1 июнь

1 июн — Григорийдин чӀаваргандив кьурвал йисан 152-лагьай югъ я (високосный йисара 153-ди я). Йисан эхирдал кьван 213 югъ амайди я. == Суварар == === Халкьарин арада авайбур: === * Халкьарин арада авай аялар хуьнин югъ; * Халкьарин арада авай некӀедин югъ. === Миллетдинбур: === * Багамар, Зегьмет чӀугунин югъ. * Камбоджа, Тарар акӀурунин югъ. * Кения, Мадарака, Кенияда Азадвилин югъ. * Китай, Аялрин югъ. * Монголия, Дидейринни аялрин югъ. * Палау, Президентрин югъ. * Урусат. Кеферпатан флотдин югъ. * Самоа. Аслутуширвилин югъ. * АСШ, Теннесси, Гьукуматвилин югъ. * Тунис, Конституциядин югъ. == Вакъиаяр == == Дидедиз хьана == === XIX-лагьай виш йисал кьван === * 1180 — Беренгария (1246-лагьай йисуз кьена), Кастилиядин королева я. * 1675 — Франческо ди Маффеи (Francesco Scipione, marchese di Maffei; 1755-лагьай йисуз кьена), Италиядин драматург, «Литературадин журналдин» бине кутурди, археолог я. * 1771 — Фердинандо Паэр (Ferdinando Paër; ум. 1839), Италия]дин композитор я («Орфей ва Эвридика», «Камилла», «Капельмейстер»). * 1796 — Сади Карно (1832-лагьай йисуз кьена), франк физик, термодинамикадин бине кутурди я. === XIX-лагьай виш йис === * 1801 — Бригам Янг (1877-лагьай йисуз кьена), Пак тир эхиримжи йисарин Исадин клисадин кьведлагьай президент я. * 1804 — Михаил Иванан хва Глинка (1857-лагьай йисуз кьена), урус композитор, урус классикадин музыкадин бине эцигайди я («Иван Сусанин», «Руслан ва Людмила» ва мсб.). * 1834 — Владимир Федоран хва Лугинин (1911-лагьай йисуз кьена), урус физикни-химик, Урусатда авай садлагьай термохимиядин лаборатория бине кутурди я. * 1844 — Василий Дмитриян хва Поленов (1927-лагьай йисуз кьена), кьетӀен чӀехи урус художник-передвижник, Петербургдин яратмишунрин академиядин действительный уртах; УШФСР-дин халкьдин художник я. * 1858 — Мария Клавдиян руш Тенишева (сифтедай Пятковская; 1928-лагьай йисуз кьена), княгиня, жемятдин крархъан, коллекционер, меценат, художник-эмалиер я. * 1889 — Чарльз Кай Огден (Charles Kay Ogden; 1957-лагьай йисуз кьена), ингилис кхьираг, лингвист, Basic English лугьудай регьятарнавай ингилис чӀал арадал гъайиди я. * 1897 — Павел Иванан хва Батов (1985-лагьай йисуз кьена), шурайрин кьушундин кьил, кьведра Шурайрин ГалкӀдин игит, армиядин генерал я.дважды Герой Советского Союза, генерал армии. === XX-лагьай виш йис === * 1902 — Зоя Михаилан руш Гайдай (1965-лагьай йисуз кьена), украйин мани ягъизвайди (сопрано), ССРГ-дин халкьдин артистка я. * 1914 — Герц Давидан хва Цомык (1981-лагьай йисуз кьена), шурайрин виолончелист, 1933-лагьай йисуз Москвада кьиле тухванвай Виришурайрин ягъизвай музыкантрин акъажунра 1-лагьай премиядин сагьиб я. * 1915 — Джон Рэндолф (John Randolph) (2004-лагьай йисуз кьена), американ актер я. * 1920 — Давид Самойлан хва Самойлов (гьакъикъи тир хзандин тӀвар Кауфман) (1990-лагьай йисуз кьена), урус шаир я. * 1923 — Борис Андреян хва Можаев (1996-лагьай йисуз кьена), кхьираг я («Мужики и бабы» роман; повесть «Из жизни Фёдора Кузькина»). * 1925 — Александр Сергеян хва Шенгардт, Ту-154 самолетдин кьилин конструктор я. * 1926 — Мэрилин Монро (гьакъикъи тир тӀвар Норма Джин Мортенсон) (1962-лагьай йисуз кьена), американская актриса, певица, модель. * 1928 — Георгий Тимофеян Добровольский (1971--лагьай йисуз кьена), космонавт . * 1929 - Стасис Красаускас (1977-лагьай йисуз кьена), литвадин график я. *: Наргис (гьакъикъи тир тӀвар Фатима Рашид) (1981-лагьай йисуз кьена), индиан актриса я. * 1931 — Юрий Георгиян хва Иванчук, кинорежиссер я («Приказ: огонь не открывать», «Приказ: перейти границу»). * 1935 — Норман Фостер, тӀвар-ван авай ингилис архитектор я. * 1935 — Перси Адлон, герман режиссер я. * 1936 — Жолт Кезди- Ковач (Zsolt Kézdi-Kovács), Венгриядин оператор ва режиссер я. * 1936 — Беким Фехмию, албан актер я. * 1937 — Морган Фримен, американ актер я. * 1941 — Александр Валентинан хва Захаров, шурайринни урусатдин физик я. * 1942 — Владимир Александран хва Грамматиков, кинорежиссер я («Усатый нянь», «Шла собака по роялю», «Звезда и Смерть Хоакина Мурьеты»). * 1945 — Алексей Васиялиян хва Кузьмич (2013-лагьай йисуз кьена), беларус художник я. * 1947 — Джонатан Прайс, велсдай тир театрдинни кинодин актер я («Бразилия», «Игра Престолов»). * 1955 — Евгения Павелан руш Симонова, актриса я ("В бой идут одни «старики», «Афоня», «Обыкновенное чудо», «Дети Арбата», «Метод», «Многоточие»). * 1960 *: Ольга Борисан руш Кормухина, манияр ягъизвайди я («Усталое такси», «Время пришло» и др.). *: Елена Вячеславан руш Мухина (2006-лагьай йисуз кьена), шурайрин гимнастка, дуьньядин чемпионка я. * 1965 *: Сергей Владимиран руш Ташевский, шаир я («Дым»). *: Найджел Дэвид Шорт, ингилис шахматист я. * 1973 — Хейди Клум, герман модель, актриса я. * 1974 — Аланис Мориссетт, канададин певица я. * 1979 — Маркус Перссон — Швециядин программист, Minecraft арадал гъайиди я. * 1982 — Жюстин Энен — Бельгиядин теннисистка я. * 1986 — Дайана Мендоса, Венесуэладин модель, 2008-лагьай йисан Вириалемдин мисс я. * 1996 — Том Холланд — британ актер, виридалайни жегьил «Хуьшрекан тир инсан» лугьудай рол къугъвайди я. == Кьена == * 1434 — Владислав Ягелло (Ягайло), Польшадин корол, Литвадин чӀехи княз. * 1437 — Дионисий Глушицкий, Урус клисадин пак инсан. * 1616 — Токугава Иэясу, дипломат, кьушундин кьил, Токугава лугьудай сёгунрин династиядин бине кутурди, Япония сад авурди я. * 1823 — Луи-Николя Даву, Напалеонан дявейрин девирдин Франциядин маршал я. * 1841 — Франсуа Аппер (1749-лагьай йисуз дидедиз хьана), консервар арадал гъайи франк кас я. * 1846 — Григорий XVI (Бартоломео Альберто Капеллари) (1765-лагьай йисуз дидедиз хьана), Римдин папа (1831—1846 йй.). * 1879 — Наполеон IV Эжен Луи Жан Жозеф Бонапарт (1856-лагьай йисуз дидедиз хьана), Бонапартрин династиядин эхиримжи векил я. * 1868 — Джеймс Бьюкенен (1791-лагьай йисуз дидедиз хьана), АСШ-рин 15-лагьай президент я. * 1876 — Христо Ботев (1848-лагьай йисуз дидедиз хьана), Болгариядин шаир, революционер ва милли игит я. * 1889 — Орест Миллер (1833-лагьай йисуз дидедиз хьана), урус эдебиатдин тариххъан, славянафилрин кӀвенкӀвехъан я («Славянство и Европа», «Исторические очерки поэзии»). * 1890 — Камилу Каштелу Бранку, Португалиядин прозаик, шаир, драматург ва критик я. * 1901 — Козьма Терентиян хва Солдатенков (1818-лагьай йисуз дидедиз хьана), урус фабрикант, ктабар акъуддайди, меценат, яратмишунрин галериядин сагьиб я. * 1946 — генерал Ион Антонеску, 1940-1944-лагьай йисариз Румыниядин диктатор я (трибуналдин къарардиз килигна кьиникьалди жаза гана). * 1954 — Мартин Андерсен-Нексе (1869-лагьай йисуз дидедиз хьана), коммунист тир кхьираг, Даниядин коммунистрин партияд бине кутурбурукай сад я. * 1962 — Адольф Эйхман (1906-лагьай йисуз дидедиз хьана) — нацизмдин чӀехи тахсиркаррикай сад я. * 1968 — Хелен Келлер (1880-лагьай йисуз дидедиз хьана), буьркьуни биши американ кхьираг, жемятдин крархъан, муаллим я. * 1979 — Вернер Форсман (1904-лагьай йисуз дидедиз хьана), герман хирург ва уролог, рикӀиз катетеризация авунин методдин авторрикай сад, 1956-лагьай йисан Нобелдин премиядин лауреат я. * 1999 — Кристофер Кокерелл (1910-лагьай йисуз дидедиз хьана), вич Англиядай тир цӀийи шеъер сифтени-сифте акъуддайди, гьавадин хъуьцуьгандал алай гими арадал гъайиди я. * 2008 — Ив Сен-Лоран (1936-лагьай йисуз дидедиз хьана), франк моделиер я. * 2010 — Андрей Андреян хва Вознесенский (1933-лагьай йисуз дидедиз хьана), шурайринни урусатдин шаир, прозаик, художник, архитектор, «пудкъаддинбур» лугьудай шаиррикай машгьур тирди. *