page_title: Demographic history of the Vilnius region
section_title: After the partitions of Polish-Lithuanian Commonwealth
hierarchical_section_title: Demographic history of the Vilnius region / After the partitions of Polish-Lithuanian Commonwealth
caption_attribution_description: Obwieszczenie informujące o wprowadzeniu na mocy rozporządzenia generał-gubernatora wileńskiego zakazu prowadzenia rozmów w języku polskim we wszystkich miejscach publicznych. Po upadku powstania styczniowego, od połowy lat 60. XIX w. władze rosyjskie zaczęły znosić odrębność ustrojową Królestwa Polskiego. Likwidowano urzędy odrębne dla Królestwa, a miejscowa administracja podporządkowana została ministerstwom rosyjskim. Unifikacja ta była jednak niepełna: ograniczono ją do wprowadzenia szczególnych rygorów politycznych i policyjnych, natomiast nie wprowadzono w Królestwie Polskim liberalnych reform, które miały miejsce w Cesarstwie: samorządowej i sądowniczej. Polityka rusyfikacyjna na Wileńszczyźnie miała znacznie ostrzejszy charakter, niż w Królestwie Polskim. Generał-gubernator wileński, Michaił Murawiow (ze względu na swe okrucieństwo w tłumieniu powstania styczniowego zwany „Wieszatielem”), aby po stłumieniu powstania styczniowego nadać – przynajmniej zewnętrznie – czysto rosyjski charakter guberniom zachodnim cesarstwa rosyjskiego wydał 5 IV 1864 r. rozporządzenie nakazujące używanie wyłącznie języka rosyjskiego na szyldach sklepowych oraz w prowadzeniu rachunków i ksiąg kupieckich. W tym samym roku zakazano w wileńskich szkołach nauki języka polskiego, nawet jako przedmiotu nadobowiązkowego oraz zamknięto polskie czytelnie. Kolejni generał-gubernatorzy wileńscy kontynuowali rusyfikacyjną politykę Murawiowa. Od 3 XI 1865 r. obowiązywał na Litwie wprowadzony przez generał-gubernatora Kaufmana zakaz noszenia strojów polskich i używania zaprzęgów konnych w stylu polskim. 21 VIII 1868 r. generał-gubernator Potapow wprowadził zakaz mówienia po polsku w miejscach publicznych, o czym podano do wiadomości w obwieszczeniu rozklejanym na murach miasta. Obwieszczenie informowało o wprowadzonym zakazie posługiwania się językiem polskim w miejscach publicznych. Miejsca, w których ów zakaz obowiązywał zostały szczegółowo wymienione w obwieszczeniu. Znalazły się wśród nich urzędy państwowe, kościoły, teatry, kluby, hotele i zajazdy, restauracje, kawiarnie, piwiarnie, winiarnie, wszelkiego rodzaju punkty handlowe. Zakaz objął także parki i ulice. Wymieniono również drukarnie, zakłady litograficzne i fotograficzne. Pomimo szczegółowego okreslenia wszelkich możliwych miejsc publicznych w obwieszczeniu dodano także słowa „[…] i w ogóle we wszystkich miejscach, do których ludność ma prawo wstępu […] a także w sytuacjach prywatnych, z wyjątkiem rozmów domowych i w rodzinnym kręgu”. Zastrzeżone też zostało, że winni naruszenia wprowadzonego zakazu będą podlegali karom. Pomimo zapowiadanych restrykcji władzom nie udało się wyegzekwować wprowadzonego obowiązku używania języka rosyjskiego w kazaniach i śpiewach kościelnych. Władze rosyjskie w Królestwie Polskim nie przystąpiły do rusyfikacji w sposób aż tak represyjny. Choć pojawiły się pomysły, by również w Królestwie zakazać np. wszelkich publikacji w języku polskim, nie doszło do realizacji podobnych rozporządzeń. Zakres używania języka polskiego ograniczono jednak bardzo znacznie. Stopniowo rusyfikowane było szkolnictwo; w drugiej połowie lat 60. XIX w. wprowadzono do szkół średnich język rosyjski jako wykładowy, a od 1885 – także do szkół elementarnych. Warszawska Szkoła Główna została zamknięta w 1869 r., a na jej miejsce utworzono cesarski uniwersytet. Ponadto obowiązywała w Królestwie surowa cenzura, a stan wojenny, ogłoszony jeszcze w 1861 r. obowiązywał w dalszym ciągu. Od śmierci w 1874 r. namiestnika Królestwa, Fiodora Berga, nie powołano już nikogo na to stanowisko, a krajem rządzili generał-gubernatorzy. Stopniowo zaprzestano używania nazwy Królestwo Polskie; zastąpiono ją określeniem „Kraj Przywiślański”. opis zewnętrzny: Druk, jęz. rosyjski, 1 karta papierowa o wymiarach 351x436 mm miejsce przechowywania: Biblioteka Polska w Paryżu, Rząd Narodowy powstania 1863-1864. Archiwum Izby Obrachunkowej, sygn. 663, s. 121. autor komentarza: Alicja Nowak
context_page_description: The city of Vilnius, now the capital of Lithuania, and its surrounding region have at various times come under Lithuanian, Russian, Polish, German, and Soviet rule. The population has been categorised by linguistic and sometimes also religious indicators. At the end of the 19th century the main languages spoken were Polish, Lithuanian, Belarusian and Russian. Both Catholic and Orthodox Christianity were represented, while a large proportion of the city's inhabitants were Jews. The "Lithuanian" element was seen as declining, while the "Slavic" element was increasing.
  Census data are available from 1897 onward, although the territorial boundaries and ethnic categorisation have not been consistent. The Jewish population decreased greatly because of the Holocaust of 1941-44, and subsequently many Poles were removed from the city, but less so from the surrounding countryside. Consequently, recent Census figures show a predominance of Lithuanians in the city of Vilnius, but of Poles in the Vilnius district outside the city.
context_section_description: Following the decline of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the late 18th century, the state had been divided among its neighbours in what is known as the partitions of Poland.
  Most of the lands that formerly constituted the Grand Duchy of Lithuania were annexed by the Russian Empire. While initially, the lands around the city of Vilnius had a certain local autonomy, with local nobility holding the same offices as prior to the partitions, after several unsuccessful rebellions in 1830-31 and 1863-64 against the Russian Empire, the Imperial government started pursuing a policy of both political and cultural assimilation of the newly acquired lands (Russification).
  Following the failed November Uprising all traces of former Polish-Lithuanian statehood (like the Third Statute of Lithuania and Congress Poland) were replaced with Russian counterparts, ranging from the currency and units of measurement to offices of local administration. The failed January Uprising of 1863-64 further aggravated the situation, as the Russian authorities decided to pursue the policies of forcibly imposed Russification. The discrimination of local inhabitants included restrictions and bans on usage of Lithuanian (see Lithuanian press ban), Polish, Belarusian and Ukrainian (see Valuyev circular) languages. This however did not stop the Polonization effort undertaken by the Polish patriotic leadership of the Vilna educational district even within the Russian Empire.
  Despite that, the pre-19th-century cultural and ethnic pattern of the area was largely preserved. In the process of the pre-19th-century voluntary Polonization, much of the Lithuanian nobility adopted Polish language and culture. This was also true to the representatives of the then-nascent class of bourgeoisie and the Catholic and Uniate clergy. At the same time, the lower strata of the society (notably the peasants) formed a multi-ethnic and multi-cultural mixture of Lithuanians, Poles, Jews, Tatars and Ruthenians, as well as a small yet notable population of immigrants from all parts of Europe, from Italy to Scotland and from the Low Countries to Germany.
  During the rule of the Russian tsars, Polish remained the Lingua franca as it had been in Polish-Lithuanian Commonwealth. By the middle of the 17th century, most of the Lithuanian upper nobility was Polonized. Over time, the nobility of the former Polish-Lithuanian Commonwealth unified politically and started to consider themselves to be citizens of one common state. The leader of independent Poland during the interwar period, the Lithuanian-born Józef Piłsudski was an example of this phenomenon.
caption: Official tsarist decree from the year 1864 that forbids speaking Polish language in all public places in the city of Vilna
exif: {}