page_title: Mambele
section_title: Description
hierarchical_section_title: Mambele / Description
caption_attribution_description: Nederlands: Werpmessen als deze hebben een hoge waarde en werden ook als ruilmiddel gebruikt in de tijd voor de introductie van muntgeld door kolonisten. Het werpmes in Centraal Afrika werd voornamelijk gebruikt als aanvalswapen in strijd en oorlog en pas in tweede instantie als wapen bij de jacht. Het mes heeft door zijn vorm meer snijvlakken dan een 'gewoon' mes zodat het bij een juiste worp meerdere diepe wonden kon toebrengen. De speciale vleugels zorgden er voor dat het mes tijdens de worp een geluid maakte als van een snorrebot (bull-roarer, soort slingerinstrument van hout) en het zonlicht weerkaatste als bij een bliksemschicht. Dit zou volgens Felix (1991:31) een enorm psychologische impact hebben gehad op de vijand. Het werpmes zou volgens sommige historici de Zande zelfs zo'n grote technologische voorsprong hebben gegeven op de omliggende bevolkingsgroepen dat de messen tezamen met de strikte organisatie hebben bijgedragen tot de snelle expansie van de Zande in het noorden van Congo (Felix, 1991:31). De meeste werpmessen worden rechtshandig geworpen, zo ook dit exemplaar, linkshandige exemplaren zijn zeldzaam. Zie voor de wijze waarop dit type mes geworpen wordt Felix, pagina 8, 32 en 33 en Westerdijk (1988), pagina 21. Een goed werpmes kan een afstand van 50 meter met gemak overbruggen, de optimale precisie ligt ergens tussen de 10 en 20 meter en redelijk precies blijft hij tot de 30 meter. De greep is omwikkeld met een stuk touw om de grip van de gebruiker te vergroten. Het mes wordt over de schouder gedragen, al dan niet in een beschermhoes, of bevestigd aan de binnenzijde van een schild. Meestal had men meerdere messen bij zich, volgens Felix (1991: 32) droegen Zande en Nzakara krijgers zo'n vier tot vijf exemplaren ondersteboven aan de handgreep van hun schild (binnenzijde). Omdat het werpmes duur en moeilijk te vervangen was werd het niet in elke strijd gebruikt, maar afhankelijk van de situatie en kansen van terugvinden. In man tot man gevechten werden de werpmessen als slag- en steekwapen gebruikt. Naast de functie als wapen verleende een mooi werpmes de bezitter ook een bepaalde status binnen de maatschappij. IJzer was immers een zeldzaam en duur materiaal dat alleen de hoger geplaatsten zich konden veroorloven. Dus hoe spectaculairder en verfijnder (versierd), hoe kostbaarder het mes en hoe hoger de rang van de eigenaar. Dus sommige werpmessen zijn nooit als wapen bedoeld geweest en fungeerden alleen als statussymbool en teken van rijkdom. Ook kon een mes na de dood van zijn eigenaar tot ritueel en heilig object verheven worden. Eenvoudige werpmessen werden ook wel gebruikt voor: het slachten van dieren, het snijden van gewassen, het kappen van kleine bomen en hout, rituele offers, dansaccessoire en bij initiatie ceremonies. Miniaturen en imitaties werden speciaal gemaakt voor vrouwen om te gebruiken in agrarische dansen (Felix 1991: 39). Felix deelt dit type mes in bij de Z-vormige messen en stijlprovincie VIII(1991: 15 en 96-107) dat de diverse Zande groepen omvat. Door de vorm en technische perfectie van hun messen worden deze wel de koning van de werpmessen genoemd (inheemse naam: kpinga, kipinga, pinga of variaties daarop). Dit exemplaar heeft alle kenmerken van voorbeeld E, afkomstig van de Nzakara. Het werpmes valt volgens P. Westerdijk in categorie S.P. VIII-5 (1988: 203-224).
context_page_description: A mambele is a form of hybrid knife/axe in central and southern Africa, originating from a curved throwing dagger used by the Mangbetu.
context_section_description: The mambele consists of an iron blade with a curved back section and rearward spike. It can be used in close combat as a hatchet or dagger, or more typically as a throwing weapon. It usually consists of four blades, three on top and one on the side. The curved hook was used to keep the weapon in the victim, and if pulled out, caused further damage. It would have been about 22 inches in length. These African iron weapons are thrown with a rotatory motion, and can inflict deep wounds with their projecting blades.
  The kpinga is also known as:
  hunga munga
  danisco by the Marghi
  goleyo by the Musgu
  njiga by the Bagirmi
  kpinga by the Zande. They were classed as "Court Metal", being produced under the patronage of the Avongara clan, distributed only to  professional warriors, and considered status symbols. It was also part of the dowry that a man must pay to the bride's family. Soldiers would carry three or four into battle, hidden behind their shields. They were typically thrown at the enemy from 30 feet away.
  They vary constantly in form and their use extends across Africa, from the Upper Nile on the east through Central Africa and over to Gabon in West Africa. In parts of Central Africa these weapons assume the form of a bird's head.
  These knives reflect the culture of Africa before western colonisation, both through their design and use. They can be symmetrical, bulbous, or even multi-pronged. Many are made of rarer and softer materials. These were harder to forge and were a status symbol to their owners.
caption: Kpinga
exif: {"Image Make": "NIKON CORPORATION", "Image Model": "NIKON D700", "Image Orientation": "Horizontal (normal)", "Image XResolution": "300", "Image YResolution": "300", "Image ResolutionUnit": "Pixels/Inch", "Image Software": "Adobe Photoshop CS3 Windows", "Image DateTime": "2011:08:30 11:04:08", "Image ExifOffset": "216", "Thumbnail Compression": "JPEG (old-style)", "Thumbnail XResolution": "72", "Thumbnail YResolution": "72", "Thumbnail ResolutionUnit": "Pixels/Inch", "Thumbnail JPEGInterchangeFormat": "850", "Thumbnail JPEGInterchangeFormatLength": "0", "EXIF ExposureTime": "1/60", "EXIF FNumber": "16", "EXIF ExposureProgram": "Manual", "EXIF ISOSpeedRatings": "100", "EXIF ExifVersion": "0221", "EXIF DateTimeOriginal": "2011:03:02 09:21:13", "EXIF DateTimeDigitized": "2011:03:02 09:21:13", "EXIF ShutterSpeedValue": "5906891/1000000", "EXIF ApertureValue": "8", "EXIF ExposureBiasValue": "0", "EXIF MaxApertureValue": "3", "EXIF MeteringMode": "Pattern", "EXIF LightSource": "Unknown", "EXIF Flash": "Flash did not fire", "EXIF FocalLength": "48", "EXIF SubSecTimeOriginal": "25", "EXIF SubSecTimeDigitized": "25", "EXIF ColorSpace": "sRGB", "EXIF ExifImageWidth": "700", "EXIF ExifImageLength": "531", "EXIF SensingMethod": "One-chip color area", "EXIF FileSource": "Digital Camera", "EXIF SceneType": "Directly Photographed", "EXIF CVAPattern": "[2, 0, 2, 0, 0, 1, 1, 2]", "EXIF CustomRendered": "Normal", "EXIF ExposureMode": "Manual Exposure", "EXIF WhiteBalance": "Auto", "EXIF DigitalZoomRatio": "1", "EXIF FocalLengthIn35mmFilm": "48", "EXIF SceneCaptureType": "Standard", "EXIF GainControl": "None", "EXIF Contrast": "Normal", "EXIF Saturation": "Normal", "EXIF Sharpness": "Normal", "EXIF SubjectDistanceRange": "0"}