин дуьньядин чемпион. Спортдин алемда «Волк-хан» лакӀабдив машгьур я. * Загалав Абдулбеков — ада кьуршахар спортдин жуьредай дуьньядин олимпиядин чемпион. == Баянар == == ЭлячӀунар == * Райондин чирвилер гудай идараяр * Дагъустан Республикадин президентдин официал сайтуна Ахвах райондикай малуматар Категория:Дагъустандин районар *